Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 551/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2019-10-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 29 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2017 poz 2137
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - tekst jedn.
article: art. 44 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2018 poz 627
law: Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz  Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 - tekst jedn.
article: §2 i §9 ust.3, §18 ust.2 pkt 2, §31 ust.1
journal: Dz.U. 2015 poz 370
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Rolnictwo ekologiczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020. (Dz. U. poz. 370  z późn. zm.).
journal: Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 549 art.54 ust.3
law: Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej,  zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr  814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008(1)
journal: Dz.U.UE.L 2014 nr 227 poz 69 art. 7 ust. 3
law: Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu  Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich  oraz zasady wzajemnej zgodności.
journal: Dz.U.UE.L 1995 nr 312 poz 1 art.3 ust.1 i 2
law: Rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) NR 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot  Europejskich.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Jolanta Strumiłło Sędziowie sędzia WSA Renata Kantecka ( sprawozdawca ) asesor WSA Katarzyna Górska Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Niewiadomska po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 10 października 2019r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności ekologicznych I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz skarżącego kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z "[...]" Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej jako: "organ odwoławczy", "Dyrektor") po rozpatrzeniu odwołania A.B. (dalej jako: "strona", "skarżący") utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej jako: "Kierownik", "organ I instancji") z "[...]", ustalającą kwotę nienależnie pobranych płatności ekologicznych (PROW 2014 - 2020).

Z akt sprawy wynika, że 27 maja 2015r. strona złożyła wniosek o przyznanie na rok 2015r. m.in. płatności ekologicznej w ramach Pakietu 5: uprawy paszowe na gruntach ornych w okresie konwersji, do powierzchni 5,87 ha. Kierownik przyznał stronie wnioskowaną płatność ekologiczną w kwocie 4.619,69 zł oraz kwotę przeznaczoną na refundację kosztów transakcyjnych poniesionych z tytułu kontroli gospodarstwa rolnego na rok 2015 w wysokości 923,94 zł. Termin rozpoczęcia 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego ustalono na dzień 15 marca 2015r. Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez stronę we wniosku o wpis do ewidencji producentów w dniu 1 czerwca 2016r.

Następnie w 2016r. został złożony wniosek kontynuacyjny o przyznanie płatności ekologicznej, a Kierownik decyzją z "[...]" przyznał stronie płatność ekologiczną na rok 2016 w łącznej wysokości 5.543,63 zł. Ww. kwota została przekazana na rachunek bankowy strony w dniu 5 czerwca 2017r.

Podczas ponownej weryfikacji sprawy organ I instancji ustalił, że wyliczony wskaźnik DJP dla strony wynosi 0,00. Wskazany w załączonym do wniosku o przyznanie płatności na rok 2016 oświadczeniu o grupie rolników ubiegających się o przyznanie płatności ekologicznej (PROW 2014-2020) producent rolny E.K. nie ubiegał się o przyznanie płatności ekologicznej na podstawie rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Rolnictwo ekologiczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz.U. z 2015r., poz. 370, ze zm., dalej jako "rozporządzenie ekologiczne"). E.K. był beneficjentem programu rolnośrodowiskowego w ramach PROW 2007-2013 i posiadał aktywne zobowiązanie rolnośrodowiskowe w ramach Pakietu 2 - rolnictwo ekologiczne, które regulowane jest przepisami rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2015r., poz. 361, ze zm., dalej jako "rozporządzenie rolnośrodowiskowe").

W związku z powyższym Kierownik poinformował stronę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych środków finansowych z tytułu działania Rolnictwo ekologiczne.

Organ I instancji decyzją z "[...]" ustalił stronie kwotę nienależnie pobranych płatności ekologicznych w łącznej wysokości 10.163,32 zł.

Odwołując się od powyższej decyzji strona wskazała, że w obrocie prawnym pozostają ważne i wiążące decyzje przyznające dofinansowanie za 2015 i 2016 rok, a jednocześnie wydana została decyzja ustalająca zwrot kwot przyznanych na podstawie tamtych decyzji bez ich uchylenia czy unieważnienia. Przyczyną wszczętego z urzędu postępowania była dokonana po 4 latach weryfikacja okoliczności, która znana była organowi od samego początku i w ocenie strony powinna być zweryfikowana na etapie składania wniosku. Dodatkowo z art. 7 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) Nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014r. wynika, że obowiązek zwrotu nie ma zastosowania jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Stwierdził, że ani on, ani E. K. nie był świadomy, że wymagane jest aby płatność ekologiczna dokonywana była na podstawie przepisów rozporządzenia ekologicznego. Decyzja o odzyskaniu płatności została wydana "[...]", natomiast płatności zostały przekazane na rachunek bankowy odpowiednio: 11 sierpnia 2016r. i 5 czerwca 2017r., a zatem dalej, niż 12 miesięcy od wydania decyzji ustalającej. Z uwagi na upływ wskazanego terminu orzekanie o ustaleniu kwot rzekomo nienależnie pobranych, a następnie o ich zwrocie, jest wykluczone.

Utrzymując zaskarżoną decyzję w mocy Dyrektor, wskazał na art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. z 2017r., poz. 2137 ze zm. dalej jako "ustawa o Agencji") i art. 44 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 lutego 20015r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz.U. z 2018r., poz. 627, dalej jako "ustawa PROW 2014-2020"). Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych stwierdził, że w sprawie dla ustalenia kwot nienależnie pobranych przez skarżącego w latach 2015-2016, nie było konieczne wzruszenie decyzji przyznających płatność. Dopuszczalne jest uznanie za nienależnie pobrane płatności za ten okres w sytuacji, gdy w porządku prawnym pozostają ostateczne decyzje przyznające płatności za rok 2015 i 2016.

Przywołując treść §2 i §9 ust.3 rozporządzenia ekologicznego, zawierającego warunki przyznania płatności, organ odwoławczy wskazał, że strona nie posiada zwierząt, o których mowa we właściwych regulacjach rozporządzenia ekologicznego w związku z realizacją Pakietu 5. Strona chciała skorzystać z możliwości jakie daje §9 ust.13 rozporządzenia ekologicznego, stanowiącego, że jeżeli rolnik nie spełnia warunku określonego w §9 ust.3 lub ust.4 płatność ekologiczna może mu zostać przyznana, w przypadku gdy warunek taki spełnia łącznie co najmniej z jednym innym rolnikiem ubiegającym się o przyznanie płatności ekologicznej. W takim przypadku do wniosku o przyznanie płatności ekologicznej rolnik dołącza oświadczenie o rolniku lub rolnikach, z którymi spełnia warunek określony w §9 ust.3 lub 4, sporządzone na formularzu udostępnionym przez Agencję (§18 ust.2 pkt 2 rozporządzenia ekologicznego).

Strona złożyła wymagane oświadczenie, w którym wskazała, że jest członkiem grupy rolników, w skład której wchodzi również E.K. Wskazany w oświadczeniu producent nie ubiegał się jednak o przyznanie płatności ekologicznej na podstawie rozporządzenia ekologicznego. E.K. był beneficjentem programu rolnośrodowiskowego w ramach PROW 2007-2013 i posiadał aktywne zobowiązanie rolnośrodowiskowe, regulowane przepisami rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Dyrektor podkreślił, że inny jest tryb przyznawania płatności w ramach działania Rolnictwo ekologiczne funkcjonującego w obszarze PROW 2014-2020, a inny w ramach działania Program rolnośrodowiskowy PROW 2007-2013 Pakiet 2 - Rolnictwo ekologiczne. Wyłącznie w ramach realizacji działania PROW 2014-2020 mamy do czynienia z płatnością ekologiczną, natomiast w ramach PROW 2007-2013 rolnicy ubiegali się o płatność rolnośrodowiskową. Jeśliby wolą prawodawcy było uwzględnienie w treści §9 ust.13 rozporządzenia ekologicznego również rolników, którzy składali stosowne wnioski w ramach Programu rolnośrodowiskowego PROW 2007-2013 i ubiegali się o płatność rolnośrodowiskową w Pakiecie 2 Rolnictwo ekologiczne, wyartykułowałby to wyraźnie.

Zdaniem Dyrektora konieczność zwrotu płatności wynika wprost z §31 ust.1 rozporządzenia ekologicznego.

Dodatkowo organ podkreślił, że składając wnioski o przyznanie płatności ekologicznej strona zobowiązała się do m.in. realizacji 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego, zgodnie z warunkami i wymogami określonymi w przepisach prawa krajowego i wspólnotowego, w tym do spełniania warunków przyznania płatności ekologicznej określonych w rozporządzeniu ekologicznym w każdym kolejnym roku zobowiązania.

Zgodnie z §16 rozporządzenia ekologicznego w roku 2015 spełnione zostały warunki przyznania płatności ekologicznej co oznacza, że kwota przeznaczona na refundację kosztów transakcyjnych poniesionych z tytułu kontroli gospodarstwa ekologicznego (która w 2015r. się odbyła) nie podlega odzyskaniu. Natomiast w roku 2016, w związku z niespełnieniem warunku przyznania płatności ekologicznej, kwota przeznaczona na refundację kosztów transakcyjnych powinna zostać zwrócona.

Odnosząc się do kwestii odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności organ odwoławczy przywołał treść art.44 ust.3 PROW 2014-2020, art.54 ust.3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) Nr 352/78, (WE) Nr 165/94, (WE) Nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) Nr 1290/2005 i (WE) Nr 485/2008 (Dz.Urz. UE L nr 347 z 20 grudnia 2013r., s. 547, dalej jako "rozporządzenie Nr 1306/2013") i wskazał, że z uwagi przekroczrnia przez każdą z kwot nienależnie pobranych płatności równowartości 100 euro, nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności.

Koleją możliwość odstąpienia od zwrotu nienależnie pobranych płatności daje art. 7 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) Nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz.U.UE L nr 227 z dnia 31 lipca 2014r., str. 69 ze zm., dalej jako "rozporządzenie Nr 809/2014"). Przepis ten stanowi, że obowiązek zwrotu nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego istotnych dla obliczania przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności.

Dyrektor podkreślił, że postępowanie administracyjne wszczynane jest na wniosek strony, która kształtuje zakres swojego żądania i bierze na siebie odpowiedzialność za poprawną deklarację w zakresie żądania wskazanej we wniosku płatności. Nawet w sytuacji, gdy w sprawie doszło do błędnej oceny wniosku dokonanej przez organ I instancji, to odpowiedzialność w tym zakresie nie może spoczywać wyłącznie na organie, z pominięciem winy strony. Działanie w obszarze korzystania z funduszy unijnych wymaga przestrzegania wielu regulacji krajowych i unijnych. Ich naruszenie często wiąże się ze skutkami finansowymi, dlatego też skarżący powinien dokładać szczególnej staranności ubiegając się o przyznanie płatności. Podkreślono przy tym, że ubieganie się o płatności jest dobrowolne.

Wypełniając oświadczenie o grupie rolników ubiegających się o przyznanie płatności ekologicznej (PROW 2014-2020) strona wskazała jako członka grupy producenta rolnego ubiegającego się o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej w ramach PROW 2007-2013. Tym samym nie dołożyła należytej staranności ustalając stan faktyczny. Z art.27 ust.1 pkt 3 ustawy PROW 2014-2020 wynika, że organy ARiMR nie są zobowiązane do informowania strony i jej pouczania o okolicznościach faktycznych i prawnych obowiązujących w rozpatrywanej sprawie. Taką informację są zobowiązane przedstawić jedynie na żądanie wnioskodawcy. Wnioskodawca nie występował z takim żądaniem. Faktu tego nie zmienia korzystanie przez rolnika z usług wybranego przez siebie doradcy z Ośrodka Doradztwa Rolniczego.

Odnosząc się do kwestii przedawnienia obowiązku zwrotu płatności nienależnej, organ odwoławczy powołał art.3 ust.1 i 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.Urz. UE Nr L 312, s. 1 z 23.12.1995r. ze dalej jako "rozporządzenie Nr 2988/95") i stwierdził, że z uwagi na przyjęcie za datę

dopuszczenia się nieprawidłowości dnia 1 czerwca 2016r. tj. dnia złożenia wniosku

o przyznanie płatności na rok 2016 uznać należy, że obowiązek zwrotu płatności

nienależnej nie uległ przedawnieniu.

Końcowo Dyrektor przedstawił regulacje i sposób obliczenia odsetek.

W skardze do Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Olsztynie strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, ewentualnie uchylenie decyzji Dyrektora i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych. Decyzji zarzuciła naruszenie:

1. przepisów postępowania mających istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia tj.:

- art.27 ust.1 pkt 2 RPOW 2014-2020, poprzez niewyczerpujące rozpatrzenie zebranego materiału dowodowego pod kątem spełnienia przez skarżącego przesłanek o przyznanie dopłat w zakresie rolnictwa ekologicznego i popełnionego przez organ I instancji błędu;

- art.27 ust.2 RPOW 2014-2020, poprzez błędne przyjęcie, iż skarżący nie przedstawił wszystkich dowodów zmierzających do ustalenia jego uprawnienia do pobierania świadczenia z tytułu dopłat w zakresie rolnictwa ekologicznego lub też podał dane niezgodne ze stanem faktycznym;

- art.8 §1 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018r., poz. 2096, ze zm. dalej jako "k.p.a."), poprzez prowadzenie postępowania wyjaśniającego w sposób nierzetelny, a przez to obarczenie skarżącego błędem popełnionym przez pracownika organu, czego skutkiem było zastosowanie nieproporcjonalnych środków prawnych poprzez wezwanie do zwrotu nienależnie pobranych dopłat;

- art.11 k.p.a. w zw. z art.107 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich

przesłanek, którymi kierował się organ przy podtrzymywaniu decyzji organu I instancji, a w szczególności braku wyjaśnienia okoliczności dlaczego organ

I instancji wydawał decyzje pozytywne w zakresie dopłat ekologicznych, mimo że sam wskazał w zaskarżonej decyzji, iż skarżący nie spełniał przesłanek;

2. przepisów prawa materialnego mających istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia tj.:

- art.7 ust.3 rozporządzenia nr 809/2014, poprzez błędną ocenę, iż w niniejszej sprawie nie doszło do pomyłki organu, która wyklucza obowiązek zwrotu, skutkiem czego było niezastosowanie tego przepisu;

- art.2 Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997r. (Dz.U. z 1997r., nr 78, poz. 483

ze zm.), poprzez obarczenie skarżącego odpowiedzialnością za błąd organu, powstały przez prowadzenie w sposób nierzetelny postępowania wyjaśniającego.

W uzasadnieniu wskazano, że wydając decyzję o przyznaniu płatności ekologicznej na rok 2015r. organ nie odniósł się w żadnym stopniu do kwestii złożonych oświadczeń woli, wskutek czego należy przyjąć, że uznał wniosek za kompletny i spełniający przesłanki do wydania pozytywnego rozstrzygnięcia. Tożsama sytuacja miała miejsce w przypadku decyzji o przyznanie płatności ekologicznej za rok 2016. Na etapie weryfikacji złożonych wniosków, organ I instancji

powinien zweryfikować wniosek oraz zaznaczyć, że skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania płatności ekologicznej.

Organy obu instancji wydały decyzje bez rozważenia kwestii błędu organu. Organ nie dopełnił obowiązku należytego wyjaśnienia wszystkich przesłanek, którymi kierował się przy rozstrzyganiu sprawy, w tym pominął okoliczność, że błąd przy rozpoznawaniu wniosku wynikał z błędu urzędniczego, a nie błędu strony. Skarżący składając wnioski działał z należytą starannością, posiadaną wiedzą i dobrą wiarą.

Nie do zaakceptowania jest teza, że skarżący mógł wykryć wspomniany błąd, skoro organ I instancji dwukrotnie (za rok 2015 i 2016) takiego błędu nie zauważył. Otrzymując płatności, skarżący mógł przyjąć że jego sprawa została w sposób należycie i rzetelny rozpatrzona przez organ.

Z ostrożności procesowej skarżący wskazał, że skoro błąd dotyczył stanu

faktycznego i decyzja o zwrocie należnych środków została wydana rok po jego zaistnieniu to nie można mówić o obowiązku zwrotu. Decyzja o odzyskaniu płatności została wydana w 2019r. czyli 4 i 3 lata od dokonanych przez organ płatności.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły m.in. przepisy art. 29 ustawy o Agencji. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;

2) krajowych, przeznaczonych na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej - następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Z kolei zgodnie z art. 29 ust. 2 ww. ustawy właściwym w sprawie ustalania kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1.

Zatem, powyższe regulacje pozwalają organom na ustalenie kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych środków pochodzących z funduszy Unii Europejskiej lub też krajowych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy europejskich, jak też finansowanie przez ARiMR pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej. Jak wynika z tego przepisu, uprawnienie do ustalenia tej kwoty jest realizowane przez ARiMR w drodze decyzji. Jako przesłanka działania organów ARiMR w tym trybie jawi się tylko i wyłącznie fakt ustalenia, że beneficjent otrzymujący dopłaty realizowane z funduszy unijnych (współfinansowanych z funduszy krajowych) otrzymał pomoc w sposób nienależny lub też otrzymał ją w nadmiernej wielkości (por. np. wyrok NSA z 14 grudnia 2016 r., sygn. II GSK 2715/26, wyrok WSA w Szczecinie z 8 września 2016r., sygn. akt I SA/Sz 168/16, wszystkie cytowane orzeczenia dostępne w internetowej bazie orzeczeń: orzeczenia.nsa.gov.pl). Ustalenia będące podstawą wydania takiej decyzji mogą wynikać z przeprowadzonej kontroli przez stosowne komórki ARiMR, w czasie których zostaną stwierdzone nieprawidłowości czy też niezgodności, ale może też być podstawą wydania takiej decyzji fakt, że decyzja, na podstawie której daną pomoc przyznano, została następnie wyeliminowana z obrotu prawnego.

Mając na uwadze powyższe, Sąd zgadza się ze stanowiskiem organu odwoławczego, że dla ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności nie jest konieczne wzruszanie decyzji przyznających płatność i dopuszczalne jest uznanie za nienależnie pobrane płatności za ten okres w sytuacji, gdy w porządku prawnym pozostają ostateczne decyzje przyznające płatność.

W niniejszym przypadku na mocy decyzji z "[...]" Kierownik przyznał stronie płatność ekologiczną na rok 2015, a decyzją z "[...]" - płatność ekologiczną na rok 2016. Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez producenta. Niesporne jest również, że skarżący nie spełniał przesłanek do przyznania mu płatności za ww. okresy.

Spór w sprawie dotyczy stwierdzenia, czy nienależna skarżącemu płatność została przyznana i wypłacona w wyniku pomyłki organu I instancji oraz czy przeprowadzone przez organ postępowanie uwzględniało wszystkie aspekty sprawy, które pozwoliłyby na uznanie, że nie zachodzą przesłanki odstąpienia od żądania zwrotu wypłaconych nienależnie skarżącemu ww. płatności ekologicznych za 2015r. i 2016r., określone w art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014.

Stosownie do treści art. 7 ust. 3 rozporządzenia 809/2014 obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego istotnych dla obliczania przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności.

W ocenie Dyrektora w sprawie nie doszło do spełnienia przesłanek, o których mowa w art. 7 ust. 3 rozporządzenia 809/2014, a tym samym wbrew stanowisku skarżącego brak jest podstaw do odstąpienia od ciążącego na nim obowiązku zwrotu nienależnie pobranej płatności. Organ stwierdził, że nawet w sytuacji, gdy doszło do błędnej oceny wniosku dokonanej przez Kierownika, to odpowiedzialność w tym zakresie nie może spoczywać wyłącznie na organie. Nadto wskazał, że nie ziściła się druga przesłanka wskazana w art. 7 ust. 3 rozporządzenia 809/2014, to jest istnienie możliwość wykrycia przez skarżącego błędu organu w zwykłych okolicznościach. Zdaniem organu skarżący ponosi odpowiedzialność za zgłoszenie danych niezgodnych z rzeczywistym stanem rzeczy. Wypełniając bowiem wniosek, w załączonym do wniosku oświadczeniu, wskazał jako członka grupy rolników ubiegających się o przyznanie płatności ekologicznej (PROW 2014-2020) rolnika, który nie ubiegał się o przyznanie płatności ekologicznej tylko był beneficjentem programu rolnośrodowiskowego w ramach PROW 2007-2013 i posiadał aktywne zobowiązanie rolnośrodowiskowe.

Zdaniem Sądu powyższe stanowisko organu administracji uznać należy, co najmniej za przedwczesne.

Wskazać bowiem należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym celem, określonego w art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014, wyjątku od zasady, że płatności nienależnie lub nadmiernie pobrane powinny zostać zwrócone, jest zwolnienie z obowiązku zwrotu tylko w takich sytuacjach, w których to błąd organu spowodował wypłatę nienależnej płatności. Chodzić tu będzie o tę część rozstrzygnięcia, za którą w całości i niezależnie od rolnika odpowiada organ. Ocenę taką dodatkowo uzasadnia odwołanie się do reguł wykładni językowej. Przepis art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014 stanowi, że nienależna płatność ma zostać dokonana "na skutek" pomyłki organu. Zwrot ten wskazuje, że chodzi tu o takie działanie organu, które jest czynnikiem sprawczym bezpodstawnego przyznania rolnikowi płatności. Przyjąć, zatem należało, że możność wykrycia błędu organu, o której mowa w art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014, to nie tylko sytuacja, w której beneficjent posiada wiedzę o rzeczywistym stanie prawnym i faktycznym w zakresie braku podstaw do dokonania płatności, ale również stan, w którym rolnik - przy dołożeniu należytej staranności - mógł się dowiedzieć, że część wypłacanych mu płatności kwalifikuje się jako nienależna (por. wyrok NSA z 15 czerwca 2011r., II GSK 594/10; z 24 kwietnia 2013r., II GSK 315/13). Ocena, co do możliwości wykrycia błędu przez rolnika, winna uwzględniać zarówno charakter nieprawidłowości będącej podstawą ustalenia i wypłacenia kwoty nienależnie pobranych płatności, jak i akcentowane w orzecznictwie sądowym prawo rolnika do działania w zaufaniu do zgodności z prawem działań organu zajmującego się przyznawaniem płatności (por. wyroki NSA z 12 maja 2015r. sygn. akt II GSK 870/14, z 18 kwietnia 2018r., sygn. akt II GSK 1097/16).

W kontekście art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014 oraz art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., na organie administracji publicznej procedującym w sprawie zwrotu nienależnie pobranych płatności, ciąży obowiązek wyjaśnienia wszelkich okoliczności wpływających na zwrot nienależnych płatności. Tym bardziej, że decyzja nakładająca na rolnika obowiązek zwrotu nie jest decyzją uznaniową, lecz związaną. Dlatego też organ, prowadząc postępowanie w przedmiocie odzyskiwania nienależnej płatności powinien szczegółowo rozważyć i umotywować istnienie lub brak wszystkich przesłanek, o których mowa w art. 7 ust. 3 ww. rozporządzenia nr 809/2014.

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznanej sprawy, Sąd stwierdza, iż wbrew twierdzeniu organu odwoławczego, w niniejszym przypadku istnieją co najmniej istotne wątpliwości co do możliwości wykrycia przez skarżącego błędu w zwykłych okolicznościach. Wskazać bowiem należy, że po pierwsze, skarżący złożył prawidłowe pod względem formalnym wnioski za 2015 i 2016r. (z akt nie wynika, by były one w jakimkolwiek zakresie kwestionowane). W załączonych oświadczeniach wskazał numer identyfikacyjny rolnika wchodzącego w skład grupy rolników ubiegających się o przyznanie płatności ekologicznej (PROW 2014-2020). Po drugie organ dwukrotnie na podstawie identycznych wniosków przyznał skarżącemu płatność ekologiczną.

Tym samym wskazać należy, że skoro sam organ jako profesjonalista, dysponujący wiedzą, doświadczeniem i fachowym zapleczem, nie zauważył dwukrotnie błędu związanego z naruszeniem przepisów § 9 ust. 13 rozporządzenia ekologicznego, to mało przekonujące jest twierdzenie, że skarżący mógł wykryć błąd w zwykłych okolicznościach. To przede wszystkim na organach administracji spoczywa obowiązek działania w każdej sprawie zgodnie z prawem. Są one zobowiązane z urzędu do wnikliwego rozpatrywania wszystkich spraw. Winny posiadać pełną wiedzę o obowiązującym prawie (w zakresie przyznawania poszczególnych płatności), ewentualnych zmianach w tych przepisach, ale i też wydanych przez siebie uprzednich decyzjach, dotyczących danego rolnika, a związanych w szczególności z przyznawaniem konkretnej płatności. W niniejszym przypadku istotne jest również, że do przyznania płatności winno dojść dopiero po ustaleniu czy skarżący wraz z innym rolnikiem (E.K.) spełnia przesłanki do przyznania płatności ekologicznej. To wyłącznie organ posiadał pełną wiedzę o drugim rolniku wchodzącym w skład grupy producentów. W oświadczeniu podany był jego numer identyfikacyjny, na podstawie którego organ winien był ustalić bez problemu czy spełnia on przesłanki przynależności do grupy producentów. Skarżący wywiązał się z nałożonych przez prawo obowiązków złożył oświadczenie, zgodnie z treścią § 18 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia ekologicznego sporządzone na formularzu udostępnionym przez Agencję.

Skoro organ dysponując wszelkimi danymi i to nie tylko skarżącego, ale również drugiego rolnika (do których dostępu nie miał skarżący) przyznał płatność i to dwa razy, bo za 2015 i 2016r., to trudno argument ten poczytać na niekorzyść strony. Wprost przeciwnie, skarżący mógł mieć uzasadnione prawo do pozostawania w pełnym zaufaniu do profesjonalizmu, rzetelności i wnikliwości działania organów administracji w jego sprawie i to jak już podkreślało w sytuacji gdy płatność przyzywano na podstawie tych samych okoliczności dwukrotnie (por. wyrok NSA z 11 marca 2014r., sygn. akt II GSK 1861/12).

Strona mogła więc przyjąć, że organowi są znane znajdujące w danej sprawie zastosowanie przepisy i skoro organ dysponujący wiedzą, doświadczeniem i fachowym zapleczem, nie zauważył, że niewłaściwie zastosował przepisy prawa materialnego przyznając przedmiotowe dopłaty ekologiczne, to nie sposób, zdaniem Sądu, uznać że skarżący mógł ten błąd wykryć w zwykłych okolicznościach.

Rozstrzygając zaistniały spór należy mieć także na uwadze zasadę demokratycznego państwa prawa, uregulowaną w art. 2 Konstytucji RP. Nie sposób przyjąć w demokratycznym państwie prawnym, że organy administracji przyznając określone świadczenie i wypłacając je obywatelowi nie dostrzegają, iż świadczenie to jest nienależne, oczekują natomiast, że fakt ten dostrzeże sam obywatel. Zasady demokratycznego państwa prawa nie pozwalają także na bezkrytyczne przyjęcie, iż w takich sytuacjach kosztami błędu organu, niezauważającego braku spełnienia pewnych nieczytelnych kryteriów przyznania świadczenia, obciążany ma być obywatel, osoba nieposiadająca specjalistycznej wiedzy, nieobeznana z przepisami prawa, w odróżnieniu od organów dysponujących wykwalikowanymi pracownikami.

Zatem, w ocenie Sądu, nie może być tak, że organ przyznaje jakieś świadczenie pieniężne w wyniku własnego błędu co do rozumienia przesłanek przyznania świadczenia, bądź niezauważenia ich niespełnienia przez wnioskodawcę, skutkujących następnie utratą prawa do pobierania świadczenia, wnioskodawca w dobrej wierze wydatkuje te świadczenia, a następnie organ nakazuje mu zwrócić te świadczenia za kilka lat wstecz, bowiem dopiero po kilku latach zauważył, że wypłacone świadczenie w istocie nie powinno zostać wypłacone. Tego rodzaju praktyki nie są możliwe w państwie gdzie zasada praworządności jest podstawą jego funkcjonowania.

Dodatkowo wskazać należy, że dobra wiara polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu, iż podmiotowi przysługuje prawo czyli, że działa zgodnie z prawem. Może to być więc błędne, ale - w danych okolicznościach - usprawiedliwione przekonanie, że działa zgodnie z prawem. W dobrej wierze jest ten, kto powołuje się na pewne prawo lub stosunek prawny, mniemając, że one istnieją, choćby mniemanie to było błędne, jeżeli tylko błędność tego mniemania można w danych okolicznościach uznać za usprawiedliwioną (por. wyrok NSA z 5 marca 2015r., II GSK 21/14). W niniejszym przypadku działanie skarżącego nie było bezprawne. Strona działała w zaufaniu do organu i wydanej przez ten organ decyzji przyznającej mu świadczenie – szczególnie gdy zostało ono dwukrotnie przyznane - trudno więc wymagać, by podejmowała działania mające na celu sprawdzenie jej prawidłowości.

Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdza, iż zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a co uzasadniało wyeliminowanie tego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego.

Rozpatrując ponownie sprawę zwrotu przez skarżącego nienależnie pobranych płatności ekologicznych, organ będzie zobowiązany do uwzględnienia przedstawionej interpretacji przepisu art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014 oraz stanowiska Sądu dotyczącego oceny poszczególnych okoliczności mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. W szczególności powinien raz jeszcze ocenić charakter błędu i wskazać, w sposób przekonujący, czy w stanie faktycznym tej sprawy występują tzw. "zwykłe okoliczności", i czy skarżący mógł błąd wykryć w "zwykłych okolicznościach". Dopiero wnikliwe wyjaśnienie powyższej kwestii pozwoli na ocenę, czy w sprawie wystąpiły przesłanki odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie wypłaconych skarżącemu płatności, na podstawie art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018r., poz. 1302 ze zm., dalej jako "p.p.s.a.") orzeczono, jak w sentencji wyroku.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a., zasądzając od Dyrektora na rzecz strony skarżącej 200 zł. Kwota ta stanowi równowartość uiszczonego wpisu od skargi.