Postanowienie NSA, sygn. akt I FZ 165/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-06-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 255
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Małgorzata Niezgódka-Medek po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 15 marca 2013 r. sygn. akt I SA/Kr 1686/12 oddalające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 27 sierpnia 2012 r. nr ... w przedmiocie pozostawienia odwołania bez rozpatrzenia postanawia oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 15 marca 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 1686/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił R. J. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Z przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji stanu sprawy wynikało, że skarżący ma na utrzymaniu niepracującą żonę oraz dwie córki w wieku szkolnym. Rodzinie pomagają rodzice skarżącego, którzy posiadają gospodarstwo rolne. Skarżący nie posiada oszczędności. Rodzina utrzymuje się z działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego. Miesięczny przychód nie został przez skarżącego określony. Natomiast wskazał on, że w październiku i listopadzie 2012 r. poniósł stratę. Żona skarżącego nie pracuje, jest na zasiłku dla bezrobotnych. Z oświadczenia skarżącego wynikało ponadto, że małżonka posiada dom.

Na wezwanie do precyzyjnego uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy o przedstawienie dokumentów obrazujących sytuację finansową skarżący wyjaśnił jedynie, że działalność przez ostatnie miesiące przynosiła stratę, małżonka jest na zasiłku dla bezrobotnych. Skarżący nie wskazał natomiast jakie są obroty firmy, nie przedstawił zeznań podatkowych własnych oraz małżonki za 2011 r., ani żadnych dokumentów potwierdzających aktualne przychody prowadzonej działalności gospodarczej. Skarżący podał, że rodzice posiadają gospodarstwo rolne 40 arowe, dochód z tego gospodarstwa wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, ponadto otrzymują emerytury i pomagają synowi oraz jego rodzinie ofiarując po 200-300 zł miesięcznie lub żywność. Wnioskodawca wykazał miesięczne koszty utrzymania – prąd 150 zł, telefon 45 zł, żywność 800 zł. Podał, że jego rachunek bankowy zajęty jest przez komornika.

Postanowieniem z dnia 11 stycznia 2013 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego podając, że skarżący nie wykazał zaistnienia, w jego przypadku, okoliczności uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych. Ponadto referendarz stwierdził, że w sprawie wystąpiły uzasadnione wątpliwości co do faktycznego stanu majątkowego skarżącego. W szczególności odnośnie dochodów osiąganych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej.

Skarżący złożył w terminie sprzeciw, podając że udokumentował sytuację finansową w najbardziej możliwy sposób, nadto przedstawił dokumenty dotyczące oszacowania zajętej przez komornika nieruchomości.

Wskazując na motywy oddalenia wniosku Sąd pierwszej instancji stwierdził, że

dane zawarte w złożonym przez skarżącego oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie mają cechy "dokładności", o której mowa w art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej "Ppsa". Wynikało to z faktu, że zdaniem Sądu, skarżący uchylił się od złożenia stosownych dokumentów, a także udzielił jedynie enigmatycznej odpowiedzi na wystosowane do niego wezwanie. Powyższe oznaczało brak możliwości zweryfikowania zarówno źródeł utrzymania skarżącego, rzeczywistej wysokości uzyskiwanych dochodów, jak również ponoszonych kosztów utrzymania. Okoliczności tych skarżący nie wyjaśnił w sposób wystarczający.

Sąd podkreślił, że w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał jedynie, że utrzymuje się z dochodów osiąganych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, która za ostatni miesiąc przyniosła stratę. W uzupełnieniu wniosku, oświadczył, że działalność ta polega na produkcji mebli na wymiar. Jednak nie oświadczył i nie przedstawił stosownych dokumentów, o które był wzywany – jakiej wysokości są miesięczne przychody firmy, a także jaka była wysokość straty. Nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających aktualne i dotychczasowe obroty firmy. Nie przedstawił żądanych zeznań podatkowych za 2011 r. Nie udokumentował również ponoszonych wydatków.

W ocenie Sądu, nieokreślenie i nieudokumentowanie przez skarżącego aktualnych obrotów firmy, średnich dochodów osiąganych z tytułu działalności gospodarczej, przy jednoczesnym określeniu źródeł finansowych rodziny na sumy 200-300 zł pomocy od rodziców oraz zasiłku dla bezrobotnych żony - budzi wątpliwości co do wysokości tychże dochodów, z których pokrywane są koszty utrzymania rodziny. Nieudzielanie przez skarżącego informacji w tym zakresie uniemożliwiało przeprowadzenie całościowej analizy sytuacji majątkowej skarżącego i ustalenie zdolności płatniczych.

Na powyższe orzeczenie skarżący złożył zażalenie w którym wniósł o jego zmianę poprzez uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, że Sąd pierwszej instancji pominął dokumenty złożone wraz ze sprzeciwem tj. dokumenty świadczące o prowadzeniu egzekucji z domu, w którym mieszka wraz z rodziną. Taka sytuacja jest efektem braku możliwości regulowania długów. Skarżący dodał, ze wpis w rozpoznawanej sprawie wynosi wprawdzie 100 zł lecz spraw jest łącznie 12, a zatem koszty sądowe, na obecnym etapie postępowania wynoszą 1.200 zł. Skarżący podkreślił, że wysokość obrotów jego działalności gospodarczej jest nieistotna, albowiem wydane przeciw niemu decyzje podatkowe obejmują niewyobrażalnie wysokie kwoty zaległości podatkowych, których nigdy nie będzie w stanie spłacić.

Skarżący uznał, ze nieprzedłożenie przezeń zeznań podatkowych nie może stanowić okoliczności dyskwalifikującej złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zażalenie nie jest zasadne.

Zgodnie z art. 199 Ppsa strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243 - 263 Ppsa instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i dla swojej rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 Ppsa, zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 Ppsa). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

W rozpoznawanej sprawie, Sąd pierwszej instancji odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy uznając, że nie było możliwe dokonanie oceny sytuacji majątkowej skarżącego oraz jego domowników.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy była prawidłowa.

Sąd pierwszej instancji trafnie uznał, że skarżący nie przedstawił rzetelnie swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej. W związku z tym na podstawie art. 255 Ppsa wezwał skarżącego do przedłożenia wskazanych dokumentów źródłowych. Należy przyjąć, że wezwanie takie może obejmować także dokumenty źródłowe obrazujące dochody i obciążenia finansowe osób pozostających z osobą wnioskującą o przyznanie prawa pomocy we wspólnym gospodarstwie domowym. Skarżący, mimo wezwania Sądu, nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających aktualne i dotychczasowe obroty firmy. Nie przedstawił żądanych zeznań podatkowych za 2011 r. Nie udokumentował również ponoszonych wydatków.

W takiej sytuacji należy stwierdzić, że Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, iż skarżący ubiegając się o przyznanie prawa pomocy nie dołożył należytej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, które w 12 zainicjowanych sprawach wynoszą łącznie 1.200 zł. Skarżącego nie tłumaczy również fakt złożenia dokumentów z postępowania egzekucyjnego, datowanych na dzień 17 marca 2011 r., które z uwagi na datę wystawienia nie dokumentują aktualnej sytuacji, w której znajduje się skarżący.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Ppsa.