Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 2608/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-06-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6052 Akty stanu cywilnego
Hasła tematyczne: Akta stanu cywilnego
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 104 ust. 5, art. 107 pkt 3
journal: Dz.U. 2016 poz 2064
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego.
article: art. 18
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 7
journal: Dz.U. 2015 poz 1792
law: Ustawa z dnia 4 lutego 2011 r. Prawo prywatne międzynarodowe
article: art. 1 par. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1359
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).

SENTENCJA

Dnia 22 czerwca 2021 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jacek Chlebny (spr.) sędzia NSA Zofia Flasińska sędzia del. WSA Marta Laskowska-Pietrzak po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2021 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej F. G. i B. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 stycznia 2019 r. sygn. akt IV SA/Wa 2717/18 w sprawie ze skargi F. G. i B. G. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisania do rejestru stanu cywilnego aktu małżeństwa oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 25 stycznia 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 2717/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę F. G. i B. G. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z [...] ipca 2018 r. w przedmiocie odmowy wpisania do rejestru stanu cywilnego aktu małżeństwa.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

W dniu [...] kwietnia 2018 r. F. G. złożył w Urzędzie Stanu Cywilnego m.st. Warszawy wniosek o transkrypcję odpisu szkockiego wyciągu z rejestru małżeństw, dotyczącego zawarcia przez Skarżących małżeństwa [...] kwietnia 2018 r. w E. Z odpisu szkockiego aktu małżeństwa wynika, że skarżący zamieszkują na terenie Polski.

Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego m.st. Warszawy decyzją z [...] czerwca 2018 r. odmówił wpisania do Systemu Rejestrów Państwowych treści aktu małżeństwa sporządzonego w E. w Wielkiej Brytanii pomiędzy F. G. i B. G., wskazując, że małżeństwo zawarte między skarżącymi, będącymi osobami tej samej płci, stoi w sprzeczności z polskim porządkiem prawnym (art. 107 pkt 3 ustawy z 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (t.j. Dz.U. z 2016 poz. 2064 ze zm.) – dalej: p.a.s.c.) jednoznacznie określającym małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny.

Rozpoznając odwołanie od powyższej decyzji Wojewoda Mazowiecki utrzymał ją w mocy decyzją z [...] lipca 2018 r. Powołując się na klauzulę porządku publicznego zawartą w art. 7 ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. Prawo prywatne międzynarodowe (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 1792) – dalej: p.p.m., uznał, że ma ona zastosowanie przy wykładni przepisów p.a.s.c. Wyłącza to dokonywanie wpisów w aktach stanu cywilnego, jeżeli jest to sprzeczne z podstawowymi zasadami porządku prawnego przyjętymi w regulacji konstytucyjnej. Zdaniem organu, skoro w Polsce jedynie małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny może być zarejestrowane w formie aktu stanu cywilnego, to również zagraniczny dokument stanu cywilnego może zostać przeniesiony do rejestru stanu cywilnego w drodze transkrypcji wyłącznie wówczas, gdy wskazuje jako małżonków mężczyznę i kobietę. W rozpoznawanej sprawie istnieje również nie do pogodzenia sprzeczność pomiędzy formą szkockiego wyciągu z rejestru małżeństw a wzorem jego polskiego odpowiednika. Biorąc pod uwagę charakter transkrypcji, przeniesienie zagranicznego aktu małżeństwa wymagałoby wpisania imion i nazwisk dwóch mężczyzn, przy czym dane jednego z nich musiałyby zostać wpisane w rubryce "kobieta", co wynika z rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 29 stycznia 2015 r. w sprawie wzorów dokumentów wydawanych z zakresu rejestracji stanu cywilnego (Dz.U. z 2015 r. poz. 194 ze zm.) - dalej: rozporządzenie z 29 stycznia 2015 r. w sprawie wzorów dokumentów wydawanych z zakresu rejestracji stanu cywilnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wspomnianym na wstępie wyrokiem z 25 stycznia 2019 r. oddalił skargę na powyższą decyzję przyznając rację organom, że transkrybowanie będącego przedmiotem rozważań w rozpoznawanej sprawie aktu małżeństwa stałoby w sprzeczności z podstawowymi zasadami polskiego porządku prawnego (art. 107 pkt 3 p.a.s.c.). Sąd uznał, że w rozpoznawanej sprawie zachodzi sytuacja określona w art. 104 ust. 5 p.a.s.c., bowiem obaj skarżący, będący obywatelami polskimi, posiadają sporządzone w Polsce akty urodzenia i jednocześnie żądają dokonania czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego. Obligatoryjność transkrypcji dokonanej na podstawie powyższego przepisu oznacza, że na obywatelu spoczywa obowiązek wystąpienia o transkrypcję, o ile zajdzie któraś z trzech wymienionych w art. 104 ust. 5 p.a.s.c. sytuacji. Uzasadnione jest przy tym zbadanie, czy nie zachodzi sprzeczność transkrypcji z podstawowymi zasadami porządku prawnego określonymi w art. 107 pkt 3 p.a.s.c. Dopuszczenie możliwości zawierania wyłącznie małżeństw różnopłciowych, wynikającej z art. 18 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 – dalej: Konstytucja RP) oraz przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, należy uznać, z racji wagi tej materii, za jedną z podstawowych zasad polskiego porządku prawnego w rozumieniu art. 107 pkt 3 p.a.s.c. Dokonanie transkrypcji zagranicznego aktu małżeństwa zawartego przez osoby tej samej płci prowadziłoby do zrównania skutków dowodowych zagranicznego aktu stanu cywilnego z polskim dokumentem urzędowym i zastąpienia zagranicznego aktu polskim dokumentem stanu cywilnego dla zawarcia małżeństwa, mimo że związek małżeński zawarty poza terytorium Polski byłoby sprzeczny z polskim porządkiem prawnym. To zaś prowadziłoby do obejścia obowiązujących w Polsce przepisów dotyczących zawierania małżeństwa. Sąd nie podzielił także zapatrywania skarżących, że odmowa żądanej transkrypcji naruszałaby art. 8 ust. 1 i 2 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności porządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 Nr 61 poz. 284 ze zm.) – dalej: Konwencja. Akt ten nie nakłada bowiem na państwo obowiązku wydania zezwolenia na zawarcie małżeństwa parze osób tej samej płci, a władze krajowe są umocowane do tego, aby ocenić i wyjść naprzeciw potrzebom społeczeństwa w tym zakresie. Ponadto stwierdzenie braku przesłanki dokonania transkrypcji do polskiego rejestru stanu cywilnego nie podważa i nie ogranicza możliwości pełnego korzystania z prawa do życia rodzinnego oraz poszanowania prywatności, a brak możliwości posługiwania się polskim aktem stanu cywilnego pozostaje bez związku z faktycznym korzystaniem z tych praw. Sąd nie podzielił również zarzutu naruszenia art. 31 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, ustanawiającego zasady równości wobec prawa i niedyskryminacji. Na koniec Sąd stwierdził, że dążenie do tego, aby rejestr obejmował wszystkie wymienione w p.a.s.c. zdarzenia dotyczące stanu cywilnego obywatela, niezależnie od miejsca zmiany tego stanu, chociaż słuszny, nie ma charakteru bezwzględnego w zestawieniu z ochroną podstawowych zasad porządku prawnego, o której mowa w art. 107 pkt 3 p.a.s.c.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku na podstawie art. 174 p.p.s.a. zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

1) art. 104 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. p.a.s.c. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że w sytuacji, w której w polskim rejestrze stanu cywilnego zarejestrowane są zdarzenia wcześniejsze, obowiązek transkrypcji aktu małżeństwa spoczywa na skarżących, a nie na organie administracji, a w konsekwencji odmowę dokonania transkrypcji zagranicznego aktu małżeństwa skarżących w sytuacji, gdy jej dokonanie jest obligatoryjne;

2) naruszenie art. 107 pkt 3 p.a.s.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, w której transkrypcja aktu małżeństwa jest obligatoryjna, a także przyjęcie, że transkrypcja aktu małżeństwa, w którym jako małżonkowie wskazane są dwie osoby tej samej płci, stanowi naruszenie zasad porządku publicznego oraz uznanie, że zasadą porządku publicznego w Polsce są przepisy ustawowe regulujące przesłanki zawarcia małżeństwa w Polsce;

3) naruszenie art. 7 p.p.m. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, podczas gdy art. 7 p.p.m. umożliwia jedynie odmowę zastosowania prawa obcego, a nie odmowę odnotowania zagranicznego aktu stanu cywilnego w rejestrze stanu cywilnego;

4) naruszenie art. 8 ust. 1 i 2 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i tym samym naruszenie prawa do poszanowania życia rodzinnego skarżących poprzez nieuznanie zawartego przez nich za granicą związku małżeńskiego i nieudzielenie mu jakiejkolwiek ochrony prawnej w Polsce, przynajmniej poprzez odnotowanie faktu jego zawarcia w polskim rejestrze stanu cywilnego oraz niewskazanie interesu społecznego, któremu miałaby służyć odmowa dokonania transkrypcji;

- co doprowadziło do naruszenia przez Sąd pierwszej Instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 p.p.s.a. poprzez ich niezastosowanie i art. 151 p.p.s.a. poprzez jego zastosowanie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

1. Skarga kasacyjna nie zawiera uzasadnionych podstaw.

2. Zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 374 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Uzasadnione zatem było wydanie zarządzenia w dniu 5 kwietnia 2021 r. o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne na podstawie powyższego przepisu. W tej szczególnej sytuacji rozpoznanie skargi na posiedzeniu niejawnym było rozsądnym kompromisem pomiędzy prawem stron do jawnego rozpoznania sprawy, a prawem do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 45 Konstytucji RP) oraz zasadą proporcjonalności, z której wynika możliwość ograniczenia konstytucyjnych praw z uwagi na konieczność ochrony zdrowia.

3. Rozpoznając zarzuty skargi kasacyjnej niezbędne jest odniesienie się do istoty transkrypcji uregulowanej w art. 104 – 105 i art. 107 p.a.s.c. Zgodnie z definicją ustawową, transkrypcja zagranicznego dokumentu stanu cywilnego polega na wiernym i literalnym przeniesieniu treści tego dokumentu do polskiego rejestru stanu cywilnego, zarówno pod względem językowym, jak i formalnie bez żadnej ingerencji w pisownię imion i nazwisk osób wskazanych w zagranicznym dokumencie (art. 104 ust. 2 p.a.s.c.). Treść zagranicznego dokumentu stanu cywilnego przenosi się do rejestru stanu cywilnego w formie czynności materialno-technicznej, zamieszczając w akcie stanu cywilnego adnotację o transkrypcji (art. 105 ust. 1 p.a.s.c.). W doktrynie i orzecznictwie przeważa pogląd, że transkrypcja nie ma charakteru rejestracyjnego zdarzenia, ale jest jedynie sporządzeniem w formie czynności materialno-technicznej aktu polskiego reprodukującego odpis zagranicznego aktu stanu cywilnego (piśmiennictwo: M. Rafacz-Krzyżanowska, Kilka uwag o właściwości sądu w sprawach o sprostowanie aktów stanu cywilnego, Nowe Prawo 1957, nr 1, s. 106; J. Litwin, Prawo o aktach stanu cywilnego. Komentarz, Wrocław 1961, s. 520; M. Wojewoda [w:] System prawa prywatnego. Prawo prywatne międzynarodowe. Tom 20c, red. M. Pazdan, Warszawa 2015, s. 594; orzecznictwo: np. postanowienie Sądu Najwyższego z 8 sierpnia 2003 r., sygn. akt V CK 6/02, OSNC z 2004, nr 7-8, poz. 131, uchwała Sądu Najwyższego z 20 listopada 2012 r., sygn. akt III CZP 58/12 i wyrok NSA z 17 grudnia 2014 r., sygn. akt II OSK 1298/13, opubl. w CBOIS). Brak rejestracyjnego charakteru transkrypcji nie oznacza jednak, że jej dokonanie nie wywołuje skutków prawnych. Charakter formalnoprawny transkrypcji przejawia się w niedopuszczalności wprowadzania zmian w treści aktu w toku wpisywania do polskiego rejestru oraz w braku konieczności przeprowadzania postępowania dowodowego co do zaistnienia zdarzenia objętego zagranicznym dokumentem stanu cywilnego. W wyniku transkrypcji powstaje polski akt stanu cywilnego, który "odrywa się" od aktu pierwotnego rejestrującego zdarzenie i jego dalsze losy w polskim porządku prawnym są niezależne od losów zagranicznego aktu (uchwała Sądu Najwyższego z 20 listopada 2012 r., sygn. akt III CZP 58/12). Bezpośrednim skutkiem prawnym transkrypcji jest zatem utworzenie polskiego aktu stanu cywilnego, który ma moc dowodową równą aktom stanu cywilnego utworzonym w Polsce w wyniku rejestracji zdarzenia prawnego (art. 3 p.a.s.c.).

4. Chociaż transkrypcja ma charakter deklaratoryjny, to jednak jej dokonanie wiąże się z koniecznością uznania przez polskie organy administracji, że małżeństwo zawarte za granicą stoi na równi z małżeństwem zawartym zgodnie z polskim porządkiem prawnym. Transkrybowany akt małżeństwa nie różni się mocą dowodową określoną w art. 3 p.a.s.c. od aktu małżeństwa zawartego według polskiego prawa. Oznacza to, że skutki prawne jakie wywołuje sporządzenie polskiego aktu stanu cywilnego w wyniku transkrypcji są tożsame z tymi, jakie wywołuje akt stanu cywilnego sporządzony w momencie rejestracji zdarzenia prawnego według prawa polskiego. Akt małżeństwa sporządzony w wyniku transkrypcji w polskim obiegu prawnym niczym nie różni się więc od aktu małżeństwa sporządzonego na podstawie oświadczenia woli o zawarciu małżeństwa złożonego na terytorium Polski. Osoba wpisana w polskim akcie małżeństwa w wyniku transkrypcji może posługiwać się tym aktem przed polskimi organami administracji publicznej bez konieczności dokonywania w każdym przypadku tłumaczenia przysięgłego zagranicznego aktu, dlatego transkrypcja musi być przeprowadzona na podstawie przepisów prawa polskiego. Przedkładając transkrybowany akt małżeństwa przed organami administracji publicznej, osoba widniejąca w tym akcie ma prawo oczekiwać, biorąc pod uwagę przepisy p.a.s.c., że w zakresie zgodności z polskim porządkiem prawnym akt nie będzie podważany. Nie można zatem zgodzić się ze skarżącymi, że dopiero na etapie postępowań w których wymaga się przedłożenia aktu małżeństwa, np. postępowań w zakresie objęcia małżonka ubezpieczeniem zdrowotnym, organ administracji lub sąd mógłby powołać się na klauzulę porządku publicznego i zakwestionować skutki prawne zawartego za granicą małżeństwa. Takie rozumowanie stoi w sprzeczności z wykładnią art. 104 ust. 5 p.a.s.c., którą potwierdzono w uchwale w uchwale podjętej w składzie siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 grudnia 2019 r., sygn. akt II OPS 1/19 (opublikowana w CBOIS) – dalej: "uchwała II OPS 1/19", wskazując, że na etapie dokonywania transkrypcji przeprowadzonej na podstawie tego przepisu organ ma obowiązek zbadania jej pod kątem zgodności z polskim porządkiem prawnym stosownie do art. 107 pkt 3 p.a.s.c. Chociaż wspomniana uchwała dotyczyła transkrypcji aktu urodzenia, gdzie jako rodzice miały zostać wpisane osoby tej samej płci, to jednak mutatis mutandis ma ona zastosowanie do rozpoznawanej sprawy.

5. Zgodnie z art. 104 ust. 5 p.a.s.c., transkrypcja jest obligatoryjna, jeżeli obywatel polski, którego dotyczy zagraniczny dokument stanu cywilnego, posiada akt stanu cywilnego potwierdzający zdarzenia wcześniejsze sporządzony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i żąda dokonania czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego lub ubiega się o polski dokument tożsamości lub nadanie numeru PESEL. Kwestię obligatoryjności transkrypcji przesądził Naczelny Sąd Administracyjny we wspomnianej powyżej uchwale II OPS 1/19, wskazując, że adresatem normy określonej w art. 104 ust. 5 p.a.s.c. jest wnioskodawca, który: 1) posiada akt stanu cywilnego potwierdzający wcześniejsze zdarzenia sporządzony w Polsce i żąda dokonania czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego lub 2) ubiega się o wydanie dowodu osobistego lub 3) ubiega się o nadanie numeru PESEL. Obligatoryjność jest równoznaczna z obowiązkiem przedstawienia transkrybowanego aktu w wymienionych postępowaniach, a kierownik urzędu stanu cywilnego w postępowaniu w przedmiocie transkrypcji dokonuje oceny wniosku także pod kątem zaistnienia przesłanki jej odmowy z art. 107 p.a.s.c. Obligatoryjność transkrypcji stwarza zatem podwyższony standard dowodowy w wymienionych w art. 104 ust. 5 p.a.s.c. postępowaniach. Naczelny Sąd Administracyjny w cytowanej uchwale II OPS 1/19 nie zgodził się z poglądem wyrażonym w wyroku NSA z 10 października 2018 r., sygn. II OSK 2552/16, na który powołują się skarżący, i w którym Sąd uznał, że obligatoryjność oznacza konieczność dokonania transkrypcji przez kierownika urzędu stanu cywilnego i w wymienionych w art. 104 ust. 5 p.a.s.c. przypadkach nie stosuje się przesłanek określonych w art. 107 tej ustawy.

NSA w składzie rozpoznającym skargę kasacyjną podziela stanowisko wyrażone w uzasadnieniu omawianej uchwały II OSK 1/19. Dodać w tym miejscu należy, że sprawach, w których podstawę prawną transkrypcji stanowi art. 104 ust. 5 p.a.s.c. in principio (wnioskodawca posiada akt stanu cywilnego potwierdzający wcześniejsze zdarzenia sporządzony w Polsce i żąda dokonania czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego), jej obligatoryjności nie można utożsamiać z obowiązkiem przedstawienia transkrybowanego aktu w wymienionych w tym przepisie dalszych postępowaniach. W tym przypadku intencją ustawodawcy było w szczególności zapewnienie ciągłości wiedzy o danej osobie w rejestrach państwowych, co w konsekwencji umożliwi zwolnienie obywateli polskich od przedkładania odpisów aktów stanu cywilnego w sprawach załatwianych w organach administracji publicznej. Powyższa uwaga nie przeczy tezie zaprezentowanej w uchwale, że adresatem obowiązku wynikającego z art. 104 ust. 5 p.a.s.c. jest wnioskodawca. Organ rozpoznający wniosek o transkrypcję na podstawie pierwszej przesłanki określonej w art. 104 ust. 5 p.a.s.c. ma obowiązek dokonać jego oceny pod kątem zaistnienia przesłanek określonych w art. 107 p.a.s.c. W świetle powyższego, zarzut naruszenia art. 104 ust. 5 p.a.s.c. nie znajduje uzasadnionych podstaw.

6. Zgodnie z art. 107 pkt 3 p.a.s.c. kierownik urzędu stanu cywilnego odmawia dokonania transkrypcji, jeżeli byłaby ona sprzeczna z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis ten znajduje zastosowanie również przy transkrypcji dokonywanej na podstawie art. 104 ust. 5 p.a.s.c. Funkcją klauzuli porządku publicznego jest ochrona krajowego porządku prawnego przed jego naruszeniem w postaci uznania aktu stanu cywilnego nieodpowiadającemu fundamentalnym zasadom polskiego prawa. W ramach przesłanki porządku publicznego badaniu podlegają skutki prawne uznania danego aktu. Nie chodzi przy tym o samą sprzeczność zagranicznego aktu stanu cywilnego z podstawowymi zasadami porządku prawnego, ale o to, by skutki transkrybowania takiego aktu były nie do pogodzenia z tymi zasadami. Przez podstawowe zasady porządku prawnego należy rozumieć nie tylko fundamentalne zasady ustroju społeczno-politycznego, czyli zasady konstytucyjne, ale także naczelne zasady rządzące poszczególnymi dziedzinami prawa cywilnego, rodzinnego czy procesowego (uchwała II OPS 1/19). Należy więc uznać, że przepisy regulujące dopuszczalność zawarcia małżeństwa w Polsce stanowią naczelną zasadę zarówno prawa rodzinnego jak i prawa o aktach stanu cywilnego dotyczącego zawierania małżeństw. Źródłem tych przepisów jest bowiem art. 18 Konstytucji RP, stanowiący, że małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis ten nie przesądza o niemożliwości prawnego uregulowania w jakiejkolwiek formie związków osób tej samej płci, ale podkreśla szczególną ochronę małżeństwa, które jest związkiem kobiety i mężczyzny. Polskie przepisy rangi ustawowej stanowią wypełnienie tej zasady konstytucyjnej. Z art. 1 § 1 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2020 poz. 1359) – dalej: k.r.o. wynika, że małżeństwo zostaje zawarte gdy mężczyzna i kobieta jednocześnie obecny złożą przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego oświadczenia, że wstępują ze sobą w związek małżeński. Przepis ten jest na tyle jasny, że nie pozostawia wątpliwości w zakresie wykładni pojęcia małżeństwa w polskim porządku prawnym. Dopełnieniem przepisów k.r.o. są przepisy ustawy p.a.s.c. Przepisy wykonawcze do tej ostatniej ustawy - tj. obowiązujące w dacie wydania zaskarżonej decyzji rozporządzenie z 29 stycznia 2015 r. w sprawie wzorów dokumentów wydawanych z zakresu rejestracji stanu cywilnego, a także obecnie obowiązujące rozporządzenie Ministra Cyfryzacji z 18 kwietnia 2020 r. w sprawie wzorów dokumentów wydawanych z zakresu rejestracji stanu cywilnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 698), stanowią potwierdzenie wykładni przepisów rangi konstytucyjnej i ustawowej, bowiem we wzorze aktu małżeństwa występują wyłącznie rubryki "kobieta" i "mężczyzna". Powyższe pozostaje w zgodzie z dotychczasową linią orzeczniczą w sprawie transkrypcji aktu małżeństwa osób tej samej płci (wyrok NSA z 28 lutego 2018 r., sygn. akt II OSK 1112/16 i wyrok NSA z 25 lutego 2020 r., sygn. akt II OSK 1059/18).

Należy więc uznać, że zarzut naruszenia art. 107 pkt 3 p.a.s.c. nie mógł zostać uwzględniony.

7. Na uwzględnienie nie zasługuje również zarzut naruszenia art. 7 p.p.m. Przepis ten nie ma zastosowania w sprawie transkrypcji, bowiem w tym postępowaniu nie stosuje się przepisów prawa obcego. W sprawie bezpośrednie zastosowanie w zakresie oceny sprzeczności żądanej transkrypcji z polskim porządkiem prawnym miał art. 107 ust. 3 p.a.s.c., co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

8. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 8 ust. 1 i 2 Konwencji, należy wskazać, że sąd administracyjny dokonując oceny zgodności zaskarżonego orzeczenia z przepisami Konwencji, bierze pod uwagę orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (dalej: ETPC). Stosownie do art. 8 Konwencji każdy ma prawo do poszanowania swojego życia prywatnego i rodzinnego, a każda ingerencja w korzystanie z tego prawa dopuszczalna jest jedynie w przypadkach przewidzianych przez ustawę i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie (art. 8 ust. 1 i 2 Konwencji). Artykuł 12 Konwencji wyraża prawo mężczyzn i kobiet do zawarcia małżeństwa i założenia rodziny, zgodnie z ustawami krajowymi regulującymi korzystanie z tego prawa. Korzystanie z powyższych praw, zgodnie z art. 14 Konwencji, powinno być pozbawione jakiejkolwiek dyskryminacji. W rozpoznawanej sprawie skarżący wywodzą z art. 8 Konwencji pozytywny obowiązek państwa zapewnienia ram prawnych dla funkcjonowania par jednopłciowych, który może zostać zrealizowany m.in. poprzez dokonanie transkrypcji zagranicznego aktu małżeństwa jednopłciowego. Analizując dotychczasowe orzecznictwo ETPC w sprawie związków jednopłciowych konieczne jest przywołanie w pierwszej kolejności sprawy Schalk i Kopff przeciwko Austrii z 24 czerwca 2010 r. (skarga nr 30141/04), w której Trybunał potwierdził, że pary homoseksualne korzystają z ochrony swojego życia prywatnego i równocześnie uznał, że przysługuje im także ochrona życia rodzinnego (Schalk i Kopff, § 95). W sprawie tej Trybunał podkreślił jednak, że państwa nadal mają swobodę, na podstawie art. 12, jak również na podstawie art. 14 w związku z art. 8 Konwencji, ograniczania dostępu do małżeństwa parom różnej płci i w tym zakresie dysponują pewnym marginesem swobody uznania (Schalk i Kopff, § 108). W późniejszym wyroku Oliari i inni przeciwko Włochom z 21 lipca 2015 r. (skargi nr 18766/11 i 36030/11), Trybunał zawęził margines swobody uznania państwa do stanowienia w zakresie małżeństw jednopłciowych, stwierdzając, że rząd włoski nie wywiązał się z pozytywnego obowiązku zapewnienia skarżącym dostępu do szczególnych ram prawnych przewidujących uznanie i ochronę związków osób tej samej płci (Oliari, § 185). Podkreślił jednak, odnosząc się do sytuacji we Włoszech, że ustawodawca nie przywiązywał wystarczającej wagi do powszechnego społecznego uznania społeczeństwa i najwyższych władz sądowniczych dla prawnego uznania takich związków. Trybunał Konstytucyjny Włoch wielokrotnie bowiem wzywał do prawnego uregulowania praw i obowiązków osób pozostających w związkach homoseksualnych, który to środek mógłby zostać wprowadzony jedynie przez Parlament (Oliari, § 180). W kolejnym wyroku ETPC w sprawie Orlandi i inni przeciwko Włochom z 14 grudnia 2017 r. (skargi nr: 26431/12; 26742/12; 44057/12 and 60088/12) przedmiotem oceny był brak prawnego uznania związków jednopłciowych zawartych za granicą. Trybunał w tej sprawie stwierdził, że doszło do naruszenia praw par po zawarciu przez nie związku małżeńskiego za granicą, ponieważ prawo włoskie nie zapewniało im żadnej ochrony prawnej ani uznania przed 2016 r., kiedy to weszły w życie przepisy dotyczące związków partnerskich osób tej samej płci (Orlandi, § 209-211). Jednocześnie, zarówno w sprawie Oliari, jak i w sprawie Orlandi, Trybunał nie odstąpił od wykładni przepisów Konwencji zaprezentowanej w sprawie Schalk i Kopff. W sprawie Orlandi podkreślił, że państwo będące stroną Konwencji korzysta z marginesu swobody oceny ("a margin of appreciation", § 203) w zakresie prawnego uznawania związków jednopłciowych. Zakres swobodnej oceny państw różni się natomiast w zależności od okoliczności, przedmiotu sprawy oraz kontekstu prawnego i społecznego. W tym względzie jednym z istotnych czynników może być istnienie lub nieistnienie wspólnych podstaw między ustawodawstwami umawiających się państw (Orlandi, § 203). Brak konsensusu w sprawie prawnego uznania związków osób tej samej płci zawartych za granicą wśród państw umawiających się, które takich związków nie rejestrują potwierdza, że państwom należy przyznać co do zasady szeroki margines oceny w zakresie decyzji, czy uznawać takie małżeństwa zawarte za granicą (Orlandi, § 205).

Przedstawione orzecznictwo ETPC, a w szczególności powołany w skardze kasacyjnej wyrok Orlandi i inni przeciwko Włochom, potwierdza, że państwa strony Konwencji wciąż korzystają z marginesu swobodnej oceny co do prawnego uznania związków jednopłciowych zawartych za granicą. Odniesienie się w sprawie Oliari (dotyczącej dopuszczalności zawierania związków jednopłciowych we Włoszech) i sprawie Orlandi (dotyczącej prawnego uznania takiego małżeństwa zawartego za granicą) do okoliczności społecznych i prawnych we Włoszech, w tym prawnego uregulowania związków partnerskich między osobami tej samej płci w 2016 r., w powiązaniu z afirmacją poglądu dotyczącego swobody państw do stanowienia w zakresie uznania związków jednopłciowych potwierdza, że nie w każdej sytuacji odmowy uznania takiego związku małżeńskiego zawartego za granicą, doszłoby do naruszenia przepisów Konwencji. Należy przy tym podkreślić, że ETPC zauważa bliskość przedmiotową dopuszczalności zawierania rejestrowanych związków jednopłciowych z prawnym uznaniem (np. w drodze transkrypcji) takiego związku zawartego za granicą. ETPC w sprawie Olrandi nawiązywał do orzecznictwa dotyczącego rejestracji związków osób tej samej płci i wskazywał na ciągłość dorobku orzeczniczego w tym zakresie. Stanowisko Trybunału potwierdza, że ocena dopuszczalności transkrypcji aktów małżeństwa zawartego między osobami tej samej płci jest ściśle związania z dopuszczalnością rejestracji takich związków w danym państwie. Może również zostać uznane za dopełnienie argumentacji stanowiącej o równej mocy dowodowej aktu stanu cywilnego o charakterze rejestracyjnym oraz aktu stanu cywilnego sporządzonego w wyniku transkrypcji w dalszych postępowaniach.

Biorąc pod uwagę powyższe zarzut naruszenia art. 8 ust. 1 i 2 Konwencji okazał się niezasadny.

9. Z orzecznictwa ETPC nie wynika obowiązek państw prawnego uznania zawartego za granicą małżeństwa jednopłciowego, jako małżeństwa w rozumieniu przepisów krajowych. W sprawie o tak istotnej randze społecznej, sąd administracyjny nie może dokonywać takiej wykładni przepisów prawa międzynarodowego, która stałaby w sprzeczności z polskim porządkiem prawnym w sytuacji, gdy z prawa międzynarodowego nie wynika obowiązek państwa do zapewnienia ram prawnych dla funkcjonowania związku osób jednej płci. W przedstawionych sprawach ETPC wskazywał tylko na potrzebę prawnego uznania i ochrony par jednopłciowych ("legal recognition and protection of their relationship", Oliari, §165). W polskim ustawodawstwie jedyną formą uznania relacji dwojga ludzi, między którymi istnieje więź uczuciowa, fizyczna i gospodarcza jest małżeństwo w rozumieniu art. 1 § 1 k.r.o. Akt małżeństwa, jako jeden z trzech możliwych do wydania w polskim systemie prawnym aktów stanu cywilnego zgodnie z art. 2 ust. 3 p.a.s.c. stanowi natomiast wyłączny dowód zawarcia prawnie uznawanego w Polsce związku. Zapewniając możliwość zawarcia związku małżeńskiego tylko osobom różnej płci, polski ustawodawca przewidział dalsze tego konsekwencje w ramach m.in. prawa rodzinnego (m.in. małżeńskie ustroje majątkowe – dział III k.r.o., opieka nad małoletnim – art. 146 k.r.o.) i spadkowego (dziedziczenie – art. 931 § 1 k.c.), rezerwując te instytucje tylko dla małżonków w rozumieniu art. 1 § 1 k.r.o. Wprowadzenie na podstawie decyzji administracyjnej do polskiego porządku prawnego transkrybowanego aktu małżeństwa osób tej samej płci mogłoby rodzić pytania o możliwość stosowania wymienionych instytucji prawa cywilnego w odniesieniu do tego związku. Jakkolwiek za dopuszczalną należy uznać tzw. prawotwórczą wykładnię prawa stosowaną przez sądy, to jednak w przypadku, gdy wykładnia twórcza przepisów prawnych nie znajduje legitymacji w akceptowanych dyrektywach wykładni, stanowi ona niedopuszczalną wykładnię contra legem (L. Morawski, Zasady wykładni prawa, Toruń 2010, s. 21-22). Sądowe akty prawotwórcze muszą mieć bowiem swoje źródła w systemie prawa. Aktywizm sędziowski w dziedzinie stanowiącej materię konstytucyjną (art. 18 Konstytucji RP), którą precyzyjnie regulują przepisy ustawy - art. 1 § 1 k.r.o., stanowiłby przejaw niedopuszczalnej wykładni contra legem. Takie działanie mogłoby naruszyć konstytucyjną zasadę trójpodziału władzy (art. 10 Konstytucji RP) i stać w sprzeczności z zakresem właściwości sądów administracyjnych wyrażonej w art. 184 Konstytucji RP.

10. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.