Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1110/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2023-02-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6059 Inne o symbolu podstawowym 605
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 47 ustawy o ewidencji ludności
journal: Dz.U. 2022 poz 1191
law: Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie sędzia WSA Renata Owczarzak (spr.) sędzia WSA Jarosław Wichrowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 lutego 2023 r. sprawy ze skargi Spółdzielni Mieszkaniowej [...] w B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2022 r. nr [...] w przedmiocie udostępnienia danych z rejestru PESEL i rejestru mieszkańców oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lipca 2022 r., nr [...] Wójt Gminy D. C., działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2021 r., poz. 735 z poźn. zm.) oraz art. 47 ust. 1 i 3 w zw. z art. 46 ustawy z dnia 24 września 2010 roku o ewidencji ludności (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r., poz. 1191 z późn. zm.), orzekł o odmowie udostępnienia z rejestru PESEL i rejestru mieszkańców danych jednostkowych dotyczących J. K..

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że S. ." w B. zwróciła się do Wójta Gminy D. C. o udostępnienie danych dotyczących synów zmarłej W. K. (dłużniczki Spółdzielni) w zakresie numeru PESEL oraz adresu zamieszkania. Wskazano, że Spółdzielnia zamierza wystąpić do sądu z zapytaniem, czy odrzucono spadek po matce.

Wójt Gminy D. C. wezwał Spółdzielnię do wskazania interesu prawnego w uzyskaniu danych oraz złożenia dokumentów potwierdzających istnienie interesu prawnego w uzyskaniu potrzebnych danych. Uzasadniając wezwanie, organ stwierdził, że sam zamiar zainicjowania postępowania sądowego nie wypełnia istotnych elementów, na jakich oparty jest interes prawny oraz, że nie wystarczy samo uprawdopodobnienie istnienia interesu prawnego, bowiem interes ten musi zostać udowodniony poprzez przedstawienie określonych dokumentów.

Pełnomocnik wnioskującej spółdzielni wyjaśnił, że W. K. była dłużnikiem Spółdzielni, a podejmowane wobec niej kroki prawne okazały się nieskuteczne (osoba ta zmarła przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego). Wnioskowane dane są potrzebne w celu wystąpienia do sądu o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłej lub dla ustalenia, czy takie postępowanie spadkowe miało już miejsce oraz czy spadkobiercy przyjęli spadek po zmarłej i w jaki sposób, względnie czy odrzucili ten spadek.

Organ gminy stwierdził, że wnioskodawca nie spełnił wymogu określonego w art. 46 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy, bowiem samo wskazanie zamiaru dokonania czynności, do której wnioskodawca jest uprawniony nie może zostać uznane za wykazanie interesu prawnego. Nie jest udowodnieniem interesu prawnego przytoczenie przepisów prawnych, na podstawie których wnioskodawca ma zamiar wytoczenia powództwa. Samo zaś deklarowanie zainicjowania w przyszłości postępowania sądowego, zwłaszcza w okolicznościach, gdy na gruncie materialnoprawnym nie występuje relacja łącząca wnioskodawcę z osobą, której żądanie ujawnienia danych z rejestru PESEL obejmuje, przesądza o braku uzasadnionych podstaw prawnych i faktycznych wykazania interesu prawnego.

W odwołaniu od powyższej decyzji S. ." w B. zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1) naruszenie przepisów prawa procesowego, polegające w szczególności na popełnieniu przez organ I instancji błędu oraz uznaniu, że wnioskodawca nie uzasadnił i nie wykazał należycie swojego interesu prawnego, jak i faktycznego w celu uzyskania wnioskowanych danych dotyczących poszukiwanej osoby, co skutkowało negatywnym rozstrzygnięciem objętym zaskarżoną decyzją oraz

2) naruszenie prawa materialnego, a w szczególności art. 46 ust. 2 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i wykładnię.

Zdaniem odwołującej się, stanowisko wnioskodawcy uzasadniające konieczność uzyskania żądanych danych zostało już przedłożone do akt sprawy wraz ze stosowną dokumentacją. Pełnomocnik załączył kserokopie lub odpisy następujących dokumentów: nakaz zapłaty uzupełniający w postępowaniu upominawczym Sądu Rejonowego w B. z dnia [...].11.2005 r., sygn. akt XII Nc 8383/04 wraz z klauzulą wykonalności z dnia [...].04.2006 r., wniosek o ponowne wszczęcie i przeprowadzenie egzekucji z dnia [...].12.2020 r., zawiadomienie [...] Sądowego przy SR w B. z dnia [...].12.2020 r., postanowienie [...] Sądowego z dnia [...].05.2021 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego oraz pismo [...] Sądowego z dnia [...].01.2022 r.- zwrot tytułu wykonawczego.

W ocenie odwołującej się, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w postaci udzielonych informacji i wyjaśnień, a przede wszystkim załączone dokumenty z postępowań egzekucyjnych i innych, w sposób jednoznaczny wskazuje na interes prawny i faktyczny w uzyskaniu dostępu do wnioskowanych danych jednostkowych dotyczących osoby J. K..

Wojewoda Kujawsko-Pomorski po rozpatrzeniu odwołania, decyzją nr [...].MK.Il z dnia [...] września 2022 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wójta Gminy D. C..

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, że powołana przez występującą Spółdzielnię okoliczność, iż żądane informacje dotyczące uzyskania danych potencjalnych spadkobierców zmarłej dłużniczki W. K. ( synów K. i J. K.) są jej niezbędne do złożenia wniosku o nabycie spadku po tej zmarłej, wcale nie oznacza, że Spółdzielnia posiada interes prawny w żądaniu udostępnienia z rejestru PESEL i rejestru mieszkańców danych poszukiwanych osób (chodzi o numer PESEL oraz adres zamieszkania). Skoro wierzyciel, którym niewątpliwie jest wnioskodawca, ma prawo dochodzić swoich wierzytelności od spadkobierców dłużnika, to najpierw muszą oni być ustaleni, a do tego właściwy jest sąd powszechny, nie zaś organ meldunkowy. Ustalenie kręgu spadkobierców zmarłej osoby, nie należy bowiem do właściwości organów administracji publicznej, lecz do sądów powszechnych (zob. wyrok WSA w Krakowie z dnia 22.08.2011 r., sygn. akt II SA/Kr 748/11).

Zgodnie z art. 1025 § 1 K.c. - sąd na wniosek osoby mającej w tym interes prawny (chodzi o interes prawny w ustaleniu kręgu spadkobierców) stwierdza nabycie spadku przez spadkobiercę, a notariusz na zasadach określonych w przepisach odrębnych sporządza akt poświadczenia dziedziczenia. We wniosku o stwierdzenie nabycia spadku wskazuje się dane spadkodawcy, natomiast wskazanie spadkobierców nie jest obowiązkiem wnioskodawcy. Nawet w sytuacji, gdy we wniosku są podane osoby powołane do spadku, to sąd nie jest tym związany, ponieważ związanie sądu w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku granicami wniosku odnosi się jedynie do osoby spadkodawcy. W myśl art. 677 § 1 Kpc - sąd stwierdzi nabycie spadku przez spadkobierców, choćby były nimi inne osoby niż te, które wskazali uczestnicy. Z kolei, zgodnie z art. 669 Kpc, sąd spadku wydaje postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po przeprowadzeniu rozprawy, na którą wzywa wnioskodawcę oraz osoby mogące wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi i testamentowi. Tak więc, to sąd wzywa wymienione wyżej osoby, a nie wnioskodawca, co oznacza, że żądane przez występującą Spółdzielnię dane osobowe nie są niezbędne do złożenia wniosku do sądu powszechnego na podstawie art. 1025 Kc (zob. także wyrok NSA z dnia 15.07.2016 r., sygn. akt II OSK 2679/14; wyrok WSA w Warszawie z dnia 25.11.2015 r., sygn. akt IV SA/Wa 2479/15). Stosownie bowiem do art. 670 Kpc, sąd spadku ma obowiązek badać z urzędu, kto jest spadkobiercą. W szczególności sąd bada, czy spadkobierca pozostawił testament oraz wzywa do złożenia testamentu osobę, co do której będzie uprawdopodobnione, że testament u niej się znajduje. Jeżeli testament zostanie złożony, sąd dokona jego otwarcia i ogłoszenia.

Jak wynika z powyższych rozważań, zdaniem Wojewody w niniejszej sprawie nie można przyjąć, że odwołująca się Spółdzielnia ma roszczenie o zapłatę wobec dzieci zmarłej dłużniczki, gdyż w świetle przedstawionej wyżej regulacji sam fakt należenia do grupy najbliższych krewnych zmarłej nie oznacza automatycznie, że jest się jej faktycznym spadkobiercą. Z przywołanego zaś art. 46 ustawy o ewidencji ludności jasno wynika, że to na wnioskującym o udostępnienie z rejestrów (PESEL i mieszkańców) danych osobowych spoczywa ciężar wykazania interesu prawnego w udostępnieniu danych. Aby móc stwierdzić, że ów interes prawny przysługuje wnioskodawcy, musi on wykazać istnienie konkretnego uprawnienia, które odnosi się do danych zindywidualizowanej osoby lub osób.

W ocenie organu odwoławczego, zebrany w przedmiotowej sprawie materiał nie pozwala na jednoznaczne ustalenie, że wskazane we wniosku osoby, jako potencjalni spadkobiercy zmarłej dłużniczki, są zobowiązani względem strony odwołującej się. Zamiar zainicjowania postępowania sądowego nie wypełnia istotnych elementarnych wartości, na jakich oparty jest interes prawny. Nie jest to bowiem interes prawny konkretny, aktualny, obiektywnie istniejący. Samo deklarowanie zainicjowania w przyszłości postępowania sądowego, zwłaszcza w okolicznościach faktycznych sprawy (jak niniejsza), w której na gruncie materialnoprawnym nie występuje relacja łącząca wnioskodawcę (występująca Spółdzielnia) z osobami, których żądanie ujawnienia danych z rejestrów ewidencji ludności obejmuje, przesądza o braku uzasadnionych podstaw prawnych i faktycznych wykazania interesu prawnego. Uprawnienie do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku nie jest roszczeniem materialnoprawnym, lecz procesowym. W uzasadnieniu wyroku NSA z dnia 26.07.2016 r., sygn. akt II OSK 286/16 wskazano, że na gruncie przyjętego w polskim prawie systemu dziedziczenia, sam fakt istnienia wierzytelności, która może być realizowana poprzez ustalenie, na kogo przeszły obowiązki majątkowe dłużnika, nie stanowi podstawy do wyprowadzenia na gruncie materialnoprawnym przesłanek udostępnienia wnioskowanych danych. Brak zatem (również w niniejszej sprawie) wykazania jakiejkolwiek relacji materialnoprawnej, a ograniczenie się wyłącznie do relacji procesowej uzasadnia podważenie zasadności wyprowadzenia interesu prawnego w uzyskaniu danych z rejestrów ewidencji ludności.

Wojewoda zaznaczył, że do stwierdzenia, kto konkretnie jest spadkobiercą, konieczne jest przeprowadzenie postępowania w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku, a sam fakt, że dana osoba przynależy do kręgu spadkobierców ustawowych nie przesądza o tym, że faktycznie jest spadkobiercą (zob. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18.11.2015r., sygn. akt II SA/Wr 640/15).

Reasumując, organ odwoławczy stwierdził, że ochrona danych osobowych i ograniczenie dostępu do tych danych służy zapobieganiu udostępniania danych przypadkowym podmiotom z uwagi na przysługujące każdemu obywatelowi prawo do prywatności zagwarantowane art. 47 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Dlatego też uzyskanie danych pozwalających na identyfikację danej osoby (np. ze względu na miejsce zamieszkania) jest możliwe tylko wtedy, gdy wnioskujący podmiot wykaże, że w uzyskaniu tych informacji ma interes prawny. W przedmiotowej sprawie odwołująca się Spółdzielnia nie wykazała interesu prawnego w udostępnieniu danych osób wskazanych we wniosku jako potencjalnych spadkobierców zmarłej dłużniczki, gdyż nie zostało wykazane, że to właśnie te osoby są spadkobiercami, które przejęły zobowiązanie zmarłej. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nabycia spadku jest elementem służącym realizacji interesu wierzyciela, lecz dla jego uruchomienia - jak już wcześniej zauważono - wierzyciel nie musi przedstawić danych spadkobierców.

W konsekwencji, zdaniem organu odwoławczego, wobec braku przesłanek uzasadniających uzyskanie żądanych danych, konieczne było wydanie przez organ I instancji decyzji o odmowie udostępnienia z rejestru PESEL i rejestru mieszkańców danych potencjalnych spadkobierców zmarłej dłużniczki W. K., w tym dotyczących J. K., mając przy tym na względzie, że na każdym organie administracji spoczywa prawny obowiązek ochrony danych osobowych, a udostępnienie tych danych jest ściśle regulowane przepisami prawa. Na obowiązek ten wyraźnie wskazuje treść cyt. art. 47 ust. 3 ustawy o ewidencji ludności, zgodnie z którym - organ odmawia w drodze decyzji udostępnienia danych, jeżeli nie zostały spełnione warunki określone w art. 46 tej ustawy.

W skardze do Sądu S. ." w B. wniosła o uchylenie decyzji organu odwoławczego w całości, jak również uchylenie w całości poprzedzającej decyzji organu I instancji oraz orzeczenie o kosztach postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji zarzucono:

• naruszenie administracyjnego prawa procesowego w tym art. 7 k.p.a., 7a k.p.a. oraz 81 a § 1 k.p.a., a w szczególności polegającego na popełnieniu przez organ II instancji błędu oraz uznaniu, iż skarżący (wnioskodawca) nie uzasadnił i nie wykazał należycie swojego interesu prawnego, jak i faktycznego w celu uzyskania wnioskowanych danych jednostkowych z rejestru PESEL i rejestru mieszkańców dotyczących J. K., co skutkowało utrzymaniem w mocy zaskarżoną decyzją negatywnego rozstrzygnięcia w zawartego w poprzedzającej decyzji organu I instancji,

• naruszenie administracyjnego prawa materialnego, a w szczególności art. 46 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia [...] września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2022 r., poz. 1191 z późn. zm.) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i wykładnię.

W uzasadnieniu zarzutów skarżąca podniosła, że W. K. - matka K. K., była dłużniczką Spółdzielni Mieszkaniowej od 2004 roku. W dniu [...].11.2005 r. Sąd Rejonowy w B. wydał nakaz zapłaty przeciwko ww. na kwotę: [...] zł w sprawie sygn. akt: XII Nc 8383/04, który następnie w dniu [...] kwietnia 2006 r. został opatrzony klauzulą wykonalności. S. ." w B. jako wierzycielowi nie udało się skutecznie wyegzekwować całej należności objętej powyższym tytułem wykonawczym. W. K. od wielu lat nie mieszkała i nie przebywała w zasobach mieszkaniowych spółdzielni. Z uwagi na brak możliwości skutecznej egzekucji, kolejni komornicy umarzali postępowania egzekucyjne skierowane p-ko dłużniczce W. K.. Ostatnia czynność komornika sądowego w stosunku do osoby W. K. miała miejsce w postanowieniu z dnia [...].05.2021 r. w sprawie Km 2565/20 umarzającym egzekucję z mocy prawa z uwagi na ustalenie, że dłużniczka zmarła przed wszczęciem postępowania.

SM "Murowaniec" w B. nadal zamierza odzyskać swoje należności objęte powyższym tytułem wykonawczym i w tym celu potrzebna jest informacja dotycząca danych osobowych dzieci (synów) zmarłej W. K.. Po uzyskaniu tych danych spółdzielnia jako wierzyciel masy spadkowej zamierza wystąpić do Sądu Rejonowego w B. o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłej W. K. lub ewentualnie ustalić, czy takie postępowanie spadkowe miało już miejsce oraz czy spadkobiercy przyjęli spadek po zmarłej i w jaki sposób (wprost lub z dobrodziejstwem inwentarza) względnie czy odrzucili ten spadek. Według posiadanych informacji przez spółdzielnię mieszkaniową, synowie J. i K. są jedynymi potencjalnymi spadkobiercami po zmarłej matce W. K..

Wierzyciel przedłożył dokumentację finansową mającą na celu wykazanie jego interesu prawnego w podaniu zawnioskowanych danych osobowych z rejestru mieszkańców (ze zbioru PESEL). W załączeniu do pisma informującego z dnia [...].06.2022 r. zostały przedłożone uwierzytelnione dokumenty: odpis nakazu zapłaty z dnia [...].11.2005 r., sygn. akt II Nc 8383/04 wraz z klauzulą wykonalności, wniosek o wszczęcie egzekucji z dnia [...].12.2020r., sygn. akt Km 2565/20, zawiadomienie dnia [...].12.2020 r., sygn. akt Km 2565/20, postanowienie komornicze z dnia [...].05.2021 r., sygn. akt Km 2565/20 o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z urzędu, pismo do wierzyciela z dnia [...].01.2022 r. - zwrot tytułu wykonawczego.

P. - wnioskiem z dnia [...] czerwca 2022r. S. ." w B. zwróciła się do Wójta Gminy D. C. z wnioskiem o sporządzenie i doręczenie aktów stanu cywilnego takich jak: odpis skrócony aktu zgonu W. K., odpis skrócony aktu urodzenia K. K. i odpis skrócony aktu urodzenia J. K. - w celu złożenia do Sądu Rejonowego w B. wniosku o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłej W. K. przez jej synów K. i J. rodzeństwo K. (wniosek w omawianym zakresie o dokumenty stanu cywilnego znajduje się w aktach organu I instancji).

Skarżąca podniosła również, że wnosząc o udostępnienie danych z ww. rejestrów należy wykazać interes prawny żądania udostępnienia danych (wskazanie przepisu prawa materialnego, na podstawie którego wnioskodawca jest uprawniony do żądania udostępnienia wskazanych przez siebie danych z ww. rejestrów lub załączyć dokumenty potwierdzając ten interes). Przykładową sytuacją wskazującą na posiadanie interesu prawnego jest m.in. przysługująca wierzytelność lub przy niemożności wykazania interesu prawnego - wykazanie interesu faktycznego w otrzymaniu danych z ww. rejestrów. Zgodnie z kodeksem postępowania cywilnego (dalej: k.p.c.), kierując do sądu pozew albo wniosek, należy wskazać adres strony. Tymczasem wierzyciel, który chce pozwać dłużnika (lub jego następców prawnych), nie zawsze takimi danymi dysponuje.

Skarżąca wskazała, że pojęcie interesu prawnego nie zostało zdefiniowane w ustawie o ewidencji ludności, która reguluje udostępnianie danych z rejestru PESEL. Artykuł 46 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności ogranicza się do lapidarnego stwierdzenia, że dane z rejestru mogą zostać udostępnione tylko takim podmiotom, które "wykażą w tym interes prawny". W tej sytuacji organy gmin same poszukując oparcia w jakimkolwiek źródle, odwołują się do poglądów doktryny i orzecznictwa dotyczących interesu prawnego, ale w sposób wybiórczy. Odwołują się tylko do takich orzeczeń, z których wynika, że samo powoływanie się przez wnioskodawcę na zamiar wstąpienia na drogę sądową w celu dochodzenia roszczeń nie potwierdza rzeczywistego charakteru interesu prawnego po stronie wnioskodawcy (np. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - z 8 czerwca 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 715/16 i z 23 stycznia 2013 r., sygn. akt IV SA/Wa 1072/12). Taki pogląd można jednak uznać za oczywistość, gdyż sprowadza się do tego, że wnioski składane do urzędu należy uzasadniać i przywoływać dowody na ich poparcie, natomiast urząd może gołosłowne zapowiedzi kwitować odmową.

W praktyce okazuje się, że organom gminy nie wystarczają takie dowody, wykazujące istnienie interesu prawnego, jak umowy z dłużnikiem, dowodzące istnienia wierzytelności, faktury lub kierowane do dłużnika wezwania do zapłaty. W tym miejscu warto wyjaśnić, że dokumenty tego rodzaju nieraz zawierają nieaktualny adres, co można stwierdzić na skutek zwrotów kierowanej na taki adres korespondencji. Stąd potrzeba potwierdzenia aktualnego adresu wynikającego z rejestru PESEL jest jak najbardziej uzasadniona. Poza tym w sądzie nie wystarcza znajomość adresu, pod którym dana osoba jest dostępna (np. adres służbowy), zgodnie z art. 126 par. 2 pkt k.p.c. w pierwszym piśmie do sądu należy podać m.in. adresy zamieszkania stron. Za uzasadnione żądanie udostępnienia danych osobowych uznaje się ich uzyskanie w celu dochodzenia swoich praw przed sądem czy wykonywania orzeczeń, np. prowadzenia postępowania egzekucyjnego, gdy dane te dotyczą pozwanego lub dłużnika (por. wyrok WSA w Warszawie z 26 października 2009 r., sygn. akt II SA/Wa 1759/08).

W praktyce wnioski oparte na wspomnianych wyżej dokumentach są często rozpatrywane negatywnie, a zamiast nich organy gmin domagają się "urzędowego" potwierdzenia istnienia interesu prawnego. Żądają np., aby wnioskodawca wykazał, że "skutecznie złożył wniosek do sądu" lub że "został wezwany przez sąd do wskazania danych adresowych". Tymczasem taki wymóg nie wynika z żadnego przepisu, dlatego formułowany jest zdecydowanie na wyrost, co znajduje potwierdzenie w licznych orzeczeniach sadów administracyjnych. Z orzecznictwa wynikają kryteria, jakie powinien spełniać interes prawny, który zasługuje na uwzględnienie. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny, "interes prawny powinien być sprawdzalny obiektywnie, indywidualny, konkretny, a także aktualny" (tak NSA w wyroku z 26 lipca 2016 r., sygn. akt II OSK 286/16). Mówiąc prościej: sądy uznają konieczność precyzyjnego wyjaśnienia potrzeby uzyskania danych, zaznaczając jednak, że odmowa ich udostępnienia nie może naruszać wartości konstytucyjnych, takich jak prawo do sądu (tak np. WSA w Gorzowie Wlkp. w wyroku z 16 listopada 2017 r., sygn. akt II SA/Go 881/17). Sądy stwierdzają również wprost, że żądanie udostępnienia danych osobowych z ewidencji ludności w celu dochodzenia swoich praw przed sądem lub wykonywania orzeczeń znajduje swoje uzasadnienie (WSA w Warszawie w wyroku z 26 października 2009 r., sygn. akt II SA/Wa 1759/08).

Co do interesu prawnego w sformułowaniu takiego żądania, skarżąca wskazała, że Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że wystarczające jest powołanie konkretnych okoliczności, nawet bez wskazania wprost odpowiedniego przepisu (wyrok NSA z 9 lutego 2011 r., sygn. akt II OSK 180/10). Ponadto sądy wskazują na niedopuszczalność dokonywania negatywnej oceny wniosku bez wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy (tak ww. wyrok NSA z 26 października 2009 r. oraz wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 24 października 2018 r., sygn. akt II SA/Go 645/18).

W ocenie skarżącej absurdalne wydaje się stanowisko organu I instancji - Wójta Gminy D. C. zaprezentowane w pisemnych motywach zaskarżonej decyzji i nie poparte (wbrew twierdzeniom organu I instancji) licznymi orzeczeniami sądowymi na potwierdzenie poglądu, jakoby warunkiem wykazania interesu prawnego było złożenie wniosku do sądu lub uzyskanie wezwania przez sąd do wskazania danych adresowych. Takie oczekiwania urzędników nie tylko nie znajdują oparcia w przepisach, ani w orzecznictwie, lecz także wydają się po prostu sprzeczne ze zdrowym rozsądkiem. Skoro do złożenia pozwu albo wniosku potrzebne są adresy stron, a urzędy gmin w celu ujawnienia danych adresowych żądają dokumentów z sądu, oznaczałoby to konieczność składania do sądu pism niekompletnych, obarczonych brakami, w oczekiwaniu, że ten te braki wytknie, wystosowując do wnioskodawcy stosowne wezwanie, aby wtedy takie pismo przedstawić urzędnikowi. Dodajmy, że sądy wzywają do usunięcia braków pism, wyznaczając krótkie, najczęściej siedmiodniowe terminy, po upływie których pisma są zwracane. W tak krótkim czasie trudno jest załatwić jakąkolwiek sprawę urzędową wymagającą - jak w tym przypadku - prowadzenia postępowania administracyjnego.

W praktyce oznacza to, że w celu złożenia pisma sądowego należałoby z nim występować dwukrotnie - za pierwszym razem tylko w celu uzyskania dowodu wystąpienia do sądu stanowiącego instrument uzyskania od gminy adresu, a dopiero za drugim razem (po zwrocie pierwszego pisma obarczonego brakami) składając kompletne pismo zawierające wymagane przez przepisy adresy. Poza tym w przypadku składania pism inicjujących cywilne postępowania sądowe (pozwy, wnioski) przez profesjonalnych pełnomocników (adwokatów lub radców prawnych) w imieniu ich mocodawców sądy od razu zwracają stronie takie pismo, które obarczone jest jakimikolwiek brakami formalnymi bez uprzedniego wzywania do usunięcia tych braków formalnych. Nadto, zgodnie z art. 126 § 2 pkt 1 k.p.c. na potrzeby pozwu lub wniosku wszczynającego postępowanie sądowe konieczne jest uzyskanie adresu pozwanego lub uczestnika postępowania z rejestru PESEL. Na przykład w przypadku pozwu lub wniosku, który nie zawiera adresu pozwanego/uczestnika, zgodnie z art. 130 § 1 k.p.c. wyznaczany jest siedmiodniowy termin do wskazania takiego adresu, a w przypadku niedotrzymania tego terminu, pozew/wniosek jest zwracany (poza opisanym powyżej przypadkiem reprezentacji strony przez profesjonalnego pełnomocnika, w którym to zwrot następuje od razu bez uprzedniego wezwania do uzupełnienia).

W ocenie strony skarżącej stanowisko i pogląd organów obu instancji, które zostały wyrażone w zaskarżonej decyzji i poprzedzającej decyzji Wójta Gminy D. C. winny na skutek kontroli instancyjnej podlegać ponownej weryfikacji (uchyleniu) przez organ kontroli sądowej - WSA w Bydgoszczy. Zdaniem skarżącej zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w postaci udzielonych informacji i wyjaśnień (pismo informujące z dnia [...].06.2022 r. i wniosek o odpisy aktów stanu cywilnego z dnia [...].06.2022 r.), a przede wszystkim załączonych dokumentów z postępowań egzekucyjnych i innych, w sposób jednoznaczny wskazuje na interes prawny i faktyczny w uzyskaniu dostępu do wnioskowanych danych jednostkowych z rejestrów gminnych odnośnie do osoby J. K..

W odpowiedzi na skargę organ, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia, wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 24 września 2010r. o ewidencji ludności (tj. Dz.U. z 2022r. poz. 1191 – dalej "ustawa"). Zgodnie z art. 46 ust. 1 ustawy, dane z rejestru PESEL oraz rejestrów mieszkańców w zakresie niezbędnym do realizacji ich ustawowych zadań, udostępnia się wymienionym w tym przepisie podmiotom. W myśl ust. 2 pkt 1 i 3 art. 46, dane, o których mowa w ust. 1, mogą być udostępnione: osobom i jednostkom organizacyjnym, jeżeli wykażą w tym interes prawny (pkt 1); innym osobom i jednostkom organizacyjnym, jeżeli wykażą interes faktyczny w otrzymaniu danych, pod warunkiem uzyskania zgody osób, których dane dotyczą (pkt 3).

Podmiotom, o których mowa w art. 46 ust. 2 u.e.l. udostępnia się dane na ich wniosek (art. 47 ust. 1 u.e.l.). Organ rozpatrujący wniosek, o którym mowa w ust. 1, odmawia w drodze decyzji administracyjnej udostępnienia danych jednostkowych, jeżeli nie zostały spełnione warunki określone w art. 46 u.e.l. (art. 47 ust. 3 u.e.l.).

Spór w sprawie dotyczy ustalenia czy skarżąca wykazała w toku postępowania administracyjnego interes prawny w uzyskaniu danych odnoszących się do syna zmarłej dłużniczki.

W odniesieniu do pojęcia "interesu prawnego", o którym mowa art. 46 ust. 2 pkt 1 u.e.l., zarówno w doktrynie prawa administracyjnego jak i w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że interes prawny to związek o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa materialnego, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu, polegający na tym, że akt stosowania normy może mieć wpływ na sytuację tego podmiotu w zakresie prawa materialnego. Interes powinien być indywidualny, sprawdzalny obiektywnie, konkretny, a także aktualny (por. wyroki NSA: z 29 listopada 2018 r. sygn. akt I OSK 10/17; z 22 listopada 2017 r., sygn. akt II OSK 9/17; z 26 lipca 2016 r., sygn. akt II OSK 286/16 oraz z 9 czerwca 2016 r., sygn. akt II OSK 2644/14, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sadów Administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej: CBOSA). Każdy wnioskodawca, oprócz wypełnionego wniosku, powinien przedstawić dokumenty, które uzasadniają przekazanie żądanych danych.

Jednostka ma interes prawny, jeżeli na podstawie obowiązujących przepisów prawa ubiega się o konkretyzację uprawnienia lub wobec jednostki organ administracji publicznej podejmuje władczą ingerencję ograniczenia (cofnięcia) uprawnienia lub nałożenia obowiązku publicznoprawnego.

Interes prawny musi być interesem "własnym", "osobistym", "indywidualnym" danego podmiotu i mieć charakter "realny", to jest istnieć aktualnie a nie hipotetycznie, oraz pozostawać w bezpośrednim związku z przedmiotem sprawy administracyjnej (por. m.in. wyrok NSA z dnia 22 lutego 1984 r. sygn. akt I SA 1748/83, CBOS oraz publik. E. Smoktunowicz, Orzecznictwo Sądu Najwyższego i NSA, Kodeks postępowania administracyjnego, Warszawa 1994, s. 109).

W rozpoznawanej sprawie nie występuje jakakolwiek relacja materialnoprawna między skarżącą, a osobami bliskimi dłużniczki, synami zmarłej. Ponadto sam fakt powiązania prawnie na gruncie kodeksu rodzinnego w relacji zstępny - wstępny nie oznacza istnienia interesu konkretnego, bezpośredniego, opartego o normy materialnoprawne tj. relacji łączącej skarżącą z osobami, których żąda ujawnienia danych adresowanych. W orzecznictwie przyjmuje się, że nawet zamiar wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku po dłużniku skarżącej nie kreuje podstaw do ujawnienia danych z bazy PESEL (vide wyrok NSA z 26 lipca 2016r. sygn. akt II OSK 268/16).

W wyroku III WSA/Łd 904/21 zwrócono uwagę, że sama tylko wola wytoczenia postępowania sądowego, nie stanowi o istnieniu interesu prawnego. Zamiar zainicjowania postępowania sądowego nie wypełnia istotnych elementarnych wartości na jakich oparty jest interes prawny. Nie jest to bowiem interes prawny konkretny, aktualny, obiektywnie istniejący. Inaczej jednak ocenia się sytuację, gdy takie postępowanie już jest w toku, bądź gdy dana osoba została przez sąd zobowiązana do przedłożenia danych, które uzyskane mogą być właśnie w drodze wystąpienia o udostępnienie danych z bazy PESEL np. posiadanie statusu uczestnika postępowania o stwierdzenie nabycia spadku stanowi o posiadaniu interesu prawnego w uzyskaniu danych innych uczestników tego rodzaju postępowania, w sytuacji, gdy o ich podanie występuje się do organu administracji wykonując konkretne zobowiązanie sądu cywilnego (por. wyroki WSA: w Opolu z 13 grudnia 2016 r., sygn. akt II SA/Op 492/16; w Gdańsku z 19 listopada 2020 r. sygn. akt III SA/Gd 507/20, dostępne w CBOSA). Nałożenie na wnioskodawcę obowiązku wykazania interesu prawnego oznacza konieczność udowodnienia w sposób sprawdzalny przez fakty, własnego interesu prawnego.

W niniejszej sprawie Skarżąca ani nie wykazała skutecznie, że jej interes prawny wynika z bezpośredniego istnienia wierzytelności względem syna dłużniczki ani, że wystąpiła do sądu powszechnego o stwierdzenie nabycia po swoim dłużniku spadku oraz zobowiązaniu przez Sąd do przedstawienia stosownych informacji. O interesie prawnym strony w sprawie o udostępnienie danych osobowych z ewidencji ludności świadczą bowiem takie okoliczności, w których sytuacja prawna tej strony jest zależna od danych uzyskanych z ewidencji, a więc gdyby te dane były potrzebne do zrealizowania przez wnioskodawcę swoich uprawnień lub poddania się obowiązkom. Z taką sytuacją nie mamy niewątpliwie do czynienia w rozpoznanej sprawie.

Śmierć dłużnika jest zdarzeniem, z którym przepisy prawa materialnego (art. 922 § 1, 924, 925 Kodeksu cywilnego) łączą skutek w postaci przejścia praw i obowiązków zmarłego podlegających dziedziczeniu na jego spadkobierców. Z tego względu należy uznać, że strona jako wierzyciel posiada interes prawny do domagania się udostępnienia danych osobowych z rejestru PESEL w związku z uruchomieniem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku po dłużniczce i zobowiązaniem Sądu do wskazania jej spadkobierców ustawowych. Sytuacja prawna strony jest zależna od uzyskania danych ewidencyjnych spadkobierców, bowiem przekazanie tych danych umożliwi Sądowi kontynuowanie postępowania w sprawie stwierdzenia nabycia spadku i uzyskanie rozstrzygnięcia mającego bezpośredni wpływ na prawa i obowiązki strony poprzez ustalenie, na kogo przeszły obowiązki majątkowe zmarłego dłużnika.

Dopiero wszczęcie przez wierzyciela postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, w którym sąd ma obowiązek ustalenia pełnego kręgu spadkobierców, niewątpliwe służy realizacji interesu prawnego wierzyciela opartego na przepisach prawa materialnego.

Z tego względu jako bezzasadny należało uznać zarzut naruszenia art. 46 ust. 2 pkt 1 ustawy. Organ dokonał prawidłowej wykładni tego przepisu oraz prawidłowo go zastosował, co w konsekwencji spowodowało odmowę udzielenia danych adresowych osób bliskich dłużniczki. Skarżąca nie wykazała interesu prawnego w przestawionym wyżej rozumieniu, umożliwiającego udostępnienie wnioskowanych danych. Dlatego skład orzekający w niniejszej sprawie podziela w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Niewątpliwie skarżąca posiadała wierzytelność względem zmarłej dłużniczki. Jednak powyższe samo w sobie nie może stanowić podstawy do udostępnienia danych potencjalnych spadkobierców zmarłej, bowiem określone osoby należące do najbliższych krewnych zmarłego nie zawsze dochodzą do dziedziczenia określonej części spadku. Tym samym nie można wykluczyć sytuacji, kiedy cały majątek spadkowy, a z nim odpowiedzialność za długi spadkowe, przejdzie na inne osoby niż te, które w ustawie zostały zaliczone do kręgu spadkobierców ustawowych. Jak już wskazano, śmierć dłużnika jest zdarzeniem, z którym przepisy prawa cywilnego (art. 922 § 1, art. 924 oraz art. 925 K.c.) łączą skutek w postaci przejścia na jego spadkobierców praw i obowiązków zmarłego podlegających dziedziczeniu, a nabycie spadku przez spadkobiercę następuje z mocy prawa z chwilą otwarcia spadku (art. 925 K.c.). Jednak powyższe nie zwalnia wierzyciela od wykazania, że to właśnie ten potencjalny spadkobierca nabył spadek po zmarłym dłużniku. Fakt ten może potwierdzić właśnie postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku przez konkretną osobę. Czym innym jest bowiem chwila nabycia spadku przez spadkobiercę, a czym innym potwierdzenie w sposób prawem przewidziany, że to właśnie dana osoba nabyła spadek po zmarłym dłużniku. Skoro zatem wierzyciel ma prawo dochodzić swoich wierzytelności od spadkobierców dłużnika, to najpierw muszą oni być ustaleni, a do tego właściwy jest sąd powszechny, nie organ gminy. Zgodnie z art. 1025 § 1 K.c., sąd na wniosek osoby mającej w tym interes prawny stwierdza nabycie spadku przez spadkobiercę, a notariusz na zasadach określonych w przepisach odrębnych sporządza akt poświadczenia dziedziczenia. Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku może złożyć osoba mająca interes w uzyskaniu takiego stwierdzenia. Chodzi tu więc o osobę mającą interes w powstaniu tych skutków prawnych, które łączą się ze stwierdzeniem nabycia spadku. Do kręgu tych osób należy zaliczyć m. in. wierzyciela spadkowego.

Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku powinien zgodnie z art. 511 w związku z art. 187 oraz art. 126 § 1 i 2 K.p.c. zawierać żądanie stwierdzenia nabycia spadku po określonym spadkodawcy, wykazanie interesu prawnego wnioskodawcy, ewentualne wskazanie osób zainteresowanych znanych wnioskodawcy oraz okoliczności uzasadniające właściwość miejscową sądu. Przepisy o pozwie (art. 187 w związku z art. 126 § 1 i 2 K.p.c.) należy stosować odpowiednio, a więc z uwzględnieniem specyfiki postępowania zmierzającego do ustalenia spadkobierców oraz udziałów, w jakich nabycie spadku nastąpiło. Żądanie zatem będzie dokładnie określone, jeżeli wnioskodawca wskaże osobę spadkodawcy, podając jego imię i nazwisko, datę zgonu i miejsce ostatniego zamieszkania, tylko bowiem co do osoby spadkodawcy wniosek jest dla sądu wiążący (por. uzasadnienie uchwały SN z dnia 26 lutego 1969r., III CZP 132/68, OSNCP 1969, nr 7-8, poz. 131 z glosą W. Siedleckiego, OSPiKA 1969, z. 11, poz. 231 i jego omówieniem, Przegląd orzecznictwa, PiP 1970, z. 10, s. 582, a także J. Gudowski, Kodeks cywilny. Komentarz. Art. 1025. WKP 2017; M. Fras, M. Habdas, Kodeks cywilny. Komentarz. Art. 1025 WKP 2019, T. Ereciński, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Art. 669. WK 2016; A. Jakubecki, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany. Art. 669, Art. 670 Lex/el. 2018). Postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku toczy się w trybie nieprocesowym (art. 669 i art. 670-679 K.p.c.),. W razie gdy krąg uczestników nie jest w pełni ustalony, to sąd z urzędu wzywa zainteresowanych do udziału w sprawie, bowiem związany jest wnioskiem tylko co do określenia osoby spadkodawcy, a o tym, kto dziedziczy spadek, orzeka z urzędu (por. wyrok NSA z 25 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 958/17, CBOS). Zatem żądane przez skarżącą dane nie są niezbędne do złożenia wniosku do sądu powszechnego na podstawie art. 1025 K.c. Osoby niewskazane we wniosku, a będące koniecznymi uczestnikami postępowania sąd wezwie osobnym postanowieniem do udziału w sprawie. W tych okolicznościach skarżąca nie wykazała, aby miała aktualny interes prawny w domaganiu się danych dotyczących potencjalnych spadkobierców po zmarłej osobie wymienionej we wniosku. Natomiast zamiar zainicjowania postępowania sądowego nie wypełnia istotnych elementów na jakich oparty jest interes prawny. Nie jest to bowiem interes prawny konkretny, a przede wszystkim aktualny. Samo deklarowanie zainicjowania w przyszłości postępowania sądowego, zwłaszcza w okolicznościach faktycznych sprawy, w której na gruncie materialnoprawnym nie występuje relacja łącząca skarżącą z osobami, których żądanie ujawnienia danych z rejestrów ewidencji ludności obejmuje, przesądza o braku uzasadnionych podstaw prawnych i faktycznych wykazania interesu prawnego. Podkreśla się też w orzecznictwie, że uprawnienie do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku nie jest roszczeniem materialnoprawnym, lecz procesowym (por. wyrok NSA z 26 lipca 2016 r., sygn. akt II OSK 286/16, CBOS).

Interes prawny w uzyskaniu danych potencjalnych spadkobierców dłużnika nie wynika również z samego faktu istnienia wierzytelności wnioskodawcy. Dla wykazania istnienia realnego i aktualnego interesu w uzyskaniu tych danych konieczne jest bowiem wykazanie, że prawa i obowiązki osoby zmarłej przeszły na konkretnych spadkobierców, a więc, że wierzyciel posiada wymagalne roszczenie wobec tych osób (wyrok NSA z 15 lipca 2016 r., sygn. akt II OSK 2679/14, CBOS).

W wyroku WSA we Wrocławiu z 8 listopada 2017 r. sygn. akt II SA/Wr 331/17 (CBOS) problemem prawnym była kwestia, czy osoba występująca z wnioskiem o udostępnienie danych wykazuje się interesem faktycznym, czy interesem prawnym w sytuacji, gdy deklaruje we wniosku, że zamierza wytoczyć powództwo osobie, której dane osobowe dotyczą. Wówczas Sąd przyjął, że osoba, która zamierza wytoczyć powództwo cywilne innej osobie ma w sprawie interes faktyczny, ponieważ interes prawny musi mieć charakter realny, to jest istnieć aktualnie, a nie hipotetycznie. Zamiar wytoczenia powództwa nie jest regulowany przez żaden przepis prawa, z którego można by wyprowadzić interes prawny wnioskodawcy. Sytuacja prawna wnioskodawcy zmienia się dopiero po skutecznym zainicjowaniu ewentualnego postępowania przed sądem powszechnym.

Rozpatrując sprawę, organ II instancji wyczerpująco zbadał wszystkie okoliczności faktyczne i uczynił to zgodnie z zasadami prawdy obiektywnej i oficjalności (art. 7 k.p.a.), oraz dokonał wszechstronnej ich oceny, jak też analizy obowiązujących przepisów prawa, które miały w niej zastosowanie, a także odniósł się do argumentacji zawartej w odwołaniu. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia również wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a., albowiem organ II instancji wyraźnie wskazał wszelkie istotne przesłanki zarówno faktyczne, jak i prawne, wyjaśniając ich znaczenie.

Mając na uwadze powyższe Sad stwierdził, iż w kontrolowanej sprawie organy nie dopuściły się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć wpływ na rozstrzygnięcie. Materiał dowodowy został zgromadzony zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 7 i art. 77§ 1 k.p.a. oraz prawidłowo oceniony stosownie do art. 80 k.p.a., a ponadto był wystarczający do prawidłowego zastosowania normy prawa materialnego, tj. art. 47 ust. 3 w związku z art. 46 ust. 2 pkt 1 u.e.l.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. ) orzekł jak w sentencji

Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jednolity Dz.U. z 2020 poz. 1842 z późn. zm.), z uwagi na zaistnienie sytuacji szczególnej związanej z intensyfikacją rozwoju epidemii COVID-19 i związanym z tym zagrożeniem dla życia i zdrowia stron oraz brak możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość.