Postanowienie WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 633/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2016-10-18 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Przyznano prawo pomocy w zakresie częściowym
Powołane przepisy: article: art. 246 PAR. 1 PKT 2, ART. 258 PAR. 2 PKT 7.
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 18 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D.D. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D.D. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie stwierdzenia powstania długu celnego, określenia kwoty cła, podatku akcyzowego, podatku od towarów i usług oraz opłaty paliwowej postanawia przyznać prawo pomocy w postaci częściowego zwolnienia od kosztów sądowych ponad kwotę 50 zł (pięćdziesięciu zł) WSA/post.1- sentencja postanowienia


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 16 września 2016 r. skarżący D.D., reprezentowany przez radcę prawnego S.K., zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Z załączonego do ww. pisma formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (PPF) wynikało, iż wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z konkubiną K.G. i jej dzieckiem. Utrzymują się z wynagrodzeń za pracę w łącznej kwocie "[...]" netto miesięcznie. Z dochodów tych ponoszą następujące wydatki: na żywność – 1.500 zł, zakup odzieży - 400 zł, Cyfrowy Polsat- 69,99 zł, internet- 67,89 zł, energia elektryczna – 70 zł, woda – 64 zł, czynsz do wspólnoty mieszkaniowej – 163 zł, zakup środków czystości 100 zł, gaz- 48 zł, opał – 250 zł, opłaty za abonamenty dwóch telefonów – 60 zł, zakup wyprawki dla dziecka – 50 zł, zakup paliwa – 250 zł, zakup książek, zabawek dla dziecka – 80 zł. Łącznie wnioskodawca i jego konkubina miesięcznie wydatkują kwotę – 3.172,88 zł. Nadto wnioskodawca zaznaczył, że sporadycznie ponoszą wydatki na zakup leków dla dziecka ( 4-5 razy w roku). Skarżący podał, iż jest właścicielem 1/12 udziału w domu mieszkalnym przy "[...]" całości nieruchomości "[...]" oraz współwłaścicielem (1/2 udziału) samochodu osobowego marki Skoda Oktawia o wartości 10.000 zł. Innego majątku nie posiada. Majątku nie posiada jego konkubina.

Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2016 r., poz. 718. ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Pismem z dnia 23 września 2016 r. skarżący wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń.

W odpowiedzi na wezwanie skarżący wyjaśnił, iż:

- lokal, w którym zamieszkuje na zasadzie użyczenia, jest własnością jego babci B.B, ponosi koszty związane z opłatami za ten lokal i koszty jego utrzymania,

- w drodze dziedziczenia po dziadku L.D. nabył prawo do udziału 1/12 lokalu mieszalnego. W mieszaniu tym zamieszkuje jego babcia – J.D., nie uzyskuje żadnych dochodów z tego lokalu,

- w okresie od 1.01.2014 r. nie posiadał i nie zbył żadnych nieruchomości jak i ruchomości o wartości powyżej 5.000 zł,

- nie poniósł żadnych opłat na rzecz pełnomocnika, który to pomaga mu z uwagi na łączącą go z nim znajomość.

Do złożonych wyjaśnień skarżący dołączył: wyciąg ze swojego rachunku bankowego za okres od 02.07.2016 r. do 16.09.2016 r. oraz wyciąg z rachunku bankowego konkubiny za okres od 01.07.2016 r. do 30.09.2016 r. wraz z wyciągiem z powiązaną z rachunkiem kartą kredytową.

Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego.

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Przepisy dotyczące instytucji prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną, nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Rozpoznając niniejszy wniosek należało zatem w pierwszej kolejności odnieść się do argumentacji przedstawionej przez skarżącego i dokonać analizy sytuacji majątkowej wnioskodawcy oraz jego zdolności płatniczych w zestawieniu z wysokością należnych kosztów sądowych. Zauważyć należy, że na dzień rozpoznania wniosku do kosztów sądowych w niniejszej sprawie zaliczyć należy wpis od skargi w wysokości 100 zł. Nadto uwzględnić należy, że wnioskodawca jest zobowiązany do opłacenia kosztów sądowych jeszcze w 11 sprawach zawisłych przed tut Sądem. Łączna wartość kosztów sądowych z samych tylko wpisów od skarg wynosi 1.200 zł.

Oceniając aktualną sytuację finansową skarżącego, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że powyższa kwota przekracza jego możliwości finansowe. Aktualnie jedynym dochodem skarżącego jest wynagrodzenie za pracę w wysokości "[...]". Dodatkowo z przedstawionego oświadczenia wynika, że prowadząca z nim wspólne gospodarstwo domowe konkubina uzyskuje z tytułu wynagrodzenia za pracę kwotę "[...]" miesięcznie. Natomiast z przedstawionych wyciągów z rachunku bankowego konkubiny skarżącego wynika, że z tytułu wynagrodzenia za pracę w okresie od 01.07.2016 r. do 30.09.2016 r. uzyskała dochody w kwocie łącznej – "[...]" netto (za czerwiec – "[...]", za lipiec- "[...]", za wrzesień – "[...]"). Dodatkowo ustalono, że w badanym okresie konkubina z tytułu różnych zasiłków z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej uzyskała pomoc w łącznej kwocie "[...]" ( w lipcu – "[...]", w sierpniu – "[...]" oraz we wrześniu – "[...]"), ponadto w lipcu 2016r. otrzymała zwrot podatku w łącznej wysokości "[...]".. Podsumowując powyższe stwierdzić należy, że łączne dochody skarżącego i jego konkubiny wyniosły – za lipiec 2016 r. – "[...]", za sierpień "[...]" oraz za wrzesień – "[...]". Z przedstawionego zaś miesięcznego zestawienia wydatków rodziny skarżącego wynika, że ponoszą koszty utrzymania rodziny i mieszkania w kwocie 3.172,88 zł. Tym samym, przedstawione przez skarżącego wydatki nie przekraczają wysokości osiąganych przez nich dochodów, a nawet umożliwiają skarżącemu i pozostającym z nim we wspólnym gospodarstwie osobom na zgromadzenie oszczędności. Stwierdzić zatem należy, że uzyskiwanie przez skarżącego oraz jego partnerkę stałych dochodów z kilku źródeł pozwala na planowanie wydatków, również w zakresie przekraczającym codzienne koszty, takie jak wyżywienie, środki czystości i inne wydatki gospodarstwa domowego.

Powyższe oznacza, że skarżący ma możliwości poniesienia choćby w części kosztów wszczętego postępowania sądowego. Prawo pomocy w postaci całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych może być bowiem przyznane, jeżeli zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Fakt, iż wnioskodawca i jego konkubina uzyskują dochody przekraczające koszty utrzymania stanowi obiektywną przesłankę do odmowy przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanych zakresie. Zaznaczyć należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia, bądź gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z 19 października 2005 r. sygn. akt I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z 22 marca 2005 r. FZ 794/04, (niepubl.). Ponadto, jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 niepubl., prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu.

Podkreślić przy tym należy, że przy ocenie możliwości partycypacji skarżącego w kosztach sądowych uwzględniono fakt, iż znaczną część dochodów uzyskiwanych przez konkubinę skarżącego stanowią zasiłki wypłacane przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej, natomiast w lipcu 2016r. na zwiększony dochód miał wpływ zwrot podatku w łącznej wysokości "[...]". Niemniej jednak wpływy te nastąpiły w okresie, gdy sprawa w przedmiocie stwierdzenia powstania długu celnego, określenia kwoty cła, podatku akcyzowego, podatku od towarów i usług oraz opłaty paliwowej została już rozstrzygnięta przez organ II instancji (postępowanie odwoławcze zakończone w czerwcu 2016r.). W ocenie referendarza sądowego, o ile rzeczywiście w większości kwoty te powinny zostać przeznaczone na "podratowanie" budżetu rodziny, o tyle nie oznacza to, że chociażby w nieznacznej części środki te nie mogłyby być przeznaczone na partycypowanie w kosztach wszczętego postępowania sądowego. Koszty sądowe nie mogą być bowiem stawiane na ostatnim miejscu, za wszystkimi innymi wydatkami i obciążeniami gospodarstwa domowego skarżącego. Wyjaśnić bowiem należy, iż okoliczność w jaki sposób strona rozporządza swoim majątkiem już w toku prowadzenia postępowania podatkowego jest istotna dla merytorycznego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, już na etapie postępowania przed Sądem administracyjnym. Okoliczność tę dostrzegł i podkreślił m.in. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 9.03.2016 r. sygn. akt I GZ 86/16 gdzie stwierdził "Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżący wiedząc, że w grudniu 2014 r. zostały wszczęte przez Naczelnika Urzędu Celnego "[...]" postępowania podatkowe w zakresie określenia wysokości zobowiązania podatkowego powstałego w podatku akcyzowym, w związku z nabyciem wewnątrzwspólnotowym olejów smarowych, winien był się liczyć z koniecznością gromadzenia środków na ewentualne przyszłe spory sądowe" (publ.: CBOSA). W konsekwencji prawo pomocy nie przysługuje takiej osobie, która wprawdzie dysponowała środkami na pokrycie kosztów sądowych, lecz się ich wyzbyła, m.in. rozdysponowując je na inne cele (por. postanowienie z dnia 28.07.2008 r., sygn. akt I FZ 304/08, LEX nr 494243).

W związku z powyższym, referendarz sądowy uznał, że sytuacja finansowa skarżącego uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych tj. ponad kwotę 50 zł.

Mając na względzie całość powyższej argumentacji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.