Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 2073/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-05-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Minister Zdrowia
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 33 par. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska, Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Antas (spr.), sędzia WSA Monika Kramek, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 maja 2021 r. sprawy ze skargi B. S. na postanowienie Ministra Zdrowia z dnia [...] września 2020 r. znak: [...] w przedmiocie oddalenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę


UZASADNIENIE

Minister Zdrowia zaskarżonym postanowieniem z [...] września 2020 r. znak[...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), dalej: k.p.a. oraz art. 18 w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r. poz. 1438 ze zm.), dalej: u.p.e.a., w wyniku rozpatrzenia zażalenia B.S.uchylił postanowienie Wojewody {...]z [...] kwietnia 2016 r. znak: [...]w przedmiocie uznania zarzutów za bezpodstawne w zakresie obowiązku szczepienia przeciwko inwazyjnemu zakażeniu Haemophilus influenzae typu B i umorzył postępowanie egzekucyjne w części dotyczącej obowiązku szczepienia przeciwko inwazyjnemu zakażeniu Haemophilus influenzae typu B, w pozostałym zakresie utrzymując zaskarżone postanowienie w mocy.

Zaskarżone postanowienie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w K. (dalej: PPIS) pismem z [...] listopada 2014 r. wystąpił do Wojewody [...]z wnioskiem o przeprowadzenie egzekucji obowiązku o charakterze niepieniężnym w związku z uchylaniem się przez zobowiązanego B.S.jako opiekuna prawnego od obowiązku poddania małoletniej córki M.S.(ur. [...]grudnia 2012 r.) obowiązkowym szczepieniom ochronnym zgodnie z tytułem wykonawczym z [..] listopada 2014 r. nr[...], wystawionym przez PPIS. Powyższe wystąpienie zostało poprzedzone doręczonym zobowiązanemu upomnieniem. Wojewoda [...]postanowieniem z [...] lutego 2015 r., działając na podstawie art. 20 § 1, art.119 § 1 i art. 64a § 1 pkt 1 u.p.e.a. nałożył na B.S.grzywnę w wysokości 500 zł w celu przymuszenia do wykonania obowiązku wynikającego z ww. tytułu wykonawczego z [...] listopada 2014 r., wzywając zobowiązanego do jej uiszczenia w terminie do [...] czerwca 2015 r. Równocześnie organ wezwał zobowiązanego do wykonania obowiązku wynikającego z ww. tytułu wykonawczego w terminie do [...] czerwca 2015 r. Zobowiązany złożył zażalenie na powyższe postanowienie, jak również w piśmie z [...] marca 2015 r. wniósł zarzuty do postępowania egzekucyjnego. Dotyczyły one braku wymagalności obowiązku (art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a.), niedopuszczalności egzekucji administracyjnej (art. 33 § 1 pkt. 6 u.p.e.a.) oraz niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. (art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a.). Zarzuty te zostały uznane za bezpodstawne przez wierzyciela (postanowienie PPIS z [...] marca 2015 r.). Kierując się stanowiskiem wierzyciela Wojewoda [...]postanowieniem z [...] kwietnia 2016 r. na podstawie art. 34 § 4 u.p.e.a. postanowił uznać zgłoszone przez zobowiązanego zarzuty za nieuzasadnione.

W piśmie z [...]kwietnia 2016 r. stanowiącym zażaleniu na ww. postanowienie z [...] kwietnia 2016 r. zobowiązany podniósł zarzuty naruszenia: 1) braku wymagalności obowiązku; 2) niedopuszczalności egzekucji administracyjnej; 3) niespełnienia wymogów określonych w art. 26 i art. 27 u.p.e.a.

Minister Zdrowia wskazał w uzasadnieniu przywołanego wyżej postanowienia z [...] września 2020 r., że postępowanie egzekucyjne mające na celu przymuszenie zobowiązanego do wykonania obowiązku o charakterze niepieniężnym, tj. polegające na zaszczepieniu małoletniej córki, było prowadzone w sposób prawidłowy. Organ zauważył, że w dniu [...] lipca 2020 r. weszła w życie ustawa z dnia [...] września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 2070). Zgodnie z przepisem przejściowym określonym w art. 13 ww. ustawy do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Dlatego też w przedmiotowej sprawie zastosowanie miały przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu wskazanym w podstawie prawnej zawartej w petitum postanowienia. Odnosząc się do wyjaśnienia podjętego rozstrzygnięcia, organ podkreślił, że zarzuty zawarte w zażaleniu okazały się bezzasadne, jednakże z uwagi na zaistnienie okoliczności powodujących wygaśnięcie obowiązku poddania małoletniego dziecka zobowiązanego obowiązkowi szczepiennemu przeciwko inwazyjnemu zakażeniu Haemophilus influenzae typu B, które powstały w trakcie postępowania zażaleniowego, należało uchylić częściowo postanowienie Wojewody[...], a w konsekwencji również postępowanie egzekucyjne, w zakresie w jakim odnosi się do obowiązku szczepienia przeciwko inwazyjnemu zakażeniu Haemophilus influenzae typu B. Minister Zdrowia w tym zakresie zauważył, że obowiązek szczepienny określony w tytule wykonawczym z [...] listopada 2014 r. polega na poddaniu małoletniego obowiązkowym szczepieniom przeciwko: wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (WZW B), błonicy, tężcowi i krztuścowi, polio, zakażeniom Haemophilus Influenzae oraz odrze, śwince i różyczce. Zgodnie z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 753), obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym przeciwko Haemophilus influenzae typu B obejmuje dzieci do ukończenia 6 roku życia. Po dokonaniu analizy stanu faktycznego sprawy organ odwoławczy ustalił, że obowiązek stwierdzony tytułem wykonawczym był wymagalny w dacie wystawienia tytułu, a co za tym idzie postępowanie organu egzekucyjnego było słuszne. Tym niemniej, na skutek złożonego zażalenia w trakcie postępowania zażaleniowego małoletnie dziecko z dniem [...] grudnia 2018 r. ukończyło 6. rok życia, w związku z czym wygasł względem niego obowiązek szczepienia ochronnego przeciwko inwazyjnemu zakażeniu Haemophilus influenzae typu B. Wobec tego w tym zakresie należało umorzyć postępowanie egzekucyjne prowadzone w celu przymuszenia do realizacji tego obowiązku. Jednocześnie, jak podkreślił Minister, pozostałe obowiązki szczepienne wynikające z ww. tytułu wykonawczego nadal są wymagalne, albowiem zgodnie z przywołanym wyżej rozporządzeniem Ministra Zdrowia trwają: do ukończenia 15. roku życia - w przypadku gruźlicy oraz do ukończenia 19. roku życia w przypadku pozostałych szczepień, a zatem jako takie podlegają egzekucji. Odnosząc się do zarzutów sformułowanych w zażaleniu, Minister Zdrowia odnośnie do kwestii braku wymagalności obowiązku określonego w tytule wykonawczym zauważył, że wykaz obowiązkowych szczepień ochronnych i grupy osób obowiązanych do poddania się tym szczepieniom zostały określone w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2016 r. poz. 1866 ze zm.), dalej: u.z.z.z.c.z.l. oraz w powoływanym rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. Zgodnie z § 5 cyt. rozporządzenia, obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone z uwzględnieniem Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, corocznie. Szczepienia obowiązkowe są realizowane przez osoby upoważnione, będące realizatorami obowiązkowych szczepień ochronnych w terminach i zgodnie ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek i zgodnie z aktualną wiedzą medyczną. Terminy realizacji obowiązku wykonania poszczególnych szczepień są uwarunkowane zaleceniami, jakie definiuje Program w zależności od kalendarzowego wieku dziecka. Ponadto należy wskazać, że obowiązek ten staje się egzekwowalny w chwili wejścia osoby objętej obowiązkiem w granice wiekowe zakreślone przez ustawę - w tym bowiem okresie obowiązkowe szczepienia ochronne powinny zostać wykonane. Minister Zdrowia podkreślił, że podstawą prawną do nałożenia obowiązku szczepień przeciw wybranym chorobom zakaźnym jest art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z.z.c.z.l., który zobowiązuje osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym na zasadach określonych w ustawie, przy czym zgodnie z art. 5 ust. 2 u.z.z.z.c.z.l. w odniesieniu do osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych (m.in. osoba niepełnoletnia) odpowiedzialność za wypełnienie tego obowiązku ponosi osoba sprawująca nad tą osobą pieczę, albo jej opiekun faktyczny (zwykle są to rodzice). W ślad za ugruntowanym orzecznictwem Minister wyjaśnił, że ustawowy obowiązek szczepień ochronnych oznacza niedopuszczalność korzystania z uprawnienia pacjenta do odmowy poddania się świadczeniu zdrowotnemu z powołaniem się na art. 16 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2019 r. poz. 1127). Zobowiązany zarzucił niedopuszczalność egzekucji administracyjnej i zakwestionował uprawnienia PPIS do podejmowania działań zmierzających do wykonania obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu, w tym wystosowania do zobowiązanego upomnienia oraz wystawienia tytułu wykonawczego. Odnosząc się do tego zarzutu, Minister wskazał, że zobowiązany powinien był zwrócić uwagę na zawarte w u.p.e.a. pojęcia "wierzyciela" i "organu egzekucyjnego". PPIS nie działał bowiem w przedmiotowej sprawie jako organ egzekucyjny, lecz jako wierzyciel obowiązku o charakterze niepieniężnym. Zgodnie z u.p.e.a. kierowanie upomnienia do zobowiązanego i wystawianie tytułu wykonawczego należy do zadań wierzyciela. PPIS nie podejmował w przedmiotowej sprawie czynności egzekucyjnych w rozumieniu u.p.e.a., gdyż nie jest organem egzekucyjnym. Organem egzekucyjnym w przedmiotowej sprawie był Wojewoda. Organ odwoławczy nie podzielił również zarzutów w przedmiocie niespełnienia wymogów określonych w art. 27 i art. 26 u.p.e.a. Wskazał, że tytuł wykonawczy został wystawiony zgodnie z obowiązującymi przepisami, na ustalonym wzorze oraz zawierał wszystkie niezbędne elementy. Wpisane przy tym dane personalne (imię, nazwisko, PESEL) i adres były właściwe, stąd wymóg określony w art. 27 u.p.e.a. został spełniony. Podanie błędnej daty urodzenia, przy prawidłowym numerze PESEL osoby zobowiązanej, nie dyskwalifikuje tytułu wykonawczego.

Skargę na ww. postanowienie Ministra Zdrowia z [...] września 2020 r. w zakresie jego pkt. 2. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w WarszawieB.S., wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia Wojewody [...]i utrzymującego go w mocy pkt. 2. postanowienia Ministra Zdrowia oraz umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Zaskarżonemu postanowieniu skarżący zarzucił naruszenie:

- art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 u.z.z.z.c.z.l. poprzez zaliczenie Komunikatu GIS do katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego i przyjęcie na tej podstawie, że może nakładać na obywateli obowiązek zaszczepienia dziecka określoną ilością dawek szczepionek w ustalonych odgórnie okresach, mimo iż akt prawny o nazwie komunikat nie zalicza się do aktów stanowienia prawa powszechnego, a jest jedynie aktem prawa wewnętrznego, w ramach którego brak jest możliwości nakładania obowiązków i ograniczenia praw obywateli;

- art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z.z.c.z.l. w zw. z § 3 rozporządzenia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez uznanie, że obowiązek szczepień ochronnych u małoletniej M.S.w zakresie podania poszczególnych dawek szczepionek jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez nią przedziału wiekowego, mimo iż nawet sam organ nie wskazuje, z jakiego aktu normatywnego o charakterze powszechnie obowiązującym wynika obowiązek podania dziecku tych dawek szczepionek, jedynie podnosząc, że terminy realizacji obowiązku "są uwarunkowane zaleceniami, jakie definiuje Program w zależności od kalendarzowego wieku dziecka";

- art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w zw. z § 3 rozporządzenia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez uznanie, że szczepienia ochronne wymienione w tytule wykonawczym są wymagalne, a termin ich wymagalności wynika z treści Komunikatu GIS, podczas gdy ten akt nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego, zaś programy zapobiegania i zwalczania określonych zakażeń lub chorób zakaźnych zgodnie z art. 4 w zw. z art. 2 pkt 26 u.z.z.z.c.z.l. może określać wyłącznie Rada Ministrów w drodze rozporządzenia, a nie GIS, co wskazuje, że skarżący może zaszczepić córkę w terminie przewidzianym w treści rozporządzenia, tj. do ukończenia przez dziecko 6. roku życia, 15. roku życia, 19. roku życia;

- art. 124 § 1 i 2 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku podania małoletniej poszczególnych dawek szczepionek, dowodów na których oparł się organ oraz dowodów, którym odmówił wiary, stwierdzając, że obowiązek zaszczepienia małoletniej przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej, jak również brak wskazania, którego szczepienia dotyczy postępowanie;

- art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.), dalej: EKPCz oraz art. 31 ust. 1 w. zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji poprzez uznanie, że zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącemu prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia,

- art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. poprzez uznanie, że nałożona na skarżącego grzywna nie stanowi środka zbyt uciążliwego.

Skarżący wniósł ponadto o zwrócenie się z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego co do zgodności art. 2, art. 5 ust. 1 pkt 2 oraz art. 17 ust. 1, ust. 10 pkt 1 i pkt 2 oraz ust. 11 u.z.z.z.c.z.l. z art. 2, art. 30, art. 31 ust. 1, 2, 3, oraz art. 68 ust. 1,2,3 i art. 87 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim nie przewidują one wolności wyboru rodziców w zakresie szczepień tak jak to jest w większości krajów Unii Europejskiej, braku właściwego rejestru powikłań tzw. "NOP", braku celowego funduszu przeznaczonego na wsparcie finansowe, rehabilitację osób u których wystąpiły powikłania, jak i w zakresie, w jakim GIS ogłasza w formie komunikatu, czy też Minister Zdrowia w formie rozporządzenia Program Szczepień Ochronnych na dany rok, wykaz chorób, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek przez co rozstrzyga o wolnościach obywatelskich z pominięciem ustawy. Ewentualnie, strona wniosła o zwrócenie się Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (określonego jako Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej), dalej: ETPCz, o wykładnię treści art. 8 ust. 1 EKPCz, czy system przymusu szczepień ochronnych państwa członkowskiego Unii Europejskiej, który nie przewiduje systemu odszkodowawczego dla dzieci rodziców dotkniętych powikłaniami poszczepiennymi, nie stanowi naruszenia art. 8 ust. 1 EKPCz i do czasu wydania rozstrzygnięcia przez ETPCz zawieszenie postępowania.

W odpowiedzi na skargę Minister Zdrowia wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Badając legalność zaskarżonego postanowienia Ministra Zdrowia z 10 września 2020 r. w granicach sprawy, w której akt ten został wydany (art. 134 § 1 p.p.s.a.), Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżone postanowienie organu egzekucyjnego oddalające wniesione przez skarżącego jako zobowiązanego zarzuty z uwagi na ich niezasadność odpowiada bowiem prawu, co w szczególności nie pozwala zgodzić się ze skarżącym, iż organ odwoławczy wadliwie utrzymał w mocy postanowienie Wojewody [...]z [...] kwietnia 2016 r. w części objętej jego pkt. 2.

Przypomnieć należy, że zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym są podstawowym środkiem ochrony zobowiązanego, gdy postępowanie egzekucyjne narusza istotne zasady tego postępowania lub gdy egzekucja jest niedopuszczalna (por. E. Komorowski, Zarzuty w egzekucji administracyjnej [w:] System egzekucji administracyjnej, red. J. Niczyporuk, S. Fundowicz, J. Radwanowicz, Warszawa 2004, s. 509). W postępowaniu wywołanym wniesieniem zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym przedmiotem rozpoznania jest wyłącznie treść tych zarzutów, przy czym zobowiązany może wnieść zarzuty tylko z przyczyn enumeratywnie wyszczególnionych w art. 33 u.p.e.a. Wskazanie innych przyczyn nie uprawnia organu egzekucyjnego do rozpatrzenia zarzutów (por. wyrok NSA z 20 lutego 2014 r. sygn. II OSK 2258/12; wyrok NSA z 12 grudnia 2013 r. sygn. II OSK 1737/12; wyrok NSA z 14 września 2007 r. sygn. I OSK 522/07). Co równie istotne, zasadą jest, że postanowienie organu egzekucyjnego powinno być poprzedzone postanowieniem wierzyciela, które w przypadkach wskazanych w art. 34 § 1 u.p.e.a. ma charakter wiążący dla organu egzekucyjnego.

Za niesporne uznać trzeba w sprawie ustalenie, że skarżący jest przedstawicielem ustawowym małoletniej córki M.S.pozostającej pod jego władzą rodzicielską, a więc spoczywa na nim odpowiedzialność wynikająca z art. 5 ust. 2 u.z.z.z.c.z.l., zgodnie z którym w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią. Jednocześnie wskazać należy, że skarżący nie poddał małoletniej córki obowiązkowym szczepieniom ochronnym, co skutkowało wszczęciem postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez wierzyciela – PPIS z [...] listopada 2014 r. (poprzedzonego upomnieniem). Minister Zdrowia, kierując się stanowiskiem wierzyciela (postanowienie PPIS z [...] marca 2015 r. w sprawie uznania zarzutów skarżącego za bezpodstawne) w sposób prawidłowy odniósł się do wszystkich kwestii, które skarżący w zażaleniu na postanowienie Wojewody [...]podniósł, domagając się umorzenia postępowania egzekucyjnego ze względu na niedopuszczalność jego dalszego prowadzenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do wzruszenia zaskarżonego postanowienia, albowiem całkowicie niezasadnie skarżący postawił w sprawie zarzut braku wymagalności obowiązku (art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a.), jak i niedopuszczalność egzekucji administracyjnej (art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a.). Należy przypomnieć, że wymagalność obowiązku stanowi przesłanką dodatnią prowadzenia postępowania egzekucyjnego. W piśmiennictwie wskazaną cechę charakteryzującą obowiązek definiuje się jako tę właściwość obowiązku, która pozwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku, a w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego. Wymagalność jest zatem stanem obowiązku istniejącym w określonym czasie łączonym z chwilą określającą najwcześniejszą możliwość żądania przez wierzyciela wykonania obowiązku (por. L. Klat-Wertelecka, Niedopuszczalność egzekucji administracyjnej, Wrocław 2009, s. 260-261). Jeżeli wymagalność odnosić do obowiązku poddania obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu, to ma ona zasadniczo związek z momentem, w którym rozpoczął swój bieg termin podania osobie małoletniej dawki szczepionki określonej przedziałem wieku, w jakim się ona znajduje i obowiązującym Programem Szczepień Ochronnych na dany rok. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą skargę aprobuje stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 6 czerwca 2017 r. sygn. II GSK 2399/17, zgodnie z którym przepis § 3 rozporządzenia w sprawie wykazu obowiązkowych szczepień ochronnych nie określa granicznych terminów wykonania obowiązku szczepienia, wobec czego poszczególne terminy w tymże akcie określone nie powinny być rozumiane jako dające zobowiązanemu prawo do samodzielnego wyznaczenia momentu, w którym ma dojść do zaszczepienia dziecka, a tym bardziej – jak to błędnie postrzega skarżący – jako terminy, których upływ dopiero stanowi o wymagalności omawianego obowiązku. Podzielenie poglądu skarżącego całkowicie niweczyłoby cele, którymi kierował się ustawodawca, wprowadzając szczepienia obowiązkowe, a więc zapobieganie oraz zwalczanie zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, w tym podejmowania działań przeciwepidemicznych i zapobiegawczych oraz uodpornienia osób podatnych na zakażenie. W niniejszej sprawie niesporne pozostaje, że w świetle kalendarzowego wieku córki skarżącego (ur. [...]grudnia 2012 r.) oceniany obowiązek określony w tytule wykonawczym, poza szczepieniem przeciwko inwazyjnemu zakażeniu Haemophilus influenzae typu B, w dacie podjęcia zaskarżonego postanowienia miał charakter wymagalny, ponieważ w świetle Programu Szczepień Ochronnych doszło do uchybienia terminowi wyznaczonemu dla przyjęcia szczepionek przeciwko wymienionym w tytule ośmiu chorobom: wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (WZW B), błonicy, tężcowi i krztuścowi, polio, odrze, śwince i różyczce. Sąd podkreśla, że obowiązek poddania małoletniego dziecka szczepieniom ochronnym przeciw wskazanym wyżej chorobom wymienionym w treści tytułu wykonawczego ma charakter prawny, albowiem wynika z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. u.z.z.z.c.z.l., będąc skonkretyzowany odpowiednimi przepisami rozporządzenia Ministra Zdrowia z 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. Nie zmienia tej oceny okoliczność, że GIS ogłasza Program Szczepień Ochronnych na dany rok w formie komunikatu, gdyż zawarte w nim zostały jedynie specjalistyczne informacje z zakresu medycyny dotyczące technicznych kwestii wykonania obowiązku szczepienia (okresy życia, odstępy czasowe, warianty zaszczepienia, sposób podania szczepionki). Komunikat ten jest wydawany celem wykonania obowiązku nałożonego ustawą i nie można mu przypisywać charakteru samoistnego źródła prawa (por. wyrok NSA z 26 kwietnia 2018 r. sygn. II OSK 1504/16; wyrok NSA z 21 lutego 2018 r. sygn. II OSK 1089/16). Sąd w pełni podziela stanowisko M. Boratyńskiej, zgodnie z którym komunikat o kalendarzu szczepień ma status zbliżony do rekomendacji medycznych, dostarczając jedynie wykładni aktualnego stanu wiedzy medycznej z zakresu szczepień ochronnych pomocnej przy konkretyzowaniu norm zamieszczonych w rozporządzeniu z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (por. M. Boratyńska [w:] System Prawa Medycznego. Regulacja prawna czynności medycznych, Tom II. Część 1, red. M. Boratyńska, P. Konieczniak, Warszawa 2019, s. 742-743). To, czy w przyszłości powinna mu zostać nadana inna forma prawna w celu wyeliminowania pojawiających się odnośnie do jego charakteru wątpliwości wynikających z przyjętego w Konstytucji katalogu źródeł prawa, które także skarżący w niniejszym postępowaniu zaakcentował, jest uzależnione od decyzji ustawodawcy i wszystkie formułowane aktualnie w tym względzie wypowiedzi powinny być postrzegane wyłącznie jako wnioski de lege ferenda (por. A. Dzięgielewska, Glosa do wyroku NSA z 7 lutego 2018 r., II OSK 933/16 Prz. Pr. Konst. 2018, nr 3, s. 174-175). Powyższe powoduje, że to, iż obowiązkowe szczepienia ochronne prowadzone są zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na dany rok ogłaszanym w formie komunikatu przez GIS nie oznacza zatem, że ich zakres – jak błędnie postrzega to strona skarżąca – powinien być traktowany jako oderwany od powszechnie obowiązującej materii normatywnej. W dotychczasowym orzecznictwie sądowoadministracyjnym trafnie wskazuje się, że przyjęcie określonego kalendarza szczepień wynika przede wszystkim z konieczności uwzględnienia uwarunkowań medycznych, w tym czasu oraz rodzaju podawanych dzieciom szczepionek. Trudno byłoby oczekiwać, by materią tą miał zajmować się sam ustawodawca, który w przywołanym akcie prawnym wyraźnie stanowi o obowiązku szczepień ochronnych, kwestie szczegółowe pozostawiając rozstrzygnięciu na niższych poziomach decyzyjnych (por. wyrok NSA z 19 grudnia 2018 r. sygn. II OSK 2547/18).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zwraca uwagę na to, że z art. 17 ust. 2 u.z.z.z.c.z.l. wynika, iż wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem (art. 17 ust. 3 u.z.z.z.c.z.l.). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4 u.z.z.z.c.z.l.). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 u.z.z.z.c.z.l.). W złożonej skardze skarżący wskazał na stan zdrowia córki i wcześniejszy incydent niepożądanego odczynu poszczepiennego. Stanowiska odwołującego się do tychże okoliczności Sąd jednakże nie może podzielić, albowiem, co jest okolicznością niesporną, skarżący nie stawił się na badanie kwalifikacyjne. W przywołanym wyżej wyroku z 21 lutego 2018 r. sygn. II OSK 1089/16 Naczelny Sąd Administracyjny trafnie stwierdził, że analizowanej regulacji nie można rozumieć inaczej niż w sposób, zgodnie z którym obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym oznacza obowiązek poddania się lekarskim badaniom kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego na podstawie art. 17 ust. 2 u.z.z.z.c.z.l. Procedura poddania się szczepieniu ochronnemu jest działaniem profilaktycznym, na którą składają się nierozerwalnie dwie dopełniające się czynności: 1) badanie lekarskie poprzedzające kwalifikację do szczepienia oraz 2) podanie doustnej szczepionki lub wykonanie u pacjenta iniekcji. Konieczność wykonania takiego badania bezpośrednio przed wykonaniem szczepienia powoduje, że odmowa wzięcia w nim udziału uniemożliwia wykonanie szczepienia. Jest zatem w istocie odmową poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu (por. wyrok NSA z 5 grudnia 2019 r. sygn. II OSK 147/18). Sąd podkreśla, że o realizacji szczepień obowiązkowych i kwalifikacji do ich podania u dziecka decyduje każdorazowo lekarz, po uprzednim wykonaniu szczegółowego badania obecnego stanu zdrowia dziecka oraz zebraniu potrzebnych informacji podczas wywiadu z rodzicem, a nie rodzic, który ze względu na swoje przekonania lub inne względy sprzeciwia się wykonaniu szczepień ochronnych w okresach uzasadnionych medycznie i epidemiologicznie. Formułowanego przez skarżącego zarzutu niedopuszczalności egzekucji wierzyciel nie był zobowiązany uwzględnić, co trafnie miały na uwadze organy egzekucyjne orzekające w sprawie, kierując się dyspozycją art. 34 § 1 u.p.e.a., jeżeli w sprawie nie wystąpiła jakakolwiek okoliczność wykluczająca możliwość prowadzenia postępowania egzekucyjnego ze względów podmiotowych lub przedmiotowych. Odnośnie do zarzutu opisanego w art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a. organy zasadnie przyjęły, że sporny tytuł wykonawczy nie zawierał wad uniemożliwiających przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego. Za nieuprawniony uznać trzeba zarzut dotyczący naruszenia przez organ egzekucyjny art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. W sytuacji, gdy skarżący nie wniósł zarzutu odwołującego się do zastosowania względem niego środka egzekucyjnego zbyt uciążliwego, powoływanie się na tę okoliczność jako podstawę zarzutu formułowanego w skardze w stosunku do zaskarżonego postanowienia Ministra Zdrowia jest niedopuszczalne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie w przywołanych okolicznościach sprawy nie narusza przepisów u.p.e.a., a jego uzasadnienie w sposób adekwatny do celu instytucji rozpatrzenia zarzutów ujawnia skarżącemu jako zobowiązanemu podstawę faktyczną i prawną wydanego rozstrzygnięcia, w szczególności podstawę uznania wymagalności nałożonego na niego obowiązku (art. 124 § 1 i 2 w zw. z art. 107 § 3 i art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.). Zakresem sporządzonego uzasadnienia postanowienia, wbrew odmiennej ocenie skarżącego, nie musiało zostać objęte wymienienie przez organ egzekucyjny poszczególnych chorób, przeciwko którym córka skarżącego nie została zaszczepiona, uwzględniając, że informacja ta została odpowiednio określona w tytule wykonawczym, do którego organ egzekucyjny bezpośrednio się odwołał.

W ocenie Sądu, konieczność wykonania obowiązku poddania osoby małoletniej obowiązkowym szczepieniom ochronnym nie pozostaje w sprzeczności z postanowieniami Konstytucji. Wprost przeciwnie, z art. 68 ust. 4 Konstytucji wynika jednoznaczny obowiązek władz publicznych do zwalczania chorób epidemicznych. Przedmiotem ochrony konstytucyjnej pozostaje zdrowie publiczne (por. M. Safjan, L. Bosek, Konstytucja RP. Tom I. Komentarz do art. 1-86, Warszawa 2016, komentarz do art. 68). Niezależnie jakie znaczenie przypisywać temu niezwykle pojemnemu treściowo i wielowymiarowemu terminowi, niewątpliwie jego zakresem powinny zostać objęte te działania, które wiążą się ze wszystkimi aspektami zdrowia ludzi, jego ochrony oraz poprawy (por. J. Barcik, Międzynarodowe prawo zdrowia publicznego, Warszawa 2013, s. 4 i n.). W jego skład, na co zwraca uwagę Sąd, bez wątpienia wchodzi również wymóg rozpoznawania i zapobiegania chorobom epidemicznym, jako najistotniejszemu zagrożeniu zdrowia zbiorowości ludzi stanowiącego dobro publiczne (por. wyrok WSA w Warszawie z 11 kwietnia 2019 r. sygn. VII SA/Wa 2443/18). Z przyjmowanych definicji zdrowia publicznego wynika, że rozwój systemów ochrony zdrowia musi być postrzegany całościowo, przez co jego umacnianiu powinien zawsze towarzyszyć "zorganizowany wysiłek społeczności" ("the organized efforts of society"), jeżeli posłużyć się w tym zakresie określeniem definicyjnym D. Achesona (1988), które trafnie akcentuje współzależność stanu zdrowia ogółu ludzi od indywidualnych zachowań jednostek. Tego rodzaju uwarunkowanie determinuje, zdaniem Sądu, uznanie, że obowiązek usuwania przez organy państwa zagrożeń zdrowia zbiorowości może w szczególnych przypadkach ograniczać konstytucyjną zasadę wolności i nietykalności osobistej (art. 41 Konstytucji) oraz podnoszone przez stronę skarżącą prawo do samostanowienia (art. 47 Konstytucji), jeżeli inna forma perswazyjna aniżeli przymus leczniczy nie jest skuteczna, by osiągnięta została wysoka odporność populacyjna.

Wojewódzki Sąd Administracyjny jest zobowiązany dodatkowo podkreślić, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym realizuje nie tylko wskazywaną w Konstytucji powinność państwa względem jednostki oraz ogółu społeczeństwa w związku z tym, że każdy ma prawo do ochrony zdrowia, ale nakierowany jest przede wszystkim na zapewnienie przez władze publiczne szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom (art. 68 ust. 3 Konstytucji). W piśmiennictwie trafnie wskazuje się bowiem, że regulacja zawarta w art. 68 ust. 4 Konstytucji w odniesieniu do zwalczania chorób epidemicznych u dzieci pozostaje bezpośrednio powiązana z prawem do szczególnej opieki zdrowotnej wynikającym z ust. 3 i stanowi jego naturalne uzupełnienie w odniesieniu do tych jednostek chorobowych, które mogą bez odpowiedniej reakcji państwa rozprzestrzenić się na populację dzieci (por. M. Dercz, Konstytucyjne prawo dziecka do szczególnej opieki zdrowotne, Warszawa 2016, s. 190 i n.).

Odnośnie do wniosku o skierowanie pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny pragnie zauważyć, że podziela pogląd ukształtowany w jednolitej linii orzecznictwa sądów administracyjnych, zgodnie z którym wyłącznie wątpliwości sądu, a nie strony skarżącej, mogą uzasadnić przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego, od odpowiedzi na które zależy rozstrzygnięcie sprawy sądowoadministracyjnej. We wnioskowanym w skardze zakresie, co ujawniają wcześniejsze rozważania, Sąd nie znalazł podstaw do wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym.

Objętemu skargą postanowieniu nie można również postawić usprawiedliwionego zarzutu naruszenia art. 8 ust. 1 EKPCz. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą skargę w pełni aprobuje stanowisko już wyrażane przez ten Sąd we wcześniejszych orzeczeniach, zgodnie z którym obowiązkowe szczepienie jako przymusowy zabieg lekarski może stanowić ingerencję w gwarantowane na mocy wskazanego wyżej przepisu prawo do poszanowania życia prywatnego, niemniej na gruncie samej Konwencji prawo to nie jest prawem absolutnym (por. wyrok WSA w Warszawie z 6 grudnia 2019 r. sygn. VII SA/Wa 1271/19). Skarżący zasadnie zauważa, że art. 8 ust. 2 EKPCz dopuszcza ingerencję władzy publicznej w prawo do poszanowania życia prywatnego w przypadkach przewidzianych przez ustawę i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na bezpieczeństwo państwowe, bezpieczeństwo publiczne lub dobrobyt gospodarczy kraju, ochronę porządku i zapobieganie przestępstwom, ochronę zdrowia i moralności lub ochronę praw i wolności innych osób. Wprowadzenie w polskim systemie prawnym szczepień obowiązkowych spełnia kryteria ingerencji przewidzianej przez ustawę, a ponadto koniecznej w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na ochronę zdrowia oraz praw i wolności innych osób. Ochrona zdrowia społeczeństwa stanowi, zdaniem Sądu, uzasadnione dobro publiczne, którego realizacja uprawnia do wprowadzenia obowiązkowych szczepień zabezpieczających przed chorobami zakaźnymi, które są szczególnie niebezpieczne ze względu na ryzyko epidemii. Zdaniem Sądu, ogólny interes społeczeństwa oraz interes indywidualny poszczególnych jednostek, które nie mogą zostać poddane szczepieniom ochronnym i z tego względu są szczególnie narażone na niebezpieczeństwo zachorowania bądź śmierci w przypadku epidemii choroby zakaźnej, do której powstania przyczynić mogą się jednostki, które pomimo braku przeciwskazań uchyliły się od obowiązku wykonania szczepień ochronnych, sprzeciwia się uznaniu, że te szczególnego rodzaju przymusowe zabiegi medyczne wykonywane w stosunku do osób, wobec których nie stwierdzono przeciwskazań do poddania się szczepieniom, naruszają art. 8 ust. 1 EKPCz.

Sąd uznaje, że sformułowany w skardze wniosek o dokonanie wykładni art. 8 ust. 1 EKPCz dotyczył wystąpienia przez Sąd do ETPCz, a nie, jak mylnie zostało to wyrażone, do TSUE, jeżeli skarżący jednocześnie wniósł o zawieszenie postępowania sądowego do czasu wydania rozstrzygnięcia przez ETPCz. Odnosząc się do tego wniosku, Wojewódzki Sąd Administracyjny zauważa w kontekście jego dopuszczalności, że sprawa dotycząca interpretacji lub stosowania praw i wolności gwarantowanych w Konwencji i jej protokołach dodatkowych, tak jak to ujmuje wniosek skargi, może się stać przedmiotem opinii doradczej Trybunału wydawanej na żądanie sądu pytającego, niemniej wskazany instrument wynika z przepisów Protokołu nr 16 do EKPCz, którego Rzeczpospolita Polska dotąd nie ratyfikowała. W związku z tym, pomimo że Protokół ten wszedł w życie z dniem 1 sierpnia 2018 r., nie ma on w polskim porządku prawnym charakteru aktu obowiązującego. Skarżący na jego treść nie może się w związku z tym skutecznie powoływać, wnosząc skargę na postanowienie Ministra Zdrowia z 3 września 2019 r. Zagadnieniem już tylko pobocznym pozostaje to, że wydanie opinii doradczej w "ważnych kwestiach dotyczących interpretacji lub stosowania praw i wolności określonych w Konwencji i jej protokołach" następuje na wniosek "najwyższych sądów i trybunałów", które powinny zostać wskazane przez strony Konwencji w deklaracjach składanych razem z dokumentami ratyfikacyjnymi (art. 1 ust. 1 i art. 10 Protokołu nr 16). O ile, jak się wydaje, Naczelny Sąd Administracyjny może być kwalifikowany jako najwyższy sąd w rozumieniu powołanych przepisów EKPCz, o tyle cechy tej z pewnością nie można nadać orzekającemu w niniejszej sprawie sądowi (Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie), przez co nawet wzgląd na tenże wymóg formalny każe analizowane żądanie zamieszczone w skardze odrzucić jako oczywiście nieuprawnione.

W tych warunkach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyjmując, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jego uchylenie, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.