Postanowienie WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 553/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2008-07-03 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6153 Warunki zabudowy  terenu
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: zmieniono w części postanowienie w przedmiocie prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 2 pkt 2 w zw. z art. 165 i art. 161 par. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Asesor WSA Małgorzata Roleder (spr) po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2008 r., na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącego o zmianę prawomocnego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 6 grudnia 2007 r., rozstrzygającego o prawie pomocy w sprawie ze skargi Stowarzyszenia F. Z. w B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] czerwca 2007 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o warunkach zabudowy p o s t a n a w i a I. zmienić pkt 2 i 3 prawomocnego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 6 grudnia 2007 r., w ten sposób, że przyznać skarżącemu Stowarzyszeniu F. Z. w B. prawo pomocy w sprawie w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości; II. umorzyć postępowanie o zmianę punktu 1 prawomocnego postanowienia referendarza sądowego z dnia 6 grudnia 2007 r.


UZASADNIENIE

1 U Z A S A D N I E N I E

Stowarzyszenie F. Z. w B. wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego (k. 29).

We wniosku podano, iż Stowarzyszenie działa jako organizacja społeczna i organizacja pożytku publicznego, nie jest nastawiona na osiąganie zysków, działa dla dobra publicznego, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie ma zysków i dochodów. Za rok 2006 strata finansowa z działalności Stowarzyszenia wyniosła [...] zł, strata za 2007 r. wynosi [...] zł. W piśmie przewodnim z dnia

[...] sierpnia 2007 r. Stowarzyszenie wskazało, że w okresie od [...] stycznia 2007 r. do [...] sierpnia 2007 r. uzyskało wpływy w wysokości [...] zł, w tym [...] zł to darowizna od osoby prywatnej, a [...] zł - wpłaty z tytułu 1% dla organizacji pożytku publicznego (w tym składki). Strona podkreśliła, iż zgodnie z prawem i statutem wszystkie wpływy muszą być gromadzone na rachunku bankowym w celu ich ewidencji księgowej. W powyższym okresie wydatki Stowarzyszenia wyniosły około [...] zł i w całości zostały przeznaczone na działalność statutową. Stowarzyszenie nie zatrudnia ani nie wynagradza żadnej osoby, członkowie Stowarzyszenia nie otrzymują żadnych świadczeń, wszystkie prace wykonywane są nieodpłatnie w ramach wolontariatu. Stowarzyszenie nie ponosi wydatków związanych z ubezpieczeniami społecznymi i zdrowotnymi, podatkami od osób fizycznych, obecnie także z powodu braku środków nie ponosi wydatków związanych z wynajęciem pomieszczenia, energią elektryczną i tym podobnych opłat eksploatacyjnych - korzysta z pomieszczeń użyczonych bezpłatnie do spotkań i przechowywania dokumentów; telefon Stowarzyszenia z powodu zaległości na kwotę około [...] zł został odłączony - sprawa roszczeń z tego tytułu prawdopodobnie zostanie skierowana na drogę sądową. Komornik sądowy na wniosek wierzyciela złożył wniosek o zablokowanie rachunku Stowarzyszenia w celu egzekucji kwoty około [...] zł od utworzonego na bazie Stowarzyszenia - Komitetu Wyborczego Stowarzyszenia F. Z.. Przejściowy fakt obecności kwoty [...] zł na koncie Stowarzyszenia - obecnie stan rachunku wynosi [...] zł - wynikał z opóźnienia rozliczenia zobowiązań i zadłużenia Stowarzyszenia. Dodatkowo w piśmie z dnia

[...] września 2007 r. Stowarzyszenie oświadczyło, iż strata to "nieopłacone przez organizację faktury, na które chwilowo zostały zaciągnięte pożyczki od członków Stowarzyszenia". W tej sytuacji strona wobec posiadanego zadłużenia nie ma żadnych środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego.

Postanowieniem z dnia 21 września 2007 r. tutejszy sąd w osobie referendarza sądowego przyznał Stowarzyszeniu F. Z. w B. prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego i zwolnienia od kosztów sądowych w kwocie powyżej 100 zł, w pozostałym zaś zakresie wniosek oddalił.

Sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia złożył wnioskodawca Stowarzyszenie F. Z. w B. W uzasadnieniu wskazano, iż Stowarzyszenie jak organizacja pożytku publicznego powinna być całkowicie zwolniona od kosztów i opłat sądowych ze względu na aktualny brak środków pieniężnych i brak możliwości pokrycia takich kosztów nawet w kwocie poniżej 100 złotych. Brak całkowitego zwolnienia od kosztów i przyznania prawa pomocy radcy prawnego jest próbą utrudnienia Stowarzyszeniu realizacji zadań statutowych. W zakresie przepływów finansowych wnioskodawca ponownie wskazał, iż przejściowy fakt obecności na rachunku bankowym kwoty [...] zł wynikał z opóźnienia rozliczeń zobowiązań i zadłużenia. W okresie od dnia [...] stycznia 2007r. do chwili obecnej wydatki Stowarzyszenia wynoszą ponad [...]zł, a stan środków na rachunku od

3 miesięcy wynosi [...] złotych. Narastające zadłużenie związane jest z kosztami przeprowadzonych poprzednio działań statutowych, a Stowarzyszenie nie ma wpływu i możliwości powstrzymania narastania zadłużenia ani pokrycia go w związku z aktualnym brakiem środków finansowych. Ponadto wskazano, iż Statut Stowarzyszenia jako organizacji pożytku publicznego wyklucza i uniemożliwia pokrycie kosztów sądowych, kar, grzywien i opłat.

Mając na względzie powyższe postanowieniem z dnia 6 grudnia 2007 r. tutejszy Sąd przyznał prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego (pkt 1 postanowienia) i zwolnienie od kosztów sądowych w kwocie powyżej 100 zł (pkt 2 postanowienia) oraz oddalił wniosek w pozostałej części (pkt 3 postanowienia - k. 50-53 akt).

W uzasadnieniu podkreślił, iż ciężar dowodu okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na skarżącym. Bezzasadnym pozostaje zatem twierdzenie o niemożności ponoszenia kosztów sądowych prowadzonych przez Stowarzyszenie postępowań w sytuacji, gdy realizacja obowiązku zapewnienia środków na te koszty może być realizowana z różnych źródeł dochodu, w szczególności ze składek członkowskich i działalności gospodarczej. Nie można też, zdaniem Sądu, twierdzić, iż strona nie powinna przewidywać konieczności ponoszenia kosztów sądowych. Biorąc pod uwagę ilość prowadzonych postępowań oraz sytuację majątkową: deklarowane dochody i nieuwiarygodnione wydatki, jak również brak majątku ocenił, iż strona jest w stanie częściowo ponieść koszty sądowe, jak również przysługuje jej prawo pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika.

Powyższe postanowienie WSA w Białymstoku uzyskało walor prawomocności (zażalenie na to postanowienie zostało oddalone postanowieniem NSA w dniu 12 lutego 2008 r. sygn. akt IIOZ 80/08).

Następnie strona skarżąca złożyła w dniu [...] maja 2008 r. (data nadania pocztowego) "ponowny wniosek o całkowite zwolnienie z opłat sądowych i bezpłatną pomoc radcy prawnego na podstawie art. 156 p.p.s.a. – argumentując, iż zmiana orzeczenia niekończącego postępowania w sprawie może nastąpić w wyniku zmiany okoliczności (k. 90 - 94).

W uzasadnieniu pisma Stowarzyszenie podniosło, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych oraz nie może zwiększyć swoich dochodów i prowadzić działalności gospodarczej z uwagi na zakaz zawarty w statucie organizacji pożytku publicznego. Podało, iż jako organizacja działająca w obronie interesu publicznego – organizacja pożytku publicznego – powinno zostać zwolnione całkowicie od kosztów sądowych. Powołało postanowienie NSA z dnia 30 sierpnia 2007 r. w sprawie II OZ 1025/06 oraz postanowienia WSA w Warszawie z dnia 22 maja 2007 r. w sprawie sygn. akt IV SA/Wa 671/07, postanowienie WSA w Warszawie z dnia 6 września 2007 r., w sprawie IV SA/Wa 1167/07 oraz IV SA/Wa 679/07 z dnia 25 stycznia 2006 r. W piśmie skarżący powtórzył również w całości charakterystykę swojej sytuacji majątkowej przedstawianą już we wcześniejszych pismach, w tym zawierającą informację o stracie za 2007 r., wysokości składek członkowskich – nie więcej niż [...] zł rocznie, darowiźnie w kwocie [...] zł przeznaczonej w całości na edukację ekologiczną, wpływach za okres od [...] stycznia 2007 r. "do dnia dzisiejszego", w kwocie [...] zł, w tym [...] zł od osoby prywatnej i [...] zł z tytułu przekazania 1 % podatku, jak również o wydatkach w kwocie [...] zł. Do niniejszego wniosku dołączono również "Sprawozdanie merytoryczne, finansowe z działalności Stowarzyszenia F. Z. w B. za okres od [...] stycznia 2007 r. do [...] stycznia 2007 r.", z którego wynika, iż w 2007 r. Stowarzyszenie otrzymało wpłaty w wysokości [...] zł, w tym od T. D. - [...] zł na działalność statutową w zakresie doradztwa budowy galerii handlowej, [...] zł – doradztwo w zakresie bezpieczeństwa budowy masztu telefonii komórkowej, wpłaty od osób prywatnych – [...] zł i 1% podatku od 6 osób, w sumie [...] zł. Podano, iż koszty działalności Stowarzyszenia wyniosły [...] zł, w tym zawierają się koszty prowadzenia działalności statutowej m.in. zakup materiałów, towarów, usług. Wynik działalności zamknięto w 2007 r. stratą w wysokości [...] zł, przy czym doliczając stratę z lat ubiegłych – [...] zł i wydatki [...] zł wynik finansowy należało ustalić na poziomie [...] zł straty. Sprawozdanie to zostało przedstawione również w formie graficznej (tabelka). Załączono również kserokopię zawiadomienia o zajęciu przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B. rachunku bankowego Stowarzyszenia do kwoty [...] zł należności głównej, [...] zł kosztów zastępstwa adwokackiego w postępowaniu egzekucyjnym, [...] zł opłaty egzekucyjnej i [...] zł wydatków gotówkowych. Z kserokopii wyciągu z rachunku bankowego wynika, iż saldo rachunku wynosi 0 zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego) lub częściowym (zwolnienie od kosztów sądowych albo ustanowienie adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego). W myśl regulacji art. 246 § 2 pkt 1 ww. ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie prawnej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo to może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 ww. ustawy).

Zgodnie z art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne.

Skarżące Stowarzyszenie po uprawomocnieniu się postanowienia sądowego w przedmiocie prawa pomocy złożyło ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego, wskazując jako podstawę art. 165 p.p.s.a.

W tym miejscu należy podnieść, iż zgodnie z doktryną i orzecznictwem sądów administracyjnych kolejne wnioski o przyznanie prawa pomocy w sytuacji, kiedy pierwszy wniosek został rozpoznany, a postanowienie w tym zakresie stało się prawomocne, winny być rozpatrywane w trybie art. 165 p.p.s.a., ważna jest jednak ocena treści, terminu i wpływu pisma do sądu dla prawidłowego jego zakwalifikowania (vide: A. Trela, Koszty i opłaty w postępowaniach administracyjnych i postępowaniu sądowoadministracyjnym, Wyd. C.H. Beck, W- Wa 2007 r., s. 169).

W niniejszej sprawie mamy do czynienia z przypadkiem, gdzie strona złożyła ponowny wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w całości. Należy podkreślić, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Na nim też spoczywa obowiązek wykazania, że zmieniły się okoliczności, na podstawie których wydano postanowienie w przedmiocie przyznania bądź nieprzyznania prawa pomocy.

Analiza materialnej i finansowej sytuacji skarżącego w takim zakresie, w

jakim było to możliwe na podstawie uzupełnionego przez stronę materiału dowodowego, uprawnia w ocenie sądu, do wniosku, iż Stowarzyszenie nie jest w stanie ponieść nawet części kosztów sądowych, w postępowaniu, w którym występuje jako strona.

O powyższym przekonuje przede wszystkim fakt, iż w stosunku do Stowarzyszenia F. Z. w B. prowadzone jest przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B. postępowanie egzekucyjne. Jak wynika z zawiadomienia z dnia [...] kwietnia 2008 r., niniejszy organ egzekucyjny zajął rachunek bankowy Stowarzyszenia do kwoty [...] zł należności głównej, [...] zł kosztów zastępstwa adwokackiego w postępowaniu egzekucyjnym, [...] zł opłaty egzekucyjnej i [...] zł wydatków gotówkowych. Z dołączonej do wniosku kserokopii wyciągu z rachunku bankowego wynika, iż dalej saldo rachunku wynosi 0 zł (k. 53). W tej sytuacji istotnym jest, że Stowarzyszenie w rzeczywistości, ani nie jest w posiadaniu żadnych środków finansowych, ani nie może zadysponować ewentualnymi środkami, albowiem rachunek bankowy zajął komornik.

Z analizy dokumentów złożonych przez Stowarzyszenie wynika, iż obecny stan konta wynosi 0 zł, zaś jedynymi wpływami są darowizny za tzw. doradztwo w zakresie statutowym (w 2007 r. [...] zł), składki członkowskie, darowizny osób prywatnych, wpływy z przeznaczenia 1 % podatku. Co prawda Stowarzyszenie deklaruje kilkutysięczne wydatki, których cel nie został odpowiednio sprecyzowany ani należycie udowodniony, nie mniej jednak już sam fakt niemożliwości zadysponowania środkami finansowymi daje podstawę do uznania, iż zaszły w sprawie okoliczności uzasadniające zmianę postanowienia w zakresie przyznania stronie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych.

Na marginesie należy wskazać, iż ponowny wniosek, co do ustanowienia radcy prawnego był bezprzedmiotowy, albowiem w pkt 1 prawomocnego postanowienia Sądu z dnia 6 grudnia 2007 r., ustanowiono już stronie skarżącej profesjonalnego pełnomocnika. Dlatego też postępowanie w zakresie zmiany pkt 1 przedmiotowego postanowienia należało umorzyć (art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a.).

Tutejszy sąd administracyjny stoi na stanowisku, iż podmiot inicjujący postępowanie sądowe winien liczyć się z koniecznością ponoszenia wynikających

z tego tytułu kosztów sądowych. Niewątpliwie wywiązanie się z obowiązku odpłatności nie oznacza, iż dla zrealizowania tego celu konieczne jest wyzbycie

się przez stronę własnego majątku (o ile go posiada). Strona powinna w pełni wykorzystać dostępne dla niej środki, by w kosztach sądowych w miarę możliwości uczestniczyć. Jednak w przedmiotowej sprawie strona wykazała, że nie ma środków na pokrycie kosztów wszczętego postępowania sądowego, a nawet gdyby je uzyskała, to brak jest możliwości zadysponowania odpowiednią kwotą.

Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (pkt I postanowienia) i art. 161 § 1 pkt 3 (pkt II postanowienia) - orzeczono jak w sentencji.