Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 185/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-07-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 174, art. 183 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 156 § 1 i § 3, art. 209, art. 210
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 77 § 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 55 ust. 1, art. 19 ust. 1 i 2, art. 21 ust. 1 pkt 2, art. 46 ust. 2
journal: Dz.U. 1998 nr 7 poz 25
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Janina Antosiewicz Sędzia NSA : Jolanta Rajewska (spr.) Sędzia NSA : Marek Stojanowski Protokolant Barbara Dąbrowska po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej H. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 listopada 2007 r. sygn. akt II SA/Wa 1045/07 w sprawie ze skargi H. C. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do emerytury rolniczej i renty rolniczej w drodze wyjątku 1) prostuje z urzędu w rubrum wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 listopada 2007r sygn. akt IISA/Wa 1045/07 przedmiot zaskarżonej decyzji w ten sposób, że przed słowami "renty rolniczej w drodze wyjątku" dodaje " emerytury rolniczej i" 2) oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 6 listopada 2007 r. sygn. akt II SA/Wa 1045/07 oddalił skargę H. C. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do emerytury rolniczej i renty rolniczej w drodze wyjątku.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS) decyzją z dnia [...] odmówił H. C. przyznania emerytury rolniczej i renty rolniczej w drodze wyjątku, w trybie przewidzianym art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.).Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zaskarżoną decyzją, na podstawie art. 138 § 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wcześniejsze rozstrzygniecie utrzymał w mocy.

W uzasadnieniu organ wskazał, że Oddział KRUS w C. decyzją z dnia [...] przyznał H. C. prawo do renty rolniczej okresowej od dnia 30 września 2006 r. i jednocześnie zawiesił wypłatę części uzupełniającej w wysokości 100% z powodu prowadzenia przez nią działalności rolniczej. Kolejną decyzją z dnia [...] organ rentowy odmówił H. C. prawa do renty rolniczej, gdyż orzeczeniem lekarza orzecznika z dnia [...] października 2006 r., utrzymanym w mocy orzeczeniem komisji lekarskiej KRUS z dniu [...] grudnia 2006 r. wnioskodawczyni nie została uznana za całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym. Decyzja w tym przedmiocie stała się prawomocna.

H. C. w dniu 13 grudnia 2006 r. zwróciła się do Prezesa KRUS o przyznanie jej emerytury lub renty rolniczej w drodze wyjątku. We wniosku stwierdziła, iż jest w trudnej sytuacji życiowej, jest osobą chora, opiekuje się chorym mężem oraz córkę w stosunku, do której orzeczono umiarkowany stopień niepełnosprawności.

Zdaniem Prezesa KRUS brak jest podstaw do przyznania wnioskodawczyni emerytury rolniczej lub renty w drodze wyjątku. Dlatego poprzednią decyzję po ponownym rozpatrzeniu sprawy należało utrzymać w mocy. Organ wskazał przy tym, że świadczenie w postaci renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli łącznie spełnia wszystkie przesłanki, o jakich mowa w art. 21 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Natomiast warunki nabycia prawa do emerytury rolniczej uregulowane zostały w art. 19 ust. 1 i ust.2 powoływanej ustawy Stosownie do treści art. 55 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, Prezes KRUS może zaś przyznać w drodze wyjątku m.in. emeryturę rolniczą rolnikowi lub domownikowi, pomimo niespełnienia, wskutek szczególnych okoliczności, warunków określonych w ustawie, jeżeli zainteresowana osoba nie ma niezbędnych środków utrzymania i nie może ich uzyskać ze względu na wiek lub stan zdrowia. H. C. jest zdolna do pracy w gospodarstwie rolnym i nie przedstawiła żadnych dowodów potwierdzających fakt leczenia bądź też ponoszenia kosztów związanych z leczeniem. Jej wiek i stan zdrowia nie wyklucza zatem objęcia jej ubezpieczeniem jako domownika w gospodarstwie rolnym syna lub podjęcia zatrudnienia i osiągania stałych dochodów.

Powyższą decyzję H. C. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu stwierdziła, iż nie zgadza się z orzeczeniem, w którym nie uznano jej za osobę całkowicie niezdolną do pracy, przyznając jednocześnie, iż nie złożyła do sądu odwołania od tego orzeczenia. Zwróciła także uwagę na trudną sytuację rodzinną i materialną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 6 listopada 2007 r., sygn. akt II SA/Wa 1045/07 oddalił skargę H. C.. W uzasadnieniu wyroku wskazał, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji Prezesa KRUS stanowi przytoczony art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniach społecznych rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.) Zawarte w tym przepisie sformułowanie "Prezes może przyznać" wskazuje na uznaniowy charakter decyzji podejmowanych w tym trybie. Pozostawienie przedmiotowego uprawnienia uznaniowej decyzji Prezesa KRUS nie oznacza, że ma on całkowitą swobodę w tym zakresie. Przesłanki przyznania przedmiotowych świadczeń precyzuje powołany art. 55 ust. 1 ustawy, który przyznanie omawianego świadczenia uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych warunków, a brak chociażby jednego z nich wyklucza tę możliwość. W rozpoznawanej sprawie organ prawidłowo uznał, że skarżąca nie spełnia wszystkich wymogów przewidzianych w powołanym przepisie. H. C. została uznana za zdolną do pracy w gospodarstwie rolnym i pozostaje w wieku umożliwiającym zatrudnienie. Wyklucza to dopuszczalność uznania, że skarżąca nie może uzyskać niezbędnych środków do życia ze względu na wiek i stan zdrowia. Brak zatem podstaw do uwzględnienia jej wniosku. Sąd stwierdził ponadto, że ustalenia dokonane przez organ znajdują potwierdzenie w zgromadzonym i w pełni rozpatrzonym materiale dowodowym sprawy. W konsekwencji doprowadziły one do wydania decyzji nienaruszającej obowiązującego prawa.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła H. C., reprezentowana przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów sądowych wg norm przepisanych. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj. art. 145 § 1 pkt 1 c. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez jego niezastosowanie, a w konsekwencji nieuchylenie wadliwej decyzji Prezesa KRUS, pomimo naruszenia art. 77 k.p.a., przez niedokładne rozpatrzenie przez Prezesa KRUS wszystkich okoliczności sprawy.

Autor skargi kasacyjnej podniósł, iż skarżąca pomimo, iż została uznana przez komisję lekarską, za osobę zdolną do pracy, nie jest w stanie wykonywać nawet niezbyt ciężkich prac w obrębie gospodarstwa rolnego. Skarżąca nie ma środków do życia, a gospodarstwo rolne oddała swemu synowi i nie posiada już żadnego majątku. Jej stałym zajęciem jest opieka nad chorym mężem, który regularnie musi przyjmować lekarstwa. Skarżąca podniosła, iż jest osobą schorowaną, na dowód czego przedstawiła Prezesowi KRUS pełną dokumentację lekarską. Skarżąca ma na utrzymaniu chorą córkę, która musi przyjmować kosztowne lekarstwa, a mieszka poza domem i liczy na pomoc rodziców.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Należy bowiem podkreślić, że zgodnie z treścią art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. powoływanej dalej jako P.p.s.a.) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, gdyż stosownie do treści art. 183 §1 ustawy - P.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie NSA podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym - zdaniem skarżącego - uchybił sąd, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia naruszenia prawa procesowego - wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna odpowiada wymogom, o których mowa w wymienionych przepisach prawa, ale przytoczony w niej zarzut nie zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem kasatora zaskarżony wyrok został wydany z mogącym mieć wpływ na wynik sprawy naruszeniem art. 145 § 1 pkt.1 lit.c ustawy P.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1 kpa. Tymczasem wbrew temu stanowisku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie słusznie doszedł do przekonania, ze wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności zostały w toku postępowania wyjaśnione, a zaskarżona decyzja nie narusza obowiązujących przepisów prawa, co oznacza, iż nie uchybia też wymaganiom przewidzianym w kwestionowanym art.77 § 1 kpa.

Materialnoprawną podstawę kontrolowanych przez Sąd I instancji decyzji stanowił art. 55 ust.1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.). Rozstrzygnięcia, o jakich mowa w tym przepisie oparte są na konstrukcji uznania administracyjnego, ale nie mogą być dowolne. Granice tego uznania wyznaczają określone przesłanki warunkujące możliwość przyznania emerytury rolniczej, renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej: 1) świadczenia te mogą być przyznane rolnikowi lub domownikowi albo członkom rodziny zmarłego rolnika czy domownika, 2) niespełnienie wymagań dających prawo do zwykłego świadczenia musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, 3) osoba ta nie ma niezbędnych warunków utrzymania oraz nie może ich uzyskać ze względu na wiek i stan zdrowia. Wszystkie powołane wymogi muszą zachodzić łącznie. Niespełnienie nawet jednego z tych warunków wyklucza dopuszczalność pozytywnego rozpatrzenia żądania. Odnosi się to także do braku możliwości zarobkowania. Z treści omawianej regulacji jednoznacznie wynika, że chodzi tu o niemożliwość uzyskania niezbędnych środków utrzymania wyłącznie ze względu na stan zdrowia i wiek. Inne okoliczności, w tym eksponowana przez kasatora konieczność sprawowania opieki nad chorymi członkami rodziny, nie mogą być utożsamiane w brakiem możliwości uzyskania niezbędnych środków utrzymania. Usprawiedliwioną przeszkodą w tym zakresie może być bowiem tylko wiek lub stan zdrowia samego wnioskodawcy.

Wiek, o jakim mowa w analizowanym przepisie, oznacza niewątpliwie wiek, poniżej którego nie można zatrudniać pracownika albo wiek emerytalny. Zgodnie z art. 19 ust.1 i ust.2 cyt. ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników emerytura rolnicza przysługuje kobiecie, która ukończyła 60 albo 55 lat. W rozpoznawanej sprawie nie ulega wątpliwości, że skarżąca wieku tego nie osiągnęła, co wyklucza ją z grona mogących skutecznie ubiegać się o przyznanie jej emerytury rolniczej w drodze wyjątku.

Zauważyć ponadto należy, że stosownie do art.55 ust.1 Prezes KRUS może przyznać także rentę rolniczą w drodze wyjątku. Takiego też świadczenia domagała się H. C.. Renta rolnicza przysługująca na powszechnych zasadach zależy przede wszystkim od całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym- art. 21 ust.1 pkt.2 ustawy. Za całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym uważa się ubezpieczonego, który z powodu naruszenia sprawności organizmu utracił zdolność do osobistego wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym ( art.21 ust.5 ustawy). Niezdolność do pracy musi być przy tym potwierdzona prawomocnym orzeczeniem lekarza rzeczoznawcy Kasy lub orzeczeniem Komisji lekarskiej KRUS ( art. 46 ust.2 ustawy).

Powyższe okoliczności muszą być uwzględniane również przy przyznaniu renty z tytułu niezdolności pracy w drodze wyjątku. Odstępstwo od powszechnych wymogów w tym zakresie nie zmienia bowiem charakteru samego świadczenia Jest nim zaś zapewnienie odpowiedniego zaopatrzenia osobie, która jest całkowicie niezdolna do pracy w gospodarstwie, a jedynie na skutek szczególnych okoliczności nie nabyła przedmiotowych uprawnień na ogólnych zasadach.

Rozpoznawanej sprawie nie może ulegać wątpliwości, że H. C. w sensie prawnym jest osobą zdolną do pracy. Orzeczeniem lekarza rzeczoznawcy z dnia [...] października 2006r, utrzymanym w mocy orzeczeniem komisji lekarskiej KRUS z [...] grudnia 2006r, nie została bowiem uznana za całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym. Wprawdzie skarżąca kwestionowała powyższe orzeczenia, ale nie przedstawiła żadnych dowodów świadczących o tym, że po wydaniu wspomnianych orzeczeń stan jej zdrowia uległ pogorszeniu. Nie skorzystała też z przysługujących jej uprawnień weryfikacji orzeczeń na drodze postępowania sądowego, ograniczając się jedynie do polemiki z treścią tych orzeczeń. Tymczasem dla organów rentowych oraz Prezesa KRUS, a następnie wojewódzkiego sądu administracyjnego wiążące są wspomniane orzeczenia lekarskie. Podstawę wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, stanowią bowiem nie oświadczenia strony lecz prawomocne orzeczenie lekarza rzeczoznawcy Kasy lub orzeczenie Komisji lekarskiej KRUS (art. 46 ust.2 ustawy). Prawidłowo zatem organ i Sąd I instancji przyjęły, że skoro H. C. nie ma stwierdzonej wymaganym orzeczeniem niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, to brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie jej także świadczenia rentowego w drodze wyjątku.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 184 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.156 § 1 i § 3.P.p.s.a. z urzędu w rubrum wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego sprostował oznaczenie przedmiotu zaskarżonej decyzji Prezesa Kasy Ubezpieczenia Społecznego, gdyż dotyczyła ona odmowy przyznania prawa do emerytury rolniczej i renty rolniczej w drodze wyjątku a nie tylko renty rolniczej w drodze wyjątku.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego - adwokatowi - wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 ppsa mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa (art. 250 ppsa) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 ppsa