Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 232/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2009-06-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: 116 par. 1 i 2 w brzmieniu sprzezd 1 stycznia 2003 r., art. 118
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit.a i art. 152, art. 205 par. 2 i par. 3
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Kręcisz (sprawozdawca), Sędziowie WSA Halina Chitrosz, WSA Krystyna Czajecka-Szpringer, Protokolant Referent stażysta Julita Urbaś, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 10 czerwca 2009 r. sprawy ze skargi L. N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe A. Sp. z o.o. z tytułu podatku od towarów i usług za miesiące styczeń, marzec 2002 r. I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości; III. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz L. N. kwotę [...] tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Dyrektor Izby Skarbowej po rozpatrzeniu odwołania L.N. od decyzji Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego z dnia [...] nr [...] w sprawie orzeczenia o jego solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe "A" sp. z o.o. w L. z tytułu podatku od towarów i usług za miesiące: październik, listopad 2001 r. oraz styczeń, marzec 2002 r. wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami postępowania egzekucyjnego, uchylił decyzję organu podatkowego pierwszej instancji w części dotyczącej orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności L. N. za zaległości podatkowe spółki "A" z tytułu podatku od towarów i usług za miesiące październik i listopad 2001 r. wraz z odsetkami za zwłokę od tych zaległości oraz kosztami postępowania egzekucyjnego i w tym zakresie umorzył postępowanie w sprawie, a w pozostałej części utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Dyrektor Izby Skarbowej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji argumentował, że Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego, w kontekście treść art. 21 ustawy z dnia 12 września 2002 r. o zmianie ustawy Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw i art. 116 § 1 i § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2003 r. po ustaleniu, że w okresie, w którym powstały zaległości w podatku od towarów i usług L. N. pełnił funkcję prezesa zarządu spółki "A" oraz, że egzekucja zaległości podatkowej z majątku spółki stała się bezskuteczna, a członek zarządu spółki nie wykazał, że we właściwym czasie zgłoszono jej upadłość lub wszczęto postępowanie układowe, a także nie wskazał mienia spółki, z którego egzekucja jest możliwa, decyzją z dnia [...] orzekł o solidarnej odpowiedzialności L. N. za zaległości podatkowe spółki "A" z tytułu podatku od towarów i usług za miesiąc październik 2001 r. w wysokości 116.046,30 zł, za miesiąc listopad 2001 r. w wysokości 18.960 zł, za miesiąc styczeń 2002 r. w wysokości 7.436 zł, za miesiąc marzec 2002 r. w wysokości 549,60 zł wraz z odsetkami za zwłokę w łącznej kwocie 51.088 zł, kosztami postępowania egzekucyjnego w wysokości 7.779,30 zł.

W odwołaniu od tej decyzji pełnomocnik L. N. stawiał zarzut naruszenia art. 118 § 1, art. 122 i art. 187 ordynacji podatkowej argumentując, że w odniesieniu do zaległości za miesiące październik i listopad 2001r., zaskarżona decyzja została doręczona stronie w dniu 5 stycznia 2007 r., a więc po upływie terminu, o którym mowa w art. 118 § 1 ordynacji podatkowej, a ponadto wskazując, że organ pierwszej instancji nie przeprowadził wszechstronnej oceny zebranych dowodów, jak również nie podjął działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w szczególności ustalenia, czy złożony wniosek o otwarcie postępowania układowego spełniał wymogi, o których mowa w art. 116 § 1 ordynacji podatkowej. Powołując się na otwarcie postępowania układowego wobec spółki, a następnie zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości, pełnomocnik strony podważał twierdzenie organu pierwszej instancji, że w przedmiotowej sprawie brak jest okoliczności zwalniających członka zarządu z odpowiedzialności za zobowiązania spółki "A".

Dyrektor Izby Skarbowej rozpatrując sprawę i odnosząc się do zarzutów odwołania podnosił, że za zasadny uznać należy zarzut naruszenia przez organ podatkowy pierwszej instancji art. 118 § 1 ordynacji podatkowej, zgodnie z którym nie można wydać decyzji o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej, jeżeli od końca roku kalendarzowego, w którym powstała zaległość podatkowa, upłynęło 5 lat. Dokonując wykładni tego przepisu nie można bowiem opierać się wyłącznie na wykładni językowej, sprowadzonej do stwierdzenia, że użycie w tym przepisie określenia "nie można wydać decyzji" oznacza nadanie jej wymaganej formy, opatrzonej datą. Tego rodzaju wykładnia oderwana jest bowiem od oceny charakteru decyzji o odpowiedzialności osób trzecich oraz nie uwzględnia wyników wykładni systemowej i celowościowej. Jak argumentował Ponadto, skutki materialnoprawne tej decyzji należy wiązać z jej doręczeniem. Dopiero bowiem z dniem doręczenia decyzji można mówić o tym, że odpowiedzialność w zakresie w niej określonym powstała.

W tym kontekście organ odwoławczy podnosił, że jakkolwiek Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego nadał decyzji o odpowiedzialności L.N. wymaganą prawem formę, opatrzoną datą 29 grudnia 2006 r., przed upływem pięcioletniego terminu od końca roku kalendarzowego, w którym powstała zaległość podatkowa za miesiące październik, listopad 2001 r., styczeń, marzec 2002 r., to jednak jak wynika z daty nadania figurującej na stemplu pocztowym na potwierdzeniu odbioru, zaskarżona decyzja została nadana w Urzędzie Poczty [...] w dniu 2 stycznia 2007 r. i doręczona stronie, zgodnie z potwierdzeniem odbioru, w dniu 5 stycznia 2007 r.

Tym samym decyzja ta, w części orzekającej o solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe "A" sp. z o.o. w L. z tytułu podatku od towarów i usług za miesiące październik i listopad 2001 r. wraz z odsetkami za zwłokę od tych zaległości oraz kosztami postępowania egzekucyjnego, została zarówno wprowadzona do obrotu prawnego jak i zakomunikowana stronie postępowania, po upływie pięcioletniego terminu przedawnienia, określonego w art. 118 § 1 ordynacji podatkowej, co uzasadnia umorzenie postępowanie w sprawie w tym zakresie.

W pozostałym zakresie, Dyrektor Izby Skarbowej odwołując się do treści art. 116 § 1 i 2 ordynacji podatkowej, w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2003 r. w zw. z art. 21 ustawy z dnia 12 września 2002 r. o zmianie ustawy Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw argumentował, że członek zarządu spółki odpowiada za zobowiązania podatkowe spółki w sytuacji, gdy: zobowiązania powstały w okresie, gdy osoba trzecia pełniła funkcje członka zarządu spółki; egzekucja w stosunku do spółki okazała się bezskuteczna; członek zarządu nie wykazał, że we właściwym czasie zgłoszona została upadłość spółki lub wszczęto postępowanie układowe albo, że nie ponosi winy za niepodjęcie działań w tym kierunku; członek zarządu nie wykazał mienia, z którego możliwa jest egzekucja.

W tym kontekście argumentował, że w przedmiotowej sprawie bezsporne jest, iż w okresie powstania zobowiązań podatkowych w podatku od towarów i usług za miesiące styczeń i marzec 2002 r. L.N. pełnił funkcję Prezesa Zarządu Spółki "A". W toku przeprowadzonego postępowania prawidłowo ustalono, że egzekucja z majątku spółki "A" stała się bezskuteczna, a L. N. nie wskazał mienia spółki, z którego egzekucja byłaby możliwa. Spółka nie posiada bowiem żadnego majątku, a Syndyk Masy Upadłości "A" poinformowała o likwidacji majątku masy upadłości spółki. Przypomniał, że to członek zarządu jest zobowiązany do wykazania przesłanek zwalniających go z odpowiedzialności za cudze zobowiązania podatkowe.

Uzasadniał, że w tym względzie również, że prawidłowo zostały ocenione okoliczności istotne dla uwolnienia się L. N. jako osoby trzeciej od odpowiedzialności za zobowiązania spółki.

Z akt sprawy wynika bowiem, że w dniu 12 listopada 2001 r. do Sądu Rejonowego Sądu Gospodarczego w L. L.N. złożył wniosek o otwarcie postępowania układowego spółki "A".

W dniu 19 grudnia 2001 r. Sąd wydał postanowienie sygn. akt [...] w przedmiocie otwarcia postępowania układowego, a postanowieniem z dnia 1 sierpnia 2002 r. Sąd zatwierdził układ zawarty przez spółkę z wierzycielami, a następnie postanowieniem z dnia 8 maja 2003 r. umorzył postępowanie układowe.

W dniu 26 maja 2003 r. Zarząd Spółki złożył do Sądu Rejonowego wniosek o ogłoszenie upadłości spółki "A", a postanowieniem z dnia 17 września 2003 r. sygn. akt [...] upadłość spółki została ogłoszona.

Według organu odwoławczego prawidłowo więc rozważono okoliczność złożenia wniosku o otwarcie postępowania układowego spółki, a także otwarcie tego postępowania, w powiązaniu z ustaleniem czy złożenie wniosku nastąpiło we właściwym czasie. Zgodnie bowiem z art. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 października 1934 r. Prawo o postępowaniu układowym przedsiębiorca, który wskutek wyjątkowych i niezależnych od niego okoliczności zaprzestał płacenia długów lub przewiduje w najbliższej przyszłości zaprzestanie ich płacenia, może żądać otwarcia postępowania celem zawarcia układu z wierzycielami.

Analiza złożonego przez spółkę bilansu na dzień 31 października 2001 r. pozwała stwierdzić, że wartość zobowiązań krótkoterminowych wynosiła wówczas 1.635.000,52 zł, wartość majątku trwałego wynosiła 105.620,87 zł, natomiast majątku obrotowego 897.146,94 zł. Z powyższego wynika, że wartość zobowiązań była wyższa niż posiadany przez spółkę majątek, przy czym na dzień 31 października 2001 r. spółka wykazała stratę w wysokości 1.417.786,36 zł.

W kontekście więc ustaleń dotyczących wielkości zobowiązań (wg spisu na dzień 31 października 2001 r. - 1.627.321,14 zł bez odsetek), liczby wierzycieli (wg spisu na dzień 31 października 2001 r. – 71) i momentu powstania zaległości spółki "A" (wg spisu na dzień 31 października 2001 r. spółka nie regulowała swoich zobowiązań wobec wierzycieli już w 2000 r., a większość zobowiązań, z których nie była w stanie się wywiązać, stała się wymagalna w pierwszym półroczu 2001 r.), należało stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie wniosek spółki o otwarcie postępowania układowego nie został złożony we "właściwym czasie".

Ponadto, według Dyrektora Izby Skarbowej, istotne jest, iż Prawo o postępowaniu układowym nie uzależnia zatwierdzenia układu od zachowania terminu właściwego do złożenia wniosku o otwarcie postępowania układowego. Nie można więc łączyć faktu otwarcia postępowania układowego przez Sąd Rejonowy ze złożeniem wniosku o jego otwarcie we właściwym czasie. Ponadto, w przedmiotowej sprawie postępowanie układowe zostało umorzone, a więc nie może być mowy o osiągnięciu celu tego postępowania.

L. N., działając przez pełnomocnika, zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie ostateczną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w części dotyczącej orzeczenia o jego solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe "A" Sp. z o.o. za styczeń i marzec 2002 r.

Wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o poprzedzającej ją decyzji Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego i zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji zarzucał naruszenie: 1) art. art. 122, 187 § 1 i 191 ordynacji podatkowej, które miało wpływ na treść rozstrzygnięcia, przez przyjęcie, iż skarżący, jako członek zarządu spółki, złożył wniosek otwarcie postępowania układowego nie we "właściwym czasie", w rozumieniu art. 116 § 1 ordynacji podatkowej; 2) art. 116 § 1 ordynacji podatkowej (w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 styczniu 2003 r.), przez orzeczenie o solidarnej odpowiedzialności skarżącego za zaległości wyżej powołanej spółki, z tytułu podatku od towarów i usług za miesiące styczeń i marzec 2002 r., pomimo wykazania przez skarżącego przesłanki ekskulpacyjnej powodującej uwolnienie od odpowiedzialności.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącego argumentował, że ograny podatkowe z naruszeniem zasad postępowania podatkowego rozpatrzyły okoliczności złożenia przez skarżącego, jako członka zarządu spółki, wniosku o otwarcia postępowania układowego, otwarcie tegoż postępowania, zatwierdzenie układu, w kontekście warunku "czasu właściwego". Uzasadniał, że pojęcie "we właściwym czasie" ma charakter nieostry i w przeciwieństwie do wniosku o ogłoszenie upadłości, wniosek o otwarcie postępowania układowego nie był, w przepisach obowiązujących w dacie złożenia wniosku/, obwarowany terminem, którego upływ pozwalałby stwierdzić, iż wniosek złożony został "po upływie czasu właściwego". W świetle treści art. 116 § 1 ordynacji podatkowej, w każdym więc przypadku, w oparciu o całokształt ujawnionych w sprawie okoliczności, należy określać, kiedy nastąpił ,,koniec właściwego czasu" dla wniosku o otwarcie postępowania układowego.

Argumentował, że wydając postanowienie o otwarciu postępowania układowego Sąd uznał, zważając na treść art. 1 obowiązującego wówczas prawa układowego, że w stosunku do spółki zaszły wyjątkowe, niezależne od niej okoliczności, które uzasadniały otwarcie postępowania układowego.

W przeciwieństwie do wniosku o ogłoszenie upadłości, dla wniosku o otwarcie postępowania układowego drugorzędne znaczenie ma analiza bilansu spółki, sumy aktywów spółki i jej zobowiązań. Celem postępowania układowego jest bowiem zawarcie układu a dłużnik obowiązany był stosownie do obowiązującego wówczas art. 19 prawa układowego, do złożenia m.in. propozycji układowych. Złożone przez Spółkę propozycje układowe zostały przyjęte w postępowaniu układowym, czego wyrazem jest wydane w tym postępowaniu postanowienie Sądu o zatwierdzeniu układu i te okoliczności mają istotne znaczenie dla oceny, czy skarżący jako członek zarządu złożył wniosek we właściwym czasie. Okoliczność, iż postanowienie o zatwierdzeniu układu zostało następnie na skutek orzeczenia sądu odwoławczego uchylone jest zatem bez znaczenia dla oceny wniosku o otwarcie postępowania układowego, stosownie do art. 116 § 1 ordynacji podatkowej. W ocenie pełnomocnika okoliczność, iż w dacie złożenia wniosku o otwarcie postępowania układowego wysokość zobowiązań krótkoterminowych przewyższała aktywa spółki (majątek trwały, obrotowy i środki pieniężne), jak również to, że już w 2000 r. Spółka zalegała z zapłatą niektórych długów, bez analizy wyżej przytoczonych okoliczności, charakteru działalności oraz ustalenia przyczyn, z powodu których część zobowiązań nie była regulowana, nie może decydować o tym, że wniosek był spóźniony.

Warunek ten bowiem nie wynika z żadnego przepisu prawa o postępowaniu układowym, a ponadto organ nie wskazał, kiedy - jego zdaniem - upłynął "właściwy czas" do złożenia wniosku o otwarcie postępowania układowego. Pełnomocnik zarzucił również, że dowolne jest, twierdzenie organu, iż już w 2000r Spółka nie była w stanie wywiązać się z zobowiązań wobec niektórych wierzycieli.

W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Izby Skarbowej wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał stanowisko i argumentację wyrażoną w uzasadnienie zaskarżonej decyzji.

Wyrokiem z dnia 28 września 2007 r., sygn. akt I SA/Lu 529/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę L. N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], nr [...] w przedmiocie solidarnej odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki "A", z tytułu podatków od towarów i usług za miesiące: październik, listopad 2001 r., styczeń, marzec 2002 r., wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami postępowania egzekucyjnego, należnymi odsetkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi. Po rozpatrzeniu skargi kasacyjnej L.N. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 10 marca 2009 r., sygn. akt I FSK 7/08, uchylił zaskarżony wyrok WSA w Lublinie i przekazując sprawę do ponownego rozpoznania.

Sąd zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie.

Kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji przeprowadzona zgodnie z zasadami wyrażonymi na gruncie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oraz ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) prowadzi do wniosku, że wydana ona została z naruszeniem przepisów obowiązującego prawa.

Na wstępnie, w kontekście faktu uchylenia pierwotnie wydanego w sprawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 28 września 2007 r., sygn. akt I SA/Lu 529/07 oddalającego skargę L.N. na zaskarżoną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem 10 marca 2009 r., sygn. akt I FSK 7/08 i przekazaniu sądowi pierwszej instancji sprawy do ponownego jej rozpoznania podkreślić należy znaczenia art. 190 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z przepisu tego wynika, że sąd któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Związanie to ma szeroki zakres, a jego brak determinowany jest tylko i wyłącznie zasadniczą zmianą stanu faktycznego sprawy, jak również zmianą jej stanu prawnego. W tym kontekście podkreślenia wymaga, że w sprawie nie wystąpiła żadna z tych okoliczności.

W wyroku w sprawie sygn. akt I FSK 7/08, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił między innymi, że z art. 116 § 1 ordynacji podatkowej, w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2001 r. do 1 stycznia 2003 r., wynika, że jedną z przesłanek wyłączających odpowiedzialność członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji jest "wszczęcie postępowania zapobiegającego upadłości (postępowania układowego)".

W tym kontekście, odwołując się do okoliczności stanu faktycznego sprawy podkreślił, że nie jest sporne, iż w dniu 12 listopada 2001 r. "A" sp. z o.o. w L. złożyło wniosek o otwarcie postępowania układowego, z uwagi na powstałe trudności z utrzymaniem płynności finansowej. W dniu 19 grudnia 2001 r. Sąd Rejonowy w L. [...] Wydział Gospodarczy postanowił otworzyć postępowanie układowe tejże Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w L..

Powyższe stawia więc kwestię oceny wskazanej wyżej przesłanki wyłączenia odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki, a to w kontekście wydania przez Sąd Rejonowy w L. postanowienia wszczynającego wobec spółki zarządzanej przez skarżącego postępowanie układowe, którą to przesłanka jest "wszczęcie postępowania zapobiegającego upadłości (postępowania układowego)".

W tym względzie w uzasadnieniu przywołanego Naczelny Sąd Administracyjny argumentował, że stosownie do treści art. 1 Prawa o postępowaniu układowym przedsiębiorca, który wskutek wyjątkowych i niezależnych od niego okoliczności zaprzestał płacenia długów lub przewiduje w najbliższej przyszłości zaprzestanie ich płacenia, może żądać otwarcia postępowania celem zawarcia układu z wierzycielami. "Celem postępowania układowego jest pomoc dłużnikowi w przezwyciężaniu krótkotrwałych trudności, przez umożliwienie mu wywiązania się ze swych zobowiązań o charakterze cywilnoprawnym, i dalsze prowadzenie działalności gospodarczej, a w konsekwencji zapobieżenie likwidacji przedsiębiorstwa dłużnika w trybie ogłoszenia jego upadłości (por. uchwałę Sadu Najwyższego z dnia 20 lipca 1995 r., sygn. akt III CZP 87/95, OSNC 1995/11/162). Sąd, do którego trafia wniosek o otwarcie postępowania układowego, jest obowiązany do oceny zasadności tegoż wniosku, zwłaszcza w kontekście tego, czy inicjatywa dłużnika jest usprawiedliwiona gospodarczo i odpowiada interesom wierzycieli w stopniu wyższym niż ogłoszenie jego upadłości (por. postanowienie SN z dnia 28 czerwca 2000 r., sygn. akt IV CKN 42/00, OSNC 2001/1/8), a zatem czy w konkretnych warunkach w jakich znajduje się przedsiębiorca jest możliwa realizacja celów tegoż postępowania, czy też nie ma ono szans realizacji. Merytoryczna ocena wniosku polega na badaniu czy dłużnik ma zdolność układową i czy zachodzą podstawy do otwarcia postępowania układowego (art. 1 P.p.u.), czy nie zachodzą okoliczności ograniczające dłużnika w prawie do zawarcia układu (art. 2 P.p.u.), czy propozycje układowe są zgodne z art. 20 P.p.u. i czy podanie dotyczy roszczeń, które mogą być objęte układem (art. 4 P.p.u.). Wszystkie wymienione okoliczności wynikają wprost z przepisów Prawa o postępowaniu układowym. Jeżeli sąd stwierdzi, że istnieją pozytywne przesłanki, powinien otworzyć postępowanie układowe, w przeciwnym zaś przypadku, wniosek oddalić (Jakub Rusiński, Glosa do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 28 czerwca 2000 r., IV CKN 42/00, Przegląd Prawa Egzekucyjnego nr 4-5/2003)."

W kontekście konsekwencji stosowania przywołanych przepisów Prawa o postępowaniu układowym NSA argumentował, że w postępowaniu tym, "zanim sąd wyda orzeczenie pozytywne, powinien ustalić, że przyczyny utraty zdolności płatniczej dłużnika leżą poza sferą jego zawinienia. Nie może bowiem być otwarte postępowanie układowe w stosunku do dłużnika, który przyczynił się do powstania stanu niewypłacalności. Zaprzestanie płacenia długów, będące już zaszłością lub też mogące nastąpić w najbliższej przyszłości, wyklucza dopuszczalność wszczęcia wobec dłużnika postępowania układowego, jeżeli jest przez niego zawinione. Podkreślony zostaje w ten sposób szczególny charakter postępowania układowego, który należy brać pod uwagę także przy okazji rozpatrywania roli sądu prowadzącego to postępowanie [...]".

W związku z tym w postępowaniu układowym sąd przed wydaniem postanowienia o otwarciu układu jest zobowiązany do oceny tzw. zdolności układowej dłużnika-przedsiębiorcy, czyli oceny, czy zalicza się on do grupy "uczciwych" przedsiębiorców, którego sytuacja finansowo-majątkowa umożliwia zachowanie jego bytu ekonomiczno-prawnego za pośrednictwem sanacji sytuacji finansowej.

W kontekście okoliczności faktycznych sprawy sąd kasacyjny podkreślał, że wszczęcie postępowania układowego - jak w niniejszej sprawie - po przeanalizowaniu złożonych do wniosku o otwarcie postępowania układowego, m.in. propozycji układowych oraz bilansu na dzień 31 października 2001 r. z rachunkiem zysków i strat, oznacza, że Sąd Rejonowy w L. [...] Wydział Gospodarczy stwierdził po stronie wnioskodawcy zdolność układową, co prowadzi do wniosku, że nie stwierdził po jego stronie takiej sytuacji finansowo-majątkowej, która ograniczałaby potencjał sanacyjny, niezbędny do skutecznej restrukturyzacji i odzyskania zdolności płatniczej, prowadzącej do konieczności ogłoszenia upadłości.

Skoro więc, jak podkreślił NSA, wszczęcie (otwarcie) postępowania układowego oznaczało stwierdzenie przez Sąd Rejonowy zdolności układowej dłużnika, co oznaczało, że musiało ono następować w czasie pozwalającym dłużnikowi na sanację jego sytuacji finansowej, gdyż stanowi to konieczną przesłankę otwarcia postępowania układowego, to za zasadne i w pełni trafne należy uznać stanowisko, zgodnie z którym już samo wszczęcie (otwarcie) postępowania układowego (naprawczego), w świetle art. 116 § 1 ordynacji podatkowej, stanowi dostateczną przesłankę wyłączenia odpowiedzialności członków organów zarządzających spółki.

"Wszczęcie postępowania układowego było istotną informacją dla wierzycieli uprzywilejowanych, a do takich należy urząd skarbowy po myśli art. 4 P.p.u., którego wierzytelności wobec dłużnika nie zostają objęte układem, co pozwalało mu - przy uzyskaniu informacji o trudnościach płatniczych podatnika (dłużnika) skutkujących wszczęciem postępowania układowego - na podjęcie bardziej energicznych działań w celu uzyskania swoich wierzytelności i prowadzenie egzekucji syngularnej z jego majątku, a nie oczekiwanie na możliwe dalsze pogorszenie się sytuacji finansowo-majątkowej podatnika i przenoszenie odpowiedzialności za powstałe zaległości podatkowe na osoby trzecie."

W tym względzie Naczelny Sąd Administracyjny podkreślał, że wszczęcie (otwarcie) postępowania układowego wobec zarządzanego przez skarżącego "A" sp. z o.o. nastąpiło przed powstaniem zobowiązań podatkowych tej spółki za styczeń i marzec 2002 r., z tytułu których dochodzona jest w tym postępowaniu jego odpowiedzialność.

W świetle przywołanej argumentacji Naczelnego Sądu Administracyjnego odnoszącej się do konsekwencji otwarcia postępowania układowego dla ziszczenia się przesłanki wyłączającej odpowiedzialność byłego członka zarządu za zobowiązania podatkowe spółki z o.o., za okres w którym pełnił on funkcję członka zarządu, o której mowa w art. 116 § 1 ordynacji podatkowej, w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2001 r. do 1 stycznia 2003 r. - "wszczęcie postępowania zapobiegającego upadłości (postępowania układowego)" – stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa materialnego poprzez wadliwą ich wykładnie i w konsekwencji niewłaściwe ich zastosowanie.

Wykładnia przepisu art. 116 § 1 ordynacji podatkowej, w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2001 r. do 1 stycznia 2003 r., w zakresie odnoszącym się, w niespornym stanie faktycznym sprawy, do zaistnienia przesłanki "wszczęcie postępowania zapobiegającego upadłości (postępowania układowego)", a w konsekwencji jej rezultat wyrażający się w przyjęciu o jej nieziszczeniu się, nie mogą być uznane za trafne i prawidłowe. O zasadności tego stanowiska jasno przekonuje pogląd prawny wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny, w pełni afirmowany przez sąd ponownie orzekający w sprawie.

Ponownie orzekając w sprawie, organy podatkowe rozpatrzą ją, uwzględniając wskazane wyżej konsekwencje postanowienia o otwarciu układu dla odpowiedzialności skarżącego za zobowiązania podatkowe spółki z o.o., w której w okresie powstania zaległości podatkowych pełnił funkcje członka zarządu. W tej mierze, uwzględnią wskazany wyżej kierunek wykładni art. 116 § 1 ordynacji podatkowej, w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2001 r. do 1 stycznia 2003 r.

Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie przepisów art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania uzasadnia art. 200 w związku z art. 205 § 2 i §3 tej ustawy w związku z § 6 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.