Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1873/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-11-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Infrastruktury
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 16  par. 1, 156  par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 73  ust. 4
journal: Dz.U. 1998 nr 133 poz 872
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba Sędziowie: WSA Elżbieta Lenart WSA Iwona Kosińska (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 listopada 2010 r. sprawy ze skargi K. F. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej 1. oddala skargę, 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata J. N., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę [...] ([...]) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę [...] ([...]) złotych, tytułem 22% podatku od towarów i usług kwotę [...] ([...]) złotych.


UZASADNIENIE

Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] maja 2009 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku K. F. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...] (w decyzji błędnie podano numer [...]) utrzymującej w mocy decyzję Starosty S. z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] orzekającą o odmowie ustalenia odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...] położoną w obrębie [...], gmina O.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Starosta S. wskazaną decyzją z dnia [...] lutego 2007 r. orzekł o odmowie ustalenia na rzecz K. F. odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...], dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...], położoną w obrębie [...], gmina O. Starosta podniósł, że wniosek K. F. został złożony z uchybieniem terminu określonego w art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872, ze zm.). Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem K. F. złożyła odwołanie. Po jego rozpatrzeniu Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r. utrzymał w mocy powyższą decyzję Starosty S., zaś skarga na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] została postanowieniem z dnia [...] stycznia 2008 r. sygn. akt [...] z przyczyn formalnych odrzucona.

Następnie K. F. złożyła do Ministra Infrastruktury wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia Wojewody z dnia [..] kwietnia 2007 r. Po jego rozpatrzeniu organ nadzoru decyzją z dnia [...] marca 2009 r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2007 r. Organ podkreślił, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do stwierdzenia nieważności wskazanej decyzji Wojewody, wymienione w art. 156 § 1 kpa. Nie zgadzając się z tą decyzją K. F. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Po jego rozpatrzeniu Minister Infrastruktury stwierdził, że nie może on zostać uwzględniony. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ nadzoru stwierdził, że przedmiotem postępowania nadzorczego jest ustalenie, czy decyzja administracyjna poddana nadzorowi jest dotknięta choćby jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa. Zatem treść przepisu art. 156 kpa wyznacza granice, w których organ nadzoru może rozpatrywać wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnych. Organ nadzoru analizując, czy wystąpiły przesłanki z art. 156 kpa do stwierdzenia nieważności decyzji, jest zobowiązany do zbadania stanu faktycznego i prawnego decyzji z daty jej wydania. W niniejszej sprawie decyzja Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2007 r. utrzymująca w mocy decyzję Starosty S. z dnia [...] lutego 2007 r. została wydana w oparciu o art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, który stanowi, że odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1 i 2, będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa. Wskazany termin nie może być przywrócony bez względu na okoliczności wskazane przez stronę, gdyż ma on charakter terminu zawitego a jego niedochowanie skutkuje wygaśnięciem roszczenia. Minister zauważył, że z akt sprawy wynika, iż K. F. złożyła wniosek o ustalenie odszkodowania w dniu [...] lutego 2007 r., a więc z uchybieniem terminu wskazanego w art. 73 ust. 4 powołanej ustawy. W związku z tym nie można uznać, aby decyzja Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2007 r. utrzymująca w mocy decyzję Starosty S. z dnia [...] lutego 2007 r. orzekającą o odmowie ustalenia odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...] położoną w gminie O. była obarczona którąkolwiek z wad określonych w art. 156 § 1 kpa. Mając powyższe na uwadze Minister Infrastruktury utrzymał w mocy zaskarżoną własną decyzję z dnia [...] marca 2009 r.

Na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] maja 2009 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła K. F. W uzasadnieniu skargi przedstawiła swoją trudną sytuację życiową. Podniosła, że wnosi o przyznanie jakiegokolwiek odszkodowania za działkę po nieżyjących rodzicach. Stwierdziła, że odszkodowanie jej się należy, "tylko wniosek został złożony z opóźnieniem". Wyjaśniła, że wniosku nie złożyła w terminie, bo nie wiedziała o ustawie dającej jej takie uprawnienie.

W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przede wszystkim wyjaśnić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na niezasadność skargi.

Przede wszystkim wyjaśnić należy, że kontrolowane przez Sąd postępowanie nadzorcze w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte na skutek złożenia przez K. F. pismem z dnia [...] lipca 2008 r. (doprecyzowanym pismem skarżącej z dnia [...] sierpnia 2008 r., data wpływu do organu nadzoru) wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2007 r. utrzymującą w mocy decyzję Starosty S. z dnia [...] lutego 2007 r. orzekającą, na podstawie art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872, ze zm.) o odmowie ustalenia odszkodowania za nieruchomość przejętą pod drogę, oznaczoną jako działka nr [...] położoną w obrębie [...], gmina O., jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa. W tej sytuacji przypomnieć należy, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest postępowaniem nadzwyczajnym i stanowi formę nadzoru. Stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od generalnej zasady trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych wyrażonej w art. 16 § 1 kpa, zgodnie z którym decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji, są ostateczne, stwierdzenie ich nieważności może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych. Przedmiotem tegoż postępowania jest ustalenie, czy ostateczna decyzja administracyjna poddana nadzorowi w nadzwyczajnym trybie jest dotknięta którąkolwiek z wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa oraz czy nie zachodzą przesłanki negatywne do stwierdzenia nieważności, o których mowa w tym przepisie. Oznacza to, że obowiązkiem organu administracji publicznej jest rozpatrywanie sprawy wyłącznie w granicach określonych przez przepis art. 156 § 1 kpa, a tym samym w tym postępowaniu organ administracji publicznej nie jest władny rozpatrywać sprawy co do jej istoty, jak to może czynić w postępowaniu zwykłym (odwoławczym). Jak wynika z akt administracyjnych przedstawionych Sądowi, w przedmiotowej sprawie stan faktyczny ustalony przez organ nadzoru nie był przez skarżącą kwestionowany. Istota sporu sprowadza się zatem do określenia znaczenia prawnego faktu złożenia przez skarżącą wniosku o odszkodowanie za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną, w trybie art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, dopiero w dniu [...] lutego 2007 r. Ustosunkowując się do tej kwestii Sąd miał na względzie, że stosownie do treści przywołanego art. 73 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, niestanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Odszkodowanie, o którym mowa, jest ustalane i wypłacane na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa. Z niekwestionowanych ustaleń organów wynika, że K. F. złożyła wniosek o ustalenie odszkodowania dopiero w dniu [...] lutego 2007 r., a więc z uchybieniem terminu wskazanego w art. 73 ust. 4 powołanej ustawy.

Skoro zgodnie z przywołanymi przepisami prawa odszkodowanie za nieruchomość zajętą pod drogi publiczne możliwe byłoby do ustalenia i wypłacenia na wniosek złożony w okresie od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r., a skarżąca złożyła przedmiotowy wniosek dopiero w dniu [...] lutego 2007 r., oznacza to, że niezależnie od powodów złożenia stosownego wniosku po terminie, wniosek ten dotyczył roszczenia, które z dniem 31 grudnia 2005 r. wygasło. Zgodnie z prawem zatem organy orzekające w tej sprawie odmówiły ustalenia odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. Skarżąca nie skorzystała z przysługującego jej prawa w ustawowo określonym czasie i dlatego odmowa uwzględnienia wniosku skarżącej o odszkodowanie na tej podstawie prawnej była zasadna. Fakt, że w terminie, w którym skarżąca mogła skutecznie złożyć wniosek o odszkodowanie, nie wiedziała ona o tej możliwości oraz trudna sytuacja życiowa, w jakiej znajduje się skarżąca, nie mogą mieć żadnego znaczenia prawnego. Określony w art. 73 ust. 4 powołanej ustawy ostateczny termin złożenia wniosku o odszkodowanie jest bowiem terminem prawa materialnego (tzw. terminem zawitym), po upływie którego roszczenie wygasa. Wygaśnięcie roszczenia oznacza natomiast, że po upływie terminu wskazanego w ustawie, roszczenie o odszkodowanie już nie przysługuje i nie może być dochodzone. Przy czym ze względu na materialny charakter tego terminu nie mają do niego zastosowania przepisy regulujące instytucję przywrócenia terminu. Podkreślić należy, że kwestia ograniczenia terminem zawitym możliwości zgłaszania wniosku o wypłatę odszkodowania została uznana za zgodną z Konstytucją w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie o sygn. akt SK 11/02.

Skoro zatem wydając decyzję z dnia [...] kwietnia 2007 r. utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] lutego 2007 r. orzekającą o odmowie ustalenia odszkodowania za przedmiotową nieruchomość zarówno Wojewoda [...], jak i Starosta S. prawidłowo ustalili stan faktyczny i prawny w sprawie, a wydane przez te organy rozstrzygnięcia znajdują oparcie w prawidłowo zastosowanych przepisach ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, to brak było podstaw prawnych do stwierdzenia nieważności tych decyzji przez Ministra Infrastruktury w prowadzonym przez niego na podstawie art. 156 § 1 kpa postępowaniu nadzorczym.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) orzekł jak w sentencji.