Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 223/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2012-05-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1a,c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 17 ust.1, ust. 5 pkt 2a
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 22 maja 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Stępień (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Barbara Rymaszewska Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek Protokolant asystent sędziego Marcin Olejniczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 maja 2012 roku sprawy ze skargi B. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]r. Wójt Gminy G. na podstawie art. 17 ust.1-3, art. 20 ust. 3, art. 24, art. 26 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006r. nr 139, poz. 992 ze zm.), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 lipca 2006r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz.U. nr 130, poz. 903), art. 104, art. 130 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. nr 98, poz. 1071 ze zm.) odmówił B.e G. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym mężem H. G., legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W uzasadnieniu organ podał, iż wnioskodawczyni nie spełnia warunków ustawowych, od których uzależnione jest uzyskanie świadczenia, gdyż osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Ustalenie to wyklucza uzyskanie świadczenia, co wynika wprost z art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, iż świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim.

B. G. złożyła odwołanie od powyższej decyzji, oświadczając, iż ma 52 lata, jest zdrowa, ale nie może podjąć zatrudnienia, gdyż musi opiekować się niepełnosprawnym mężem, który choruje m.in. na nowotwór żołądka i wątroby.

Strona podkreśliła, iż mąż wymaga całodobowej opieki, zarówno przy podstawowych czynnościach dnia codziennego, jak i przy sporządzaniu posiłków, a w okresie po chemii - w szczególności. Sytuacja materialna rodziny jest bardzo ciężka. Odwołująca zwróciła uwagę, iż z wykształconego orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, iż wnioskowane świadczenie winno zostać odwołującej przyznane.

Przywołała wyrok Trybunału Konstytucyjnego, który podkreślił, iż ustawodawca nie posługuje się w stosunkach między małżonkami pojęciem obowiązku alimentacyjnego, a ocena charakteru obowiązków małżonków, o których mowa w art. 23 i art. 27 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, nie jest w sposób jednolity traktowana w orzecznictwie i doktrynie. Przyjąć zatem należy, że również małżonek należy do kręgu osób obciążonych powinnością o cechach obowiązku alimentacyjnego, z istnieniem którego Trybunał Konstytucyjny łączy prawo do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Obowiązek opieki nad członkiem rodziny, jakim jest małżonek, znajduje swoje umocowanie w systemie norm moralnych i prawnych. Dodatkowo strona przywołała stanowisko wywiedzione m.in. przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi.

Decyzją z dnia [...]r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Podzielając stanowisko organu I instancji Kolegium przypomniało, iż wnioskodawczyni w dniu 15 września 20911r. wystąpiła o świadczenie pielęgnacyjne, składając orzeczenie o zaliczeniu męża do znacznego stopnia niepełnosprawności, oświadczenie własne o rezygnacji z zatrudnienia na rzecz sprawowania opieki nad mężem oraz zaświadczenie KRUS z dnia 16 września 2011r. o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników przez stronę jako domownika.

Kolegium zaznaczyło, iż badając tak ustalony stan faktyczny miało na uwadze unormowanie przepisu art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, określającego negatywne przesłanki do przyznania świadczenia. Organ odwoławczy wskazał, iż znany jest wprawdzie wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 lipca 2008r., sygn.akt P 41/07 oraz orzecznictwo sądów administracyjnych. Niemniej podkreślił, iż stanowisko to dotyczyło spraw prowadzonych przed nowelizacją ustawy o świadczeniach rodzinnych, która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2012r., z wyjątkiem art. 1 pkt 6, który wszedł w życie z dniem 14 października 2011r. ustawy z dnia 19 sierpnia 2011r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Przepis art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych został zmieniony w ten sposób, iż świadczenie przysługuje innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. nr 9, poz. 59, ze zm), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dodano zatem, iż wyjątek stanowią osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z kolei przepisowi art. 17 ust. 5 pkt 2a tej ustawy nadano brzmienie, z którego wynika, iż świadczenie nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kolegium zwróciło uwagę, iż ustawodawca nie pozostawił przyznania świadczenia uznaniu administracyjnemu, lecz uzależnił je od spełnienia określonych przesłanek, wśród których do ustalonego kręgu osób uprawnionych nie został zaliczony współmałżonek osoby wymagającej opieki, chyba, że legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Organ zauważył nadto, iż rozważenia wymaga, czy strona podlegająca ubezpieczeniu społecznemu rolników, jako domownik od dnia 13 lipca 2010r., spełnia przesłankę z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, iż warunkiem koniecznym jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W orzecznictwie ugruntował się pogląd, iż sam fakt pracy w gospodarstwie rolnym stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Przepis art. 17 ust. 1 ustawy określa dwa przypadki. Pierwszy, kiedy osoba zainteresowana przyznaniem świadczenia nie pracuje i nie trudni się jakąkolwiek pracą zarobkową, czyli nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, by opiekować się osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Drugi, kiedy z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, osoba zainteresowana uzyskaniem świadczenia rezygnuje z dotychczasowego sposobu aktywności zawodowej i zarobkowej, np. rozwiązuje stosunek pracy, rezygnuje z prowadzonej działalności gospodarczej. Nadto, istotą omawianego świadczenia jest zrekompensowanie rezygnacji z aktywności zawodowej poprzez wypłatę określonej kwoty oraz opłacenie składki ubezpieczenia emerytalnego i rentowego, przy czym przepisy dopuszczają sytuację, gdy składki na taką osobę są odprowadzane z innego tytułu, ale nie znosi to warunku rezygnacji z aktywności zawodowej.

W niniejszej sprawie, pomimo oświadczenia strony z dnia 15 września 2011r., iż rezygnuje z zatrudnienia na rzecz sprawowania opieki nad mężem, nie można uznać, iż faktycznie strona zrezygnowała z aktywności zawodowej, tj. faktycznie nie pracuje w gospodarstwie rolnym. Jak bowiem wynika z akt, jest ona objęta ubezpieczeniem społecznym rolników KRUS.

Organ dodał, iż ustawa z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników jasno wskazuje, że ubezpieczenie obejmuje rolników i pracujących z nimi domowników, przy czym - zgodnie z art. 6 pkt 2 tej ustawy - przez domownika należy rozumieć osobę bliską rolnikowi, która ukończyła 16 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa albo w bliskim sąsiedztwie, stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy. Z kolei stosownie do art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych pojęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkowstwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

Zatem brak podjęcia lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oznacza, iż mamy do czynienia z osobą bezrobotną, która była zatrudniona lub wykonywała pracę zarobkową w powyższych formach i zrezygnowała z niej, bądź też mając możliwość podjęcia zatrudnienia lub wykonywania pracy zarobkowej, z możliwości tej nie korzysta. Wnioskodawca ma być osobą faktycznie bezrobotną i sprawującą opiekę nad niepełnosprawnym, wymagającym stałej opieki. Zarówno zatem w przypadku rolnika, jak i domownika podlegającego ubezpieczeniu społecznemu rolników nie może być mowy o bezrobotności, gdyż z samej definicji ustawowej wynika, iż muszą być to osoby czynnie prowadzące gospodarstwo rolne.

Reasumując, zdaniem Kolegium, strona nie spełnia przesłanek z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W skardze do WSA w Łodzi B. G. powtórzyła w zasadzie argumentację odwołania. Dodała, iż Kolegium podważa jej rezygnację z zatrudnienia, wskazując, iż jako osoba ubezpieczona w KRUS jako domownik nie rezygnuje z zatrudnienia, a zgodnie z ustawą o świadczeniach rodzinnych w definicji zatrudnienia nie ma ujętej pracy w gospodarstwie. Skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem organu, gdyż nie posiada gospodarstwa rolnego, mąż pobiera rentę strukturalną, a jednym z warunków koniecznych do jej uzyskania jest fakt przekazania gospodarstwa. Z kolei skarżąca nie ma prawa do renty strukturalnej i do momentu uzyskania wieku uprawniającego do jej pobierania, musi opłacać składki KRUS. Dodała, iż podejmując decyzję o możliwości pobierania renty strukturalnej nie wiedzieli o chorobie męża, w krótkim czasie po jej zdiagnozowaniu mąż zaczął chorować, jego stan stale się pogarsza, a środki finansowe nie wystarczają na zapewnienie podstawowych potrzeb życiowych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze, wywodząc jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniosło oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż sąd nie rozpoznaje spraw merytorycznie, a bada jedynie legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia pod kątem jego zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Stosownie do uregulowania art. 151 p.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala.

Rozpoznając sprawę w świetle tak zakreślonego kryterium sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie i w następstwie wyeliminował z obrotu prawnego zaskarżoną decyzję, mając na uwadze przepis art. 145 §1 pkt 1 a i c p.p.s.a.

Analizując ustalony w sprawie i niekwestionowany stan faktyczny, sąd doszedł do przekonania, iż organy dokonały błędnej subsumcji prawa, przez którą należy rozumieć przypadek, gdy organ nie zastosował przepisu, który winien był zastosować lub też dokonał wadliwej wykładni zastosowanego prawa. Oznacza to jednocześnie, iż stanowisko strony skarżącej wywiedzione tak w odwołaniu, jak i w skardze, zasługuje na uwzględnienie.

Przypomnieć należy, iż przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...]r., utrzymująca w mocy rozstrzygniecie Wójta Gminy G. z dnia [...]r. o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym mężem, legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.ś.r.". W szczególności zastosowanie ma art. 17 ust. 1 u.ś.r., w brzmieniu uwzględniającym nowelizację ustawą z dnia 19 sierpnia 2011r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych i pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. nr 205, poz. 1212), z którego wynika, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje jedynie matce lub ojcu dziecka; innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności; opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Dla wyniku przedmiotowej sprawy istotny jest przede wszystkim art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r., stosownie do którego świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zgodzić trzeba się z organami administracji publicznej, iż przytoczony przepis był już kilkakrotnie nowelizowany i nowelizacje te były wynikiem m.in. poglądów wyrażanych przez Trybunał Konstytucyjny w dwóch orzeczeniach podjętych na kanwie tej regulacji prawnej.

W następstwie, pojawiły się rozbieżności w stanowiskach prezentowanych przez sądy administracyjne na tle podobnych stanów faktycznych i prawnych.

Niemniej jednak tutejszy sąd stoi na stanowisku, iż wykładni powyższych przepisów nie można dokonywać w sposób literalny, ponieważ na uwadze należy mieć zarówno całokształt orzecznictwa, jak i stanowisko Trybunału Konstytucyjnego w tym zakresie. Podobnie opowiedziały się i inne sądy administracyjne, chociażby w orzeczeniach: wyrok WSA w Olsztynie z dnia 11 marca 2009 r., sygn. akt II SA/Ol 60/09; wyrok NSA z dnia 26 marca 2010r., sygn. akt I OSK 1699/09; wyrok NSA z dnia 30 kwietnia 2010r., sygn. akt I OSK 115/10; wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2009r., sygn. akt I OSK 723/09 oraz I OSK 722/09; wyrok WSA w Olsztynie z dnia 5 kwietnia 2012r., sygn.akt II SA/Ol 162/12; wyrok WSA w Łodzi z dnia 13 kwietnia 2012r., sygn.akt II SA/Łd 261/12; wyrok WSA w Łodzi z dnia 11 maja 2012r., sygn.akt II SA/Łd 143/12, wyrok WSA w Łodzi z dnia 19 marca 2010r., sygn.akt II SA/Łd 118/10 - dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://cbois.nsa.gov.pl).

Należy zwrócić uwagę, iż przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. był przedmiotem dwukrotnej analizy Trybunału Konstytucyjnego.

W wyroku z dnia 18 lipca 2008r., w sprawie o sygn.akt P 27/07 (publ. OTK-A 2008/6/107) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

W uzasadnieniu tego wyroku Trybunał wskazał, że w sprawie miał do czynienia z pominięciem ustawodawczym, upoważniającym do kontroli konstytucyjności obowiązującego aktu normatywnego z punktu widzenia tego, czy w jego przepisach nie brakuje unormowań, bez których może on budzić wątpliwości natury konstytucyjnej.

Z kolei w wyroku z dnia 22 lipca 2008 r. w sprawie o sygn.akt P 41/07 (publ. OTK-A 2008/6/109) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że:

1. art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, która rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 tej ustawy, nad innym niż jej dziecko, niepełnosprawnym, niepełnoletnim członkiem rodziny, dla której stanowi rodzinę zastępczą spokrewnioną i wobec którego osobę tę obciąża obowiązek alimentacyjny, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie jest niezgodny z art. 20 i art. 23 Konwencji o prawach dziecka, przyjętych przez Zgromadzenie Ogólne narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. (Dz.U. nr 120 z 1991 poz. 526 z zm.);

2. Art. 58 ust. 1 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie przyznaje prawa do świadczenia pielęgnacyjnego po dniu 31 sierpnia 2005 r. osobie ustanowionej rodziną zastępczą spokrewnioną i otrzymującą do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. powołanej w punkcie 1 zasiłek stały, jest niezgodny z art. 2 i art. 18 Konstytucji.

Wprawdzie przytoczone rozstrzygnięcie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008r. odnosi się do treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. sprzed nowelizacji tego przepisu, jednakże wywody w nim zawarte pozostają nadal aktualne dla właściwej interpretacji zapisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w przedmiocie nabywania uprawnień do świadczeń pielęgnacyjnych, w tym - do właściwego odczytywania ograniczeń wynikających z art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r.

W ocenie tutejszego sądu przepis art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. winien być odczytywany przez pryzmat przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Jeżeli bowiem prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wywodzi się z istnienia obowiązku alimentacyjnego, to literalne odczytywanie normy art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. niweczyłoby skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego w odniesieniu do osób pozostających w związku małżeńskim. Nieuprawniona jest zatem taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2a w związku z art. 17 ust 1 u.ś.r., w myśl której osoba sprawująca opiekę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w art. 128 k.r.o., traci prawo do świadczenia z uwagi na fakt pozostawania osoby, nad którą sprawuje opiekę w związku małżeńskim.

Mając powyższe na uwadze warto dodać, iż pogląd stosownie do którego pozostawanie w związku małżeńskim nie wyklucza możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, znalazł aprobatę w postanowieniu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 czerwca 2010 r. (sygn. akt P 38/09). I wprawdzie Trybunał Konstytucyjny umorzył postępowanie dotyczące pytania prawnego jednego z sądów administracyjnych w tym zakresie, ale stało się tak z uwagi między innymi na utrwaloną i jednolitą praktykę interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r.

W uzasadnieniu postanowienia Trybunał Konstytucyjny powołał szereg orzeczeń sądów administracyjnych, wskazując, iż wychodzi to naprzeciw wątpliwościom konstytucyjnym dotyczącym zadanego pytania prawnego. Trybunał Konstytucyjny wskazał przy tym, iż sądy administracyjne przyznały pierwszeństwo wykładni celowościowej i systemowej nad wykładnią językową, uznając, iż pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki, nie powinno stanowić przesłanki odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Zwrócono uwagę, iż skoro członek rodziny wywiązuje się ze swych obowiązków zarówno prawnych, jak i moralnych wobec chorego członka rodziny, co wymaga rezygnacji z zarobkowania, to osoba ta winna otrzymać od Państwa odpowiednie wsparcie. Zwalnia się tym samym Państwo i jego organy z obowiązku zapewnienia opieki osobom jej potrzebującym w formach zorganizowanych i zinstytucjonalizowanych. Trybunał Konstytucyjny podzielił pogląd, iż stosowanie wykładni językowej powyższego przepisu jest niedopuszczalne, gdyż pozostaje w sprzeczności z podstawowymi wartościami konstytucyjnymi, takimi jak ochrona małżeństwa i dobra rodziny - art. 18 i art. 71 Konstytucji RP oraz równości wobec prawa - art. 32 Konstytucji RP.

Co za tym - stosując wskazany przepis - należy przyznać pierwszeństwo wykładni celowościowej i systemowej nad wykładnią językową.

Wyłączenie z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego małżonka, zdolnego do pracy, ale rezygnującego z zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem, jest nie do pogodzenia z prokonstytucyjną wykładnią, przy której nie sposób pominąć wykazanego wyżej dorobku Trybunału Konstytucyjnego (por. wyrok NSA z dnia 9 września 2010r. sygn. akt I OSK 1000/10 i wyrok WSA w Szczecinie z dnia 28 marca 2012r. sygn. akt II SA/Sz 129/12 – dostępne http://cbois.nsa.gov.pl).

W niniejszej sprawie podstawą odmowy przyznania B. G. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności mężem, było ustalenie organu, iż osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Niemniej jednak w aktualnym stanie prawnym i w świetle przywołanej argumentacji okoliczność, iż skarżąca sprawuje opiekę nad małżonkiem, nie stanowi podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Niemniej jednak lektura uzasadnienia zaskarżonej decyzji wskazuje, iż powyższe stwierdzenie organu nie było wyłączną przesłanką odmowy przyznania świadczenia. Organ ustalił bowiem, iż skarżąca od dnia 13 lipca 2010r. jako domownik podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, a jednocześnie - jak oświadczyła - zrezygnowała z zatrudnienia na rzecz sprawowania opieki nad mężem.

Z tej to okoliczności organ wywiódł, iż w przypadku skarżącej nie można mówić o rezygnacji z zatrudnienia, tj. o wystąpieniu przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Uznał bowiem, iż zgodnie z art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. nr 50, poz. 291 ze zm.) przez domownika należy rozumieć osobę bliską rolnikowi, która ukończyła 16 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie, stale pracuje w tym gospodarstwie i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy. W ocenie organu z przytoczonej regulacji wywieść należy, iż bycie domownikiem rolnika wyklucza warunek bezrobotności, gdyż z już samej przywołanej definicji ustawowej wynika, iż domownik musi być osobą czynnie prowadzącą gospodarstwo rolne, pracującą w tym gospodarstwie rolnym.

Z takim stanowiskiem organu, sąd w składzie rozpoznający niniejszą sprawę, nie może się zgodzić, podzielając w tym względzie poglądy wywiedzione chociażby w wyroku tutejszego sądu z dnia 28 lutego 2012r., sygn.akt II SA/Łd 37/12, podobnie wyrok WSA w Białymstoku z dnia 16 lutego 2012r., sygn.akt II SA/Bk 923/11, wyrok NSA z dnia 9 marca 2012r., sygn.akt I OSK 2203/11, wyrok WSA w Kielcach z dnia 13 października 2011r., sygn.akt II SA/Ke 574/11, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 12 października 2011r., sygn.akt II SA/Bd 995/11 - dostępne http://cbois.nsa.gov.pl).

Wskazując na ustalenie, iż skarżąca jako domownik podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników, organ zakwestionował w istocie oświadczenie skarżącej, iż nie pracuje zawodowo, gdyż sprawuje całodobową opiekę nad mężem, właśnie przez pryzmat cytowanej wyżej definicji "domownika" z ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Zdaniem sądu taki wywód nie znajduje oparcia, gdyż "przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie reguluje w sposób samodzielny przesłanek przyznania tego świadczenia. Mowa jest w nim o rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, to zaś pojęcie zostało zdefiniowane przez samego ustawodawcę w przepisie art. 3 pkt 22 ustawy.

Zgodnie z jego treścią - ilekroć w ustawie jest mowa o zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej, oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej" ( por. wyżej powołany wyrok WSA w Kielcach z dnia 13 października 2011r., sygn.akt II SA/Ke 574/11 ).

Niewątpliwie, gdyby wolą ustawodawcy był wymóg rezygnacji bądź niepodejmowania działalności polegającej na prowadzeniu gospodarstwa rolnego, wówczas bezsprzecznie w definicji zawartej w art. 3 pkt 22 u.ś.r. zostałaby taka działalność wprost wymieniona. Oznacza to, że praca w rolnictwie nie jest zatrudnieniem w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Jeżeli skarżąca spełnia inne wymogi do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, to fakt pracy w rolnictwie, jako niewymieniony w art. 17 ust. 5 u.ś.r., nie może pozbawiać jej świadczeń. Podobnie - ubezpieczenie w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego nie jest wymieniona w art. 17 ust. 5 u.ś.r., wśród okoliczności wskazujących na sytuację, w której świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Nie można utożsamiać ubezpieczenia w KRUS z zatrudnieniem w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. Dokonywanie wykładni rozszerzającej byłoby bowiem sprzeczne z zasadą sprawiedliwości społecznej sformułowaną w art. 2 Konstytucji RP i prowadziłoby do nieuzasadnionego otwarcia i poszerzenia zamkniętego katalogu negatywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, zamieszczonego w art. 17 ust. u.ś.r. Pozbawienie prawa do świadczeń pielęgnacyjnych może nastąpić tylko w sytuacjach przewidzianych prawem. Obowiązuje ogólna reguła interpretacyjna, że żadna z zawartych w katalogu wyłączeń przesłanek nie może być interpretowana rozszerzająco (exceptiones non sunt extendendae -wyrok TK z 1 czerwca 1999r. sygn. SK 20/98, publ. OTK 1999/5/93).

Rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej zawarta w przepisie art. 17 ust. 1 pkt 1-3 u.ś.r., stanowi oczywistą konsekwencję konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Założyć bowiem należy, że wykonywanie takiej opieki wobec osoby, ze wskazaniami opisanymi szczegółowo w art. 17 ust. 1 pkt 1-3 u.ś.r., wymagającej wielu czynności pielęgnacyjnych o różnych porach dnia i nocy, nie jest możliwe w sytuacji, gdy opiekun pozostaje w zatrudnieniu, o jakim mowa w art. 3 pkt 22 u.ś.r., które - z oczywistych względów - absorbuje znaczną część jego czasu. Taka sytuacja nie musi natomiast, co do zasady, zachodzić w przypadku opiekuna, który jest właścicielem gospodarstwa rolnego (i jednocześnie nie jest zatrudniony poza rolnictwem), jeżeli okoliczność ta nie powoduje jego osobistego zaangażowania w pracę w gospodarstwie w takim wymiarze, który uniemożliwia sprawowanie bieżącej i stałej opieki nad osobą niepełnosprawną.

Reasumując powyższe rozważania stwierdzić należy, iż organ odwoławczy dokonał zarówno wadliwej wykładni przepisu art. 17 u.ś.r., jak również nie wyjaśnił, czy skarżąca rzeczywiście zrezygnowała z zatrudnienia rozumianego tak, jak określa to pojęcie definicja ustawowa z art. 3 pkt 22 u.ś.r. Z treści skargi wynika, że skarżąca i jej mąż nie posiadają gospodarstwa rolnego, które zostało przekazane w zamian za prawo do renty strukturalnej pobieranej przez męża skarżącej. Do skargi załączone zostało ponadto zaświadczenie Urzędu Gminy w G., z którego wynika, że H. i B. G. nie figurują w rejestrze wymiarowym jako podatnicy podatku rolnego i od nieruchomości.

W konsekwencji doszło zarówno do naruszenia przez organ przepisów prawa materialnego, jak również do naruszenia podstawowych reguł postępowania administracyjnego wyrażonych w art. 7, 77 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego, warunkujących prawidłowe rozstrzygnięcie wniosku skarżącej. Przy ponownej analizie organ odwoławczy przeprowadzi właściwą wykładnię przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, mając na względzie powyższe wskazania sądu, argumenty odwołania skarżącej oraz zasady procedury administracyjnej.

Z tych powodów Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.

Wobec treści zaskarżonej decyzji, odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, Sąd odstąpił od wydania rozstrzygnięcia na podstawie art. 152 p.p.s.a.

ar