Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 116/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2021-05-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3, 3a, art. 24 ust. 5, 5a-5e, ust. 6
journal: Dz.U. 2017 poz 1778
law: Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 153
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia WSA Marzena Łozowska Sędziowie : Asesor sądowy Anna Komorowska-Kaczkowska (spr.) Sędzia WSA Aleksandra Sędkowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 maja 2021 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 grudnia 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i na Fundusz Pracy uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi R. K. (dalej jako: skarżący, strona, wnioskodawca) jest, wydana na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust 2 i ust 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 300), zwanej dalej "u.s.u.s." oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem" decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Łodzi z dnia 14 grudnia 2020 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 28.209,74 zł, w tym na:

I. ubezpieczenia społeczne - za okres: od sierpnia 2000 r. do października 2000r.; od grudnia 2000 r. do stycznia 2001 r.; od października 2009 r. do grudnia 2009r.; od kwietnia 2010 r. do października 2010 r., kwiecień 2011 r.; styczeń 2012 r.; wrzesień 2012 r.; od listopada 2013 r. do kwietnia 2014 r.; październik 2015 r.; od lipca 2016 r. do grudnia 2016 r.; od maja 2017 r. do sierpnia 2017 r.; grudzień 2017 r.; od kwietnia 2018 r. do maja 2018 r., w łącznej kwocie 19.749,68 zł, w tym z tytułu: składek-13.360,08 zł, odsetek liczonych na 20 lipca 2018 r. - 6.287,60 zł, kosztów upomnienia - 102,00 zł.

II. ubezpieczenie zdrowotne - za okres: od maja 2010 r. do października 2010 r.; od stycznia 2012 r. do maja 2012 r.; od sierpnia 2012 r. do września 2012 r.; od listopada 2013 r. do kwietnia 2014 r.; od lipca 2017 r. do sierpnia 2017 r.; grudzień 2017r.; od kwietnia 2018 r. do maja 2018 r., w łącznej kwocie 7.047,37 zł, w tym z tytułu: składek-4.781,37 zł, odsetek liczonych na 20 lipca 2018 r. - 2.158,00 zł, kosztów upomnienia - 108,00 zł.

III. Fundusz Pracy - za okres: od listopada 2009 r. do grudnia 2009 r.; od kwietnia 2010 r. do listopada 2010 r.; od stycznia 2012 r. do maja 2012 r.; wrzesień 2012 r.; styczeń 2013 r.; od grudnia 2013 r. do stycznia 2014 r.; od lipca 2017 r. do sierpnia 2017 r.; grudzień 2017 r.; od kwietnia 2018 r. do maja 2018 r., w łącznej kwocie 1.412,69 zł, w tym z tytułu: składek-870,29 zł, odsetek liczonych na 20 lipca 2018 r. - 440,00 zł, kosztów upomnienia - 102,40 zł.

Zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

Skarżący wnioskiem z dnia 20 lipca 2018 r. zwrócił się o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek.

Decyzją nr [...] z dnia 16 października 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Łodzi po rozpoznaniu powyższego wniosku odmówił umorzenia należności z tytułu składek.

Wyrokiem z 30 stycznia 2019 r., sygn. akt I SA/Op 399/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu uchylił zaskarżoną decyzję z dnia 16 października 2018 r. nr [...] ([...]), wskazując w jego uzasadnieniu, że organ nie wyjaśnił wystarczająco kwestii wymagalności przedmiotowych należności z tytułu składek, będących przedmiotem wniosku skarżącego. Wskazał również, że ponownie rozpatrując sprawę Zakład uwzględni poczynione przez Sąd rozważania, a przede wszystkim ustali, kiedy upływa termin przedawnienia dla poszczególnych należności, a także poczyni ustalenia odnośnie ewentualnego wystąpienia przesłanek zawieszenia/przerwania biegu terminu przedawnienia należności. Organ obowiązany będzie przy tym dokonać wykładni przepisu art. 24 ust. 5 u.s.u.s. uwzględniającej wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r. w sprawie K 40/12. Dla prawidłowego zastosowania właściwych regulacji prawnych będą miały też istotne znaczenie normy intertemporalne, jako rozstrzygające o zastosowaniu, bądź, nie, nowych regulacji prawnych do stanów faktycznych już zaistniałych, ale trwających w czasie.

W toku ponownego rozpatrzenia sprawy organ uwzględnił dotychczas zebrany materiał dowodowy, w tym także dokumenty złożone przez wnioskodawcę do sprawy o rozłożenie należności na raty, w których to wskazał on, że z uwagi na swój stan zdrowia zmuszony był zawiesić prowadzenie działalności od grudnia 2017 r. do kwietnia 2018 r. oraz, że stan jego zdrowia pogarsza się z każdym rokiem, a z powodu braku ubezpieczenia nie może korzystać ze specjalistycznej pomocy lekarskiej. Wnioskodawca podał też, że w 2016 r. dwie osoby fizyczne nie uregulowały wobec niego należności w łącznej kwocie 20.000,00 zł za wykonaną usługę, co ma wpływ na jego obecną sytuację finansową.

W toku prowadzonego postępowania uwzględniono także przedłożone organowi postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z 29 grudnia 2016 r. o podziale majątku wspólnego byłych małżonków, a także dodatkową argumentację strony przedstawioną na rozprawie sądowej w dniu 30 stycznia 2019 r. w której to wskazano, że w związku z dokonanym podziałem majątku dorobkowego, skarżący został zobowiązany do spłat na rzecz byłej żony kwot po 24.000 zł co 6 miesięcy, co dodatkowo pogorszyło jego aktualną sytuację finansową.

Z kolei organ odnosząc się do tej ostatniej kwestii zauważył na rozprawie sadowej, że możliwe było dokonanie odmiennego podziału majątku dorobkowego, np. poprzez sprzedaż nieruchomości i podział uzyskanych z tego tytułu środków pomiędzy byłymi małżonkami, z czym obecnie nie zgadza się strona, gdyż taki podział majątku był wynikiem decyzji Sądu (postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z dnia 29 grudnia 2016r. To Sąd dokonał podziału majątku wspólnego w ten sposób, że nieruchomość o powierzchni 0,1200 ha położoną w [...], KW nr [...] zabudowaną budynkiem warsztatowo-mieszkalnym o wartości 329.310,00 zł przyznał jemu na wyłączną własność, z równoczesnym nałożeniem na niego obowiązku spłaty udziału w majątku wspólnym na rzecz byłej żony w wysokości 121.310,16 zł.

W ramach postępowania dodatkowo przedłożono do dotychczas zebranego materiału dowodowego PIT za 2018 rok, druk RD-2 oraz druk o ubieganie się o pomoc de minimis. Ponadto, wnioskodawca podał, że zalega z podatkiem od nieruchomości na kwotę 4.917,00 zł i że wystąpił z pismem do wójta gminy o umorzenie tej należności, a także, że w grudniu był zmuszony zaciągnąć pożyczkę w A na kwotę 2.000,00 zł.

Rozpoznając wniosek strony organ oparł swoje rozstrzygniecie na znajdującym się w aktach sprawy materiale dowodowym, jak również skorzystano z danych wygenerowanych z Kompleksowego Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej; Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, Bazy Danych Ksiąg Wieczystych.

Dokonując następnie oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, organ wskazał, iż zgodnie z przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wnioskodawca zobowiązany jest opłacać składki za każdy miesiąc, a zadłużenie powstało z uwagi na to, iż należności składkowe nie były opłacone w terminie. Z kolei Zakład Ubezpieczeń Społecznych, jako wierzyciel ma obowiązek egzekwować powstałe zadłużenie zgodnie z przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W oparciu o uregulowania zawarte w art. 24 u.s.u.s. Zakład ustalił, że nie upłynął jeszcze termin, w którym należności te mogą być dochodzone.

Rozważając kluczową dla sprawy kwestię przedawnienia poszczególnych należności składkowych organ szeroko omówił zmieniające się w tym zakresie regulacje prawne (art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i dodawane w wyniku kolejnych nowelizacji dalsze jednostki redakcyjne tego artykułu), normujące przedawnienie należności. Podkreślił, że przepis art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w brzmieniu:. "nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia" nie został przez ustawodawcę wyeliminowany z obiegu prawnego i nadal obowiązuje.

Odnośnie wskazanego przez Sąd wyroku Trybunału Konstytucyjnego zauważono, iż w wyroku tym Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP art.70 § 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r. Z treści tego wyroku wynika, iż zabezpieczenie hipoteczne dokonane w tym okresie na podstawie art. 70 § 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja Podatkowa, nie wywierają skutku ochrony zabezpieczonych należności przed ich przedawnieniem. Organ podał przy tym, że w niniejszej sprawie zabezpieczenie hipoteczne należności ZUS na nieruchomości strony zostało dokonane przez Sąd 16 maja 2018 r., a więc z uwzględnieniem obowiązującego wówczas stanu prawnego. Zatem powyższa sytuacja nie dotyczy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 (sygn. akt. SK/40/12) który nie dotyczy stosowania art. 24 ust 5 u.s.u.s., gdyż wyrok ten wywiera wpływ jedynie na zabezpieczenia hipoteczne ustanowione na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 31 grudnia 2002 r., gdzie należności podatkowe pomimo zabezpieczenia hipoteką, przedawniają się na zasadach ogólnych. Wskazano, iż odnośnie zabezpieczeń hipotecznych dokonanych po 31 grudnia 2002 r., od 1 stycznia 2003 r. obowiązuje przepis art. 24 ust.5 u.s.u.s., który to przepis nie był przedmiotem kontroli jego zgodności z Konstytucją w ramach ww. wyroku Trybunału. Dlatego też, zdaniem organu, wyrok ten pozostaje bez wpływu dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Organ w tabelarycznym zestawieniu należności na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, FP wskazał na daty doręczenia upomnienia, wystawienia tytułów wykonawczych oraz decyzji o wysokości zadłużenia.

Uznając zatem, że wszystkie objęte wnioskiem należności składkowe są nieprzedawnione i nadal wymagalne, w dalszej kolejności analizując zebrany materiał dowodowy organ nie stwierdził po stronie skarżącego wystąpienia przesłanki całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

W stosunku do prowadzonej przez wnioskodawcę działalności nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s., nie zachodzą w stosunku do ww. zadłużenia. Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s, a ponieważ działalność gospodarcza jest nadal prowadzona, w związku z tym nie ma także zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Z uwagi, że zadłużenie jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym brak jest spełnienia przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. W sprawie nie stwierdzono także aby zaistniała przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt. 5 lub 6 u.s.u.s, skoro ani Naczelnik urzędu skarbowego ani komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek nieopłacone w terminie podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. Działając w oparciu o art. 19 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Dyrektor ZUS wszczął postępowanie egzekucyjne obejmujące nieopłacone należności. W ramach postępowania organ zastosował środek egzekucyjny jakim jest zajęcie rachunków bankowych. Skoro Zakład nie wyczerpał jeszcze okresu dochodzenia należności, a prowadzone postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone, nie można więc uznać należności za całkowicie nieściągalne. Jak wynika z analizy konta płatnika, po dniu wpływu wniosku w okresie od 26 lipca 2018 do 18 lipca 2019 r. wyegzekwowano kwotę 196,04 zł. W dniu 16 maja 2018r. dokonano również zabezpieczenia należności z tytułu składek na kwotę 23.139,60 zł.

Organ nie znalazł też podstaw do umorzenia należności w oparciu o przepis § 3 ust. 1 pkt 1 – 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Zgromadzona dokumentacja dotycząca sytuacji materialno-bytowej gospodarstwa domowego skarżącego nie potwierdziła, zdaniem organu, wystąpienia przesłanek wskazanych w tym rozporządzeniu, a mianowicie, aby opłacenie należności pociągnęłoby dla niego zbyt ciężkie skutki ze względu na aktualną jego sytuację rodzinną i stan majątkowy.

W wyniku dokonanej następnie analizy przedłożonych przez skarżącego dokumentów, dotyczących sytuacji osobistej i majątkowej wnioskodawcy (kosztów utrzymania, jego miesięcznych obciążeń finansowych z tytułu ciążących na nim zobowiązań, stanu zdrowia, posiadanego majątku nieruchomego i ruchomego, przychodów i kosztów prowadzonej działalności gospodarczej), stwierdzono wprawdzie istnienie niewątpliwie trudnej sytuacji, w jakiej się obecnie znajduje strona, jednakże zdaniem organu nie jest to przesłanką do umorzenia należnych zobowiązań w oparciu o omawiane przepisy prawa (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia).

Zwrócono równocześnie uwagę na fakt, że w dniu 6 grudnia 2018r. wnioskodawca zawarł umowę pożyczki na łączną kwotę do spłaty w wysokości

2854,91 zł (liczba rat 6) - z miesięczną ratą 475,82 zł, a w ocenie Zakładu zaciąganie kolejnych zobowiązań z tak znaczącą dla budżetu domowego miesięczną kwotą raty, oznacza, że podejmując się spłaty tej należności wnioskodawca pozytywnie ocenił swoje możliwości finansowe co do ich spłaty bez zagrożenia dla budżetu domowego. Zwrócono również uwagę, że fakt posiadania zadłużenia z tytułu zobowiązań cywilnoprawnych nie jest okolicznością przemawiającą za umorzeniem należności. W orzecznictwie sądowym ugruntowany jest pogląd, że za umorzeniem należności publicznoprawnych nie może przemawiać preferowanie wykonywania zobowiązań cywilnoprawnych, nawet jeśli niewykonanie tych zobowiązań wiązałoby się z daleko idącymi konsekwencjami dla zobowiązanego. Aprobowanie takiej sytuacji byłoby bowiem nieuprawnionym uprzywilejowywaniem podmiotów prawa cywilnego kosztem Skarbu Państwa, czyli kosztem ogółu obywateli. Instytucja umorzenia zaległości służy bowiem wsparciu obywateli w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi, chorobą czy innymi niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 11 sierpnia 2016 r., sygn. akt I SA/Rz 522/16).

Końcowo wskazano, że umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym.

W skardze skarżący wniósł o uchylenie wyżej omówionej decyzji, z którą to się nie zgadza, gdyż jest dla niego krzywdząca. Wskazał na licznie odraczane terminy rozpoznania jego sprawy przez ZUS, zwracając się jednocześnie o umorzenie mu przynajmniej tej części zaległości która uległa przedawnieniu, a także naliczonych odsetek.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji podkreślając, że zarówno w literaturze jak i orzecznictwie przyjmuje się zgodnie, że umorzenie zaległych składek ma charakter wyjątkowy i jest zastrzeżone wyłącznie dla tych sytuacji, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia czy znikome źródło dochodów na utrzymanie niemożliwe jest wywiązanie się ze zobowiązań wobec ZUS. W niniejszej sprawie takie okoliczności nie zachodzą, wobec czego uzasadniony jest wniosek o oddalenie skargi. Wskazał, że zgodnie z wytycznymi WSA w Opolu zawartymi w wyroku z dnia 30 stycznia 2019 r. Zakład dokonał analizy zaległości składkowych z punktu widzenia ich przedawnienia i nie stwierdził ku temu podstaw prawnych szczegółowo odnosząc się w swoich rozważaniach do ewentualnych podstaw przedawnienia wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 08.10.2013 r.

Wyrokiem z dnia 22 lipca 2020 r., sygn. akt I SA/Op 495/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu uchylił zaskarżona decyzję. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązani są zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach. Związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Tymczasem z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, by organ zweryfikował z uwzględnieniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r. w sprawie SK 40/12, czy należności będące przedmiotem wniosku strony się juz w części nie przedawniły. Wręcz przeciwnie, organ uchylił się od dokonania takiej analizy, wyrażając własne stanowisko, że skoro w niniejszej sprawie zabezpieczenie hipoteczne należności ZUS na nieruchomości strony zostało dokonane 16.05.2018 r., a więc z uwzględnieniem nowego stanu prawnego, to brak jest w niniejszej sprawie jakiegokolwiek wpływu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013r. sygn. akt SK/40/12 na stosowanie art. 24 ust 5 u.s.u.s., gdyż wyrok ten dotyczył jedynie zabezpieczenia hipotecznego ustanowionego na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w okresie od 01.01999r. do 31.12.2002r., gdy należności podatkowe pomimo zabezpieczenia hipoteką, przedawniały się na zasadach ogólnych. Nadto w uzasadnieniu wyroku wskazano, że Sąd w składzie orzekającym we wcześniejszej sprawie sygn. akt I SA/Op 399/18, wyraził odmienne stanowisko, niż prezentowane obecnie przez organ, a mianowicie dominujące w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko, zgodnie z którym ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wyklucza przedawnienia zobowiązania zabezpieczonego hipoteką, co oznacza, że termin przedawnienia tak zabezpieczonych należności składkowych biegnie na zasadach ogólnych. Art. 24 ust. 5 u.s.u.s. (w brzmieniu od dnia 1 stycznia 2003 r.) należy interpretować przez pryzmat jego zgodności ze standardami konstytucyjnymi. Nie można bowiem stracić z pola widzenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013 r. (sygn. akt SK 40/12, OTK-A 2013, Nr 7, poz. 97), w którym Trybunał stwierdził, że art. 70 § 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r. poz. 613 z późn. zm. - dalej: o.p.) w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r. jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Wskazał przy tym, iż ugruntowanym orzecznictwie sądowoadministracyjnym, wprost wywodzonym ze stanowiska Trybunału, panuje pogląd, że wykładnia obecnie obowiązującego przepisu art. 70 § 8 o.p. powinna być dokonywana w kontekście zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 8.10.2013 r. zastrzeżeń konstytucyjnych dotyczących bezpośrednio art. 70 § 6 o.p. w jego brzmieniu do 31 grudnia 2002 r. Mają one bowiem także zastosowanie do art. 70 § 8 o.p. Prowadzi to do wniosku, że art. 70 § 8 o.p. także należy ocenić jako niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. W konsekwencji, ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wyklucza przedawnienia zobowiązania podatkowego zabezpieczonego hipoteką, z tym, że termin przedawnienia biegnie na zasadach ogólnych (por. wyrok WSA w Opolu z 4 kwietnia 2014 r., I SA/Op 566/13; wyrok WSA w Łodzi z 17 grudnia 2013 r., I SA/Łd 496/13; wyrok WSA we Wrocławiu z 30 maja 2014 r., I SA/Wr 524/14; wyrok NSA z 17 kwietnia 2014 r., II FSK 1197/12, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 17 kwietnia 2018 r., sygn. akt I SA/Gl 1272/17).

Sąd orzekając w sprawie o sygn. I SA/ 495/19 uznał zatem, że w tej sytuacji nie można przyjąć za prawidłowe i nie naruszające dyspozycji art. 153 p.p.s.a, zawarte w uzasadnieniu obecnie zaskarżonej decyzji, stwierdzenie organu, że ww. wyrok Trybunału pozostaje bez wpływu odnośnie zabezpieczeń hipotecznych dokonanych po 31 grudnia 2002r., gdyż od 1 stycznia 2003r. obowiązuje przepis art. 24 ust.5 u.s.u.s,, który to przepis nie był objęty przedmiotem tego orzeczenia.

Ponownie rozpatrując sprawę organ zaskarżoną decyzja po raz kolejny odmówił umorzenia należności z tytuł składek. W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił ogólne zasady regulujące kwestie przedawnienia z uwzględnieniem analizy przepisów przejściowych. Następnie organ w tabelarycznym zestawieniu przedstawił należności na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, FP wskazał na daty doręczenia upomnienia, wystawienia tytułów wykonawczych oraz decyzji o wysokości zadłużenia. W dalszej części uzasadnienia organ wskazał, że nie znalazł też podstaw do umorzenia należności na podstawie § 3 ust. 1 pkt 1 – 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Zgromadzona dokumentacja dotycząca sytuacji materialno-bytowej gospodarstwa domowego skarżącego nie potwierdziła, zdaniem organu, wystąpienia przesłanek wskazanych w tym rozporządzeniu, a mianowicie, aby opłacenie należności pociągnęłoby dla niego zbyt ciężkie skutki, ze względu na aktualną jego sytuację rodzinną i stan majątkowy.

W wyniku ponownie dokonanej następnie analizy przedłożonych przez skarżącego dokumentów, dotyczących sytuacji osobistej i majątkowej wnioskodawcy (kosztów utrzymania, jego miesięcznych obciążeń finansowych z tytułu ciążących na nim zobowiązań, stanu zdrowia, posiadanego majątku nieruchomego i ruchomego, przychodów i kosztów prowadzonej działalności gospodarczej), organ stwierdził wprawdzie istnienie niewątpliwie trudnej sytuacji, w jakiej się obecnie znajduje strona, jednakże zdaniem organu nie jest to przesłanką do umorzenia należnych zobowiązań w oparciu o omawiane przepisy prawa (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia).

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu. W skardze skarżący podniósł, że w celu dostarczenia niezbędnych dokumentów kontaktował się z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, jednak jego prośba o wydłużenie terminu motywowana pogarszającym się stanem zdrowia nie została uwzględniona. Podał, że wnosi o umorzenie należności z uwagi, iż należności te uległy przedawnieniu. Podniósł również, że jego sytuacja materialna nie uległa poprawie. Wskazał, że nadal spłaca zobowiązania wobec byłej żony wynikające z wyroku dotyczącego podziału majątku, jednocześnie spłaca raty kredytu. Nadto wskazał, iż zmuszony był do zaciągnięcia pożyczki w firmie A ponieważ brakowało mu pieniędzy na życie. Wyjaśnił również, że obecnie podjął się prowadzenia działalności gospodarczej, ponieważ jest to dla niego jedyna szansa na źródło dochodów, jednak obecnie min. ze względu na pandemię COVID – 19 działalność ta nie przynosi dochodów pozwalających na spłatę zaległych zobowiązań. Wskazał, że jego sytuacja z dnia na dzień jest coraz gorsza, a prognozy na kolejne miesiące nie rokują poprawy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, wskazując, iż rozpatrując sprawę zbadał wszystkie okoliczności mające wpływ na ostateczne rozstrzygnięcie sprawy i rozważył całokształt zgromadzonego materiału dowodowego. Podał, że skarżący nie spełnia przesłanek umorzenia, o których mowa w art. 28 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Nadto wskazał, że dokonał ponownej analizy sprawy, uwzględniając wskazania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, tj. wyjaśniając kwestię wymagalności przedmiotowych należności z tytułu składek, w szczególności badając kwestie ewentualnego przedawnienia tych należności. W dalszej części organ wskazał, że ocena prawna wyrażona we wcześniejszych orzeczeniach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu utraciła moc wiążącą odnośnie niekonstytucyjności art. 24 ust. 4 u.s.u.s, bowiem Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 20 maja 2020 r., sygn. akt P 2/18 orzekł, e art. 24 ust. 5 u.s.u.s jest zgodny z Konstytucją, co powoduje, że dotychczasowy pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu stał się nieaktualny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna, aczkolwiek z innych przyczyn niż wskazywane w skardze.

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) - dalej jako: [p.p.s.a.], decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji (pkt 2). Nadto, stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kontroli Sądu poddana została decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 grudnia 2020 roku o odmowie umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 28.209,74 zł.

Dokonując sądowej kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia podkreślić należy, że przedmiotowa sprawa była już przedmiotem wcześniejszego jej rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, który prawomocnym wyrokiem z 30 stycznia 2019 r. sygn. akt I SA/Op 399/18 uchylił zaskarżoną wówczas decyzję z dnia 16 października 2018 r. nr [...] ([...]) o odmowie umorzenia tych samych należności składowych, a następnie prawomocnym wyrokiem z dnia 22 lipca 2020 r., sygn. akt I SA/Op 495/19 uchylił decyzję z dnia 27 września 2019 roku, nr [...] wydaną w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy.

Przypomnieć również należy, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w tej sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. Zaznaczyć należy, że pomimo użycia w powołanym przepisie określenia "orzeczenie" chodzi w nim nie o sentencję, lecz o uzasadnienie. Ocena prawna rozstrzygnięcia wiąże się bowiem w pierwszym rzędzie z wykładnią prawa, a ta może mieścić się jedynie w uzasadnieniu wyroku (por. wyrok NSA z dnia 15 stycznia 1998 r. sygn. II SA 1560/97 niepubl.). Ocena prawna, o której stanowi analizowany przepis, może dotyczyć zarówno samej wykładni prawa materialnego i procesowego, jak i braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu istotnych okoliczności stanu faktycznego.

Zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązani są zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach. Związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie.

Podkreślenia w tym miejscu wymaga, iż regulacja art. 153 p.p.s.a. stanowi swoistą gwarancję przestrzegania przez organy związania orzeczeniem sądu (por. J. Tarno, Komentarz do ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wydanie 3, Warszawa 2008, str. 376 i nast.). W orzecznictwie podkreśla się, iż działania naruszające tę zasadę muszą być konsekwentnie eliminowane przez uchylanie wadliwych z tego powodu rozstrzygnięć administracyjnych, już chociażby z uwagi na związanie wcześniej przedstawioną oceną prawną także i samego sądu administracyjnego. Bez ścisłego stosowania powołanego przepisu trudno byłoby zapewnić spójność działania systemu władzy państwowej. Jego nieprzestrzeganie w istocie podważałoby bowiem obowiązującą w polskim prawie zasadę sądowej kontroli nad aktami i czynnościami organów administracji (por. dla przykładu: wyroki NSA z dnia 21 października 1999 roku, sygn. akt IV SA 1681/97 i z dnia 1 września 2010 r., sygn. akt I OSK 920/10).

W tym zatem miejscu celowym staje się przywołanie stanowiska Sądu zajętego już uprzednio w niniejszej sprawie na wcześniejszym etapie jej rozpoznania prawomocnym wyrokiem z dnia 30 stycznia 2019 r. sygn. akt I SA/Op 399/18., zgodnie z którym ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wyklucza przedawnienia zobowiązania zabezpieczonego hipoteką, co oznacza, że termin przedawnienia tak zabezpieczonych należności składkowych biegnie na zasadach ogólnych. Art. 24 ust. 5 u.s.u.s. (w brzmieniu od dnia 1 stycznia 2003 r.) należy interpretować przez pryzmat jego zgodności ze standardami konstytucyjnymi. Nie można bowiem stracić z pola widzenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 8 października2013 r. (sygn. akt SK 40/12, OTK-A 2013, Nr 7, poz. 97), w którym Trybunał stwierdził, że art. 70 § 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r. poz. 613 z późn. zm. - dalej: o.p.) w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r. jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP.

W odniesieniu do powyższego wskazać należy, iż Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 20 maja 2020 roku, sygn. akt P/18, orzekł, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s jest zgody z Konstytucją. Skoro w wyroku Trybunału została stwierdzona zgodność ww. przepisu ustawy z Konstytucją, to sąd administracyjny rozpatrujący sprawę po wydaniu wyroku przez Trybunał Konstytucyjny nie może tej okoliczności nie brać pod uwagę lub ją pomijać. Zatem stanowisko wyrażone wyrokiem z dnia 30 stycznia 2019 r. sygn. akt I SA/Op 399/18., w zakresie niekonstytucyjności art. 24 ust. 5 u.s.u.s., aczkolwiek aprobowane w dotychczasowym orzecznictwie sądowoadministracyjnym, musiało zostać zweryfikowane przez Sąd na obecnym etapie postępowania w przedmiotowym zakresie. Odstąpienie od zasady związania swoim wcześniejszym, prawomocnym wyrokiem, uzasadnione jest z uwagi na wydanie przez Trybunał Konstytucyjny wyroku zawierającego stanowisko odmienne, aniżeli wyrażone we wcześniejszym wyroku. W myśl art. 190 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, a ponadto w sprawach wymienionych w art.189 Konstytucji RP podlegają niezwłocznemu ogłoszeniu we właściwym organie urzędowym. Według art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, lecz Trybunał może określić także inny termin utraty mocy wiążącej obowiązującego dotąd aktu normatywnego bądź jego przepisu. W świetle przytoczonego unormowania nie może być wątpliwości, co do tego, że nadanie przez Konstytucję mocy powszechnie obowiązującej orzeczeniom Trybunału Konstytucyjnego oznacza, iż są nimi związane także sądy. Związanie to dotyczy zarówno orzeczeń stwierdzających niekonstytucyjność określonych aktów normatywnych (bądź poszczególnych ich przepisów) z Konstytucją RP, ratyfikowaną umową międzynarodową lub aktem normatywnym wyższego rzędu, czyli takich, które wprowadzają zmiany w obowiązującym dotąd stanie prawnym, jak i orzeczeń stwierdzających zgodność kwestionowanego aktu normatywnego z Konstytucją RP lub z innym aktem ustawodawczym ( por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 sierpnia 2018 r., sygn. akt III PK 71/17, LEX nr 2539181)

Mając powyższe na uwadze, Sąd rozpatrujący przedmiotową sprawę uznał, że ocena prawna wyrażona w poprzednich wyrokach nie wiąże na obecnym etapie rozpatrywania sprawy w zakresie oceny konstytucyjności art. 24 ust. 5 u.s.u.s. Natomiast w pozostałych kwestiach stanowisko wrażone w wyroku z dnia 30 stycznia 2019 r., sygn. akt I SA/Op 399/18, oraz wyroku z dnia 22 lipca 2020 r., sygn. akt I SA/Op 495/12 uznać należy za wiążące Sąd orzekający w obecnym składzie.

Wówczas to w wyroku z dnia 30 stycznia 2019 r., sygn. akt I SA/Op 399/18, Sąd stwierdził, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nr [...] z dnia 16 października 2018 r. organ nie wyjaśnił wystarczająco kwestii wymagalności przedmiotowych należności z tytułu składek, będących przedmiotem wniosku skarżącego, a które to dotyczą lat 2000 – 2018, co powinno skłonić organ do zbadania kwestii ewentualnego przedawnienia tych należności. Sąd odwołując się do orzecznictwa zapadłego na tle przepisu art. 28 u.s.u.s., wskazał, że w przypadku stwierdzenia przedawnienia należności niemożliwe jest dalsze prowadzenie postępowania z wniosku o ich umorzenie, co powoduje konieczność umorzenia postępowania administracyjnego z uwagi na jego bezprzedmiotowość (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 16 października 2018 r., sygn. akt III SA/Łd 561/18). Dodatkowo zwrócił uwagę, że konieczność określenia prawidłowej wysokości zobowiązania ciążącego na zobowiązanym wynika nie tylko z potrzeby ustalenia, czy istnieje przedmiot postępowania, ale również z tego powodu, że wielkość należności umorzenia, których domaga się strona, ma znaczenie dla oceny możliwości ich spłaty bez zagrożenia (lub też z zagrożeniem) dla egzystencji zobowiązanego i jego rodziny (przesłanka z § 3 pkt. 1 rozporządzenia). Przy rozstrzyganiu tej kwestii zawsze niezbędne jest bowiem zestawienie wielkości należności, o umorzenie których wnosi strona, z jej możliwościami płatniczymi, dochodami i stanem majątkowym (por. wyrok WSA w Opolu z dnia 8 sierpnia 2018 r., sygn. akt I SA/Op 450/17). W ocenie Sądu orzekającego we wcześniejszej sprawie sygn. akt I SA/Op 399/18, znajdująca się w aktach bardzo lakoniczna dokumentacja dotycząca kwestii przedawnienia budzi zasadnicze wątpliwości , a co najistotniejsze nie pozwala na jakąkolwiek rzetelną ocenę ewentualnych okresów zwieszenia/przerwania biegu terminu przedawnienia poszczególnych należności objętych wnioskiem o umorzenie. W ocenie Sądu w sprawie nie zostało jednoznacznie wyjaśnione, czy doszło do podjęcia czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności, z tytułu składek, o której dłużnik został powiadomiony. W istocie wskazano jedynie na fakt wdrożenia postępowania egzekucyjnego, jednak zaniechano rozważenia czy okoliczność taka miała wpływ na bieg terminu przedawnienia należności. W aktach brakuje też dowodów na to, że skarżący został powiadomiony o przeprowadzonej czynności egzekucyjnej, co jest niezbędne dla wystąpienia zawieszenia biegu terminu przedawnienia na podstawie art. 24 ust. 5b u.s.u.s. Tym samym Sąd uznał, że organ nie zajął stanowiska odnośnie istnienia bądź nieistnienia przedmiotowych należności; wyczerpujących informacji w tym zakresie nie zawierają również akta administracyjne sprawy. Sąd orzekający we wcześniejszej sprawie sygn. akt I SA/Op 399/18, zwrócił przy tym uwagę, na wynikający z art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. wymóg uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji, który przewidziany został, aby strona miała możliwość zapoznania się z motywami rozstrzygnięcia. Wymóg ten ma również znaczenie dla kontroli sądowoadministracyjnej. Wskazane powyżej braki skutkowały w ocenie Sądu niemożnością zbadania prawidłowości stanowiska organu w omawianym zakresie. Istotne jest również i to, że ewentualne przedawnienie należności lub ich części obligowałoby organ do umorzenia postępowania (w całości lub w części) jako bezprzedmiotowego. Kwestia ta również nie poddaje się kontroli Sądu z uwagi na brak wyczerpujących ustaleń faktycznych i uzasadnienia prawnego w tym zakresie. Sąd orzekający wcześniejszej sprawie sygn. akt I SA/Op 399/18, wyraźnie wskazał, że ponownie rozpatrując sprawę organ winien przede wszystkim ustalić, kiedy upływa termin poszczególnych należności, jaki i poczynić ustalenia odnośnie ewentualnego wystąpienia przesłanek zawieszenia/ przerwania biegu przedawnienia i zgromadzi stosowaną dokumentacje w tym zakresie.

Ponieważ wyrok ten ma atrybut prawomocności, to zgodnie z art. 153 p.p.s.a. wyrażona w nim ocena prawna, za wyjątkiem oceny konstytucjności art. 24 ust. 5 u.s.u.s., ma charakter wiążący, zarówno organ w toku ponownego rozpoznania sprawy zakończonego wydaniem obecnie zaskarżonej decyzji z dnia 14 grudnia 2020 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Wiąże więc Sąd w niniejszym składzie rozpoznający wywiedzioną na tę decyzję skargę.

Powyższe oznacza, że ocena legalności obecnie zaskarżonej decyzji o odmowie umorzenia składek musi się odbywać poprzez pryzmat oceny prawnej wyrażonej w omówionym powyżej wyroku z dnia 30 stycznia 2019 r. sygn. akt I SA/Op 399/18, a więc pod kątem oceny realizacji zaleceń zawartych w jego uzasadnieniu. Tym samym rolą Sądu obecnie kontrolującego legalność zaskarżonej decyzji jest w pierwszej kolejności weryfikacja, czy ZUS w pełni zastosował się do zaleceń i wskazań wyroku poprzednio wydanego w tej sprawie. Jedynie na marginesie, można w tym miejscu dodatkowo zauważyć, odwołując się miedzy innymi do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 września 2019 r., sygn. akt I OSK 2584/17, że ocena prawna zawarta w prawomocnym wyroku sądu administracyjnego wydanym w pierwszej instancji, uchylającym zaskarżoną decyzję organu administracji publicznej, w wyniku czego dochodzi do ponownego rozpoznania sprawy przez organ administracji, a następnie przez wojewódzki sąd administracyjny, ma także istotne znaczenie dla Naczelnego Sądu Administracyjnego przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej wniesionej od ponownego wyroku sądu administracyjnego wydanego w pierwszej instancji, gdyż byłby on niezgodny z prawem, jeżeli przy niezmienionym stanie faktycznym i prawnym sprawy nie uwzględniałby wiążącej oceny prawnej i wskazań, o jakich mowa w art. 153 p.p.s.a.

Tymczasem z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, by organ zweryfikował zgodnie z zaleceniami Sądu orzekającego we wcześniejszej sprawie sygn. akt I SA/Op 399/18 i sygn. akt I SA/Op 495/19, czy należności będące przedmiotem wniosku strony się już w części nie przedawniły. Wręcz przeciwnie, organ uchylił się od dokonania takiej analizy. Co prawda organ przytoczył przepisy dotyczące zasad przedawnienia oraz przedstawił w ujęciu tabelarycznym informacje dotyczące dat wystawienia i doręczenia poszczególnych upomnień oraz dat wystawienia tytułów wykonawczych, jednak w stosunku do części wskazanych tytułów wykonawczych nie wskazał dat ich doręczenia, nie wskazał też innych zindywidualizowanych informacji odnośnie poszczególnych należności dotyczących przebiegu postępowania, np. daty wszczęcia postępowania, historii zastosowanych środków egzekucyjnych, w szczególności do najstarszych należności począwszy od roku 2000 r., czyli sprzed 18 lat. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, by organ zweryfikował w sposób szczegółowy w odniesieniu do okoliczności faktycznych rozpatrywanej i poszczególnych należności, czy nie przedawniły się należności będące przedmiotem wniosku strony.

W ocenie Sądu w obecnym składzie, znajdująca się w aktach sprawy dokumentacja, która w żaden sposób nie została omówiona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, budzi zasadnicze wątpliwości, a co istotniejsze nie pozwala na jakąkolwiek rzetelną weryfikację ewentualnych okresów zawieszenia/przerwania biegu terminu przedawnienia, w szczególności należności najstarszych dotyczących roku 2000. Tytułem przykładu wskazać należy, iż w aktach sprawy znajduje się tabelaryczne zestawienie podpisane przez starszego referenta J. P. zatytułowane "Informacja dotycząca prowadzonego postępowania egzekucyjnego, w celu ustalenia okresu przedawnienia składek", w którym nie zostały wykazane należności dotyczące roku 2000 i 2001. Nadto w aktach sprawy znajduje się postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia 4 listopada 2004 r. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego w stosunku do skarżącego, prowadzonego na podstawie m.in. tytułu wykonawczego Nr [...], który dotyczył składki na Fundusz Ubezpieczenia Społecznego za sierpień 2000, a która to składka jako zaległość została uwzględniona w zaskarżonej decyzji, zaś kwestie związane z umorzeniem postępowania nie zostały w ogóle omówione i przeanalizowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Uwagę zwraca również, że organ wskazał na fakt dokonania na majątku nieruchomym skarżącego zabezpieczeń hipotecznych, jednak w tym przypadku nie opisał i nie przeanalizował bardziej szczegółowo, jakich konkretnie należności dotyczyły te zabezpieczenia wskazując jedynie, że dotyczyło ono kwoty 23.139,60 zł, w sytuacji gdy odmową umorzenia należności z tytułu składek w niniejszej sprawie objęto należności w łącznej kwocie 28.209,14 zł. Nadto jak wynika z informacji o zabezpieczeniach na majątku dłużnika w części dotyczącej informacji o nieruchomościach i dokonanych zabezpieczeniach hipotecznym należności objęte zabezpieczeniem hipotecznym dotyczą składek na ubezpieczenie społeczne za okres od października 2009 r. do grudnia 2009 r., od kwietnia 2010 r. do października 2010 r., a także kwietnia 2011 r., września 2012 r., listopada 2013 r., okresu od stycznia 2014 r. do kwietnia 2014 r. oraz października 2015 r. Nie wyjaśniono przy tym kwestii związanych z przedawnieniem należności dotyczących okresu wcześniejszego, tj. okresu od sierpnia 2000 r. do października 2000 r. oraz od grudnia 2000 r. do stycznia 2001 r. Przypomnieć przy tym należy, że organ administracji publicznej rozstrzygając sprawę nie może dokonywać jedynie pobieżnej i wybiórczej oceny materiału dowodowego, gdyż taka ocena, jeżeli miałaby podlegać kontroli sądu administracyjnego, powinna zostać zdyskwalifikowana jako element nie mogący stanowić podstawy faktycznej zastosowania normy prawa materialnego (np. wyroki NSA z: 15 listopada 2019 r. II OSK 3301/17, 15 października 2019 r. II OSK 2876/17, 13 marca 2019 r. II OSK 1095/17, 28 lutego 2019 r. I OSK 984/17).

Trudno zatem w tej sytuacji, za prawidłowe i nie naruszające dyspozycji art. 153 p.p.s.a, uznać zawarte w uzasadnieniu obecnie zaskarżonej decyzji stwierdzenia ogólne organu dotyczące zasad przedawniania się należności oraz wskazanie w ujęciu tabelarycznym wyłącznie informacji dotyczących dat wystawienia i doręczenia poszczególnych upomnień oraz dat wystawienia tytułów wykonawczych, bez podania zindywidualizowanych informacji odnośnie poszczególnych należności dotyczących przebiegu postępowania, np. daty wszczęcia postępowania, historii zastosowanych środków egzekucyjnych, w szczególności do najstarszych należności począwszy od roku 2000 r., czyli sprzed 18 lat. Określenie prawidłowej wysokości zobowiązania ciążącego na zobowiązanym wynika nie tylko ze względu na potrzebę ustalenia, czy istnieje przedmiot postępowania, ale również z tego powodu, że wielkość należności, umorzenia których domaga się strona, ma znaczenie dla oceny możliwości ich spłaty bez zagrożenia (lub też z zagrożeniem) dla egzystencji zobowiązanego i jego rodziny (przesłanka z § 3 pkt 1 rozporządzenia).

Skoro zatem, a to nie było sporne pomiędzy stronami, w obecnie rozpoznanej sprawie nie doszło w istotnej w sprawie kwestii przedawnienia, do zmiany stanu faktycznego jak i prawnego, za wyjątkiem tej części oceny prawnej, która odnosi się wprost do kwestii zgodności z Konstytucją art. 24 ust. 4 u.s.u.s., Sąd rozpoznający obecną skargę był zobligowany do uwzględnienia oceny prawnej wyrażonej w poprzednich wyrokach, a w konsekwencji do stwierdzenia naruszenia art. 153 p.p.s.a.

W ocenie Sądu, organ wydając zaskarżone rozstrzygnięcie naruszył także, w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, przepis art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. Stosownie do art. 107 § 1 i 3 k.p.a. decyzja powinna zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne. Z istoty samego uzasadnienia wynika, że powinno ono wskazywać przesłanki, którymi kierował się organ wydając dane orzeczenie, a więc powinno w sposób wyczerpujący wyjaśniać podstawę rozstrzygnięcia i okoliczności, które za takim a nie innym rozstrzygnięciem przemawiają. Celem uzasadnienia jest bowiem przedstawienie procesów myślowych, które doprowadziły organ do wydania danego aktu, wskazanie motywów będących podstawą podjętego przez niego rozstrzygnięcia i wreszcie wskazanie argumentów tłumaczących, dlaczego takie, a nie inne stanowisko było prawidłowe w określonym stanie faktycznym. Argumentacja zawarta w uzasadnieniu powinna bowiem pozwolić - zarówno podmiotowi, którego rozstrzygnięcie bezpośrednio dotyczy, jak i ewentualnie sądowi kontrolującemu następnie tę decyzję - odczytać kierunek rozważań, jak i tok rozumowania organu. Uzasadnienie aktu administracyjnego stanowiąc jego integralną część, wpływa bowiem na jego treść. Sporządzenie uzasadnienia jest więc nie tylko wymogiem formalnym - wynikającym wprost z brzmienia art. 107 § 1 i 3 k.p.a. - ale także ma istotne znaczenie merytoryczne. Bez wątpienia przedstawienie toku rozumowania organu administracyjnego wpływa na kontrolę rozstrzygnięcia w postępowaniu sądowoadministracyjnym (zob. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 22 maja 2018 r., sygn. akt II SA/Bd 405/18). Organ nie odnosząc się do kwestii przedawnienia poszczególnych należności w sposób zindywidualizowany znajdujący oparcie w materiale dowodowym, w sposób oczywisty naruszył art. 107 § 3 k.p.a. Funkcją uzasadnienia jest przekonanie strony, że jej stanowisko zostało wzięte pod uwagę, a jeżeli zapadło inne rozstrzygnięcie, to że przyczyną tego są istotne powody (Przybysz Piotr Marek. Art. 8. W: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany. System Informacji Prawnej LEX, 2019). W celu realizacji tej zasady konieczne jest przede wszystkim dokładne wyjaśnienie okoliczności sprawy, konkretnego ustosunkowania się do żądań i twierdzeń stron.

Zdaniem Sądu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ nie wyjaśnił w sposób odpowiadający powyższym wymaganiom kwestii wysokości należności (w tym kwestii przedawnienia) z tytułu składek, będących przedmiotem wniosku skarżącego.

Wskazane powyżej braki powodują, że Sąd obecnie kontrolujący sprawę nie ma możliwości zbadania prawidłowości stanowiska organu w omawianym zakresie. Zatem z uwagi na naruszenie przez organ przepisu art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. zaskarżoną decyzję należało uchylić, gdyż naruszenie to może mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni w jej rozpoznaniu wszystkie oceny prawne zawarte zarówno w niniejszym wyroku, jak i poprzedzających go wyrokach z dnia 22 lipca 2020 r., sygn. I SA/Op 495/19 i z dnia 30 stycznia 2019 r. sygn. akt I SA/Op 399/18, z pominięciem tej części oceny prawnej, która odnosi się wprost do kwestii konstytucyjności art. 24 ust. 4 u.s.u.s

Mając na uwadze, że w sprawie nie poczyniono wyczerpujących ustaleń w przedmiocie przedawnienia należności, Sąd obecnie rozpoznający sprawę, uznał za przedwczesne wypowiadanie się na temat prawidłowości działania organu w zakresie zbadania przesłanek umorzenia zaległych należności, jeżeli nie zostało ustalone, czy nie uległy one przedawnieniu.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 w zw. z art. 153 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd nie orzekł o kosztach, ponieważ skarga w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych zwolniona jest od kosztów sądowych. Należne natomiast od Skarbu Państwa wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 -261 p.p.s.a

Jednocześnie informacyjnie Sąd podaje, że przywołane w tym uzasadnieniu orzeczenia dostępne są na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.qov.pl).