Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 52/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2006-05-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Przemysław Dumana, Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Asesor WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek (spr.), Protokolant Magdalena Nowacka-Brzeźniak, po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi "A" w K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w K. na rzecz strony skarżącej kwotę [...] zł( słownie: [...]) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z., działając na podstawie art. 64 c § 1, § 4 i § 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, działając z urzędu obciążył wierzyciela "A" w K. kosztami postępowania prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych ([...],[...], [...],[...]) wystawionych wobec zobowiązanego "B" w O. w likwidacji w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wskazano, że postępowanie egzekucyjne zostało umorzone na podstawie art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, koszty egzekucyjne nie zostały wyegzekwowane od zobowiązanego, a zatem, stosownie do art. 64c § 4 powołanej ustawy ponosi je wierzyciel.

Pismem z dnia [...] 2004 r. "A" w K. wniósł o umorzenie w całości, lub ewentualnie w części kosztów postępowania egzekucyjnego, którymi obciążono go na mocy opisanego powyżej postanowienia.

W uzasadnieniu wniosku wskazano na treść art. 64e § 2 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zgodnie z którym koszty egzekucyjne mogą być umorzone, gdy za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny. Wnioskodawca wyjaśnił, że koszty egzekucyjne, których umorzenia dotyczy jego wniosek obniżyłyby wysokość kwot z tytułu kar pieniężnych, które "A" w K. przekazuje Narodowemu, wojewódzkim, powiatowym i gminnym funduszom ochrony środowiska i gospodarki wodnej. Zgodnie bowiem z art. 402 ust. 1 ustawy Prawo ochrony środowiska wpływy z tytułu kar pieniężnych, pomniejszone o opłaty poniesione na egzekucję tych należności przekazywane są na rachunki bankowe wymienionych funduszy.

W dalszej części uzasadnienia wniosku W "A" wskazał, że zgodnie z art. 410, 409 i 406 ustawy Prawo o ochronie środowiska fundusze przeznaczają środki otrzymane od "A" na 33 cele związane z ochroną środowiska i służące interesom publicznym, których katalog zacytowano we wniosku. Wnioskodawca oświadczył także, iż pomniejszenie wartości środków przekazywanych na rzecz funduszy utrudni, o ile nie uniemożliwi realizację ochrony środowiska i gospodarki wodnej, gdyż wysokość kosztów egzekucyjnych, których umorzenia domaga się strona jest znaczna, zważywszy, że wpływy z tytułu kar pieniężnych, które "A" uzyskał w [...] 2004 r. stanowiły kwotę [...] zł, w [...] 2004 r. – [...] zł, a w [...] 2004 r. obejmowały kwotę - [...] zł. Wskazując powyższe wartości wnioskodawca stwierdził, że uszczerbek w dofinansowaniu przedsięwzięć, na które przeznaczane są środki funduszy ochrony środowiska znacząco utrudnia, o ile nie uniemożliwia realizacji tych celów, natomiast uszczerbek tej samej wysokości we wpływach otrzymywanych przez urząd skarbowy z tytułu należności za czynności egzekucyjne nie wydaje się stanowić istotnej części miesięcznych wpływów urzędu. Zaakcentował ponadto, że obniżenie dofinansowania celów, na które przeznaczane są środki funduszy ochrony środowiska w o wiele większym stopniu narusza interes publiczny niż tej samej wysokości uszczerbek we wpływach urzędu skarbowego z tytułu opłat za czynności egzekucyjne i opłat manipulacyjnych.

W końcowej części uzasadnienia wniosku strona wniosła o zawieszenie w oparciu o art. 56 § 1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji postępowania egzekucyjnego dotyczącego kosztów egzekucyjnych określonych w postanowieniu Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia [...] r. do czasu rozpatrzenia wniosku.

Postanowieniem z dnia [...] r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. odmówił uwzględnienia powyższego wniosku. W uzasadnieniu postanowienia wskazano przede wszystkim, że rozstrzygnięcie to ma charakter uznaniowy. Stwierdzono, że za obciążeniem wierzyciela kosztami egzekucji przemawiają następujące okoliczności: skierowanie do egzekucji tytułów wykonawczych, obejmujących bardzo wysokie kwoty po upływie znacznego czasu od terminu płatności przedmiotowych należności, niewskazanie przez wierzyciela majątku zobowiązanego, do którego mogłaby zostać skierowana egzekucja, a także bezsporna okoliczność, że koszty egzekucyjne objęte wnioskiem o umorzenie naliczono we właściwej wysokości za czynności, które zostały prawidłowo przeprowadzone (przy czym, działając na korzyść wierzyciela organ egzekucyjny, posiadając informacje o zerowym stanie konta dłużnika odstąpił od zajęcia rachunku bankowego zobowiązanego, która to czynność zawyżyła by znacznie wysokość należnych kosztów egzekucyjnych), a także realne zagrożenie, że uszczerbek we wpływach otrzymywanych przez organ egzekucyjny wynikający z umorzenia przedmiotowych należności, stanowiłby istotne zagrożenie dla wywiązania się Urzędu Skarbowego w Z. z zadań związanych z pozyskaniem środka specjalnego. Wniosek o zawieszenie postępowania egzekucyjnego dotyczącego kosztów egzekucyjnych uznano za bezprzedmiotowe, gdyż złożony został przez zobowiązanego, podczas gdy uprawnienie wynikające z art. 56 § 1 pkt 4 ustawy

o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przysługuje jedynie wierzycielowi.

Po rozpatrzeniu zażalenia strony na powyższe rozstrzygnięcie Dyrektor Izby Skarbowej w K. postanowieniem z dnia [...]r. uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi egzekucyjnemu I instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ nadzoru wskazał, że rozstrzygnięcie o umorzeniu kosztów postępowania egzekucyjnego ma co prawda charakter uznaniowy, jednakże musi być poprzedzone zbadaniem sytuacji majątkowej zobowiązanego – "B" w O. w likwidacji. Koszty egzekucyjne zawsze bowiem podlegają pierwszeństwu w zaspokojeniu, a zatem organ egzekucyjny ma obowiązek podjąć próbę ściągnięcia tych kosztów z majątku zobowiązanego.

Postanowieniem z dnia [...] r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. na podstawie art. 123, art. 124 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 17, art. 18 w zw. z art. 64c § 4 oraz art. 64e § 1 - § 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji odmówił umorzenia naliczonych opłat egzekucyjnych w kwocie [...] zł obciążających wierzyciela "A" w K..

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ egzekucyjny wskazał, że wykonując dyspozycję zawartą w postanowieniu Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. skierowano do Sądu Rejonowego w Z. wniosek o nadanie administracyjnym tytułom wykonawczym klauzuli wykonalności, a następnie wniosek o nakazanie "B" w O. w likwidacji wyjawienia majątku. Na rozprawie w dniu 24 stycznia 2005 r. stawił się likwidator Przedsiębiorstwa J.B. i po złożeniu przyrzeczenia oświadczył, że "na koncie firmy nie ma ani złotówki i żadne wpływy nie nastąpią. Firma ma wiele zadłużeń, między innymi z tytułu wynagrodzeń za pracę". Odnośnie przedłożonego wykazu nieruchomości likwidator stwierdził, że wykaz ten obejmuje jedyny majątek przedsiębiorstwa, a "wszystkie nieruchomości są skażone azbestem, stąd problem z ich zbyciem. Wprost brak możliwości ich zbycia, gdyż koszty oczyszczenia z azbestu są wielokrotnie wyższe niż wartość tych nieruchomości". Likwidator stwierdził też, że "jeżeli chodzi o wierzytelności syndyk starał się doprowadzić do ich ściągnięcia. Aktualnie po postępowaniu upadłościowym i w toku dotychczasowej likwidacji ściągnięto wszystko co było możliwe. Wszelkie ruchomości zostały wysprzedane, środków transportu nie ma, nawet złomu".

W dalszej części uzasadnienia Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. wskazał, że pismem z dnia [...] 2005 r. "A" w K. został poinformowany o stanie majątkowym dłużnika, a w dniu [...]2005 r. złożył wniosek o wszczęcie egzekucji do nieruchomości, pozostałych po zakończonym upadłościowym, które nie zostały sprzedane w ramach prowadzonej likwidacji. Organ egzekucyjny wezwał Likwidatora do przedłożenia dodatkowych informacji na temat prowadzonego postępowania likwidacyjnego. W odpowiedzi na wezwanie Likwidator wyjaśnił, że nie widzi możliwości sprzedaży nieruchomości w tym stanie, bez dofinansowania, a brak środków na wycenę i koszty likwidacji uniemożliwia prowadzenie dalszych czynności (w tym także opłacenie wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego, dotyczącego zmiany Likwidatora). Wierzyciel poinformowany o stanie majątku dłużnika i aspektach postępowania egzekucyjnego, w dniu [...] 2005 r. ponownie zawnioskował (przedkładając nowe tytuły egzekucyjne) o wszczęcie egzekucji z nieruchomości dłużnika.

Jak dalej wskazano w uzasadnieniu postanowienia organu egzekucyjnego "A" pismem z dnia [...] 2005 r. poinformował o przedawnieniu ściągalności kar dochodzonych od "B" w O. w likwidacji na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] i [...]– postępowanie egzekucyjne wszczęte na podstawie tytułów wykonawczych [...] i [...] zostało umorzone postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia [...] r.

Mając na uwadze opisany powyżej całokształt postępowania egzekucyjnego Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. stwierdził, że w świetle ustaleń dotyczących sytuacji majątkowej "B" w O. w likwidacji zasadne są przypuszczenia, że nie uzyska się w prowadzonym postępowaniu kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W tej sytuacji dochodzenie kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego jest bezskuteczne, zwłaszcza, że postępowanie egzekucyjne (w tym także co do kosztów egzekucyjnych) zostało umorzone. Koszty egzekucyjne co do zasady obciążają zobowiązanego, jednakże w sytuacji, gdy nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego (jak to ma miejsce w niniejszej sprawie) stosownie do treści art. 64c § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji obciążają one wierzyciela.

W końcowej części uzasadnienia postanowienia Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. stwierdził, że zapis art. 64e § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewiduje możliwość umorzenia kosztów egzekucyjnych w przypadkach określonych w § 2 pkt 1 tego przepisu, jeżeli obciążenie wierzyciela obowiązkiem uiszczenia tych kosztów byłoby gospodarczo nieuzasadnione. Rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia przedmiotowych kosztów ma charakter uznaniowy, a zatem odmowa uwzględnienia wniosku wierzyciela nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy nastąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca (por. wyrok NSA z dnia 17 maja 2000 r., sygn. akt I SA/Gd 2722/98, publ. POP 2001, nr 6, poz. 2000 oraz wyrok NSA z dnia 13 stycznia 1998 r., sygn. akt I SA/Łd 1811/96, publ. Lex Polonica Maxima).

W zażaleniu na powyższe postanowienie "A" wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. i umorzenie w całości lub w istotnej części kosztów egzekucyjnych, względnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

W uzasadnieniu zażalenia strona, nie kwestionując, że rozstrzygnięcie dotyczące umorzenia kosztów egzekucyjnych ma charakter uznaniowy, wskazała, że jak wynika z przywołanych w zażaleniu orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego rozstrzygnięcie w tym przedmiocie podlega kontroli organu II instancji, obejmującej badanie czy postępowanie zostało przeprowadzone zgodnie z przepisami proceduralnymi i czy rozważno wszystkie zgłoszone okoliczności w sposób przekonywujący, czy organ zebrał i rozważył cały materiał dowodowy w danej sprawie oraz czy wyciągnięte wnioski merytoryczne są logiczne i poprawne i mają swoje uzasadnienie w zebranym w sprawie materiale dowodowym.

W dalszej części uzasadnienia zażalenia strona podniosła, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. nie rozważył wszystkich okoliczności (wskazujących na istnienie ważnego interesu publicznego przemawiającego za umorzeniem kosztów egzekucyjnych) w sposób przekonywujący i nie odniósł się do argumentów wierzyciela zawartych z zażaleniu z dnia [...] 2004 r.

Odnosząc się do okoliczności uznanych przez organ egzekucyjny za istotne w sprawie strona wyjaśniła, że opóźnienie skierowania do egzekucji tytułów wykonawczych dotyczących zobowiązań "B" w O. w likwidacji z tytułu kar za lata 1999, 2000, 2001 nie miało – wbrew twierdzeniom organu - znaczenia dla możliwości uzyskania zaspokojenia z majątku dłużnika. Zgodnie bowiem z art. 63 § 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. Prawo upadłościowe (obowiązującego do dnia 30 września 2003 r.) postępowania egzekucyjnego nie można prowadzić w trakcie postępowania upadłościowego, a postępowanie wszczęte wcześniej należy umorzyć. Postępowanie upadłościowe wobec "B" w O. wszczęto w [...] 1999 r., a zakończono w [...] 2002 r., a zatem prowadzone było w okresie, w którym powstało zobowiązanie z tytułu kar za lata 1999 r., 2000 r. i 2001 r.

Strona podniosła także w zażaleniu, że kierując do egzekucji tytuły wykonawcze dotyczące zobowiązań "B" w O. z tytułu kar za składowanie odpadów "A" w K. wykonywał obowiązek wynikający z § 6 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Obowiązek skierowania tytułów wykonawczych do egzekucji nie obejmuje jednakże, wbrew twierdzeniom organu I instancji, oceny wypłacalności dłużnika, a zatem bezpodstawny jest podnoszony przez ten organ argument, że wierzyciel mógł zaniechać egzekwowania należności od "B" w O. w likwidacji.

Zakwestionowano również zawartą w postanowieniu organu egzekucyjnego z dnia [...] r. tezę, że niemożność zaspokojenia wierzycieli z majątku dłużnika pozostaje w związku z odmową udzielenia "B" przez "A" dotacji na usunięcie skutków zanieczyszczenia środowiska oraz przedsięwzięcia związane z gospodarką odpadami oraz ochroną powierzchni ziemi. Wskazano na nielogiczność takiej koncepcji (przyznanie dotacji, żeby uzyskać zaspokojenie swoich wierzytelności), a także na okoliczność, że zgodnie z obowiązującymi przepisami udzielenie wspomnianego dofinansowania należy do wyłącznej kompetencji Narodowego, wojewódzkich, powiatowych i gminnych funduszy ochrony środowiska, na których decyzje "A" nie ma żadnego wpływu.

W dalszej części zażalenia wskazano, że strona nie neguje zasadności obciążenia jej kosztami postępowania egzekucyjnego, nie kwestionuje także ich wysokości i nie twierdzi, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. ma obowiązek uwzględnienia wniosku o umorzenie tychże kosztów. Strona nie podziela natomiast twierdzenia organu egzekucyjnego, który z treści art. 64e § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wyprowadził wniosek "o szczególnym charakterze" opłaty manipulacyjnej, sugerujący niedopuszczalność umorzenia tejże opłaty. Zdaniem strony ustawowy zapis, który w razie częściowego umorzenia kosztów egzekucyjnych nakazuje w pierwszej kolejności umorzyć opłaty za czynności egzekucyjne nie wyklucza dopuszczalności równoczesnego umorzenia części opłaty manipulacyjnej (podkreślono, że opłata ta, stanowiąca w niniejszej sprawie [...]% całości kosztów egzekucyjnych nie pozostaje w żadnym związku z nakładem pracy poniesionym przez organ egzekucyjny).

W zażaleniu ponownie zaakcentowano, że wzajemna korelacja wysokości kosztów, których umorzenia domaga się "A" z średnimi miesięcznymi wpływami, jakie uzyskuje ten podmiot z tytułu kar pieniężnych (pomniejszonych o koszty ich egzekwowania) wskazuje, że odmowa uwzględnienia wniosku strony uniemożliwi jakiekolwiek dofinansowanie funduszy ochrony środowiska przez okres 1-2 miesięcy. W kontekście tych okoliczności strona wskazała, że "jeśli w sprawach pozostawionych przez przepisy uznaniu administracyjnemu interes społeczny nie stoi na przeszkodzie i leży to w możliwości organu administracji, organ ten ma obowiązek załatwić sprawę w sposób pozytywny dla strony" (por. wyrok NSA z dnia 3 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 1968/00), a uzasadnienie odmowy umorzenia zaległości podatkowej w oparciu o twierdzenie, że przedmiotem działania urzędów skarbowych jest terminowa i zgodna z prawem podatkowym realizacja wpływów do budżetu państwa i budżetów samorządowych nie może zostać uznane za przekonujące (por. wyrok NSA z dnia 17 marca 1994 r., sygn. akt SA/Po 3597/93, publ. Wspólnota 1994/39/14). Akcentując powyższe aspekty orzekania w sprawach umorzenia należności publicznoprawnych strona podniosła, że organ egzekucyjny nie wskazał, jaki uszczerbek we wpływach Urzędu Skarbowego w Z. stanowiłaby kwota [...] zł, nie przedstawił również żadnych argumentów potwierdzających wyższość pozyskania środków na prowizyjne wynagradzanie pracowników urzędów skarbowych wykonujących czynności w ramach egzekucji administracyjnej należności pieniężnych oraz na finansowanie przedsięwzięć usprawniających pobór podatków nad zapewnieniem finansowania przedsięwzięć realizowanych dzięki dofinansowaniu przyznawanemu przez fundusze ochrony środowiska.

W końcowej części zażalenia strona podniosła zarzut całkowitego pominięcia wniosku o częściowe umorzenie kosztów egzekucyjnych, do którego organ egzekucyjny nie odniósł się w ogóle w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia.

Postanowieniem z dnia [...]r. Dyrektor Izby Skarbowej w K. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia [...] r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia opisano stan faktyczny sprawy, a następnie stwierdzono, że w ocenie organu wniosek "A" w K. o umorzenie kosztów egzekucyjnych nałożonych na wierzyciela z uwagi na niemożność uzyskania ich od zobowiązanego nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż nie została spełniona żadna z przesłanek określonych w art. 64 e ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Za umorzeniem przedmiotowych kosztów nie przemawia, w ocenie organu nadzoru, konieczność przeznaczania funduszy, pozyskiwanych m.in. z kar na składowanie odpadów, na dofinansowanie celów związanych z ochroną środowiska. Obowiązek wymierzenia wspomnianych kar nałożony został na wojewódzkich inspektorów ochrony środowiska w art. 37 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o odpadach, przy czym w ust. 11 powołanego przepisu przewidziano, że koszty postępowania egzekucyjnego związanego z wykonaniem nałożonej kary podlegają egzekucji w trybie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wspomniana ustawa (w art. 64 c § 4) przewiduje zaś dopuszczalność obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, jeżeli nie mogą one być ściągnięte od zobowiązanego. Dyspozycja art. 402 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska przewiduje natomiast pomniejszenie wpływów, przekazywanych na wyodrębnione rachunku bankowe funduszy ochrony środowiska o koszty poniesione na egzekucję tych opłat, do których to kosztów niewątpliwie zalicza się koszty egzekucyjne nieściągnięte od zobowiązanego.

W dalszej części uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia Dyrektor Izby Skarbowej w K. wskazał, że w niniejszej sprawie organ egzekucyjny przeprowadził postępowanie w sposób wszechstronny i wyczerpujący, a zatem zwolnienie wierzyciela od obowiązku opłacenia należnych organowi egzekucyjnemu z mocy ustawy kosztów "sprowadziłoby się do nieodpłatnego dokonywania czynności egzekucyjnych na zlecenie "A" w K.".

W końcowej części uzasadnienia organ nadzoru wyjaśnił, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z., odmawiając umorzenia kosztów egzekucyjnych, którymi obciążono wierzyciela rozpatrzył wniosek strony także pod kątem częściowego umorzenia tychże kosztów.

Postanowienie doręczono stronie w dniu [...] 2005 r., a pismem z dnia [...] 2005 r. (nadanym w tym samym dniu w urzędzie pocztowym) pełnomocnik "A" w K. zaskarżył je do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

Skargę oparto na zarzucie naruszenia art. 64 e § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez przyjęcie, że nie zachodzi żadna z przesłanek zastosowania tego przepisu, a w szczególności, że interes publiczny nie przemawia za umorzeniem kosztów egzekucyjnych. Pełnomocnik skarżącego podniósł także zarzut naruszenia art. 7 i art. 107 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego poprzez zaniechanie zbadania zasadności wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych w części, nieuwzględnienie interesu społecznego oraz nieuzasadnienie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych w części.

W skardze wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia [...] r., zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym oraz wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącego powołał się na utrwalone w orzecznictwie sądowym poglądy dotyczące zakresu sądowoadministracyjnej kontroli decyzji i postanowień wydawanych w ramach tzw. uznania administracyjnego. W dalszej części swojego wywodu pełnomocnik strony podniósł, że organ II instancji nie uzasadnił w sposób przekonujący dlaczego za umorzeniem kosztów egzekucyjnych w niniejszej sprawie nie przemawia interes publiczny, a ograniczył się jedynie do przytoczenia norm prawnych dopuszczających możliwość ściągnięcia kosztów egzekucyjnych związanych z wykonaniem kar od wierzyciela, które to normy nie wyłączają zastosowania art. 64 e § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zakwestionowano także wiązanie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych z okolicznością, że postępowanie egzekucyjne, którego dotyczy przedmiotowe koszty zostało przeprowadzone w sposób wszechstronny w sytuacji, gdy organ nie ustosunkował się w ogóle do kwestii, że wysokość opłaty manipulacyjnej (wielokrotnie przewyższająca rzeczywiste koszty egzekucji) nie pozostaje w żadnym związku z nakładem pracy związanej z wykonaniem czynności egzekucyjnych.

W dalszej części uzasadnienia skargi wskazano, że organ II instancji nie wyjaśnił, jakie względy przemawiają za wyższością określonych w art. 8a ust. 1 ustawy z dnia 21 czerwca 1996 r. o urzędach i izbach skarbowych celów związanych z prowizyjnym wynagradzaniem pracowników urzędów skarbowych, wykonujących egzekucję administracyjną należności pieniężnych oraz na finansowaniu przedsięwzięć usprawniających pobór podatków i egzekucję administracyjną nad celami, które podlegają dofinansowaniu przez fundusze ochrony środowiska, a które też niewątpliwie leżą w interesie publicznym.

Pełnomocnik skarżącego podniósł także, że organ II instancji odmawiając umorzenia kosztów egzekucyjnych w części, co skutkuje istotnym zmniejszeniem wpływów do funduszy ochrony środowiska, wpływającym negatywnie na realizację celów związanych z ochroną środowiska nie uwzględnił interesu społecznego, o którym mowa w art. 7 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Nieuzasadnienie odmowy uwzględnienia wniosku strony w tym zakresie stanowiło natomiast naruszenie art. 107 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego.

W końcowej części skargi pełnomocnik strony wskazał, że wszelkie przedstawione zarzuty dotyczą również postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia [...] r., a zatem zasadny jest wniosek o jego uchylenie.

Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Dodatkowo, odnosząc się do zarzutów dotyczących wysokości opłaty manipulacyjnej organ wskazał, że została ona określona w art. 64 § 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zatem odnoszenie się do tej kwestii przez organ jest bezprzedmiotowe. Organ II instancji stwierdził także, że analiza materiału dowodowego w sprawie wskazuje, że nie istnieją przesłanki skierowania sprawy do rozpoznania w trybie art. 119 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skargę inicjującą postępowanie sądowoadministracyjne w niniejszej sprawie wniesiono na rozstrzygnięcie, którym odmówiono uwzględnienia wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych, którymi obciążono wierzyciela w związku z postępowaniem egzekucyjnym zmierzającym do wyegzekwowania należności z tytułu kary nałożonej na "B" w O. w likwidacji. Zobowiązanie wierzyciela do uiszczenia kosztów egzekucyjnych nastąpiło na mocy art. 64 c § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2002 r., nr 110, poz. 968 ze zm.), zgodnie z którym wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeśli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego, (z zastrzeżeniem § 4a - 4c oraz art. 64 e § 4a, które nie znajdują zastosowania w niniejszej sprawie).

Okoliczność, iż stan majątkowy zobowiązanego (badany m.in.

w przeprowadzonym przed sądem powszechnym postępowaniu, w którym wezwano zobowiązanego "B" w O. w likwidacji do wyjawienia majątku) uniemożliwia poniesienie kosztów egzekucyjnych pozostaje poza sporem.

Sądowoadministracyjna kontrola zaskarżonego rozstrzygnięcia sprowadza się do ustalenia czy odmowa uwzględniania wniosku "A" o umorzenie w całości lub w części kosztów egzekucyjnych nastąpiła na skutek prawidłowego zastosowania art. 64 e ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Powołany przepis stanowi, że organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne (§ 1). Koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli (§ 2):

1) stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej,

2) za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny,

3) ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne.

Koszty egzekucyjne powstałe w egzekucji należności pieniężnych mogą być umorzone w przypadkach określonych w § 2 pkt 1, jeżeli obciążenie wierzyciela obowiązkiem uiszczenia tych kosztów byłoby gospodarczo nieuzasadnione (§ 3).

Rozpoznanie wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych oparte jest na konstrukcji uznania administracyjnego, a zatem kontroli Sądu podlega ta część postępowania administracyjnego, która odnosi się do zbadania przez organ egzekucyjny istnienia przesłanek warunkujących umorzenie kosztów egzekucyjnych. Wskazać zatem należy, że organ egzekucyjny zobowiązany był zbadać czy za umorzeniem kosztów egzekucyjnych (w całości lub w części) przemawia ważny interes publiczny, a także czy obciążenie "A" kosztami egzekucyjnymi w niniejszej sprawie jest gospodarczo uzasadnione. Podkreślić należy, że zgodnie z utrwalonym w doktrynie i orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowiskiem, rozstrzygnięcie oparte o zasadę uznania administracyjnego poprzedzone być musi analizą argumentów podniesionych we wniosku, wyczerpującym zebraniem materiału dowodowego, dokładnym wyjaśnieniem wszystkich okoliczności faktycznych oraz odniesieniem dokonanych ustaleń do ustawowych przesłanek dopuszczalności uwzględnienia wniosku strony. Ogólne zasady prowadzenia tego postępowania określone są w art. 7-12 Kodeksu postępowania administracyjnego, do których stosowania (w sytuacji, gdy przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym nie stanowią inaczej) odsyła art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wskazać także należy, że charakter uznaniowy rozstrzygnięcia nie zwalnia organu z obowiązku wskazania motywów, dla których zaaprobowano żądanie strony lub też odmówiono uwzględnienia jej wniosku – nie stanowi spełnienia tego obowiązku ograniczenie się do lakonicznego stwierdzenia, że odmowa umorzenia kosztów egzekucyjnych nie narusza prawa zarówno, gdy zaistniały przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy ich nie stwierdzono.

W niniejszej sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. w uzasadnieniu postanowienia o odmowie umorzenia kosztów egzekucyjnych ograniczył się do wskazania szczegółowych danych potwierdzających niewypłacalność "B" w O. w likwidacji oraz do powołania się na fakt, iż "A" w K., mimo informacji o stanie majątkowym dłużnika przedłożył w dniu [...] 2005 r. nowe tytuły wykonawcze i zawnioskował o wszczęcie egzekucji z nieruchomości dłużnika. Jak wynika z konkluzji zawartej w postanowieniu organu egzekucyjnego I instancji odmowę uwzględnienia wniosku strony umotywowano wyłącznie faktem, że przedmiotowe koszty nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego, wskazując jedynie, że rozstrzygnięcie ma charakter uznaniowy, a zatem "odmowa umorzenia kosztów egzekucyjnych nie narusza prawa zarówno, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca".

Dyrektor Izby Skarbowej w K. utrzymując w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. ograniczył się natomiast do stwierdzenia, że skoro dochodzenie kosztów egzekucyjnych od "A" w K. jest, na mocy art. 402 ust. 1 ustawy Prawo o ochronie środowiska, uprawnione, a postępowanie egzekucyjne, którego dotyczą objęte wnioskiem o umorzenie koszty zostało przeprowadzone w sposób wszechstronny i wyczerpujący to nie zachodzą przesłanki do umorzenia tychże kosztów egzekucyjnych.

Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że w ramach postępowania zainicjowanego wnioskiem "A" w K. o umorzenie kosztów egzekucyjnych nie zbadano w ogóle przesłanek dopuszczalności ich umorzenia (w całości lub w części) określonych w art. 64 e § 2 i § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Nie kwestionując, że rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia kosztów postępowania egzekucyjnego nałożonych na wierzyciela ma charakter uznaniowy, stanowczo stwierdzić należy, że poprzedzone być musi ono zbadaniem skutków finansowych, jakie dla "A" w K.(a także dla dofinansowywanych przez niego funduszy ochrony środowiska) spowoduje poniesienie kosztów, których umorzenia domaga się strona, a następnie przeanalizowanie tych ustaleń w kontekście "ważnego interesu publicznego" oraz "gospodarczego uzasadnienia obciążenia wierzyciela" obowiązkiem uiszczenia tych kosztów. Rozpoznanie wniosku strony pod kątem "ważnego interesu publicznego" wymaga także określenia wzajemnej korelacji pomiędzy skutkami jakie wywoła pomniejszenie środków finansowych, pozostających w dyspozycji "A" a konsekwencjami, jakie zaistnieją – w razie uwzględnienia wniosku strony – na skutek zaniżenia wpływów należnych organowi egzekucyjnemu z tytułu kosztów egzekucyjnych, z których na mocy obowiązującego w dacie rozpoznawania wniosku strony (uchylonego z dniem 1 stycznia 2006 r.) art. 8 a ustawy z dnia 21 czerwca 1996 r. o urzędach i izbach skarbowych (t.j. Dz.U. z 2004 r., nr 121, poz. 1267 ze zm.) finansowano wydatki związane z poborem podatków i prowadzeniem egzekucji administracyjnej oraz wynagrodzenia prowizyjne pracowników urzędów skarbowych, wykonujących egzekucję administracyjną należności pieniężnych oraz przedsięwzięcia usprawniające pobór podatków i egzekucję administracyjną.

Nieprzeprowadzenie postępowania we wskazanym powyżej zakresie nakazuje stwierdzić, że postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. wydane zostało z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy Sąd zobowiązany był, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 31 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) uchylić zaskarżone postanowienie Dyrektora izby Skarbowej w K., o czym orzeczono w sentencji wyroku.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ustalając kwotę kosztów zastępstwa procesowego w oparciu o § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.) oraz o art. 1 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 9 września 2000 r. o opłacie skarbowej (t.j. Dz.U. z 2004 r. Nr 253, poz. 2532).