Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2054/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-01-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6551
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1c, art. 152, art. 200
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 10, art. 81, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18 art. 73 ust. 4
law: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Piotr Kraczowski, Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Sędzia NSA - Piotr Piszczek (spr.), Protokolant - st. sekr. sąd. Marcin Kwiatkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2012r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] znak [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nadmiernie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej; I. Uchyla zaskarżoną decyzję. II. Orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. III. Zasądza od Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz A. K. 400 /czterysta/ złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

W dniu [...] stycznia 2006 r., A. K. złożył w Biurze [...] Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) w B. wniosek o przyznanie renty strukturalnej. Postanowieniem z [...] lutego 2006 r. nr [...] Kierownik Biura [...] ARiMR w B, (dalej: Kierownik Biura) stwierdził, iż wnioskodawca spełnia wstępne warunki wymagane do uzyskania renty strukturalnej. [...] marca 2006 r., do Biura Powiatowego ARiMR w B. wpłynął Akt Notarialny z [...] marca 2006 r., (Repertorium [...] nr [...]) zatytułowany "umowa dzierżawy (celem uzyskania renty strukturalnej)", na mocy którego A.K. oraz B.K. wydzierżawili J. T. swoje udziały w nieruchomościach rolnych stanowiących przedmiot powyższego wniosku z [...] stycznia 2006 r.

Decyzją z [...] marca 2006 r. nr [...] Kierownik Biura przyznał wnioskodawcy rentę strukturalną w wysokości [...] zł na okres od marca 2006 roku do lutego 2016 r., przy czym wysokość przyznanej renty strukturalnej została zwiększona z tytułu trwałego przekazania gospodarstwa rolnego o kwotę [...] zł.

Pismem z [...] sierpnia 2008 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w T. (dalej: Dyrektor Oddziału) zawiadomił zainteresowanego o wszczęciu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Kierownika Biura z dnia [...] marca 2006 r., o przyznaniu renty strukturalnej w związku z podejrzeniem wystąpienia nieprawidłowości popełnionych w trakcie rozpatrywania wniosku o przyznanie renty.

Decyzją z [...] września 2008 r. nr [...] Dyrektor Oddziału stwierdził nieważność decyzji ostatecznej nr [...] z dnia [...] marca 2006 r., o przyznaniu renty strukturalnej, z uwagi fakt, iż beneficjent otrzymał zawyżoną płatność o dodatek z tytułu przeniesienia własności użytków rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego o powierzchni, co najmniej 3 ha użytków rolnych. Wysokość renty strukturalnej powinna zatem wynosić 210 % najniższej emerytury, zgodnie z § 12 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 kwietnia 2004 r., w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 114, poz. 1191 ze zm.).

Decyzją z [...] września 2008 r. Kierownik Biura przyznał stronie rentę strukturalną w wysokości [...] zł z datą wsteczną od marca 2006 r. W dniu [...] października 2008 r. Kierownik Biura zmienił stronie od marca 2008 r. wysokość pobieranej renty strukturalnej o [...] zł i ustalił jej wysokość na kwotę [...] zł.

W dniu [...] czerwca 2009 r. Prezes ARiMR wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności przyznanych beneficjentowi z tytułu renty strukturalnej.

W dniu [...] czerwca 2009 r. w Oddziale Regionalnym w T. stawił się zainteresowany. Podniósł, iż winę za złe obliczenie wysokości renty strukturalnej ponosi osoba wydająca decyzję, gdyż akt notarialny jasno określał formę przekazania gospodarstwa.

Decyzją z [...] lipca 2009 r., nr [...] Prezes ARiMR ustalił kwotę nadmiernie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej na kwotę [...] zł. wraz z odsetkami. Wskazał, że w sprawie nie nastąpiło przeniesienie użytków rolnych w sposób trwały, gdyż grunty zostały oddane w dzierżawę, w związku z czym Kierownik Biura dopuścił się rażącego naruszenia § 12 ust. 2 rozporządzenia.

Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes ARiMR zaskarżoną decyzją nr [...] z [...] lutego 2010 r. utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] lipca 2009 r. W uzasadnieniu organ wskazał, iż określona w zaskarżonej decyzji kwota nadmiernie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej jest prawidłowa. Stwierdził, iż zarzuty podniesione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy pozostają bez wpływu na ustalenia organu odwoławczego i należy je uznać za bezzasadne.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji utrzymanej nią w mocy. Skarżący zarzucił organowi naruszenie następujących przepisów: 7 i 9 k.p.a. w zw. z art. 49 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92 (Dz. Urz. UEL z 327 z 12 grudnia 2001) poprzez nie uwzględnienie treści przepisu 49 ust. 4 powołanego rozporządzenia, albowiem płatność została dokonana na skutek pomyłki organu ją przyznającego, błąd nie mógł być wykryty przez rolnika, a powiadomienie o błędzie nastąpiło po 12 miesiącach od przyznania płatności.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał w całości swoją argumentację zawartą w decyzjach. Odnosząc się do zarzutów podnoszonych przez skarżącego w toku postępowania oraz w skardze, że płatność została dokonana na skutek pomyłki organu ją przyznającego Prezes ARiMR stwierdził, że skarżący mógł w zwykłych okolicznościach wykryć pomyłkę organu w zakresie ustalenia wysokości świadczenia i poinformować o tym organ, w związku z powyższym uznał zarzuty za bezzasadne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 27 października 2010 r. uwzględnił skargę i uchylił decyzję Prezesa ARiMR z dnia [...] lutego 2010 r.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Prezesa ARiMR w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadniało uwzględnienie skargi.

Bezspornym w sprawie było, iż skarżący otrzymał nienależne świadczenie z tytułu renty strukturalnej ustalonej w nieprawidłowej wysokości. W związku z powyższym Prezes ARiMR wydał decyzje, mocą których zobowiązał skarżącego do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w kwocie [...] zł wraz z odsetkami. W swoich decyzjach organ powołał się m.in. na przepisy art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r., ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) Nr 1782/2003 ustanawiającym wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników (Dz. Urz. UE L 141 z 30 kwietnia 2004r.) zgodnie z którym w przypadku dokonania nadmiernej płatności rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki. W decyzji powołano także przepis art. 71 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 z 29 kwietnia 2004 r., ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenie Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) (Dz. U. UE L 153 z 30 kwietnia 2004), zgodnie z którym w przypadku zaistnienia nienależnych płatności, rolnik jest zobowiązany do zwrotu kwoty zgodnie z art. 49 rozporządzenia Komisji (WE) 2419/2001 z 11 grudnia 2001 r., ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92 (Dz. Urz. WE L 327 z 12 grudnia 2001r. Rozporządzenie to zostało uchylone rozporządzeniem Komisji (WE) Nr 796/2004, ma jednakże zastosowanie do okresów premiowych rozpoczynających się przed dniem 1 stycznia 2005 r. Przepisy art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 a także art. 49 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) 2419/2001, są tożsame w swej istocie.

Sąd stwierdził, iż Skarżący nie zakwestionował faktu, iż wysokość renty strukturalnej została błędnie wyliczona przez Kierownika Biura [...] ARiMR w B., jednak od początku postępowania toczącego się w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności przyznanych z tytułu renty strukturalnej podnosił, iż w żaden sposób nie przyczynił się do powstania pomyłki i w dobrej wierze przyjął świadczenie w wysokości mu naliczonej. Powoływał się na konkretne unormowania prawne, zgodnie z którymi obowiązek zwrotu płatności pobranej w nadmiernej wysokości nie istnieje, jeżeli płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu oraz jeżeli błąd nie mógł być wykryty przez rolnika.

Pomimo iż argumenty tego rodzaju zostały podniesione przez skarżącego już w trakcie wyjaśnień złożonych przed organem w toku postępowania przed wydaniem pierwszej decyzji (protokół z wyjaśnień z [...] czerwca 2009 r., – k. 29 akt administracyjnych) a także we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ w żadnej z podjętych w sprawie decyzji nie odniósł się do zarzutów skarżącego. Należy podkreślić, iż we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący powołał się na treść przepisu art. 73 ust.4 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004, który zawiera regulacje zwalniające beneficjenta od zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, jeżeli płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika a o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

Próbę ustosunkowania się do zarzutów skarżącego organ podjął dopiero w odpowiedzi na skargę. Na str. 4 odpowiedzi na skargę znalazło się gołosłowne stwierdzenie, iż "skarżący mógł w zwykłych okolicznościach wykryć pomyłkę organu w zakresie ustalenia wysokości świadczenia i poinformować o tym organ". Powyższego jednakże nie można uznać za prawidłowe. Sąd wskazał, iż próba uzasadnienia rozstrzygnięcia w piśmie procesowym, jakim jest odpowiedź na skargę, złożonym po zakończeniu postępowania administracyjnego, nie może zastąpić uzasadnienia rozstrzygnięcia określonego w art. 107 § 3 k.p.a. Pismo procesowe nie może "uzupełniać" zaskarżonej decyzji przez zamieszczenie w nim rozważań i ocen, które winny zostać zawarte w uzasadnieniu faktycznym i prawnym tej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ orzekający winien odnieść się do podniesionych w niej zarzutów, a nie dokonywać brakujących ustaleń faktycznych lub prawnych w zakresie podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy okoliczności sprawy (art. 54 § 2 ustawy p.p.s.a.)

Sąd dostrzegł, że zgodnie z art. 3 § 1 i 2 p.p.s.a. celem prowadzonego przed sądem administracyjnym postępowania nie jest kolejne rozpoznanie sprawy, lecz jedynie kontrola prawidłowości wydanych w sprawie decyzji pod kątem ich zgodności z prawem, mając przy tym na względzie stan faktyczny i prawny występujący w sprawie w dniu ich podjęcia. Oznacza to, że przedmiotem badania pod kątem legalności i zgodności z prawem przez Sąd jest wyłącznie zaskarżona decyzja Prezesa ARiMR z [...] lutego 2010 r., oraz decyzja ją poprzedzająca, zatem Sąd w swych rozważaniach mógł odnieść się wyłącznie do argumentacji przedstawionej w treści wskazanych decyzji. Biorąc zatem pod uwagę, że odpowiedź na skargę nie stanowi dokumentu, który podlega kontroli przez Sąd, stanowisko w nim zawarte nie może zostać poddane ocenie Sądu.

Sąd wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu organ winien rozważyć możliwość zastosowania w stosunku do skarżącego przepisów zezwalających na odstąpienie od żądania zwrotu nadmiernej płatności, w szczególności przepisów § 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 bądź też przepisu art. 49 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) 2419/2001; z decyzji nie wynika jasno, który z przepisów w ocenie organu winien znaleźć zastosowanie.

W efekcie tego rozstrzygnięcia Prezes ARiMR decyzją z dnia [...] lutego 2011 r. – stosownie do treści art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 29 ust. 4 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa postanowił utrzymać w mocy zaskarżony akt administracyjny.

W motywach wskazano – po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania, a także wyliczeniu kwoty podlegającej zwrotowi – że beneficjent złożył w sprawie oświadczenie o znajomości procedury w sprawie przyznania i wypłaty rent strukturalnych.

Biorąc pod uwagę powyższe Organ stwierdził, że w sprawie A. K. nie ma zastosowania art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników, zgodnie z którym obowiązek zwrotu nienależnych płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika.

Jednakże w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeżeli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności. Nie można się bowiem zgodzić z twierdzeniem strony, że błąd organu popełniony przy wyliczeniu wysokości renty strukturalnej nie mógł zostać przez niego wykryty.

W związku z powyższym organ odwoławczy nie może się również zgodzić z argumentem dotyczącym naruszenia w zaskarżonej decyzji art. 73 ust. 1 rozporządzenia WE nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r., który zdaniem Strony nie ma zastosowania w niniejszej sprawie.

Zgodnie z art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji WE nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki.

Prezes ARiRM badając w swej właściwości spełnienie wymagań określonych obowiązującymi przepisami i analizując całość przedłożonych dokumentów stwierdził, iż zaskarżona decyzja z dnia [...] lipca 2009 r. o ustaleniu A. K. kwoty nadmiernie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej została wydana zgodnie z obowiązującymi przepisami, regulującymi warunki i tryb udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych.

Zgodnie z art. 71 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR), w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z art. 73 ust. 3 rozporządzenia nr 796/2004 r.

Od powyższej decyzji skargę złożył A. K. żądając uchylenia zaskarżonej decyzji a także decyzji tego Organu z dnia [...] lipca 2009 r.

Rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie treści:

- art. 49 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92 (Dz. Urz. UE L z 327 z 12 grudnia 2001 r.) poprzez orzeczenie na podstawie powyższego przepisu o zwrocie pobranych nadmiernie płatności, w okolicznościach, kiedy przepis ten nie znajduje zastosowania; zgodnie z art. 49 ust. 4 powołanego rozporządzenia płatność została dokonana na skutek pomyłki organu ją przyznającego i błąd nie mógł być wykryty przez rolnika, a nadto powiadomienie o błędzie nastąpiło po 12 miesiącach od przyznania płatności,

- art. 7 k.p.a. poprzez naruszenie zasady praworządności oraz nie podjęcie wszystkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli,

- art. 9 k.p.a. poprzez nie poinformowanie strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które miały wpływ na ustalenie jego praw i obowiązków oraz narażenie strony na negatywne konsekwencje jej nieznajomości prawa.

W uzasadnieniu podniesiono, że wszelkie uwagi poczynione w skardze (stanowiącej podstawę rozstrzygnięcia WSA w Warszawie z dnia 27 października 2010 r.) są nadal aktualne.

Zgodnie z art. 73 ust. 4 cyt. rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady (...) obowiązek zwrotu płatności nie ma zastosowania w następujących przypadkach:

1. jeśli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy lub innej władzy (w tym wypadku jest to organ administracyjny – Kierownik Biura [...] ARiMR w B.);

2. jeśli błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach wykryty przez rolnika

(w tym przypadku ta okoliczność zachodzi niewątpliwie, gdyż beneficjent pomocy, ufając w profesjonalne wyliczenie przez organ wysokości renty strukturalnej, nie był zobowiązany do wnikliwego badania prawidłowości działania ARiMR. Ponadto nie miał świadomości tego, że pomimo dostarczania do siedziby organu wszelkich niezbędnych dokumentów, pracownik mógł dokonać wyliczenia wysokości renty w oparciu o błędny stan faktyczny. Tym samym skarżący uznał, iż wysokość świadczenia jest prawidłowa);

3. w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nie ma zastosowania, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności (jak zostało przedstawione w powyższej części uzasadnienia skargi warunek ten został niewątpliwie spełniony).

Biorąc zatem powyższe pod uwagę oczywistym jest – zdaniem strony – że w przedmiotowej sprawie obowiązek zwrotu otrzymanych świadczeń w nadmiernej wysokości nie ma zastosowania.

Skarżący podkreślił, iż przedstawiony sposób działania ARiMR w przedmiotowej sprawie w rażący sposób narusza podstawowe zasady postępowania administracyjnego w szczególności zasady określone w art. 7 i art. 9 k.p.a. Organ wydając decyzję o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej próbuje przerzucić na beneficjenta pomocy odpowiedzialność za błędny urzędnika, którego zadaniem jest dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego stanowiącego podstawę do wydania decyzji administracyjnej. Jest to tym bardziej bulwersujące, że skarżący w trakcie postępowania administracyjnego stale czuwał by rzetelnie wypełniać polecenia pracowników ARiMR i terminowo dostarczył do siedziby Organu wymagane dokumenty. Za skandaliczne zaś należy uznać – zdaniem strony – twierdzenie Organu zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jakoby na skarżącym ciążył obowiązek merytorycznej oceny rozstrzygnięcia sprawy albowiem po wydaniu decyzji uwzględniającej wniosek to skarżącej powinien dokonać jej weryfikacji pod względem zgodności z prawem wydanego rozstrzygnięcia. Gdyby przyjąć za prawidłowy tak absurdalny tok rozumowania należałoby stwierdzić, iż zadaniem organów administracji jest jedynie zweryfikowanie prawidłowości rozstrzygnięcia sprawy dokonanego przez strony pod względem merytorycznym. Złożenie to jest – zdaniem strony – nie do przyjęcia w praworządnym państwie.

W odpowiedzi na skargę podtrzymano argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji i zażądano jej oddalenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

I. Zgodnie z treścią art. 175 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej sądy administracyjne - podobnie jak powszechne, wojskowe i Sąd Najwyższy - zostały powołane do sprawowania wymiaru sprawiedliwości. Z art. 184 tegoż aktu normatywnego wynika, że sądy administracyjne sprawują, w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności publicznej obejmującej również orzekanie o zgodności z ustawami uchwał organów samorządu terytorialnego i aktów normatywnych terenowych organów administracji rządowej.

Różnica pomiędzy sprawowaniem kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne a załatwianiem sprawy wynikającej z działalności administracji publicznej przez sądy powszechne jest dość oczywista. Te ostatnie, bowiem przejmują sprawę wynikającą z działalności administracji publicznej do dalszego jej załatwienia; w przypadku zaś sądów administracyjnych sprawa, której przedmiot jest związany z działalnością organów administracji publicznej, nie przestaje być sprawą, której załatwienie należy cały czas do kontrolowanego przez Sąd organu. Sąd administracyjny bowiem dokonuje - w ramach sprawowanych funkcji orzeczniczych - kontroli (oceny) tej działalności. Sąd ten na skutek zaskarżenia aktu (decyzji, postanowienia) lub czynności, a także bezczynności organu administracji publicznej nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia; ma jedynie skontrolować i ocenić działalność tego organu. Nie może, zatem - co do zasady - zastępować organu administracji publicznej i merytorycznie rozstrzygać sprawy.

II. Określając zakres kognicji zauważyć należy, że sądy administracyjne, w tym wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w którym wskazano, iż owe sądy stosują środki określone w ustawie (akt ten cyt. jest dalej jako p.p.s.a.).

Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią - bez wątpienia - sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. Nie ulega też wątpliwości, że podstawowym celem tejże kontroli jest eliminowanie z porządku prawnego aktów (zwłaszcza decyzji i postanowień), a także czynności organów administracji publicznej niezgodnych z prawem i dążenie do przywrócenia stanu, który nie będzie z nim pozostawał w sprzeczności. Ta funkcja kontroli sądowej jest istotna zarówno z punktu widzenia podmiotu skarżącego, jak i całego aparatu administracyjnego państwa, który winien być żywo zainteresowany w eliminowaniu z obrotu prawnego niezgodnych z prawem aktów i czynności swoich funkcjonariuszy.

Prawidłowość podejmowanych działań, a tym samym legalność działania organów administracyjnych, stanowi bowiem istotny element efektywności i ważną przesłankę istnienia społecznej akceptacji działania aparatu administracyjnego państwa. Stopień zaś akceptacji owego działania organów administracji rządowej, jak też samorządowej, przenoszony jest na ocenę funkcjonowania całego państwa.

III. W powyższym kontekście - stosownie do treści art. 145 § 1 p.p.s.a. - należy zwrócić uwagę, iż nie każdy akt administracyjny, który dotknięty jest wadliwością automatycznie zostanie przez Sąd usunięty z obrotu prawnego. Ustawodawca bowiem przyjął, iż Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie (w całości lub w części) może tak orzec, jeżeli stwierdzi:

naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy;

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, niezależnie od tego, czy uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy;

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd stwierdza nieważność aktu administracyjnego (w całości lub w części), jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach. Orzeka także wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub w innych ustawach.

Reasumując należy stwierdzić, iż uchylenie aktu administracyjnego z racji, naruszenia prawa materialnego uzasadnione będzie wtedy, gdy - w wypadku prawidłowego zastosowania tych norm - rozstrzygnięcie byłoby inne. Zaznaczyć trzeba, że naruszenie prawa nie powoduje uchylenia aktu administracyjnego, gdy wystąpi w postaci rażącej, albowiem wówczas stwierdza się nieważność decyzji lub postanowienia. Wreszcie "inne naruszenie przepisów postępowania" skutkuje uchyleniem aktu administracyjnego, o ile uchylenie to mogło mieć (a więc wcale nie musiało mieć) wpływu na wynik sprawy.

IV. Oceniając - w powyższym kontekście - treść skargi wskazać trzeba, że zasługuje ona na uwzględnienie, albowiem istotnym naruszeniem procedury administracyjnej dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego było zaniechanie powiadomienia strony skarżącej, stosownie do treści art. 10 § 1 k.p.a., o możliwości, przed wydaniem decyzji, wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu jest kwalifikowaną wadą procesową, która stanowi podstawę do sformułowania żądania wszczęcia postępowania w sprawie jego wznowienia na wniosek strony (art. 147 k.p.a.)- vide B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1998, s. 85, teza 5.

Prawo czynnego udziału strony w postępowaniu, jako korelat obowiązku organu obejmuje - stosownie do art. 10 k.p.a. – w zakresie prawa do obrony uprawnienie tejże do wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (w zakresie konsekwencji vide treść art. 81 k.p.a.). Gwarantowana w art. 10 § 1 k.p.a. zasada czynnego udziału w postępowaniu obliguje organ prowadzący postępowanie do stworzenia stronie prawnych możliwości podejmowania czynności procesowych w obronie swoich interesów. Niedopuszczenie strony do udziału w postępowaniu we wskazanych czynnościach skutkuje naruszeniem prawa obligującym do wznowienia postępowania z powodu wypełnienia przesłanki określonej w art. 145 § 1 pkt. 4 k.p.a. - vide wyrok NSA z dnia 19 czerwca 1998 roku, ISA/Lu 652/97, niepublikowany.

Pogląd ten jest akceptowany w najnowszej literaturze, albowiem nadal przyjmuje się że naruszenie zasady ogólnej czynnego udziału strony w postępowaniu stanowi podstawę do wszczęcia postępowania w sprawie o wznowienie postępowania, niezależnie od tego, czy miało wpływ na treść decyzji (vide G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan: Postępowanie administracyjne ogólne, Warszawa 2003, s. 131.).

W niniejszej sprawie – przed wydaniem decyzji w Organie II instancji – treść art. 10 § 1 k.p.a. w ogóle nie miała zastosowania. Potwierdza to treść notatki z dnia [...] lutego 2011 r. sporządzono z up. Prezesa ARiMR w której na dodatek – w sprzeczności z treścią art. 10 § 2 k.p.a. – wskazuje się błędnie przesłanki rezygnacji ze stosowania treści art. 10 § 1 k.p.a.

Niezależnie od argumentacji skargi podnieść trzeba, iż art.10 k.p.a. wprowadza zasadę oznaczającą z jednej strony obowiązek zapewnienia stronie przez Organ czynnego udziału w każdym postępowaniu, z drugiej stwarza warunki w celu umożliwienia stronie wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłaszanych żądań. Strona nie jest zobowiązana do czynnego udziału w postępowaniu, stanowi to jej uprawnienie, jednakże organ administracji ma obowiązek umożliwienia stronie skorzystania z tego uprawnienia. Zgodnie zaś art. 81 k.p.a, okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możliwość wypowiedzenia się, co do przeprowadzanych dowodów. W sprzeczności pozostawać z tą zasadą będzie sytuacja, kiedy nie dostrzegając treści art.10 k.p.a. Organ nie dał możliwości wyjaśnienia okoliczności faktycznych, które stanowiły następnie podstawę do wydania decyzji.

Naruszenie obowiązku stworzenia stronie możliwości wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów stanowi naruszenie przepisów o postępowaniu administracyjnym, które w istotny sposób może wpływać na wynik sprawy i ustalenia faktyczne organu.

V. Mając na uwadze powyższe należało – stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 b) p.p.s.a. – orzec jak w wyroku. Podstawą zaś rozstrzygnięcia jest naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, a więc treść art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.

VI. Trudno też zgodzić się z poglądem Organu, że w sprawie nie ma zastosowania art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającym wspólne, zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów w sprawie dla rolników (Dz. U. UE L 141 z 30 kwietnia 2004 r.), z którego treści wynika, że rolnik – w przypadku dokonania nienależnej płatności – zwraca daną kwotę, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Organ w żadnej mierze w motywach zaskarżonej decyzji nie wykazał, że błąd mógł zostać wykryty przez rolnika.

Analiza treści decyzji z dnia [...] marca 2006 r. o przyznaniu renty strukturalnej (k. 19 akt administracyjnych). Wskazuje na to, iż jest ona niezwykle lakoniczna – także w warstwie uzasadnienia. Jej zrozumienie nie ułatwia też fakt, iż w części rozstrzygającej jest powołany jedynie § 17 ust. 1 w zw. z § 21 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. cyt. rozporządzenia w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielenia pomocy finansowej na uzyskanie rent strukturalnych (...). Za to w uzasadnieniu powołanych jest szereg dalszych przepisów, które winny znaleźć się we części rozstrzygającej (dodatkowo sytuację komplikuje fakt, iż brak jest tam również wskazania ich treści).

Tak więc - de facto-ów akt administracyjnych nie zawiera uzasadnienia prawnego; trudno za takie uznać informację zamieszczone w tabelce. Niezmiernie lakoniczny jest także ustalony stan faktyczny, który powinien stanowić podstawę do powiązaniem ustalonych okoliczności z normami prawa materialnego, a w szczególności ocenić treść aktu notarialnego, który miał istotne znaczenie w sprawie. Skoro brak jest poszanowania reguł określonych w art. 107 § 3 k.p.a., to trudno zarzucić rolnikowi, iż przy tak wadliwej konstrukcji aktu administracyjnego nie dostrzegł wadliwości wyliczenia renty strukturalnej.

VII. Na koniec wypada dostrzec, że Organ nie ocenił – ani jednym zdaniem – kwestii objętej regulacją w zdaniu drugim z cyt. art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004.

Z przepisu tego wynika, że w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczeniem danej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

Tak więc – przy ponownym rozpoznaniu sprawy – należy odpowiednio zakwalifikować zaistniałe w sprawie uchybienia ( przy przyznaniu renty strukturalnej) i odnieść je do przytoczonych norm prawnych wywodząc stosowne skutki dokładnie wczytując się w treść wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

IX. Przy rozstrzygnięciu przedmiotowej sprawy pomocne okazać się mogą motywy wyroku WSA w Warszawie z dnia 6 września 2010 r., V SA/Wa 427/10, w której NSA skargę kasacyjną Prezesa ARiMR oddalił (wyrok z dnia 16 listopada 2011 r., II GSK 1142/10).

Nawiązując do poczynionych tam konstatacji wskazać należy, że również w niniejszej sprawie:

Po pierwsze, nie zostało w jakikolwiek sposób wykazane, że błąd mógł być obiektywnie wykryty przez rolnika. Na tę okoliczność nie przeprowadzono żadnego postępowania wyjaśniającego – chociażby w postaci przesłuchania strony - a poczynione konstatacje to czysta – niczym nie poparta – spekulacja. Z motywów decyzji administracyjnej wynika, że beneficjent składając wniosek o przyznanie złożył podpis pod oświadczeniem, że znane są zasady jej przyznawania. Oznacza to tym samym, że Strona skarżąca potwierdziła znajomość przepisów określających zasady uzyskania tego świadczenia.

Okazuje się, że brak kompetencji organów rozpatrujących złożony wniosek jest nieistotny; mogą one wykazywać całkowitą ignorancję a i tak za brak elementarnej umiejętności w stosowaniu przez nich prawa materialnego odpowie rolnik. Takie stanowisko narusza konstytucyjną zasadę praworządności – art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej ("Organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa").

Wskazać też trzeba, że złożone przez Stronę skarżącą zapewnienie o znajomości zasad przyznania renty strukturalnej nie zwalnia kadry urzędniczej ze znajomości przepisów rządzących przesłankami jej przydzielania (aparat urzędniczy działa przecież w ramach zapisu art. 7 Konstytucji i art. 6 k.p.a.). Zdaniem Sądu osoby oceniające wnioski winny posiadać o wiele doskonalszą znajomość przepisów, które stosują aniżeli rolnik, którego domeną jest produkcja rolna (wszak kadra urzędnicza jest za to właściwie opłacana).

Po drugie, Strona skarżąca działała bez wątpienia w dobrej wierze załączając do wniosku akt notarialny, którego treść nie pozostawia wątpliwości, co do jego istoty; organ miał zatem możliwość – nie będąc wprowadzany w błąd – wydać prawidłową decyzję czego nie uczynił; trudno za to czynić odpowiedzialną stronę skarżącą. Bez wątpienia – w przypadku zaistnienia wątpliwości, (których organ w momencie orzekania nie posiadał) – w sprawie należało ustalić istotne elementy (przesłanki) decyzji w postaci stanu faktycznego, a dopiero później dokonywać jego subsumcji pod określone przepisy prawa materialnego.

Po trzecie, zdumiewające jest to, że za zwrotem nienależnie pobranej płatności ma przemawiać jeden tylko argument – podpisanie przez skarżącego zapewnienia o znajomości zasad przyznawania świadczenia. Brak innych argumentów ze strony organu – co wynika z analizy uzasadnienia decyzji – jest także istotną przyczyną uwzględnienia skargi.

Po czwarte, kłóci się z elementarnym poczuciem sprawiedliwości, kiedy nakazuje się Stronie skarżącej uiścić jeszcze odsetki od pobranej należności, kiedy – co organ przyznaje – świadczenia zostało przyznane na skutek ewidentnej pomyłki organu a rolnik nie był w stanie dostrzec urzędniczej pomyłki.

Po piąte, w efekcie jest uprawniona konstatacja, że w niniejszej sprawie obowiązek dokonywania zwrotu nie powinien mieć miejsca, albowiem płatność została dokonana na skutek pomyłki organu oraz błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika, zwłaszcza, że sami decydenci zorientowali się o wydanej błędnej decyzji w dniu [...] sierpnia 2008 r. a dysponowali kompetentnym aparatem urzędniczym i osobami sprawującymi obsługę prawną. Trudno wymagać, aby rolnik u siebie zatrudniał osoby, które zajmowałyby się kontrolą urzędników.

Po szóste, skreślenie treści art. 160 k.p.a. nie oznacza bynajmniej, że stwierdzenie nieważności decyzji nie rodzi żadnych roszczeń odszkodowawczych. Zgodnie bowiem z treścią art. 417 kodeksu cywilnego za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. Jeżeli wykonywanie zadań z zakresu władzy publicznej zlecono, na podstawie porozumienia, jednostce samorządu terytorialnego albo innej osobie prawnej, solidarną odpowiedzialność za wyrządzoną szkodę ponosi ich wykonawca oraz zlecająca je jednostka samorządu terytorialnego albo Skarb Państwa.

Próżno szukać w wydanych decyzjach stosownego w tym względzie pouczenia (vide treść art. 9 w zw. z art. 107 § 1 k.p.a.), chyba że przyjmuje się znaną dewizę – o czym już wyżej była mowa – że i tak rolnik ma ponieść wszystkie negatywne skutki niekompetencji urzędników.

X. Mając powyższe na względzie należy w uzupełniającym postępowaniu wyjaśniającym ustalić – chociażby poprzez przeprowadzenie dowodu z przesłuchania strony – czy wykształcenie strony stwarzało jej obiektywną możliwość wykrycia błędu organu, który wydał w sprawie decyzję. Jest rzeczą oczywistą, iż inaczej należy traktować rolnika z wyższym wykształceniem ( być może administracyjnym), a inaczej z podstawowym. Następnie te kompetencje należy odnieść do wykształcenia kadry urzędniczej i orzekającego w sprawie organu, który przecież, na co dzień stosuje prawo w tych sprawach a mimo wszystko dopuścił się naruszenia prawa. Porównanie kompetencji może mieć, bowiem istotne znaczenie dla prawidłowego zastosowania wskazanych wyżej przepisów –uwzględniając dyrektywę ius est ars boni et aequi.

XI. Mając na względzie treść także art. 145 § 1 pkt 1c oraz art. 152 i 200 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.