Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1103/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-11-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1, art. 3, art. 4, art. 8 ust. 1 pkt. 1, art. 8 ust. 9, art. 14
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c, art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 6, art. 7, art. 8
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Masternak - Kubiak Sędziowie: Sędzia NSA Irena Kamińska Sędzia del. WSA Ewa Kwiecińska (spr.) Protokolant st. inspektor sądowy Tomasz Zieliński po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 24 marca 2011 r. sygn. akt II SA/Go 61/11 w sprawie ze skargi J. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zielonej Górze z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 24 marca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim oddalił skargę J. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zielonej Górze z dnia [...] listopada 2010 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy.

W dniu [...] września 2010 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej w Ż. wpłynął wniosek J. R. o przyznanie pomocy, w tym o przyznanie zasiłku celowego, w związku z jego tragiczną sytuacją materialno bytową. Decyzją z dnia [...] października 2010 r., nr [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ż., działający z upoważnienia Wójta Gminy Ż., na podstawie art. 2 ust. 1, art. 7 pkt 5, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 39 ust. 2, art. 41 ust. 1 w związku z art. 106 ust. 1, 3a i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 175, poz. 1362 ze zm. – dalej powoływanej jako u.p.s.), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 127, poz. 1055), oraz art. 104 i art. 108 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej k.p.a.) odmówił J. R. przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności.

W uzasadnieniu powyższej decyzji organ pierwszej instancji podał, iż wnioskodawca jest osobą pełnoletnią, całkowicie niezdolną do pracy, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe oraz posiada gospodarstwo rolne o pow. 4,2370 ha. Jednocześnie stwierdził, iż na podstawie ustaleń wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] września 2010 r. oraz zgromadzonej w sprawie dokumentacji ustalono, że miesięczny dochód J. R. stanowi kwota [...] zł, która przekracza kwotę kryterium dochodowego ustalonego zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., tj kwotę 477 zł, co jest jedną z niezbędnych przesłanek otrzymania pomocy finansowej. Ponadto organ wskazał, że przedmiotowa sprawa została również rozpatrzona pod kątem udzielenia specjalnego zasiłku celowego, jednakże nie wystąpiły okoliczności umożliwiające jego przyznanie.

Decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zielonej Górze, po rozpatrzeniu odwołania J. R., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium powołało się dodatkowo na orzecznictwo sądów administracyjnych, z którego wynika, że analiza art. 8 ust. 9 u.p.s. prowadzi do wniosku, iż określa on tzw. ryczałtowy tryb ustalania dochodu osiąganego z gospodarstwa rolnego. Dochód ten jest wyliczany jako wartość dochodu odpowiadająca powierzchni gospodarstwa z uwzględnieniem ha przeliczeniowych i kwoty dochodu ustalonej dla 1 ha przeliczeniowego, niezależnie od faktycznej dochodowości konkretnego gospodarstwa. Ponadto organ wskazał, na okoliczność, iż w związku z tym, że strona nie kwalifikowała się do bezzwrotnych pieniężnych świadczeń pomocy społecznej na zasadach ogólnych organ I instancji rozpatrzył wniosek J. R. również pod kątem możliwości przyznania pomocy w trybie art. 41 u.p.s. tj.: bezzwrotnego specjalnego zasiłku celowego, zgodnie bowiem z art. 41 pkt 1 u.p.s. w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Specjalny zasiłek celowy jest świadczeniem pieniężnym niezależnym od spełnienia kryterium dochodowego, jednakże rozważając przyznanie tego zasiłku organ powinien kierować się zaistnieniem przesłanki wskazanej w wyżej wskazanym artykule, tj. szczególnie uzasadnionym przypadkiem. Jest to świadczenie fakultatywne, którego przyznanie uzależnione jest od możliwości finansowych ośrodka pomocy społecznej oraz od stwierdzenia w oparciu o ustalenia wywiadu środowiskowego istnienia szczególnej sytuacji uzasadniającej udzielenie pomocy w trybie art. 41. Kolegium stwierdziło, że analiza dołączonych do akt sprawy dokumentów potwierdza ocenę dokonaną przez organ pierwszej instancji, że strona posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 4,2370 ha przeliczeniowych. Nadto z oświadczenia o stanie majątkowym strony wynika, iż J. R. jest właścicielem budynku mieszkalnego o pow. użytkowej ok. 82 m2 oraz zabudowań gospodarczych, położonych na działce o pow. 85 arów. Nie występują więc "szczególnie uzasadnione przypadki", o których mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s., skutkujące przyznaniem specjalnego zasiłku celowego.

Decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zielonej Górze zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego J. R., który wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Skarżący wskazał, że nie posiada żadnych dochodów, oszczędności ani innych środków na utrzymanie siebie, opłaty mediów, zakup odzieży, bieżący remont, utrzymanie siedliska i obejścia, zakup przepisanych lekarstw oraz dojazdy do lekarzy specjalistów. Stwierdził, że Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Ż. i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zielonej Górze oparły się o wytyczne o dochodach skarżącego z tabeli, które nie mają nic wspólnego z rzeczywistością panującą w kraju.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zielonej Górze podtrzymało argumenty i stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi.

W dniu 23 marca 2011 r. wpłynęło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego pismo pełnomocnika skarżącego, precyzujące skargę w zakresie żądania uchylenia zaskarżonej decyzji. oraz decyzji ją poprzedzającej. Podkreślono w nim, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja były niezgodne z prawem – art. 8 ust. 9 u.p.s., co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Zarzucono, że organy administracyjne obu instancji dokonały niewłaściwej wykładni powołanego przepisu przyjmując, iż zryczałtowany dochód z pozarolniczej działalności stosuje się również w przypadku, gdy działalność ta faktycznie nie jest prowadzona i praktycznie nie ma możliwości jej prowadzenia. Taka interpretacja, zdaniem pełnomocnika skarżącego, była niewłaściwa i krzywdząca dla osoby, rzeczywiście potrzebującej pomocy. Nie można bowiem przyjmować, wyłącznie w oparciu o zapis ustawy, że gospodarstwo przynosi miesięczny dochód w kwocie [...] zł, gdy w rzeczywistości dochód ten nie jest i nie może być osiągany. Organy obu instancji miały wiedzę, że gospodarstwo w rzeczywistości nie jest prowadzane i prowadzone być nie może. Świadczy o tym zapis z wywiadu środowiskowego, z którego wynika, że J. R. jest osobą chorą, pozostającą pod stałą opieką lekarską i posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności, orzeczony na stałe. Mimo tych ustaleń, organy błędnie przyjęły, że gospodarstwo uzyskuje dochód, pozbawiając skarżącego pomocy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Uzasadniając taki sposób rozstrzygnięcia sprawy Sąd I instancji wskazał, że postępowanie w sprawie przyznawania świadczeń z pomocy społecznej reguluje ustawa o pomocy społecznej oraz stosowane odpowiednio na podstawie art. 14 u.p.s. – przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Przedmiotem rozpoznawanej sprawy było prawo do świadczenia z pomocy społecznej, jakim jest zasiłek celowy, uregulowany w powołanym w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji art. 39 ust. 1 i ust. 2 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zasiłek celowy jest świadczeniem pieniężnym zależnym od spełnienia kryterium dochodowego określonego przez ustawodawcę w art. 8 ust. 1 u.p.s. Ogólna definicja dochodu dla celów pomocy społecznej ujęta została w art. 8 ust. 3 u.p.s. – zgodnie z tą regulacją – dochód stanowi sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, jak również kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Sąd I instancji wskazał, że kwestie te są niesporne i nie budzą w sprawie wątpliwości. Zasadnicze znaczenie ma natomiast w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego interpretacja przepisów regulujących dochód uzyskiwany z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Mianowicie na podstawie art. 8 ust. 9 u.p.s. w związku z § 1 pkt 2 lit. e powołanego rozporządzenia, ustawa przyjmuje założenie, że z 1-go hektara przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości [...] zł (stawka ta obowiązuje od dnia 1 października 2009 r.). Dochód ten ma zatem charakter ryczałtowy i wyliczany jest jako wartość dochodu odpowiadającego powierzchni gospodarstwa, niezależnie od faktycznej dochodowości konkretnego gospodarstwa. O włączeniu dochodów z gospodarstwa rolnego do uzyskanych w danym okresie dochodów nie przesądza zatem rzeczywista wartość osiąganych z niego pożytków, ale wyłącznie fakt umieszczenia gruntów w ewidencji, jako gruntów o stosownym przeznaczeniu. Odnosząc się do restryktywnych dla skarżącego skutków zastosowania analizowanego przepisu, Sąd I instancji zauważył, że przepisy ustawy o pomocy społecznej nie przewidują jakichkolwiek wyjątków od przyjętej zasady wyliczenia dochodu z gospodarstwa rolnego. Kwestia ta była przedmiotem kontroli Trybunału Konstytucyjnego, który nie dopatrzył się jej niekonstytucyjności (por. wyrok TK z dnia 6 maja 2008 r., K 18/2005, OTK-A 2008/4/56, poz. 56). Jak podkreślono w uzasadnieniu tego wyroku, przyjęcie w art. 8 ust. 9 u.p.s. 1 hektara przeliczeniowego w oparciu o apriorycznie określoną wysokość dla określania dochodu z działalności rolniczej nie prowadzi do zróżnicowania sytuacji grupy podmiotów podobnych. Grupą relewantną są bowiem w tym zakresie osoby utrzymujące się z działalności rolniczej, które w ramach u.p.s., traktowane są w sposób jednolity, i nie może być mowy o sytuacji uprzywilejowania któregoś z adresatów tych norm. Wskazał również, że z orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że z punktu widzenia powołanego przepisu bez znaczenia jest okoliczność, czy gospodarstwo rolne jest uprawiane, czy też nie i z jakiego powodu oraz czy rzeczywiście przynosi ono dochody (por. wyroki NSA z dnia 28 grudnia 2000 r., I SA 1406/00, Lex nr 793441; z dnia 19 stycznia 2006 r., I OSK 777/05; z dnia 7 grudnia 2009 r., I OSK 724/09; z dnia 17 lutego 2010 r., I OSK 1292/09; z dnia 21 października 2010 r., I OSK 928/10). Ustawodawca przyjął bowiem domniemanie, że wskazany dochód z gospodarstwa rolnego ustalany jest niezależnie od tego, czy prowadzone jest przez właściciela, czy też posiadacza zależnego (np. dzierżawcę). W powołanych orzeczeniach podkreśla się przy tym, że to czy gospodarstwo rolne jest faktycznie prowadzone i jakie są ewentualne tego przeszkody (np. sytuacja osobista, stan zdrowia) nie ma wpływu na sposób obliczenia dochodu wynikający z art. 8 ust. 9 u.p.s. Dlatego, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, organy obu instancji przyjmując, że dochód skarżącego przekracza ustawowy próg warunkujący przyznanie pomocy społecznej zasadnie odmówiły przyznania mu pomocy.

Odnosząc się natomiast do argumentów dotyczących sytuacji życiowej skarżącego, Sąd I instancji zauważył, że przedmiotowe grunty J. R. dzierżawi od Agencji Nieruchomości Rolnych (wstąpił w ten stosunek prawny po zmarłym bracie). Wskazał, że skoro skarżący otrzymał dopłaty w roku 2009 to, przedmiotowe gospodarstwo rolne jest prowadzone, bowiem warunkiem ich uzyskania jest utrzymanie gruntu w odpowiedniej kulturze rolnej. Podkreślił, że od woli skarżącego zależy kontynuowanie tej działalności. Jeśli zaś, jak twierdzi, gospodarstwa nie prowadzi lub nie może prowadzić samodzielnie, może skorzystać z pomocy innych osób lub ograniczać jej zakres miast powiększać jego areał i pobierać od niego dopłaty. Decydując się na dzierżawę gruntów w przyjętej przez organy wysokości, tj. 4,2370 ha skarżący dokonał tym samym, podobnie jak w sferze opodatkowania, wyboru ryczałtowych kryteriów dochodowości i związanych z tym konsekwencji.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł J. R., reprezentowany przez adwokata. Pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w części oddalającej skargę i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wielkopolskim oraz o przyznanie kosztów pomocy prawnej według norm przepisanych. Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a. skarżący kasacyjnie zarzucił:

1) naruszenie prawa materialnego – art. 8 ust. 9 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o Pomocy Społecznej poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że dochód, wyliczany na podstawie powołanego przepisu ma zastosowanie zawsze, przy posiadaniu gospodarstwa rolnego, niezależnie od faktycznej dochodowości gospodarstwa oraz tego, czy gospodarstwo w rzeczywistości jest i może być prowadzone,

2) naruszenie przepisów postępowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 8 ust 9 ustawy o Pomocy społecznej poprzez zaniechanie uchylenia zaskarżonej decyzji i oddalenie skargi, pomimo naruszenia przez organ prawa materialnego – art. 8 ust. 9 ustawy o Pomocy społecznej, polegającej na błędnej wykładni i przyjęcie dochodu, którego skarżący w rzeczywistości nie otrzymuje, co miało istotny wpływ na wynik sprawy,

3) mające wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 151 P.p.s.a. w zw. 8 ust. 9, art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, polegające na nieuchyleniu zaskarżonej decyzji i oddaleniu skargi, mimo że organ administracji dokonał błędnej wykładni art. 8 ust. 9 ustawy i przyjął, iż skarżący otrzymuje dochód w kwocie [...] zł, gdy dochód ten nie jest osiągany, w wyniku czego skarżący pozbawiony został pomocy społecznej, wbrew celowi ustawy o pomocy społecznej, wynikającego z art. 2 ust. 1 tejże ustawy,

4) naruszenie przepisów postępowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 6, 7, i 8 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 14 ustawy o pomocy społecznej poprzez zaniechanie uchylenia decyzji i oddalenie skargi, pomimo uchybienia przez organy administracji zasadom: legalności, uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli oraz zasadzie pogłębiania zaufania, wyrażonym w powołanych przepisach k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób pobieżny i przyjęcie, że skarżący uzyskuje dochód w kwocie [...] zł, przy jednoczesnym ustaleniu, że faktycznie gospodarstwa nie prowadzi, jest osobą samotną, chorą i niepełnosprawną, pozostającą pod stałą opieką lekarską, a wobec tego w rzeczywistości nie osiąga dochodu.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej pełnomocnik skarżącego zarzucił, że u podstaw zaskarżonego orzeczenia leży błędna wykładania art. 8 ust. 9 ustawy o Pomocy Społecznej. Nie kwestionował przy tym, iż przepis ten ma charakter hipotetyczny – zakłada dochód ryczałtowy w oparciu o powierzchnię posiadanego gospodarstwa, nie może jednak automatycznie przesądzać o tym, że przepis powinien być bezwzględnie stosowany, w każdym przypadku, niezależnie od rzeczywistych dochodów gospodarstwa oraz faktu, czy gospodarstwo jest prowadzone w rzeczywistości, czy też nie. Taka interpretacja jest, w ocenie skarżącego kasacyjnie, błędna i krzywdząca. Przede wszystkim jednak pozostaje w sprzeczności z celem ustawy o pomocy społecznej, jaki wynika z art. 2 ust. 1 i treścią art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Ostatni z powołanych przepisów – art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Tymczasem przyjmując hipotetyczne założenia, nie mające odzwierciedlenia w rzeczywistości, skarżący pozbawiony został pomocy, mimo że pomocy tej potrzebuje, nie jest bowiem w stanie samodzielnie zaspokoić swoich niezbędnych potrzeb bytowych. Skarżący kasacyjnie podkreślił, że wbrew stanowisku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, istotne jest, czy gospodarstwo rolne jest uprawiane, czy nie. Powołał się przy tym na stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy zawarte w wyroku z dnia 29 grudnia 2009 r., w sprawie II SA/Bd 1029/09, zgodnie z którym cyt: "Ryczałtowy tryb ustalania dochodu osiąganego z gospodarstwa rolnego ma zastosowanie do osób, które prowadzą gospodarstwo rolne lub mają możliwość jego prowadzenia i uzyskiwania tą drogą środków utrzymania". Wywodził zatem, że w sytuacji gdy gospodarstwo rolne w rzeczywistości nie jest prowadzone, a na to od początku wskazywał, to dochód nie powinien zostać ustalony w sposób ryczałtowy. Wskazał, że podobne stanowisko zajął również Wojewódzki Sąd Apelacyjny w Łodzi, w wyroku z dnia 22 maja 2009 r., sprawie sygn. akt II SA/Łd 299/09, gdzie przyjął cyt.: "Jeśli strona nie ma możliwości osiągania dochodu z gospodarstwa rolnego z powodu swego stanu zdrowia, to tym samym nie jest możliwe ustalenie tegoż dochodu w ryczałtowy sposób przewidziany w treści art. 8 § 9 u.p.s.". Podkreślił, że do takich samych wniosków doszedł również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, w wyroku z dnia 18 czerwca 2008 r., w sprawie II SA/Ke 268/08. Co istotne, wątpliwości co do interpretacji przepisu art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej nie miał również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie, tyle że w innej sprawie – w sprawie II SA/Go 140/08, w wyroku z dnia z dnia 8 maja 2008 r., gdzie stwierdził cyt. – "Sposób obliczania dochodu z gospodarstwa rolnego w wynikający z art. 8 ust. 9 u.p.s może być stosowany jedynie w sytuacji, gdy organ administracji ustali, że strona faktycznie prowadzi gospodarstwo rolne (użytkuje rolniczo działkę rolną) lub gdy nie osiąga żadnych dochodów z posiadanego gospodarstwa rolnego (dzałki rolnej), choć ma faktyczną możliwość jego prowadzenia i utyskiwania z niego środków utrzymania."

Skarżący kasacyjnie zarzucił, iż konsekwencją powyższej błędnej wykładni było naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na wynik sprawy – art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c i art. 151 P.p.s.a., polegające na zaniechaniu uchylenia zaskarżonych decyzji i oddalenie skargi. W jego ocenie, z uwagi na przedstawioną powyżej argumentację odnośnie błędnej interpretacji, dokonanej przez organy administracji, a następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim, Sąd nie miał podstaw do oddalenia skargi. Przeciwnie, zgodnie z wnioskiem skarżącego, winien decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zielonej

Górze, jak i decyzję ją poprzedzającą uchylić. Z ustaleń wywiadu środowiskowego wynika przecież bezspornie sytuacja życiowa skarżącego. W wywiadzie tym nie ustalono innego dochodu, ponad dochód ryczałtowy, ustalony w oparciu o art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej. Ustalono natomiast, że żyje on samotnie, jest osobą chorą, ze stwierdzeniem niepełnosprawności i wymaga opieki lekarza. Przy tego rodzaju ustaleniach, nie można przyjąć, że skarżący faktycznie prowadzi gospodarstwo rolne i osiąga z niego dochód. Zwłaszcza, że skarżący okolicznościom tym zaprzeczył, wskazując, iż nie osiąga dochodu, nie posiada oszczędności ani środków na życie. Podniósł również, że nie prowadzi gospodarstwa i to z dwóch niezależnych powodów: po pierwsze nie pozwala mu na to stan zdrowia, a po drugie nie ma środków na to by rozpocząć uprawę, a w konsekwencji uzyskiwać dochód z gospodarstwa. Odnosząc się do argumentacji Sądu I instancji, zawartej na stronie 7 uzasadnienia odwołującej się do dopłaty z 2009 r., wskazał, że otrzymanie dopłaty w okresie wcześniejszym (pierwszym roku po tym jak skarżący wszedł w posiadanie gospodarstwa w miejsce zmarłego brata), nie może automatycznie przesądzać o tym, że w roku 2010 gospodarstwo było prowadzone. Brak bowiem na ten temat informacji w wywiadzie środowiskowym, a okoliczności tej skarżący zaprzeczył. Ponadto, nie ustalono, czy w późniejszym okresie dopłaty były przyznawane. Okoliczność ta także nie została potwierdzona przez skarżącego, który wskazywał, że nie osiąga dochodów, nie posiada środków na życie. Nie można zgodzić się z twierdzeniem, że to od woli skarżącego zależy kontynuowanie działalności. Skoro nie posiada on środków na potrzeby bytowe, to tym bardziej nie posiada środków na prowadzenie gospodarstwa. Ze względu na stan zdrowia nie jest w stanie zajmować się gospodarstwem samodzielnie, a na korzystanie z pomocy innych osób J. R. nie stać.

W ocenie skarżącego kasacyjnie, istniały podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji także z tego względu, iż organy administracji, wydając decyzje, naruszyły podstawowe zasady postępowania administracyjnego, takie jak: zasada legalności, uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu obywateli oraz zasada pogłębiania zaufania, które również winny być stosowane zgodnie z art. 14 ustawy o pomocy społecznej. Pomimo bowiem jednoznacznych ustaleń wywiadu środowiskowego – podstawowego dowodu w sprawie, przyjęto, że skarżący osiąga dochód w kwocie [...] zł, mimo że takiego dochódu nie osiągnął i nie był w stanie osiągnąć. Jednocześnie, mając wiedzę i świadomość, iż wskazany w wywiadzie dochód jest czysto teoretyczny organy administracji wydały decyzje, pozbawiając skarżącego prawa do pomocy społecznej, wbrew treści przepisów ustawy o pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ustawy) i celowi tejże ustawy, wynikającemu z art. 2 ust. 1 ustawy. W takim przypadku nie może być mowy o zastosowaniu powyżej wskazanych zasad, co w konsekwencji winno skutkować uwzględnieniem skargi i uchyleniem decyzji.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zielonej Górze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje wcześniejsze stanowisko zajęte w sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Istota sprawy sprowadza się do wyjaśnienia, czy na gruncie art. 8 ust. 1 pkt 1 i art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej, dochody z gospodarstwa rolnego osoby ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej uwzględnia się w dochodzie ogólnym tylko w przypadku, gdy faktycznie prowadzi ona gospodarstwo rolne i osiąga z tego tytułu dochody, czy też także, gdy z posiadanego gospodarstwa rolnego nie osiąga żadnych dochodów.

Analiza art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej prowadzi do wniosku, iż określa on tzw. ryczałtowy tryb ustalania dochodu osiąganego z gospodarstwa rolnego. Dochód ten jest wyliczany jako wartość dochodu odpowiadająca powierzchni gospodarstwa z uwzględnieniem ha przeliczeniowych i kwoty dochodu ustalonej dla 1 ha przeliczeniowego, niezależnie od faktycznej dochodowości konkretnego gospodarstwa (por. wyrok NSA z dnia 28 grudnia 2000 r., I SA 1406/00, Lex nr 793441 oraz wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2006 r., I OSK 777/05).

Przepis ten dla celów udzielania świadczeń z pomocy społecznej przyjmuje, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 207 zł. Nie przewiduje on jakichkolwiek wyjątków od przyjętej w nim zasady wyliczenia dochodu z gospodarstwa rolnego. Oznacza to, że z punktu widzenia powołanego przepisu bez znaczenia jest okoliczność, czy gospodarstwo rolne jest uprawiane czy też nie i z jakiego powodu oraz czy rzeczywiście przynosi ono dochody (por. wyrok NSA z 7 grudnia 2009 r., I OSK 724/09, wyrok NSA z 21 października 2010 r., I OSK 928/10).

Przenosząc te rozważania ogólne na grunt rozpoznawanej sprawy, wskazać należy, iż skarżący nie spełniał warunków do otrzymania pomocy w formie zasiłku stałego, gdyż jego łączny dochód z gospodarstwa rolnego o pow. 4.2370 ha x 207 zł/ha = [...] złotych miesięcznie, przekraczał kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, wynoszące 477 złotych miesięcznie. Jak wyżej wskazano, okoliczność, że z uwagi na stan zdrowia skarżący nie może pracować w gospodarstwie rolnym, nie ma w sprawie znaczenia. Zauważyć bowiem należy, iż w sytuacji, gdy właściciel gospodarstwa rolnego z różnych powodów, w tym z powodu wieku lub stanu zdrowia, nie może go samodzielnie uprawiać, może korzystać z pomocy osób trzecich, czy też oddać gospodarstwo w dzierżawę lub też, jak w niniejszej sprawie, wypowiedzieć umowę dzierżawy. Należy bowiem zauważyć, iż skarżący, jak ustalił Sąd I instancji, a które to ustalenia nie zostały w skardze kasacyjnej zakwestionowane, dzierżawi przedmiotową nieruchomość rolną od Agencji Nieruchomości Rolnych.

Zatem stanowisko Sądu pierwszej instancji w tej kwestii było prawidłowe i nie stanowiło, zarzucanego w skardze kasacyjnej naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 8 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 8 ust. 9 ustawy w związku z art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 4 z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 151 P.p.s.a., stwierdzić należy, iż zarzut ten został powiązany z zarzutem naruszenia przepisów art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a. w związku z art. 14 ustawy o pomocy społecznej. Pełnomocnik, formułując zarzut, stwierdził, że Sąd I instancji zaniechał uchylenia decyzji i oddalenia skargi, pomimo uchybienia przez organy administracji zasadom legalności, uwzględniania słusznego interesu społecznego i słusznego interesu obywateli oraz zasadzie pogłębiania zaufania wyrażonym w przywołanych przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Zdaniem autora skargi kasacyjnej, organy prowadziły postępowanie w sposób pobieżny i przyjęły, że skarżący uzyskuje dochód w kwocie [...] zł, chociaż jest on osobą chorą i niepełnosprawną a wobec czego w rzeczywistości dochodu nie osiąga.

Biorąc pod uwagę, o czym była mowa powyżej, iż z punktu widzenia art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej bez znaczenia jest okoliczność, czy gospodarstwo rolne jest uprawiane, czy też nie i z jakiego powodu oraz czy rzeczywiście przynosi ono dochód, wskazywane przez pełnomocnika kwestie dotyczące stanu zdrowia skarżącego oraz prowadzenia przez niego gospodarstwa rolnego słusznie nie były przedmiotem postępowania dowodowego. Okoliczności te nie mają bowiem znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Dlatego też zarzut naruszenia art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a. w związku z art. 14 ustawy o pomocy społecznej nie zasługuje na uwzględnienie.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego – adwokatowi – wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż z przepisy art. 209 i 210 P.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 P.p.s.a