Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 539/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2014-02-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 71a par. 9,.
journal: Dz.U. 2012 poz 1015
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Przemysław Dumana (spr.), Sędziowie WSA Bożena Miliczek-Ciszewska, Bożena Suleja, Protokolant Paulina Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi A Sp. z o.o. z siedzibą w B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] r., nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w K., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 z związku z art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej K.p.a.) oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 2 i § 4 pkt 1, art. 79a § 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. w Dz.U. z 2012 roku, poz. 105; dalej u.p.e.a.), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. z dnia [...] r., nr [...], którym organ ten określił A – spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w B. wysokość nieprzekazanych przez dłużnika zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu środków pieniężnych na podstawie zajęcia wierzytelności nr [...] z dnia 16 grudnia 2011 roku na kwotę [...] złotych.

W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy przedstawił następujący stan faktyczny oraz argumentację prawną :

W toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. na podstawie tytułów wykonawczych nr [...],[...],[...],[...] i [...] do [...] do majątku A sp. z o.o. z siedzibą w J. przy ul. [...], organ egzkekucyjny wystawił w dniu 16 grudnia 2011 roku zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank, tj. w A Sp. z o.o. w J. przy ul. [...]. Powyższe zawiadomienie doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności i zobowiązanemu w dniu 19 grudnia 2011 r.

Pismem z dnia 5 stycznia 2012 r. dłużnik uznał zajęte wierzytelności zobowiązanego i oświadczył, że nie jest w stanie ich przekazać z powodu tego, iż aktualnie Spółka nie posiada żadnych wierzytelności. Jednocześnie wskazał, że nie toczy się i nie toczyła żadna sprawa o zajęte wierzytelności, a z chwilą powstania wierzytelności Spółka poinformuje o tym organ egzekucyjny i przekaże stosowne kwoty do wysokości wskazane w zajęciu.

W dniu 20 kwietnia 2012 roku Naczelnik Urzędu Skarbowego w J. przeprowadził u dłużnika zajętej wierzytelności kontrolę realizacji zajęcia, w wyniku której sporządzono protokół, w którym stwierdzono, że w siedzibie Spółki znajdują się jedynie dokumenty z 2011 roku, zaś z roku 2012 znajdują się w księgowości w B. Zobowiązano kontrolowaną Spółkę do dostarczenia w terminie 14 dni kserokopii faktur będących w B. oraz dowodów wpłat kwot z tych faktur, a także wszystkich innych dowodów sprzedaży Spółce przez zobowiązanego wyrobów i usług w 2012 roku wraz z dowodami zapłaty.

W wykonaniu wezwania z dnia 24 kwietnia 2012 roku, będącego następstwem zobowiązania zawartego w ww. protokole kontroli, za pismem z dnia 2 maja 2012 roku dłużnik zajętej wierzytelności przekazał kserokopie faktur :

– z dnia 6 marca 2012 roku, nr [...] na kwotę [...] złotych,

– z dnia 30 marca 2012 roku, nr [...] na kwotę [...] złotych,

– z dnia 20 lutego 2012 roku, nr [...] na kwotę [...] złotych,

– z dnia 20 lutego 2012 roku, nr [...] na kwotę [...] złotych,

– z dnia 20 lutego 2012 roku, nr [...] na kwotę [...] złotych,

oraz potwierdzenie transakcji (przelewy) :

– z dnia 1 marca 2012 roku na kwotę[...] złotych,

– z dnia 10 lutego 2012 roku na kwotę[...] złotych,

– z dnia 9 lutego 2012 roku na kwotę [...] złotych,

– z dnia 19 stycznia 2012 roku na kwotę [...] złotych,

– z dnia 12 stycznia 2012 roku na kwotę [...] złotych,

– z dnia 9 stycznia 2012 roku na kwotę [...] złotych,

dokonane przez dłużnika zajętej wierzytelności na konto zobowiązanej Spółki.

Postanowieniem z dnia [...] r., nr [...], wydanym na podstawie art. 123 K.p.a. oraz art. 71a § 9 u.p.e.a. Naczelnik Urzędu Skarbowego w J. określił wysokość nieprzekazanych przez dłużnika zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu środków pieniężnych na podstawie zajęcia wierzytelności nr [...] z dnia 16 grudnia 2011 roku na kwotę [...] zł.

W zażaleniu na to postanowienie Spółka A wniosła o jego uchylenie.

Postanowieniem z dnia [...] r., nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w K. uchylił w całości zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

W dniu 25 lipca 2012 roku Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w B. przeprowadził u dłużnika zajętej wierzytelności kontrolę realizacji zajęcia, w wyniku której sporządzono protokół. Powyższa kontrola potwierdziła wskazane wyżej przepływy finansowe pomiędzy Spółkami, oraz okoliczność wystawienia wskazanych wyżej faktur. W wyjaśnieniu powyższych operacji kontrolowana Spółka okazała umowę przedpłaty z dnia 14 grudnia 2011 r., zgodnie z którą B sp. z o.o. w miesiącu maju 2012 r. miała wykonać na rzecz A sp. z o.o. prace polegające na spongowaniu chodnika nadścianowego w C S.A. - KWK [...]. Na poczet tych robót A miał wypłacić zobowiązanej spółce wynagrodzenie (przedpłatę) w kwocie [...] zł. Z oświadczenia Wiceprezesa Zarządu H. W. złożonego do ww. protokołu wynikało, że kwota ta była maksymalną kwotą, jaka miała być wypłacona zleceniobiorcy na podstawie faktrur zaliczkowych. Faktury zaliczkowe wg. oświadczenia Prezesa wystawiono na łączną kwotę [...] zł, natomiast suma dokonanych przelewów wyniosła [...] zł. Różnica stanowiąca kwotę [...] złotych dotyczyła umowy kompensaty z dnia 3 kwietnia 2012 roku. Z wyjaśnień przedłożonych do protokołu wynikało także, że spółka A w dniu 14 września 2011 r. podpisała umowę pożyczki ze spółką B na kwotę [...] zł., której zabezpieczeniem było prawo pierwokupu samochodu marki LEXUS o nr rej. [...]. Kwota pożyczki pomniejszona o kwotę [...] zł., tj. w kwocie [...] zł., została również skompensowana w dniu 3 kwietnia 2012 r. ze zobowiązaniami kontrolowanej spółki na rzecz B sp. z o.o. wynikającymi z faktur za wykonane roboty i usługi (faktury nr [...] z 6 marca 2012 r. i nr [...] z 30 marca 2012 r.).

Postanowieniem z dnia [...] r., nr [...], wydanym na podstawie art. 123 K.p.a. oraz art. 71a § 9 u.p.e.a. Naczelnik Urzędu Skarbowego w J. określił wysokość nieprzekazanych przez dłużnika zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu środków pieniężnych na podstawie zajęcia wierzytelności nr [...] z dnia 16 grudnia 2011 roku na kwotę [...] zł.

W dniu 24 października 2012 roku do Urzędu Skarbowego w J. wpłynęło zawiadomienie od A sp. z o.o. o potrąceniu w dniu 17 października 2012 roku wzajemnych wierzytelności. Dłużnik zajętej wierzytelności poinformawał następnie, że wobec powyższego nie posiada wierzytelności wobec B sp. z o.o. w likwidacji.

W wyniku zażalenia na powyższe rozstrzygnięcie Dyrektor Izby Skarbowej w K. postanowieniem z dnia [...] r., nr [...] uchylił w całości zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, organ egzekucyjny wydał w dniu [...] roku postanowienie o określeniu wysokości nieprzekazanych przez dłużnika zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu środków pieniężnych na podstawie zajęcia wierzytelności nr [...] z dnia 16 grudnia 2011 roku na kwotę [...] zł.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ egzekucyjny stwierdził, że przeprowadzona kontrola wykazała bezpodstawne uchylanie się dłużnika od wykonania zawiadomienia o zajęciu z dnia 16 grudnia 2011 roku. Podkreślił, że pomimo zajęcia Spółka dokonywała przelewów środków pieniężnych na konto "B" sp. z o.o., jak również otrzymała od tej Spółki faktury za wykonane roboty i usługi. Spółka dokonywała więc ww. rozporządzeń pomimo zajęcia, bez zgody organu egzekucyjnego, nie regulowała również, mimo upływu terminu płatności faktur otrzymanych od zobowiązanej Spółki, na należności z tytułu wykonanych usług. Podkreślił także, że w odpowiedzi na zajęcie Spółka je uznała i nie zgłosiła żadnych zastrzeżeń względem wierzytelności (umowy, przedpłaty potrącenia). Wskazał, że organ egzekucyjny nie uznał za dopuszczalne dokonanie potrącenia wierzytelności w warunkach określonych w artykule 504 K.c. w świetle art. 89 § 3 pkt 2 ustawy egzekucyjnej.

W zażaleniu na powyższe postanowienie Spółka wniosła o jego uchylenie i wtrzymanie jego wykonalności.

W uzasadnieniu zażalenia Spółka podważyła zasadność wydanego postanowienia z dwóch powodów. Po pierwsze odniosła się do dokonanego zajęcia wierzytelności i wskazała, moment jego dokonania oraz fakt, że zgodnie z przepisami u.p.e.a. (art.67 § 1) zawiadomienie o zajęciu powinno zawierać określone elementy. Podkreśliła, że dokonując zajęcia organ egzekucyjny powinien wskazać osobę zobowiązaną do zapłaty, oznaczyć zajmowaną wierzytelność pieniężną oraz tytuł prawny z której ona wynika. Ponadto w ocenie Spółki, zajęcie nie dotyczy wierzytelności innych niż wskazanych w zawiadomieniu o zajęciu, wynikających z innego stosunku prawnego, choćby między tymi samymi stronami. Zajęcie to ponadto dotyczy wierzytelności istniejącej tj. konkretnej, osadzonej w ramach określonego stosunku zobowiązaniowego pomiędzy zindywidualizowanymi podmiotami i ma sprecyzowaną treść. Tymczasem – zdaniem Spółki – skierowane do niej zawiadomienie o zajęciu takich warunków nie spełniało. Drugim z powodów bezzasadności wydanego postanowienia jest fakt, że Spółka nie postąpiła wbrew otrzymanemu zawiadomieniu o zajęciu. Dokonała ona bowiem na rzecz B przelewów z tytułów wystawionych faktur zaliczkowych – realizując umowę przedpłaty, a w pozostałej części dokonała kompensaty z mową pożyczki z dnia 14 września 2011 roku. Podkreśliła, że poinformowała w dniu 24 października 2012 roku organ egzekucyjny o potrąceniu wzajemnych wierzytelności. W dalszej części uzasadnienia Spółka przedstawiła podstawy i zasady instytucji potrącenia, określone w art. 504 K.c.

Ustosunkowując się do zarzutów zażalenia organ nadzoru w pierwszej kolejności przytoczył treść art. 71 a § 9, art. 71 a § 4 i art. 79 § 6 u.p.e.a.

Następnie wskazał, że organ egzekucyjny uczynił zadość powołanym przepisom i przeprowadził u dłużnika zajętej wierzytelności w dniu 25 lipca 2012 roku kontrolę oraz spisał z tych czynności protokół z osobami odpowiedzialnymi za realizację zajęcia dokonanego zawiadomieniem z dnia 16 grudnia 2012 roku.

Podkreślił, że organ egzekucyjny w zaskarżonym postanowieniu wykazał jednoznacznie wystąpienie w sprawie obu przesłanek opisanych w art. 71a § 9 u.p.e.a., tj. po pierwsze że dłużnik zajętej wierzytelności uchylił się od jej przekazania organowi egzekucyjnemu oraz po drugie, ze uchylenie to miało charakter bezpodstawnego.

Za chybiony uznał organ nadzoru zarzut naruszenia art. 89 § 2 ustawy egzekucyjnej. Ustosunkowując się do tego zarzutu wskazał, że Spółka sama wskazała, że zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług. Przekazane środki przez A dotyczyły przyszłych usług objętych zajęciem. Nie ma zatem znaczenia, czy zostały one nazwane zaliczką, przedpłatą, czy też w inny sposób, gdyż mają one charakter wierzytelności. W zawiadomieniu o zajęciu z dnia 16 grudnia 2012 roku organ egzekucyjny wskazał w sposób jednoznaczny i nie budzący wątpliwości zajęcia jakich wierzytelności dokonuje. Organ wskazał, że są to wierzytelności z tytułu robót, usług oraz innych wzajemnych rozliczeń. Spółka uznała tak opisane wierzytelności i zobowiązała się do ich przekazania organowi egzekucyjnemu.

Organ nadzoru podzielił także zdanie organu egzekucyjnego w kwestii bezskuteczności kompensaty. Podkreślił, że Kodeks cywilny, regulujący instytucję potrącenia, dopuszcza jej możliwość tylko gdy stan potrącalności istniał już przed dokonaniem zajęcia, albo gdy obie wierzytelności już istniały, ale nie były wymagalne, a potem stały się wymagalne w takiej kolejności, że wierzytelność dłużnika zajętej wierzytelności uzyskała przymiot wymagalność wcześniej niż wierzytelność zajęta. Zatem nie było podstaw prawnych do dokonania przedmiotowej kompensaty, a dokonanie jej ma charakter bezpodstawnego uchylania się dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania organowi egzekucyjnemu wymaganych kwot wynikających z wystawionych faktur.

W skardze, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach pełnomocnik Spółki wniósł o :

– uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej oraz poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. z dnia [...] r., nr [...],

– zasądzenie od organu odwoławczego (błędnie nazwanego przez pełnomocnika Prezesem Narodowego Funduszu Zdrowia) na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych,

– wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji,

– rozpoznanie ww. wniosku przez Sąd, w przypadku odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonego postanowienia przez organ nadzoru, zgodnie z art. 61 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Zaskarżonemu postanowieniu pełnomocnik zarzucił :

1) naruszenie prawa materialnego a w szczególności art. 504 Kodeksu cywilnego poprzez jego błędne zastosowanie, podczas gdy w stanie faktycznym niniejszej sprawy należało stwierdzić, iż istnieją podstawy do skutecznego dokonania potrącenia zajętej wierzytelności;

2) naruszenie prawa procesowego, tj. :

a) art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego – poprzez niedostateczne wyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności i tym samym błędne przyjęcie, że skarżąca Spółka bezpodstawnie uchylała się od przekazania organowi egzekucyjnemu kwoty [...] zł., podczas gdy prawidłowo ustalony stan faktyczny prowadzi do wniosku przeciwnego,

b) art. 89 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – poprzez jego błędną interpretację i przyjęcie, że organ egzekucyjny skutecznie zajął wierzytelności wskazane w zaskarżonym postanowieniu,

c) art. 71a § 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – poprzez jego błędne zastosowanie na skutek przyjęcia, że skarżąca bezpodstawnie uchyla się od przekazania organowi egzekucyjnemu kwoty [...] zł.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik podniósł, że zgodnie z brzmieniem art. 89 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. Natomiast warunkiem skuteczności dokonanej czynności egzekucyjnej jest dopełnienie przez organ egzekucyjny obowiązków wynikających m.in. z art. 67 § 1 ustawy egzekucyjnej, tj. wystawienia zawiadomienia o zajęciu zawierającego elementy określone tym przepisem, w tym oznaczenie zajmowanej wierzytelności pieniężnej. Zajęcie wierzytelności może obejmować tylko wierzytelność istniejącą oraz musi zostać określony tytuł prawny z którego wynika ta wierzytelność. W przedmiotowej sprawie, zdaniem pełnomocnika, organ egzekucyjny wystosował do A Sp. z o.o. jedynie ogólne zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z tytułu wykonywania robót i usług oraz innych wzajemnych rozliczeń. Zdaniem skarżącej nie było to precyzyjne skonkretyzowanie wierzytelności podlegającej zajęciu.

Następnie stwierdził, że w przedmiotowej sprawie skarżąca dokonała na rzecz B Sp. z o.o. przelewów z tytułu wystawionych faktur zaliczkowych, z tytułu realizacji umowy przedpłaty zawartej w dniu 14 grudnia 2011 r. a ponadto część wierzytelności została skompensowana z umową pożyczki z dnia 28 września 2011 r. Zdaniem pełnomocnika takie działanie nie było działaniem wbrew zajęciu, bowiem przekazane środki dotyczyły przyszłych usług i nie mogły być traktowane jak wierzytelności. Środki te nie były związane z jakimkolwiek już istniejącymi umowami a co za tym idzie nie mogły zostać zajęte na podstawie zawiadomienia organu egzekucyjnego z dnia 16 grudnia 2012 r.

Ponadto pełnomocnik wskazał, że w dniu 25 października 2012 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego został poinformowany o potrąceniu w dniu 17 października 2012 r. wzajemnych wierzytelności pomiędzy B sp. z o.o. a A sp. z o.o. Podniósł, że z art. 504 K.c. wynika zasada, że zajęcie wierzytelności nie stoi na przeszkodzie dokonaniu potrącenia. Przepis ten odnosi się do każdego zajęcia wierzytelności, w tym zajęcia w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji. Potrącenie w takiej sytuacji jest możliwe, jeżeli wszystkie przesłanki potrącenia zaistniały jeszcze przed dokonaniem zajęcia, bądź wówczas gdy obie wierzytelności istniały przed zajęciem, a ich wymagalność nastąpi już po zajęciu wierzytelności jeżeli pierwsza stanie się wymagalna wierzytelność dłużnika zajętej wierzytelności, a dopiero jako druga wierzytelność zajęta. Podkreślił, że organ egzekucyjny nie przeanalizował powyższego zawiadomienia z dnia 24 października 2012 r. pod kątem regulacji art. 504 K.c.

Zdaniem pełnomocnika oczywiście błędnym jest stanowisko organu egzekucyjnego, zgodnie z którym sam fakt, iż skarżąca nie poinformowała organu, że istnieją podstawy do dokonania potrącenia wzajemnych wierzytelności przesądza o tym, iż Spółka nie miała prawa dowolnego dysponowania lub rozporządzenia zajętą wierzytelnością. Wbrew twierdzeniom organu egzekucyjnego w przedmiotowej sprawie możliwe było dokonanie potrącenia.

W dalszej części uzasadnienia skargi pełnomocnik wskazał, że skarżąca udzieliła poręczenia B Sp. z o.o. na spłatę kredytów w marcu i kwietniu 2011 r., a ponadto temu samemu podmiotowi skarżąca udzieliła pożyczki w dniu 28 września 2011 r. Na podstawie porozumienia z dnia 27 września 2012 r. oraz umowy odnowienia z dnia 15 października 2012 r. skarżąca została zobowiązana do spłaty kredytu za B sp. z o.o. w oparciu o wcześniejsze poręczenie. Następnie w dniu 16 października 2012 r. skarżąca nabyła od Banku D w J. wymagalną wierzytelność należną Bankowi D w J. od B Sp. z o.o. wynikającą z umowy kredytu. Skarżąca jako poręczyciel spłacała wobec Banku D zadłużenie za spółkę B Sp. z o.o. Zajęcie wierzytelności nastąpiło natomiast w dniu 16 grudnia 2012 r. Zatem potrącona wierzytelność istniała i była wymagalna wcześniej niż dokonane przez organ egzekucyjny zajęcia. Przeprowadzone czynności kontrolne nie mogły prowadzić więc do stwierdzenia, iż dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania organowi egzekucyjnemu kwoty [...] zł.

Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Postanowieniem z dnia 10 czerwca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji.

Pełnomocnik strony skarżącej pismem z dnia 20 czerwca 2013 roku wniósł zażalenie na powyższe postanowienie.

Pismem z dnia 1 sierpnia 2013 r. skarżący cofnął ww. zażalenie.

Postanowieniem z dnia 21 sierpnia 2013 r., sygn. akt II FZ 581/13 Naczelny Sąd Administracyjny umorzył postępowanie zażaleniowe.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem postanowienie będące przedmiotem kontroli nie narusza przepisów prawa.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1259 z późniejszymi zmianami), sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 roku, poz. 270) wynika, że w przypadku gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Z okoliczności rozpoznawanej sprawy wynika, że skarżąca Spółka zakwestionowała zasadność określenia jej wysokości nieprzekazanych środków pieniężnych na poczet otrzymanego do realizacji zajęcia z dnia 16 grudnia 2011 roku w wysokości [...] złotych twierdząc, że nie uchylała się bezpodstawnie od przekazania zajętej wierzytelności jak stanowi art. 71a § 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. w Dz.U z 2012 roku, poz. 1015; dalej u.p.e.a.).

Mając na uwadze powyższe na wstępnie wskazać należy na regulacje ww. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Zgodnie z treścią art. 89 § 1 wymienionej organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług (art. 89 § 2 u.p.e.a.). Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego czy:

a) uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego,

b) przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania, i

c) w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność (art. 89 § 3 pkt 1 u.p.e.a.).

Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1 powołanego przepisu organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią (art. 89 § 3 pkt 2 u.p.e.a.).

Jak stanowi z kolei art. 91 ww. ustawy jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności uchyla się od przekazania zajętej kwoty organowi egzekucyjnemu, mimo że wierzytelność została przez niego uznana i jest wymagalna, stosuje się odpowiednio przepisy art. 71 b.

Wymogi wskazane powyżej zostały spełnione bowiem bezsporne w rozpoznawanej sprawie jest, że skarżąca Spółka uznała zajęte wierzytelności zobowiązanego pismem z dnia 5 stycznia 2012 roku.

Zgodnie z art. 71b ww. ustawy jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, zajęta wierzytelność albo część wierzytelności może być ściągnięta od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Podstawą wystawienia tytułu wykonawczego jest postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9. Tytuł wykonawczy wystawia organ egzekucyjny, który dokonał u dłużnika zajętej wierzytelności zajęcia wierzytelności.

Zgodnie z art. 71 a § 9 (zdanie pierwsze), jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Z przepisu tego wynika więc, że przesłankami do określenia dłużnikowi wysokości nieprzekazanych (organowi egzekucyjnemu) wierzytelności przysługujących zobowiązanemu są:

– fakt ich zajęcia przez organ egzekucyjny (w stosownym trybie);

– bezpodstawne uchylanie się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu.

W zakresie pierwszej przesłanki należy wskazać, że w niniejszej sprawie okoliczność zajęcia wierzytelności zobowiązanego, przysługujących mu wobec skarżącej Spółki, zawiadomieniem z dnia 16 grudnia 2011 roku, doręczonym dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 19 grudnia 2011 roku jest niewątpliwa i nie jest kwestionowana przez stronę.

W odniesieniu do drugiej, ww. przesłanki, wydania orzeczenia, o którym mowa w art. 71 a § 9 ustawy, do przeanalizowania pozostaje kwestia "bezpodstawnego uchylania się", od przekazania zajętej wierzytelności.

W orzecznictwie sądowo-administracyjnym przyjmuje się, iż podstawą do uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu - w rozumieniu ww. przepisu - mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela (np. zarzut przedawnienia, potrącenia itp.) - por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2007 r. (sygn. akt i FSK 984/06, Lex nr 364771).

W skardze Spółka podniosła, że "przekazane środki przez A Sp. z o.o. dotyczyły przyszłych usług, na które jeszcze nie zostały zawarte umowy, ani zlecenia. Stąd nazywanie tych środków wierzytelnościami, jest nadużyciem". Podniosła także że poinformowała w dniu 24 października 2012 roku organ egzekucyjny o potrąceniu w dniu 17 października wzajemnych wierzytelności pomiędzy B a A. Zatem, zdaniem pełnomocnika, organy obu instancji bezpodstawnie uznały, że skarżąca "bezpodstawnie uchyla się od przekazania organowi egzekucyjnymu kwoty [...] zł.".

Stanowiska tego nie można jednak uznać za prawidłowe, bowiem nie ulega wątpliwości, że powołany wyżej przepis art. 89 § 2 u.p.e.a. umożliwia dochodzenie należności pieniężnych z wierzytelności przyszłych, tj. takich, które w chwili zajęcia jeszcze nie istniały, ale powstaną po dokonaniu zajęcia. W literaturze akcentuje się szerokie rozumienie tych wierzytelności, a więc nie tylko wierzytelności o zapłatę za świadczenie niepieniężne, spełnione w ramach umów dostawy, umów o dzieło, umów o roboty budowlane, umów-zleceń, ale również innych umów nazwanych (kodeksowych i niekodeksowych) oraz umów nienazwanych. Prezentowany jest również pogląd, że możliwe jest prowadzenie egzekucji z niewymagalnych jeszcze wierzytelności z tytułu umów sprzedaży, np. sprzedaży z odroczonym terminem płatności czy też sprzedaży ratalnej lub leasingu (tak M. Faryna – Komentarz do art. 89 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, opubl. w Systemie Informacji Prawnej "Lex").

W przedmiotowej sprawie, w zawiadomieniu o zajęciu z dnia 16 grudnia 2011 roku organ egzekucyjny wskazał w sposób jednoznaczny i nie budzący wątpliwości zajęcia jakich wierzytelności dokonuje, a mianowicie wskazał, że są to wierzytelności z tytułu robót, usług oraz innych wzajemnych rozliczeń.

Kontrola przeprowadzona w skarżącej Spółce wykazała, że B wystawiło na rzecz A następujące dowody księgowe :

– fakturę z dnia 20 lutego 2012 roku, nr [...] (zaliczkową) na kwotę [...] złotych,

– fakturę z dnia 20 lutego 2012 roku, nr [...] (zaliczkową) na kwotę [...] złotych,

– fakturę z dnia 20 lutego 2012 roku, nr [...] (zaliczkową) na kwotę [...] złotych,

– fakturę z dnia 6 marca 2012 roku, nr [...] (za wykonane roboty górnicze) na kwotę [...] złotych,

– fakturę z dnia 30 marca 2012 roku, nr [...] (za wykonane roboty górnicze) na kwotę [...] złotych,

a Spółka A dokonała płatności na rachunek Spółki B kwoty [...] złotych :

– z dnia 9 stycznia 2012 roku na kwotę [...] złotych,

– z dnia 12 stycznia 2012 roku na kwotę [...] złotych,

– z dnia 19 stycznia 2012 roku na kwotę [...] złotych,

– z dnia 9 lutego 2012 roku na kwotę [...] złotych,

– z dnia 10 lutego 2012 roku na kwotę[...] złotych,

– z dnia 1 marca 2012 roku na kwotę[...] złotych.

Zatem w okresie od 9 stycznia do 1 marca 2012 roku – pomimo obowiązywania zajęcia wierzytelności – skarżąca Spółka przekazała na konto Spółki B środki pieniężne w łącznej kwocie [...] zł. Przekazane środki pieniężne dotyczyły więc usług objętych zajęciem. Przy czym, jak trafnie wskazał do organ nadzoru, nie ma w rozpatrywanej sprawie znaczenia, czy środki te zostały nazwane zaliczką, przedpłatą, czy też w inny sposób, gdyż niewątpliwie – jak wykazał to już wyżej Sąd – mają one charakter wierzytelności. Podkreślić również należy, że dłużnik zajętej wierzytelności składając organowi egzekucyjnemu oświadczenie w odpowiedzi na zajęcie zobowiązał się do przekazywania zajętych kwot w przypadku powstania wierzytelności (pismo z dnia 5 stycznia 2012 roku, k. nr 2 akt egzekucyjnych). Działania zatem skarżącej Spółki polegające na przekazywaniu ww. kwot z pominięciem organu egzekucyjnego nosi – zdaniem Sądu – znamiona bezpodstawnego uchylania się od przekazywania zajętej kwoty

organowi egzekucyjnemu.

Nie można podzielić zarzutów skargi, że brak było podstaw do przekazywania zajętych kwot organowi egzekucyjnemu, ponieważ dłużnik zajętych wierzytelności mógł dokonywać potrąceń, o których mowa w art. 504 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem zajęcie wierzytelności przez osobę trzecią wyłącza umorzenie tej wierzytelności przez potrącenie tylko wtedy, gdy dłużnik stał się wierzycielem swego wierzyciela dopiero po dokonaniu zajęcia albo gdy jego wierzytelność stała się wymagalna po tej chwili, a przy tym dopiero później aniżeli wierzytelność zajęta. Z brzmienia tego przepisu wynika zatem, że dłużnik zajętej wierzytelności może odmówić wezwaniu organu egzekucyjnego, aby przekazał obciążające go świadczenie na poczet należności egzekwowanej przez osobę trzecią i dokonać potrącenia tylko wówczas, gdy przysługująca mu względem wierzyciela wzajemna wierzytelność stała się wymagalna i zaskarżalna jeszcze przed zajęciem wierzytelności wierzyciela, którą pragnie potrącić, albo też wierzytelność jego stała się wymagalna i zaskarżalna już po zajęciu wierzytelności wierzyciela, ale jednak wcześniej niż wierzytelność zajęta. W rozpatrywanej sprawie wierzytelności Spółki B z tytułu wykonanych robót górniczych, na które wystawiono w dniach 6 i 30 marca 2012 roku faktury nie istniały przed dokonaniem zajęcia zawiadomieniem z dnia 16 grudnia 2011 roku. Z ww. faktur wynika bowiem, że umowy na ich wykonanie zostały zawarte w dniach 29 lutego 2012 roku oraz 30 marca 2012 roku. Zatem w świetle powołanego wyżej art. 504 Kodeksu cywilnego nie było podstaw do dokonania przedmiotowej kompensaty, a jej dokonanie – zdaniem Sądu – ma również charakter bezpodstawnego uchylania się dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania organowi egzekucyjnemu wymagalnych kwot wynikających z obu ww. faktur. Te same uwagi dotyczą także kompensaty z dnia 17 października 2012 roku.

Dokonując więc w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych kontroli zaskarżonego postanowienia z prawem, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że organy podatkowe nie przekroczyły granic swobody interpretacyjnej i nie naruszyły reguł interpretacyjnych ograniczając stosowanie powołanych przepisów do podanego wyżej znaczenia.

Sąd uznał również, że organy nie naruszyły reguł prowadzenia postępowania dowodowego i ustaliły wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności. Zatem zarzuty skarżącej Spółki dot. naruszenia art. 71a § 9, art. 89 § 2 u.p.e.a., art. 504 Kodeksu cywilnego oraz art. 7 i 77 § 1 K.p.a. są całkowicie nieuzasadnione.

Sąd ocenił także zupełność uzasadnienia zaskarżonego postanowienia i stwierdził jego zgodność z przepisami prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny podzielił zatem argumentację Dyrektora Izby Skarbowej w K. zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 roku, poz. 270 z późniejszymi zmianami) skargę, jako nieuzasadnioną oddalił.