Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 952/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2010-02-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 4
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zygmunt Chorzępa, Sędziowie Sędzia WSA Alicja Polańska (spr.), Sędzia NSA Kazimiera Sobocińska, Protokolant Lidia Maląg, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 24 lutego 2010 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Zaskarżoną skargą decyzją z dnia [...] Nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.: Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm.), utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] Nr [...] odmawiającą B.K. umorzenia należności z tytułu odsetek od nieopłaconych składek oraz z tytułu kosztów upomnień.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, że w dniu 14 kwietnia 2009 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek B.K. o umorzenie odsetek od nieopłaconych składek oraz kosztów upomnień. Wniosek umotywowany był trudną sytuacją materialną i życiową płatnika. W dniu 23 czerwca 2009 r. ww. decyzją nr [...] Zakład odmówił B.K. umorzenia należności z tytułu odsetek od nieopłaconych składek oraz z tytułu kosztów upomnień w łącznej kwocie [...]. W dniu 27 lipca 2009 r. do Zakładu wpłynął wniosek B.K. o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wnioskodawczyni we wniosku podniosła, że zadłużenie wobec Zakładu powstało na skutek kradzieży mienia, chorób nowotworowych rodziców i ich śmierci, a nadto z powodu wypadku, który spowodował u niej ciężki uszczerbek na zdrowiu. Wnioskodawczyni podkreśliła także, że jest osobą niepełnosprawną i wymaga opieki oraz pomocy innych osób w związku z ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji; utrzymuje się z zasiłku stałego w wysokości [...] miesięcznie otrzymanego na okres do 13 listopada 2010 r., a w spłacie zaległości wobec innych wierzycieli pomaga jej rodzina.

Uzasadniając dalej swoje rozstrzygnięcie podjęte w sprawie, w wyniku wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, Prezes Zakładu wskazał, że z ustaleń poczynionych w sprawie wynika, iż B.K. prowadziła działalność gospodarczą w okresie od 1 stycznia 1999 r. do dnia 31 marca 2001 r. w zakresie usług artystycznych. Na jej koncie figurują zaległości z tytułu odsetek z nieopłaconych składek, liczone na dzień wpływu wniosku w wysokości [...] oraz koszty upomnień w wysokości [...]. Wnioskodawczyni dostarczyła do Oddziału orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane w dniu 14 listopada 2008 r. przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności. Orzeczenie to zostało wydane na stałe. Z jego treści wynika, że niepełnosprawność B.K. zaliczono do umiarkowanej, tzn. schorzenie w stopniu umiarkowanym ogranicza zdolność do pełnienia ról społecznych i zawodowych. Wymaga ona czasowej, częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych. Utrzymuje się z zasiłku stałego w wysokości [...] miesięcznie na okres do 13 listopada 2010 r.

Ponadto, organ wskazał, że z dalszych ustaleń wynika, iż B.K. posiada działkę niezabudowaną przeznaczoną pod zabudowę nr [...] o obszarze 1a 05 m² w N. o nr KW [...] (użytkowanie wieczyste do 19 marca 2086 r.), lokal mieszkalny w N. o powierzchni 44,04 m² o nr KW [...]. Nieruchomość ta obciążona jest hipoteką przymusową zwykłą w kwocie [...] na rzecz Urzędu Skarbowego w G. oraz hipoteką przymusową zwykłą na rzecz ZUS w kwocie [...]. W sprawie prowadzona była przez komornika przy Sądzie Rejonowym w G. egzekucja z nieruchomości położonej w N. o numerze KW [...]. Pierwsza licytacja wyznaczona na dzień 17 czerwca 2008 r. nie doszła do skutku, wyznaczono termin drugiej licytacji na dzień 7 października 2008 r. Jednakże ta również nie doszła do skutku, gdyż postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone na wniosek wszystkich wierzycieli prowadzących postępowanie egzekucyjne.

Także, na podstawie informacji uzyskanej z Urzędu Skarbowego w G. ustalono, iż organ ten nie posiada informacji o wysokości dochodu uzyskanego przez podatnika w latach 2006, 2007 i 2008, gdyż płatnik nie złożył w urzędzie zeznań rocznych.

Organ nie posiada również informacji o ruchomościach i rachunkach bankowych wnioskodawczyni.

Wnioskodawczyni posiada natomiast zobowiązania wobec "Z" w N., wobec Spółki z o.o. "Z" oraz w Urzędzie Skarbowym (niezapłacony podatek od użytkowania wieczystego w kwocie około [...]).

Dalej, organ przywołał treść przepisu art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych i wskazał, że przepis ten stanowi, iż należności z tytułu składek mogą być umorzone tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, lub gdy przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej Ponadto, organ ten wskazał, że - w wydanym na podstawie przepisu art. 28 ust. 3b ww. ustawy - rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), zdefiniowany został ważny interes strony zobowiązanej. Z przepisów tego rozporządzenia wynika, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że - ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną - nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1/ gdy opłacanie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2/ poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3/ przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Według organu, wobec wnioskodawczyni nie zachodzi całkowita nieściągalność, o której mowa jest w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, gdyż B.K. jest właścicielem działki niezabudowanej przeznaczonej pod zabudowę nr [...] o obszarze 1a 05 m² w N. o nr KW [...] oraz lokalu mieszkalnego w N. o powierzchni 44,04 m² o nr KW [...]. Ta ostatnia nieruchomość zabezpieczona jest hipotekę przymusową zwykłą w kwocie [...], a prowadzone postępowanie egzekucyjne przez komornika sądowego zostało zawieszone na wniosek pozostałych wierzycieli zainteresowanej umorzeniem składek.

Wskazano także w uzasadnieniu tej decyzji, że Zakład nie kwestionuje trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej zobowiązanej ani tego, że nie jest ona w stanie aktualnie spłacić zobowiązań publicznoprawnych przy osiąganym dochodzie w wysokości [...] miesięcznie, co formalnie wypełnia podstawy do umorzenia należności ze względu na szczególne okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Jednakże, postępowanie egzekucyjne prowadzone przez komornika sądowego nie zostało zakończone, a Zakład dokonał zabezpieczenia swojej wierzytelności poprzez wpis hipoteki na nieruchomości wpisanej w KW nr [...], przy czym Zakład nie przesądza o konieczności prowadzenia egzekucji z tej nieruchomości. Z drugiej strony zainteresowana umorzeniem posiada zobowiązania cywilnoprawne, które jak oświadczyła pomaga jej spłacać rodzina. Zobowiązania z tytułu składek jako należności publicznoprawne są uprzywilejowane i podlegają zaspokojeniu co do zasady (z wyłączeniem należności alimentacyjnych i wynagrodzenia za pracę) przed innymi należnościami, w tym z tytułu z tytułu zaciągniętych kredytów i pożyczek, niezabezpieczonych rzeczowo.

Przywołując takie uzasadnienie, organ postanowił odmówić umorzenia należności z tytułu składek.

Nie zgadzając się z powyższą decyzją ostateczną, B.K. zaskarżyła ją skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie podnosząc, że wniosek do ZUS-u skierowała z tego względu, że od kilku lat jest w bardzo ciężkiej sytuacji materialnej i zdrowotnej, a zadłużenie w opłacaniu składek powstało w wyniku zdarzeń losowych, tj. całkowitej kradzieży mienia i likwidacji z tego powodu firmy, którą prowadziła. Inną okolicznością były ciężkie choroby nowotworowe rodziców i ich śmierć, a także doznany przez nią w dniu 7 marca 2006 r. ciężki wypadek, połączony ze złamaniem kręgosłupa, wskutek którego stała się osobą niepełnosprawną, uzależnioną od pomocy innych osób. Ponadto, skarżąca podniosła, że od 2006 r. otrzymuje zasiłek stały w kwocie [...] miesięcznie i nie posiada innego dochodu; często musi wybierać między zakupem leków, jedzenia i środków czystości; nie stać jej na rehabilitację; jej życie stało się koszmarną wegetacją.

Skarżąca wniosła o wyrażenie zgody na spłatę należności głównej i umorzenie odsetek oraz uwzględnienie okoliczności, że do końca życia będzie osobą niepełnosprawną, skazaną na ciągłe leczenie, rehabilitację i pomoc innych osób.

W odpowiedzi na skargę, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, a także ustalenie,

że decyzja organu dotknięta jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c i pkt 2 ostatniej wymienionej ustawy).

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami

i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 wyżej wymienionej ustawy).

Rozpoznając sprawę według kryterium legalności zaskarżonej decyzji, Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, choć z przyczyn innych niż w niej podniesione.

Na wstępie należy wskazać, iż na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z dnia

13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.: Dz. U. z 2007 r.

Nr 11, poz. 74 ze zm.), od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz

od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji

w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo

do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy,

na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra.

Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego.

Przepis art. 127 § 3 K.p.a. stanowi, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu

z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Natomiast przepis art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. przewiduje, że pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Zwrot "brał udział w sprawie" oznacza podejmowanie przez pracownika organu administracji publicznej czynności procesowych, przewidzianych w przepisach prawa, niezbędnych do załatwienia sprawy w formie decyzji, a także, jeżeli pracownik został upoważniony do wydania decyzji w imieniu organu lub pełni funkcję organu - załatwienie sprawy w drodze decyzji.

I, aczkolwiek postępowanie wywołane wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy nie jest postępowaniem stricte instancyjnym, a wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie ma charakteru dewolutywnego (nie skutkuje przeniesieniem rozpoznania sprawy do wyższej instancji), to jednak zasada prawdy obiektywnej wymaga, aby tryb rozstrzygnięć wydawanych przez organ rozpoznający sprawę

w po raz pierwszy dawał stronie gwarancję procesową, że osoba wydająca decyzję nie będzie następnie brała udziału w postępowaniu, którego celem jest ocena prawidłowości tej decyzji. Decyzja administracyjna wydana w wyniku ponownego rozpoznania sprawy musi być traktowana jako nowe, samodzielne rozstrzygnięcie,

a względy prawdy obiektywnej nakazują wyłączyć pracownika od udziału

w postępowaniu, gdy brał on udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Zatem, przesłanka wyłączenia pracownika nie podlega jakiejkolwiek ocenie co do jej wpływu na obiektywne rozpatrzenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, gdyż ma charakter bezwzględny.

Takie, jak wyżej wskazane argumenty legły u podstaw wydania w dniu

15 grudnia 2008 r. przez Trybunał Konstytucyjny wyroku o sygn. akt P 57/07

(publ. w Lex poz. Nr 26/2009), w którym stwierdził, że art. 24 § 1 pkt 5 w związku

z art. 27 § 1 i art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm.) w zakresie, w jakim nie wyłącza członka samorządowego kolegium odwoławczego z postępowania

z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, gdy członek ten brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

I, chociaż ww. orzeczenie odnosi się do wyłączenia członka samorządowego kolegium odwoławczego, to jednak z uzasadnienia tego orzeczenia wynika, że analogicznie należy oceniać wszystkie te przypadki, w których dochodzi do niedopuszczalnego w demokratycznym państwie prawa zróżnicowania gwarancji ochrony obiektywizmu i bezstronności rozstrzygania przez organ administracji publicznej w zależności od rodzaju rozpoznawania spraw.

Według Sądu, zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem powołanego art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 127 § 3 K.p.a. i w związku z art. 24 § 1

pkt 5 K.p.a., gdyż jak wynika z akt, sprawa była prowadzona i rozstrzygana przez tych samych pracowników, zarówno w postępowaniu, w którym po raz pierwszy rozstrzygnięto sprawę jak i w postępowaniu toczącym się wskutek złożenia przez stronę wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W toku obu postępowań czynności procesowe wykonywali ci sami pracownicy, tj. m.in.: S.C., A.S. i J.Ł., który opiniował wniosek o umorzenie zarówno w sprawie rozpoznawanej po raz pierwszy (opinia z dnia 10 czerwca 2009 r.), jak i w postępowaniu toczącym się wskutek złożenia przez stronę wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (opinia z 6 października 2009 r.). A, bez wpływu na powyższą ocenę pozostaje okoliczność, że decyzje zostały wydane z upoważnienia Prezesa KRUS i podpisane przez dwie różne osoby, tj. Zastępcę Dyrektora B.O. oraz Dyrektora D.J.

Powyższą ocenę potwierdza także analiza treści zaskarżonej decyzji oraz decyzji wydanej w sprawie po raz pierwszy (z dnia 23 czerwca 2009 r.), gdyż poza nieco zmienioną formą tych decyzji, ich argumentacja - w istocie - została powtórzona.

Mając na uwadze te wskazane argumenty, należało zatem uznać, że rozpoznanie w sprawie z wniosku skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy w trybie art. 127 § 3 K.p.a., nastąpiło z naruszeniem przepisu art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a., co stanowi przesłankę do wznowienia postępowania, na podstawie przepisu art. 145

§ 1 pkt 3 K.p.a., przewidującego, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja wydana została przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25

i 27 k.p.a.

Niezależnie od stwierdzenia tych uchybień, według składu orzekającego, konieczne jest także wskazanie, że w odniesieniu do osób ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, a więc osób płacących składki na własne ubezpieczenie społeczne, ww. ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych przewiduje również możliwość umorzenia należności z tytułu składek (odsetek za zwłokę) pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, co może mieć miejsce w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a), których wskazanie pozostawiła ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego, upoważniając go w art. 28 ust. 3b, aby w drodze rozporządzenia określił szczegółowe zasady tego umarzania, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających to umorzenie przy wzięciu pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych.

Działając na mocy powyższego upoważnienia Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydał w dniu 31 lipca 2003 r. rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), w którym to rozporządzeniu zawarta została norma (§ 3 ust. 1), że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

- gdy opłacenie tych należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

- poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

- przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Stanowiąc takie materialnoprawne podstawy do orzekania w sprawie umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, a także odsetek za zwłokę i kosztów upomnień, jako należności pochodnych, co dokonać się winno na podstawie przepisów K.p.a., kompetencję do tego orzekania ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych powierzyła Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Z przepisów tych wynika, że o ile decyzja o umorzeniu składek na ubezpieczenie społeczne z powodu ich całkowitej nieściągalności może został wydana zarówno z inicjatywy samego Zakładu ("z urzędu"), jak i z inicjatywy zobowiązanego, o tyle decyzja o umorzeniu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami tychże składek, wydawana pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, zapaść może wyłącznie na wniosek zobowiązanego, skoro możliwym jest to tylko wtedy, "jeżeli zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny", jak chce tego przepis § 3 ust. 1 cyt. wyżej rozporządzenia, co w szczególności ma miejsce w razie wykazania którejkolwiek z sytuacji w przepisie tym przywołanych.

I, jakkolwiek w przypadku obu rodzajów przesłanek umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne (całkowita nieściągalność, ważny interes osoby zobowiązanej) ustawodawca Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych pozostawił swobodę w uznaniu zasadności podstaw umorzenia, stanowiąc o możliwości, a nie konieczności zastosowania tej ulgi w razie zaistnienia mających ją uzasadniać zdarzeń, co podejmowanym w tym zakresie decyzjom nadaje charakter tzw. decyzji uznaniowych, to jednakże biorąc pod uwagę, iż materialnoprawne przesłanki tych decyzji zostały przez prawodawcę ściśle określone, nie sposób uznać, iż uznaniowy charakter takiej decyzji ("może umorzyć") oznacza pełną swobodę tego organu w stosowaniu omawianej ulgi, sprowadzającą się do odmowy jej zastosowania pomimo uznania, iż wykazana została całkowita nieściągalność należności względnie niemożność jej zapłacenia ze względu np. na zagrożenie dla egzystencji zobowiązanego i jego rodziny.

Mając zatem na uwadze to, że uznaniowy charakter omawianych decyzji ograniczony został przez prawodawcę kierunkowymi dyrektywami wyboru rozstrzygnięcia, istotne jest, aby w procesie dochodzenia do tego wyboru dokonujący go organ uwzględniał te kierunkowe dyrektywy w oparciu o wszechstronnie zgromadzony materiał dowodowy, wskazany głównie przez zobowiązanego i przez organ należycie zweryfikowany, oraz w oparciu o jego wszechstronną ocenę, która swój zewnętrzny wyraz winna znaleźć w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, wskazującym na ewentualny brak prawnych przesłanek do zastosowania umorzenia, względnie na racjonalne przyczyny uznania, że przesłanki te nie dają wystarczających podstaw do zastosowania żądanej ulgi. Brak takiego uzasadnienia zasadnym czyni wniosek, iż rozstrzygnięcie o odmowie zastosowania ulgi oparte zostało nie na racjonalnym uznaniu, lecz podyktowane zostało dowolnością ocen (vide: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjne w Szczecinie z dnia 14 stycznia 2009 r. o sygn. akt I SA/Sz 593/08, publ. w internetowej bazie orzeczeń NSA - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, organ wydający decyzję nie podjął nawet próby wyjaśnienia, na podstawie czego opiera swoje przekonanie o możliwości zapłaty odsetek i kosztów upomnień w kwocie [...] przez zobowiązaną, będącą osobą niepełnosprawną, wymagającą rehabilitacji i pomocy innych osób oraz utrzymującą się z zasiłku otrzymywanego z pomocy społecznej w wysokości [...], a więc z dochodu - jak podnosi - niewystarczającego na zaspokojenie elementarnych potrzeb życiowych. Nie odniósł się także do możliwości i skutku utraty przez zobowiązaną tak podstawowego dobra jak mieszkanie, które objęte zostało z inicjatywy organu, postępowaniem egzekucyjnym. Brak takiego wyjaśnienia oznacza, iż zaskarżona decyzja nie mieści się w sferze swobodnego uznania, lecz nosi cechy dowolności, skoro za takie racjonalne wyjaśnienie nie sposób uznać, jako wykraczającej poza ustawową regulację, argumentacji odwołującej się do powinności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jako dysponenta Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w zakresie dotyczącym wykorzystania wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Stanowiąc, w art. 28 ust. 3a i 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, o możliwości umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w odniesieniu do wskazanych tam zobowiązanych pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, ustawodawca zaakceptował sytuację, w której umorzenie tychże należności następuje także w sytuacji, gdy przymusowe ściągnięcie należności byłoby wprawdzie możliwe, ale powodowałoby jednocześnie zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, pozbawiając ich m.in. możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Skoro zatem sam prawodawca uznał, iż stan finansów publicznych pozwala na to, aby ze względu na ważny interes zobowiązanego, wyrażający się w zapobieżeniu zbyt ciężkim skutkom dla niego samego i jego rodziny, jakie wywołać mogłaby, np. zapłata należności kosztem możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, to oparcie indywidualnego rozstrzygnięcia o odmowie umorzenia tychże należności, podyktowane troską o stan finansów ubezpieczeń społecznych, uznać należy za wyjście przez rozstrzygający o tej odmowie organ administracyjny poza przyznane mu kompetencje, a zatem niezgodne z prawem materialnym.

Z tych przyczyn zaskarżona decyzja ostateczna wydana została także z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, polegającym na braku podjęcia kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz jej załatwienia przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu strony (art. 7 K.p.a.).

Wobec tego, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem ww. przepisów dających podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, jak też z innym naruszeniem przepisów które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to należało – na podstawie przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – uchylić tę decyzję.

Na podstawie przepisu art. 141 § 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd wskazuje, aby w dalszym postępowaniu w sprawie organ rozpoznający sprawę ponownie, przed wydaniem decyzji, zapewnił, by

w postępowaniu tym nie brali udziału pracownicy, którzy brali udział po raz pierwszy w wydaniu decyzji, a ponadto, aby w sposób racjonalny ocenił możliwości poniesienia przez B.K. wydatków na zapłatę odsetek i kosztów upomnień, przy uwzględnieniu rzeczywistej, a nie tylko hipotetycznej możliwości zaspokojenia w przyszłości tego długu, w tym z egzekucji skierowanej do jej mieszkania, a następnie - w wyniku tej oceny - podjął stosowne rozstrzygnięcie w sprawie, wszechstronnie wyjaśniając w uzasadnieniu decyzji ewentualne stanowisko o braku podstaw do uwzględnienia wniosku o umorzenie należności.