Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1149/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-01-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Emilia Lewandowska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Tomasz Szmydt Sędzia WSA Przemysław Żmich Protokolant referent stażysta Małgorzata Sieczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 stycznia 2014 r. sprawy ze skarg T.W., M.L., J.L., A.B., J.L., W.L. i K.P. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczeń nacjonalizacyjnych oddala skargi.


UZASADNIENIE

Minister Gospodarki, decyzją z [...] marca 2013 r. nr [...], utrzymał w mocy własną decyzję z [...] lipca 2012 r. nr [...], którą

nie stwierdził nieważności:

• orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstw, w części dotyczącej przedsiębiorstwa

pn. "[...] – B., ul. [...] oraz

• orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego wydanego w porozumieniu

z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia

[...] czerwca 1953 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa: "[...] – B. ul. [...].

Z ustaleń organu nadzoru wynika, że wnioskiem z 20 maja 1991 r. I.L., A.L., M.L. i M.L. wystąpili o "zwrot nieruchomości znajdującej się przy ul. [...]

w B., a w szczególności znajdującej się na tej posesji [...].

Decyzją z [...] sierpnia 1996 r. Minister Przemysłu i Handlu odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z [...] lutego 1948 r. w części dotyczącej przedsiębiorstwa "[...] – B., ul. [...]. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez Ministra Gospodarki decyzją z [...] lipca 2002 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z 7 września 2004 r. sygn. akt IV SA 3431-3432/02, uchylił obie ww. decyzje.

Rozpoznając ponownie sprawę w niniejszym postępowaniu nadzorczym organ nadzoru mając na uwadze wiążący w sprawie wyrok WSA z 7 września 2004 r. stwierdził, że spadkobiercy wspólników spółki "[...] – B., posiadają interes prawny

w rozumieniu art. 28 k.p.a. Nie można, zatem zakwestionować legitymacji spadkobierców wspólników tej spółki do domagania się stwierdzenia nieważności decyzji nacjonalizacyjnej, gdyż kwestia ta została przesądzona przez Sąd. Również

z tych względów organ uznał zasadność zarzutów T.W., zawartych we wniosku remonstracyjnym z [...] lipca 2012 r. uznając jego prawo

do uczestnictwa w postępowaniu w charakterze strony.

Na podstawie zgromadzonych dokumentów, w tym dokumentów archiwalnych organ ustalił, że założone w roku 1924 przedsiębiorstwo p.n. [...] B. stanowiło pierwotnie własność kupca rejestrowego F.L.. W dniu [...] sierpnia 1928 r. właściciel firmy "[...]" kontraktem kupna-sprzedaży, sporządzonym w formie aktu notarialnego nr [...] od Magistratu Miasta B. nabył nieruchomość wraz

ze znajdującym się na niej budynkiem fabryki i domem mieszkalnym, należącą

do gminy miasta B., zapisaną w księdze wieczystej [...], tom [...], karta nr [...], parcele nr [...], [...], [...] o łącznej powierzchni [...] ha.

W związku ze śmiercią F.L. w dniu

[...] listopada 1935 r. w miejsce zmarłego kupca wstąpili jego spadkobiercy: Z.L., J.L. i Z.K.. Forma prawna przedsiębiorstwa p.n. "[...], B., została przekształcona w spółkę jawną p.n. "[...] w B., której wspólnikami zostali Z.L., J.L. i Z.K.. W ocenie organu nadzoru bezspornym jest, że spółka jawna stała się właścicielem zorganizowanego przez kupca rejestrowego przedsiębiorstwa, na które składała się nieruchomość w postaci działek gruntu, na których usytuowane były budynki i urządzenia fabryczne jako integralny składnik majątkowy przedsiębiorstwa, niezbędny dla jego prawidłowego funkcjonowania. W tym stanie faktycznym i prawnym organ wskazał, że w dacie wejścia w życie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, tj. 5 lutego 1946 r. zarówno przedsiębiorstwo jak i nieruchomość, na której było ono zorganizowane o łącznej powierzchni [...] m², stanowiły własność spółki jawnej, wpisanej do rejestru handlowego Sądu Powiatowego w B., dział [...], nr [...]. W odpisach ksiąg gruntowych Sadu Powiatowego w B. z [...].08.1957 r. widnieją wspólnicy spółki jawnej. W aktach sprawy brak jest umów najmu lub dzierżawy

tych nieruchomości zawartych pomiędzy spółką a jej wspólnikami, to w ocenie organu, nieruchomości te stanowiły wkład wspólników wniesiony do spółki.

Potwierdzeniem tej okoliczności, zdaniem organu, jest fakt, że przedmiotowa spółka przedłożyła w dniu [...] listopada 1937 r. "projekt [...] przy

ul. [...]" do zaakceptowania przez Zarząd Miejski w B.. Ponadto spółka wystąpiła do Nadzoru Budowlanego Zarządu Miejskiego w B.

z wnioskiem o wydanie zezwolenia na budowę tego budynku, które w efekcie zostało wydane rzeczonej "firmie" przez Zarząd Miejski w B. w dniu [...] listopada

1937 r. Dodatkowy argument na tę okoliczność stanowi fakt, iż na tych nieruchomościach, na zabezpieczenie wszelkich wierzytelności Bank [...] Spółka Akcyjna, wobec firmy [...] oraz Z.L., J.L. i Z.K. – ustanowiona została hipoteka zabezpieczająca.

Mocą zarządzenia Przewodniczącego Wojewódzkiej Komisji do spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w B. z dnia [...] października 1946 r. omawiane przedsiębiorstwo zostało umieszczone w [...] wykazie przedsiębiorstw przechodzących na własność Państwa na zasadzie art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej. Zarządzenie, to wraz z ww. wykazem, zostało ogłoszone w [...] Dzienniku Wojewódzkim nr [...], poz. [...] z dnia [...] listopada 1946 r.

Przedmiotowe postępowanie nacjonalizacyjne zostało wszczęte w dniu

[...] listopada 1946 r., tj. w ustawowym terminie, zakreślonym w art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 1 dekretu z dnia 20 grudnia 1946 r. o zmianie ww. ustawy (Dz. U. z 1946 r. Nr 105, poz. 66), czyli przed dniem

31 marca 1947 r. W świetle ukształtowanego orzecznictwa sądowo-administracyjnego, datą wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego wobec przedsiębiorstwa

na podstawie przepisów art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu

na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej jest data ogłoszenia w dzienniku urzędowym województwa wykazu przedsiębiorstw przechodzących

na rzecz Państwa lub innych osób prawnych prawa publicznego oraz przejmowanych na własność Państwa. W dniu [...] lutego 1948 r. Minister Przemysłu i Handlu,

na podstawie art. 3 ust. 1 i 5 oraz art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej oraz § 65 ust. 1 pkt a i § 71 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. wydał orzeczenie nr [...], na mocy którego przejęto na własność Państwa m.in. przedmiotowe przedsiębiorstw.

Materialnoprawną podstawę ww. orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. stanowił art. 3 ust. 1 lit. A, pkt 16 ustawy nacjonalizacyjnej, zgodnie

z którym za odszkodowaniem przejmowane są na własność Państwa przedsiębiorstwa przemysłowe należące do wielkiego i średniego przemysłu włókienniczego. Rada Ministrów wydała rozporządzenie z dnia 24 października 1946 r. (Dz. U. Nr 62,

poz. 343) w przedmiocie określenia wielkich i średnich przedsiębiorstw przemysłu włókienniczego. Zgodnie z § 1 pkt 11 tego rozporządzenia "za wielkie i średnie przedsiębiorstwa przemysłu włókienniczego w rozumieniu art. 3 ust. 1 lit. A pkt 16 ustawy nacjonalizacyjnej uznaje się tkalnie tasiem plecionych i tkanych, z wyłączeniem tkanin technicznych i pasów tkanych, posiadające ponad 160 maszynek plecionkarskich; w przedsiębiorstwach posiadających krosna mechaniczne uważa

się jedno krosno za równoważnik 10 maszynek plecionkarskich".

W ocenie organu orzekającego, w stosunku do przedmiotowej fabryki rozporządzanie to nie miało zastosowania. Stanowisko to znalazło potwierdzenie w opinii biegłego dr hab. inż. W.J. – rzeczoznawcy dyplomowanego Stowarzyszenia [...](specjalność: [...]), wydanej w dniu [...] października 2006 r. Jak stwierdził biegły, omawiane przedsiębiorstwo od 1945 r. zajmowało się wytwarzaniem pasów napędowych, różnych rodzajów taśm, w tym taśm bezkońcowych, frędzli, sznurów, taśm ozdobnych, firanek kordonowych i siatek rowerowych. Zdaniem eksperta taki przedmiot produkcji oznacza, iż w przypadku

ww. fabryki mamy do czynienia z wyłączeniem, przewidzianym w § 1 pkt 11

ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 października 1946 r., gdyż podstawowe maszyny zainstalowane w przedsiębiorstwie były maszynami umożliwiającymi wytwarzanie tkanin technicznych i pasów tkanych. A zatem zdaniem biegłego, które podziela Minister Gospodarki, omawiane przedsiębiorstwo nie należało do wielkiego

i średniego przemysłu włókienniczego, w rozumieniu art. 3 ust lit. A pkt 16 ustawy nacjonalizacyjnej.

Zgodnie natomiast z § 5 ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia

24 października 1946 r., przedsiębiorstwa przemysłu włókienniczego typu niewymienionego w § 1 ulegają przejęciu na własność Państwa, na warunkach wymienionych w art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej.

W świetle powyższego organ przyjął, iż podstawą prawną skarżonego orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z [...] lutego 1948 r., w części dotyczącej omawianej fabryki, był art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej, w związku z § 5 ww. rozporządzenia. Stosownie do art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej, przechodzą na własność Państwa przedsiębiorstwa przemysłowe, które nie zostały wymienione pod lit. A,

a są zdolne zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników.

Należało więc ustalić, czy przedmiotowe przedsiębiorstwo w dniu [...] lutego 1946 r. posiadało zdolność zatrudnienia przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników.

Dokonując oceny dowodów dotyczących kryterium upaństwowienia organ nadzoru uznał za miarodajne w tym zakresie takie dowody jak raport o stanie zatrudnienia w przedmiotowym przedsiębiorstwie w 1946 r. sporządzony przez rzeczoznawcę ze Stowarzyszenia [...] w L. mgr. inż. S.B. Biegły w swoim opracowaniu wskazał na zdolność zatrudnienia w lutym 1946 r. na jedna zmianę, którą ustalił na podstawie istniejącego parku maszynowego. Umożliwiał on zatrudnienie na jednej zmianie około 74 tkaczy, 16 snowaczy oraz 35 osób na maszynach oddziału pomocniczego i 12 osób w wykańczalni. Dodatkowo biegły umieścił w swoim raporcie, wynikające z dokumentów archiwalnych dane, dotyczące faktycznego zatrudnienia w omawianym przedsiębiorstwie. Za miarodajny organ nadzoru uznał także dowód z opinii dr hab. inż. W.J.

– rzeczoznawcy dyplomowanego Stowarzyszenia [...] (specjalność: [...]) z [...] października 2006 r., sporządzonej na zlecenie tego organu. Według tego biegłego łączna, szacunkowo ustalona liczba pracowników zatrudnionych na jednej zmianie, w dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjne wynosiła 167 osób. Biegły potwierdził także ustalenia zawarte w raporcie mgr. inż. S.B..

W kontekście powyższych ustaleń organ nadzoru stwierdził, że przedsiębiorstwo pn. "[...]" spełniało przesłanki upaństwowienia wymienione w ustawie z 3 stycznia 1946 r., gdyż w dniu [...] lutego zdolność zatrudnienia znacznie przekraczała kryterium upaństwowienia tego przedsiębiorstwa tj. 50 pracowników na jedną zmianę. Dokonując oceny zdolności zatrudnienia w dniu [...] lutego 1946 r. organ nie mógł pominąć niemieckich maszyn znajdujących się w znacjonalizowanym zakładzie gdyż obowiązany

jest uwzględnić wszystkie maszyny znajdujące się na wyposażeniu zakładu, niezbędne do jego funkcjonowania, w dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej.

W ustalonym stanie faktycznym i prawnym organ nadzoru stwierdził,

że orzeczenie nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. o przejęciu

na własność Państwa w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. "[...] – B.,

ul. [...] zostało wydane zgodnie z ówcześnie obowiązującymi przepisami prawa.

Objęcie poszczególnych składników majątkowych przedmiotowego przedsiębiorstwa nastąpiło protokołem zdawczo-odbiorczym z [...] października 1951 r.

Orzeczeniem z dnia [...] czerwca 1953 r., Minister Przemysłu Lekkiego działając

w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego zatwierdził protokół zdawczo-odbiorczy z dnia [...] października 1951 r., stwierdzając,

że składniki majątkowe nim objęte stanowią część składową przedmiotowej fabryki

i zostają przejęte na własność Państwa. Tym samym protokół ten stał się integralną częścią ww. orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] lutego 1948 r.

Wiążącym w sprawie wyrokiem WSA z 7 września 2004 r. Sąd zobowiązał organ do dokonania oceny legalności dwóch odrębnych aktów nacjonalizacyjnych, wydanych w odniesieniu do przedsiębiorstwa pn. "[...]".

Podstawą prawną orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego wydanego

w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego

z dnia [...] czerwca 1953 r., stanowił § 75a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia

30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa, zgodnie z którym osoba lub organizacja gospodarcza wyznaczona do sporządzenia protokołu zdawczo-odbiorczego winna przedstawić właściwemu ministrowi do zatwierdzenia protokół zdawczo-odbiorczy wraz

ze zgłoszonymi uwagami i zarzutami. Stosownie do pkt 2 ww. §, zatwierdzając protokół zdawczo-odbiorczy, właściwy minister zobowiązany był do rozpatrzenia zgłoszonych uwag i zarzutów oraz ustalenia, które składniki majątkowe objęte tym protokołem stanowią część składową przedsiębiorstwa i przechodzą lub zostają przejęte wraz z nim na własność Państwa albo osób prawnych prawa publicznego. Zatwierdzony protokół zdawczo-odbiorczy stał się integralną częścią orzeczenia właściwego ministra

o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa albo osób prawnych prawa publicznego.

Analiza materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie doprowadziła organ do wniosku, że przy podejmowaniu ww. orzeczenia z [...] czerwca 1953 r., w zakresie całości mienia wymienionego w protokole zdawczo-odbiorczym z dnia [...] października 1951 r. – nie zostało rażąco naruszone prawo.

Na własność Państwa przechodzą w myśl art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej te składniki, które wymienione są w art. 40 § 1 Kodeksu handlowego od pkt 1 do pkt 5, w tym nieruchomości i ruchomości należące do kupca.

Jak już zostało wcześniej wskazane w uzasadnieniu decyzji wszystkie znacjonalizowane nieruchomości stanowiły pierwotnie własność kupca rejestrowego

– F.L.. Po jego śmierci spadkobiercy przejęli prowadzenie przedsiębiorstwa, a forma prowadzonej działalności została przekształcona w spółkę jawną. Nieruchomości stanowiły wkład wniesiony do spółki. Potwierdzeniem tego jest fakt, że spółka jawna pn. "[...]" przedłożyła w dniu

[...] listopada 1937 r., "projekt [...] przy ul. [...]

do zaakceptowania przez Zarząd Miejski w B.. Ponadto, spółka wystąpiła

do Nadzoru Budowlanego Zarządu Miejskiego w B. z wnioskiem o wydanie zezwolenia na budowę tego budynku, które w efekcie zostało wydane rzeczonej "firmie" przez Zarząd Miejski w B. w dniu [...] listopada 1937 r. Dodatkowy argument na tę okoliczność stanowi fakt, iż na tych nieruchomościach, na zabezpieczenie wszelkich wierzytelności Bank [...] Spółka Akcyjna, wobec firmy "[...] oraz Z.L., J.L.

i Z.K. – ustanowiona została hipoteka zabezpieczająca. Obie

ww. znacjonalizowane nieruchomości stanowiły zatem składnik majątku przedsiębiorstwa tej spółki w rozumieniu art. 40 k.h.

Ujęcie w protokole zdawczo-odbiorczym z [...] października 1951 r., zatwierdzonym orzeczeniem Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] czerwca 1953 r. parku maszynowego przedsiębiorstwa oraz nieruchomości stanowiących własność spółki "[...] w B., będących składnikami majątkowymi znacjonalizowanego przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 40 k.h., nie zostało, w ocenie organu, dokonane

z naruszeniem art. 6 ustawy nacjonalizacyjnej, tym bardziej w sposób rażący.

Organ podkreślił przy tym, że w załącznikach (nr 9 i 10) do ww. protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...] października 1951 r. odniesiono się do charakteru użytkowania znacjonalizowanych nieruchomości, wskazując w tym zakresie,

że na nieruchomościach tych znajdują się budynki fabryczne, oraz administracyjny

– dom mieszkalny murowany, dwupiętrowy. "Parter przeznaczony na biura, piętro

na mieszkanie dla zarządu fabrycznego". Tym samym należy stwierdzić,

że ww. nieruchomość zabudowana m.in. "budynkiem mieszkalnym" wykorzystywana jako budynek administracyjny była związana z prawidłowym funkcjonowaniem nacjonalizowanego przedsiębiorstwa, gdyż przedsiębiorstwo nie posiadało innego budynku przeznaczonego na biura administracyjne.

Brak wypłaty odszkodowania w trybie przepisów ustawy z 3 stycznia 1946 r.

nie ma bezpośredniego związku z przepisami będącymi podstawą wydania konkretnych decyzji nacjonalizacyjnych. Okoliczność ta również nie stanowi, że orzeczenia nacjonalizacyjne rażąco naruszają prawo.

Z tych względów organ nie stwierdził nieważności kontrolowanych orzeczeń.

Skargi na decyzję Ministra Gospodarki wnieśli T.W. oraz J.L., J.L., W.L., K.P., A.B. i M.L..

T.W. zaskarżonej decyzji zarzucił obrazę prawa procesowego

– art. 28 k.p.a. oraz prawa materialnego – art. 1051 k.c. w zakresie w jakim organ administracji publicznej odmówił skarżącemu T.W. przymiotu strony w postępowaniu nadzorczym mającym na celu stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego. Skarżący zarzucił także naruszenie prawa, a przede wszystkim, art. 2, 40, 75, 77 i 81 kodeksu handlowego z 1934 r., poprzez uznanie przez organ nadzoru, iż nacjonalizacji podlegały nieruchomości stanowiące własność osób trzecich – wspólników spółki jawnej "[...]" jako wkład na jej majątek. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji tego organu

z [...] lipca 2012 r. i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisowych.

Pozostali skarżący reprezentowani przez M.L. jako

ich pełnomocnika, ustanowioną w sprawie, zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 7 i 77 Ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. z dnia 30 stycznia 2013 r., Dz. U. z 2013 r. poz. 267) – dalej k.p.a., poprzez zaniechanie czynności zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego i wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy;

2. art. 80 k.p.a. poprzez pominięcie niektórych dowodów zebranych w sprawie

oraz rozstrzygnięcie sprawy na podstawie niepełnego materiału dowodowego;

3. art. 75 § 1 k.p.a. poprzez pominięcie dowodów, które mogą przyczynić

się do wyjaśnienia sprawy,

- w konsekwencji czego Organ zebrał i ocenił materiał dowodowy bez zachowania obiektywizmu, w taki sposób, aby wszelkie wątpliwości co do stanu faktycznego

oraz stanu prawnego sprawy rozstrzygnąć tak, aby decyzja organu nacjonalizacyjnego została utrzymana w mocy;

4. art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób, który nie wzbudza zaufania obywatela do organu administracji, także w płaszczyźnie realizacji zasady szybkości postępowania,

oraz naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj.

1) błędne zastosowanie prawa materialnego polegające na niewskazaniu przepisów prawa obowiązujących w przeszłości, z których Organ wysnuwa wnioski odnoszące

się do własności znacjonalizowanych nieruchomości oraz ich dziedziczenia,

jak i ewentualnego wniesienia jako wkładu do spółki jawnej;

2) błędną wykładnię art. 3 ust. 1 lit. B) oraz art. 6 ust. 1 Ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17 ze zm.) – dalej ustawa nacjonalizacyjne – poprzez uznanie,

że przy ocenie zdolności zatrudnienia należało uwzględnić aktywa wniesione

do przedsiębiorstwa przez osoby trzecie, w konsekwencji czego błędnie została ustalona zdolność zatrudnienia;

3) błędne zastosowanie przepisów art. 3 ust. 1 lit. B) oraz art. 6 ust. 1

w zw. z art. 11 ustawy nacjonalizacyjnej, w sytuacji kiedy nie ustalono jednoznacznie, czy w dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej tj. w dniu 5 lutego 1946 r. zachodziły przesłanki do nacjonalizacji przedsiębiorstwa oraz co wchodziło w skład przedsiębiorstwa.

W związku z powyższym skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji

i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargi Minister Gospodarki wniósł o ich oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skargi są nieuzasadnione.

Skarżący T.W. zarzuca organowi obrazę art. 28 k.p.a. i art. 1051 k.c. w zakresie w jakim organ nadzoru odmówił mu przymiotu strony w tym postępowaniu nadzorczym. Zarzut ten jest bezprzedmiotowy albowiem z treści zaskarżonej decyzji wprost wynika, że organ uznał T.W. za stronę postępowania.

Na str. 9 uzasadnienia zaskarżonej decyzji (czwarty akapit od góry) organ wymienia

kto w tej sprawie posiada przymiot strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. i wśród wymienionych nazwisk widnieje także (na ostatniej pozycji) T.W.. Poprzedzone to zostało rozważaniami organu co do uznania zasadności jego żądania uczestnictwa w postępowaniu nieważnościom w charakterze strony.

Wynika więc z powyższego, że autor skargi, zarzucając organowi nieuważną lekturę orzeczeń Sądu, sam nie zapoznał się dokładnie z treścią uzasadnienia skarżonej przez siebie decyzji.

Rozpoznając zarzuty obu skarg odnoszące się do rozstrzygnięć zawartych

w zaskarżonej decyzji przede wszystkim należało mieć na uwadze, że w sprawie zapadł już wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 września 2004 r. sygn. akt IV SA 3431-3432/02, którym Sąd uchylił zapadłe wcześniej decyzje organu nadzoru o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z [...] lutego 1948 r. w części dotyczącej przedsiębiorstwa

pn. "[...] – B., ul. [...]. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd zawarł wskazania co do dalszego postępowania, które sprowadzają się do następujących kwestii:

– organ nie ustalił wszystkich stron postępowania i nie zapewnił im udziału

w sprawie,

– organ winien wyjaśnić podstawę prawną przejęcia przedmiotowego przedsiębiorstwa na własność Państwa albowiem od tego zależy dalszy

tok postępowania w sprawie,

– objęcie nacjonalizacją domu mieszkalnego powinno być przedmiotem odrębnego postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego

z [...].06.1953 r. wydanego na podstawie § 75 a rozporządzenia Rady Ministrów

z 30.01.1947 r., którym zatwierdzono protokół zdawczo-odbiorczy z [...].10.1951 r.

oraz stwierdzono, że składniki majątkowe objęte protokołem zdawczo-odbiorczym stanowią część składową przedmiotowego przedsiębiorstwa.

Z mocy art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia.

W rozpoznawanej sprawie należy stwierdzić, że organ wykonał wszystkie wskazania Sądu wyrażone w wyroku z 7 września 2004 r. Zastosowanie się do tych wskazań skutkowało wydaniem przez organ rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji.

Tak więc organ ustalił wszystkie strony postępowania i zapewnił im udział

w sprawie, a w szczególności dotyczy to spadkobierców po Z.K. oraz uznanie za stronę postępowania skarżącego T.W..

Przechodząc do oceny dalszych rozważań organu nadzoru należy stwierdzić,

że z ustaleń organu wynika, że założone w 1924 r. przedsiębiorstwo pn. [...], B. stanowiło własność kupca rejestrowego F.L.. W dniu

[...] sierpnia 1928 r. kontraktem kupna-sprzedaży, sporządzonym przed notariuszem

w formie aktu notarialnego nr [...], nabył należącą do Gminy Miasta B. nieruchomość wraz ze znajdującymi się na niej budynkami fabryki i domem mieszkalnym, zapisaną w księdze wieczystej [...], tom [...], karta nr [...], o łącznej powierzchni [...] m².

Zgodnie z § 3 umowy kupujący zobowiązał się wybudowane już na sprzedanym gruncie budynki wykończyć w ciągu 6 miesięcy od dnia podpisania umowy. F.L. zmarł w dniu [...] listopada 1935 r. Jego spadkobiercy to Z.L., J.L. i Z.K., którzy zawiązali spółkę jawną pn. [...] – B., wpisaną do rejestru handlowego w dniu

[...] kwietnia 1937 r. [...] (tom [...]).

Z załączników nr 9 i 10 do protokołu zdawczo-odbiorczego z [...] października 1951 r. wynika, że na znacjonalizowanej nieruchomości znajdują się budynki fabryczne, budynek dla magazynów, warsztaty, składnica, stolarnia, budynek służący za składnicę oraz budynek administracyjny – dom mieszkalny murowany dwupiętrowy.

Organ nadzoru uznał, że spółka jawna stała się właścicielem zorganizowanego przez kupca rejestrowego przedsiębiorstwa, na które składała się nieruchomość gruntowa, na której usytuowane były budynki i urządzenia fabryczne jako integralny składnik majątku przedsiębiorstwa, niezbędny dla jego prawidłowego funkcjonowania. Nieruchomości te, w ocenie organu, stanowiły wkład wspólników wniesiony do spółki. Wobec tego organ uznał, że w dacie wejścia w życie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r.

tj. 5 lutego 1946 r. zarówno przedsiębiorstwo pn. "[...]" jak i nieruchomość

na której było ono zorganizowane, o łącznej powierzchni [...] m² stanowiły własność spółki jawnej pn. "[...]" . Zaprzeczają temu skarżący utrzymując, że brak

jest dowodów do przyjęcia, że nieruchomości stanowiły wkład wspólników wniesiony

do spółki. Zaprzeczają by nieruchomości stanowiły własność spółki jawnej i twierdzą,

że nieruchomości stanowiły wyłącznie własność wspólników spółki jawnej nabyte

na podstawie spadkobrania po F.L.. Twierdzą wobec tego, że nieruchomości stanowiły własność osób trzecich – wspólników spółki jawnej

i wobec tego nie podlegały nacjonalizacji.

Przejęcie na własność Państwa objętego kontrolowanym orzeczeniem nr [...]

z dnia [...] lutego 1948 r. przedsiębiorstwa pn. "[...]" nastąpiło na podstawie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej. Zasadniczym więc problemem jest wyjaśnienie, co stosownie

do przepisów tej ustawy podlegało przejęciu na własność państwa. Istotne znaczenie dla wyjaśnienia tego ma regulacja zawarta w art. 6 ust. 1 powołanej ustawy, w myśl którego przedsiębiorstwa przejęte na zasadach przepisu art. 2 lub 3 przechodzą

na rzecz Państwa lub polskich osób prawnych prawa publicznego w całości wraz

z nieruchomościami i ruchomym majątkiem i wszelkimi prawami, wolne jednak

od obciążeń i zobowiązań z wyjątkiem zobowiązań o charakterze publicznym.

Z utrwalonych poglądów w orzecznictwie wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, że przejście przedsiębiorstwa na podstawie tego przepisu obejmowało wszystkie składniki niezbędne do jego prawidłowego funkcjonowania, niezależnie od tego czyją stanowiły własność. Taki pogląd został wyrażony przez Sąd Najwyższy

w postanowieniu z 2.10.1967 r. I CZ74/67 (ONSA CP 1968, nr 12, poz. 211),

i w postanowieniu z 25 lipca 2001 r. I CKN 1350/98 (OSNC 2002/3/41) a także Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 14.05.1998 r. sygn.. akt IV SA 628/98 (LEX nr 45929) i w wyroku z 18.05.2001 r. sygn. I OSK 1145/10. Pogląd ten skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela.

Wobec tego, że na przedmiotowych nieruchomościach zabudowanych budynkami fabrycznymi i pomocniczymi, wyposażonymi w maszyny i urządzenia, prowadzona była produkcja przez przedsiębiorstwo pn. "[...]", to nieruchomości te, w sytuacji gdy nacjonalizacji podlegało przedsiębiorstwo, także podlegały przejęciu na własność Państwa, gdyż były niezbędne do jego prawidłowego funkcjonowania.

Nie ma więc tu znaczenia czy nieruchomości stanowiły własność spółki jawnej

pn. "[...]" czy też własność wspólników tej spółki podlegały przejęciu na własność Państwa ze względów wyżej omówionych. Należy także zauważyć, że w wydanym w tej sprawie prawomocnym wyroku WSA z 7 września 2004 r. Sąd w ogóle nie zakwestionował objęcia nacjonalizacją nieruchomości, na której było zorganizowane przedsiębiorstwo jedynie zalecił wyjaśnienie podstawy prawnej przejęcia. Zatem kwestia objęcia nacjonalizacją nieruchomości została przesądzona tym wyrokiem

o ile nacjonalizacją objęte zostanie przedsiębiorstwo. Wskazać także należy,

że ze znajdujących się w aktach (tom I) uwierzytelnionych odpisów ksiąg wieczystych jako właściciele nieruchomości wpisani są wspólnicy spółki jawnej jednakże na tych nieruchomościach ustanowione są hipoteki zabezpieczające wierzytelności wskazanych we wpisach banków do firmy "[...]. Na gruncie rozpoznawanej sprawy nie ma zastosowania uchwała 7 sędziów NSA z dnia 5 listopada 2007 r. sygn. akt I OPS 2/07

w myśl, której przejęcie przez Państwo na własność przedsiębiorstwa na podstawie

art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej w zw. z § 6 ust. 1 tej ustawy,

nie obejmowało przejęcie własności nieruchomości włączonej do tego przedsiębiorstwa, które nie należały do przedsiębiorstwa, lecz stanowiła własność osoby trzeciej (ONSA

i WSA 2008/1/5). Uchwała ta odnosi się do zupełnie innego, niż w niniejszej sprawie, stanu faktycznego. W stanie faktycznym będącym podstawą do podjęcia powołanej uchwały przejęto nie tylko mienie należące do właściciela przedsiębiorstwa, ale również nieruchomości zawłaszczone przez niemieckiego okupanta po 1 września 1939 r.

od innych obywateli polskich, włączone do tego przedsiębiorstwa. Taka sytuacja

w rozpoznawanej sprawie nie ma miejsca.

Wyjaśniając kwestię podstawy prawnej przejęcie przedmiotowego przedsiębiorstwa, stosownie do wskazań Sądu zawartych w wyroku z 7 września

2004 r., organ nadzoru uznał, że podstawą prawną kontrolowanego orzeczenia

z [...] lutego 1948 r. w części dotyczącej przedmiotowego przedsiębiorstwa był

art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej w zw. z § 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 października 1946 r. w przedmiocie określenia wielkich i średnich przedsiębiorstw przemysłu włókienniczego. Stosownie do art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej przechodzą na własność Państwa przedsiębiorstwa przemysłowe, które nie zostały wymienione pod lit. A, a są w stanie zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników.

Swoje stanowisko w tym zakresie organ oparł na opinii biegłego dr hab. inż. W.J. – rzeczoznawczy dyplomowanego Stowarzyszenia [...] (specjalność: [...], wydanej w dniu [...] października 2006 r. sporządzonej na zlecenie organu. Zdaniem biegłego przedsiębiorstwo nie należało do wielkiego i średniego przemysłu włókienniczego

w rozumieniu art. 3 ust. 1 lit. A pkt 16 ustawy nacjonalizacyjnej.

Oceniając czy przedsiębiorstwo w dniu [...] lutego 1946 r. posiadało zdolność zatrudnienia przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników organ także oparł się na powołanej opinii biegłego dr hab. inż. W.J.. W ocenie tego biegłego łączna szacunkowo ustalona liczba pracowników zatrudnionych na jedną zmianę, w dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej, wynosiła 167 osób. Kolejnym dowodem, który organ uwzględnił w sprawie jest raport o stanie zatrudnienia

w przedmiotowym przedsiębiorstwie w 1946 r. sporządzony przez rzeczoznawcę

ze Stowarzyszenia [...] w L. mgr. inż. S.B.. Biegły stwierdził w swoim raporcie, że wykorzystanie istniejącego potencjału produkcyjnego umożliwiało zatrudnienie na jedną zmianę około 74 tkaczy, 16 snowaczy oraz 35 osób na maszynach oddziału pomocniczego i 12 osób w wykańczalni. Ponadto w dziale mechaniczno-energetycznym, magazynach, transporcie należało zatrudnić około 30 osób dla prawidłowego funkcjonowania produkcji podstawowej.

Mając na uwadze to, że obie opinie zostały sporządzone na podstawie spisu maszyn i urządzeń produkcyjnych wg. stanu na dzień [...] lutego 1945 r. oraz, że opinie te nie zostały w sposób skuteczny zakwestionowane przez skarżących, ustalenie przez organ nadzoru, że przedsiębiorstwo, na datę [...] lutego 1946 r., było zdolne zatrudnić

na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników należy uznać za prawidłowe.

Niezasadnie skarżący zarzucają, że do oceny zdolności zatrudnienia na jedną zmianę nie powinny być brane pod uwagę maszyny, które zainstalował niemiecki okupant.

Okoliczność ta nie ma znaczenia dla oceny zdolności zatrudnienia w dacie nacjonalizacji przedsiębiorstwa. Mając na uwadze wcześniejsze rozważania niniejszego uzasadnienia dotyczące tego jakie składniki przedsiębiorstwa obejmowało przejęcie

w trybie przepisów ustawy z 3 stycznia 1946 r., należy powtórzyć, że nacjonalizacja obejmowała wszystkie składniki niezbędne do prawidłowego funkcjonowania przedsiębiorstwa, niezależnie od tego czyją stanowiły własność.

W świetle tego stwierdzenia, gdyby nawet na wyposażeniu przedsiębiorstwa "[...] znajdowały się maszyny zainstalowane przez niemieckiego okupanta

to biegły był obowiązany je uwzględnić w opracowywanej opinii, bowiem maszyny

te jako składniki niezbędne do prawidłowego funkcjonowania przedsiębiorstwa muszą być uwzględnione niezależnie od tego czyją stanowiły własność. Taki pogląd wypowiedział wprost NSA w wyroku z 18.05.2011 r. sygn. I OSK 1145/10.

Mając na uwadze powyższy stan faktyczny i prawny należało stwierdzić,

że podlegające kontroli w trybie nadzoru o stwierdzenie nieważności decyzji orzeczenie nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. o przejęciu na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. "[...]" nie zawiera wad nieważności określonych w art. 156 § 1 k.p.a. wobec tego zaskarżona decyzja w części, w jakiej nie stwierdzono nieważności tego orzeczenia jest zgodna z prawem.

Zasadność objęcia nacjonalizacją domu mieszkalnego organ zbadał

w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia [....] czerwca 1953 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa "[...]", stosownie do wskazań zawartych w wyroku Sądu z 7 września 2004 r.

Z dokumentacji zgromadzonej w aktach administracyjnych wynika, że objęcie poszczególnych składników majątkowych nastąpiło protokołem zdawczo-odbiorczym

z [...].10.1953 r. Podstawę prawną orzeczenia z [...].06.1953 r. stanowił § 75 a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30.01.1947 r. w sprawie trybu postępowania

przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa. W ocenie organu

przy podejmowaniu tego orzeczenia, w zakresie całości mienia wymienionego

w protokole zdawczo-odbiorczym z [...].10.1951 r. nie zostało rażąco naruszone prawo.

Ocenę tą organu Sąd podziela. Ujęcie w protokole zdawczo-odbiorczym zatwierdzonym orzeczeniem z dnia [...] czerwca 1953 r. nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym nie zostało dokonane z naruszeniem art. 6 ustawy nacjonalizacyjnej. W załącznikach 9 i 10 przedmiotowego protokołu zdawczo-odbiorczego, w spisie budynków, wyszczególniono dom mieszkalny murowany,

który składa się z parteru i piętra. Parter przeznaczony na biura, piętro na mieszkanie dla zarządu fabrycznego (T.I). Słusznie zauważają skarżący, że spis ten sporządzony został [...].10.1951 r. ale powołano się w nim na stan na dzień [...].02.1945 r. Ponadto

na terenie przedsiębiorstwa nie wskazano żadnego innego budynku, w którym byłyby zlokalizowane biura. Mając na uwadze, że przedsiębiorstwo zatrudniało na jedną zmianę ponad 50 pracowników musiało posiadać także obsługę administracyjną. Skarżący również nie wskazali żadnych dowodów, które potwierdziłyby, że biura administracyjne znajdowały się w innym budynku niż na parterze domu mieszkalnego.

Z dokumentów archiwalnych wynika, że inwestorem była fabryka "[...]"

(t. VII). To "[...] w B., pismem z dnia 9 listopada 1937 r., zwróciła się do Nadzoru Budowlanego Zarządu Miejskiego w B.

z wnioskiem o udzieleni pozwolenia na budowę [...], załączając do pisma projekt budowlany. W dniu [...] listopada 1937 r. zostało wydane zezwolenie budowlane

na budowę [...] firmie :[...], które zostało skierowane do spółki, co wynika wprost z treści tego zezwolenia. Natomiast w dniu [...] maja 1939 r. Zarząd Miejski w B. Wydział Nadzoru Budowlanego dokonał odbioru w stanie ukończonym budynku mieszkalnego, który został również skierowany do firmy "[...]". Powołane dowody wskazują, że cały proces inwestycyjny, dotyczący budowy [...] w B. przy

ul. [...], od pozwolenia na budowę do odbioru budynku w stanie ukończonym, był prowadzony przez fabrykę "[...]:, która również miała siedzibę pod tym adresem. Skoro inwestycja budowlana była prowadzona przez spółkę "[...]" to musiała ona dysponować prawem do nieruchomości gruntowej, na której ta inwestycja była prowadzona. To z kolei dowodzi, że budynek ten był budowany

dla potrzeb spółki i przeznaczony był w części na biura, a w części na mieszkanie

dla zarządu spółki, co stwierdzono w załącznikach 9 i 10 do protokołu zdawczo-odbiorczego z [...].10.1951 r. wg. stanu na [...].02.1945 r. Z uwagi na to przeznaczeniu budynku należy uznać, że stanowił on wraz z nieruchomością gruntową integralny składnik spółki "[...]", niezbędny do jej prawidłowego funkcjonowania. Objęcie więc tej nieruchomości kontrolowanym orzeczeniem Ministra Przemysłu Lekkiego

z [...].06.1953 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa "[...]" nie narusza prawa w sposób rażący, a wtedy tylko zasadne byłoby stwierdzenie jego nieważności.

Mając na uwadze powyższe wywody oraz okoliczności rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że kontrolowane orzeczenie nacjonalizacyjne nie zostało wydane

z rażącym naruszeniem ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu przez Państwo podstawowych gałęzi gospodarki narodowej i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30.01.1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw

na własność Państwa. Zasadnie więc organ nadzoru nie stwierdził ich nieważności.

Wobec tego zarzuty skarg dotyczące naruszenia tak prawa procesowego jak

i materialnego nie mogły odnieść zamierzonego skutku.

Z tych względów Sąd na zasadzie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.