Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 598/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2013-11-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 94 b ust. 1 plt 5, art. 200a
journal: Dz.U. 2012 poz 572
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym - tekst jednolity.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 20, art. 205
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marek Szumilas Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Protokolant st. sekr. sąd. Agata Przybyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2013 r. sprawy ze skargi M.D. na decyzję Rektora Uniwersytetu z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zwiększenia stypendium doktoranckiego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Rektora Uniwersytetu z dnia [...]r., nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, III. zasądza od Rektora Uniwersytetu na rzecz skarżącej M.D. kwotę 167 (sto sześćdziesiąt siedem) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

W dniu 13 grudnia 2012 r. M.D., jako studentka III roku studiów doktoranckich na Wydziale [...] Uniwersytetu, złożyła wniosek o przyznanie zwiększenia stypendium doktoranckiego.

W wyniku jego rozpoznania, decyzją z dnia [...] marca 2013 r., znak: [...], Rektor Uniwersytetu, powołując się na przepisy art. 200, art. 200a, 207 ust. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2012 r., poz. 572 ze zm., powoływanej jako: ustawa o szw ), art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U z 1960 r. Nr 30 poz. 168 z późn. zm.) w zw. z oraz § 23, § 24 ust. 2, § 25 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 5 października 2011r, w sprawie studiów doktoranckich oraz stypendiów doktoranckich (Dz. U. z 2011r., Nr 225, poz. 1351, zwanego dalej rozporządzeniem, w zw. z § 2, § 3 ust. 1, 2, 4, 5, § 4 ust. 1, § 5 ust. 2, ust. 3, ust. 4 pkt 2, § 6, § 9 ust. 1 i 2 Regulaminu przyznawania zwiększenia stypendium doktoranckiego dla doktorantów Uniwersytetu (tekst jednolity wprowadzony zarządzeniem nr [...] Rektora Uniwersytetu z dnia [...] czerwca 2012 r.), odmówił stronie zwiększenia stypendium doktoranckiego na rok akademicki 2012/2013.

W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że zwiększenie stypendium doktoranckiego nie może zostać przyznane stronie z uwagi na postanowienia § 9 Regulaminu. Rektor wskazał, iż zgodnie z § 9 ust. 1 regulaminu ustalił liczbę 32 zwiększeń stypendiów dla wszystkich lat studiów doktoranckich na całej uczelni na okres październik 2012 r. - wrzesień 2013 r. z uwzględnieniem wysokości przeznaczonej na ten cel dotacji oraz złożonych w terminie wniosków spełniających warunki określone w § 5 ust. 1, 2. Rektor wskazał, iż liczby zwiększeń stypendiów zostały określone dla poszczególnych lat studiów doktoranckich na każdym wydziale zgodnie z § 9 ust. 2 tzn. proporcjonalnie do liczby złożonych w terminie wniosków spełniających kryteria określone w § 5 ust. 1, 2, z zastosowaniem zasady części całkowitych i największej reszty i z uwzględnieniem ograniczenia, o którym mowa w § 3 ust. 1. (liczba zwiększeń stypendiów na każdym roku na danym wydziale nie może być większa niż zaokrąglenie w górę do liczby całkowitej 30% liczby doktorantów na tym roku i wydziale, według stanu na 31 października 2012 r.). Wskazał, iż w wyniku przeprowadzonego postępowania określił liczbę stypendiów dla trzeciego roku studiów doktoranckich Wydziału [...] w ilości równej 2. Wyjaśnił, iż Dziekańska Komisja Stypendiów Doktoranckich ( DKSD ) Wydziału [...] utworzyła listę rankingową wniosków spełniających warunki określone w § 5 ust. 2. Zgodnie § 5, ust 4 pkt 2, jeśli liczba doktorantów na danym roku i wydziale, spełniających warunki określone odpowiednio w ust. 1 lub 2, którzy nie otrzymali na dany rok akademicki stypendium doktoranckiego lub stypendium Uniwersytetu dla uczestników pierwszego roku studiów doktoranckich, przekracza liczbę zwiększeń stypendiów ustalonych dla tego roku i wydziału zgodnie z § 9, to zwiększenia stypendium przyznaje się na drugim i kolejnych latach doktorantom, którzy nie otrzymali na dany rok akademicki stypendium doktoranckiego, a spełniają warunek określony w ust. 2 i mają najwięcej punktów według systemu SKEP za dorobek określony w ust. 2. Stwierdził, iż z przedstawionej mu przez DKSD na Wydziale [...] listy rankingowej wynika, że na podstawie powołanych wyżej przepisów Regulaminu wnioskodawczyni znajduje się na 4 miejscu listy rankingowej, a dla trzeciego roku studiów doktoranckich Wydziału [...] przyznane zostały jedynie 2 zwiększenia stypendiów.

We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy M.D., powołując się na opinię Komisji Prawnej Krajowej Reprezentacji Doktorantów, wskazywała na nieprawidłowości w treści Regulaminu, w szczególności w zakresie § 5 ust. 3, 4 i 5, wprowadzających zależność w przyznawaniu zwiększenia stypendium doktoranckiego od otrzymywania przez doktorantów innych form wsparcia finansowego. Wywodziła, iż zgodnie z założeniem ustawodawcy, zwiększenie stypendium doktoranckiego, będące formą nagrody dla nie więcej niż 30 % studentów, powinny otrzymywać osoby wyróżniające się aktywnością naukową i dydaktyczną. Wprowadzenie nieotrzymywania stypendium doktoranckiego, jako kryterium przyznania zwiększenia, nie prowadzi do nagradzania najlepszych doktorantów. Regulujące tę kwestię zapisy Regulaminu dyskryminują osoby pobierające stypendia doktoranckie. W ich konsekwencji, wobec faktu, iż 80% doktorantów nie otrzymuje stypendium, świadczenia w postaci zwiększenia stypendium doktoranckiego otrzymują doktoranci nie pobierający stypendium i to dopiero wśród nich tworzy się listę rankingową.

Końcowo M.D. wnosiła o przedstawienie przez Rektora listy rankingowej stworzonej w oparciu o zasady nieuzależniające przyznania zwiększenia od otrzymania przez doktorantów innych form wsparcia.

Rozpoznając wniosek, decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r., Rektor, powołując się na te same podstawy materialnoprawne jak wskazane w decyzji z dnia [...] marca 2013 r., utrzymał w mocy decyzję swą poprzednią decyzję.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie Rektor wskazał, iż tryb przyznawania zwiększenia stypendium doktoranckiego określa regulamin, wydany przez niego po uzyskaniu opinii właściwego organu samorządu doktorantów, z uwzględnieniem zasady, że uprawnienie do otrzymywania tego stypendium przysługuje nie więcej niż 30% najlepszych doktorantów na poszczególnych kirunkach i latach studiów doktoranckich. Organ zwrócił uwagę, iż zwiększenie stypendium doktoranckiego ma na celu przyznanie dodatkowej gratyfikacji dla 30% najlepszych doktorantów, zaznaczając, iż ustawa nie określa kryteriów ani trybu uznawania doktorantów za najlepszych, a rozporządzenie wykonawcze wskazuje jedynie ogólne kryteria określania najlepszych doktorantów na pierwszym i kolejnych latach studiów doktoranckich. Identyczne kryteria, z tym że doprecyzowane, zawiera Regulamin przyznawania zwiększenia stypendium doktoranckiego dla doktorantów Uniwersytetu (tekst jednolity wprowadzony zarządzeniem nr [...] Rektora Uniwersytetu z dnia [...] czerwca 2012r.). Rektor wskazał na określoną w regulaminie procedurę przyznawania zwiększenia stypendium, zgodnie z którą najpierw wyłaniana jest liczba zwiększeń dla najlepszych doktorantów, którą przydziela się w skali uczelni oraz każdemu wydziałowi prowadzącemu studia doktoranckie. Zaznaczył, iż zwiększenie stypendium mogą otrzymać nie tylko doktoranci, którym przyznano stypendium doktoranckie. Podkreślił, iż zgodnie z art. 200a ust. 2 ustawy o szw doktorantowi znajdującemu się w grupie 30% najlepszych doktorantów, któremu nie przyznano stypendium doktoranckiego, przyznaje się środki finansowe w wysokości kwoty zwiększenia stypendium, o którym mowa w ust. 1. Zwiększenie to staje się stypendium doktoranckim.

Rektor wskazał, iż działając zgodnie z § 3 ust. 1 powołanego Regulaminu i w trybie określonym w jego § 9 ust. 1, ustalił 32 zwiększenia stypendiów dla wszystkich lat studiów doktoranckich na całej uczelni na okres październik 2012 r. - wrzesień 2013 r. z uwzględnieniem wysokości przeznaczonej na ten cel dotacji oraz złożonych w terminie wniosków spełniających warunki określone w § 5 ust. 1 i 2. Dodał, iż liczby zwiększeń stypendiów zostały określone dla poszczególnych lat studiów doktoranckich na każdym wydziale zgodnie z § 9 ust. 2 tzn. proporcjonalnie do liczby złożonych w terminie wniosków spełniających kryteria określone w § 5 ust. 1, 2, z zastosowaniem zasady części całkowitych i największej reszty i z uwzględnieniem 30 % ograniczenia, o którym mowa w § 3 ust 1. Stwierdził, iż sytuacji gdy dla III roku studiów doktoranckich Wydziału [...] przyznano 2 zwiększenia, a skarżąca znalzała się na 4 miejscu listy rankingowej wniosków spełniających warunki określone w § 5 ust. 2 regulaminu, utworzonej przez DKSD tego Wydziału, nie może ona otrzymać zwiększenia stypendium doktoranckiego w roku akademickim 2012/2013.

W skardze złożonej na te decyzję, M.D. domagała się jej uchylenia. Wywodziła, iż z podobnych przyczyn jak obecnie, już w ubiegłym roku akademickim nie otrzymała zwiększenia stypendium doktoranckiego. Nie złożyła wówczas skargi do sądu administracyjnego, a jedynie zwróciła się do Rektora z wnioskiem o zmianę regulaminu w sposób, który nie będzie faworyzował w zakresie przyznania w/w świadczenia osoby nie posiadające stypendium doktoranckiego. Wniosek ten pozostał bez odpowiedzi.

Skarżąca ponownie wywodziła, iż wadliwy regulamin prowadzi do sytuacji, w której zwiększenie stypendium doktoranckiego nie przypada doktorantom faktycznie najlepszym. Ze względu na dużą liczbę doktorantów Uniwersytetu nie otrzymujących stypendium doktoranckiego, zgodnie z obowiązującym Regulaminem przyznawania zwiększenia stypendium doktoranckiego dla doktorantów Uniwersytetu większość środków przeznaczonych na zwiększenia stypendium doktoranckiego otrzymują osoby, którym nie przyznano stypendium doktoranckiego, a dopiero wśród nich ustala się listę rankingową.

Podtrzymując wywody zawarte już w we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy zarzuciła dodatkowo, iż w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie odniesiono się do wskazanych niezgodności Regulaminu ani do załączonej opinii Komisji Prawnej Krajowej Reprezentacji Doktorantów. W szczególności organ nie ustosunkował się do zarzutu faworyzowania przez Regulamin osób nie otrzymujących stypendium doktoranckiego. Podnosiła, iż wbrew twierdzeniom organu, nigdy nie kwestionowała, że osoby nie otrzymujące stypendium doktoranckiego mogą otrzymywać zwiększenie. Zarzucała, iż organ nie przedstawił listy rankingowej przygotowanej w oparciu o zasady zgodne z obowiązującym prawem. Skarżąca wywodziła, iż zależy jej na wyrównaniu szans wszystkich doktorantów na pobieranie przysługujących im świadczeń finansowych. Dodała, iż nadal należy do najbardziej aktywnych doktorantów na Wydziale [...], a już drugi rok z rzędu odmówiono jej przyznania świadczenia, uzasadniając to nieuczciwymi kryteriami w związku z czym czuje się pokrzywdzona.

W odpowiedzi na skargę profesjonalny pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wskazał, iż ustawodawca wprost określił, że zwiększenie stypendium doktoranckiego mogą otrzymać zarówno doktoranci, którym przyznano stypendium doktoranckie, jak i doktoranci, którzy takiego stypendium nie otrzymują. Zdaniem pełnomocnika, wbrew twierdzeniom skarżącej ani przepisy ustawy i rozporządzenia, ani przepisy Regulaminu przyznawania zwiększenia stypendium doktoranckiego dla doktorantów Uniwersytetu nie wskazują na konieczność przyznania zwiększenia stypendium w pierwszej kolejności osobom, które otrzymały stypendium doktoranckie. Jak wskazał pełnomocnik doktorant spełniający przesłanki do przyznania stypendium doktoranckiego nie ma automatycznie prawa do zwiększenia tego stypendium, spełnienie przez niego przesłanek do otrzymania stypendium doktoranckiego nie zawsze oznaczać będzie bowiem spełnienie przesłanek do przyznania zwiększenia tego stypendium. Dlatego też ustawodawca, mając powyższe na uwadze, przewidział konieczność ustalenia w uczelniach trybu przyznawania zwiększenia stypendiów doktoranckich, czyli wskazywania, którzy doktoranci wyróżniali się w pracy naukowej i dydaktycznej. Kwestionowana przez skarżącą metoda określona w regulaminie Uczelni nie pozostaje, zdaniem pełnomocnika, w sprzeczności z przepisami ustawy i rozporządzenia. Jest wyłącznie metodą określania liczby zwiększeń stypendiów doktoranckich przyznawanych na dany rok akademicki na podstawie kryteriów ustawowych i określonych w rozporządzeniu oraz metodą wyłaniania doktorantów wyróżniających się w pracy naukowej i dydaktycznej w liczbie odpowiadającej określonej przez Rektora liczbie zwiększeń stypendium doktoranckiego. Ponadto dodał, iż wniosek o zmianę regulaminu złożony przez M.D. oraz innych doktorantów nie był wiążący dla Rektora, ponieważ - zgodnie z art. 200a ust. 1 ustawy - przy ustalaniu regulaminu zwiększenia stypendium doktoranckiego rektor zobowiązany jest współdziałać z właściwym organem samorządu doktorantów. Procedura ta została zachowana przy wprowadzeniu regulaminu zarządzeniem Rektora Uniwersytetu nr [...] z dnia [...] czerwca 2012 r. w sprawie wprowadzenia regulaminu przyznawania zwiększenia stypendium doktoranckiego dla doktorantów Uniwersytetu, a ponadto na spotkaniu Rady Doktorantów w sprawie Regulaminu zwiększeń stypendiów doktoranckich na rok 2012/2013, w dniu [...] stycznia 2013 r., organ ten podjął decyzję w sprawie braku potrzeby dokonywania jakichkolwiek zmian w regulaminie. Zgodnie z § 9 regulaminu liczba zwiększeń stypendiów dla wszystkich lat studiów doktoranckich na całej Uczelni oraz ich wysokość jest ustalana przez Rektora, z uwzględnieniem wysokości przeznaczonej na ten cel dotacji oraz złożonych w terminie wniosków spełniających. Warunki określone w § 5 ust. 1 i 2 regulaminu, odpowiadają kryteriom określonym w rozporządzeniu w sprawie studiów doktoranckich oraz stypendiów doktoranckich. Z uwzględnieniem wysokości przyznanej uczelni dotacji, Rektor ustalił 32 stypendia na rok akademicki 2012/2013 na okres 12 miesięcy, a przyznał 31 stypendiów z uwagi na informację od Dziekańskiej Komisji Stypendiów Doktoranckich Wydziału [...] dotyczącą dwóch doktorantów na tym samym tym miejscu na liście rankingowej drugiego roku studiów doktoranckich na kierunku budownictwo. 32 stypendia nie stanowią 30% najlepszych doktorantów uczelni - jednak Uczelnia, jak już wyżej wspomniano, przy przyjętych kwotach zwiększenia nie dostała dotacji na taką liczbę, czyli 45 osób. Dziekańskie Komisje Stypendiów Doktoranckich (DKSD) opiniują złożone wnioski pod kątem spełniania kryteriów określonych w rozporządzeniu oraz regulaminie, i dopiero potem Rektor dokonuje podziału zwiększeń stypendiów na wydziały na podstawie zasad regulaminowych. Rektor na podstawie złożonych wniosków i protokołów DKSD z wydziałów prowadzących studia doktoranckie na Uniwersytecie ustalił liczby zwiększeń stypendiów dla poszczególnych lat studiów doktoranckich na każdym wydziale. Rektor przy podziale uwzględnił liczbę zwiększeń stypendiów na każdym roku na danym wydziale nie większą niż zaokrąglenie w górę do liczby całkowitej 30% liczby doktorantów na tym roku i wydziale według stanu na dzień 31 października 2012 r. Rektor nie na każdym roku przyznał zwiększenia uwzględniając wysokość dotacji i zapisy § 9 ust. 2 regulaminu. Ilość przyznanych stypendiów przez Rektora na poszczególnych latach uzależniona była od liczby złożonych w terminie wniosków t.j. 78, w tym spełniających kryteria określone w § 5 ust. 1, 2 t.j. 72, w odniesieniu do liczby wszystkich doktorantów wg stanu na dzień 31 października 2012 r. (z uwzględnieniem doktorantów, którym przedłużony został okres studiów doktoranckich wliczonych do doktorantów czwartego roku) tj. 150, maksymalnej dopuszczalnej liczby zwiększeń stypendiów na danym roku wszystkich studiów doktoranckich prowadzonych na uczelni oraz największej liczby całkowitej nieprzekraczającej 30% liczby wszystkich doktorantów tego roku na uczelni t. j. 53.Uczelnia nie ma obowiązku wykorzystania pełnej dotacji, ma ją wydać zgodnie z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa oraz swoim regulaminem, niewykorzystane środki dotacji powinny być zwrócone albo przechodzić na następny rok (w zależności od interpretacji przyjętej przez MNiSW).

Zdaniem pełnomocnika, zaskarżone decyzje Rektora Uniwersytetu nie naruszają przepisów wskazanych przez skarżącą. Z regulacji obowiązujących w Uniwersytecie jednoznacznie wynika, że warunkiem przyznania doktorantowi zwiększenia stypendium doktoranckiego jest spełnienie przez niego określonych w rozporządzeniu i regulaminie obiektywnych kryteriów, różniących się od kryteriów przyznawania stypendium doktoranckiego. Zwiększenie stypendium doktoranckiego ma zatem na celu przyznanie dodatkowej gratyfikacji dla nie więcej niż 30% najlepszych doktorantów, ustawa nie określa jednak kryteriów ani trybu uznawania doktorantów za najlepszych, a rozporządzenie wskazuje jedynie ogólne kryteria określania najlepszych doktorantów na pierwszym roku i kolejnych latach studiów doktoranckich. Identyczne kryteria, z tym że doprecyzowane, zawiera regulamin. Regulamin nie tworzy dodatkowych kryteriów do przyznania zwiększenia stypendium doktoranckiego, uwzględnia jedynie fakt, że stypendia te są przyznawane w ramach posiadanych przez Uczelnię środków dotacji projakościowej przeznaczonych w planie rzeczowo-finansowym na stypendia doktoranckie na poszczególnych wydziałach prowadzących studia doktoranckie. Brak jest zatem podstaw do uznania, że regulamin obowiązujący w Uniwersytecie pozostaje w sprzeczności z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa czy też dyskryminuje doktorantów.

Na rozprawie w dniu 28 listopada 2013 r. skarżąca podtrzymała skargę wraz z zawartą w niej argumentacją. W szczególności wywodziła, że Regulamin wprowadzony przez Rektora wprowadził, naruszającą ustawę o szkolnictwie wyższym, przesłankę w postaci otrzymywania bądź nieotrzymywania stypendium doktoranckiego, jako zasadnicze kryterium decydujące o uzyskaniu prawa do zwiększenia stypendium doktoranckiego, co potwierdza analiza listy rankingowej. Taki system sprawia,że w skali uczelni zwiększenie stypendium doktoranckiego otrzymały tylko dwie osoby pobierające stypendium doktoranckie. Jednocześnie wyjaśniła, iż system punktacji SKEP to opracowany wewnętrznie na potrzeby uczelni system komputerowej ewidencji publikacji naukowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Skarga okazała się uzasadniona.

1. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (kryterium legalności). Uwzględnienie skargi przez sąd administracyjny, mające postać uchylenia zaskarżonego aktu, następuje w przypadku stwierdzenia, iż kontrolowana działalność administracji publicznej (np. decyzja) podjęta została z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono wpływ na wynik sprawy ( art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jednolity: Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej powoływanej jako ppsa ). Rozpoznając skargę sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy administracyjnej, nie będąc związany jej zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną ( art. 134 § 1 ppsa ). Oznacza to w konsekwencji ciążący na sądzie administracyjnym obowiązek kontroli sprawy administracyjnej w jej całokształcie, a nie tylko w granicach zarzutów podnoszonych w skardze.

2. Przedmiotem sądowej kontroli w niniejszej sprawie pozostawała decyzja Rektora Uniwersytetu z dnia [...] kwietnia 2013r., a w konsekwencji również poprzedzająca ją decyzja tego organu z dnia [...] marca 2013r. o nieprzyznaniu M.D. zwiększenia stypendium doktoranckiego na rok akademicki 2012/2013.

Materialnoprawną podstawę podjętych decyzji stanowiły w pierwszym rzędzie przepisy ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym ( tekst jednolity: Dz.U. z 2012 r. poz. 572, dalej określanej jako: ustawa o szw).

Zgodnie z powołanym przez Rektora Uniwersytetu, w kontrolowanych decyzjach, przepisem art. 200 ustawy o szw, uczestnik studiów doktoranckich może otrzymywać stypendium doktoranckie, którego minimalna wysokość nie może być niższa niż 60% minimalnego wynagrodzenia zasadniczego asystenta ustalonego w przepisach o wynagradzaniu nauczycieli akademickich (ust. 1 i 2). Decyzję o przyznaniu stypendium doktoranckiego, okresie jego pobierania oraz wysokości podejmuje w uczelni rektor, a w jednostce naukowej - jej dyrektor (ust. 3). Stypendia te w uczelni publicznej są finansowane w szczególności w ramach środków, o których mowa w art. 98 ust. 1, a w jednostkach naukowych w szczególności w ramach środków przewidzianych na rozwój kadr naukowych w przepisach o finansowaniu nauki.

W pierwszej kolejności zauważyć należy, iż pomimo powołania tego przepisu w podstawie prawnej obu decyzji, nie miał on zastosowania w rozpoznawanej sprawie bowiem jej przedmiotem nie było prawo do świadczenia w postaci stypendium doktoranckiego, ale prawo do świadczenia w przedmiocie zwiększenia stypendium doktoranckiego, którego dotyczy przepis art. 200a wskazanej ustawy.

3. Podstawę taką stanowił natomiast przepis art. 200a ustawy o szw ( dodany do niej z dniem 1 października 2011 r. ) stanowiący, iż "zwiększenie stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej, o której mowa w art. 94b ust. 1 pkt 5, przysługuje doktorantom wyróżniającym się w pracy naukowej i dydaktycznej. Tryb przyznawania zwiększenia stypendium doktoranckiego określa regulamin określony przez rektora po uzyskaniu opinii właściwego organu samorządu doktorantów, z uwzględnieniem zasady, że uprawnienie do otrzymywania tego stypendium przysługuje nie więcej niż 30% najlepszych doktorantów na poszczególnych latach studiów doktoranckich" (ust. 1). "Doktorantowi znajdującemu się w grupie 30% najlepszych doktorantów, któremu nie przyznano stypendium doktoranckiego, przyznaje się środki finansowe w wysokości kwoty zwiększenia stypendium, o którym mowa w ust. 1. Zwiększenie to staje się stypendium doktoranckim" (ust. 2).

Z kolei zgodnie z art. 94b ust. 1 pkt 5 ustawy o szw, do którego odsyła powyższa norma prawna, w budżecie państwa jest określana dotacja podmiotowa na dofinansowanie zadań projakościowych, przeznaczona między innymi na finansowanie zwiększenia wysokości stypendiów doktoranckich, o których mowa w art. 200a, dla 30% najlepszych doktorantów, w uczelniach publicznych i niepublicznych. Ustawodawca upoważnił ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego do określenia, w drodze rozporządzenia, sposobu podziału i trybu przekazywania podmiotowej dotacji na dofinansowanie zadań projakościowych, biorąc pod uwagę w zakresie zadań, o których mowa w art. 94b ust. 1 pkt 5 - możliwość zwiększania stypendiów doktoranckich - uwzględniając jakość badań naukowych i kształcenia oraz stopień ich konkurencyjności w skali międzynarodowej (art. 96a pkt 5 ustawy).

Analizując stan prawny w zakresie świadczenia będącego przedmiotem sporu, wskazać też należy, iż w art. 201 ust. 1 ustawy o szw, ustawodawca upoważnił ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego do określenia, w drodze rozporządzenia, warunków i trybu organizowania, prowadzenia i odbywania studiów doktoranckich, przyznawania stypendiów doktoranckich oraz zwiększania stypendium doktoranckiego z dotacji podmiotowej na dofinansowanie zadań projakościowych, a także minimalnej wysokości kwoty zwiększenia stypendium doktoranckiego. W wykonaniu powyższej delegacji Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego wydał w dniu 5 października 2011 r. rozporządzenie w sprawie studiów doktoranckich oraz stypendiów doktoranckich (Dz.U. Nr 225, poz. 1351).

W myśl § 22 i 23 rozporządzenia, zwiększenie stypendium doktoranckiego z dotacji podmiotowej na dofinansowanie zadań projakościowych przyznaje, na wniosek doktoranta odbywającego studia doktoranckie w uczelni, rektor uczelni, po zaopiniowaniu przez komisję wniosków o przyznanie zwiększenia. Powyższe zwiększenie stypendium doktoranckiego może być przyznane doktorantowi na drugim roku i kolejnych latach studiów doktoranckich, który wyróżniał się osiągnięciami w pracy badawczej lub osiągnięciami artystycznymi w poprzednim roku studiów (§ 24 ust. 2 rozporządzenia). Powołane regulacje prawne w powiązaniu z przepisem art. 207 ustawy o szw nie pozostawiają wątpliwości, że postępowanie w sprawie przyznania zwiększenia stypendium doktoranckiego winno być prowadzone z uwzględnieniem regulacji Kodeksu postępowania administracyjnego.

Z akt administracyjnych sprawy wynika, iż w oparciu o przytoczone regulacje, działając na podstawie art. 200a ustawy oraz § 22-25 rozporządzenia z dnia 5 października 2011 r., Rektor Uniwersytetu wydał zarządzenie nr [...] w którego załączniku nr 1 ustalił Regulamin przyznawania zwiększenia stypendium doktoranckiego dla doktorantów Uniwersytetu.

4. Powołane w pkt 3 przepisy ustawy o szw prowadzą do wniosku, iż cel jaki przyświecał ustawodawcy, wprowadzającemu do systemu świadczeń przewidzianych w ustawie o szw, od 1 października 2011 r. ( vide: ustawa z dnia 18 marca 2011 r. o zmianie ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym, ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki oraz o zmianie niektórych innych ustaw - Dz. U. z 2011 r. Nr 84 , poz. 455 ) nowe świadczenie w postaci zwiększenia stypendium doktoranckiego, wydaje się jasny. Jest nim nagradzanie doktorantów wyróżniających się w pracy naukowej i dydaktycznej. Cel ten został wprost wyartykułowany przez ustawodawcę w art. 200a zdanie pierwsze i koresponduje z regulacją przepisu art. 94 b ust. 1 pkt 5 ustawy o szw oraz rozporządzenia wykonawczego. Taki też cel musi realizować ustanowiony przez rektora uczelni regulamin o jakim mowa w art. 200a zdanie drugie, uwzględniając jednocześnie zasadę, że uprawnienie do świadczenia przysługuje nie więcej niż 30% najlepszych doktorantów na poszczególnych latach studiów doktoranckich.

5. W ocenie Sądu, istota problemu dotyczącego rozpoznawanej sprawy koncentrować się powinna wokół wykładni przepisu ust. 2 art. 200a ustawy. Rekonstrukcja zawartej w nim normy prawnej rzutować bowiem będzie na ocenę legalności ustanowionego przez organ Regulaminu przyznawania zwiększenia stypendium doktoranckiego dla doktorantów Uniwersytetu.

Stanowisko zajęte przez Rektora w kontrolowanych decyzjach jak i w odpowiedzi na skargę zdaje się wskazywać, iż powołany przepis został odczytany jako wprowadzający swoistą "zasadę pierwszeństwa" w uzyskiwaniu przez doktorantów nie pobierających stypendium doktoranckiego, świadczenia w postaci zwiększenia stypendium doktoranckiego. Taka bowiem zasada przyświeca regulacjom zawartym w § 4 § 5 ust. 3,4 i 5 Regulaminu.

6. W przekonaniu Sądu, sposób zastosowania omawianego przepisu ustawy przez organ orzekający w sprawie wskazuje, iż został on poddany wykładni językowej ( gramatycznej ). Zdaniem Sądu rezultat takiej wykładni przepisu ust. 2 art. 200a ustawy nie doprowadził do odczytania rzeczywistej treści zawartej w nim normy prawnej, która nie może być interpretowana w oderwaniu od regulacji ust. 1 art. 200a ustawy o szw. Niweczy on bowiem ustawowy cel, jaki legł u podstaw wprowadzenia do ustawy o szkolnictwie wyższym nowego świadczenia. Należy bowiem zważyć, iż analiza przepisu art. 200 a ust. 1 w powiązaniu z ust. 2, wskazuje, iż wbrew jego nazwie o świadczenie w postaci "zwiększenia" stypendium doktoranckiego mogą się ubiegać ( składając odpowiednie wnioski ) nie tylko doktoranci pobierający stypendia doktoranckie w rozumieniu art. 200 ustawy, ale też doktoranci, którzy stypendium doktoranckiego nie otrzymują. W ocenie Sądu, ust. 2 art. 200a ustawy o szw nie wprowadza dla wskazanej grupy doktorantów żadnego "pierwszeństwa" w ubieganiu się o świadczenie, ale przeciwnie jedynie statuuje zasadę "zrównania szans" przy ubieganiu się o to świadczenie doktorantów obu grup tj. pobierających stypendium doktoranckie ( dla których nowe świadczenie będzie faktycznie, w przypadku przyznania go, zwiększeniem stypendium ) jak i nie pobierających go, dla których to "zwiększenie" stanie się swoistym "stypendium doktoranckim".

7. Zaprezentowana celowościowa wykładnia ust. 2 art. 200a ustawy o szw w powiązaniu z normą ust. 1 w istocie więc prowadzi do stanu, w którym bez znaczenia dla możliwości i warunków uzyskania "zwiększenia", oczywiście w ramach ustawowego 30 % limitu, ma pozostawać to, czy chodzi o doktorantów pobierających, czy też nie pobierających stypendiów doktoranckich. Okoliczność ta nie może zatem stwarzać ani uprzywilejowanej, ani dyskryminującej pozycji w odniesieniu do obu grup doktorantów.

Odczytanie rzeczywistej treści normy prawnej, zawartej w ust. 2 art. 200a z zastosowaniem wykładni funkcjonalnej i celowościowej, pozwala na poszanowanie celu, jaki ustawodawca zamierzał osiągnąć wprowadzając świadczenie wysoce niefortunnie nazwane "zwiększeniem stypendium doktoranckiego", którym pozostaje nagradzanie doktorantów "obiektywnie" wyróżniających się w pracy naukowej i dydaktycznej czyli takich, którzy legitymują się dorobkiem naukowym i dydaktycznym. Przy czym kryteria ustalania zasad wyłaniania najlepszych doktorantów (czyli zasady oceniania dorobku dydaktycznego i naukowego) pozostawione zostały rektorowi do ustalenia w regulaminie.

8. Nie może budzić wątpliwości, iż uczelni wyższej (tu jej organowi w postaci rektora) pozostawiona została swoboda ukształtowania warunków i trybu przyznawania "zwiększenia stypendium doktoranckiego". Granice tej swobody wyznaczają jednak przepisy prawa powszechnie obowiązującego. Ta swoboda w ustalaniu w regulaminie przesłanek warunkujących uzyskanie zwiększenia stypendium z dotacji projakościowej ograniczona jest więc przez obowiązek realizowania celu ustawy. Rektor, jako organ uczelni wyższej, a także organ administracji publicznej w znaczeniu funkcjonalnym w (art. 5 § 2 pkt 3 Kpa) związany jest zasadą praworządności (art. 7 Konstytucji RP). Oznacza to, iż tworzone przez niego akty prawa wewnętrznego (regulamin) jak i podejmowane w oparciu o nie decyzje nie mogą tworzyć dodatkowych, kryteriów przyznawania świadczeń w sprawie których rektor jest organem właściwym. W konsekwencji postanowienia regulaminu przyznawania zwiększenia stypendium doktoranckiego nie mogą być sprzeczne z ustawą - Prawo o szkolnictwie wyższym. W razie zaistnienia takiej sprzeczności, sąd orzekający może w oparciu o przepis art. 178 ust. 1 Konstytucji RP w indywidualnej sprawie odmówić zastosowania tych niezgodnych z ustawą postanowień regulaminu. ( vide: wyrok NSA z dnia 22 marca 2012 r. w sprawie I OSK 2460/11, wyrok NSA z dnia 12 lipca 2011 r. w sprawie I OSK 597/11 z dnia 12 lipca 2011 r., wyrok NSA z dnia 4 kwietnia 2013 r. I OSK 150/13 - baza orzeczeń nsa.gov.pl ). Takie działanie sądu nie narusza zasady autonomii szkół wyższych ( art. 70 ust. 5 Konstytucji RP oraz art. 4 ust. 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym), gdyż zasada ta nie może być rozumiana jako dowolność postępowania organów uczelni w obszarach jej działań, co zresztą wynika wprost z treści powołanych przepisów. Zasada autonomii szkół wyższych musi się mieścić w granicach wynikających z ustawy.

W konsekwencji poczynionych rozważań stwierdzić należy, iż regulamin przyznawania zwiększenia stypendium doktoranckiego nie może być użyty do modyfikowania ustawowych przesłanek warunkujących prawo do świadczenia w postaci zwiększenia stypendium doktoranckiego przez wprowadzenie kryteriów niezgodnym z celem ustawy.

9. Zdaniem Sądu, Regulamin przyznawania zwiększenia stypendium doktoranckiego dla doktorantów Uniwersytetu, w oparciu o który odmówiono skarżącej prawa do takiego zwiększenia, w § 4 oraz § 5 ust. 3, 4 i 5 narusza omówione regulacje ustawowe. § 4 regulaminu stanowi w istocie powtórzenie treści ust. 2 art. 200a ustawy o szw i, jak wynika z uzasadnienia kontrolowanych decyzji Rektora, odczytywany jest jako "zasada pierwszeństwa" w uzyskaniu "zwiększenia" stypendium doktoranckiego przez doktorantów nie pobierających stypendium. W ust. 3 § 5 Regulaminu, wprowadzona przez jego § 4 "zasada pierwszeństwa" przełożona została na uprzywilejowanie doktorantów nie pobierających stypendium doktoranckiego względem doktorantów je pobierających, sytuując tych pierwszych na czele listy rankingowej, bez jakiegokolwiek nawiązania do oceny dorobku naukowego i dydaktycznego doktorantów. W sytuacji bowiem, gdy liczba zwiększeń przyznanych dla danego kierunku i roku jest mniejsza niż liczba wyróżniających się doktorantów, otrzymują je wyłącznie doktoranci nie pobierający stypendium. Z kolei w ust. 4 § 5 Regulaminu wprowadzone zostały zasady ustalania listy rankingowej tylko spośród doktorantów nie pobierających stypendium, z uwzględnieniem ich dorobku badawczego i artystycznego ( o jakim mowa w ust. 2 § 5 Regulaminu), ale ma to zastosowanie jednie w odniesieniu do sytuacji, gdy liczba zwiększeń jest mniejsza niż liczba wyróżniających się doktorantów nie pobierających stypendium. Dopiero w sytuacji, gdy liczba przyznanych zwiększeń jest większa niż liczba wyróżniających się doktorantów nie pobierających stypendium ( ust. 5 § 5 Regulaminu) tworzona jest lista rankingowa wśród doktorantów pobierających stypendium, a miejsce na tej liście uzależnione jest od dorobku o jakim mowa w ust. 2 § 5.

10. Za zasadne w takiej sytuacji uznać należało zarzuty skargi, że analiza regulacji Regulaminu wskazuje, iż wbrew zapisom ustawy faworyzowani są doktoranci nie pobierający stypendium doktoranckiego w stosunku do doktorantów świadczenie takie uzyskujących. Oznacza to, iż wbrew intencjom ustawodawcy i celom ustawy przesłanki nakierowane na ustalenie doktorantów wyróżniających się dorobkiem naukowym i dydaktycznym, nie stanowią kryterium tworzenia listy rankingowej o jakiej mowa w § 3 ust. 2 analizowanego Regulaminu. Kryterium takim pozostaje bowiem okoliczność związana z pobieraniem stypendium doktoranckiego. Rację ma skarżąca wskazując, iż to w istocie dopiero w odniesieniu do tej grupy spośród doktorantów tworzy się listę rankingową na której zajmowane miejsce jest rezultatem oceny dorobku naukowego, ale tylko gdy liczba doktorantów bez stypendium jest większa niż liczba przyznanych zwiększeń. Dodać należy, iż dopiero w ostatniej kolejności i to w warunkach wskazanych ust. 5 § 5 uwzględnia się doktorantów pobierających stypendia doktoranckie i wśród tej grupy tworzy listę rankingową z uwzględnieniem dorobku naukowego. Skutkiem takich zapisów Regulaminu jest wypaczenie regulacji ustawowej, która miała zagwarantować równość przy ubieganiu się o zwiększenie stypendium dla doktorantów stypendystów i niestypendystów, a spowodowała faworyzowanie tych ostatnich oraz zatracenie celu wprowadzenia takiego świadczenia jak zwiększenie stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej.

12. Jakie skutki rodzi funkcjonowanie w praktyce wadliwych - zdaniem Sądu- regulacji regulaminowych obrazuje przypadek skarżącej. Z akt administracyjnych sprawy wynika, iż dla oceny dorobku i osiągnięć doktorantów opracowany został min. system SKEP tj. uczelniany system komputerowej ewidencji publikacji naukowych (vide: kryteria oceny naukowej wniosków o zwiększenie stypendiów dla 30 % najlepszych doktorantów przed i po modyfikacji ujednolicającej sposób liczenia punktów SKEP, protokół z dnia [...] stycznia 2013 r. ze spotkania rady Doktorantów na temat przeliczania punktów z systemu SKEP). Z ostatecznej, przekazanej rektorowi listy, obejmującej zestawienie wniosków doktorantów Uniwersytetu z propozycją przyznania zwiększeń stypendiów doktoranckich, stanowiącej w istocie listę rankingową wynika, iż spośród 6 ujętych na niej doktorantów III roku studiów doktoranckich Wydziału [...], skarżąca, umieszczona na pozycji czwartej, legitymuje się punktami 8 punktami SKEP, podczas gdy u pozostałych doktorantów (poz.1-3 oraz 5-6 ) liczba tych punktów wynosi "0".

13. Niezależnie od wskazanego wyżej naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy, stwierdzić należy, iż zaskarżona decyzja narusza też przepisy prawa procesowego. Jej uzasadnienie nie odpowiada bowiem w pełni wymogom stawianym przez przepis art. 107 § 3 Kpa. Decyzja w sprawie zwiększenia stypendium jest decyzją uznaniową zatem obowiązkiem organu było szczegółowe wyjaśnienie przyczyn dla których wydano decyzję odmowną. Organ powołał się jedynie na fakt, iż skarżąca znalazła się na 4 miejscu listy rankingowej, a Wydziałowi [...] przyznano dla III roku studiów doktoranckich jedynie 2 zwiększenia. Podkreślić należy, iż decyzję w sprawie zwiększenia wydaje rektor, jedynie opierając się na opinii doktoranckiej komisji stypendialnej. Tym samym to na organie decyzyjnym ciąży obowiązek szczegółowego wyjaśnienia stronie przyczyn uzasadniających odmowę uwzględnienia jej wniosku czyli dlaczego uznał opinię komisji za uzasadnioną i co było w tym zakresie decydującym czynnikiem, który zadecydował o odmowie przyznania jej zwiększenia. Obowiązkiem Rektora Uniwersytetu, jako organu rozstrzygającego sprawę ponownie, było nadto ustosunkowanie się do zarzutów postawionych we wniosku skarżącej o ponowne rozpoznanie sprawy. Wymogu tego zaskarżona decyzja nie zrealizowała, gdyż brak w niej odniesienia do podnoszonych przez stronę kwestii "nieprawidłowości" regulaminu.

Sąd natomiast nie kwestionuje uprawnienia Rektora do wydania ( podpisania ) decyzji rozstrzygającej wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, nie podzielając tym samym poglądu wyrażonego przez WSA w Gorzowie Wlkp. w wyroku z dnia 25 września 2013 r. w sprawie II SA/Go 582/13.

14. W konsekwencji poczynionych rozważań na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ppsa Sąd uchylił zaskarżoną decyzję jak i poprzedzającą ją decyzję Rektora z dnia [...] marca 2013 r.

Wynik sporu dał podstawy prawne ( art. 200 i 205 § 1 i 3 ppsa ) do uwzględnienia wniosku skarżącej i zasądzenia na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania obejmujących koszty dojazdu do sądu w kwocie 167 zł.

15. W toku ponownego rozpoznania sprawy Rektor obowiązany uwzględnić ocenę prawną wyrażoną w niniejszym uzasadnieniu i wskazania, co do dalszego postępowania (art. 153 ppsa) rozstrzygając w przedmiocie wniosku strony skarżącej z pominięciem zapisów Regulaminu, uznanych przez Sąd orzekający za naruszające prawo.