Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1516/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Nowicka (spr.) Sędziowie WSA Elżbieta Sobielarska asesor WSA Iwona Kosińska Protokolant Maciej Kozłowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2006 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w K. wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta K. z dnia [...] stycznia 2006 r., nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [..] lipca 2006 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję – działającego w imieniu Burmistrza - Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] wstrzymującą z dniem [...] listopada 2005 r. wypłatę świadczeń w formie zaliczki alimentacyjnej dla uprawnionej M. J.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało oparte na następujących ustaleniach faktycznych i ocenach prawnych:

Decyzją Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w K. nr [...] z dnia [...] października 2005 r. przyznano wnioskodawczyni M. J. zaliczkę alimentacyjną na córkę – M. J. urodzoną w dniu [...] r. za okres od [...] lipca 2005 r. do [...] sierpnia 2006 r. w wysokości [...] zł. miesięcznie. Następnie kolejną decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] zmieniono w/w decyzję w części dotyczącej okresu przyznania świadczenia w ten sposób, że przyznano zaliczkę alimentacyjną od dnia [...] września 2005 r. Z kolei decyzją z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] Kierownik OPS w K. – działający w imieniu Burmistrza - w ogóle wstrzymał z dniem [...] listopada 2005 r. wypłatę zaliczki alimentacyjnej na rzecz M. J. Powołując w podstawie prawnej tejże decyzji przepisy art. 163 k.p.a. oraz art. 7, 8, 10 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.), w uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji przytoczył definicję zaliczki alimentacyjnej oraz przesłanki jej przyznania w określonej wysokości. Jednocześnie wyjaśnili też, iż po upływie kwartału – stosownie do art. 10 ust. 7 i 8 ustawy - organ orzekający dokonuje rozliczenia pomiędzy wypłaconą zaliczką, a wyegzekwowanym przez komornika od dłużnika świadczeniem alimentacyjnym. Wysokość zaliczki w kolejnym kwartale stanowi przy tym różnicę pomiędzy świadczeniem alimentacyjnym albo kwotami, o których mowa w art. 8, a wysokością wyegzekwowanego świadczenia alimentacyjnego.

Wobec zbliżającego się końca pierwszego kwartału rozliczeniowego (wrzesień-listopad 2005 r.) w dniu [...] listopada 2005 r. wystąpiono do Komornika Sądowego w W. z prośbą o wydanie zaświadczenia informującego o stanie egzekucji alimentacyjnej za okres wrzesień - listopad 2005 r. Z uwagi na nieprzesłanie tego zaświadczenia w grudniu 2005 r. - kierując się dobrem wnioskodawczyni oraz wytycznymi [...] Urzędu Wojewódzkiego, zgodnie z którymi brak zaświadczenia o egzekucji komorniczej winien być traktowany równoznacznie z brakiem zmian w egzekucji – organ wypłacił M. J. zaliczkę alimentacyjną w grudniu 2005 r. w przyznanej uprzednio wysokości.

W dniu [...] stycznia 2006 r. organ I instancji otrzymał żądaną informację od Komornika Sądowego w W. Z nadesłanego zaświadczenia wynikało, iż za okres od września do listopada 2005 r. wyegzekwowana została od dłużnika kwota [...] zł. W związku z powyższym, ponieważ po dokonaniu rozliczenia pomiędzy kwotą wypłaconej zaliczki a kwotą wyegzekwowaną w wysokości [...] zł. ([...] zł: 3 mies. = [...] zł) okazało się, że uzyskana różnica stanowiła wartość ujemną [...]zł.), organ stwierdził brak podstaw do wypłaty zaliczki od miesiąca grudnia 2005 r. Nadmieniono przy tym, że z uwagi na to, iż w grudniu 2005 r. nastąpiła mimo wszystko wspomniana wyżej wypłata świadczenia, kwota [...] zł, stanowiąc ową nadpłatę, winna być przez wnioskodawczynię zwrócona na konto Ośrodka.

Od powyższej decyzji odwołanie wniosła M. J. – matka uprawnionej, podnosząc w nim, że rozstrzygnięcie to jest krzywdzące dla niej i rodziny ponieważ znajduje się ona w trudnej sytuacji majątkowej (starsza córka pozostaje bezrobotna bez prawa do zasiłku) i ma niskie dochody. Twierdziła też, że skoro nie spełniała warunków do przyznania świadczenia, to nie powinno być ono jej wypłacone. Zdaniem odwołującej się zwrot kwoty [...] zł był - w jej sytuacji - prawie niemożliwy i z tego powodu wnosiła o cyt. "anulowanie nadpłaty".

Rozpatrując sprawę w trybie instancji odwoławczej Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. stwierdziło, że decyzja Kierownika OPS w K. była prawidłowa. Zgodnie bowiem z przepisem art. 10 ust. 7 i 8 cytowanej ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej organ właściwy wierzyciela po upływie kwartału dokonuje rozliczenia pomiędzy wypłaconą zaliczką a wyegzekwowanym przez komornika świadczeniem alimentacyjnym zaś wysokość zaliczki w następnym kwartale stanowi różnicę pomiędzy świadczeniem alimentacyjnym albo kwotami wymienionym w art. 8, a wysokością wyegzekwowanego świadczenia alimentacyjnego. W związku z tym, że postępowanie organu I instancji odpowiadało powyższej regulacji prawnej, Kolegium nie znalazło podstaw do uchylenia lub zmiany decyzji Kierownika OPS w K.

Jednocześnie Kolegium zwróciło uwagę w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia na konieczność złożenia przez skarżącą nowego wniosku o przyznanie zaliczki alimentacyjnej (w sytuacji zaistnienia przesłanek przyznania przedmiotowego świadczenia).

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, którą wniosła M. J. W skardze skarżąca, wnosząc o uchylenie decyzji Kolegium, przytoczyła ogólnie treść wyroku rozwodowego zasądzającego na rzecz M. J. świadczenia alimentacyjne, opisała na czym polegało dotychczasowe korzystanie przez nią z pomocy społecznej i wskazując na istnienie zaległych alimentów oraz twierdząc, że ponieważ pismo komornika do Ośrodka datowane było na dzień [...] stycznia 2006 r. to cyt. "kwota od września do listopada 2005 r. nie mogła się zmienić. I w styczniu 2006 r. pozostała taka sama jak w roku 2005", stała na stanowisku, iż od stycznia 2006 r. winna otrzymywać w dalszym ciągu zaliczkę alimentacyjną.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawuje, w zakresie swojej właściwości, kontrolę – pod względem zgodności z prawem – zaskarżonych aktów lub czynności organów administracji publicznej, przy czym kontrola Sądu sprowadza się do zbadania, czy organy w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Nadmienić w tym miejscu wypada, że Sąd w ocenie swojej nie jest związany zarzutami ani wnioskami zawartymi w skardze oraz powołaną w niej podstawą prawną. Ponieważ badając w tym kontekście przedmiotową sprawę Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz decyzja poprzedzająca ją naruszają prawo w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, skutkowało to ich uchyleniem.

Podstawową kwestią w niniejszej sprawie było ustalenie i porównanie merytorycznej treści zapadłych decyzji i podstawy prawną, w oparciu o którą zastały wydane.

W decyzji Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w K. – działającego z upoważnienia Burmistrza - orzekającej o wstrzymaniu wypłaty świadczenia powołano się na przepisy art. 104 i 163 k.p.a., które statuują zasadę, że organ administracji publicznej załatwia sprawę przez wydanie decyzji chyba, że przepisy kodeksu postępowania administracyjnego stanowią inaczej i że organ decyzję - na podstawie, której strona nabyła prawo - może uchylić lub zmienić także w innych przypadkach oraz na innych zasadach niż określone w kodeksie postępowania administracyjnego, o ile przewidują to przepisy szczególne. Następnie przywołano również przepisy prawa materialnego tj. art. 7, 8 oraz 10 ust. 7 i 8 cytowanej ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Kolegium natomiast - jako podstawę swojego rozstrzygnięcia - wskazało art. 127 § 2 w związku z art. 17 pkt 1 k.p.a. oraz art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856 ze zm.) a więc powołało regulację, która co do zasady stanowiła podstawę do działania przez Kolegium w tego rodzaju sprawie. Jednocześnie w uzasadnieniu decyzji drugoinstancyjnej została przytoczona podstawa prawna zawarta w decyzji organu I instancji.

Podnieść w tym miejscu wypada, że żaden z w/w przepisów prawa materialnego, powołanych przez organy nie stanowił w tej sprawie podstawy do zastosowania przepisu art. 163 k.p.a., mającego jedynie charakter normy ogólnej i niesamodzielnej. Podstawę taką stanowił natomiast przepis art. 10a, wprowadzony do ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej przez przepisy ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 164, poz. 1366), na który to przepis organy się nie powołały, choć obowiązywał on od dnia 1 września 2005 r.

Zgodnie z w/w przepisem organ właściwy wierzyciela może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do zaliczki, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do zaliczki albo osoba nienależnie pobrała zaliczkę. Podkreślenia wymaga, że powołanie się w rozstrzygnięciu na regulację zawartą w art. 163 k.p.a. obligowało organy do jednoczesnego wskazania konkretnego przepisu ustawy materialnej umożliwiającego w tym trybie uchylenie lub zmianę poprzedniej decyzji na podstawie, której strona nabyła prawo, gdyż dopiero w tym przepisie zostały określone przesłanki uzasadniające orzekanie o zmianie lub uchyleniu decyzji.

Przyczyną uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej nie była jednak okoliczność wskazania w zapadłych rozstrzygnięciach sposób wadliwy podstawy prawnej orzekania, gdyż brak ten – przy prawidłowym rozstrzygnięciu – pozostawałby bez wpływu na merytoryczną treść decyzji. Przyczyną takiego rozstrzygnięcia Sądu była natomiast okoliczność, że zapadłe w niniejszej sprawie decyzje orzekały o wstrzymaniu wypłaty zaliczki alimentacyjnej a więc o zupełnie innej instytucji niż zmiana lub uchylenie decyzji i uregulowanej w innym przepisie prawnym (art. 11 cytowanej ustawy) podczas, gdy część podstawy prawnej rozstrzygnięcia i treść uzasadnienia obu decyzji wskazywała na to, iż organy w rzeczywistości miały na celu nie wstrzymanie wypłaty świadczenia a zmianę lub uchylenie poprzedniej decyzji, przyznającej skarżącej prawo do zaliczki alimentacyjnej.

Świadczy o tym nie tylko przytoczona wyżej treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji, ale również m.in. fakt zawarcia przez Kolegium w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia pouczenia skierowanego do skarżącej o konieczność w przyszłości wystąpienia z nowym wnioskiem o przyznanie świadczenia (o ile zaistnieją podstawy do jego otrzymywania).

Konieczność taka istotnie występuje, ale w przypadku właśnie zmiany lub uchylenia decyzji. W sytuacji natomiast wstrzymania wypłaty zaliczki alimentacyjnej i następnie uruchomienia na nowo wypłat, składanie nowego wniosku nie jest wymagane (art. 11 ust. 2 cytowanej ustawy).

W związku z powyższym, ponieważ w niniejszej sprawie treść sentencji decyzji – działającego z upoważnienia Burmistrza - Kierownika OPS w K., utrzymanej w mocy zaskarżoną decyzją Kolegium nie odpowiada ani wskazanej w niej podstawie prawnej, ani treści zawartej w uzasadnieniu decyzji (odnoszącej się do kwestii zmiany lub uchylenia decyzji a nie wstrzymania wypłaty świadczenia) Sąd uznał, że obie, wydane w tej sprawie decyzje naruszają prawo w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Decyzje te naruszyły bowiem przepisy: art. 10a i 11 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej i art. 6 i 107 § 1 i 3 oraz 163 k.p.a. i z tych powodów – z mocy przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz c w związku z art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – orzekł jak w sentencji.