Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 2266/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-04-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Skarżony organ: Zespół do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone orzeczenie oraz poprzedzające je orzeczenie

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Mirosław Montowski, Sędziowie sędzia WSA Tomasz Janeczko, sędzia WSA Andrzej Siwek (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi małoletniego P.R., reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego M.S. na orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia [...] stycznia 2020 r. znak [...] w przedmiocie orzeczenia o niepełnosprawności uchyla: 1. zaskarżone orzeczenie w części utrzymującej w mocy orzeczenie Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia [...]października 2019 r. znak [...]w zakresie oceny wymogu zamieszkiwania w oddzielnym pokoju; oraz 2. orzeczenie Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia [...]października 2019 r. znak [...]w zakresie oceny wymogu zamieszkiwania w oddzielnym pokoju.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym orzeczeniem o niepełnosprawności z dnia [...] stycznia 2020 r. znak: [...], na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1172 ze zm., dalej jako "ustawa o rehabilitacji") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: "k.p.a.") Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w [...] (dalej "Zespół Wojewódzki" albo "organ odwoławczy") utrzymał w mocy orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] października 2019 r. nr [...], wydane na rzecz małoletniego [...] (dalej "skarżący") przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności [...] (dalej ""Miejski Zespół" albo "organ I instancji").

Orzeczenie organu II instancji zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

[...]pismem z dnia [...] września 2019 r. jako przedstawiciel ustawowy małoletniego [...] (syna) zwróciła się do Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności [...] o wydanie wobec orzeczenia o stopniu niepełnosprawności

Orzeczeniem z dnia [...] października 2019 r. nr [...] Miejski Zespół zaliczył [...] do osób niepełnosprawnych na okres do dnia [...] października 2022 r. z następującymi wskazaniami:

1. odpowiedniego zatrudnienia-nie dotyczy;

2. szkolenia, w tym specjalistycznego- nie dotyczy;

3. zatrudnienia w zakładzie aktywności zawodowej - nie dotyczy;

4. uczestnictwa w terapii zajęciowej - nie dotyczy;

5. konieczności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, ułatwiające funkcjonowanie danej osoby-według zaleceń lekarza specjalisty;

6. korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki – wymaga;

7. konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji - nie wymaga;

8. konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji – wymaga;

9. spełniania przez osobę niepełnosprawną przesłanek określonych w art. 8 ust. 3a pkt 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2018 r. poz. 1990, ze zm) - nie spełnia;

10. prawa do zamieszkiwania w oddzielnym pokoju - nie wymaga.

W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że na posiedzeniu komisji orzekającej w dniu [...] października 2019 r. zostało przeprowadzone postępowanie orzecznicze. W oparciu o przepisy Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] lutego 2002 r. w sprawie kryteriów oceny niepełnosprawności u osób do 16 roku życia (Dz. U. Nr 17, poz. 162 ze zm.) oraz po ocenie stanu zdrowia skład orzekający stwierdził, iż spełnione są kryteria zaliczające dziecko do grona osób niepełnosprawnych, według symbolu przyczyny niepełnosprawności: [...].

Organ I instancji wskazał, że biorąc pod uwagę stan zdrowia dziecka oraz ograniczenia z tego wynikające, niezbędne jest zaopatrzenie w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne ułatwiające funkcjonowanie według zaleceń lekarza specjalisty. Zachodzi także potrzeba udzielenia dziecku pomocy w korzystaniu z systemu środowiskowego wsparcia, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki jak również współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Pismem z dnia [...] października 2019 odwołanie od powyższego rozstrzygnięcia w zakresie pkt 7 (dotyczącego konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji) oraz pkt 10 (w zakresie prawa do zamieszkiwania w oddzielnym pokoju) wniosła w imieniu skarżącego [...] [...].

Wskazała, że jej syn [...] jest pod stałą opieką specjalistów- w trakcie konsultacji neurologicznych psychiatrycznych, terapeutycznych i dopasowywania leków, które na chwile obecna wywołują rożnie skrajne zachowania syna. Jest wzywana często do szkoły, ponieważ syn jest agresywny, rzuca ławkami, krzesłami, bije dzieci i nauczycieli (wychowawczyni jest na zwolnieniu lekarskim z uszkodzoną dłonią przez syna) ucieka z sali, stołówki, wchodzi na wysokie konstrukcje na szkolnym placu zabaw i nie chce zejść, a tym samym stwarza zagrożenie dla siebie i innych. W związku z powyższym musi być w ciągłym "pogotowiu" i stawiać się w szkole na każdy telefon. Każda tak interwencja kończy się odebraniem dziecka z placówki. Zdaniem [...]powyższe fakty pokazują, iż obecnie jej syn wymaga stałej lub długotrwałej opieki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Stan zdrowia syna i spowodowana tym konieczność reagowania na wezwania szkoły oraz fakt, iż syn jest w trakcie dalszej diagnozy u lekarzy specjalistów co wymaga ciągłych wizyt lekarskich, często kilka razy w miesiącu, w różnych godzinach, a także fakt iż zaczyna terapię WWR, która będzie odbywać się 2 razy w tygodniu w [...] (w [...] nie ma wolnych miejsc) powoduje, iż [...]nie jest w stanie podjąć zatrudnienia.

Zdaniem [...] niepokojące jest to, iż zachowania syna są coraz bardziej niebezpieczne i zagrażające co wiąże się z koniecznością stałej mojej opieki nad nim, nie można go spuścić z oka, bo może zrobić krzywdę sobie lub komuś. Syn nawet będąc tylko pod moją opieką potrafi wybiec na ulice lub wpaść w szał który jest ciężki do opanowania - tupie, krzyczy, kładzie się na podłodze, włazi na parapet skacząc z nich. Mimo zastosowanego leczenia stan zdrowia syna nie stabilizuje się, a tym samym wymaga on stałej opieki.

Dodatkowo zdaniem [...] syn potrzebuje oddzielnego pokoju z powodów swoich napadów złości, agresji oraz swoich zaburzeń. Musi mieć dostosowane miejsce "swoje miejsce" gdzie będzie mógł się wyciszyć i uspokoić.

Dodatkowo pokój powinien być dostosowany do potrzeb syna aby mógł tam nie tylko wyciszyć się ale odrabiać lekcje, bawić się. Aby lepiej wpływać na zachowania syna i aby proces jego zdrowienia był szybszy pokój który będzie miał należy zaopatrzyć w sprzęt rehabilitacyjny do SI oraz kącik wyciszeń itp. W pokoju z rodzeństwem (brat 12 lat, siostra 11 miesięcy) jest to kompletnie niemożliwe.

Zdaniem [...]dodatkowym argumentem w tej kwestii jest fakt iż szkoła oczekuje kierowania syna do ustalenia uprawnień do nauczania indywidualnego. Takie nauczanie odbywa się w warunkach domowych, a w związku z tym konieczne jest odrębne pomieszczenie, w którym będą stworzone odpowiednie warunki do rozwoju dziecka.

Do odwołania załączono kopie wiadomości z dziennika elektronicznego [...] oraz zaświadczenia lekarskie.

Po rozpatrzeniu niniejszego odwołania orzeczeniem z dnia [...] stycznia 2020 r., znak: [...], Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] utrzymał w mocy orzeczenie I instancji z dnia [...] października 2019 r., podnosząc, że na posiedzeniu w składzie: lekarz - przewodniczący składu orzekającego oraz psycholog - członek składu orzekającego, po zapoznaniu się z treścią odwołania i z faktami w nim przytoczonymi oraz na podstawie analizy materiału dowodowego w sprawie, a w szczególności analizy dotychczasowego przebiegu i charakteru schorzenia oraz zakresu naruszenia sprawności organizmu uznał, że dziecko wymaga konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji, co zawarto w pkt. 8 w części "wskazania dotyczące". Jednocześnie skład orzekający nie stwierdził, ze dziecko wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji - pkt. 7 w części "wskazania dotyczące". W ocenie przewodniczącego składu orzekającego brak jest wskazań do konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Ponadto w ocenie psychologa dziecko również nie spełnia kryteriów do przyznania pkt 7, jedynie wymaga konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Skład orzekający nie stwierdził u [...] znacznie ograniczonych możliwości samodzielnego poruszania się. Zgodnie z art. 8 ust. 3a pkt 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997r.- Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2018 r. poz. 1990), kartę parkingową wydaje się: osobie niepełnosprawnej, która nie ukończyła 16 roku życia mającej znacznie ograniczone możliwości samodzielnego poruszania się.

Ponadto w ocenie organu dziecko nie spełnia przesłanek określonych w § 5 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki. Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. z 2018 r. poz. 2027, dalej jako "rozporządzenie z dnia 15 lipca 2003 r.") zgodnie z którym przy ocenie konieczności korzystania przez dziecko z prawa do zamieszkiwania w oddzielnym pokoju bierze się pod uwagę rodzaj niepełnosprawności, w szczególności, czy dziecko porusza się na wózku inwalidzkim, jest leżące, ma znaczne ograniczenia w przyjmowaniu pokarmów i innych czynności fizjologicznych.

Zdaniem Zespołu Wojewódzkiego rozstrzygnięcie organu I instancji wydane zostało zgodnie z ustalonym stanem faktycznym, wynikami badań i wywiadów przeprowadzonych przez członków składu orzekającego oraz zgromadzoną dokumentacją. Przytoczone w odwołaniu argumenty i analiza zgromadzonej w trakcie postępowania odwoławczego dokumentacji nie dają podstaw do zmiany zaskarżonego orzeczenia.

Zespół Wojewódzki podkreślił, że podejmując powyższe rozstrzygnięcie opierał się na materiale dowodowym dostarczonym przez stronę postępowania - dokumentacji medycznej oraz na materiale dowodowym wytworzonym w toku postępowania - ocenie stanu zdrowia sporządzonej przez lekarza przewodniczącego składu orzekającego oraz ocenie specjalisty.

Od ww. orzeczenia Zespołu Wojewódzkiego małoletni [...], reprezentowany przez [...] , pismem z dnia [...] lutego 2020 r. złożył na podstawie art. 6c ust. 9 ustawy o rehabilitacji odwołanie do Sądu Rejonowego [...] w [...] VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wnosząc o zmianę orzeczenia w zakresie pkt 7 wytycznych (dotyczącego konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji) oraz pkt 10 (w zakresie prawa do zamieszkiwania w oddzielnym pokoju).

W odwołaniu [...] podniosła, że zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia jej syna wydane dla potrzeb zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności z dnia [...] sierpnia 2019 r. wskazuje, że [...] ma zaburzenia ze spektrum .w postaci zaburzenia hiperkinetyczne (klasyfikacja ICD-10 F-90). Zgodnie z Międzynarodową Statystyczną Klasyfikacją Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10, Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej to całościowe zaburzenie rozwoju. Zaburzenia [...]w sposób znaczący naruszają sprawność jego organizmu. Zespół nadpobudliwości psychoruchowej jest zaburzeniem trwającym przez okres całego życia, od momentu urodzenia. Mimo terapii i rehabilitacji skarżący nadal wymaga wsparcia osoby dorosłej, które przekracza wsparcie oferowane jego rówieśnikom. [...] jest niezdolny do samodzielnej egzystencji. Podkreśliła, że organ odwoławczy podczas oceny stanu zdrowia [...], skupił się na jego fizycznej sprawności. Tymczasem fakt, że jej syn odpowiada samodzielnie na zadawane pytania nie świadczy o jego samodzielności. W jej ocenie kwalifikacja organu, że w zachowaniu syna nie występują istotne ograniczenia w funkcjonowaniu na poziomie indywidualnym i społecznym, jest wadliwa Liczne dokumenty potwierdzają zaburzenia zachowania [...] i konieczność jego rehabilitacji, a także wsparcia innych osób i terapii, nieadekwatnych do jego wieku.

Odnosząc się do kwestii ubiegania się o prawo prawa do zamieszkiwania w oddzielnym pokoju, [...]podniosła, że syn uczęszcza na zajęcia terapeutyczne 2 razy w tygodniu (środa - terapia SI, która odbywa się w [...] i czwartek terapia TUS - trening umiejętności społecznych również w [...]). Ponadto trwa oczekiwanie na terapię w OPTA (grupa będzie ruszać po feriach ), a dodatkowo syn zaczyna indywidualne nauczanie w domu (poniedziałek wtorek środa), oraz zajęcia logopedyczne i terapię pedagogiczna na terenie szkoły (po jednej godzinie tygodniowo tj 2 w tygodniu), które mają na celu polepszenie jego funkcjonowania. W ocenie [...] aby terapia przynosiła wymierne efekty syn wymaga odpowiednich warunków mieszkaniowych - samodzielnego pokoju, gdzie mógłby się wyciszyć.

Do odwołania załączono liczną dokumentację, m.in. orzeczenie z dnia [...] stycznia 2020 r. o potrzebie indywidulnego obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego.

Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2020 r., sygn. akt [...], Sąd Rejonowy [...] VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych uznał się niewłaściwym i sprawę w zakresie prawa do zamieszkiwania w oddzielnym pokoju przekazał według właściwości tut. Sądowi w celu rozpoznania i rozstrzygnięcia.

Sprawa została zarejestrowana w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie pod sygn. VII SA/Wa 2266/20.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wskazał, że adresatem wynikającego w § 5 ust. 1 pkt 4 ww. rozporządzenia wskazania do zamieszkiwania w oddzielnym pokoju są osoby poruszające się na wózku inwalidzkim oraz osoby leżące oraz wszystkie te, które wymagają pielęgnacji w zakresie higieny osobistej o karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych. Przy ocenie potrzeby zamieszkiwania w oddzielnym pokoju skład orzekający dokonuje oceny w zakresie potrzeby posiadania własnego pokoju, co jest niezbędne dla zagwarantowania osobie niepełnosprawnej optymalnych warunków zapewniających jej możliwie najwyższy poziom funkcjonowania i jakości życia, z poszanowaniem jej godności i zapewnieniem realizacji podstawowych potrzeb życiowy.

Organ podkreślił, że lekarz – przewodniczący składu orzekającego uwzględnił w rozpoznaniu: zaburzenia hiperkinetyczne, zaburzenia zachowania opozycyjno- buntownicze. Małoletni uczęszcza do przedszkola do klasy "0", rozwija się prawidłowo, jest pod opieką Poradni Zdrowia Psychicznego, uczestniczy w terapii SI, TUS, zajęciach pedagogicznych. Organ ponownie podkreślił, że skarżący nie spełnia kryteriów wskazanych w powyższym rozporządzeniu, a tym samym nie wymaga prawa do zamieszkiwania w oddzielnym pokoju.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, t.j. Dz. U z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; zwana dalej p.p.s.a.).

Skarga jest zasadna. Orzeczenia Zespołów obu instancji należało uchylić w zakresie objętym kognicją tutejszego Sądu, tj. w zakresie oceny wymogu zamieszkiwania w oddzielnym pokoju albowiem we w/w części orzeczenia te nie wyjaśniają, z naruszeniem art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a., dlaczego skarżący zamieszkiwania w oddzielnym pokoju nie wymaga.

W pierwszej kolejności odnotować należy, iż rozpoznanie przez Sąd wniesionego przez skarżącego środka zaskarżenia od orzeczenia Zespołu Wojewódzkiego (w części dotyczącej oceny wymogu zamieszkiwania przez skarżącego w oddzielnym pokoju) jest następstwem przekazania sprawy Sądowi w tym zakresie przez Sąd Rejonowy, co nastąpiło na podstawie art. 464 § 1 k.p.c. W myśl art. 58 § 4 p.p.s.a. przekazanie to wiąże skład orzekający w niniejszej sprawie.

Nie negując oczywiście ww. obowiązku Sądu co do rozpoznania sprawy, Sąd zaznacza jednak, iż co do zasady w jego ocenie nie było podstaw do przekazania niniejszej sprawy do WSA w [...] bowiem do jej rozpoznania pozostawał właściwy sąd powszechny. Skarżący prawidłowo zatem skierował swe odwołanie do sądu powszechnego. Rozumowanie to wynika z następujących przesłanek prawnych:

Zgodnie z ustawą z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych powołuje się zespoły orzekające o niepełnosprawności:

1/ powiatowe zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności – jako pierwsza instancja,

2/ wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności – jako druga instancja (art. 6 ustawy).

W myśl art. 6b ust. 3 tej ustawy w orzeczeniu powiatowego zespołu, poza ustaleniem niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności, powinny być zawarte wskazania dotyczące w szczególności:

1) odpowiedniego zatrudnienia uwzględniającego psychofizyczne możliwości danej osoby;

2) szkolenia, w tym specjalistycznego;

3) zatrudnienia w zakładzie aktywności zawodowej;

4) uczestnictwa w terapii zajęciowej;

5) konieczności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, ułatwiające funkcjonowanie danej osoby;

6) korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki;

7) konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji;

8) konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji;

9) spełniania przez osobę niepełnosprawną przesłanek określonych w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r., Nr 108, poz. 908, ze zm.), przy czym w przypadku osób niepełnosprawnych zaliczonych do lekkiego stopnia niepełnosprawności spełnienie tych przesłanek może zostać stwierdzone jedynie w przypadku ustalenia przyczyny niepełnosprawności oznaczonej symbolem 05-R (upośledzenie narządu ruchu) lub 10-N (choroba neurologiczna) (art. 6 ust. 3 ustawy).

Użycie przez ustawodawcę sformułowania "w szczególności" oznacza, że wyliczenie to jest przykładowe. Przepisy innych ustaw mogą zawierać postanowienia, które będą wchodziły w skład orzeczenia powiatowego zespołu do spraw niepełnosprawności. Przykładem takim jest art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2133 ze zm.), który brzmi: "Normatywną powierzchnię powiększa się o 15 m², jeżeli w lokalu mieszkalnym zamieszkuje osoba niepełnosprawna poruszająca się na wózku lub osoba niepełnosprawna, której niepełnosprawność wymaga zamieszkiwania w oddzielnym pokoju. O wymogu zamieszkiwania w oddzielnym pokoju orzekają powiatowe zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, o których mowa w ustawie o rehabilitacji." Treść tego przepisu jednoznacznie wskazuje, że częścią orzeczenia powiatowego zespołu do spraw niepełnosprawności jest rozstrzyganie o uprawnieniach do dodatkowej powierzchni mieszkaniowej. Potwierdza to § 13 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności, który wskazuje co powinno zawierać orzeczenie o niepełnosprawności jak i orzeczenie o stopniu niepełnosprawności. W obu tych orzeczeniach należy zawrzeć informację o wskazaniach, o których mowa w art. 6b ust. 3 ustawy o rehabilitacji, określonych przez skład orzekający.

W ocenie Sądu, zasadnicze znaczenie ma określenie, co wchodzi w skład owego "orzeczenia", skoro odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych przysługuje od orzeczenia wojewódzkiego zespołu.

Analiza przepisów wskazanej ustawy prowadzi do wniosku, że orzeczenie o uprawnieniach m.in. do dodatkowej powierzchni mieszkaniowej może być zarówno częścią orzeczenia o niepełnosprawności, jak i może stanowić samodzielne rozstrzygnięcie. W każdej z tych sytuacji orzeczenie ustalające stopień niepełnosprawności stanowi jednak także podstawę do przyznania ulg i uprawnień na podstawie odrębnych przepisów (art. 3 ust. 2 ustawy o rehabilitacji).

Zgodnie z art. 5a ust. 1 ustawy o rehabilitacji, osoby posiadające ważne orzeczenia o zaliczeniu do jednej z grup inwalidów, niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, o którym mowa w art. 62, oraz orzeczenia, o których mowa w art. 5, mogą składać do zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności i wskazań, o których mowa w art. 6b ust. 3, dla celów korzystania z ulg i uprawnień na podstawie odrębnych przepisów.

Analiza wskazanych przepisów prowadzi zatem do wniosku, że rozstrzygnięcie o uprawnieniach do dodatkowej powierzchni mieszkaniowej wchodzi w skład orzeczenia.

Z kolei art. 5a ust. 2 ustawy o rehabilitacji wskazuje, że w postępowaniu w sprawach, o których mowa w ust. 1, zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności wydaje orzeczenie, w którym

1/ stopień niepełnosprawności określa się na podstawie przedłożonych orzeczeń, o których mowa w ust. 1, zgodnie z przepisami, o których mowa w art. 5 i 62;

2/ wskazania, których mowa w art. 6b ust. 3, ustala się stosownie do naruszonej sprawności organizmu i ograniczeń funkcjonalnych uzasadniających korzystanie z ulg i uprawnień na podstawie odrębnych przepisów.

W myśl § 2 pkt 3 rozporządzenie z dnia 15 lipca 2003 r. w sytuacji osób posiadających prawo do ulg i uprawnień oraz posiadających orzeczenia o inwalidztwie lub niezdolności do pracy, o których mowa w art. 5 i 62 ustawy, nazywa to "orzeczeniami o wskazaniach do ulg i uprawnień".

Od orzeczenia, o którym mowa w ust. 2 art. 5a ustawy o rehabilitacji, nie służy odwołanie (art. 5a ust. 4 tej ustawy). Odwołanie służy zatem od części orzeczeń powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności.

W tych sytuacjach sprawa nie trafia do wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności. Artykuł 66 ustawy o rehabilitacji stanowi, że "W sprawach nieunormowanych przepisami ustawy stosuje się Kodeks postępowania administracyjnego, Kodeks cywilny oraz Kodeks pracy".

Powiatowe i wojewódzkie komisje do spraw orzekania o stopniu niepełnosprawności są organami administracji publicznej. Należy stwierdzić, że w sytuacjach o jakich mowa w art. 5a ust. 2, 3 i 4 ustawy o rehabilitacji można byłoby rozważać właściwość wojewódzkiego sądu administracyjnego.

Jeżeli natomiast częścią orzeczenia jest uprawnienie do dodatkowej powierzchni mieszkaniowej to należy przyjąć, że organem właściwym do rozpatrzenia odwołania od wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności jest sąd pracy i ubezpieczeń społecznych.

W myśl z art. 6c ust. 8 ww. ustawy, od orzeczenia wojewódzkiego zespołu przysługuje odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych w terminie 30 dni od dnia doręczenia orzeczenia. Odwołanie wnosi się za pośrednictwem wojewódzkiego zespołu, który orzeczenie wydał. W postępowaniu odwoławczym przed wojewódzkim zespołem, w sprawach o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności, stosuje się odpowiednio tryb postępowania przed powiatowym zespołem (§ 17 rozporządzenia wykonawczego).

Zgodnie z art. 476 § 3 k.p.c. przez sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozumie się także sprawy, w których wniesiono odwołanie od orzeczenia wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o stopniu niepełnosprawności.

Do właściwości sądów okręgowych należą sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, z wyjątkiem spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość sądów rejonowych. Jak to już uprzednio wskazano, uprawnienie do dodatkowej powierzchni mieszkaniowej jest częścią orzeczenia o niepełnosprawności. Do właściwości sądów rejonowych należą sprawy o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności (art. 4778 § 2 pkt 4 K.p.c., wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 2006 r. sygn. I UK 142/05, Lex nr 181549). Domniemanie właściwości sądów powszechnych do rozpoznania przedmiotowego odwołania wyprowadzić można także z ustawy zasadniczej.

Wobec tego brak jest uzasadnienia dla "rozbicia" tej właściwości na właściwość sądów powszechnych i właściwość sądów administracyjnych. Zasadniczym kryterium właściwości sądów administracyjnych jest kryterium "sprawy sądowoadministracyjnej". Właściwość sądu administracyjnego może wynikać także z przepisu szczególnego.

W tym stanie rzeczy skład orzekający w niniejszej sprawie uznaje przekazanie niniejszej sprawy do sądu administracyjnego za nieuprawnione.

Podkreślić należy, że każdy sąd zobowiązany jest do przestrzegania z urzędu swej właściwości, a niedopuszczalność drogi sądowej sankcjonowana jest nieważnością (art. 183 § 2 pkt 1 p.p.s.a.). Jednakże w tej sprawie należy mieć na uwadze, jak to uprzednio wskazano, treść art. 58 § 4 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem Sąd nie może odrzucić skargi, w sytuacji gdy sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego, jeżeli w tej sprawie sąd powszechny uznał się za niewłaściwy.

W tym stanie rzeczy, skład orzekający w niniejszej sprawie zobowiązany był rozpoznać ją merytorycznie, w wyniku czego stwierdził, że skarga jest zasadna.

Z punktu widzenia merytorycznego rozstrzygnięcia podkreślić należy, że zgodnie z § 5 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności określającym kryteria orzekania o prawie do zamieszkiwania w oddzielnym pokoju przy ocenie konieczności korzystania z tego prawa przez osobę zainteresowaną bierze się pod uwagę rodzaj niepełnosprawności, w szczególności, czy osoba porusza się na wózku inwalidzkim, jest leżąca, ma znaczne ograniczenia w przyjmowaniu pokarmów i innych czynnościach fizjologicznych. Organ uznał, że skarżący nie spełnia przesłanek z § 5 ust. 1 pkt 4 Rozporządzenia. Natomiast zwrócić należy uwagę, że użycie w cytowanym przepisie zwrotu "w szczególności" wskazuje, że wyliczenie w nim zawarte ma charakter przykładowy, niewyczerpujący. Organ orzekający w tym przedmiocie winien więc brać pod uwagę nie tylko wymienione w tym przepisie kryteria, ale także całokształt okoliczności ustalonych w sprawie, dotyczących aktualnego stanu zdrowia skarżącego oraz zakresu i rodzaju ograniczeń w codziennym funkcjonowaniu spowodowanych naruszoną sprawnością organizmu. Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania w [...] ograniczył się w uzasadnieniu decyzji jedynie do stwierdzenia, że orzeczenie organu I instancji wydane zostało zgodnie z ustalonym stanem faktycznym i dokumentacją medyczną i że nie spełnia kryteriów z § 5 ust. 1 pkt 4. Natomiast organ w ogóle nie przeanalizował stanu zdrowia skarżącego, w szczególności w powiązaniu z jej aktualną sytuacją życiową, rodzinną i mieszkaniową. Organ odwoławczy nie ustosunkował się do zarzutów odwołania, w którym skarżąca wskazywała na syn, cierpiąc na zaburzenia hiperkinetyczne, zaburzenia zachowania opozycyjno- buntownicze, potrzebuje oddzielnego pokoju z powodów swoich napadów złości, agresji oraz swoich zaburzeń. Musi mieć dostosowane miejsce "swoje miejsce" gdzie będzie mógł się wyciszyć i uspokoić. Dodatkowo pokój powinien być dostosowany do potrzeb syna aby mógł tam nie tylko wyciszyć się ale odrabiać lekcje, bawić się. Obecnie skarżący przebywa w pokoju z pokoju z rodzeństwem (brat 12 lat, siostra 11 miesięcy, a tym samym omawiane wyciszenie jest kompletnie niemożliwe.

Na marginesie podkreślić należy, że do skargi (odwołania) załączono orzeczenie Zespołu Orzekającego Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej [...]z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...]o potrzebie indywidualnego obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego [...] na okres do końca roku szkolnego 2019/2020 ze względu na stan zdrowia dziecka znacznie utrudniający uczęszczanie do przedszkola, oddziału przedszkolnego w szkole podstawowej lub innej formy wychowania przedszkolnego.

Ogólnikowe stwierdzenie organów o niespełnianiu kryteriów rozporządzenia nie może być uznane za spełniające wymogi prawidłowego uzasadnienia decyzji, a wadliwość ta uniemożliwia Sądowi dokonanie pełnej oceny ww. orzeczeń pod względem zgodności z prawem materialnym. Organy nie wyjaśniły, dlaczego uznały, iż stan zdrowia skarżącego nie uzasadnia przyznania jej prawa do zamieszkiwania w oddzielnym pokoju, jakie fakty uznały za istotne w sprawie i udowodnione, nie odniósł się w jakikolwiek sposób do znajdującej się w aktach dokumentacji medycznej i psychologicznej oraz stwierdzeń matki skarżącego. Tymczasem obowiązkiem organów orzekającego w sprawie jest zawarcie w uzasadnieniu orzeczeń wszechstronnej oceny zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, analizy argumentów wszystkich stron, a także dokonanej przez organ wykładni stosowanych przepisów oraz oceny przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa. Uzasadnienia obydwu orzeczeń tych wymogów nie spełniają.

Dodatkowo należy wskazać, że odniesienie do spornej kwestii dopiero w odpowiedzi na skargę jest przez organ odwoławczy spóźnione i nie może zastąpić brakującego uzasadnienia organu odwoławczego w orzeczeniu utrzymującym w mocy zaskarżone orzeczenie organu I instancji. Niemniej podkreślić należy, że także stanowisko organu odwoławczego zawarte w odpowiedzi na skargę jest błędne, albowiem de facto wskazuje, że katalog zawartych w z § 5 ust. 1 pkt 4 ww. rozporządzenia przesłanek orzeczenia o prawie do zamieszkiwania w oddzielnym pokoju jest pełny i zamknięty, z czym Sąd w składzie tu orzekającym nie zgadza się.

Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji będzie zobowiązany uwzględnić stanowisko Sądu i ponownie analizując szczegółowo stan faktyczny ustalić, czy skarżący wymaga zamieszkiwania w oddzielnym pokoju.

Ujawnione naruszenie wskazanych przepisów prawa procesowego mogące mieć istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonego orzeczenia organu II instancji w części w jakiej utrzymuje w mocy orzeczenie Miejskiego Zespołu do Spraw Orzeczenia o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] października 2019 r. nr [...] w zakresie oceny wymogu zamieszkiwania w oddzielnym pokoju oraz uchylenia orzeczenia I instancji w zakresie oceny wymogu zamieszkiwania w oddzielnym pokoju na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.