Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 751/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-07-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 13 par. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 162 poz 1568
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Emilia Lewandowska Sędziowie: WSA Dariusz Pirogowicz WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Agnieszka Żurawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lipca 2011 r. sprawy ze skargi A. B., S. B., B. C.i T. C. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy skreślenia z rejestru zabytków oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r., nr [...] Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, po rozpatrzeniu wniosku A. i S. B. oraz B. i T. C., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 kpa utrzymał w mocy wcześniejszą decyzję z dnia [...] kwietnia 2010 r., nr [...].

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie sprawy.

Wojewódzki Konserwator Zabytków decyzją z [...] lutego 1985 r., wpisał do rejestru zabytków pod numerem [...] budynek willi [...], położonej w W. przy ul. [...] wraz z "resztką parku w granicach ogrodzenia". W uzasadnieniu decyzji podano, że obiekt ten stanowi przykład architektury rezydencjonalnej z końca XIX w. z zastosowaniem do budowy willi cegły tzw. "[...]".

Organ pierwszej instancji zauważył, że willa została zbudowana około [...] r. przez przemysłowca i budowniczego K. G., budynek powstał jako obiekt administracyjny, istniejącej w pobliżu cegielni, należącej do tego samego właściciela. Ze względu na użyte przy jej budowie najwyższej jakości różnokolorowe cegły i płytki ceramiczne, dachówkę oraz ceramiczne przewody wentylacyjne i kominowe, willa spełniała funkcję wizytówki i reklamy cegielni. Cegielnia zaliczana była do jednej z [...] w Królestwie Polskim, a jej wyroby otrzymywały szereg honorowych dyplomów i medali m.in. na wystawach i konkursach międzynarodowych w G., C., L. i P. W późniejszych latach przy cegielni wybudowano kilkanaście piętrowych domów.

Minister zaznaczył, że willa została wzniesiona na narożnej, obszernej działce u zbiegu obecnej ulicy [...] , wokół budynku założony został ogród, w narożniku pn. – wsch. od strony ul. [...] postawiono budynek pomocniczy, z tej strony znajdowało się także wejście na teren posesji. Wjazd został zlokalizowany od strony ul. [...]. Willa wzniesiona została jako budynek murowany o zróżnicowanej wysokości, na planie złożonym do prostokątnego, piętrowego korpusu dodano dwa usytuowane centralnie ryzality, poprzedzone szerokimi schodami i tarasem. Od strony pn. – wsch. narożnika korpusu dostawiona była wyższa – dwupiętrowa i ośmioboczna wieża. Ponadto do korpusu od strony pn. przylegała prostokątna dobudówka wsparta na filarach. Budynek był w całości podpiwniczony, pierwotnie posiadał nieużytkowe poddasze, elewacje budynku miały charakterystyczny wystój: oblicowano je trójbarwnymi glazurowymi płytkami ceramicznymi ułożonymi w geometryczne, powtarzalne wzory. Elewacje zdobiły także prostokątne, zamknięte półokrągło okna z ceglanymi, powtarzającymi ich kształt obramieniami. W ryzalicie fasady i w elewacji zachodniej na wysokości piętra znajdowały się żeliwne balkony o ozdobnej, esowej balustradzie. Swoim wyglądem willa nawiązywała do włoskich założeń wiejskich, w parterze była dwu i trzytraktowa, na piętrze jednotraktowa. Pierwotne pomieszczenia reprezentacyjne wyposażone były w drewniane parkiety i ornamentowe posadzki ceramiczne. Podczas drugiej wojny światowej Zakłady G. zostały zniszczone, ocalało kilka budynków osiedla robotniczego oraz budynek administracyjny, który przeszedł w posiadanie Skarbu Państwa i został adaptowany do celów oświatowych – początkowo mieścił szkołę, potem od 1950 r. przedszkole.

Minister wskazał również, że z akt sprawy wynika, iż budynek willi jest nieużytkowany prawdopodobnie od połowy lat 80 tych XX. Od tego czasu obiekt stopniowo ulegał destrukcji, pomimo nakazów przeprowadzenia prac remontowo – zabezpieczających wydawanych przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w W. W związku z pogarszającym się stanem zachowania zabytku w styczniu 1997 r. Wojewódzki Konserwator Zabytków nakazał obecnym właścicielom przeprowadzenie prac konserwatorskich (decyzja nr [...]). Odpowiedzią ze strony współwłaścicieli było odwołanie od ww. decyzji do Generalnego Konserwatora Zabytków wraz z wnioskiem o wykreślenie willi z rejestru zabytków.

Wniosek został rozpatrzony odmownie decyzją Generalnego Konserwatora Zabytków z [...] lipca 2000 r. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że zły stan techniczny obiektu nie jest wystarczającą przesłanką do skreślenia go z rejestru zabytków.

Właściciele budynku A. i S. B. oraz B. i T. C., działając przez adwokata A. K. w dniu 18 lutego 2008 r. złożyli wniosek o skreślenie z rejestru zabytków ww. obiektu wskazując, że stopień zniszczenia willi spowodował utratę jej wartości historycznej, artystycznej i naukowej.

Rozpoznając wniosek Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego zauważył, że obecnie na terenie omawianej posesji (porośniętej samosiewami) istnieje zrujnowany budynek willi, nie istnieje już budynek gospodarczy pochodzący z czasów powstania willi, który został rozebrany ok. 2003 r.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego w toku postępowania wyjaśniającego pismem z dnia 15 czerwca 2009 r. zwrócił się do Regionalnego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków w W. o przygotowanie materiałów niezbędnych do zajęcia merytorycznego stanowiska w niniejszej sprawie.

Regionalny Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków w W. pismem z 28 września 2009 r. zajął stanowisko merytoryczne w sprawie, (po przeprowadzeniu oględzin przedmiotowego budynku [...] września 2009 r.), stwierdzając, że zabytek znajduje się obecnie w bardzo złym stanie technicznym. Ustalono, że nie istnieją: wielospadowy dach, piętro, stropy między poddaszem a piętrem i między parterem a piwnicami, wieża w pn.-wsch. narożniku, wewnętrzna klatka schodowa. Zawaleniu uległy: część niewielkiej przybudówki wspartej na filarach, większość ścian wewnętrznych. Natomiast częściowo zachowały się murowane ściany zewnętrzne, korpus i ryzality z otworami wejściowymi i okiennymi, niektórym zamurowanymi do wysokości ok. ¾. Zewnętrzne oblicowanie barwnymi płytkami zachowane jest w zróżnicowanym stanie. Część płytek jest odspojonych, popękanych lub oderwanych. Istniejąca stolarka okienna występuje w postaci pozostałości ościeżnic i skrzydeł. Większość istniejących elementów jest skorodowana na zawalonych pozostałościach konstrukcji dachu widać ślady pożaru.

Do protokołu dołączono wykonywaną w dniu oględzin dokumentację fotograficzną.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego zauważył, że stosownie do treści art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, skreślenie z rejestru zabytków jest możliwe, gdy obiekt uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych.

Organ zaznaczył, że budynek położny przy ul. [...] w W., pomimo bardzo dużej utarty wartości architektonicznej (artystycznej) nadal posiada znaczne wartości historyczne i naukowe. Regionalny Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków w W. uznał, że "zrujnowany obiekt nie został całkowicie unicestwiony". Budynek posiada indywidualne cechy architektoniczne choć zubożone. Jest przykładem zastosowania niemal wszystkich gatunków "[...]" w jednym miejscu, a więc przykładem unikatowym.

Minister zgodził się z treścią ww. stanowiska w sprawie, że w chwili obecnej willa jest szczególnie istotnym dokumentem dziejów tej części W., obiektem wzniesionym przez znanego przemysłowca i budowniczego, którego produkty zachowały się w wielu budowlach przełomu XIX/XX w. Jest reliktem nieistniejących już markowych Zakładów [...], od ponad 100 lat wpisanym w krajobraz d. R. Ponadto w sąsiedztwie willi znajdują się zachowane do chwili obecnej inne elementy dawnego założenia: żeliwna kapliczka [...] oraz dwa budynki osiedla robotniczego założonego przez G.

Odnosząc się do zamieszczonej w materiałach sprawy "Ekspertyzy technicznej" z sierpnia 2003 r., autorstwa mgr inż. J. T., organ wskazał, że zły stan techniczny budynku nie jest wystarczającą przesłanką do skreślenia zabytkowego obiektu z rejestru zabytków. Zasadniczym uzasadnieniem dla dokonania remontu willi przy obecnym stopniu jej zniszczenia są nadal istniejące wartości zabytkowe tego budynku. Ponadto organ dodał, że intencją utrzymania zabytku nie mogą być wyłącznie jego walory użytkowe, a zatem kwestie ekonomiczne, wprawdzie istotne dla właściciela zabytku lecz wykraczające poza przedmiot rozstrzygnięć w sprawach związanych z ochroną zabytków i potrzebą ich zachowania dla przyszłych pokoleń w imię interesu społecznego.

Wobec powyższego Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z [...] kwietnia 2010 r., nr [...] odmówił skreślenia z rejestru zabytków budynku wili G., położonej w W., przy ul. [...], wpisanej do tego rejestru decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w W. z [...] lutego 1985 r. pod nr [...].

Od powyższej decyzji A. i S. B. oraz B. i T. C. reprezentowani przez adwokata A. K. skierowali do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Pełnomocnik wnioskodawców powołał się na ekspertyzę techniczną budynku, opracowaną na zlecenie T. C., w sierpniu 2003 r. przez rzeczoznawcę budowlanego w specjalności konstrukcyjno – budowlanej mgr. inż. J. T. W powyższej opinii stwierdzono, że stopień zniszczenia budynku wynosi 85% - 90% i zdaniem autora ekspertyzy budynek willi [...] powinien być uznany za całkowicie zniszczony i ze względów bezpieczeństwa niezwłocznie wyburzony. Ponadto adwokat A. K. podkreślił, że Regionalny Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków, który dla potrzeb prowadzonego postępowania sporządzał specjalistyczną opinię, ocenił, że omawiany obiekt uległ znacznemu zniszczeniu. Ośrodek po przeprowadzeniu w dniu [...] września 2009 r., oględzin na przedmiotowej nieruchomości ustalił, że budynek willi pozbawiony jest wielospadowego dachu, stropów, wieży w pn. – wsch. narożniku, wewnętrznej klatki schodowej, części wspartej na filarach przybudówki, większości ścian wewnętrznych, części barwnych ceramicznych płytek licujących. Zachowały się ściany zewnętrzne korpusu i ryzalitów z otworami wejściowymi i okiennymi. Zachowane elementy budynku są spękane i skorodowane, ze śladami pożaru na pozostałościach konstrukcji dachu.

Organ rozpoznając odwołanie zauważył, że zgodnie z przepisem art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r., o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, zabytek wpisany do rejestru, który uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej, albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru zabytków nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych, zostaje skreślony z tego rejestru.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego zauważył, że przy wydaniu niniejszej decyzji uwzględniono ekspertyzę techniczną budynku mieszkalnego, tzw. willi G. zlokalizowanego przy ul. [...] w W. sporządzoną przez mgr inż. J. T., rzeczoznawcę budowlanego w specjalności konstrukcyjno – budowlanej, w sierpniu 2003 r. oraz stanowisko Regionalnego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków w W. zawarte w opinii z [...] września 2009 r. W konkluzji tej ekspertyzy stwierdzono, że remont budynku przy istniejącym stopniu zniszczenia nie znajduje uzasadnienia. Wynika to głównie z faktu, że przeważająca część istniejącej substancji budynku musi zostać wyburzona ze względu na trwałe uszkodzenie jego konstrukcji. Zaznaczono, że w literaturze fachowej przyjmuje się, że jeśli stopień zniszczenia ścian nośnych przekracza 40% to remont nie powinien być w ogóle rozważany i budynek kwalifikuje się jedynie do wyburzenia.

Minister zauważył, że w opinii z [...] września 2009 r. Regionalny Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków w W. stwierdził, że budynek uległ znacznemu zniszczeniu co wpływa na zubożenie jego indywidualnych wartości architektonicznych (artystycznych). We wnioskach końcowych opinii opracowanej przez E. P. oceniono, że budynek willi G. nie utracił wartości zabytkowych – historycznych i naukowych, a częściowo także artystycznych.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego mając na względzie zasadę wynikającą z art. 7 kpa, zwrócił się do dr inż. S. K., rzeczoznawcy Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w dziedzinie architektury i budownictwa o opracowanie specjalistycznej opinii.

W dniu 15 grudnia 2010 r., do organu wpłynęła ekspertyza konstrukcyjno – budowlana dotycząca oceny możliwości zachowania budynku willi G. przy ul. [...] w W. Wykonanie ekspertyzy zostało poprzedzone oględzinami nieruchomości przeprowadzonymi w dniu 3 listopada 2010 r.

W ich trakcie stwierdzono, że budynek willi przy ul. [...] zachował czytelną bryłę, zewnętrzne ściany konstrukcyjne zachowane są w dobrym stanie, jeśli jako kryterium przyjmie się stan zachowania cegły i zaprawy. Cegły nie wykazują skorodowania i ceramiczne płytki są w bardzo dobrym stanie.

Natomiast w ekspertyzie konstrukcyjno – budowlanej dotyczącej oceny możliwości zachowania budynku willi G., rzeczoznawca Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego ocenił, że posadowienie i fundamenty budynku wykazują brak stabilności i oznaki nierównomiernych osiadań o wartościach oszacowanych na poziomie kilku centymetrów. Ponadto w ekspertyzie stwierdzono, że makroskopowa ocena stanu zachowania struktury murów daje podstawę do bardzo wysokiej oceny jakości cegły i zaprawy. Ściany pomimo oddziaływania takich czynników jak opady i duża skala zmian temperatury zachowały spójność i zachowane fragmenty ścian mogą być wykorzystane jako konstrukcja wsporcza stropów i dachu na etapie remontu konserwatorskiego budynku. Ponadto nie stwierdzono oznak uszkodzeń korozyjnych cegły spowodowanych działaniem mrozu.

Zdaniem eksperta, takie elementy konstrukcji budynku jak stropy, dach, schody wewnętrzne oraz stolarka okienna i drzwiowa będą musiały być odtworzone na podstawie dokumentacji archiwalnej zabytku i nielicznych zachowanych fragmentów, umożliwiających identyfikację zastosowanych rozwiązań. W końcowych wnioskach ekspertyzy dr. inż. S. K. stwierdził, że w obecnym stanie istnieje możliwość zachowania istniejącej struktury ścian i jej techniczne wykorzystanie jako konstrukcji nośnej.

W ocenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego budynek willi K. G. pomimo znacznych uszkodzeń jego substancji budowlanej, skutkujących uszczerbkiem jego walorów artystycznych nadal posiada wartość historyczną i naukową uzasadniającą utrzymanie ochrony konserwatorskiej obiektu.

Odnosząc się do wniosków zawartych w przywołanej ekspertyzie technicznej mgr. inż. J. T. organ wyjaśnił, że z konserwatorskiego punktu widzenia nieopłacalność remontu nie jest przesłanką przemawiającą za skreśleniem obiektu z rejestru zabytków i w konsekwencji za jego rozbiórką.

Organ zaznaczył, że nie znajduje potwierdzenia w materiale dowodowym, w szczególności w opinii rzeczoznawcy MKiDN dr inż. S. K. teza o trwałym uszkodzeniu ścian konstrukcyjnych budynku, przesądzającym o konieczności ich wyburzenia. Jak wykazano powyżej zdaniem rzeczoznawcy nie ulega wątpliwości, że istnieje możliwość zachowania oryginalnej struktury budowlanej i jej wykorzystanie jako konstrukcji nośnej podczas remontu obiektu.

Organ podkreślił, że ekspertyza techniczna budynku sporządzona przez mgr. inż. J. T. w sierpniu 2003 r. odnosi się jedynie do wartości użytkowej obiektu i celowości jego remontu w świetle praktyki budowlanej. Autor ekspertyzy stwierdza, że jeśli stopień zniszczenia ścian nośnych przekracza [...] to remont nie powinien być w ogóle rozważany i budynek kwalifikuje się jedynie do wyburzenia.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego stwierdził, że nie ma podstaw do podważenia rzetelności i trafności wniosków zawartych w opinii rzeczoznawcy Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego wskazujących na możliwość zachowania i wykorzystania istniejących elementów obiektu.

Organ odwoławczy podkreślił, że w postępowaniu administracyjnym w sprawie skreślenia obiektu z rejestru zabytków zły stan zachowania budynku nie ma decydującego znaczenia, bowiem analizie podlega stopień zniszczenia obiektu powodujący utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej, a nie sam stan techniczny budynku oraz brak uzasadnienia dla dalszego jego trwania z punktu widzenia technicznego i ekonomicznego. Stwierdzone uszkodzenia techniczne budynku willi G. nie przesądzają o utracie wartości historycznych i naukowych omawianego obiektu.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego podkreślił, że w badanej przez niego sprawie nie zaszły żadne nowe okoliczności prawne i faktyczne pozwalające na skreślenie budynku willi G. z rejestru zabytków. Obecny zły stan budynku został spowodowany brakiem należytej opieki ze strony właściciela ww. zabytku. Organ zaznaczył, że właściciele od nabycia zabytkowej nieruchomości nie podejmowali żądnych działań zmierzających do zabezpieczenia i utrzymania zabytku wraz z jego otoczeniem w jak najlepszym stanie, a także korzystania z niego w sposób zapewniający trwałe zachowanie jego wartości co jest zaniechaniem wykonywania obowiązków ciążących na właścicielu zabytku, wynikających z art. 5 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.

Minister podkreślił, że właściciel zabytku nie może uchylać się od powyższych obowiązków poprzez dążenie do wykreślenia obiektu z rejestru zabytków. Minister wskazał również, że sprawa skreślenia budynku willi G. z rejestru zabytków była rozpatrywana przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w 2000 r. i zakończyła się decyzją odmowną z dnia [...] lipca 2000 r., od czasu wydania powyższego orzeczenia nie zostały podjęte żadne roboty budowlane i prace konserwatorskie, zmierzające do zabezpieczenia obiektu i zachowania go, natomiast do organu konserwatorskiego w dniu [...] lutego 2008 r. wpłynął kolejny wniosek o skreślenie omawianego obiektu z rejestru zabytków. Wniosek został rozpatrzony odmownie decyzją z [...] kwietnia 2010 r., nr [...].

Reasumując Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego stwierdził, że analiza materiału dowodowego sprawy daje podstawy do uznania, że nie zachodzą przesłanki określone w przepisie art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, wskazujące na konieczność skreślenia budynku willi G., położnego przy ul. [...] w W. z rejestru zabytków.

Zdaniem organu, wyżej wymieniony obiekt nie uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości zabytkowej jak również nie zakwestionowano w nowych ustaleniach naukowych jego wartości będącej podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru zabytków.

Wobec powyższego Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z [...] stycznia 2011 r., nr [...] utrzymał w mocy wcześniejszą decyzję z [...] kwietnia 2010 r.

Na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...] stycznia 2011 r., nr [...], A. B., S. B., B. C. i T. C. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie domagając się jej uchylenia. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie przepisu art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r., o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami poprzez przyjęcie, że stan techniczny zabytkowego budynku nie ma decydującego znaczenia przy określaniu stopnia zniszczenia budynku, powodującego utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej podczas, gdy zasadniczo określa on możliwość i celowość dokonywania remontu i konserwacji obiektu. W obszernym uzasadnieniu skargi skarżący zaznaczyli, że podstawę dla skreślenia z rejestru zabytku stanowi art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r., który stanowi, że zabytek wpisany do rejestru, który uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej i naukowej, albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych zostaje skreślony z rejestru. Dla oceny zatem zasadności wniosku o wykreślenie z rejestru zabytków decydujące znaczenie ma stopień zniszczenia zabytku, co należy oceniać w świetle jego stanu technicznego. Skarżący zauważyli, że według ekspertyzy J. T. budynek jest w stanie katastrofalnym i stanowi zagrożenie dla życia w przypadku przebywania w nim lub w jego pobliżu. Podkreślili, że organ wydający decyzję w ogóle nie wziął pod uwagę wniosków z przedmiotowej ekspertyzy. Skarżący nie zgodzili się ze stanowiskiem rzeczoznawcy Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, który stwierdził, że zrujnowany obiekt nie został pozbawiony swoich wartości historycznych, artystycznych i naukowych w stopniu uzasadniającym jego wykreślenie z rejestru zabytków, bowiem ekspertyza skarżących w sposób wyraźny określa stan techniczny budynku, który uzasadnia jego rozbiórkę. Skarżący zakwestionowali pogląd Ministra, że w oderwaniu od stanu technicznego budynku możliwy jest kosztowny remont obiektu co jednak nie może mieć znaczenia przy określaniu wartości zabytkowej nieruchomości. W ich ocenie przy tak katastrofalnym i tak daleko posuniętym stanie pozostałości po budowli należy zwrócić uwagę na to czy w ogóle pierwotne elementy obiektu i w jakim zakresie będą mogły być zachowane co determinuje właśnie stan techniczny budynku. Ponadto w ich ocenie sytuacja w której obiekt zabytkowy miałby być pozbawiony swoich elementów pierwotnych z uwagi na konieczność ich usunięcia ze względu na stan techniczny, kłóci się z przepisem art. 3 pkt 3 ustawy o ochronie zabytków, albowiem nie przedstawiałaby zasadniczo żadnej autentycznej wartości historycznej, artystycznej i naukowej. Kończąc skargę A. B., S. B., B. C. i T. C. zaznaczyli, że na dzień dzisiejszy stan techniczny obiektu nie pozwala na dokonywanie jego remontów, czy konserwacji, albowiem stopień zniszczenia technicznego na to nie zezwala.

W odpowiedzi na skargę Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym rozstrzygnięciu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje.

Skarga nie jest uzasadniona.

Nie budzi zastrzeżeń Sądu stanowisko organu, że w niniejszej sprawie nie było podstaw do uwzględnienia wniosku A. B., S. B., B. C. i T. C. o wykreślenie z rejestru zabytków budynku willi G. położonej w W. przy ul. [...].

W ocenie Sądu, Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego w sposób dostateczny uzasadnił dlaczego wskazany wyżej obiekt winien być nadal wpisany do rejestru zabytków, a stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji ma oparcie w materiale dowodowym sprawy. Z akt przedłożonych w sprawie ekspertyz (opinii E. P. z ROBiDZ z dnia [...] września 2009 r.; opinii S. K. z dnia [...]listopada 2010 r. - rzeczoznawcy budowlanego Ministra Kultury specjalizującego się w dziedzinie konstrukcji inżynierskich i budowlanych oraz zabytków techniki) wynika, że przedmiotowy zabytek – mimo, że jego stan techniczny oceniono na bardzo zły (rozległe zniszczenia) – zachował swoje wartości naukowe, historyczne, a częściowo i artystyczne. Pierwszy z ekspertów stwierdził, że budynek wilii utracił w dużym procencie indywidualne wartości architektoniczne (artystyczne), jednak pozostałości takie jak oblicowania ścian glazurowaną cegłą są nadal czytelne, mimo że mało czytelne są ogólne gabaryty i elementy konstrukcyjne budynku. Zdaniem biegłego zrujnowany obiekt zachował część oryginalnej substancji budowlanej, ma indywidualne, choć zubożone, cechy architektoniczne i nadal jest przykładem zastosowania niemal wszystkich gatunków tzw. "[...]jednym miejscu, a więc przykładem unikatowym. Jego niematerialne walory historyczne wynikają natomiast z tego, że jest obiektem wzniesionym przez K.G.- znanego przemysłowca, dobroczyńcy i osoby zasłużonej w dziedzinie budownictwa poprzez swoją pracę dydaktyczną. Pozostałości willi stanowią świadectwo minionej epoki jako relikt nie istniejących już markowych Zakładów [...] ad 100 lat wpisanych w krajobraz d. R. Drugi z ekspertów stwierdził, że z uwagi na bardzo dobrą jakość materiałów z jakich wykonano zachowane ściany budynku wniosek o wykreślenie z rejestru zabytków nie jest uzasadniony. Biegły zwrócił uwagę na celowość zachowania i odbudowy rezydencji z punktu widzenia historycznego i technicznego, lecz podkreślił również, że z punktu widzenia ekonomicznego należało by dokonać rozbiórki i budowy nowego budynku. Biegły zaznaczył, że zachowane ściany mogą być wykorzystane jako pełnowartościowe elementy konstrukcyjne w procesie remontu i częściowej rekonstrukcji budynku.

Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd zauważa, że Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odniósł się do opinii rzeczoznawcy budowlanego J. T. sierpnia 2003 r. Organ słusznie uznał, że powyższy dowód zawiera jedynie ocenę stanu techniczno – użytkowego obiektu, a celowość jego wyburzenia oparto o kryterium ekonomiczne realizacji tego przedsięwzięcia. Wbrew temu co podnoszą skarżący opinia J. T. nie mogła mieć istotnego wpływu na wynik niniejszej sprawy. Trzeba bowiem wskazać, że celem tej opinii nie była ocena zniszczenia zabytku w aspekcie przesłanek przewidzianych przepisem art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami – zwanej dalej ustawą (utraty przez obiekt wartości historycznej, naukowej, czy artystycznej). Z treści opinii (punkty: 1.3., 2.3., 2.4., 3., 3.1.) jednoznacznie wynika, że celem ekspertyzy było określenie aktualnego stanu technicznego budynku oraz ustalenie możliwości i celowości przeprowadzenia remontu budynku, a zatem opinia ta mogłaby być przydatna w innej sprawie (przy ubieganiu się o pozwolenia na prowadzenie prac budowlanych).

Sąd nie mógł odnieść się do zarzutów skarżących dotyczących braku w pozostałościach willi G. elementów o wartości historycznej, naukowej i artystycznej oraz wskazujących na śmierć techniczną budynku. W toku postępowania administracyjnego skarżący nie przedłożyli bowiem sporządzonej na ich zlecenie prywatnej opinii, w której oceniono by przedmiotowy obiekt w świetle przepisu art. 13 ust. 1 ustawy, która potwierdzałaby tego rodzaju twierdzenia. Zatem stanowisko skarżących zawarte w skardze należało uznać jedynie za polemikę z ustaleniami biegłych powołanych przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Jak słusznie wskazał Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego w zaskarżonej decyzji podstawą do wykreślenia zabytku wpisanego do rejestru zabytków nie jest, sam w sobie, zły stan techniczno – użytkowy zabytku (w niniejszej sprawie niekwestionowany), ale takie jego zniszczenie, które powoduje utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej. Taka przesłanka jasno wynika z przepisu art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami – zwanej dalej ustawą. Wobec tego zły stan techniczny zabytku nie jest okolicznością decydującą o konieczności skreślenia zabytku z rejestru. Sąd zwraca uwagę, że zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy ochronie służb konserwatorskich i opiece sprawowanej przez właścicieli i posiadaczy podlegają, bez względu na ich stan zachowania, zabytki nieruchome będące m.in: zespołami budowlanymi, dziełami architektury i budownictwa, obiektami techniki, zakładami przemysłowymi, miejscami upamiętniającymi działalność wybitnych osobistości lub instytucji. Wobec tego przedmiotem ochrony konserwatorskiej nierzadko są ruiny, czy inne pozostałości ludzkiej działalności stanowiące świadectwo minionej epoki ze względu na posiadane wartości zabytkowe. To zaś jakiego rodzaju prace należałoby przeprowadzić w stosunku do willi G. (rozbiórkowe, remontowe, zabezpieczające) może być przedmiotem wypowiedzi organów ochrony zabytków i mieć istotne znaczenie w innych sprawach (np. w sprawach, o których mowa w art. 36 § 1, art. 49 § 1 ustawy).

Biorąc powyższe pod uwagę i nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.