Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 106/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2022-05-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 29 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1784
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Rolnictwo ekologiczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Dziel (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka, Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 maja 2022 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranej płatności ekologicznej na 2019 r. I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatu Polickiego i Miasta S. Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 31 sierpnia 2021 r. nr [...], II. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz skarżącego A. B. kwotę [...]zł ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

A. B. (dalej: "strona", "skarżący"), wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na decyzję Dyrektora Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa

w Szczecinie (dalej "organ odwoławczy") z 6 grudnia 2021 nr 9016-65110.49.2021, utrzymującą w mocy decyzję z dnia 31 sierpnia 2021 r. Kierownika Biura Powiatowego Polickiego i Miasta Szczecin Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, nr 0309-2021-001602 w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu działania rolnictwo ekologiczne (PROW 2014-2020) na 2019 rok.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym.

Strona złożyła 26 maja 2019 wniosek o przyznanie płatności ekologicznej na 2019 rok do upraw ekologicznych na areale [...] ha. Na tej podstawie Kierownik Biura Powiatowego ARiMR dnia 19 grudnia 2019 r. wydał decyzję nr 0312-2019-004112

o przyznaniu płatności z tytułu działania rolnictwo ekologiczne (płatność ekologiczna) na rok 2019, w wariancie 1.1. "uprawy rolnicze w okresie konwersji" do zatwierdzonego areału [...] ha w kwocie 60518,31 zł, w tym 1400,00 zł zwrotu za poniesione koszty transakcyjne. Płatności przyznane stronie zostały wypłacone w dniu 5 listopada 2019 r.

w formie zaliczki oraz w dniu 24 lutego 2020 r. na jej rachunek bankowy. Strona nie odwołała się od powyższej decyzji.

W związku z wykrytymi nieprawidłowościami, istniejącymi w dniu wydania decyzji nr 0312-2019-004112, które nie były wtedy znane organowi, na podstawie art. 149 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt. 5, art. 147 i 150 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz.256 ze zm., dalej: "k.p.a.") Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Stargardzie w dniu 20 października 2020 r. postanowieniem nr 0312-00000027062/20 wznowił postępowanie w zakresie przyznania płatności

w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2019.

W przedmiotowym postanowieniu organ I instancji wyjaśnił, że przyczyną wznowienia postępowania było pozyskanie przez organ w dniu 16 czerwca 2020 r. wykazu działek ewidencyjnych i ich powierzchni, określonych na podstawie ortofotomap wykonanych w 2019 roku. W oparciu o nowe ortofotomapy wyznaczono nowe powierzchnie kwalifikujące się do dopłat zadeklarowanych działek rolnych, które różniły się od powierzchni tych działek ustalonych w decyzji nr 0312-2019-004112 z dnia

19 grudnia 2020 r. Różnice te spowodowane były zmianą pola zagospodarowania, która zaś wynikała z wyłączenia części gruntów z użytkowania rolniczego. Tym samym stwierdzono, że strona w swoim wniosku błędnie zadeklarowała powierzchnie działek rolnych kwalifikujących się do dopłat, które zostały uwzględnione w naliczeniu płatności w ww. decyzji.

W dniu 5 listopada 2020 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydał decyzję nr 0312-2020-002435 o uchyleniu decyzji dotychczasowej nr 0312-2019-004.112

i przyznaniu płatności ekologicznej na rok 2019 do zatwierdzonego obszaru [...] ha

w pomniejszonej wysokości za przedeklarowanie areału upraw, w kwocie 48.462,18 zł, w tym 1.300,00 zł refundacji za poniesione koszty transakcyjne. W decyzji tej poinformowano stronę, że w związku z wypłaconą płatnością ekologiczną na mocy uchylonej decyzji i przyznaniem nową decyzją niższej płatności, powstała różnica do zwrotu w kwocie 12.056,13 zł nienależnie pobranej płatności. Decyzję tę strona odebrała 19 listopada 2020 r. i nie odwołała się. Tym samym stała się ona ostateczna.

W związku z uchyleniem decyzji dotychczasowej i wydaniem nowej decyzji

o przyznaniu płatności w mniejszej kwocie za rok 2019, Kierownik Biura Powiatu Polickiego ARiMR w Szczecinie, zawiadomieniem z dnia 20 maja 2021 r. poinformował stronę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych z tytułu działania rolnictwo ekologiczne wypłaconych do gruntów niekwalifikujących się do płatności, a następnie w dniu

31 sierpnia 2021 r. wydał decyzję nr 03092021-001606 o ustaleniu stronie kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu działania rolnictwo ekologiczne za 2019 rok

w łącznej wysokości 12056,13 zł. Decyzja powyższa została skutecznie doręczona za potwierdzeniem odbioru dnia 10 września 2021 r.

W wyniku rozpatrzenia odwołania strony od decyzji z dnia działania rolnictwo ekologiczne za 2019 rok o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za 2019 rok, organ odwoławczy decyzją z 6 grudnia 2021 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy wskazał, że po wznowieniu postępowania decyzja

z 21 stycznia 2021 r. została uchylona, zaś płatności za 2019 rok w nowej decyzji

z dnia 5 listopada 2020 r. zostały stronie przyznane w mniejszej wysokości z powodu przedeklarowania powierzchni działek rolnych użytkowanych rolniczo.

Całe postępowanie zostało przeprowadzone zatem na podstawie wydanych przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR decyzji z dnia 21 stycznia 2020 r.

o przyznaniu płatności z tytułu rolnictwo ekologiczne za 2019 rok,

a następnie decyzji z dnia 5 listopada 2020 r. o uchyleniu decyzji dotychczasowej

i przyznaniu stronie płatności do gruntów rolnych na rok 2019 w niższej kwocie.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że podstawą przyznania płatności do zatwierdzonego areału upraw był § 10 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13.03.2015r. w sprawie szczegółowych warunków

i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Rolnictwo ekologiczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 - 2020 (Dz. U. z 2018, poz. 1784, zwanego dalej rozporządzeniem ekologicznym) "płatność ekologiczna jest przyznawana do gruntu, na którym jest położona działka rolna w rozumieniu art. 67 ust. 4 lit. a rozporządzenia nr 1306/2013, o powierzchni co najmniej 0,1 ha, zwana dalej "działką rolną".", oraz § 12 ust. 3 rozporządzenia "przy ustalaniu wysokości płatności ekologicznej uwzględnia się powierzchnię działek rolnych, nie większą jednak niż maksymalny kwalifikowalny obszar, o którym mowa odpowiednio w art. 5 ust. 2 lit. b rozporządzenia nr 640/2014, określony w systemie identyfikacji działek rolnych,

o którym mowa w przepisach o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności."

Organ wskazał, że prowadzone postępowanie odwoławcze, obejmuje badanie, czy pomiędzy wysokością dopłat przyznanych w pierwotnej decyzji, która została wyeliminowana z obrotu prawnego, a wysokością dopłat przyznanych w decyzji prawomocnej, występuje różnica, która stanowi kwotę nienależnie pobranych płatności. Natomiast kwestie dotyczące maksymalnej powierzchni gruntów, kwalifikującej się do płatności, oraz tego, kiedy zostały wykonane zdjęcia lotnicze gruntów i kiedy organ miał do nich dostęp, a także oceny, czy spełnione zostały przesłanki wznowienia postępowania - zostały już ostatecznie przesądzone w toku postępowania wznowieniowego.

W toku prowadzonego postępowania organ zbadał również czy w niniejszej sprawie nie doszło do przedawnienia obowiązku zwrotu należności. W tej kwestii wskazał na treść art. 3 ust. 1 w związku z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.U.UE.L1995.312.1 z 23.12.1995r. z późn. zm., zwanego dalej: rozporządzeniem nr 2988/95) oraz art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014. Dodał, że na podstawie art. 288 zdanie 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, przepisy unijnych rozporządzeń mają bezpośrednie zastosowanie

w krajowym porządku prawnym.

Organ uznał, że za datę dopuszczenia się nieprawidłowości przez stronę należy uznać datę złożenia wniosku o przyznanie płatności zawierającego nieprawidłową deklarację działek rolnych tj. dzień 26 maja 2019 r. Licząc 4 lata od daty złożenia wniosku, termin przedawnienia ustalonej należności mija w dniu 26 maja 2023r.

Ponadto w uzasadnieniu skarżonej decyzji organ ustalił, że przerwanie biegu przedawnienia nastąpiło poprzez doręczenie stronie następujących dokumentów,

w których zawarto informację o stwierdzonych nieprawidłowościach :

- w dniu 26 października 2020r. postanowienia o wznowieniu postępowania

w sprawie przyznania płatności na 2019 rok zakończonego ostateczną decyzją,

- w dniu 19 listopada 2020r. decyzji z dnia 05.11.2020r. o uchyleniu decyzji dotychczasowej i przyznaniu płatności do gruntów rolnych na rok 2019 w niższej wysokości,

- w dniu 07 czerwca 2021r. zawiadomienia o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności oraz

w dniu 10 września 2021 r. decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności

w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za 2019 rok.

Organ stwierdził, zatem, iż w niniejszej sprawie nie doszło do przedawnienia należności, dlatego też Kierownik Biura Powiatowego ARiMR zasadnie wszczął dnia 20 maja 2021 r. postępowanie w celu ustalenia wysokości ww. należności i w dniu

31 sierpnia 2021 r. wydał decyzję ustalającą kwotę wymaganą do zwrotu. Decyzja ta została odebrana dnia 10 września 2021 r., czyli przed upływem terminu przedawnienia obliczonego na dzień 26 maja 2023 r.

Organ dodał, że do powstania obowiązku zwrotu płatności nienależnych lub nadmiernych wystarczające jest doręczenie przed upływem terminu przedawnienia decyzji organu I instancji (wyrok NSA z dnia 21,06.2004r., sygn. akt FSK 162/04). Kolejno organy obu instancji zbadały również, czy wystąpiły okoliczności wskazujące na możliwość zwolnienia stronę z obowiązku zwrotu ustalonej należności ze względu na przesłanki zawarte w art. 7 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17.07.2014r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 227 z 31.07.2014 r., str. 69, z późn. zm., zwanego dalej rozporządzeniem nr 809/2014). Ustalił, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiły żadne okoliczności wskazujące na zastosowanie ww. artykułu.

Organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji zbadał również czy w niniejszej sprawie są możliwości odstąpienia od ustalenia nienależnie pobranej płatności ekologicznej w oparciu o art. 44 ust. 3 ustawy z dnia 20 lutego 2015r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2021 r., poz. 182),

w przypadku, o którym mowa w art. 54 ust. 3 lit. a pkt i rozporządzenia nr 1306/2013, organ, o którym mowa w art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 2008r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z2017r. poz. 2137), odstępuje od ustalenia nienależnych kwot pomocy, o których mowa wart. 29 ust. 1 ustawy o Agencji, jeżeli kwota do odzyskania od beneficjenta w kontekście płatności indywidualnej

w ramach programu pomocy lub środka wsparcia nie przekracza 100 euro, nie licząc odsetek.

Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał również art. 29 ust. 7 ustawy

o Agencji i wskazał, że do należności z tytułu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności ustalonych niniejszą decyzją, stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2021r., poz. 1540 ze zm., dalej: O.p., z wyjątkiem przepisów dotyczących umarzania należności, odraczania płatności, rozkładania płatności na raty oraz zaokrąglania należności, z tym, że termin, o którym mowa w art. 47 § 1 Ordynacji podatkowej, wynosi 60 dni.

Organ ustalił, że stosownie, zatem do art. 47 § 1 Ordynacji podatkowej

w związku z art. 29 ust. 7 ustawy o Agencji termin płatności kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności wynosi 60 dni od daty doręczenia decyzji ustalającej wysokość tej kwoty.

Ponadto wskazał na art. 51 § 1, 53 § 1, art. 53 § 4, art. 56 § 1 O.p. oraz ustalił stawkę odsetek za zwłokę jak od zaległości podatkowych.

Podsumowując organ odwoławczy wskazał, że nie doszło do naruszenia przez organ I instancji przepisów materialnych i proceduralnych a dowody zgromadzone

w toku postępowania nie budzą wątpliwości co do treści, są czytelne i zrozumiałe, poparte zdjęciami kontrolowanych działek i szkicami pomiarowymi.

Strona wniosła skargę do tutejszego sądu na powyższą decyzję organu odwoławczego zaskarżając ją w całości wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania według norm przypisanych.

Zaskarżając przedmiotową decyzję strona zarzuciła naruszenie :

1. przepisów postępowania, która miała istotny wpływ na treść zaskarżonej decyzji, a mianowicie art. 27 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na łata 2014-2020 (tekst jedn. Dz. U. z 2021, poz. 182 ze zm. - dalej: ustawą),

w związku z, art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a wyrażającą się w braku wszechstronnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz zaniechaniu dążenia do ustalenia zgodnego z prawdą stanu faktycznego sprawy, przejawiającą się w uznaniu przez organ 1 instancji, iż na części deklarowanych użytków rolnych nie była prowadzona działalność rolnicza, gdy w rzeczywistości powierzchnia użytków rolnych zgodna była z deklaracją;

2. przepisu art. 78 § 1 k.p.a polegające na nie rozpoznaniu wniosku o przeprowadzenie dowodowego z dokumentacji zdjęciowej z uwzględnieniem wskazania informacji

z jakiego okresu pochodzi dokumentacja zdjęciowa która stanowi podstawę do zmniejszenia powierzchni kwalifikującej się do płatności w roku 2019, na okoliczność prawidłowego określenia powierzchni użytków rolnych w roku 2019;

3. przepisu art. 54 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94 (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008, (zwanym dalej Rozporządzenie nr 1306/2013) polegające na jego nie zastosowaniu w sytuacji gdy wystąpiły przesłanki do jego zastosowania, a tym samym organ był zobowiązany do odstąpienia do strony o zwrot z upływem 18 miesięcy od dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności tj. 26 listopada 2020 r., gdy zawiadomienie

o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranej kwoty zostało wydane przez organ w dniu 7 czerwca 2021 r., a wiec po upływie terminu przedawnienia;

4. przepisu art. 64 ust. 2 lit. c rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94 (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008, (zwanym dalej Rozporządzenie nr 1306/2013) polegające na jego nie zastosowaniu w sytuacji gdy wystąpiły przesłanki do jego zastosowania, a tym samym organ zobowiązany był do odstąpienia od nałożenia kary z powodu przyczynienia się organu do powstania błędu.

5. przepisu art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (zwana dalej Rozporządzeniem nr 809/2014), polegające na jego nie zastosowaniu w sytuacji, gdy wystąpiły przesłanki obligujące organy Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa do uznania roszczenia za przedawnione.

W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że organ II instancji dokonał błędnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, jak również bezpodstawnie odmówił przyznania przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości. Organ wskazał, że przeprowadzone z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności ekologicznych za rok 2019 jest postępowaniem odrębnym niż postępowanie w sprawie przyznania płatności ekologicznych w ramach PROW 2014-2020 za rok 2019, natomiast skarżący nie odniósł się do postanowienia o wznowieniu postępowania w zakresie przyznania płatności ekologicznej na rok 2019, gdzie organ dokładnie wyjaśnił przyczynę wznowienia postępowania. Zdaniem organu bezzasadne jest podnoszenie w obecnym postępowaniu zarzutów i wniosków dotyczących zakończonego już postępowania o przyznanie płatności ekologicznej za 2019 rok, ponieważ nie mieszczą się w jego zakresie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167, tj. ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy

z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329; dalej: "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej dokonywana przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga

w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie

w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze

w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji, w granicach kompetencji przysługujących na podstawie wskazanych przepisów sądowi administracyjnemu, sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie odpowiada prawu.

Spór w sprawie dotyczy zwrotu części pobranej przez skarżącego płatności za rok 2019, którą organ uznał za nienależnie pobraną w wyniku przyznania na skutek wskazania we wniosku większej powierzchni aniżeli powierzchnia kwalifikowana.

Zgodnie z art. 29 ust. 1 u.a.r.i.m.r., środki publiczne:

1) pochodzące z funduszy Unii Europejskiej,

2) krajowe, przeznaczone na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej

- podlegają zwrotowi, jeżeli płatność lub pomoc finansowa wypłacone z tych środków zostały przyznane nienależnie lub zostały pobrane w nadmiernej wysokości w wyniku naruszenia prawa lub w przypadkach określonych w przepisach odrębnych dotyczących przyznawania lub wypłaty płatności lub pomocy finansowej lub zwrotu tych środków.

Stosownie natomiast do art. 29 ust. 1c u.a.r.i.m.r ustalenie kwoty przyznanych nienależnie lub pobranych w nadmiernej wysokości środków publicznych, o których mowa w ust. 1, następuje w drodze decyzji administracyjnej. Właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1 (art.29 ust. 2 u.a.r.i.m.r.).

W sprawie zastosowanie znajdują także przepisy art. 7 ust. 1 i 3 rozporządzenia wykonawczego komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności, zgodnie z którymi w przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną, w stosownych przypadkach, o odsetki obliczone zgodnie z ust. 2. Obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego istotnych dla obliczania przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności (ust. 3). Natomiast nie znajduje zastosowania wskazywane w skardze rozporządzenie 1122/2009.

W rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy uznał, że od skarżącego jako rolnika można oczekiwać zachowania szczególnej staranności przy składaniu wniosków o pomoc oraz świadomości warunków odnoszących się do jej przyznawania. Zdaniem organu to do rolnika należy sprawdzenie prawidłowości informacji zawartych we wstępnie zadrukowanym formularzu służącym do złożenia wniosku o pomoc w ramach systemu płatności. W ocenie organu rolnik mógł rozsądnie wykryć, że sporne obszary zadrzewione i zakrzaczone nie kwalifikowały się do objęcia pomocą, gdyż nie spełniały przesłanej przewidzianych w przepisach prawa odnośnie kwalifikowalności gruntów do płatności.

Skarżący natomiast podnosi, że błąd nie mógł zostać przez niego wykryty, gdyż wiosek obejmował [...] ha użytków rolnych, a kompleks działek o tej samej uprawie gdzie miało dojść do przekroczenia powierzchni to [...] ha, natomiast przekroczenie pomiaru obejmowało łącznie [...] ha. Skarżący ponadto wskazał, że działki mają długie granice o nieregularnych kształtach, trudno zatem obarczyć jego odpowiedzialnością za to, że jego pomiary nie są tak dokładne jak systemu z jakiego korzysta organ.

Kluczową zatem jest ocena czy jak to wskazano w art. 7 ust. 3 rozporządzenia 809/2014 błąd mógł być wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach.

W tym miejscu zwrócić należy uwagę, że podnoszona przez organy okoliczność, iż sporne mają być obszarami zadrzewionymi czy zakrzaczonymi nie wynika z żadnego dokumentu znajdującego się w aktach administracyjnych, z akt administracyjnych nie wynika także w jakim zakresie przedeklarowanie powierzchni dotyczyło gruntów zakrzaczonych czy zadrzewionych, jest to zatem nie poparte dowodami twierdzenie organów. Twierdzenie to jednak nie poddaje się kontroli gdyż sąd nie może ocenić jak położone są sporne grunty, czy rzeczywiście stanowią one części terenów zadrzewionych i zakrzaczonych, czy zakwestionowane grunty stanowią jedną całość, czy też jest to suma wyłączonych obszarów. Nie jest możliwa także ocena czy przebieg granicy działek może mieć wpływ na ocenę przez beneficjenta czy zaznaczony przez organ na wniosku obszar jest prawidłowy czy też nie. Dodatkowo wskazać należy, że zakwestionowany przez organ obszar to około 2% całości gruntów zgłoszonych przez skarżącego do płatności. Nie należy zapominać, iż maksymalny obszar PEG uznany za prawidłowy przez organ nie był znany rolnikowi w dacie złożenia wniosku.

Za zasadne zatem należało uznać zarzuty skargi dotyczące nieprawidłowej oceny przez organ możliwości wykrycia błędu przez beneficjenta. O tyle i ile organ

w postępowaniu dotyczącym ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności nie bada kwestii wystąpienia naruszeń, które były podstawą wydania decyzji o przyznaniu płatności w mniejszej wysokości, o tyle już kwestia możliwości wykrycia błędu przez beneficjenta powinna być przez organ wyjaśniona.

Ponadto wskazać należy, że błąd powinien być możliwym do wykrycia przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Przepis art. 7 ust. 3 rozporządzenia 809/2014 nie wymaga od beneficjenta aby dokładał kwalifikowanej staranności przy wykryciu błędu.

Powyższe uwagi w kwestii braku wykazania nie wystąpienia po stronie rolnika przesłanki odstąpienia od obowiązku zwrotu płatności należy także odnieść naruszenia art. 64 ust. 2 lit c rozporządzenia 1306/2013 stosownie do którego nie nakłada się kar administracyjnych w przypadku gdy niezgodność jest wynikiem błędu właściwego organu lub innego organu oraz w przypadku gdy błąd ten nie mógł zostać w rozsądny sposób odkryty przez osobę, której dotyczy kara administracyjna. Znajdujący się w aktach materiał dowodowy również nie pozwala na ocenę czy nie wystąpiło przyczynienie się organu do powstania błędu ani też czy błąd ten mógł zostać w rozsądny sposób przez rolnika wykryty.

Natomiast w kwestii upływu 18 miesięcznego terminu o jakim mowa w art. 54 ust. 1 Rozporządzenia nr 1306/2013 wskazać należy, że stosownie do tego przepisu

w przypadku jakichkolwiek nienależnych płatności wynikających z nieprawidłowości lub zaniedbań państwa członkowskie występują do beneficjenta o zwrot odnośnej kwoty

w ciągu 18 miesięcy po zatwierdzeniu, a w stosownych przypadkach po otrzymaniu przez agencję płatniczą lub podmiot odpowiedzialny za odzyskiwanie takich płatności sprawozdania z kontroli lub podobnego dokumentu stwierdzającego, że miała miejsce nieprawidłowość. Odpowiednie kwoty zapisuje się w księdze dłużników agencji płatniczej w momencie wystąpienia o ich zwrot.

Sąd zgadza się z wyrażanym w orzecznictwie poglądem iż, brzmienie przytoczonego wyżej przepisu potwierdza przyjęte przez organ stanowisko, że odnoszą się one (w tym art. 54 ust. 1) do państwa członkowskiego, a nie do beneficjenta. Podobny pogląd wyraził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w wyroku z 12 marca 2020 r. (sygn. akt I SA/Sz 995/19 - dostępny na CBOiS), który sąd w składzie rozpoznającym niniejszą skargę w pełni podziela i traktuje jako własny wraz całą przytoczoną w uzasadnieniu wyroku argumentacją, w szczególności, iż przepisy ust. 1 i 2 nie regulują kwestii przedawnienia możliwości dochodzenia od beneficjenta zwrotu nienależnych płatności - co uregulowano w art. 3 rozporządzenia 2988/95, a w ust. 1 nie ustanowiono dodatkowego, bardzo krótkiego (18-miesięcznego) terminu wygaśnięcia prawa państwa członkowskiego do odzyskiwania nienależnych płatności. Przepis ten nie ustanawia zatem dla beneficjenta normy gwarancyjnej, że po upływie tego terminu zostaje zwolniony od obowiązku zwrotu nienależnych płatności, tym bardziej, że wskazane w przepisie zdarzenia w zasadzie nie odnoszą się do zachowania beneficjenta (naruszenia zasad przyznawania płatności) - na co wskazuje przepis dotyczący przedawnienia, tj. art. 3 ust. 1 rozporządzenia 2988/1995.

Powyższe przepisy rozporządzenia 1306/2013 odnoszą się więc do państw członkowskich, mając na celu ich zdyscyplinowanie w szybkim (co zwiększa też jego skuteczność) odzyskiwaniu nienależnych płatności, z zagrożeniem zastosowania wobec państwa wskazanych konsekwencji finansowych. W przepisach tych nie ma zatem mowy o zwolnieniu rolnika z obowiązku zwrotu kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności.

Jednocześnie jednak zauważyć należy, że wskazany powyżej 18 miesięczny termin w rozpoznawanej sprawie nie upłynął, gdyż w dniu 5 listopada 2020 r została wydana decyzja o przyznaniu płatności w zmniejszonej wysokości, zatem jest to data pierwszego dokumentu stwierdzającego, że zaszła nieprawidłowość.

W skardze sformułowane zostały również zarzuty dotyczące naruszenia przepisów procesowych.

W związku z powyższym wskazać należy, że w toku postępowania administracyjnego organy administracji publicznej są zobligowane do rozstrzygania sprawy z poszanowaniem naczelnych zasad postępowania administracyjnego, w tym zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) jak i zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a). W myśl zasady praworządności organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Zgodnie z art. 7 k.p.a. organ odpowiedzialny jest za wyjaśnienie istotnych dla sprawy okoliczności. W myśl zasady swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art. 80 k.p.a. organ powinien podjął niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy, a ustalając istotne dla sprawy okoliczności, powinien brać pod uwagę cały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, uzasadniając powody dla których dał wiarę poszczególnym dowodom, a innym odmówił. Zasady te powinny być respektowane przez organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy.

Wskazać natomiast należy, że zarzut naruszenia art. 78 § 1 k.p.a. polegający na nie rozpoznaniu wniosku dowodowego w odniesieniu okresu z jakiego pochodzi dokumentacja zdjęciowa, nie jest skierowany do postępowania dotyczącego zwrotu nienależnie pobranych płatności a do postępowania dotyczącego przyznania płatności w zmniejszonej wysokości.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ zobowiązany jest wyjaśnić

i uzasadnić kwestie wskazane w niniejszym rozstrzygnięciu.

Mając na uwadze powyższe rozważania sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a, orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji.

O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. Zasądzona kwota obejmuje: uiszczony wpis od skargi w kwocie 400 zł kwotę 3.600 zł kosztów zastępstwa procesowego radcy prawnego (§ 6 ust. 1 pkt 1 lit. f) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265 ze zm.) oraz kwotę 17 zł z tytułu opłaconego pełnomocnictwa.