Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 189/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-05-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6102 Nabycie mienia Skarbu Państwa z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez jednostki samorządu terytorialnego
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 73
journal: Dz.U. 1998 nr 133 poz 872
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.
article: art. 156 par. 1 pkt 4, art. 61,10 par.1, art. 97 par. 1 pkt 4, art. 30 par. 5,art. 100 par. 1, art. 7,77 par. 1, art. 28
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 152, art. 260
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich Sędziowie: WSA Jolanta Dargas (spr.) WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 maja 2011 r. sprawy ze skargi E. B. na postanowienie Ministra Infrastruktury z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Infrastruktury na rzecz skarżącej E. B. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] Minister Infrastruktury utrzymał w mocy postanowienie Wojewody [...] z dnia [..] stycznia 2010 r. nr [...] zawieszające z urzędu postępowanie o stwierdzenie nabycia przez Gminę Miasto R. prawa własności nieruchomości położonej w R., oznaczonej jako działka nr [...], zajętej pod drogę publiczną ul. [...].

W uzasadnieniu postanowienia Minister Infrastruktury podał, że pismem z dnia [...] kwietnia 2008 r. [...] w R. wystąpił o wydanie decyzji w trybie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną w odniesieniu do działek nr [...] zajętych pod drogę publiczną wojewódzką – ulicę [...].

Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2008 r. Wojewoda [...] zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie nabycia przez Gminę Miasto R. prawa własności działek nr [...] i zobowiązał Prezydenta Miasta R. do wystąpienia do sądu powszechnego z wnioskiem o uregulowanie stanu prawnego tej nieruchomości.

Minister Infrastruktury postanowieniem z dnia [...] lipca 2009 r. uchylił powyższe postanowienie wskazując, iż organ I instancji powinien ustalić strony postępowania, a jeżeli domniemywa, że osoby te zmarły, powinien ustalić ich ewentualnych spadkobierców.

Następnie Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] zawiesił z urzędu przedmiotowe postępowanie w odniesieniu do działki nr [...] i zobowiązał E. B. i W. L. do wystąpienia do właściwego sądu powszechnego z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku po J. D. synu M.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła E. B. podnosząc, iż ani ona sama, ani jej siostra W. L. nie są spadkobierczyniami po J. D. synu M.

Rozpatrując zażalenie organ II instancji ustalił, że jednym ze współwłaścicieli przedmiotowej działki był J. D. syn M. Wobec powyższego zachodzi konieczność ustalenia jego spadkobierców, do czego zaskarżonym postanowieniem zobowiązane zostały E. B. i W. L.

Minister wskazał, iż co do pozostałych współwłaścicieli przedmiotowej działki jako osób nieznanych z miejsca pobytu, organ wojewódzki złożył do Sądu Rejonowego [...] wniosek o ustanowienie kuratora.

Organ odwoławczy ustalił, iż organ wojewódzki zbadał czy możliwe było ustalenie spadkobierców J. D. s. M. i wezwanie ich do udziału w sprawie. Ustalono, że domniemaną spadkobierczynią J. D. s. M. jest L. K., a jej spadkobierczyniami są E. B. i W. L.

Minister podniósł, iż postanowienie Sądu Rejonowego w R. z dnia [...] czerwca 2008 r. sygn. akt [...], na mocy którego spadkobiercami J. D. s. W. i S. są L. K. i B. D. i na które powołują się skarżące, zostało uchylone postanowieniem Sądu Rejonowego w R. z dnia [...] września 2009 r. sygn. akt [...].

Sąd Okręgowy w R. postanowieniem z dnia [...] lutego 2010 r. sygn. akt [..] oddalił apelację E. B. i W. L. od powyższego postanowienia.

Minister podniósł, że Sąd Rejonowy w postanowieniu z dnia [...] września 2009 r. ustalił, że L. K. była córką J. D. i B. a J. D. ojciec L. K. nie jest tożsamy z J. D. s. W. i S. J. D. s. W. i S. zmarły w dniu [...] stycznia 1926 r. był wujem J. D. s. M. W toku postępowania Sąd ustalił, że ojcem L. K. był J. D. s. M. Zatem L. K. nie nabyła praw spadkowych po J. D. s. W. i S., nie zostało też przeprowadzone postępowanie spadkowe po J. D. s. M.

W związku z powyższym zdaniem Ministra organ I instancji prawidłowo wezwał domniemane spadkobierczynie do wystąpienia do właściwego sądu powszechnego o uzyskanie sądowego potwierdzenia nabycia praw do spadku po J. D. s. M. Minister zaznaczył, że organy administracji nie posiadają legitymacji prawnej do występowania do sądu cywilnego w sprawach spadkowych, w szczególności gdy uprawniona jest do tego strona postępowania, a postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po J. D. s. M. ma niewątpliwie istotny wpływ na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie i stanowi zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 kpa.

Skargę na powyższe postanowienie Ministra Infrastruktury do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie wniosła E. B. zarzucając mu naruszenie obowiązujących przepisów prawa i interesu prawnego skarżącej.

Wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia go poprzedzającego.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że postanowienia obu organów są niewykonalne, gdyż ani E. B., ani W. L. nie są następcami prawnymi J. D. s. M., w związku z czym nie mogą wystąpić do sądu powszechnego o stwierdzenie praw do spadku po nim.

Zdaniem skarżącej organ I instancji nie przeprowadził w sposób prawidłowy postępowania wyjaśniającego i nie ustalił wszystkich stron postępowania, jak również czy te osoby żyją czy nie.

W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.

Pismem z dnia 11 maja 2011 r. Gmina Miasto R. podniosła, iż E. B. i W. L. nie są stronami niniejszego postępowania, gdyż nie są wnuczkami ani J. D. s. W. i S., ani też J. D. s. M.

W piśmie z dnia 19 kwietnia 2011 r. skarżąca podtrzymując swoje stanowisko zawarte w skardze wskazała, iż J. D. s. M. miał dwoje dzieci: I. lub I. i E., co wynika z załączonej do pisma kserokopii księgi kontroli ruchu ludności wydanej przez Archiwum Państwowe w R. dnia [...] grudnia 2007 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że Sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za zasadną.

Ustalenie spadkobierców właścicieli nieruchomości w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną jest niezbędne, bowiem bez ich udziału postępowanie administracyjne nie może się toczyć. Zgodnie bowiem z treścią art. 61 kpa postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Z kolei zgodnie z treścią art. 28 kpa stroną jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Niewątpliwie takimi osobami są właściciele nieruchomości. Postępowanie administracyjne może toczyć się jedynie z udziałem wszystkich współwłaścicieli nieruchomości, a jeżeli oni nie żyją – to z udziałem ich następców prawnych, gdyż osoby te muszą mieć możliwość wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, zgłaszać żądania i wnioski (art. 10 § 1 kpa). Wskazać należy także, że jedynie sąd powszechny jest uprawniony do stwierdzenia nabycia praw do spadku przez spadkobierców i dokonuje tego w postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku, w którym wymienia wszystkich spadkobierców, którym spadek przypadł, jak również wielkość ich udziałów (art. 677 § 1 kpc). Dopóki więc stosowne postanowienia nie zostaną przedłożone do akt administracyjnych konieczne jest zawieszenie przez organ postępowania administracyjnego na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa, do czasu ustalenia kręgu osób uprawnionych do udziału w sprawie. Bowiem jedynie osoby, które wylegitymują się postanowieniem sądu powszechnego o stwierdzeniu nabycia spadku po właścicielach nieruchomości, będą miały przymiot strony w niniejszym postępowaniu. Rację ma Minister Infrastruktury twierdząc, że ustalenie spadkobierców współwłaścicieli nieruchomości nie jest obowiązkiem organu, gdyż organ nie ma legitymacji czynnej przed sądem powszechnym do wystąpienia z takim wnioskiem. Minister ma również rację, że w przypadku braku możliwości wezwania spadkobierców do udziału w postępowaniu, organ podejmie dalsze czynności wymienione w art. 30 § 5 kpa.

Niemniej jednak stwierdzić należy, iż w niniejszej sprawie organy orzekające naruszyły przepisy postępowania administracyjnego uznając za strony tego postępowania E. B. i W. L. – jako następców prawnych J. D. s. M. Organy uznały w/w osoby za wnuczki J. D. s. M. opierając swoje stwierdzenia na domniemaniu. Tymczasem następstwa prawnego nie można domniemywać, musi być ono bowiem poparte dowodami. W niniejszej sprawie wbrew stanowisku organów, z materiału dowodowego nie wynika następstwo prawne skarżącej i jej siostry W. L. po J. D. s. M. Sąd Rejonowy w R. w postanowieniu z dnia [...] września 2009 r. sygn. akt [...] nie ustalał spadkobierców J. D. s. M. i nie ustalił, iż jego córką była L. K. – matka skarżącej, a jedynie, że nie była ona córką innego J. D. s. W. i S. Należy dodać, że skarżąca zaprzecza by była następcą prawnym J. D. s. M.

W aktach administracyjnych brak jest jakiegokolwiek dowodu wskazującego na to, by organy przeprowadzały jakiekolwiek czynności zmierzające do ustalenia spadkobierców J. D. s. M. opierając swoje ustalenia wyłącznie na domniemaniu. Tymczasem skarżąca do pisma z dnia 19 kwietnia 2011 r. złożonego do sądu dołączyła kserokopię księgi kontroli ruchu ludności wydanej w dniu [...] grudnia 2007 r. przez Archiwum Państwowe w R. z której wynika, że J. D. s. M. miał dwoje dzieci: I. i E. Żadne z nich zaś nie jest poprzednikiem prawnym skarżącej i jej siostry. W związku z powyższym organ I instancji bez przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego uznał za stronę niniejszego postępowania E. B. i W. L., czemu przeczą zebrane dowody.

Jak bowiem ustalił Sąd Rejonowy w R. w w/w prawomocnym postanowieniu L. K. – matka skarżącej nie była córką J. D. s. W. i S., jednego ze współwłaścicieli przedmiotowej nieruchomości, w związku z czym ani E. B., ani W. L. nie są jego następcami prawnymi. Ponadto jak same twierdzą, nie są również zstępnymi J. D. s. M., co zdaje się potwierdzać załączona księga kontroli ruchu ludności. Stosownie zaś do treści art. 100 § 1 kpa organ administracji publicznej, który zawiesił postępowanie z przyczyny określonej w art. 97 § 1 pkt 4 kpa, wystąpi równocześnie do właściwego organu lub sądu o rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego albo wezwie stronę do wystąpienia o to w oznaczonym terminie.

W niniejszej sprawie organ I instancji w postanowieniu zawierającym postępowanie na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa oraz art. 100 § 1 zobowiązał E. B. i W. L. do wystąpienia do właściwego sądu z wnioskiem o stwierdzeniu nabycia spadku po J. D. s. M. uznając je za tym samym strony niniejszego postępowania.

W ocenie Sądu takie ustalenie jest co najmniej przedwczesne, nie poparte żadnymi dowodami. Rację ma skarżąca, że jako osoba nie będąca następcą prawnym J. D. s. M. nie może wystąpić do sądu powszechnego z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku po nim.

Wobec powyższego Sąd uchylił postanowienia organów obu instancji uznając, iż zostały one wydane z naruszeniem art. 7 i 77 § 1 kpa w zw. z art. 28 kpa.

Sąd zauważa, że przyczyną zawieszenia niniejszego postępowania była również konieczność uzyskania postanowień sądów o ustanowieniu kuratorów dla pozostałych współwłaścicieli przedmiotowej działki, co niewątpliwie stanowi zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 kpa, jednakże w ocenie Sądu z uwagi na charakter naruszenia prawa, którego dopuściły się organy orzekające, należało obydwa postanowienia uchylić w całości.

Bez przeprowadzenia bowiem postępowania wyjaśniającego w zakresie ustalenia czy skarżącej E. B. i W. L. przysługuje przymiot strony w niniejszym postępowaniu ,wydanie jakiegokolwiek rozstrzygnięcia i skierowanie go do tych osób w przypadku ustalenia, że nie mają przymiotu strony stanowiłoby podstawy do stwierdzenia nieważności takiego rozstrzygnięcia na podstawie art. 156 § 1 pkt 4 kpa.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 ustawy – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji, o kosztach postępowania rozstrzygając na podstawie art. 200 tej ustawy.