Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 355/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-06-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 37a
journal: Dz.U. 2000 nr 84 poz 948
law: ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe"
article: art. 4  pkt 1 i 2
journal: Dz.U. 2003 nr 86 poz 789
law: Ustawa z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym
article: art. 7, 8, 7, 15, 104, 136
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk Sędziowie: WSA Emilia Lewandowska WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi P. [...] S.A. w W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...]

po rozpatrzeniu odwołania B. P. i A. S. od decyzji Prezydenta W. nr [...] z dnia [...].07.2013 r. orzekającej o odmowie ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość położoną w W. w dzielnicy [...], stanowiącą działkę ewidencyjną nr [...] o pow. [...] ha, zajętą przez P. [...] uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę

do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji.

W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan sprawy:

Po rozpatrzeniu wniosku B. P. i A. S. z dnia [...].01.2005 r.

(o wypłatę odszkodowania za działki gruntu opisane w księdze hipotecznej "[...]" blok [...] - działka [...] o pow. [...] ha i działka nr [...] o pow. [...] ha; blok [...] - działka nr [...] o pow. [...] ha, blok [...] – działka nr [...] o pow. [...] ha

i działka nr [...] o pow. [...] ha), sprecyzowanego wnioskiem z dnia [...].01.2013 r.(o wypłatę odszkodowania za grunt stanowiący działkę nr [...] z obr. [...] o pow. [...] ha), Prezydent W. (dalej jako organ pierwszej instancji) decyzją

nr [...] z dnia [...].07.2013 r. orzekł o odmowie ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość położoną w W. w dzielnicy [...], stanowiącą działkę ewidencyjną nr [...] o pow. [...] ha, zajętą przez P. [...] (dalej P. [...] S.A.) W uzasadnieniu decyzji wskazano , że wobec spełnienia przesłanki o nieprzerwanym posiadaniu przez P. [...] S.A działki gruntu nr [...] przez okres, co najmniej 30 lat brak jest podstawy do ustalenia i wypłaty odszkodowania.

Odwołanie od powyższej decyzji Prezydenta W. w ustawowym terminie złożyły B.P. i A.S. podnosząc, iż rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji jest nieprawidłowe. Skarżące zarzuciły zaskarżonej decyzji błąd

w ustaleniach faktycznych polegający na oparciu się na wybiórczo wybranym materiale dowodowym, naruszenie art. 7 i 77 k.p.a. oraz naruszenie treści art. 37 a ust. 7 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" o nieprzerywalnym posiadaniu, co najmniej 30 lat.

Rozpatrując odwołanie i badając akta sprawy organ podniósł, że podstawę odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania stanowił art. 37a ust.7 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz.U.Nr. 84, poz. 948 ze zm., dalej ustawa o komercjalizacji). Z przepisu tego wynika, że odszkodowanie ustala się i wypłaca według zasad i trybu, określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek dotychczasowego właściciela gruntu, złożony w okresie od dnia 01.06.2013 r. do dnia 31.12.2007 r. Po upływie tego okresu roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje. Roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje również w przypadku, gdy grunt o którym mowa w ust. 1 tego przepisu, pozostawał do dnia 31.05.2003 r. w posiadaniu samoistnym P. [...] S.A. lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez okres, co najmniej 30 lat.

Wskazane w art. 37a ust. 7 powołanej ustawy wyjątki od zasady przyznania odszkodowania należy zdaniem organu interpretować ściśle. W przepisie tym chodzi

o grunt wchodzący w skład linii kolejowych pozostający w dniu [...].02.2003 r.

we władaniu P.[...] S.A., nie stanowiący własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub P. [...] S.A. Jeśli ten grunt pozostawał do dnia 31.05.2003 r. w posiadaniu samoistnym P.[...] S.A. lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat, roszczenie odszkodowawcze nie przysługuje. Nie ma przy tym znaczenia, kto w okresie 30 – letniego samoistnego posiadania przez PKP S.A. i jej poprzedników prawnych był właścicielem gruntu.

W niniejszej sprawie jest bezsporne, że B. P. i A. S. dawne współwłaścicielki działki nr [...] o pow. [...] m2 (odpis z księgi wieczystej [...] z dnia [...].02.2011 r.) złożyły wniosek w terminie wskazanym

w ww. art. 37a ust. 7 ustawy o komercjalizacji. Zasadnicza kwestia sporna sprowadza

się jedynie do ustalenia, czy w dniu 31.05.2003 r. i nieprzerwanie 30 lat przed ta datą sporna nieruchomość była w samoistnym posiadaniu P.[...] S.A. lub jej poprzedników prawnych.

Skoro ustawa wbrew konstytucyjnej zasadzie należnego odszkodowania

za zdjęcie prawa własności, przewiduje możliwość utraty tego odszkodowania, to każda negatywna przesłanka powstania tego prawa musi być wskazana jednoznacznie, bez żadnych wątpliwości. Takiego wyjaśnienia stanu sprawy wymagają przepisy postępowania administracyjnego, co jest szczególnie istotne w sprawach, gdy przez ustawy ograniczone są prawa zapewnione Konstytucją.

W niniejszej sprawie przesłanka samoistnego posiadania przez P.[...] S.A. gruntu stanowiącego współwłasność B. P. i A. S. nie została jednak wykazana w sposób, jak wskazano wyżej, jednoznaczny niebudzący wątpliwości.

Rację mają, zdaniem organu, odwołujące się wskazując, że organ pierwszej instancji dokonał wybiórczej oceny dokumentów sprawy, choć art. 80 k.p.a. nakazuje organom dokonanie oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Tylko taka, całościowa ocena prowadzi do udowodnienia istotnej w sprawie okoliczności. Skoro z art. 77 § 1 k.p.a. wnika obowiązek, jak również zasady ustanowionej art.7 k.p.a., wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, to ocena ta nie może się zawężać tylko do dokumentów mających udowodnić z góry założoną tezę. Konieczne jest zgromadzenie i ustosunkowanie się do wszystkich dokumentów mogących wpływać istotnie na okoliczności sprawy.

W odróżnieniu, bowiem od przepisu art.37a ust. 1 ustawy o komercjalizacji, który posługuje się pojęciem władania, art. 37a ust. 7 rozstrzyga kwestię przyznania uprawnień do odszkodowania przez pryzmat przesłanki samoistnego posiadania przez P.[...] gruntów zajętych pod linie kolejowe.

W ślad za wyrokiem Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 16.12.2010 r. sygn. akt I OSK 263/10 organ podniósł, że w instytucji samoistnego posiadania chodzi o samo wykonywanie faktycznego władztwa w takim zewnętrznie zakresie, w jakim wykonuje je właściciel. Posiadacz może zatem przejściowo nie wykonywać władztwa

i na skutek tego nie traci posiadania rzeczy, ponieważ istotne jest nie to, czy posiadacz wykonuje względem rzeczy konkretne czynności, ale to, czy ma możliwości

ich wykonywania bez potrzeby wytaczania na przykład powództwa o przywrócenie posiadania (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 07.04.1994 r., sygn. akt III CRN 18/94). Zatem z faktycznym władztwem charakteryzującym posiadanie samoistne mamy

do czynienia, gdy określona osoba znajduje się w sytuacji, która pozwala jej na korzystanie z rzeczy w taki sposób, jakby była jej własnością.

W niniejszej sprawie organ pierwszej instancji przyjął za udowodniony fakt samoistnego posiadania gruntów przez P.[...] S.A., posługując się przede wszystkim dokumentacją wytworzoną na użytek postępowania, o którym mowa w art. 37a ust. 1 i 2 ustawy o komunalizacji, tj. stwierdzenia przez Wojewodę [...] decyzją

nr. [...] z dnia [...].10.2012 r. nabycia z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. przez Skarb Państwa prawa własności działki nr [...] o pow. [...] m 2 z obr. [...]

i prawa użytkowania wieczystego przez P.[...] S.A. do niej oraz oświadczenia P.[...] S.A. z dnia 24.04.2013 r. Jednak ust. 1 art. 37a mówi o gruntach będących we władaniu

P.[...] S.A., zaś ust. 7 tego artykułu o samoistnym posiadaniu.

Prezydent W. równoznacznie potraktował te dwa pojęcia, podczas gdy, zdaniem organu odwoławczego, nie są one tożsame gdyż samoistne posiadanie musi charakteryzować nie tylko samo władanie, ale zamiar władania dla siebie, jak właściciel rzeczy. Na takie rozróżnienie organ nie zwrócił uwagi i ograniczył się tylko do dokumentów mających istotne znaczenie w postępowaniu zakończonym ww. decyzją Wojewody [...] nr [...] z dnia [...].10.2012 r.

tj. prowadzonym na podstawie art. 37a ust. 1 i 2 ustawy o komercjalizacji, podczas gdy postępowanie o odszkodowanie jako podstawę ma art.37a ust. 7 z innymi przesłankami. Te nie zostały wyjaśnione w postępowaniu, bowiem zaniechano oceny całej dokumentacji. Dlatego też organ odwoławczy uznał, że Prezydent W. naruszając przywołane wcześniej regulacje procesowe Kodeksu postępowania administracyjnego nie wyjaśnił w sposób wyczerpujący i usuwający wątpliwości okoliczności faktycznych istotnych dla prawidłowego rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ pierwszej instancji powinien, zdaniem organu odwoławczego, zbadać kiedy przedmiotowa nieruchomość została objęta w posiadanie przez Skarb Państwa i od kiedy nieprzerwanie znajduje

się w posiadaniu P.[...] S.A lub jej poprzedników prawnych.

W związku z powyższym konieczne jest zdaniem organu odwoławczego, przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, ponieważ zgodnie z wyrażoną w art. 15 k.p.a. zasadą dwuinstancyjności oraz art. 136 k.p.a. określającym granice postępowania dowodowego przed organem odwoławczym, Wojewoda [...] nie jest uprawniony do przeprowadzenia postępowania dowodowego w określonym powyżej zakresie.

Na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2013 r. skargę

do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyły P. [...] S.A Oddział gospodarowania Nieruchomościami w [...] wnosząc

o jej uchylenie w całości. W uzasadnieniu skarżąca podniosła między innymi, że jej zdaniem decyzja prezydenta W. nr. [....] z dnia [...].07.2013 r. orzekająca o odmowie ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość położoną

w W. w dzielnicy [...] stanowiącą działkę ew. nr [...] o pow. [...] ha, zajętą przez P.[...], odpowiada prawu.

Nieruchomość wchodzi w skład linii kolejowej [...] zabudowana jest torami stacyjnymi, siecią wodociągową, drogami dojazdowymi, siecią kanalizacyjną, stanowiącymi linię kolejową w rozumieniu art. 4 pkt. 2 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (Dz. U., z dnia 17 maja 2003 r. ze zm.), gdzie zapisano, iż linia kolejowa to droga kolejowa mająca początek

i koniec wraz z przyległym pasem gruntu, na która składają się odcinki linii, a także budynki, budowlane i urządzenia przeznaczone do prowadzenia ruchu kolejowego wraz z zajętymi pod nie gruntami. Przedmiotowa nieruchomość stanowiła i stanowi cały czas linię kolejową. Przedmiotowy teren zajęty jest pod infrastrukturę kolejową rozumianą zgodnie z definicja zawartą w art. 4 pkt. 1 ustawy o transporcie kolejowym, jako: infrastruktura kolejowa – linie kolejowe oraz inne budowle, budynki i urządzenia wraz

z zajętymi pod nie gruntami, usytuowane na obszarze kolejowym, przeznaczone

do zarzadzania, obsługi przewozu osób i rzeczy, a także utrzymania niezbędnego

w tym celu majątku zarządcy infrastruktury". Natomiast zgodnie z brzmieniem art. 4

pkt. 3 ustawy o transporcie kolejowym określono przyległy pas gruntu jako grunty wzdłuż linii kolejowych usytuowane po obu ich stronach, przeznaczone do zapewnienia bezpiecznego prowadzenia ruchu kolejowego.

Z dokumentów sprawy wynika, zdaniem skarżącej, iż na obecnej działce

nr geod. [...] zostały zlokalizowane urządzenia infrastruktury kolejowej służące

do zarzadzania i utrzymania linii kolejowej np.

- w roku 1946 - sieć wodociągowa rozdzielcza

- w roku 1955 - zasilanie elektrycznych pojazdów trakcyjnych

- w roku 1989 - oświetlenie terenu stacji rozrządowej [...]

- w roku 1990 - urządzenia srk do prowadzenia ruchu pociągów

- w roku 1991 - drogi i parkingi na st. O. z betonu i asfaltu

Urządzenia te zostały wpisane do księgi środków trwałych przedsiębiorstwa państwowego P.[...], a obecnie P.[...] SA. Oznacza, iż znajdowały się one na stanie przedsiębiorstwa państwowego P.[...] co stanowi zdaniem skarżącej dowód posiadania tej drogi kolejowej i nieruchomości przez P.[...], a okres posiadania należy liczyć

od momentu zabudowy.

Zdaniem P.[...] S.A. zapis w księdze środków trwałych oraz inne dokumenty przedstawione w aktach sprawy wskazują na okoliczność posiadania przez P.[...] przedmiotowej nieruchomości nieprzerwanie co najmniej od 1946 – czyli przez 57 lat

do 31 maja 2003 r. Tego okresu posiadania obecnej działki nr [...] nic nie przerwało.

Zdaniem skarżącej zgodnie z art.16 ust. 2 mienie P. [...] stanowią środki będące w jego dyspozycji w dniu wejścia w życie ustawy (to jest

9 grudnia 1989 r.) oraz środki nabyte przez te Koleje w toku dalszej jego działalności .

W związku z powyższym zdaniem skarżącej bez względu na to, czy przedsiębiorstwo P.[...] legitymuje się obecnie dokumentem na przekazanie mu konkretnego gruntu, może ono udowadniać wszelkimi środkami dowodowymi, że konkretna nieruchomość była gruntem związanym z funkcjonowaniem kolei. Z treści przepisu art. 37a ust. 7 ustawy

z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa Państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz.U. 2000.84.948 ze zm.), wynika,

że odszkodowanie ustala się i wypłaca według zasad i trybu, określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek dotychczasowego właściciela gruntu, złożony w okresie od dnia 1 czerwca 2003 r. do dnia 31 grudnia 2007 r. Po upływie tego okresu roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje. Roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje również w przypadku, gdy grunt, o którym mowa w ust.1 tego przepisu, pozostawał do dnia 31 maja 2003 r. w posiadaniu samoistnym P. S.A. lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat.

Na przedmiotowym terenie wybudowane zostały urządzenia linii kolejowej – jak wynika z załączonych dokumentów, czego również wnioskodawca nie kwestionuje

– co doprowadziło do uruchomienia linii kolejowej, która służyła połączeniom międzynarodowym tak pociągów towarowych, jak i osobowych. Urządzenia linii kolejowej – częściowo posadowione na działce [...] wybudowano już w roku 1946. Potwierdza to fakt, że wskazana działka pozostawała w posiadaniu samoistnym P.[...] nieprzerwanie od 30 lat. W związku z tym stwierdzić należy, ze w dniu 31 maja 2003 r.

i nieprzerwanie przez 30 lat przed ta datą działka o nr [...] była w samoistnym posiadaniu P.[...] S.A. lub jej poprzedników prawnych.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważy, co następuje :

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.Nr 153, poz.1269

z późn.zm) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r.poz. 270 – dalej p.p.s.a.) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czy ocena ta jest wykonywana według staniu na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a., w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami

i wnioskami oraz powołana podstawą prawną. Przedmiotem kontroli zgodności

z prawem w niniejszym postępowaniu była decyzja Wojewody [...] uchylająca decyzję Prezydenta W. o odmowie ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość w całości i przekazująca sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 37a ust. 7 ustawy z dnia

8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr 84, poz. 948 z późn. zm. – dalej "ustawa"). Stosownie do art. 37a ust.1 ust.1 ustawy, grunty wchodzące w skład linii kolejowych pozostające w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu P. S.A niestanowiące własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub P. S.A staje się

z dniem 1 czerwca 2003 r. z mocy prawa własnością Skarbu Państwa

za odszkodowaniem , z zastrzeżeniem ust. 7. Wspominany art. 37a ust. 7 ustawy

o restrukturyzacji PKP stanowi natomiast, że odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1, będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach

o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek dotychczasowego właściciela gruntu, złożony w okresie od dnia 1 czerwca 2003 r do dnia 31 grudnia

2007 r. Po upływie tego okresu roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje. Roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje również w przypadku, gdy grunt, o którym mowa w ust.1, pozostawał do dnia 31 maja 2003 r. w posiadaniu samoistnym P.[...] S.A. lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat.

Z powyższego uregulowania wynika, że odszkodowanie za uwłaszczone w trybie

art. 37a ust.1 ustawy o restrukturyzacji PKP grunty przysługuje w wypadku łącznego spełnienia dwóch warunków: wniosek o odszkodowanie został złożony pomiędzy dniem 1 czerwca 2003 r. a dniem 31 grudnia 2007 r. i jednocześnie dany grunt pozostawał

do dnia 31 maja 2003 r. w samoistnym posiadaniu P.[...] S.A. lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez trzydzieści lat.

Nie jest sporne miedzy stronami i wynika z dokumentacji zgromadzonej

w aktach sprawy stanowisko organu, że spełnione zostały pozytywne przesłanki ustalenia i wypłaty odszkodowania, o jakim mowa wyżej. W istocie przedmiotowa działka pozostawała w dniu 28 lutego 2003 r we władaniu P.[...] S.A., i nie stanowiła

w tej dacie własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub

P.[...] S.A. co zostało potwierdzone ostateczną decyzja Wojewody [...] z dnia [...] października 2012 r. Powyższą decyzją potwierdzony został fakt nabycia przez Skarb Państwa, z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. prawa własności gruntu wchodzącego w skład linii kolejowej.

Ponadto wniosek o odszkodowanie został złożony w dniu 6 stycznia 2005 r. a więc w zakreślonym przez przepisy prawa w terminie.

Wobec powyższego zasadnicze znaczenie w przedmiotowej sprawie miało ustalenie , czy P. S.A. i jej prawni poprzednicy posiadali nieruchomość samoistnie przez okres przynajmniej trzydziestu lat przed dniem 31 maja 2003 r., a także, czy posiadanie to nie zostało przerwane .

Wskazać należy, że ani w analizowanym przepisie, ani w pozostałych przepisach ustawy o restrukturyzacji PKP, jak również w przepisach do których odsyła art. 2 ust. 6 ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji, nie została zawarta definicja posiadania samoistnego. Należy zatem przyjąć zgodnie zresztą ze stanowiskiem, prezentowanym w sprawie przez organ odwoławczy, że pojęcie posiadania samoistnego należy rozumieć w taki sposób, w jaki reguluje je prawo cywilne (zob. wyroki Wojewódzkich Sadów Administracyjnych : w Poznaniu, z dnia 17 marca 2011 r. sygn. akt. IV SA/Po 944/10; w Krakowie, z dnia 24 lutego 2011 r., sygn. Akt. II SA/Kr 1311/10; w Gdańsku, z dnia 23 października 2008 r., sygn. akt II SA/Gd 543/08, dostępne w bazie orzeczeń pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Posiadanie zatem- zgodnie z art. 336 Kodeksu cywilnego może być samoistne, wówczas posiadaczem jest ten, kto rzeczą faktycznie włada jak właściciel, bądź też zależne jeżeli posiadacz włada rzeczą jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudza rzeczą. Natomiast w myśl art. 337 Kodeksu cywilnego, posiadacz samoistny nie traci posiadania przez

to, że oddaje drugiemu rzecz w posiadanie zależne. Od posiadacza odróżnić należy dzierżyciela, którym stosownie do art. 338 Kodeksu cywilnego jest ten, kto rzeczą faktycznie włada za kogo innego. W świetle art. 37a ust. 7 zd. 3 ustawy roszczenie

o odszkodowanie nie przysługuje wówczas, gdy nieprzerwane, trzydziestoletnie posiadanie było posiadaniem samoistnym . A contrario należy więc wskazać,

że nie stanowi negatywnej przesłanki ustalenia odszkodowania posiadanie zależne nieruchomości przez P.[...], ani też jej dzierżenie. Dotychczasowe uwagi wypada uzupełnić o dwa domniemania wynikające z przepisów prawa cywilnego. Zgodnie

z art. 339 Kodeksu cywilnego domniemywa się, że ten, kto rzeczą faktycznie włada, jest posiadaczem samoistnym. Natomiast art. 340 Kodeksu cywilnego nakazuje domniemywać ciągłość posiadania, zastrzegając, że niemożność posiadania wywołana przez przeszkodę przemijającą nie przerywa posiadania.

Dla realizacji negatywnej przesłanki ustalenia odszkodowania, o której mowa

W art. 37 a ust. 7 zd. 3 ustawy o restrukturyzacji PKP, konieczne jest, aby w okresie trzydziestu lat, poprzedzającym dzień 31 maja 2003 r.- czyli od dnia 31 maja 1973 r., dana nieruchomość znajdowała się w tak właśnie rozumianym, samoistnym posiadaniu P.[...]S.A. lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez trzydzieści

lat. Okolicznością powszechnie znaną jest, że podmiot o nazwie P.[...] S.A. powstał w dniu 1 stycznia 2001 r. w wyniku komercjalizacji przedsiębiorstwa państwowego P.[...]. Zatem dopiero od tego dnia mógł być zdaniem Sądu posiadaczem nieruchomości. Dla spełnienia negatywnej przesłanki odszkodowania konieczne jest, aby nieruchomość znajdowała się

w samoistnym posiadaniu poprzedników prawnych P.[...] S.A.

W tym miejscu wskazać należy, że posiadanie występuje przy równoczesnym istnieniu fizycznego elementu władania rzeczą, określonego jako corpus possessions, oraz psychicznego elementu animus rem sibi habendi, rozumianego jako zamiar władania rzeczą dla siebie (por. J. Ignatowicz) ( w:) Kodeks cywilny. Komentarz, t. 1, red .J. Ignatowicz, Warszawa.

Zatem przepisy kodeksu cywilnego dla przyjęcia posiadania samoistnego wymagają jedynie, aby posiadacz władał i chciał władać rzeczą jak właściciel. Wyraźnie natomiast podkreślić należy, że nie uzależniają one charakteru posiadania od dobrej bądź złej wiary posiadacza. Co więcej, z przepisów art. 172 § 1 Kodeksu cywilnego, zakładającym możliwość zasiedzenia nieruchomości również przez posiadacza w złej wierze, czy art. 342 Kodeksu cywilnego, zakazującym naruszenia posiadania nawet wówczas, gdy posiadacz jest w złej wierze wynika, że kwestia dobrej albo złej wiary pozostaje bez wpływu na samoistność posiadania.

W ocenie Sądu P.[...] S.A. bądź jej poprzednik prawny będzie posiadaczem samoistnym w rozumieniu art. 37 a ust. 7 zdanie 3. Ustawy o restrukturyzacji PKP

nie tylko wówczas, gdy nie wiedziała i nie mogła wiedzieć, że nie jest właścicielem, czyli w wypadku dobrej wiary, ale również wtedy, kiedy miała świadomość, że prawo własności jej nie przysługuje, albo z łatwością się mogła o tym dowiedzieć, a więc była w złej wierze. Zbieżny pogląd prezentowany jest w orzeczeniach sądów administracyjnych, zapadłych na gruncie tego przepisu ( zob. wyroki: Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 21 września 2011 r., sygn. akt. I OSK 1671/10 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 9 czerwca 2009 r.,

sygn. akt II SA/Gd 198/10, dostępne w bazie orzeczeń pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl) Stwierdzić zatem należy, że zła wiara posiadacza nie stoi na przeszkodzie przyjęciu, że był on posiadaczem samoistnym.

Kolejnym elementem, który składa się na negatywną przesłankę ustalenia odszkodowania za nieruchomość, jest wymieniony w art. 37a ust. 7 zdanie 3. Ustawy wymóg, aby posiadanie samoistne trwało przez 30 lat nieprzerwanie.

W niniejszej sprawie okolicznością kluczową dla jej rozstrzygnięcia

jest prawidłowe ustalenie, czy działka nr [...] pozostawała do dnia 31 maja 2003 r.

w posiadaniu samoistnym P.[...] S.A. lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat. Jest to bowiem okoliczność, od ustalenia której zależy czy w rzeczywistości istnieją w sprawie przesłanki przemawiające za wyłączeniem możliwości przyznania odszkodowania. Wykazanie posiadania samoistnego przez 30 lat do dnia 31 maja 2003 r. musi być jednoznaczne i nie budzące wątpliwości, gdyż ustawodawca łączy z tą okolicznością utratę prawa do odszkodowania (por. wyrok NSA z 21 września 2011 r., sygn. akt. I OSK 1671/10, LEX nr 1131481).

W tym miejscu należy wskazać na treść orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, który w uzasadnieniu postanowienia z dnia 24 maja 2010 r.

sygn. akt P 13/09 (OTK-A 2010/4/44) wskazał, że przedsiębiorstwa państwowe a takim przed komercjalizacją były również PKP, zarówno na podstawie dekretu z dnia 26 października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. z 1960 r. Nr 18, poz.111), jak i na podstawie obecnie obowiązującej ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. z 2002 r. Nr 112, poz. 981 z późn. zm.) posiadały osobowość prawną. Szczególne przepisy sektorowe dotyczące kolei tego nie zmieniły.

Niezbędnym staje się również przypomnienie, że regulacja prawna własności państwowej była w okresie powojennym od początku skomplikowana. Zanim skrystalizowała się zasada tzw. jednolitego funduszu własności państwowej, toczono spory o to, kto jest podmiotem własności mienia zarządzanego przez przedsiębiorstwo państwowe: samo przedsiębiorstwo czy Skarb Państwa. Spór przesądził wreszcie art.128 § 1 Kodeksu cywilnego, stanowiący, że własność państwowa przysługuje niepodzielnie państwu, natomiast państwowe osoby prawne wykonują tylko względem zarządzanych przez nie części mienia państwowego uprawnienia wynikające

z własności państwowej (§ 2). Teoria jednolitego funduszu własności państwowej przetrwała do 1 lutego 1989 r. Z zasady tej wynikało w sposób nie budzący wątpliwości, że własność przysługuje jednolicie i niepodzielnie Państwu również co do tych przedmiotów, które zostały przydzielone wyodrębnionym państwowym jednostkom organizacyjnym wyposażonym w osobowość prawną. Teoria ta dotyczyła jednak tylko własności, a nie faktycznego władztwa nad rzeczą, które w przedmiotowej sprawie sprowadza się do posiadania samoistnego.

W przedmiotowej sprawie zasadniczą kwestią jest ustalenie czy organ pierwszej instancji prawidłowo wyjaśnił wszelkie okoliczności niezbędne dla ustalenia przesłanki samoistnego posiadania. Analiza kwestionowanego rozstrzygnięcia wskazuje, że fakt samoistnego posiadania przedmiotowej działki przez 30 lat do dnia

31 maja 2003 r. organ pierwszoinstancyjny wywiódł z oświadczenia P.[...] S.A. z dnia

24 kwietnia 2013 r. oraz decyzji Wojewody [...] z dnia [...] X 2012 r. Świadczy to zdaniem tego organu, że P.[...]S.A. wypełniło przesłanki wynikające z art. 37a ust. 7 ustawy o restrukturyzacji PKP. Stanowisko powyższe zakwestionował organ odwoławczy uznając, że przesłanka ta nie została wykazana w sposób jednoznaczny, nie budzący wątpliwości, co ma istotne znaczenie wobec przesłanki wywłaszczenia określonej w art. 21 ust 2 Konstytucji RP. Zgodnie z tym przepisem wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem. Sąd rozpoznający przedmiotową sprawę podziela w pełni takie stanowisko organu odwoławczego uznając, że organ pierwszej instancji nie wykazał bezspornie faktu samoistnego posiadania (w rozumieniu przepisów k.c.) działki nr. [...] przez poprzedników prawnych P.[...] S.A. Natomiast z akt sprawy wynika, że P.[...] S.A.

w zakresie tej właśnie nieruchomości nie wyrażało "podejścia właściwego" ponieważ wywodziło swoje prawa do niej z rzekomego prawa Skarbu Państwa (vide skarga

do WSA w Warszawie z dnia 11.08.2009 r.) gdzie traktowała tę nieruchomość jako cudzą. Poza tym co słusznie podnosi organ odwoławczy, art. 37a ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. mówi o gruntach będących we władaniu P.[...] S.A. ( na co powołuje się organ pierwszej instancji) a ust. 7 tego art. mówi o samoistnym posiadaniu,

co ma istotne znaczenie dla rozpatrywanej sprawy. Prezydent W. potraktował te dwa pojęcia równoznacznie, podczas gdy nie są one tożsame, gdyż samoistne posiadanie musi charakteryzować nie tylko władanie, ale też zamiar władania taką nieruchomością jak właściciel.

Dlatego też Sąd podzielił stanowisko organu odwoławczego co do naruszenia przez organ pierwszej instancji przepisów procesowych dotyczących obowiązku wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, oraz należytej staranności w ocenie zebranego materiału dowodowego w celu prawidłowego zastosowania przepisu prawa materialnego - art. 37a ust. 7 ustawy, a przewidzianych w art. 7, 8 , 77 § 1 i 804 k.p.a.

i uznał, że zaskarżona decyzja Wojewody [...] jest prawidłowa oraz nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U.

z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.