Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 308/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-09-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne: Ochrona środowiska
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 62 ust. 1 pkt 1 lit. b w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 7 lit c
journal: Dz.U. 2001 nr 62 poz 627
law: Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska.
article: § 2
journal: Dz.U. 2004 nr 257 poz 2573
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2004 r.w sprawie określenia rodzajów przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na  środowisko oraz szczegółowych uwarunkowań związanych z kwalifikowaniem przedsięwzięcia do sporządzenia raportu o oddziaływaniu na  środowisko
article: art. 7,77,107 § 3
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędziowie sędzia WSA Jakub Linkowski (spr.), sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Olszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 września 2014 r. sprawy ze skarg Stowarzyszenia "P." z siedzibą w G., Ogólnopolskiego Stowarzyszenia P. z siedzibą w R. oraz B. W. na decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia - oddala skargi -


UZASADNIENIE

Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w B. (dalej: RDOŚ w B.) decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. określił środowiskowe uwarunkowania dla przedsięwzięcia pn. "B.".

Dochowując terminu przewidzianego w Kpa, odwołanie od powyższej decyzji wnieśli:

pismem z dnia 31 lipca 2013 r. B. W., M. P., J. K., H. K., W. Z., J. G., W. O., S. F., K. B., S. S., W. K., B. G.,

pismem z dnia 3 sierpnia 2013 r. Stowarzyszenie "P.".

Strony wniosły o uchylenie ww. decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Wniesiono o nakazanie przy tym organowi przeprowadzenie dowodu z opinii biegłych lekarzy specjalistów celem zidentyfikowania ewentualnych zagrożeń dla zdrowia i życia ludzi przebywających w bliskiej odległości od linii oraz określenia czy istnieje konieczność utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania.

Odwołujący przedstawili następujące zarzuty:

naruszenie art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267, dalej: "Kpa") z uwagi na nieprzeanalizowanie wpływu inwestycji na zdrowie i życie ludzi;

naruszenie art. 8 Kpa, bowiem organ wydał decyzję w oparciu o wadliwą dokumentację, w której zmarginalizowano wpływ inwestycji na zdrowie ludzi mających przebywać pod linią lub w jej pobliżu;

naruszenie art. 10, 79 Kpa poprzez niezapewnienie stronom czynnego udziału w postępowaniu i nierówne traktowanie stron w kwestii doręczania pism i decyzji;

naruszenie art. 75, 77 i 78 Kpa z uwagi na wydanie rozstrzygnięcia bazującego na niepełnym materiale dowodowym,

naruszenie art. 80 Kpa z uwagi na powierzchowną ocenę dokumentacji sprawy "z pominięciem ważnych dokumentów potwierdzających okoliczności podnoszone przez strony";

naruszenie art. 107 § 3 Kpa

organ I instancji wskazał w decyzji, iż nie jest władny sprawdzać czy przepisy, na podstawie których wydaje decyzję pozostają w zgodności z prawem europejskim, podczas gdy "kwestia ta nie jest zastrzeżona jedynie dla sądu";

niewyczerpująca i wprowadzająca w błąd odpowiedź na uwagę dotyczącą ulotu;

naruszenie obowiązku dokonania pomiaru natężenia pola elektrycznego i magnetycznego oraz hałasu po zrealizowaniu inwestycji i na jego podstawie rozstrzygnięcie kwestii zasadności ogrodzenia inwestycji oraz wprowadzenia zakazu przebywania pod linią ludzi stoi w sprzeczności z zapewnieniami organu o braku negatywnego wpływu przedsięwzięcia na zdrowie ludzi;

zarzucono, iż organ I instancji wskazał, iż w toku postępowania przeanalizował oddziaływanie przedsięwzięcia na środowisko, ale w wymienianych kryteriach nie uwzględnił wpływu na ludzi;

uzasadnieniem wariantu wybranego do realizacji jest brak kolizji z zabudową mieszkaniową, jednakże analiza w tym zakresie dotycząca liczby wysiedleń czy wyburzeń nie uwzględnia wpływu na zdrowie ludzi w przypadku przebiegu linii w pobliżu zabudowy mieszkaniowej. W decyzji nie wskazano jaka jest bezpieczna odległość linii od zabudowy mieszkaniowej, jak również nie podano liczby oraz lokalizacji budynków, które znajdują się w odległości 35-100 m od linii;

organ I instancji nie wskazał w decyzji jaka jest preferowania odległość linii względem siedlisk ptaków i nietoperzy;

sformułowanie, iż "dopuszczalny w środowisku poziom pola elektromagnetycznego o częstotliwości 50 Hz nie powinien przekraczać w miejscach dostępnych dla ludzi wartości granicznej" świadczy o braku pewności organu w tym przedmiocie;

zapewnienia organu, iż "ulot mieści się w odległości 20 m od osi linii" budzą wątpliwości w kontekście warunku nałożonego w punkcie IV.1, dotyczącego konieczności wykonania pomiarów natężenia pola elektrycznego i magnetycznego oraz hałasu w strefie 35-100 m od linii;

naruszenie § 2 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2004 r. w sprawie określenia rodzajów przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko oraz szczegółowych uwarunkowań związanych z kwalifikowaniem przedsięwzięcia do sporządzenia raportu o oddziaływaniu na środowisko (Dz. U. Nr 257, poz. 2573 ze zm.) w zw. z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko z uwagi na błędne uznanie, iż planowana linia elektroenergetyczna nie jest inwestycją, która stwarza zagrożenie wystąpienia poważnej awarii przemysłowej;

organ nie nałożył obowiązku wykonania monitoringu wpływu inwestycji na zdrowie ludzi i zwiększenie ich śmiertelności;

organ, uznając, iż nie istnieje konieczność utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania, nie wziął pod uwagę, że linia będzie przebiegać przez tereny rolnicze, na których będzie się odbywać wielogodzinna praca ludzi.

Stowarzyszenie "P.", podniosło następujące zarzuty:

1. naruszenie zasady przezorności, bowiem decyzja została wydana bez uwzględnienia najnowszych badań i rozwiązań technologicznych. Organ nie podjął próby znalezienia rozwiązań, które pozwoliłyby na dotrzymanie "norm zdrowotnych i środowiskowych";

2. niepoddanie analizie wariantu polegającego na realizacji inwestycji metodą kablową, która w stosunku do linii napowietrznej jest mniej awaryjna, generuje mniejsze koszty eksploatacyjne, nie narusza walorów krajobrazowych, nie powoduje kolizji z ptakami, nie stanowi zagrożenia dla zdrowia ludzi;

3. organ nie wziął pod uwagę zaproponowanych przez Stowarzyszenie środków minimalizujących stosowanych w Szwecji, tj.: zwiększenie dystansu lokalizacji inwestycji względem miejsc przebywania ludzi, realizacja sieci kablowych zamiast napowietrznych oraz umiana regulacji prawnych w zakresie oddziaływania składowych pola elektrycznego i magnetycznego;

4. organ w sposób lakoniczny i niewyczerpujący odniósł się do uwagi Stowarzyszenia, dotyczącej zagrożenia przepięciami, na jakie narażone są osoby pracujące wysokimi maszynami rolniczymi pod linią. W raporcie nie uwzględniono regulacji prawnych dotyczących bezpieczeństwa pracy rolników pod liniami elektroenergetycznymi, brak jest również wzmianki, iż zgodnie z wytycznymi Centralnego Instytutu Ochrony Pracy zabrania się pracy rolników oraz przebywania zwierząt pod liniami przesyłowymi;

5. w przedmiotowej sprawie pominięto wszystkie zasady i filary Zrównoważonego Rozwoju, które "umożliwiają pogodzenie dążenia do osiągnięcia satysfakcjonującego wyniku ekonomicznego z głęboką troską o otoczenie społeczne i środowisko naturalne";

6. w dokumentacji przedmiotowej sprawy brak jest badań naukowych czy niezależnej opinii eksperckiej;

7. pełnomocnik inwestora sformułował odpowiedzi na uwagi i wnioski złożone w trakcie udziału społeczeństwa w sposób zdawkowy, a niektóre uwagi pominął zupełnie;

8. organ winien wystąpić do Ministerstwa Zdrowia i Instytutu Medycyny Pracy o opinie, które miałyby na celu weryfikację obecnie ustalonych norm w zakresie dopuszczalnych poziomów pól elektromagnetycznych.

Stowarzyszenie wraz z odwołaniem przedłożyło również pismo z dnia 5 czerwca 2013 r., zawierające uwagi złożone w postępowaniu z udziałem społeczeństwa, z prośbą o ich ponowne rozpatrzenie. W piśmie podniosło, iż:

a. przedmiotowe postępowanie należy umorzyć, bowiem nie zawiera wariantów alternatywnych w postaci linii kablowych. Przyjęcie a priori jedynego rozwiązania w postaci linii napowietrznej jest niezgodne z zasadą analizy najnowszych dostępnych rozwiązań technicznych i zasadą przezorności;

b. analiza porównawcza linii napowietrznej z linią kablową zawarta w raporcie (część I, rozdział 2.3 pt "A.") powstała z pominięciem aktualnej wiedzy światowej i bez uwzględnienia konieczności zapewnienia odpowiednich standardów w środowisku. Dla przedmiotowej inwestycji wyznaczony pas technologiczny wynosi 70 m tj. 2 x 35 m od osi linii w obie strony, podczas gdy z wytycznych dla szwedzkich linii wysokiego napięcia wynika, że pożądany poziom pola elektromagnetycznego osiąga się dopiero na dystansie 130 m od osi linii, a więc minimalny korytarz powinien wynosić 260 m szerokości;

c. badania światowe wskazują na bardzo duży negatywny wpływ promieniowania elektromagnetycznego na zdrowie ludzi, a w szczególności dzieci Sugerowana minimalna odległość linii 400 kV od miejsc zamieszkania człowieka powinna wynosić 300 m;

d. projektowana inwestycja będzie miała znaczący wpływ na krajobraz i środowisko przyrodnicze, dlatego najkorzystniejszym wariantem jest wariant zerowy lub linia kablowa podziemna. Protesty społeczne w gminach, przez które ma przebiegać linia, wyraźnie świadczą o konieczności zmiany priorytetu, jakim jest zapewnienie bezpieczeństwa energetycznego kraju.

e. stwierdzenie, iż nie da się wyeliminować oddziaływania związanego z hałasem świadczy, iż inwestor nie dąży do zmniejszenia oddziaływań akustycznych do poziomów dopuszczalnych;

f. konieczne jest ustanowienie strefy ograniczonego użytkowania w obrębie planowanej inwestycji;

g. umowy o służebności przesyłu i dzierżawie gruntu są niejasne i nieprecyzyjne;

h. odpowiedzialność za "przyszłe roszczenia majątkowe i odszkodowawcze zostaje przeniesiona na samorządy lokalne, o czym nie są one jednoznacznie informowane";

i. linie elektroenergetyczne są największym zagrożeniem dla awifauny, w szczególności dla ptaków drapieżnych i migracyjnych. Samo oznakowanie linii jest działaniem pozornym o niewielkiej skuteczności praktycznej, a jedynym skutecznym rozwiązaniem w tej kwestii byłaby zamiana linii napowietrznej na podziemną;

j. temperatura pracy linii równa 80°C świadczy o dużym niedostatku proponowanego rozwiązania technicznego, które będzie powodować ogromne straty energii na przesyłach;

k. niepokojące jest wyznaczanie przebiegu linii pod przewidywane lokalizacje farm wiatrowych. Społeczeństwo M. i S. jest przeciwne rozwojowi energetyki wiatrowej w tamtym regionie.

Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska, po rozpatrzeniu powyższych odwołań, decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r., uchylił decyzję organu I instancji:

pkt 1.2.3 w brzmieniu: "Elementy konstrukcyjne słupów dostarczać do miejsca ich posadowienia wykorzystując istniejące drogi dojazdowe i dukty leśne. Do utwardzania gruntowych dróg dojazdowych wykorzystywać żwir, tłuczeń kamienny lub materiał podobny. Drogi tymczasowe rozebrać po zakończeniu prac, a teren pod nie zajęty doprowadzić do stanu najbardziej zbliżonego do pierwotnego."

W tym zakresie orzekł: "Elementy konstrukcyjne słupów dostarczać do miejsca ich posadowienia, wykorzystując istniejące drogi dojazdowe i dukty leśne. Do utwardzania gruntowych dróg dojazdowych wykorzystywać żwir, tłuczeń kamienny lub materiał podobny. W razie konieczności dodatkowe drogi dojazdowe wykonać z płyt betonowych lub płyt typu JOMB. Płyty betonowe lub płyty JOMB zdemontować po zakończeniu prac budowlanych. Zachować na terenach leśnych drogi tymczasowe wytyczone od istniejących duktów leśnych do stanowisk słupów, natomiast na terenach niezalesionych teren zajęty pod drogi tymczasowe doprowadzić do stanu najbardziej zbliżonego do pierwotnego."

pkt 1.2.4 decyzji I instancji w brzmieniu: "Przy planowaniu dojazdów maksymalnie wykorzystać istniejące drogi i dukty leśne, a w przypadku konieczności budowy dróg tymczasowych, w maksymalny sposób omijać tereny leśne, hydrogeniczne i łąki oraz zidentyfikowane miejsca cenne przyrodniczo, jak i ewentualne nowe, wskazane przez nadzór przyrodniczy." W tym zakresie orzekł: "Przy planowaniu dojazdów maksymalnie wykorzystać istniejące drogi i dukty leśne, a w przypadku konieczności budowy dróg tymczasowych, w maksymalny sposób omijać tereny leśne, hydrogeniczne i łąki oraz zidentyfikowane miejsca cenne przyrodniczo, jak i ewentualne nowe, wskazane przez nadzór przyrodniczy. Drogi tymczasowe w miarę możliwości wytyczać w obrębie pasa technologicznego linii."

pkt 1.2.7 w brzmieniu: "Słupy usytuować tak, aby w jak najmniejszym stopniu ich stawianie wpływało na stosunki wodne danego siedliska. Słupy posadawiać w miejscach jak najdalej odsuniętych od podmokłych siedlisk, a czas prac ziemnych przy budowie słupów ograniczyć do minimum." W tym zakresie orzekł: "Słupy usytuować tak, aby w jak najmniejszym stopniu ich stawianie wpływało na stosunki wodne danego siedliska. Słupy posadowić w miejscach jak najdalej odsuniętych od podmokłych siedlisk, a czas prac ziemnych przy budowie słupów ograniczyć do minimum. W trakcie wykonywania fundamentów na stanowiskach słupów: Eł — 12, Eł — 49 i Eł — 51 zastosować szczelne ścianki (np. typu Larsena) zabezpieczające przed napływem wody do wykopów."

pkt 1.2.19 w brzmieniu: "Ograniczyć do niezbędnego minimum wycinkę drzew i krzewów." W tym zakresie orzekł: "Maksymalna powierzchnia zadrzewień objęta wycinką nie może być większa niż 5,3 ha, przy czym wycinkę drzew i krzewów należy ograniczyć do niezbędnego minimum."

pkt 1.2.21 w brzmieniu: "Dokonać nasadzeń zastępczych w takiej samej ilości drzew, jaka została wycięta." W tym zakresie orzekł: "Dokonać nasadzeń zastępczych w takiej samej liczbie drzew, jaka została wycięta. Należy zapewnić spójność gatunków nasadzonych z istniejącymi na danym terenie, a ponadto nasadzenia te winny być prowadzone z wykorzystaniem gatunków rodzimych. Skład gatunkowy i forma zmieszania winny odpowiadać danemu siedlisku. Nasadzenia powinny być prowadzone poza siedliskami przyrodniczymi, dla których ekspansja drzew i krzewów postrzegana jest jako zagrożenie. Nasadzenia zastępcze, w tym wybór lokalizacji nasadzeń oraz skład gatunkowy drzew, przeprowadzić po konsultacji z nadzorem przyrodniczym."

pkt 1.2.26 w brzmieniu: "W przypadku stwierdzenia przez nadzór przyrodniczy, że w trakcie prac budowlanych, poza okresem wędrówek płazów, wystąpiła zwiększona aktywność płazów, a co za tym idzie możliwość negatywnego, bezpośredniego oddziaływania na te zwierzęta, zastosować działania minimalizujące ten wpływ, w postaci płotków." W tym zakresie orzekł: "W przypadku stwierdzenia przez nadzór przyrodniczy, że w trakcie prac budowlanych, poza okresem wędrówek płazów, wystąpiła zwiększona aktywność płazów, a co za tym idzie możliwość negatywnego, bezpośredniego oddziaływania na te zwierzęta, zastosować działania minimalizujące ten wpływ, w postaci płotków o parametrach wskazanych w pkt 1.2.38."

pkt 1.2.27 w brzmieniu: "W trakcie prowadzenia prac budowlanych, w przypadku konieczności usytuowania wykopu w pobliżu miejsca intensywnie penetrowanego przez płazy, ogrodzić je płotkami ochronnymi." W tym zakresie orzekł: "Wycinkę drzew i krzewów prowadzić poza sezonem lęgowym ptaków, tj. okresem od 1 marca do 31 sierpnia."

pkt 1.2.31 w brzmieniu: "Na terenie województwa [...], słupy, drogi dojazdowe oraz zaplecza budowy i bazy materiałowe lokalizować po uzgodnieniu z prowadzącym nadzór przyrodnikiem, poza zidentyfikowanymi płatami chronionych siedlisk przyrodniczych oraz stanowiskami czerwończyka nieparka, czerwończyka fioletka i trzepli zielonej, tj. poza odcinkami" określonymi w decyzji, a także w miarę możliwości poza innymi miejscami występowania chronionych gatunków W tym zakresie orzekł: "Słupy, drogi dojazdowe oraz zaplecza budowy i bazy materiałowe lokalizować po uzgodnieniu z prowadzącym nadzór przyrodnikiem, poza zidentyfikowanymi płatami chronionych siedlisk przyrodniczych oraz stanowiskami czerwończyka nieparka, czerwończyka fioletka i trzepli zielonej, tj. poza odcinkami" określonymi w decyzji, a także w miarę możliwości poza innymi miejscami występowania chronionych gatunków.

pkt 1.2.33 w brzmieniu: "Na terenie województwa [...], nie lokalizować słupów oraz dróg dojazdowych i baz technicznych związanych z fazą budowy linii 400 kV w obrębie zidentyfikowanych stanowisk c. i z., tj. poza odcinkami" określonymi w decyzji. W tym zakresie orzekł o umorzeniu postępowania organu I instancji.

pkt 1.2.34 w brzmieniu: "Na terenie województwa [...] nie lokalizować słupów oraz dróg dojazdowych i baz technicznych w obrębie zidentyfikowanych płatów chronionych siedlisk przyrodniczych, tj. poza odcinkami" określonymi w decyzji organu I instancji. W tym zakresie orzekł o umorzeniu postępowania organu I instancji.

pkt 1.2.35 w brzmieniu "Na terenie województwa [...], w przypadku leśnych siedlisk przyrodniczych, w tym priorytetowych, przy braku możliwości ich ominięcia, linię 400kV poprowadzić ponad wierzchołkami drzew, przy jednoczesnym wykluczeniu zrębu na odcinkach" określonych w decyzji. W tym zakresie orzekł: "W przypadku leśnych siedlisk przyrodniczych, w tym siedlisk o priorytetowym znaczeniu dla Wspólnoty, takich jak *91E0 i *91D0, przy braku możliwości ich ominięcia, linię elektroenergetyczną poprowadzić ponad wierzchołkami drzew, przy jednoczesnym wykluczeniu zrębu na odcinkach" określonych w decyzji.

pkt 1.2.36 w brzmieniu: "Na terenie województwa [...], w przypadku leśnych siedlisk przyrodniczych, w tym priorytetowych jak *91E0 i *91D0, jeśli nie można ich ominąć, należy wykluczyć zręby, a linię elektroenergetyczną przeprowadzić ponad koronami drzew." W tym zakresie orzekł o umorzeniu postępowania organu I instancji.

pkt 1.2.37 w brzmieniu: "Wykopy zasypywać możliwe najszybciej, aby zapobiec uwięzieniu chrząszczy biegaczowatych". W tym zakresie orzekł: "Wykopy wykorzystywać i likwidować w możliwie jak najkrótszym czasie, zasypywać po uprzednim uwolnieniu chrząszczy biegaczowatych".

pkt 1.2.43 w brzmieniu: "Ze względu na lęgi ptaków, na terenie województwa [...], nie prowadzić prac budowlanych i montażowych w okresie 01 marca-31 sierpnia na odcinkach" określonych w decyzji. W tym zakresie orzekł: Wszelkie prace budowlane i montażowe linii należy prowadzić poza okresem lęgowym ptaków, tj. poza okresem 1 marca – 31 sierpnia na odcinkach" określonych w decyzji.

pkt 1.2.44 w brzmieniu: "Z uwagi na okres lęgowy bielika, na terenie województwa [...], nie prowadzić prac budowlanych i montażowych w okresie 01 stycznia - 31 sierpnia na odcinku" określonym w decyzji. W tym zakresie orzekł: "Z uwagi na okres lęgowy bielika nie prowadzić prac budowlanych i montażowych w okresie 1 stycznia - 31 sierpnia na odcinku" określonym w decyzji.

pkt 1.2.45 w brzmieniu: "Na terenie województwa [...], z uwagi na rozród nietoperzy, prace montażowo- budowlane prowadzić poza okresem 1 maja -31 sierpnia na odcinkach" określonych w decyzji. W tym zakresie orzekł: Z uwagi na rozród nietoperzy, prace montażowo-budowlane prowadzić poza okresem 1 maja - 31 sierpnia" na odcinkach określonych w decyzji.

pkt 1.2.46 w brzmieniu: "Na terenie województwa [...], wszelkie prace budowlane i montażowe, a także związaną z wycinką drzew, w pobliżu zlokalizowanych gniazd gatunków chronionych należy prowadzić poza okresem 15 marca — 31 lipca, a w przypadku stanowisk orlika krzykliwego poza okresem 15 marca — 15 sierpnia i gniazd bielika poza okresem 1 stycznia — 31 lipca, na odcinkach" określonych w decyzji. W tym zakresie orzekł o umorzeniu postępowania organu I instancji.

18. -pkt 1.2.47 w brzmieniu: "Na terenie województwa [...], prace budowlane i montażowe prowadzone w pobliżu terenów leśnych oraz w miejscach, w których nastąpi wycinka drzew, wykonywać, co do zasady, poza okresem 1 maja — 31 sierpnia. Jeśli zaistnieje konieczność prowadzenia prac w okresie lęgowym ptaków muszą one odbywać się pod nadzorem ornitologa, który określi zakres dopuszczalnych robót w określonym miejscu i czasie" na odcinkach określonych w decyzji. W tym zakresie orzekł o umorzeniu postępowania organu I instancji.

pkt 1.2.48 w brzmieniu: "Na terenie województwa [...], ze względu na występowanie nietoperzy oraz przekraczanie dolin rzecznych, zastosować szerszy rozstaw słupów (450-550 m) na odcinkach" określonych w decyzji. W tym zakresie orzekł: "Ze względu na występowanie nietoperzy oraz przekraczanie dolin rzecznych, zastosować szerszy rozstaw słupów (450-550 m) na odcinkach" określonych w decyzji.

punkt 1.2.49 w brzmieniu: "Na terenie województwa [...], ze względu na występowanie ważnych siedlisk nietoperzy, zastosować szerszy rozstawu słupów na odcinkach" określonych w decyzji. W tym zakresie orzekł o umorzeniu postępowania organu I instancji.

pkt 1.3.1 w brzmieniu: "Na terenie województwa [...], w celu zmniejszenia przypadków kolizji ptaków z przewodami zastosować, oznakowanie linii np. w postaci czerwonych, pomarańczowych bądź żółtych kul, montowanych na obydwu przewodach odgromowych w odległościach co 60 m na odcinkach" określonych w decyzji. Instalację, rodzaj znaczników oraz ich rozmieszczenie na przewodzie odgromowym linii elektroenergetyczne] uzgodnić z prowadzącym nadzór ornitologiem." W tym zakresie orzekł: "W celu zmniejszenia przypadków kolizji ptaków z przewodami zastosować oznakowanie linii w postaci czerwonych, pomarańczowych bądź żółtych kul o średnicy 60 cm, montowanych na obydwu przewodach odgromowych, na odcinkach" określonych w decyzji. "Kule należy montować naprzemiennie co 60 m, co stworzy efekt ich zamontowania co 30 m. Montaż kul prowadzić pod nadzorem ornitologa."

pkt 1.3.2 w brzmieniu: "Na terenie województwa [...], w celu zmniejszenia liczby przypadków kolizji ptaków z przewodami, w miejscach potencjalnie najbardziej narażonych na kolizje kluczowych gatunków ptaków (stanowisko bielika, stanowiska bociana czarnego, terytoria orlika krzykliwego i rejony wysokiego zagęszczenia gniazd bociana białego), wykonać oznakowanie linii w postaci kolorowych kul (np. czerwone, pomarańczowe, żółte) na przewodach odgromowych. Ze względów technicznych kule należy montować naprzemiennie co 60 m, co stworzy efekt ich zamontowania co 30 m. Ostatecznie instalację, rodzaj znaczników oraz ich rozmieszczenie na przewodach odgromowych linii elektroenergetycznej uzgodnić z prowadzącym nadzór ornitologiem." Na odcinkach określonych w decyzji. W tym zakresie orzekł o umorzeniu postępowania organu I instancji.pkt II.3 w brzmieniu: "Monitoring ornitologiczny powinien zostać wykonany przez specjalistów z dziedziny ornitologii, zaś chiropterologiczny - przez specjalistów z dziedziny chiropterologii. Wyniki monitoringu porealizacyjnego każdorazowo przedłożyć Regionalnemu Dyrektorowi Ochrony Środowiska w [...]." W tym zakresie orzekł: "Monitoring ornitologiczny powinien zostać wykonany przez specjalistów z dziedziny ornitologii, zaś chiropterologiczny - przez specjalistów z dziedziny chiropterologii. Przyrodnik (leśnik, ogrodnik, biolog-botanik lub architekt krajobrazu) powinien prowadzić monitoring, obejmujący coroczne kontrole stanu zdrowotnego nasadzeń przez okres 5 lat od dnia ich utworzenia. W przypadku stwierdzenia zamierania lub wypadania sadzonek drzew lub krzewów, należy stosować uzupełnienia w tych nasadzeniach. Wyniki monitoringu porealizacyjnego każdorazowo przedłożyć Regionalnemu Dyrektorowi Ochrony Środowiska w [...].

pkt II.3 w brzmieniu: "Monitoring ornitologiczny powinien zostać wykonany przez specjalistów z dziedziny ornitologii, zaś chiropterologiczny - przez specjalistów z dziedziny chiropterologii. Wyniki monitoringu porealizacyjnego każdorazowo przedłożyć Regionalnemu Dyrektorowi Ochrony Środowiska w [...]." W tym zakresie orzekł: "Monitoring ornitologiczny powinien zostać wykonany przez specjalistów z dziedziny ornitologii, zaś chiropterologiczny - przez specjalistów z dziedziny chiropterologii. Przyrodnik (leśnik, ogrodnik, biolog-botanik lub architekt krajobrazu) powinien prowadzić monitoring, obejmujący coroczne kontrole stanu zdrowotnego nasadzeń przez okres 5 lat od dnia ich utworzenia. W przypadku stwierdzenia zamierania lub wypadania sadzonek drzew lub krzewów, należy stosować uzupełnienia w tych nasadzeniach. Wyniki monitoringu porealizacyjnego każdorazowo przedłożyć Regionalnemu Dyrektorowi Ochrony Środowiska w [...]."

W pozostałej części Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniach wskazał, że kwestii oddziaływania planowanej inwestycji na zdrowie i życie ludzi został poświęcony rozdział 5.12 raportu o oddziaływaniu na środowisko "Oddziaływanie na zdrowie i życie ludzi", w którym dokonano analizy oddziaływania poszczególnych wariantów inwestycji zarówno w fazie budowy, jak i eksploatacji.

Wartości dopuszczalne promieniowania elektromagnetycznego dla miejsc dostępnych dla ludności, ustalone zostały w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 30 października 2003 r. w sprawie dopuszczalnych poziomów pól elektromagnetycznych w środowisku oraz sposobów sprawdzania dotrzymania tych poziomów (Dz. U. z 2003 r. Nr 192, poz. 1883): 10 kV/m dla składowej elektrycznej i 60 A/m dla składowej magnetycznej przy częstotliwości pól emitowanych przez linie elektroenergetyczne 50 Hz. Natomiast dla terenów przeznaczonych pod zabudowę mieszkaniową natężenie pola elektrycznego o częstotliwości 50 Hz nie może przekroczyć wartości -1 kV/m, a pola magnetycznego - 60 A/m.

Z informacji ujętych w raporcie wynika, że zarówno w czasie budowy, jak i eksploatacji linii, natężenie składowej elektrycznej i magnetycznej poza wyznaczonym pasem technologicznym o szerokości 70 m (po 35 m w każdą stronę od osi linii) nie przekroczy wartości dopuszczalnych. W pasie tym nie jest natomiast dozwolone lokalizowanie budynków mieszkalnych, gdzie natężenie pola elektrycznego może przekroczyć wartość 1 kV/m.

Organ odwoławczy wskazał, że szerokość pasa technologicznego wyznaczonego dla omawianej inwestycji została ustalona na podstawie obliczeń przedstawionych w raporcie o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko. Zaznaczył, że obszar pasa technologicznego nie jest tożsamy z obszarem przekroczeń standardów jakości środowiska w zakresie emisji pola elektromagnetycznego i hałasu, gdyż w wielu miejscach wartości te mogą być niższe od dopuszczalnych, a pas technologiczny jest również obszarem potrzebnym do wykonywania prac budowlanych i konserwacyjnych oraz w sytuacjach awaryjnych.

Z treści raportu wynika, że "przeprowadzone przykładowe obliczenia wykazały, że przy najmniejszej odległości przęseł od ziemi (13,4 m) natężenia składowej elektrycznej w otoczeniu planowanej do wybudowania linii przy maksymalnym dopuszczalnym napięciu roboczym (420 kV) nie przekroczy w żądnym miejscu 4,77 kV/m. Wartość ta może wystąpić wyłącznie przy największym zwisie linii i w najbardziej niekorzystnych warunkach ich pracy. Ponadto, w części II raportu wskazano, że prace polowe związane z użyciem maszyn rolniczych, nie mogą być prowadzone w obszarze, w którym natężenie pola elektrycznego przekracza 10 kV/m, a pola magnetycznego — 60 A/m. Uśrednione poziomy pola elektromagnetycznego, w którym przebywają ludzie wykonujący prace polowe, ze względu m.in. na przemieszczanie się maszyn rolniczych w stosunku do linii, jest bardzo małe, znacznie mniejsze niż wcześniej przytoczone wartości dopuszczalne.

Wbrew sugestiom odwołujących, w przypadku braku przekroczeń standardów jakości środowiska poza wyznaczonym terenem 70 m (2 x 35m), nie ma podstaw prawnych, jak również nie znajduje uzasadnienia ekonomicznego wyznaczanie korytarza technologicznego o szerokości 260 m (2 x 130 m).

Organ podał, że poziomy dopuszczalne promieniowania elektromagnetycznego zostały ustalone w drodze rozporządzania z dnia 30 października 2003 r. przez Ministra Środowiska w porozumieniu w ministrem właściwym do spraw zdrowia, zgodnie z delegacją ustawową określoną w art 122 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U, z 2008 r. Nr 25, poz. 150 ze zm., dalej "Poś". A zatem poziomy te uwzględniają aspekty medyczne oddziaływania pól elektromagnetycznych na organizm człowieka i znajdują zastosowanie również względem grup podwyższonego ryzyka, w tym dzieci. Dopuszczalne poziomy pól elektromagnetycznych, jakie mogą występować w środowisku w miejscach dostępnych dla ludności zostały ustalone przy założeniu, że ciągłe przebywanie osób w dowolnym wieku i stanie zdrowia - w polach o poziomach niższych - nie może pociągać za sobą negatywnych skutków dla zdrowia tych osób.

Dopuszczalne poziomy promieniowania elektromagnetycznego w środowisku współtworzą na mocy art. 83 ust. 2 Poś, standardy jakości środowiska, będące w zgodzie z art 82 Poś, jednym z podstawowych narzędzi służących realizacji ochrony zasobów środowiska. Organy administracji publicznej procedujące w postępowaniach w sprawie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach są obligatoryjnie związane standardami jakości środowiska określonymi w obowiązujących przepisach prawa krajowego.

Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska stwierdził, że realizacja przedmiotowego przedsięwzięcia z zachowaniem ustalonego pasa technologicznego terenu i tym samym dopuszczalnych poziomów promieniowania elektromagnetycznego w środowisku, nie będzie oddziaływać znacząco na zdrowie ludzi, wobec czego obawy skarżących uznać należy za nieuzasadnione.

Jeśli zaś chodzi o oddziaływanie linii w zakresie emisji hałasu, podał, że poziom szumów akustycznych związanych z pracą linii elektroenergetycznych 400 kV w czasie dobrej pogody jest porównywalny z poziomem tła akustycznego. Najczęściej zawiera się w granicach 32-38 dB w odległości 15 m od linii. Wartości te są niższe od wartości, o których mowa w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 14 czerwca 2007r. w sprawie dopuszczalnych średnich poziomów hałasu w środowisku (Dz. U. z 2007 r. Nr 120, poz. 826 ze zm.).

Lokalnie, najczęściej w warunkach niepogody, przewiduje się, że poziom hałasu generowanego przez linię może okresowo dochodzić do 46 dB. Stosowne rozwiązania techniczne, w postaci m.in. przewodów wiązkowych, pozwolą na obniżenie poziomu dźwięku wytwarzanego przez linię.

Podkreślił także, że w toku postępowania zmierzającego do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, organ I instancji zwrócił się do Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w [...] oraz Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w [...] z prośbą o wyrażenie opinii zakresie jego właściwości. Organy sanitarne odpowiednio pismami z dnia 29 maja 2013 r. oraz 16 maja 2013 r. pozytywnie zaopiniowały warunki realizacji przedmiotowego przedsięwzięcia. Tym samym warunki realizacji przedsięwzięcia zostały poddane ocenie organów administracji publicznej wyspecjalizowanych wolą ustawodawcy w zakresie warunków sanitarnych, higienicznych i zdrowotnych, a organy te zaopiniowały pozytywnie realizację przedmiotowego przedsięwzięcia.

Ustosunkowując się do zarzutu "nieokreślenia bezpiecznej zabudowy", podał, że polskie przepisy nie regulują kwestii minimalnej, bezpiecznej odległości od linii elektroenergetycznej od zabudowań, bowiem podstawowe oddziaływania, czyli hałas i pole elektromagnetyczne, posiadają graniczne normy w prawie powszechnie obowiązującym.

Jak zostało wyjaśnione decyzji organu I instancji, "pas technologiczny został wyznaczony tak, aby wszelkie oddziaływania linii zamknęły się w jego granicach, zatem w tym obszarze nie jest możliwa lokalizacja zabudowy mieszkaniowej" Dlatego poza wyznaczoną strefą 35 m po obu stronach od osi linii nie występują żadne obostrzenia i dozwolone jest umiejscawianie budynków. Ponadto w ocenie organu nie zasługuje na uwzględnienie zarzut dotyczący braku wyjaśnień w zakresie możliwości przebywania i pracy na roli pod linią, bowiem odległość pomiędzy przewodem fazowym a ziemią w żądnym miejscu nie będzie mniejszą niż 13,4 m, dzięki czemu możliwa będzie praca pod linią nawet przy użyciu większych maszyn rolniczych. Przebywanie w zasięgu oddziaływania takich pól jest całkowicie bezpieczne i zgodne z przepisami".

Odpowiadając na zarzuty dotyczących przyczyn odstąpienia od analizy wariantu polegającego na realizacji linii kablowej, wyjaśnił, iż zadaniem organu właściwego do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach jest określenie warunków realizacji przedsięwzięcia w zakresie zaproponowanym przez inwestora. W przedmiotowym przypadku miało to miejsce na podstawie przeprowadzonej oceny oddziaływania na środowisko. Zakres przedsięwzięcia oraz wszelkie jego zmiany koncepcyjne zależą od inwestora, a rolą organów ochrony środowiska jest ich ocena pod kątem warunków i wymagań środowiskowych.

Niezależnie jednak od powyższego, raport o oddziaływaniu na środowisko, a także decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach, uwzględniają analizę wariantów w zakresie wymaganym przepisami ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach Ooś. Ustawa Ooś nakłada na wnioskodawcę obowiązek określenia wariantów, ale nie obliguje, by były to warianty technologiczne.

Podał, że udzielając odpowiedzi na wniesione w toku postępowania uwagi i wnioski, RDOŚ w B. bazował na informacjach przedstawionych w raporcie o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko i jego aneksach, a więc dokumentacji która była podstawą do przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko oraz określenia środowiskowych uwarunkowań dla realizacji inwestycji.

Informacje zawarte w raporcie stoją w sprzeczności z twierdzeniami skarżących, jakoby linia kablowa była bardziej ekonomiczna i korzystniejsza pod względem wpływu na środowisko, w tym na zdrowie :człowieka. Z jednej strony - jak słusznie podnoszą odwołujący się - nie powoduje kolizji z ptakami, ale z drugiej strony — na co skarżący już nie zwrócili uwagi - wywołuje negatywny wpływ na stosunki gruntowo-wodne i siedliska przyrodnicze oraz powoduje konieczność wyłączenia znacznej powierzchni gruntu z użytkowania, w tym z upraw rolnych.

Odnosząc się; do uwagi skarżących, dotyczącej znaczącego wpływu napowietrznej linii na krajobraz, wskazał, iż przedmiotowa linia 400 kV oddziaływać będzie na etapie eksploatacji na krajobraz terenów, przez które przebiega. Oddziaływanie to będzie bezpośrednie, długotrwałe, związane przede wszystkim z ingerencją w krajobraz i fragmentacją obszarów otwartych. Ingerencja w krajobraz wynika z obecności słupów, które mimo, że rozmieszczone są punktowo i zajmują niewielką powierzchnię, sięgają wysoko ponad poziom terenu, górując i dominując nad pozostałymi elementami przestrzeni. Ponadto regularne rozmieszczenie słupów w zbliżonych odstępach (średnio ok. 350-500m) i rozpięcie pomiędzy nimi przewodów elektroenergetycznych, wywołuje w krajobrazie efekt pewnego rodzaju bariery przecinającej przestrzeń i skupiającej wzrok wzdłuż kierunku jej przebiegu (str. 150 część II raportu). Jak wskazali autorzy raportu linia wysokiego napięcia najsilniej oddziałuje na krajobraz w jej najbliższym otoczeniu. W miarę oddalania się od linii, jej wpływ na postrzeganie krajobrazu staje się mniejszy, jednak nawet z odległości kilkuset metrów, w zależności od lokalizacji i uwarunkowań terenowych, potencjalnie stanowi dominantę w przestrzeni. Podkreślił, iż skala tego oddziaływania będzie zmienna w czasie. Powołując się na definicję krajobrazu w Europejskiej Konwencji Krajobrazowej z dnia 20 października 2000 r. przyjętej przez Polskę i ogłoszonej w Dz. U. z 2006 r. Nr 14, poz. 98, podał, że dla postrzegania przez obserwatorów dominujące znaczenia ma okres funkcjonowania danego elementu w krajobrazie. Im krócej dany element funkcjonuje w krajobrazie, i tym samym w świadomości jego odbiorców, tym jego odbiór jest bardziej negatywny. Powyższe oznacza, że oddziaływanie projektowanej linii na krajobraz będzie zmniejszać się stopniowo wraz z upływem czasu eksploatacji przedsięwzięcia.

Organ nie zgodził się z zarzutem, iż linia kablowa nie narusza walorów krajobrazowych. Podniósł, że taka metoda realizacji inwestycji pozostawia bowiem wyraźny ślad ekologiczny (zmiana struktury gleby) na całej długości trasy układu przesyłowego (znaczne wykopy pod linię kablową) oraz widoczne miejsca połączeń odcinków kabla (ze względów transportowych i montażowych nie dłuższych niż 600 - 800 m) - studzienki kablowe, lub ewentualne miejsca wprowadzania powietrza chłodzącego do tuneli, stacje końcowe z elementami napowietrznymi (tabela 2-1, str. 41 część I raportu).

Zdaniem organu nie można jednoznacznie stwierdzić, że linia napowietrzna jest bardziej awaryjna w stosunku do kablowej. Niemniej jednak, w przypadku awarii linii kablowej naprawa uszkodzeń wymaga długotrwałej i kosztownej lokalizacji uszkodzenia, i każdorazowo przeprowadzenia prac ziemnych. Z usunięciem awarii w tym przypadku wiążą się: ponowna dewastacja terenu w obrębie pasa linii kablowej w celu naprawy uszkodzenia, dewastacja okolicznego terenu w celu przetransportowania niezbędnego sprzętu i materiałów do usunięcia uszkodzeń linii (str. 41 część I raportu). W sytuacji usuwania awarii linii napowietrznych nie dochodzi do tak znacznej ingerencji w środowisko.

Co do sygnalizowanego rozwiązania, polegającego na wyborze wariantu zerowego, uznał, że nie sposób zaprzeczyć, że pod względem implikacji środowiskowych jest to wariant najkorzystniejszy, jednakże jego przyjęcie oznaczałoby pozostawienie dużego regionu Polski bez dostatecznego zabezpieczenia w dostany energii elektrycznej (czego konsekwencje, także w zakresie wpływu na środowisko są trudne do przewidzenia) oraz niezrealizowanie jednego z kluczowych projektów o randze połączenia transeuropejskiego (str. 38 część I raportu).

Odnosząc się do poruszonej kwestii sprzeciwu mieszkańców wobec realizacji napowietrznej linii 400 kV, stwierdził, że organ właściwy do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach prowadzi postępowanie i wydaje rozstrzygnięcie w zakresie, który został określony przez inwestora we wniosku. Jeżeli wynik przeprowadzonego postępowania wskazuje na możliwość zrealizowania inwestycji (co oznacza brak konkretnego, negatywnego oddziaływania na środowisko), organ ten jest zobowiązany wydać dla niej decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach.

Zaznaczył także, iż kwestie dotyczące prawidłowości transpozycji przepisów dyrektyw Unii Europejskiej do prawa krajowego wykraczają poza zakres przedmiotowy sprawy oraz określone w przepisach ustawy Ooś kompetencje organu w zakresie ocen oddziaływania na środowisko.

W zakresie kwestii oddziaływania na środowisko (ludzi i zwierzęta) jonów wytwarzanych przez przewody linii napowietrznych wysokiego napięcia podał, że zagadnienie to jest przedmiotem badań i analiz, ale wyłącznie w przypadku linii napowietrznych prądu stałego, których w Polsce nie buduje się. Jedyne znane doniesienia dotyczące potencjalnego oddziaływania na środowisko jonów wytwarzanych przez przewody linii napowietrznych prądu przemiennego są autorstwa Denisa Henshaw (Bristol University). Jakościowa i ilościowa analiza zjawiska powstawania jonów w otoczeniu przewodów linii wysokiego napięcia została opisana w publikacji Transmission Line Reference book, 345 kV and above (Electric Power Research Institute, Palo Alto, 1982, strony 169 - 203). Analiza ta wskazuje, że koncentracja jonów powstających przy powierzchni przewodów znajdujących się pod wysokim napięciem jest tak niewielka, że nie może w jakikolwiek sposób wpływać na środowisko, w tym na organizmy żywe. Potwierdzają to w pełni doniesienia zawarte w monografii poświęconej kwestiom oddziaływania linii napowietrznych na zdrowie ludzi i kondycję zdrowotną zwierząt. W tej publikacji pt. "Extremely Low Frequency Fields. Environmental Health Criteria nr 238", wydanej w 2007 r. przez WHO nie wspomniano o jakichkolwiek badaniach wskazujących, by podwyższona koncentracja jonów przy powierzchni przewodów linii napowietrznych prądu przemiennego znajdujących się pod napięciem mogła wpływać w sposób niekorzystny na zdrowie ludzi czy kondycję zwierząt, w tym zwierząt hodowlanych.

Jednym z oddziaływań długookresowych, jakie może powstać w związku z eksploatacją linii elektroenergetycznej, obok promieniowania elektromagnetycznego, jest emisja hałasu pochodzącego z elementów przewodzących linii znajdujących się pod napięciem, w szczególności z przewodów roboczych (tzw. ulot) i z elementów układu elektroizolacyjnego i wyładowań na ich powierzchni

Na potrzeby raportu wykonane zostały obliczenia w zakresie prognozowanej propagacji hałasu oraz pola elektromagnetycznego, z których wynika, że ponadnormatywny zasięg tych emisji na etapie eksploatacji linii zmieści się w wyznaczonym pasie technologicznym, obejmującym tereny po 35 m od osi linii w każdą stronę. Realizacja przedsięwzięcia z zachowaniem ustalonego pasa technologicznego nie będzie skutkować tym samym przekroczeniem ustalonych w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 14 czerwca 2007 r. w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku wartości natężenia hałasu na terenach objętych ochroną akustyczną oraz ustalonych w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 30 października 2003 r. w sprawie dopuszczalnych poziomów pól elektromagnetycznych w środowisku oraz sposobów sprawdzania dotrzymania tych poziomów wartości natężenia pola elektrycznego i pola magnetycznego dla miejsc dostępnych dla ludzi. Dodatkowo, w warunkach 1.3.3,1.3.4 RDOŚ w B. wskazał rozwiązania techniczne, będące wymaganiami z zakresu ochrony środowiska koniecznymi do uwzględnienia w projekcie budowlanym, których zastosowanie zmniejszy poziom hałasu i pola elektromagnetycznego emitowanego w czasie pracy linii elektroenergetycznej: użycie wiązkowych przewodów fazowych i realizacja przedsięwzięcia w postaci linii dwutorowej, której odległość między przewodem fazowym a ziemią w żadnym miejscu nie będzie mniejsza niż 13,4 m.

Jeśli chodzi o poruszoną w odwołaniu kwestię zasadności ogrodzenia inwestycji i wprowadzenia zakazu przebywania ludzi pod linią, wskazał, iż nie jest możliwe wprowadzenie zakazu pobytu ludności pod linią, a tym bardziej jej zabezpieczenia np. ogrodzeniem na całej długości. Jak wynika z postępowania w sprawie oceny oddziaływania na środowisko, nie jest to również celowe, z uwagi na brak przekroczenia norm.

W ocenie organu wbrew twierdzeniom skarżących, w toku przeprowadzonego postępowania organ I instancji poddał analizie wpływ planowanego przedsięwzięcia na zdrowie i warunki życia ludzi. Kwestionowany przez odwołujących się brak literalnego wyszczególnienia oddziaływania inwestycji na ludzi, nie oznacza, iż ten element został pominięty. Organ wskazał bowiem, iż "przeanalizował oddziaływanie planowanego przedsięwzięcia na środowisko biorąc pod uwagę, wszystkie kryteria" Użyty w dalszej części zdania zwrot "w szczególności oznacza, iż katalog przytoczonych kryteriów nie jest zamknięty. Zaznaczył, iż w świetle art. 3 ust. 2 ustawy Ooś przez oddziaływanie na środowisko należy rozumieć również oddziaływanie na zdrowie ludzi, w tym ocenę w zakresie oddziaływania pól elektromagnetycznych i hałasu.

W przedmiotowym postępowaniu liczba kolizji z budynkami mieszkalnymi znajdującymi się w pasie technologicznym linii została uznana za jedno z kryteriów wyboru wariantu przyjętego do realizacji. W decyzji organu I instancji wskazano, iż w odległości 35 m od osi linii nie występuje żadna zabudowa mieszkaniowa. Informacja ta jest kluczowa ze względu na wyznaczony w odległości 35 m od osi linii w obie strony wspomniany pas technologiczny. Co prawda organ I instancji nie podał w decyzji liczby budynków, jaka występuje w odległości 35 — 100 m od osi linii, jednakże wyjaśnił, że w tej odległości "w analizowanym wariancie występuje najmniejsza liczba budynków, zarówno mieszkalnych jak i gospodarczych w stosunku do pozostałych wariantów". Z tabeli w części II raportu wynika, że w odległości 35- 100 m od osi linii w wariancie 4 występuje 13 budynków mieszkalnych, natomiast w przypadku pozostałych wariantów są to: w przypadku wariantu 2 — 16 budynków, w przypadku wariantu 3 — 23 budynki, w przypadku wariantu 5 — 27 budynków. A zatem ustalenia RDOŚ w B. poczynione w decyzji pozostają aktualne i nie ma tu znaczenia, że nie wskazano dokładnej liczby czy lokalizacji budynków w zasięgu 35-100 m.

Podkreślił, że kryterium liczby kolizji z zabudową w wytyczonym obszarze do 35 m oraz 35-100 m od osi linii w każdą stronę nie było jedynym wziętym pod uwagę. U podstaw uznania wariantu 4 za wariant przyjęty do realizacji leżały także inne kwestie, wskazane w uzasadnieniu decyzji organu I instancji, jak m.in. ingerencja w obszary przyrodnicze prawnie chronione, w tym obszary sieci Natura 2000, obecność w sąsiedztwie linii dziedzictwa kulturowego oraz obiektów infrastruktury technicznej, które ograniczają możliwość posadowienia słupów linii lub przeprowadzenia przewodów, występowanie na planowanej trasie linii gruntów o niewielkiej nośności, uniemożliwiających bądź utrudniających wykonanie fundamentów pod konstrukcje wsporcze, względy społeczne, aspekt ekonomiczny, konieczność minimalizacji wpływu linii na krajobraz.

Odnosząc się do zarzutu braku wskazania w decyzji preferowanej odległości linii względem siedlisk ptaków i nietoperzy, wskazał, że w przedmiotowym postępowaniu w sprawie oceny oddziaływania na środowisko przeanalizowano wpływ linii elektroenergetycznej posiadającej konkretną, ustaloną trasę przebiegu. W trakcie tego postępowania wzięto pod uwagę również kwestie związane z oddziaływaniem projektowanej linii na ptaki oraz nietoperze. Podstawą do ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz punktem wyjścia do analiz w zakresie oceny oddziaływania przedmiotowej linii elektroenergetycznej na poszczególne elementy środowiska przyrodniczego, były wiarygodne, zebrane w trakcie inwentaryzacji i monitoringu dane. Dostarczyły one informacji o rozmieszczeniu siedlisk przyrodniczych i gatunków zwierząt i roślin, a także o wykorzystywaniu analizowanej przestrzeni przez faunę. Zaznaczył, że nie ma obowiązku określania w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach preferowanej odległości linii względem siedlisk ptaków i nietoperzy. Pojęcie "siedlisko gatunku" odnosi się nie tylko do terenów lęgowych, lecz elementem tego siedliska są także żerowiska, noclegowiska, zimowiska itp. Oddziaływanie danej inwestycji może być łagodzone w różnoraki sposób. W decyzji I instancji nałożono szereg warunków minimalizujących wpływ przedsięwzięcia na ptaki i nietoperze, część z nich doprecyzowano na etapie postępowania odwoławczego. Dotyczyły one zarówno kwestii terminów realizacji inwestycji, jak i rozwiązań projektowych. Przykładowo zobligowano inwestora do poprowadzenia linii na określonych odcinkach ponad koronami drzew, co pozwoliło na znaczne ograniczenie zakresu wycinki drzew na terenach leśnych, a m,in. ze względu na nietoperze nakazano zastosowanie szerszego rozstawu słupów na odcinkach linii przechodzących przez doliny rzeczne. W ocenie organu odwoławczego określone w decyzji warunki pozwalają na skuteczne ograniczenie oddziaływania linii na awifaunę i chiropterofaunę, zatem powyższy zarzut jest bezzasadny.

Odnosząc się do zarzutu, iż w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach organ nie nałożył obowiązku wykonania monitoringu wpływu inwestycji na zdrowie ludzi i zwiększenie ich śmiertelności wskazał, iż przedmiotowej sprawie zbadanie wpływu planowanego przedsięwzięcia na poszczególne komponenty środowiska obejmowało m.in. zbadanie czy budowa planowanej linii elektroenergetycznej 400 kV relacji [...] - granica RP będzie przyczyną przekroczenia, w miejscach dostępnych dla ludzi dopuszczalnych poziomów pól elektromagnetycznych określonych w rozporządzeniu w sprawie dopuszczalnych poziomów pól elektromagnetycznych w środowisku oraz sposobów sprawdzania dotrzymania tych poziomów. Jednakże w tego rodzaju postępowaniu nie przewiduje się badania zdrowia ludzi pod kątem oddziaływania na organizm człowieka pól elektromagnetycznych. Niemniej jednak, chcąc rozwiać obawy okolicznych mieszkańców o własne zdrowie oraz dążąc do podjęcia działań mających na celu ograniczenie przebywania ludzi w zasięgu pól elektromagnetycznych o poziomach ponadnormatywnych, stosując zasadę przezorności organ nałożył obowiązek wykonania analizy porealizacyjnej w zakresie hałasu i pola elektromagnetycznego (punkt IV decyzji). Zaproponowana analiza porealizacyjna obejmie pomiary najważniejszych oddziaływań, wynikających z funkcjonowania przedsięwzięcia

Odnosząc się do zarzutów dotyczących konieczności utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania wyjaśnił, iż z przeprowadzonej oceny oddziaływania na środowisko wynika, że nie nastąpi przekroczenie standardów jakości środowiska poza pasem technologicznym linii, dla którego zostały lub zostaną ustanowione na rzecz P. S.A. służebności gruntowe oraz służebności przesyłu, czyli ograniczone prawo rzeczowe. Oznacza to, że teren do którego inwestor będzie posiadać tytuł prawny, stanowi teren zakładu, w obrębie którego dopuszczalne jest przekroczenie standardów środowiska, bez obowiązku tworzenia obszaru ograniczonego użytkowania. Nie ma również podstaw do stwierdzenia obowiązku utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania na terenie, do którego inwestor nie będzie posiadać tytułu prawnego.

Niezależnie od powyższego, organ I instancji mając na uwadze, że ocena oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, dokonywana przed jego realizacją, jest z oczywistych względów zawsze oparta na przewidywanym wpływie inwestycji na środowisko, nałożył na inwestora obowiązek monitorowania oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko oraz przeprowadzenia analizy porealizacyjnej. Oba wymienione narzędzia mają na celu kontrolę skuteczności działań minimalizujących wpływ linii na środowisko, nałożonych w decyzji środowiskowej.

W opinii organu odwoławczego nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy zarzut naruszenia zasady przezorności i niepodjęcia przez organ próby znalezienia rozwiązań pozwalających na dotrzymanie norm środowiskowych. Informacja zawarta w raporcie, iż "brak jest literatury naukowej na temat oddziaływania linii elektroenergetycznych na badane gatunki roślin i zwierząt" nie stanowi świadectwa dla nieuwzględnienia w przedmiotowej sprawie najnowszych badań i rozwiązań technologicznych, a jedynie wskazanie trudności wynikających z niedostatków techniki lub luk we współczesnej wiedzy, jakie napotkano przy opracowaniu raportu. Z powyższych względów, jak wskazują autorzy raportu "przy formułowaniu wniosków opierano się głównie na doświadczeniach i wiedzy autorów oraz konsultacji z innymi specjalistami".

Odnosząc się do zarzutu, iż organ I instancji nie wziął pod uwagę zaproponowanych na etapie postępowania z udziałem społeczeństwa, środków minimalizujących stosowanych w Szwecji, tj. zwiększenie dystansu lokalizacji inwestycji względem miejsc przebywania ludzi, realizacja sieci kablowych zamiast napowietrznych oraz zmiany regulacji prawnych w zakresie oddziaływania składowych pola elektromagnetycznego i magnetycznego podniósł, iż obostrzenia stosowane w Polsce są bardziej rygorystyczne od zalecanych przez Parlament Europejski. Zaznaczył także, że polskie przepisy zostały uznane przez WHO za wystarczające..

Podał, że w zakresie unormowań obowiązujących w Szwecji (zalecenia szwedzkich służb ochrony radiologicznej) w przypadku natężenia pola elektrycznego (E) wartość dopuszczalna wynosi 10 kV/m, natomiast wartość dopuszczalna natężenia pola magnetycznego jest równa 80 A/m. W przypadku budowy nowych linii w Szwecji zaleca się stosowanie tzw. "podejścia ostrożnościowego", zmierzającego do utrzymania naturalnych poziomów pola magnetycznego, pod warunkiem, że nie pociąga to nadmiernych kosztów realizacji przedsięwzięcia ("Linie i stacje elektroenergetyczne w środowisku człowieka" Informator. Praca Zbiorowa pod red. M. Szuby, PSE- Operator S.A., Wydanie 5, Warszawa 2008). Z informacji na które powołuje się skarżące stowarzyszenie, wynika, że przedsiębiorstwo szwedzkie Kraftnat, zajmujące się m.in. transportem energii elektrycznej, biorąc pod uwagę zalecenia rządowe, opracowało własną strategię w zakresie ograniczania pola magnetycznego wokół linii elektroenergetycznych, wyznaczając sobie wartości progowe 4 µT w odległości 50 m od linii i 0,4 w odległości 130 m od linii.

Szwedzka polityka w zakresie zasad bezpieczeństwa radiacyjnego dla budowy nowych linii elektroenergetycznych nie opiera się na konkretnych limitach pola elektromagnetycznego, a wskazane wartości 4 i 0,4 µT są jedynie przyjęte przez szwedzkie przedsiębiorstwo odpowiedzialne za dostawę energii elektrycznej.

Wyjaśnił także, że w Szwecji można swobodniej lokalizować inwestycje przesyłowe ze względu na mniejszą gęstość zaludnienia (w Szwecji 20 osób/km2).

Z uwagi na to, że ponadnormatywne oddziaływanie przedmiotowej linii zmieści się w granicach jej pasa technologicznego, nie znajduje uzasadnienia zwiększenie dystansu lokalizacji inwestycji względem miejsc przebywania ludzi.

Odnosząc się do zarzutu lakonicznego i niewyczerpującego udzielenia odpowiedzi na uwagę dotyczącą zagrożenia przepięciami, podał, iż organ I instancji odpowiedział na uwagi i wnioski złożone w trakcie udziału społeczeństwa w sposób zwięzły i treściwy. Organ uchybiłby swym obowiązkom jedynie w przypadku zupełnego braku ustosunkowania się do twierdzeń zainteresowanych.

Jeśli chodzi o zagrożenie przepięciami, skuteczną ochronę przed wyładowaniami atmosferycznymi będą pełniły przewody odgromowe.

Linie elektroenergetyczne nie ograniczają możliwości przebywania pod nimi ludzi czy zwierząt i prowadzenia różnego rodzaju prac polowych. Brak jest wytycznych Centralnego Instytutu Ochrony Pracy, w których rolnikom zabrania się pracy pod linią. Wytyczne, na które powołują się skarżący nie zostały też przedstawione Generalnemu Dyrektorowi Ochrony Środowiska przez skarżących, więc nie można się do nich odnieść. Organ, rozpatrując materiał dowodowy, nie może ocenić dowodu, którego nie ma w aktach sprawy. Ocena jakiegokolwiek dowodu w trybie pozaprocesowym jest bowiem niedopuszczalna. Ponadto strona postępowania nie jest zwolniona z obowiązku czynnego udziału w procesie gromadzenia materiału dowodowego, tj. przedkładania dokumentów na potwierdzenie i uwiarygodnienie swoich tez, i nie powinna poprzestawać na przedstawieniu ogólnikowych informacji.

Mając na uwadze przywołane przez skarżące Stowarzyszenie ustalenia Konferencji Narodów Zjednoczonych w Rio de Janeiro z 3-14 czerwca 1992 r., w czasie której rozwinięto koncepcję zrównoważonego rozwoju i przyjęto dokument zwany Agendą 21, wyjaśnił, iż zasada zrównoważonego rozwoju została wprowadzona do prawa krajowego poprzez przyjęcie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zasada ta została wpisana do art. 5 Konstytucji RP, a definicja zrównoważonego rozwoju znalazła się w zapisach ustawy Poś.

Działając w zgodzie z zasadą zrównoważonego rozwoju, organ I instancji określił środowiskowe uwarunkowania dla przedmiotowego przedsięwzięcia, mając na względzie zarówno uwarunkowania przyrodnicze, jak i te związane z rozwojem społeczno-gospodarczym.

Budowa przedmiotowej linii elektroenergetycznej ma na celu wzmocnienie bezpieczeństwa energetycznego Polski, państw sąsiednich oraz w przyszłości stworzenie Elektroenergetycznego Pierścienia Bałtyckiego. Planowane przedsięwzięcie zapewni zwiększenie pewności pracy Krajowego Systemu Przesyłowego oraz stabilną pracę sieci przesyłowej 400 kV w centralnej i północno-wschodniej części Polski. Połączenie transgraniczne pomiędzy Polską i [...] jest jednym ze strategicznych projektów Polski oraz Unii Europejskiej.

Oddziaływania mogące wystąpić zarówno na etapie realizacji, jak i eksploatacji linii 400 kV zostały zdiagnozowane w raporcie i poddane analizie w ramach oceny oddziaływania na środowisko. W decyzji organu I instancji określono szereg działań mających na celu zapobieganie oraz minimalizowanie ewentualnego negatywnego wpływu inwestycji na środowisko oraz zdrowie i życie ludzi.

Nałożenie na inwestora obowiązków wynikających ze standardów jakości środowiska nie zostało wprowadzone w sposób uznaniowy, lecz przy uwzględnieniu zasady proporcjonalności środków do celów, oraz wskazaniu norm prawnych, stanowiących podstawę wydania decyzji zmierzającej do ograniczenia zakresu negatywnego oddziaływania na środowisko.

W zakresie kwestii dotyczącej konieczności umorzenia postępowania z uwagi na brak analizy wariantu kablowego (podziemnego) wyjaśnił, iż zgodnie z poglądem utrwalonym w orzecznictwie, bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego oznaczą brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego skutkującego tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygniecie jej co do istoty. Umorzenie postępowania administracyjnego stanowi orzeczenie formalne, kończące postępowanie, bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. Przepis art. 105 §1 Kpa ma zastosowanie tylko w tych sytuacjach, w których w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego brak jest sprany administracyjnej mogącej być przedmiotem postępowania.

W tej sytuacji należy stwierdzić, że fakt niepoddania analizie wariantu realizacji przedsięwzięcia metodą kablową nie stanowi przesłanki do umorzenia postępowania.

Następnie wskazał, że nie zasługuje na uwzględnienie zarzut dotyczący zagrożenia, jakim są linie elektroenergetyczne dla awifauny oraz stwierdzenia, że oznakowanie linii jest działaniem pozornym o niewielkiej skuteczności praktycznej. Odnosząc się do powyższych kwestii, organ wskazał, że linie elektroenergetyczne, podobnie jak innego typu przedsięwzięcia, mogą stanowić zagrożenie dla awifauny. Skala tego oddziaływania jest różna i zależy od bardzo wielu czynników. Przede wszystkim od tego, czy trasa tego typu inwestycji przebiega przez obszary szczególnie cenne dla ptaków. Dane odnośnie występowania ptaków na przedmiotowym obszarze zbierano w trakcie całorocznego monitoringu. Badania prowadzono w trakcie migracji jesiennej i wiosennej, w okresie lęgowym, dyspersji polęgowej i w okresie zimowania. Na podstawie wyników tych badań można ocenić, czy teren, przez który przebiega przedsięwzięcie, jest cenny dla ptaków. W trakcie monitoringu nie odnotowano miejsc szczególnie istotnych dla awifauny, ważnych lęgowisk, żerowisk bądź miejsc odpoczynku w czasie migracji. Stwierdzono natomiast, że na kilku odcinkach linia przebiega przez obszary, które są istotne dla orlika krzykliwego, bielika i bociana białego. Z uwagi na fakt, że przewiduje się nasilone wykorzystywanie przestrzeni powietrznej przez ptaki należące do tych gatunków w celu zminimalizowania ryzyka kolizji z przedmiotową linią w decyzji zobligowano inwestora do oznaczenia ww. odcinków. Zawarto także wytyczne dotyczące wielkości, koloru i sposobu montażu kul, aby zagwarantować odpowiednie oznakowanie obu przewodów odgromowych, które z racji mniejszej średnicy niż przewody robocze, stwarzają większe niebezpieczeństwo kolizji.

Odnosząc się do kwestionowanej skuteczności ww. markerów podał, że są to rozwiązania stosowane nie tylko w Polsce, ale i na świecie. Skarżące stowarzyszenie nie powołało się na żadne wyniki badań, które potwierdziłyby jego stwierdzenie. Natomiast istnieje szereg badań potwierdzających skuteczność tego typu rozwiązań (Morkill, A. E., and S. H. Anderson. 1991. Effectiveness of marking power lines to reduce sandhill crane collisions. Wildlife Soc. B. 19:442-449, Savareno, A. J., L. A. Savareno, R. Boettcher, and S. M. Haig. 1996. Avian behavior and mortality at power lines in coastal South Carolina. Wildlife Soc. B. 24:636-648). Wbrew twierdzeniom Stowarzyszenia, w ocenie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska oznakowanie linii stanowi narzędzie zmniejszające śmiertelność ptaków.

Organ nie zgodził się również ze stwierdzeniem, że jedynym skutecznym rozwiązaniem minimalizującym oddziaływanie linii elektroenergetycznej na awifaunę byłaby zamiana linii napowietrznej na podziemną. Wskazał, że w raporcie przeanalizowano jeden z wariantów inwestycji, polegający na realizacji odcinków linii w technologii kablowej. W rozdziale 2.3 części I raportu rozważono wady i zalety takiego rozwiązania. Przedstawione informacje prowadzą do wniosku, że jest to nie tylko wielokrotnie droższe i bardzo trudne do realizacji z punktu widzenia technicznego rozwiązanie, ale także powodujące znacznie większą ingerencję w środowisko przyrodnicze. W pasie technologicznym o szerokości 30-40 m doszłoby do zniszczenia siedlisk przyrodniczych, a także siedlisk roślin i zwierząt. Na całej długości odcinka poprowadzonego pod powierzchnią ziemi konieczna byłaby wycinka drzew i krzewów, co miałoby negatywne konsekwencje również dla awifauny. Byłyby to straty nieodwracalne, bowiem teren w pasie technologicznym byłby wyłączony z możliwości ponownego zalesienia. Istotną kwestią z punktu widzenia hydrogenicznych siedlisk przyrodniczych są też zmiany w stosunkach wodnych tego terenu, wywołane koniecznością odwodnień. Organ odwoławczy zwrócił uwagę na fakt, iż w toku oceny oddziaływania na środowisko analizie poddawany jest nie tylko wpływ przedsięwzięcia, ale także wpływ działań minimalizujących, związanych z jego realizacją, proponowanych względem zdiagnozowanych negatywnych oddziaływań. Należy rozważyć oddziaływanie na wszystkie elementy środowiska przyrodniczego. Organ może nałożyć w formie warunków realizacji inwestycji konkretne środki mitygujące, w postaci np. rozwiązań konstrukcyjnych, projektowych itp., jeżeli uzyska pewność, że nie oddziałują one w sposób negatywny na pozostałe komponenty środowiska. W przypadku proponowanego przez skarżącego rozwiązania skutki jego realizacji mogą powodować negatywne oddziaływanie o dużo większym zakresie i skali, zważywszy, że linia przebiega przez obszar mający znaczenie dla Wspólnoty D., który jest jednym z najbardziej cennych przyrodniczo terenów na jej trasie. Poprowadzenie przedmiotowej linii elektroenergetycznej na tym odcinku kablem podziemnym wiązałoby się z koniecznością wycięcia znacznej powierzchni lasu łęgowego tworzącego siedlisko przyrodnicze o priorytetowym znaczeniu dla Wspólnoty (łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe - kod 91E0), stwierdzone w trakcie inwentaryzacji w dolinie rzeki R.. Linia napowietrzna umożliwi zachowanie tego siedliska poprzez zastosowanie dłuższych przęseł i słupów nadleśnych.

Kwestie związane z technicznymi aspektami inwestycji wykraczają poza zakres decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, zatem zarzut w tym zakresie pozbawiony jest doniosłości procesowej.

Jeśli zaś chodzi o żądanie wykonania przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego wyjaśnił, że powołanie biegłego powinno dotyczyć okoliczności, w których ustalenie stanu faktycznego jest niemożliwe przy pomocy wskazówek, wiedzy, doświadczenia życiowego oraz zasad logicznego rozumowania, dostępnych organom administracji. W przedmiotowej sprawie, zarówno organ I, jak i odwoławczy, na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, mogły dokonać oceny oddziaływania przedmiotowej inwestycji na środowisko w zakresie emisji pól elektromagnetycznych. Z tego względu nie jest celowe sporządzenie opinii w takim zakresie, w jakim Stowarzyszenie tego oczekuje.

Ponadto Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska wyjaśnił, iż zgodnie z w art. 108 § 1 Kpa, decyzji od której służy odwołanie, może być nadany rygor natychmiastowej wykonalności, gdy jest to niezbędne ze względu na ochłonę zdrowia lub życia ludzkiego albo dla zabezpieczenia gospodarstwa narodowego przed ciężkimi stratami, bądź też ze względu na inny interes społeczny lub wyjątkowo ważny interes strony. RDOŚ w B. nadał decyzji z dnia [...] lipca 2013 r. rygor natychmiastowej wykonalności na wniosek inwestora, złożony pismem z dnia 19 kwietnia 2013 r., ze względu na ważny interes społeczny. Organ I instancji wskazał przesłanki, którymi kierował się, nadając zaskarżonej decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. Wyjaśnił, iż budowa przedmiotowej linii elektroenergetycznej spowoduje zwiększenie gwarancji przesyłu energii elektrycznej oraz stworzy nowe możliwości dla rozwoju gospodarczego, a także zwiększy atrakcyjność inwestycyjną [...] części Polski. Ponadto budowa linii przyczyni się do stworzenia trasy tranzytu energii elektrycznej pomiędzy wschodem i zachodem Europy.

Wskazał, że przedsięwzięcie jest współfinansowane ze środków Unii Europejskiej i jest wpisane na listę projektów indywidualnych Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko Priorytet X "[...]", Działanie 10.1 "[...]" Decyzją [...] Unia Europejska nadała projektowi status priorytetowy i partycypuje w jego kosztach. Projekt budowy odcinka [...] — granica Państwa RP z [...] realizowany będzie w perspektywie finansowania 2007-2013 (co oznacza, że jego realizacja nie zakończy się później niż w 2015 r.). Ponadto, inwestycja decyzją Komisji Europejskiej, otrzymała dofinansowanie z funduszu TEN - E.

Jednocześnie ustalił, że projekt jest zgodny z drugim priorytetem Strategii Rozwoju Kraju 2007-2015, tj.: "Poprawa stanu infrastruktury technicznej i społecznej", szóstym celem horyzontalnym w obszarze strategicznym "Konkurencyjna Gospodarka" Strategii Rozwoju Kraju 2020, tj.: "Bezpieczeństwo energetyczne i środowisko" oraz trzecim celem horyzontalnym Narodowych Strategicznych Ram Odniesienia, tj.: "Budowa i modernizacja infrastruktury technicznej i społecznej mającej podstawowe znaczenie dla wzrostu konkurencyjności Polski".

Mając zatem na względzie, iż realizacja inwestycji ma strategiczny charakter z punktu widzenia rozwoju społeczno - gospodarczego regionu i kraju, a w związku z istniejącą możliwością nieterminowej realizacji projektu, może dojść do utraty znacznych środków finansowych ze źródeł publicznych przeznaczonych na wykonanie zamierzonego przedsięwzięcia, w świetle przesłanek wymienionych w art. 108 § 1 Kpa, nadanie planowanej inwestycji rygoru natychmiastowej wykonalności należy uznać za uzasadnione. Wobec powyższego tutejszy organ nie znajduje podstaw do uchylenia rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach.

Końcowo wskazał, że z dokumentacji sprawy wynika, że wybór rekomendowanego wariantu 4 poprzedzony był szczegółową analizą wielokryterialną, która umożliwiła wybór optymalnego wariantu z uwzględnieniem różnych kryteriów mających istotny wpływ na realizację i funkcjonowanie danego rozwiązania wariantowego. Wariant ten jest najkorzystniejszy pod względem środowiskowym, ekonomicznym i społecznym, w tym pod względem wpływu na zdrowie i życie ludzi. Przebieg planowanej linii wg wariantu W4 między punktem B - H oznaczonym na załączniku graficznym do raportu, w tym na odcinku przebiegającym m.in. przez gminę B., oparty jest na bazie trasy opracowanej w latach 1997-2000, wprowadzonej częściowo do dokumentów planistycznych gmin i województw. Lokalna społeczność była uświadamiana o przebiegu linii elektroenergetycznej 400 kV od 1997 r.

Jeśli chodzi o ryzyko awarii, podał, iż występuje ono w każdym z przedstawionych wariantów w tym samym stopniu. Mając jednak na względzie, iż w przypadku wariantu wybranego do realizacji w pasie 35 m od osi linii nie występuje zabudowa mieszkaniowa, funkcjonowanie projektowanej linii 400 kV nie będzie powodować uciążliwości dla istniejącej zabudowy mieszkaniowej.

Zaznaczył także, że mając na uwadze, iż kompetencje orzecznicze organu odwoławczego nie sprowadzają się tylko do kontroli zasadności zarzutów podniesionych w stosunku do decyzji organu I instancji, lecz do całościowej analizy akt sprawy oraz kontroli merytorycznej rozstrzygnięcia organu I instancji, organ odwoławczy stwierdził, że decyzja organu I instancji wymagała reformacji w zakresie nałożonych warunków realizacji przedmiotowego przedsięwzięcia. Po dokonaniu analizy materiału dowodowego organ odwoławczy podzielił stanowisko RDOŚ w B. co do ustalenia środowiskowych uwarunkowań realizacji przedmiotowego przedsięwzięcia. Jednakże mając na uwadze, iż istotą decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach jest ustanowienie w jej sentencji konkretnych, egzekwowalnych warunków i wymagań, które będą miały realny wpływ na realizację planowanej inwestycji, z uwagi na zbytnią ogólnikowość, nieprecyzyjność lub powtórzenia określonych przez organ I instancji warunków realizacji przedsięwzięcia, organ odwoławczy uchylił poddawaną kontroli decyzję w części i w tym zakresie orzekł co do istoty sprawy lub umorzył postępowanie organu I instancji.

Na powyższą decyzję skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosły Stowarzyszenie "P." oraz Stowarzyszenie "P.". Powyższe skargi zostały zarejestrowane pod sygn. akt IV SA/Wa 308/14.

Ponadto skargę na powyższą decyzję wniosła B. W. Skarga została zarejestrowana pod sygn. akt IV SA/Wa 439/14.

Ogólnopolskie Stowarzyszenie "P." w skardze wniosło o uchylenie decyzji Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska, z dnia [...] grudnia 2013 r. wraz z poprzedzającą ją decyzją RDOŚ w B. z dnia [...] lipca 2013 r.

Zaskarżonej decyzji zarzuciło naruszenie art. 7,8, 77 § 1,107 § 3 Kpa w związku z;

art. 62 ust 1 pkt. 1 lit b w zw. z art. 66 ust 1 pkt. 7 lit c ustawy Ooś poprzez całkowite pominięcie oddziaływania inwestycji na dobra materialne tym bardziej, iż organ nie sprecyzował nawet jak rozumie to pojęcie a między innymi M. B. przyznał iż nie jest specjalistą w tym zakresie. Powyższego uchybienia nie jest w stanie zniwelować WSA, który dokonuje kontroli decyzji i jest nią związany bez możliwość wyjścia poza jej uzasadnienie.

art. 62 ust 1 pkt. 1 lit a w zw. z art. 66 ust 1 pkt. 7 lit a ustawy Ooś poprzez przyjęcie, iż oddziaływanie na zdrowie i warunki życia ludzi sprowadza się do kontroli czy inwestycja nie narusza obowiązujących norm dodatkowo nie opartych o aktualny poziom wiedzy w sytuacji w której winno się oceniać rzeczywisty wpływ a szczególnie na życie dzieci które narażono na zwiększone ryzyko wystąpienia białaczki co potwierdza m.in. M. B. jeden z autorów raportu w jego publikacji.

66 ust 1 pkt. 8 ustawy Ooś poprzez pominięcie skumulowanych oddziaływań istniejącej w pobliżu linii energetycznej oraz pól elektromagnetycznych emitowanych przez stacje bazowe, telefonii komórkowej których pole elektromagnetyczne wchodzi w superpozycje z polem emitowanym przez istniejącą oraz planowaną linią energetyczną.

Art. 38, 74 ust 1 Konstytucji RP poprzez wydanie decyzji bez uwzględnienia ochrony życia ludzkiego albowiem zarówno raport jak i sama decyzja nie uwzględniają najnowszego stanu wiedzy naukowej w zakresie oddziaływania inwestycji na życie ludzkie a szczególnie na dzieci (białaczka] a opierają się o normę sporządzoną w latach 70 ubiegłego wieku.

Stowarzyszenie "P." wniosło o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji GDOŚ i poprzedzającej ją decyzji RDOŚ w B. oraz zasądzenie na rzecz Stowarzyszenia kosztów postępowania wg norm przepisanych.

W ocenie Stowarzyszenia wydane w niniejszej sprawie decyzje nie uwzględniają w dostatecznym stopniu głównego aspektu oddziaływań środowiskowych linii przesyłowych wysokich napięć czyli wpływu promieniowania elektromagnetycznego PEM na zdrowie człowieka.

Poniosło, że przedstawiona przez organ norma jest daleko nierówna normom związanych z "podejściem ostrożnościowym" przedstawionym przez Stowarzyszenie w podejściu szwedzkiej firmy Kraftnat. Podało, że Polska norma jest surowsza niż wytyczne ICNIRP dla linii WN, lecz daleko jej do norm bardziej postępowych. Wartość dopuszczalna ICNIRP dla pól magnetycznych na poziomie µT dotyczy krótkotrwałej ekspozycji, lecz większość państw przyjęła próg ICNIRP dla ekspozycji długotrwałej. Zdaniem Stowarzyszenia próg ustalony przez ICNIRP 100 µT, a nawet surowsza wartość dopuszczalna 75 µT w normie polskiej, nie chronią zdrowia publicznego. Niektóre państwa przyjęły bardziej restrykcyjne normy, przepisy i zasady niż polskie: Argentyna, Szwecja, wielka Brytania, Szwajcaria. Niektóry z tych jurysdykcji określiły progi dla ekspozycji dzieci, najczęściej na poziomie ułamka µT. Inne podały wartość dopuszczalną (rzędu 10-25 µT) na skraju korytarza linii.

Ponadto zdaniem Stowarzyszenia organ naruszył art. 7 i art. 8 Kpa w zw. z brakiem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i nieuwzględnienia właściwie rozumianego interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, tym samym więc została naruszona zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa i zachwianie wyznaczników kultury prawnej.

Jednoczenie wskazało, że wyraża zaniepokojenie lekceważącym traktowaniem problemu bhp pracy pod liniami skoro w decyzji wywodzi się, że obszar pasa technologicznego jest terenem zakładu i nie ma potrzeby wyznaczania w związku z tym obszaru ograniczonego użytkowania. Na obszarze każdego zakładu powinny obowiązywać zasady bezpieczeństwa i higieny pracy. Zagrożenie jest poważne, znane są bowiem przykłady porażeń rolników przez wyładowanie od linii wysokich napięć.

B. W. w swej skardze wniosła o uchylenie decyzji GDOŚ w całości w zakresie pozytywnego zaopiniowania wariantu wskazanego przez inwestora dla Gminy B. i przekazanie sprawy organowi I instancji, nakazując przy tym organowi przeprowadzenia "własnego postępowania dowodowego w całości co do gminy B.".

Zaskarżonej decyzji GDOŚ i poprzedzającej jej decyzji RDOŚ w B. zarzuciła:

naruszenie art. Kpa, z uwagi na niepodjęcie kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i uwzględnienia "interesu osób wnoszących uwagi" oraz nieprzeanalizowanie wpływu inwestycji na zdrowie i życie ludzi. Dodatkowo podniosła, iż organ przystał na wariant preferowany przez inwestora, podczas gdy nie wziął pod uwagę, że wariant nr 2 jest bardziej korzystny dla mieszkańców B.;

naruszenie art. 8 Kpa, bowiem organ wydał decyzję w oparciu o wadliwą dokumentację, w której zmarginalizowano wpływ inwestycji na zdrowie ludzi mających przebywać pod linią lub w jej pobliżu;

naruszenie art. 10, 49 i 79 Kpa poprzez niezapewnienie stronom czynnego udziału w postępowaniu i nierówne traktowanie stron w kwestii doręczania pism i decyzji;

naruszenie art. 75, 77 i 78 Kpa z uwagi na wydanie rozstrzygnięcia bazującego na niepełnym materiale dowodowym, bez przeprowadzenia wnioskowanego przez stronę dowodu z opinii specjalisty w zakresie badania wpływu pola elektromagnetycznego na ludzi;

naruszenie art. 80 Kpa z uwagi na powierzchowną ocenę dokumentacji sprawy "z pominięciem ważnych dokumentów potwierdzających okoliczności podnoszone przez strony";

naruszenie art. 107 § 3 Kpa z uwagi na:

błędne i niepełne uzasadnienie decyzji,

użycie przez organ zwrotów typu "organ się nie spotkał", "organ nie zna", "nie powinno mieć wpływu", które są niewiarygodne oraz wyjaśnień, że "właściwe instytucje zaopiniowały", które są niewystarczające;

stwierdzenie w uzasadnieniu decyzji, iż brak jest badań, których wyniki potwierdzałyby negatywny wpływ linii elektroenergetycznej na zdrowie ludzi, "nieokreślenie bezpiecznej zabudowy1', niewyjaśnienie czy możliwe będzie przebywanie i praca na roli pod linią;

brak ustaleń czy przedmiotowa linia nie spowoduje naruszenia przepisów BHP ujętych w dyrektywie 2004/40/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie minimalnych wymagań w zakresie ochrony zdrowia i bezpieczeństwa dotyczących narażenia pracowników na ryzyko spowodowane czynnikami fizycznymi (polami elektromagnetycznymi) (osiemnasta dyrektywa szczegółowa w rozumieniu art. 16 ust, 1 dyrektyw)) 89/391/EWG) oraz dyrektywie 2008/46/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia z dnia 23 kwietnia 2008 r. zmieniającej dyrektywę 2004/40/WE w sprawie minimalnych wymagań w zakresie ochrony zdrowia i bezpieczeństwa dotyczących narażenia pracowników na ryzyko spowodowane czynnikami fizycznymi (polami elektromagnetycznymi) (osiemnasta dyrektywa szczegółowa w rozumieniu art. 16 ust. 1 dyrektywy 89/391/EWG), tym bardziej, że przepisy te nie zostały transponowane do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 listopada 2002 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. z 2002 r. Nr 217, poz. 1833);

uzasadnienie w decyzji, iż wariant realizacji linii kablowej (podziemnej) wywołałby większy negatywny wpływ niż linia napowietrzna bez powołania się na jakiekolwiek badania, które by to potwierdzały;

odstąpienie od analizy wariantu polegającego na realizacji linii kablowej;

Organ wskazał w decyzji, iż nie jest władny sprawdzać czy przepisy, na podstawie których wydaje decyzję pozostają w zgodności z prawem europejskim, podczas gdy "ta kompetencja nie jest zastrzeżona jedynie dla sądu";

niewyczerpujące i wprowadzające w błąd odpowiedź w decyzji organu pierwszej instancji na uwagę dotyczącą ulotu;

obowiązku dokonania pomiaru natężenia poła elektrycznego i magnetycznego oraz hałasu po zrealizowaniu inwestycji i na jego podstawie rozstrzygnięcie kwestii zasadności ogrodzenia inwestycji oraz wprowadzenia zakazu przebywania pod linią ludzi stoi w sprzeczności z zapewnieniami organu o braku negatywnego wpływu przedsięwzięcia na zdrowie ludzi. Nakładając obowiązek wykonania analizy porealizacyjnej, organ nie wskazał w jakim terminie analiza winna być przeprowadzona oraz kiedy i komu powinny zostać przedłożone jej wyniki;

RDOS w B. wskazał, iż w toku postępowania przeanalizował oddziaływanie przedsięwzięcia na środowisko, ale w wymienianych kryteriach nie uwzględnił wpływu na ludzi;

11 uzasadnieniem wariantu wybranego do realizacji jest brak kolizji z zabudową mieszkaniową, jednakże analiza w tym zakresie dotycząca liczby wysiedleń czy wyburzeń nie uwzględnia wpływu na zdrowie ludzi w przypadku przebiegu linii w pobliżu zabudowy mieszkaniowej. W zaskarżonej decyzji nie wskazano jaka jest bezpieczna odległość linii od zabudowy mieszkaniowej, jak również nie podano liczby oraz lokalizacji budynków, które znajdują się w odległości 35-100 m od linii;

12.RDOS w B. nie wskazał w decyzji jaka jest preferowania odległość linii względem siedlisk ptaków i nietoperzy;

13. sformułowanie zawarte w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, iż "dopuszczalny w środowisku poziom pola elektromagnetycznego o częstotliwości 50 Hz nie powinien przekraczać w miejscach dostępnych dla ludzi wartości granicznej" świadczy o braku pewności organu w tym przedmiocie;

zapewnienia organu I instancji, iż "ulot mieści się w odległości 20 m od osi linii" budzą wątpliwości w kontekście warunku nałożonego w punkcie IV.1, dotyczącego konieczności wykonania pomiarów natężenia pola elektrycznego i magnetycznego oraz hałasu w strefie 35-100 m od linii;

naruszenie § 2 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2004 r. w sprawie określenia rodzajów przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko oraz szczegółowych uwarunkowań związanych z kwalifikowaniem przedsięwzięcia do sporządzenia raportu o oddziaływaniu na środowisko w zw. z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz. U. Nr 213, poz., 1397) z uwagi na błędne uznanie, iż planowana linia elektroenergetyczna nie jest inwestycją, która stwarza zagrożenie wystąpienia poważnej awarii przemysłowej;

organ nie nałożył obowiązku wykonania monitoringu wpływu inwestycji na zdrowie ludzi i zwiększenie ich śmiertelności;

w pasie 70 m, tj. 35 m po obu stronach od osi linii powstanie zakład przemysłowy, stanowiący źródło emisji pola elektromagnetycznego, na którego działanie będzie narażona skarżąca;

naruszenie zasady przezorności z uwagi na brak ustaleń w zakresie wpływu inwestycji na zdrowie ludzi pracujących pod linią oraz zwierzęta przebywające pod linią. Zdaniem skarżącej organ oparł się jedynie na ustaleniach poczynionych przez ekspertów zatrudnionych przez inwestora, którzy nie zachowali obiektywizmu.

W odpowiedzi na skargi Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska wniósł o ich oddalenie. Podniósł, że kwestionowanie decyzji przez skarżących wynika nie tyle z realnych zagrożeń i uchybień w zaskarżonej decyzji, co z niechęci skarżących do planowanej inwestycji.

Na rozprawie w dniu 11 września 2014 r. Sąd zarządził połączenie spraw o sygnaturze akt IV SA/Wa 308/14 i IV SA/Wa 439/14 do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia i zarządził prowadzenie spraw dalej pod sygnaturą akt IV SA/Wa 308/14.

Przedstawiciel Stowarzyszenia "P." wskazał, że powinna być przeprowadzona ponowna procedura oceny oddziaływania na środowisko, gdyż wówczas znane będą konkretne uwarunkowania, m.in. miejsce usadowienia słupów linii energetycznej. Podniósł, że nie przeanalizowano innych wariantów technicznych m.in. możliwości realizacji linii energetycznej przynajmniej częściowo z przebiegiem podziemnym, co skutkować będzie m.in. oszpeceniem cennego krajobrazu terenu oraz zagrożeniem zdrowia i życia okolicznych mieszkańców. Organ nie rozważał, czy nie dojdzie do naruszenia zakazów wynikających z art. 33-34 ustawy o ochronie przyrody.

B. W. zwróciła uwagę, iż tom I akt administracyjnych zaczyna się od k. 8, brak w nich wniosku inwestora o wydanie decyzji dotyczącej środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia. Niemożliwa jest kontrola formalna wniosku z treścią decyzji. Z raportu nie wynika czy analizowano oddziaływanie inwestycji na grzyby i inne organizmy roślinne i zwierzęce. Nie dokonano inwentaryzacji w związku z czym może dojść do kolizji pomiędzy inwestycją a stanowiskami grzybów objętych ochroną. Zdaniem skarżącej wydanie decyzji środowiskowej powinno wyprzedzać uchwalenie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Podniosła, że decyzje nie były przekazywane do wiadomości zgodnie ze zwyczajami miejscowymi (tzn. poszczególnym sołtysom), co skutkuje możliwością niepowiadomienia niektórych osób na terenie m.in. gminy B.. Wskazała także, że na stronie 37-38 uzasadnienia zaskarżonej decyzji wskazano, że normy mogą być przekraczane na terenie zakładu określanego jako pas technologiczny a pas ten obejmuje nieruchomość skarżącej co oznacza, iż mogą być tam przekroczone normy.

Prezes Stowarzyszenia "P." Z. G. stwierdził, iż, co do oddziaływania na zdrowie ludzi, mogą wypowiadać się tylko osoby dysponujące wiedzą medyczną, nie zaś techniczną dotyczącą pomiaru i prognozowania wielkości skażeń. Raport powinien odwoływać się do najnowszej wiedzy, zaś istniejące normy wykorzystują badania z lat 70-tych ubiegłego wieku. Sam doktor S. potwierdza, że mogą występować pojedyncze przypadku białaczki w związku z polami elektromagnetycznymi, co potwierdza przedłożone przez niego opracowanie. Raport nie analizuje wpływu na wartość nieruchomości jako na dobro materialne. Analizując odziaływanie całej inwestycji przyjęto jako tło bazowe naturalne tło ziemi, nie uwzględniając istnienia innych linii czy stacji bazowych telefonii komórkowej.

Uczestnik postępowania P. S.A. wniosły o odrzucenie skarg obu stowarzyszeń powołując się na orzeczenia NSA II OZ 662/14, II OSK 1005/12, II OSK 1059/12 oraz II OSK 2004/12 wobec braku wykazania przez stowarzyszenia związków między ich celami statutowymi a konkretną sprawą oraz braku przesłanki ochrony obiektywnego porządku prawnego. Jednocześnie zwrócił uwagę, iż w jego ocenie skarga B. W. została wniesiona po terminie, o ile liczyć go od dnia dokonania publicznego ogłoszenia (17 grudnia 2013 r. – data ogłoszenia na stronie internetowej BIP). Wywodzi, iż o ile inwestycja kolidowałaby ze stanowiskami grzybów podlegających ochronie, kwestia ta byłaby zasygnalizowana w sporządzonych opracowaniach, co wynika z treści umowy wiążącej inwestora z wykonawcą dokumentacji. Podał, iż istotna jest odległość pomiędzy krawędzią pasa technologicznego a zabudowaniami skarżącej, zaś samo odziaływanie na nieruchomość nie jest normowane. W praktyce sądowe opinie sporządzane przez Instytuty łączności są akceptowane.

Generalny Dyrektora Ochrony Środowiska wniósł o odrzucenie skarg ewentualnie o ich oddalenie. Zwrócił uwagę, iż realizacja inwestycji jako podziemnej skutkowałaby znacznie większym oddziaływaniem na zasoby przyrodnicze, zwłaszcza na stosunki wodne. Wskazał, iż inwentaryzacja obejmowała wszystkie organizmy żywe, także grzyby. Niezidentyfikowano żadnych oddziaływań, które miałyby podobny charakter np. w tych samych częstotliwościach, które mogłyby kumulować się z planowaną inwestycją.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, iż w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekające w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Stosownie zaś do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zwanej dalej p.p.s.a., Sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że w granicach danej sprawy Sąd dokonuje oceny zgodności zaskarżonego aktu z przepisami prawa, bez względu na zarzuty podniesione w skardze.

Rozpoznając skargę w świetle wyżej wskazanych kryteriów należy uznać, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Sąd stwierdza, że postępowanie w rozpoznawanej sprawie zostało przeprowadzone zgodnie z przepisami prawa. Zebrany materiał dowodowy został oceniony w sposób prawidłowy, wyciągnięto z niego logiczne wnioski, które znalazły się w obszernym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy przeprowadził ponowne postępowanie i w jego wyniku dokonał konkretnych zmian w stosunku do badanej decyzji organu I instancji.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że nie było podstaw do odrzucenia żadnej z wniesionych skarg – o co wnosił Generalny Dyrektora Ochrony Środowiska oraz uczestnik postępowania P. S.A.

Skargi zostały wniesione w terminie i wszystkie skarżące podmioty miały prawo do wniesienia skarg.

Należy podkreślić, że postępowanie przed organami obu instancji było prowadzone na podstawie ustawy Ooś i dotyczyło określenia środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia pn. " [...]".

W tym miejscu należy odnieść się do zarzutu skargi dotyczącego naruszenia zaskarżoną decyzją przepisów Konstytucji RP.

Zarzut ten uznać trzeba za niezasadny.

Podkreślić trzeba, iż władze publiczne są zobowiązane do "prowadzenia polityki zapewniającej bezpieczeństwo ekologiczne współczesnemu i przyszłym pokoleniom" (art. 74 ust. 1 Konstytucji RP). Sformułowanie to określa ramy zadań (zasady polityki) państwa, nie rodzi natomiast bezpośrednio jakichkolwiek praw podmiotowych po stronie jednostki. Pojęcie "bezpieczeństwo ekologiczne" należy rozumieć jako uzyskanie takiego stanu środowiska, który pozwala na bezpieczne przebywanie w tym środowisku i umożliwia korzystanie z tego środowiska w sposób zapewniający rozwój człowieka. Ochrona środowiska jest jednym z elementów "bezpieczeństwa ekologicznego", ale zadania władz publicznych są szersze - obejmują też działania poprawiające aktualny stan środowiska i programujące jego dalszy rozwój. Podstawową metodą uzyskania tego celu jest - nakazane przez art. 5 Konstytucji - kierowanie się zasadą zrównoważonego rozwoju, co nawiązuje do ustaleń międzynarodowych, w szczególności konferencji w Rio de Janeiro w 1992 r. (por. J. Boć, (w): Konstytucje Rzeczypospolitej oraz komentarz do Konstytucji RP z 1997 r., pod red. J. Bocia, Wrocław 1998, s. 24 i nast.).

W ramach zasad zrównoważonego rozwoju mieści się nie tylko ochrona środowiska, ale także należyta troska o rozwój społeczny i cywilizacyjny, związany z konicznością budowania stosownej infrastruktury (np. linii energetycznych) niezbędnej dla - uwzględniającego cywilizacyjne potrzeby - życia człowieka i poszczególnych wspólnot. Idea zrównoważonego rozwoju zawiera więc w sobie potrzebę uwzględnienia różnych wartości konstytucyjnych i stosownego ich wyważenia (por. wyrok TK z dnia 6 czerwca 2006 r., K 23/05, OTK 2006/6/62).

Reasumując Sąd stwierdza, że ochrona środowiska naturalnego jest niezwykle ważna, jednak nie może być realizowana w oderwaniu od rozwoju cywilizacyjnego, który jest niezbędny dla należytego funkcjonowania społeczeństwa we współczesnym, rozwijającym się świecie.

Odnosząc się do poszczególnych zarzutów przedstawionych w skargach Sąd stwierdza, że nietrafny jest zarzut podnoszony przez Stowarzyszenie "P.", iż w niniejszej sprawie "o życiu i zdrowiu decyduje norma sporządzona przez ludzi pracujących dla inwestora i nieprowadzących badań", bowiem poziomy dopuszczalnego promieniowania elektromagnetycznego zostały ustalone w drodze rozporządzenia z dnia 30 października 2003 r. przez Ministra Środowiska w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw zdrowia, zgodnie z delegacją, ustawową określoną w art. 122 ust. 1 Poś. Zatem poziomy te uwzględniają aspekty medyczne oddziaływania pól elektromagnetycznych na organizm człowieka i znajdują zastosowanie również względem grup podwyższonego ryzyka, w tym dzieci. Dopuszczalne poziomy pól elektromagnetycznych, jakie mogą występować w środowisku w miejscach dostępnych dla ludności zostały ustalone przy założeniu, że ciągłe przebywanie osób w dowolnym wieku i stanie zdrowia - w polach o określonych poziomach - nie może pociągać za sobą negatywnych skutków dla zdrowia tych osób. Dopuszczalne poziomy promieniowania elektromagnetycznego w środowisku współtworzą na mocy art. 83 ust. 2 Poś, standardy jakości środowiska, będące w zgodzie z art. 82 Poś, jednym z podstawowych narzędzi służących realizacji ochrony zasobów środowiska. Realizacja przedmiotowego przedsięwzięcia z zachowaniem ustalonego pasa technologicznego terenu i tym samym dopuszczalnych poziomów promieniowania elektromagnetycznego w środowisku, nie będzie oddziaływać znacząco na zdrowie ludzi, którzy nie będą "na stałe" przebywać w pasie technologicznym linii energetycznej. Z akt sprawy wynika, że w toku postępowania zmierzającego do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, organ I instancji zwrócił się do Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w [...] oraz Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w [...] o wyrażenie opinii zakresie wymagań higienicznych i zdrowotnych. Organy te pozytywnie zaopiniowały warunki realizacji przedmiotowego przedsięwzięcia. Tym samym stwierdzić należy, że warunki realizacji przedsięwzięcia zostały poddane ocenie organów administracji publicznej wyspecjalizowanych w zakresie warunków sanitarnych, higienicznych i zdrowotnych, a organy te zaopiniowały pozytywnie realizację przedmiotowego przedsięwzięcia.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 66 ust. 1 pkt 8 ustawy Ooś, z racji pominięcia w toku postępowania kwestii związanych z kumulacją oddziaływań w zakresie emisji pól elektromagnetycznych pochodzących od planowanej linii elektroenergetycznej 400 kV, Sąd zauważa, iż działając w zgodzie z art. 136 Kpa, GDOŚ przeprowadził w toku postępowania odwoławczego dodatkowe postępowanie wyjaśniające, w ramach którego inwestor został wezwany pismem z dnia 21 października 2013 r., do wyjaśnienia wątpliwości zawartych w raporcie o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko. Wątpliwości dotyczyły m.in. skumulowanych oddziaływań planowanej inwestycji z innymi przedsięwzięciami. Uzupełnienie przekazane przez inwestora pismem z dnia 25 października 2013 r., pozwoliło, organowi orzekającemu, ustalić, że z uwagi na zróżnicowany zakres częstotliwości pól generowanych przez napowietrzne linie elektroenergetyczne oraz emitowanych przez anteny stacji bazowych telefonii komórkowej, nieuprawnione jest mówienie w tym kontekście o skumulowanym oddziaływaniu na środowisko. Anteny stacji bazowych telefonii komórkowej wytwarzają pola elektromagnetyczne o częstotliwości przekraczającej 900 MHz, którego właściwości są inne niż pola elektromagnetycznego o częstotliwości 50 Hz, jakie generują linie napowietrzne. Pola elektromagnetyczne o częstotliwości 50 Hz i promieniowanie o częstotliwości przekraczającej 900 MHz należy zatem traktować jako dwa różne zjawiska, które się nie kumulują. Konsekwencją tak znaczących różnic częstotliwości pól elektromagnetycznych, są odmienne standardy środowiskowe, określone w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 30 października 2003 r. w sprawie dopuszczalnych poziomów pól elektromagnetycznych w środowisku oraz sposobów sprawdzania dotrzymania tych poziomów, wyznaczone w zależności od rodzaju źródła, które je wytwarza. W obowiązujących przepisach nie istnieje zatem norma, do której możliwe byłoby odniesienie efektu skumulowanego oddziaływania pola elektromagnetycznego pochodzącego z zupełnie odmiennych źródeł.

W konsekwencji naruszenie, na które wskazuje skarżące Stowarzyszenie nie może być odniesione do przedmiotowej sprawy, z racji braku naukowego uzasadnienia, jak również określonej normy, do której możliwe byłoby odniesienie efektu skumulowanego oddziaływania pola elektromagnetycznego pochodzącego od linii napowietrznych i anten stacji bazowych telefonii komórkowej.

Skumulowanym oddziaływaniom planowanej inwestycji z innymi przedsięwzięciami został poświęcony rozdział 9.2 część IV raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko z czerwca 2012 r. Autorzy raportu dokonali zestawienia skrzyżowań i zbliżeń przedmiotowej linii elektroenergetycznej z innymi inwestycjami planowanymi lub istniejącymi w poszczególnych gminach, w buforze 500 m oraz opisali oddziaływania skumulowane na etapie budowy, eksploatacji i likwidacji linii 400 kV. Szczegółowa analiza skumulowanego oddziaływania pola elektromagnetycznego wytwarzanego przez przedmiotową linię 400 kV z istniejącymi lub planowanymi w rejonie przedmiotowej inwestycji liniami napowietrznymi o napięciu 110 kV (skrzyżowania lub zbliżenia) została zawarta w opracowaniu pt.: "Analiza oddziaływania na środowisko pola elektromagnetycznego wytwarzanego przez krzyżowane linie napowietrzne: istniejące o napięciu 110 kV i projektowaną 400 kV linia [...] - granica RP", wykonanym przez Biuro "E." w grudniu 2012 r., stanowiącym załącznik nr 4 do pisma pełnomocnika inwestora z dnia 25 października 2013 r. Przeprowadzone na potrzeby ww. opracowania obliczenia wskazują, że w okolicach skrzyżowań i zbliżeń linii 400 kV z liniami 110 kV natężenie pola magnetycznego oraz natężenie pola elektrycznego nie przekroczy, ustalonej w obowiązujących przepisach wartości dopuszczalnej dla miejsc dostępnych dla ludzi (E = 10kV/m, H = 60 A/m).

Sąd zauważa również, że zagadnienia dotyczące zmian regulacji prawnych w zakresie składowych pola elektrycznego i magnetycznego wykraczają poza zakres przedmiotowy sprawy oraz określone w przepisach ustawy Ooś kompetencje organu w zakresie ocen oddziaływania na środowisko, wobec czego zarzuty w tym zakresie nie są zasadne.

Nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut dotyczący potrzeby domagania się od inwestora dodatkowego wykazania braku zagrożenia ze strony projektowanej linii elektroenergetycznych w zakresie wpływu emitowanego przez nią pola elektromagnetycznego na zdrowie ludzi, bowiem z dokumentacji sprawy wynika, że realizacja przedmiotowego przedsięwzięcia z zachowaniem pasa technologicznego (70 m tj. 2 x 35 m od osi linii w obie strony) nie będzie negatywnie oddziaływać na środowisko, w tym na zdrowie ludzi. Ponadto w tego rodzaju postępowaniu nie przewiduje się badania zdrowia ludzi pod kątem ogólnego oddziaływania na organizm człowieka pól elektromagnetycznych. Niemniej jednak, chcąc rozwiać obawy okolicznych mieszkańców o zdrowie oraz dążąc do podjęcia działań mających na celu ograniczenie przebywania ludzi w zasięgu pól elektromagnetycznych o poziomach ponadnormatywnych, stosując zasadę przezorności organ I instancji nałożył obowiązek wykonania analizy porealizacyjnej w zakresie hałasu i pola elektromagnetycznego (punkt IV decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach). Zaproponowana analiza porealizacyjna obejmie pomiary najważniejszych oddziaływań, wynikających z funkcjonowania przedsięwzięcia.

Ponadto nie znajduje uzasadnienia w obowiązujących przepisach prawa konieczność ustanowienia "strefy bezpieczeństwa", bowiem polskie przepisy nie regulują kwestii minimalnej, bezpiecznej odległości linii elektroenergetycznej od zabudowań czy miejsc przebywania ludzi, gdyż podstawowe oddziaływania, czyli hałas i pole elektromagnetyczne, posiadają graniczne normy w prawie powszechnie obowiązującym. W zaskarżonej decyzji organu odwoławczego wyjaśniono, iż "pas technologiczny został wyznaczony tak, aby wszelkie oddziaływania linii zamknęły się w jego granicach, zatem w tym obszarze nie jest możliwa lokalizacja zabudowy mieszkaniowej". Dlatego poza wyznaczoną strefą 35 m po obu stronach od osi linii nie występują żadne obostrzenia i dozwolone jest umiejscawianie budynków przeznaczonych do stałego przebywania w nich ludzi. Dodatkowo odległość pomiędzy przewodem fazowym a ziemią w żadnym miejscu nie będzie mniejszą niż 13,4 m, dzięki czemu możliwa będzie praca pod linią nawet przy użyciu większych maszyn rolniczych. Przebywanie w zasięgu oddziaływania takich pól jest całkowicie bezpieczne i zgodne z obowiązującymi obecnie przepisami. W tej sytuacji zabudowania skarżącej B. W., które nie znajdują się w strefie 35 ma od projektowanej linii energetycznej nie będą narażone na ponadnormatywne oddziaływanie pola elektromagnetycznego.

Trzeba podkreślić, że w raporcie o oddziaływaniu na środowisko projektowanej linii 400 kV relacji [...] — granica RP, przedstawiono 6 wariantów lokalizacyjnych inwestycji oraz charakterystykę wariantu zerowego (polegającego na odstąpieniu od budowy linii 400 kV) i wariantu kablowego (doziemnego).

Jeśli chodzi o wariant zerowy to pod względem implikacji środowiskowych jest to wariant najkorzystniejszy, jednakże jego przyjęcie oznaczałoby odstąpienie od inwestycji i pozostawienie dużego regionu Polski bez dostatecznego zabezpieczenia w dostawy energii elektrycznej (czego konsekwencje, także w zakresie wpływu na środowisko są trudne do przewidzenia) oraz niezrealizowanie jednego z kluczowych projektów o randze połączenia transeuropejskiego (str. 38 część I raportu). Takie rozwiązanie, szczególnie w obecnej sytuacji geopolitycznej byłoby wielce niekorzystne dla kraju i jego bezpieczeństwa energetycznego.

Z akt sprawy ( w tym z raportu oddziaływania) wynika, że realizacja projektowanego przedsięwzięcia metodą kablową wiązałaby się z większą skalą negatywnych oddziaływań na środowisko niż linia napowietrzna, co legło u podstaw wyboru realizacji przedsięwzięcia w postaci linii napowietrznej. Takie przeprowadzenie linii mogłoby mieć bardzo niekorzystne skutki np. w zakresie naruszenia stosunków wodnych i oddziaływania na glebe.

Z dokumentacji sprawy wynika, że wybór rekomendowanego wariantu 4 poprzedzony był szczegółową, analizą wielokryteriową, która umożliwiła wybór optymalnego wariantu z uwzględnieniem różnych kryteriów mających istotny wpływ na realizację i funkcjonowanie danego rozwiązania wariantowego. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że wariant ten jest najkorzystniejszy pod względem środowiskowym, ekonomicznym i społecznym, w tym pod względem wpływu na zdrowie i życie ludzi. Nie znajduje zatem uzasadnienia wybór innego wariantu lokalizacyjnego lub technologicznego. Kwestia ta została dogłębnie wyjaśniona przez organ administracji i znalazła wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Trudno też zgodzić się ze stanowiskiem Stowarzyszenia "P.", iż budowa linii elektroenergetycznej nie przyczyni się do rozwoju gospodarczego i nie służy realizacji ważnego interesu publicznego, bowiem stworzenie warunków do efektywnego i niezawodnego przesyłania energii elektrycznej, a następnie dostarczania jej do odbiorców jest jednym z czynników determinujących rozwój gospodarczy regionu i kraju.

Zapewnienie gwarancji przesyłu energii elektrycznej zwiększy atrakcyjność inwestycyjną regionu i stworzy szansę na jego rozwój nie tylko poprzez zwrócenie uwagi nowych inwestorów, którzy stworzą dodatkowe miejsca pracy, ale również z uwagi na korzyści finansowe jakie z podatku odprowadzanego od nieruchomości przez właściciela sieci elektroenergetycznej zasilą budżety gmin położonych na trasie przebiegu linii.

Odnośnie konieczności zorganizowania publicznej debaty dotyczącej całokształtu polityki energetycznej Polski trzeba stwierdzić, że przedmiotowe postępowanie dotyczy konkretnej inwestycji, tj. linii elektroenergetycznej 400 kV [...]- granica RP, nie zaś ogólnej polityki energetycznej kraju za której opracowanie odpowiedzialny jest Minister Gospodarki, jako minister właściwy ds. energetyki. Przyjęta "Polityka energetyczna Polski do roku 2030" stanowi załącznik do Uchwały nr 202/2009 Rady Ministrów z dnia 10 listopada 2009 r. i została poddana procedurze strategicznej oceny oddziaływania na środowisko. W ramach strategicznej oceny oddziaływania na środowisko, organ opracowujący projekt dokumentu przygotował prognozę oddziaływania na środowisko, która jest odpowiednikiem raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, opracowywanego w ramach postępowania w sprawie oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko.

Przygotowana prognoza oddziaływania na środowisko wraz z projektem dokumentu została poddana opiniowaniu przez organ ochrony środowiska oraz organ inspekcji sanitarnej, a następnie, po uwzględnieniu w treści projektu ww. dokumentu uzyskanych opinii i uzgodnień, udziałowi społeczeństwa.

Jak słusznie wskazał organ w odpowiedzi na skargę, wszyscy zainteresowani danym postępowaniem mieli możliwość na przełomie maja i czerwca 2009 r. złożenia uwag i wniosków do dokumentów przedłożonych do wglądu.

Ustosunkowując się do kwestii związanych z "zasadą solidarności wszystkich ludzi w przestrzeni i w czasie", wpływu inwestycji na przyszłe pokolenia, współuczestnictwa mieszkańców w planowanym przedsięwzięciu Sąd stwierdza, iż wydając zaskarżoną decyzję organ kierował się ogólnymi zasadami procedury administracyjnej określonymi w art. 6-16 Kpa, które wynikają również z przepisów Konstytucji RP. Mając na uwadze rozwój techniki i wzrastające zapotrzebowanie na energię elektryczną, w trosce o odbiorców energii (obecnych i przyszłych), realizacja przedmiotowej inwestycji jest niezbędna dla wzmocnienia bezpieczeństwa energetycznego Polski i państw sąsiednich. Planowane przedsięwzięcie zapewni zwiększenie pewności pracy Krajowego Systemu Przesyłowego oraz stabilną pracę sieci przesyłowej 400 kV w centralnej i północno-wschodniej części Polski. Połączenie transgraniczne pomiędzy Polską i [...] jest jednym ze strategicznych projektów Polski oraz Unii Europejskiej. Zasada współuczestnictwa mieszkańców w podejmowaniu przedsięwzięcia zrealizowana została poprzez zapewnienie udziału społeczeństwa w postępowaniu.

Odnosząc się do zarzutów skarg dotyczących naruszenia zasad postępowania administracyjnego Sąd stwierdza, iż materiał dowodowy, zgodnie z art. 7 i 77 k.p.a., został zebrany i rozpatrzony wnikliwie, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, spełniającym wymogi art. 107 § 3 k.p.a.

Mając na uwadze przedstawiony stan faktyczny sprawy, Sąd stwierdza, iż organ dokonał dokładnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, uzasadnił podstawę prawną wskazaną w decyzji i dokonując właściwej interpretacji przepisów wydał decyzję zgodną z prawem.

Z tych względów, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270), należało oddalić skargę jako niezasadną.