Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 31/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2011-03-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art.123;
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: art.41a ust.1 pkt 1, art.52;
journal: Dz.U. 1991 nr 7 poz 24
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników.
article: art.7, art. 77 par.1 art.80, art. 107 par.3, art. 180 par.1;
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Błesiński, Sędziowie Sędzia WSA Zofia Skrzynecka, Sędzia WSA Renata Kantecka (spr.),, Protokolant Specjalista Paweł Guziur, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 31 marca 2011r. sprawy ze skargi Z. P. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek i odsetek na ubezpieczenie społeczne rolników uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 8 września 2010r. Z. P. zwrócił się do Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o umorzenie części naliczonych składek zaległych z tytułu ubezpieczenia społecznego rolników w kwocie 10.000 zł oraz o rozłożenie pozostałych 6.000 zł na raty w kwocie 50 zł miesięcznie. We wniosku zobowiązany powołał się na swoją sytuację finansową podkreślając, że z tak małego gospodarstwa nie może utrzymać rodziny (żony i siebie) i opłacić zaległych i bieżących składek KRUS, gdyż składki te przekraczają wielkość dochodu uzyskiwanego z gospodarstwa.

Decyzją nr "[...]" z dnia "[...]" Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego nie umorzył Z.P.należności i odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne rolników, których kwota w dniu złożenia wniosku wynosiła 15.474,30 zł i dotyczyła okresu od 4 kwartału 2000r. do 3 kwartału 2010r.

Powołując w podstawach prawnych ww. decyzji art.36 ust.1 pkt 10 i art.41a ust.2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn.: Dz.U. z 2008r. nr 50, poz.291 ze zm.), dalej jako u.u.s.r., organ wskazał, że zgodnie z tymi przepisami Prezes KRUS lub upoważniony przez niego pracownik, w przypadkach upoważnionych ważnym interesem dłużnika, na wniosek, uwzględniając jego możliwości płatnicze oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowych i wypadkowych może udzielić ulgi w spłacie zaległości w formie umorzenia składek ubezpieczenia społecznego rolników wraz z odsetkami. Organ stwierdził, że we wniosku o umorzenie części zaległości strona wskazała tylko na ciężką sytuację finansowo – bytową. W związku z brakiem dowodów przemawiających za umorzeniem postanowiono jak w sentencji.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Z.P. wskazał, że z powierzchni 1 ha ziemi nie jest w stanie opłacać bieżących składek swoich i żony na KRUS i utrzymać się. Zaznaczył, że jest chory i może zadeklarować spłatę zaległych składek w ratach po 50 zł miesięcznie. Podkreślił, że nie można na obywatela nakładać większych obciążeń składkowych i podatkowych niż jego możliwości zarobkowe.

Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją nr "[...]" z dnia "[...]" r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ stwierdził, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona nie wskazała nowych zdarzeń losowych oraz innych okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę do umorzenia odsetek. Wskazano, że ciężka sytuacja w rolnictwie nie dotyczy wyłącznie strony, ale wszystkich rolników. Nie ma zatem podstaw do uprzywilejowanego traktowania strony w stosunku do innych rolników.

Na powyższą decyzję Z.P. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, wnosząc o umorzenie składek. Skarżący wskazał, że gospodaruje na powierzchni 1,25 ha przeliczeniowego, prowadząc gospodarstwo ogrodnicze, z którego się utrzymuje i opłaca składki z tytułu KRUS żony. Sam w latach 1995-2010 składek za siebie nie płacił, ponieważ nie było go na to stać. Obecnie, od trzech miesięcy, choruje i jest na utrzymaniu rodziny, gdyż KRUS nie wypłaca mu żadnych środków do życia, potrącając ze świadczenia składki bieżące i zaległe, choć tego dokładnie nie wie, bo żadnego pisma w tej sprawie nie otrzymał.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. Zaznaczył, że skarżący przez 15 lat nie opłacał składek na ubezpieczenie społeczne mimo takiego obowiązku, co spowodowało powstanie zadłużenia. Skarżący prowadził dwie szklarnie z uprawą warzyw i kwiatów, tym samy posiadał niewielki, ale stały dochód, który umożliwiał opłacanie składek na ubezpieczenie żony i utrzymanie dwóch synów na studiach. Nie posiada innych zadłużeń.

W piśmie procesowym z dnia 23 marca 2011r. skarżący odniósł się do argumentów organu zawartych w odpowiedzi na skargę i podtrzymał swoje stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna, ale z innych względów niż w niej wskazanych.

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Mają uprawnienia kasacyjne, co oznacza, że nie zastępują organów administracji w rozstrzyganiu spraw, a stwierdzając, że zaskarżona decyzja (postanowienie) narusza prawo materialne, bądź przewidziane przepisami zasady postępowania administracyjnego, mogą uchylić zaskarżony akt lub stwierdzić jego nieważność. Stanowią o tym art. 3 i art.145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) cytowanej dalej jako p.p.s.a.

Wyjaśnić również należy, że stosownie do art.134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpatrując niniejszą sprawę Sąd dopatrzył się naruszeń prawa procesowego, skutkujących taką wadliwością zaskarżonej decyzji, która wymagała wyeliminowania jej z obrotu prawnego - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.

Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowi art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. – organ prawidłowo zacytował ten przepis, choć powołując podstawę prawną decyzji błędnie wskazał art. 41a ust. 2 u.u.s.r., stanowiący podstawę umarzania należności z tytułu składek z urzędu. Zgodnie z brzmieniem art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno - rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części.

Z użytego w tym przepisie sformułowania "może umorzyć" wynika, że podejmowane na tej podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Nie zwalnia to jednak organu od obowiązku przeprowadzenia prawidłowego postępowania oraz wydania decyzji spełniającej wymogi określone w przepisach prawa. Sąd rozpoznając skargi na decyzje wydane w trybie uznania administracyjnego może badać czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności faktycznych, właściwie uzasadniając swoje stanowisko.

W sprawach nieuregulowanych w u.u.s.r. stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2007r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), powoływanej dalej jako u.s.u.s., o czym stanowi art.52 u.u.s.r. Natomiast według art.123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych tą ustawą, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej k.p.a.), chyba, że ustawa stanowi inaczej. Analogiczne unormowanie zawiera także art. 180 § 1 k.p.a. stanowiący, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy tego Kodeksu, chyba, że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach.

Zakres postępowania wyjaśniającego w niniejszej sprawie określał powołany art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. Obowiązkiem organu wydającego orzeczenie na jego podstawie jest wyjaśnienie czy w sytuacji osoby, która złożyła wniosek o umorzenie należności składkowych nie występuje ważny interes umożliwiający umorzenie tych należności, który powinien być rozważony przy uwzględnieniu możliwości płatniczych wnioskodawcy i stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. Za przesłankę uzasadniającą umorzenie zaległości z tytułu składek uznać można trudną sytuację finansową ubezpieczonego i w rozpoznanej sprawie strona właśnie na tę okoliczność się powoływała. Przesłanka ważnego interesu zostanie spełniona, gdy wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego i jego żonę podstawowych potrzeb życiowych. Niezbędne jest zatem wyjaśnienie, jak również odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, stanu faktycznego sprawy w zakresie sytuacji osobistej oraz majątkowej wnioskodawcy ze szczególnym uwzględnieniem jego możliwości płatniczych. Następnie odniesienie takiego stanu faktycznego do wysokości zadłużenia względem Kasy. W przeciwnym razie decyzja negatywna dla wnioskodawcy staje się decyzją nieuzasadnioną i dowolną, a powody odmowy umorzenia, którymi kierował się organ orzekający będą nieznane.

W niniejszej sprawie organ obowiązku opisanego powyżej nie wykonał. Nie ustalił bowiem w sposób prawidłowy stanu faktycznego - nie dokonał analizy dochodów skarżącego oraz wydatków, które musi on ponosić w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, jak również nie dokonał oceny tego stanu na gruncie powołanego przepisu. Uzasadnienie organu sprowadza się do lakonicznego stwierdzenia, że nie ma dowodów przemawiających za umorzeniem oraz brak jest zdarzeń losowych i innych okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę umorzenia. Nie wiadomo natomiast nic na temat sytuacji osobistej czy majątkowej skarżącej. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie wskazuje istotnych elementów, które powinny składać się na stan faktyczny sprawy, takich jak ustalenie: ilości osób pozostających na jego utrzymaniu, pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym, wielkości dochodów uzyskiwanych przez skarżącego z gospodarstwa oraz dochodów uzyskiwanych przez żonę skarżącego, czy też wydatków stałych ponoszonych na utrzymanie gospodarstwa domowego skarżącego, a zatem kosztów wyżywienia, czynszu, opłat na energię, gaz, wodę, kosztów leczenia.

Dokonanie analizy sytuacji materialnej skarżącego, a mianowicie z jednej strony ustalenie wielkości osiąganych przez skarżącego i jego żonę dochodów, a z drugiej wielkości koniecznych wydatków, pozwoli ocenić, czy skarżący ma możliwość zapłaty zaległych należności składkowych. Dopiero wyjaśnienie powyższych kwestii pozwoli na poznanie możliwości płatniczych skarżącego i dalszą ocenę zasadności jego wniosku na podstawie art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r.

W tej sytuacji stwierdzenie organu zawarte w zaskarżonej decyzji, że brak jest podstaw do umorzenia składek jest dowolne i przedwczesne. Organ, prowadząc postępowanie w sprawie z wniosku strony o umorzenie należności z tytułu składek, miał obowiązek wyjaśnić jego sytuację finansową i ocenić, czy zapłata tych należności w kwocie 15.474,30 zł rzeczywiście może zagrozić jego egzystencji.

Powyższe wskazuje na naruszenie przez organ zasady prawdy obiektywnej (materialnej), określonej w art. 7 k.p.a., a polegającej na obowiązku podjęcia wszelkich kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Zasada ta została rozwinięta w art. 77 § 1 k.p.a., którego treść obliguje organy administracji publicznej do zebrania w sposób wyczerpujący, jak również rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Jednocześnie organ odwoławczy naruszył art. 80 k.p.a. stanowiący, że ocena czy dana okoliczność została udowodniona powinna nastąpić na podstawie całokształtu materiału dowodowego.

W niniejszej sprawie możliwości płatnicze skarżącego nie zostały ustalone, a w konsekwencji powyższego nie zostały uwzględnione przez organ orzekający, jak tego wymaga omawiany art. 41a ust.1 u.u.s.r. Tym samym wydane orzeczenie należy uznać za nieuzasadnione.

Nadto organ powinien w uzasadnieniu decyzji szczegółowo wskazać przyczyny, dla których nie zastosował instytucji umorzenia. Dopełnienie tego obowiązku nabiera szczególnej wagi, gdy organ działa w granicach uznania administracyjnego. Brak w uzasadnieniu zaskarżanej decyzji, jak i decyzji ją poprzedzającej, ustaleń oraz rozważenia wszystkich okoliczności związanych z sytuacją materialną zobowiązanego stanowi naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Powołany przepis stanowi, iż uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Oceniając zaskarżoną decyzję Prezesa KRUS we wskazanym wyżej zakresie, jak i decyzję ją poprzedzającą, stwierdzić należy, iż rozstrzygnięcia te tych wymogów nie spełniają. Wadliwe uzasadnienie decyzji uznaniowej nie pozwala na ocenę, czy przy jej wydaniu organ nie dopuścił się dowolności lub zaniechania przy wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy, a tym samym, czy nie zostały przekroczone granice uznania administracyjnego.

Konkludując Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem omówionych powyżej przepisów procedury, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. Wskazane uchybienia formalne, w ocenie Sądu, mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Rozpoznając ponownie sprawę Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego zobowiązany będzie do wydania decyzji z uwzględnieniem poczynionych przez Sąd uwag. W ramach tego organ administracyjny winien w szczególności wyjaśnić sytuację materialną i możliwości płatnicze skarżącego, a następnie uwzględnić je przy ustalaniu czy w sprawie nie występuje ważny interes skarżącego umożliwiający umorzenie zaległych składek w trybie art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. Zasadne jest zatem ustalenie i porównanie miesięcznych dochodów oraz wydatków rodziny skarżącego, poprzedzone zebraniem oraz oceną niezbędnych dowodów w tym zakresie. Ustalenia organu winny znaleźć pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.