Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 754/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2020-01-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 8 ust. 1, art. 39  ust. 1, ust. 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1508
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.
article: Art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożenna Blitek Sędziowie WSA Janusz Bociąga WSA Maria Zawadzka (spr.) Protokolant specjalista Bernadetta Szczypka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 13 maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia z pomocy społecznej skargę oddala


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 13 maja 2019 r. sygn. akt [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania M. K. (dalej jako skarżąca) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Wójta Gminy z dnia [...] 2019 r., nr [...] odmawiającą przyznania skarżącej świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej na zakup posiłku, żywności oraz świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych za dni wolne od nauki;

Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie prawnym i faktycznym:

Decyzją z dnia [...] 2019 r., organ I instancji odmówił skarżącej przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej na zakup posiłku, żywności oraz świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych za dni wolne od nauki. W uzasadnieniu wskazano, że skarżąca przekroczyła kryterium dochodowe uprawniające do przyznania pomocy w formie zasiłku celowego ponieważ jej dochód w grudniu 2017 r. wynosił 2.113,50 zł, a więc przekroczył kryterium kwalifikujące do pomocy, wynoszące 1.542,00 zł.

W odwołaniu skarżąca kwestionując zaskarżoną decyzję wskazała na trudna sytuację rodziny, wydatki związane z utrzymaniem dzieci i ponoszeniem kosztów ich leczenia. Ponadto zarzuciła, że organ ponownie odmówił przyznania jej świadczenia, w sytuacji, gdy decyzja wydana w tej samej sprawie została uchylona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 25 września 2018 r. sygn. akt III SA/Kr 538/18, a w uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że organ I instancji błędnie wyliczył dochód skarżącej za grudzień 2017 r.

Decyzją z dnia 13 maja 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium powołało art. 8 ust 1, art. 39 ustawy o pomocy społecznej oraz wskazało, że decyzją z dnia [...] 2018 r. znak: [...] . Kolegium utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...] 2018 r., odmawiającą przyznania skarżącej przedmiotowego świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej. W wyniku złożonej skargi WSA w Krakowie wyrokiem z dnia 25 września 2018 r. sygn. akt III SA/Kr 538/18, uchylił zaskarżoną decyzję SKO oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że "skarga zasługiwała na uwzględnienie ponieważ organy zaliczyły do tzw. kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej kwotę 851,88 zł z tytułu zasiłku chorobowego należnego za grudzień 2017 r., pomimo że skarżąca faktycznie otrzymała w grudniu jedynie 302,50 zł. Sąd podkreślił, że w aktach administracyjnych znajduje się pismo ZUS z dnia 22 stycznia 2018 r., z którego wynika, że wysokość zasiłku chorobowego za grudzień 2017 r. wynosiła 851,88 zł netto, jednak skarżąca okazała na rozprawie zaświadczenie, że ZUS faktycznie wypłacił w grudniu 2017 r. tylko 302,50 zł.

Rozpoznając ponownie sprawę, organ ustalił, że do dochodu rodziny skarżącej za grudzień 2017 r., należało zaliczyć: zasiłek chorobowy w wysokości 302,50 zł, zasiłek rodzinny na córkę O. w wysokości 124,00 zł, zasiłek rodzinny na syna E. w wysokości 124,00 zł, zasiłek pielęgnacyjny na syna E. w wysokości 153,00 zł, dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji w wysokości 110,00 zł, alimenty w wysokości 1300,00 zł. Zatem łączny dochód rodziny skarżącej za grudzień 2017 r. wyniósł 2.113,50 zł i przekroczył obowiązujące na ten dzień kryterium dochodowe wynoszące 1.542,00 zł. Skutkowało to odmową przyznania skarżącej wnioskowanej pomocy ze względu na przekraczanie kryterium dochodowego.

Organ wskazał także, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z dziećmi, nie uzyskuje żadnych dochodów poza świadczeniami rodzinnymi oraz alimentami od męża i zasiłkiem chorobowym. Przekroczenie ustawowego kryterium dochodowego, uniemożliwia ubieganie się przez skarżącą o świadczenie na podstawie art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Pomimo tego organ I instancji przeprowadził postępowanie wyjaśniające, w trakcie którego ustalił aktualną sytuację finansową i zdrowotną skarżącej. Zdaniem organu położenie skarżącej nie jest łatwe ze względu na brak środków finansowych oraz stan zdrowia syna, jednak z drugiej strony świadczenia z tytułu pomocy społecznej mają stanowić wsparcie dla osób znajdujących się w ciężkim położeniu, nie zaś stałe źródło utrzymania. Ponadto pobierający pomoc winni współpracować z instytucjami pomocy społecznej i dążyć do rozwiązania swoich problemów. Zatem brak jest podstaw do przyjęcia, że przyznanie skarżącej pomocy w formie kolejnego zasiłku celowego jest uzasadnione i odpowiada celom jakie zostały określone w ustawie o pomocy społecznej.

Orzekając w przedmiocie przyznania takiego świadczenia organ ma obowiązek wziąć pod uwagę wskazania ustawodawcy, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej) a także, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom mieszczącym się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej).

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz przyznania jej przedmiotowych świadczeń, względnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ administracyjny. W uzasadnieniu skargi skarżąca podkreśliła, że jako samotna matka znajduje się w bardzo ciężkiej sytuacji majątkowej. Utrzymuje się jedynie ze świadczeń z pomocy społecznej i świadczenia 500+. Ojciec jej dzieci nie łoży na ich utrzymanie, a egzekucja jest nieskuteczna. Zdaniem skarżącej nie przekracza ona kryterium dachowego uprawniającego do pobierania zasiłków okresowych, a ponadto ostatnio pogorszył się jej stan zdrowia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w całości podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2018.2107), sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem decyzji, postanowień, czynności i innych aktów administracyjnych. Sądy te kontrolują, czy organy administracyjne wydające zaskarżone akty nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, mającego bądź mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czy też stanowiącego podstawę wznowienia postępowania, albo naruszenia prawa uzasadniającego ich nieważność. Jedynie wówczas jest możliwe uchylenie kwestionowanego rozstrzygnięcia bądź stwierdzenie jego nieważności w trybie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2019.2325; dalej: p.p.s.a.).

Kontrola sądowoadministracyjna, przeprowadzona w oparciu o powyższe kryteria nie wykazała, by zaskarżona decyzja naruszała prawo w sposób uzasadniający jej uchylenie.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U.2018.1508; dalej jako ustawa), a w szczególności art. 8 i art. 39 powołanej ustawy.

Ocena zgodności z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia wymaga w pierwszej kolejności odwołania się do zasad ogólnych zawartych w powołanej ustawie, w tym przede wszystkim do ustawowej definicji pomocy społecznej określonej w art. 2 ust. 1 ustawy. Zgodnie ze wskazanym przepisem pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z przywołanej definicji jednoznacznie wynika, że pomoc społeczna ma jedynie na celu wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, do życiowego usamodzielnienia i integracji społecznej, a udzielane świadczenia mają być adekwatne do sytuacji osób korzystających z pomocy, od których z kolei wymaga się współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Natomiast, stosownie do art. 39 ust. 1 i 2 ustawy w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności. leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.

Przyznanie tego rodzaju pomocy społecznej uzależnione jest zatem m.in. od wystąpienia przesłanki dotyczącej braku możliwości samodzielnego przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej związanej z niemożliwością zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Prawo do tego świadczenia przysługuje osobie w przypadku wystąpienia okoliczności, o których mowa w art. 7 ustawy, m.in. osobie niepełnosprawnej, długotrwale i ciężko chorej, której dochód nie przekracza kwoty kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 ustawy. Przy czym dla osoby samotnie gospodarującej kryterium to, w grudniu 2017 r., wynosiło 634 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1), zaś dla skarżącej wraz z rodziną kryterium to wynosiło 1.542,00 zł.

Organy słusznie podkreślały, że zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 7 omawianej ustawy, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin, natomiast rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, o ile odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach instytucji pomocy społecznej. Ocena warunków i możliwości udzielenia określonego rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń, stosownie do okoliczności konkretnej sprawy, należy do organu administracji, któremu w tym zakresie pozostawiono określony zakres swobody.

Bez wątpienia należy mieć na uwadze fakt, że pomoc społeczna nie jest w stanie zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób o nią się ubiegających, jak również udzielać wszelkich świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Celem pomocy społecznej nie jest całkowite utrzymanie podopiecznego, lecz wspieranie go w trudnej sytuacji życiowej i zdrowotnej przy jego aktywnym współudziale. Trybunał Konstytucyjny, który w wyroku z dnia 20 listopada 2001 r. sygn. akt SK 15/01 (OTK 8/01, poz. 252) stwierdził, że brak po stronie obywateli roszczenia prawnego do świadczenia pomocy, co wynika w szczególności z zasady indywidualizacji leżącej u podstaw koncepcji pomocy społecznej. Pomoc ta nie może być traktowana, jako stałe źródło dochodu służące zaspokajaniu najbardziej nawet uzasadnionych potrzeb bytowych.

Zgodnie z art. 39 ustawy decyzja w zakresie przyznania pomocy w formie zasiłku celowego, jak również w kwestii określenia jej wysokości podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego. W związku z tym organ orzekając w tym przedmiocie ma obowiązek wziąć pod uwagę całokształt sytuacji strony mającej wpływ na zakres zaspokojenia potrzeb, a także wskazówki, co do zasad udzielania pomocy społecznej osobom potrzebującym, pamiętając nie tylko o tym, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 u.p.s.), ale i o tym, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u.p.s.). Zatem jednym z warunków umożliwiających nieuwzględnienie żądania, może być brak wystarczających środków na realizację zgłoszonej przez stronę potrzeby jakimi organ dysponuje w dacie rozstrzygania sprawy, co wynika wprost z treści art. 3 ust. 4 powołanej ustawy.

Powołane w skardze zarzuty prawa materialnego sprowadzają się do wykazania, że organy pomocy społecznej pomimo zaistnienia szeregu przesłanek uzasadniających złą sytuację materialną i zdrowotną skarżącej, nie przyznały jej pomocy w adekwatnej wysokości. Tym samym organ miały dopuścić się naruszenia wskazanych w skardze i uzupełnieniu skargi przepisów ustawy o pomocy społecznej.

Zdaniem Sądu organy orzekające w niniejszej sprawie wzięły pod uwagę zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej, rozstrzygnęły sprawę zważając na sytuację skarżącej, ograniczone możliwości finansowe organów pomocy społecznej, a tym samym ochronę interesów osób uprawnionych do uzyskania wsparcia ze środków pomocy społecznej. W toku postępowania administracyjnego zebrano materiał dowodowy pozwalający na ustalenie sytuacji skarżącej i rozstrzygnięcie sprawy co do jej istoty. Kontrolując więc orzeczenia organów obu instancji w tej sprawie, Sąd stwierdził, że przy ich wydawaniu nie doszło do przekroczenia ram uznania administracyjnego.

Organ I instancji, zgodnie z zaleceniami Sądu ponownie przeliczył dochód skarżącej za grudzień 2017 r. i prawidłowo ustalił, że dochód ten przekracza kryterium dochodowe wynoszące 1.542,00 zł. W tej sytuacji organy pomocowe były uprawnione do wydania zaskarżonej decyzji, tym bardziej, że decyzję tą właściwie uzasadniły. Dodatkowo podkreślić należy, ze decyzją z dnia [...] 2019 r., organ przyznał skarżącej zasiłek celowy specjalny, celem rekompensaty należnego dożywiania dzieci w szkole w dniach nauki szkolnej w miesiącu styczniu 2018 r. dla córki O. oraz syna E. uczęszczającego do przedszkola w kwocie 396 zł.

Zarzuty skargi okazały się zatem bezzasadne. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę nie stwierdził również, by zaskarżone decyzje zostały dotknięte innymi - niż powołane przez skarżącą - wadami, które mogłyby uzasadnić ich eliminację z obrotu prawnego. Wobec powyższego, na zasadzie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalono.