Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 542/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-03-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dowódca Jednostki Wojskowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art.141 § 4,art.151,art.145 § 1 pkt 2,art.170, art.185 § 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Izabella Kulig-Maciszewska Sędziowie NSA Anna Lech (spr.) NSA Paweł Miładowski Protokolant Edyta Pawlak po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14 grudnia 2007 r. sygn. akt III SA/Kr 856/07 w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Dowódcy [...] Korpusu Zmechanizowanego w K. z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu uposażenia 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie, 2. zasądza od Dowódcy [...] Korpusu Zmechanizowanego w K. na rzecz J. K. kwotę 197 (sto dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 14 grudnia 2007 r., sygn. akt III SA/Kr 856/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę J. K. na decyzję Dowódcy [...] Korpusu Zmechanizowanego w K. z dnia [...] lipca 2007 r., nr [...], w przedmiocie zwrotu uposażenia.

W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd wskazał na następujący stan faktyczny i prawny sprawy: pułkownik rezerwy J. K. od 1974 r. pełnił zawodową służbę wojskową - ostatnio na stanowisku szefa Oddziału [...] Dowództwa [...] Okręgu Wojskowego.

Rozkazem Szefa Sztabu Generalnego WP Nr 0120/Org z dnia 13 listopada 1998r., dokonano rozformowania wskazanego wyżej dowództwa, J.K. utracił zajmowane stanowisko służbowe, a z uwagi na brak możliwości wykorzystania oficera w jednostkach wojskowych, wypowiedziano mu stosunek służbowy, określając okres wypowiedzenia od dnia [...] września 1999r. do dnia [...] maja 2000 r.

Decyzję tę J. K. otrzymał w dniu [...] kwietnia 2000r. i wystąpił z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od wypowiedzenia stosunku służbowego.

Minister Obrony Narodowej decyzją Nr [...] z dnia [...] stycznia 2000r. zwolnił J. K. z zawodowej służby wojskowej z dniem [...] maja 2000r. i z dniem [...] czerwca 2000r. J. K. nabył prawo do emerytury wojskowej.

Minister Obrony Narodowej postanowieniem Nr [...] z dnia [...] czerwca 2000r. odmówił przywrócenia terminu, które to postanowienie utrzymał w mocy postanowieniem Nr [...] z dnia [...] października 2000 r.

Naczelny Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 9 kwietnia 2001 r. uchylił zaskarżone postanowienie stwierdzając, że wypowiedzenie stosunku służbowego nie zostało skutecznie doręczone skarżącemu, tym samym nie mógł zacząć biec termin do złożenia odwołania. W związku z powyższym, zdaniem tegoż Sądu, brak było podstaw do wydania decyzji zwalniającej J. K. z zawodowej służby wojskowej, ponieważ dokonane wypowiedzenie nie posiadało przymiotu ostateczności.

Minister Obrony Narodowej decyzją Nr [...] z dnia [...] marca 2002r., uchylił w decyzji Ministra Obrony Narodowej Nr [...] z dnia [...] stycznia 2000r. (punkt [...]) dotyczący zwolnienia J. K. z zawodowej służby wojskowej.

Minister Obrony Narodowej decyzją Nr [...] z dnia [...] kwietnia 2003 r. przeniósł J. K. do dyspozycji Dyrektora Departamentu Kadr i Szkolnictwa Wojskowego. Jednocześnie na okres pozostawania w dyspozycji przeniósł J. K. do wykonywania zadań w Wojewódzkim Sztabie Wojskowym w K. i przydzielił na całkowite zaopatrzenie. Dnia [...] czerwca 2003r. J. K. zgłosił się w Wojewódzkim Sztabie Wojskowym w K. celem wykonywania zadań.

W związku z tym, zaszła potrzeba wzajemnego rozliczenia stron, to jest z jednej strony wypłaty uposażenia J. K. za okres od [...] czerwca 2000r. do [...] czerwca 2003r., z drugiej zaś strony J. K. zobowiązany był rozliczyć się z świadczeń, które otrzymał w związku z przejściem na emeryturę.

Dowódca Jednostki Wojskowej Nr [...] decyzją Nr [...] z dnia [...] lipca 2004r., przyznał: J. K. należności pieniężne za okres od dnia [...] czerwca 2000r. do dnia [...] czerwca 2003r. w łącznej kwocie [...] zł wraz z należnymi odsetkami ustawowymi, którą organ drugiej instancji - Dowódca [...] Korpusu Zmechanizowanego decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2004r. utrzymał w mocy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, po rozpoznaniu skargi J. K. wyrokiem z dnia 18 kwietnia 2007r. sygn. akt III SA/Kr 156/06 oddalił skargę na decyzję z dnia [...] grudnia 2004r. Wyrok jest prawomocny.

Wojskowe Biuro Emerytalne w K. w dniu [...] czerwca 2000 r., wypłaciło skarżącemu, przysługujące po zwolnieniu ze służby, uposażenie zasadnicze wraz z dodatkami o charakterze stałym za okres 12 miesięcy, to jest za okres od dnia [...] czerwca 2000 r. do dnia [...] maja 2001 r., w wysokości należnej na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym, to jest w kwocie [...] zł brutto.

Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego w K. decyzją z dnia [...] lipca 2003 r., stwierdził brak uprawnień do otrzymanej należności pieniężnej w związku ze zwolnieniem ze służby i wezwał skarżącego o zwrot kwoty pobranego świadczenia.

Minister Obrony Narodowej decyzją z dnia [...] grudnia 2003 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2003r.

J. K. w dniu [...] marca 2004 r. wpłacił żądaną kwotę, to jest [...] zł (w tym kwota [...] tytułem odsetek za zwłokę za okres od dnia [...] lutego 2004 r.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 grudnia 2004r., sygn. akt II SA 648/04, po rozpoznaniu skargi J. K. stwierdził nieważność decyzji Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] grudnia 2003 r. i poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w K. z dnia [...] lipca 2003 r.

J. K. wnioskiem z dnia [...] października 2005 r. wezwał Ministra Obrony Narodowej o wykonanie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 grudnia 2004 r. W odpowiedzi Minister Obrony Narodowej postanowieniem z dnia [...] grudnia 2005r. przekazał wniosek skarżącego do Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w K. Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego pismem z dnia [...] stycznia 2006 r. adresowanym do Ministra Obrony Narodowej wniósł o ponowne rozpoznanie przedmiotowego wniosku i uchylenie wskazanego wyżej postanowienia.

Minister Obrony Narodowej postanowieniem z dnia [...] lutego 2006 r., uchylił własne postanowienie z dnia [...] grudnia 2005 r. i przekazał wniosek J. K. do Dowódcy Jednostki Wojskowej Nr [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 30 listopada 2006 r., sygn. akt II SA/Wa 1404/06, doręczonym skarżącemu w dniu 9 stycznia 2007r., oddalił skargę na postanowienie Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] lutego 2006r. o przekazaniu sprawy do załatwienia przez dowódcę Jednostki Wojskowej Nr[...].

J. K. wystąpił do Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w K. z żądaniem zwrotu uzyskanej przez organ w dniu [...] marca 2004 r. kwoty wraz z odsetkami na podstawie nieważnych aktów, to jest decyzji Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego z dnia [...] lipca 2003 r. oraz decyzji Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] grudnia 2003 r.

Dowódca Jednostki Wojskowej Nr [...] decyzją [...] z dnia [...] lutego 2007 r., wydaną na podstawie art. 3 ust.1, art. 9 i art.18 ust.1 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1974r. o uposażeniu żołnierzy (Dz.U. Nr 47, poz.282 ze zm.) w związku z art. 169 ustawy z dnia 11 września 2003r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz.U. Nr 179, poz.1750) oraz § 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 16 marca 1993r. w sprawie określenia organów wojskowych i organów wojskowych wyższego stopnia właściwych w sprawach określonych w ustawie o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz w ustawie o uposażeniu żołnierzy (Dz.U. Nr 22, poz.101 ze zm.) stwierdził, że wypłacone J. K. za okres od dnia [...] czerwca 2000r. do [...] maja 2001 r. uposażenie w łącznej kwocie [...] zł brutto podlega zwrotowi, ze względu na nie nabycie prawa do tej należności.

W uzasadnieniu decyzji wskazano między innymi, że zgodnie z art. 18 ust.1 ustawy o uposażeniu żołnierzy, żołnierzom zwolnionym z zawodowej służby wojskowej, pełnionej jako służba stała, nienależnie od odprawy, przysługuje co miesiąc przez okres roku po zwolnieniu ze służby uposażenie wraz z dodatkami o charakterze stałym należne na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym - a contrario nie może nabyć prawa do tego świadczenia żołnierz, który ze służby nie został zwolniony. W ocenie organu, skoro wypowiedzenie stosunku służbowego okazało się bezskuteczne i wygasła decyzja o zwolnieniu J. K. ze służby wojskowej, to nie mógł nabyć uprawnienia do 12 miesięcznego uposażenia, a jeżeli uprawnienie do otrzymania 12 miesięcznego świadczenia nie powstało, to wypłacone J. K. przez działający zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa organ emerytalny należności podlegają zwrotowi, jako należność budżetu państwa, gdyż zgodnie z przepisem art.3 ust.1 ustawy z dnia 17 grudnia 1974r. o uposażeniu żołnierzy - żołnierzowi przysługuje tylko jedno uposażenie. Zdaniem organu, mając na uwadze, że J. K. dokonał wpłaty przedmiotowej kwoty do kasy organu emerytalnego, to obowiązek zwrotu tej kwoty został spełniony.

Dowódca Jednostki Wojskowej Nr [...] wydał w dniu [...] maja 2007r. decyzję nr [...]., uzupełniającą decyzję nr [...] z dnia [...] lutego 2007r., w której orzekł, że odmawia zapłaty również kwoty [...] zł , a zatem łącznie odmowa dotyczy zapłaty kwoty [...] zł.

W uzasadnieniu decyzji podano, że w decyzji nr [...] organ pierwszej instancji nie rozstrzygnął o całości żądania strony, a to o żądaniu zapłaty kwoty [...] zł tytułem odsetek za zwłokę naliczonych w okresie od dnia [...] lutego 2004r. do [...] marca 2004r. W tym stanie rzeczy decyzję należało uzupełnić.

Dowódca [...] Korpusu Zmechanizowanego, po rozpatrzeniu odwołania, decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2007 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji, wskazując, że zwolnienie z zawodowej służby wojskowej J. K. w 2000 r. nie nastąpiło, a pobrane przez niego w 2000 r. świadczenie określone w art.18 ust.1 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażaniu żołnierzy było świadczeniem nienależnym, ponieważ nie nabył prawa do 12-sto miesięcznego uposażenia.

Zdaniem organu początek biegu przedawnienia należy powiązać z wymagalnością roszczenia, a nie ulega wątpliwości, że dla Wojskowego Biura Emerytalnego w K. roszczenie stało się wymagalne z dniem wydania przez Naczelny Sąd Administracyjny orzeczenia stwierdzającego bezskuteczność wypowiedzenia stosunku służbowego J. K.

Ponadto organ drugiej instancji poinformował, że z dniem [...] lipca 2004 r. J. K. został zwolniony z zawodowej służby wojskowej i w związku z tym otrzymał kwotę [...] zł stanowiącą 12-to miesięczne uposażenie przysługujące żołnierzowi zwalnianemu z zawodowej służby wojskowej.

Na powyższą decyzję skargę złożył J. K., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając naruszenie art. 10, art. 9 ust. 1 i ust. 3 pkt 1, art.40 ust.1, art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1974r. o uposażeniu żołnierzy oraz art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., jak również art. 170 i 171 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), poprzez ich niezastosowanie, a w konsekwencji tego nie zastosowano art. 9 ust.1 ustawy poprzez nie przyjęcie iż początkiem biegu przedawnienia jest termin [...] czerwca 2000 r. i sprzecznie z art.9 ust.3 ustawy jak przyjęto, iż bieg przedawnienia przerwał czynność organu niewłaściwego Wojskowego Biura Emerytalnego K..

Wyrokiem z dnia 14 grudnia 2007 r., sygn. akt III SA/Kr 856/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalając skargę J. K. na decyzję Dowódcy [...] Korpusu Zmechanizowanego w K. z dnia [...] lipca 2007 r., nr [...], wskazał, że zarówno w mającej zastosowanie w sprawie ustawie z dnia 17 grudnia 1974r. o uposażeniu żołnierzy, jak i w późniejszej ustawie z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, to jest w rozdziale 5 dotyczącym uposażenia i innych należności pieniężnych żołnierzy zawodowych, nie ma szczególnej regulacji prawnej, która w sposób bezpośredni dotyczyłaby i regulowałaby takie stany faktyczne, jak w przedmiotowej sprawie.

W związku z tym, zdaniem Sądu, gdy wydana została decyzja o zwolnieniu żołnierza z zawodowej służby wojskowej, która w późniejszym terminie w następstwie wyroku sądu administracyjnego zostaje uchylona, ale w tym okresie czasu z jednej strony zaprzestano wypłaty uposażenia, a z drugiej strony doszło do wypłaty należności pieniężnych takich jakie wypłaca się żołnierzom zwalnianym z zawodowej służby wojskowej, koniecznym staje rozwiązanie zaistniałej sytuacji w oparciu o ogólne zasady ustawowe regulujące problematykę uposażenia żołnierzy zawodowych.

Sąd podkreślił, że przedmiotem rozważań jest taki stan faktyczny, w którym została uchylona decyzja o zwolnieniu skarżącego z zawodowej służby wojskowej, a więc co do statusu prawnego skarżącego powstał taki stan prawny jaki istniał przed wydaniem decyzji o zwolnieniu ze służby wojskowej. Uchylenie decyzji o zwolnieniu ze służby wywołało bowiem skutek ex tunc, z mocą wsteczną. Tym samym z punktu widzenia prawnego skarżący przez cały ten okres czasu zachował status prawny żołnierza pozostającego w zawodowej służbie wojskowej, dopiero z dniem [...] lipca 2004r. został zwolniony z zawodowej służby wojskowej. Stąd też rozważając uprawnienia skarżącego w zakresie uposażenia i innych należności pieniężnych, zdaniem Sądu, należy mieć na uwadze stan prawny jaki dotyczy żołnierza pozostającego w służbie wojskowej.

Sąd podał, że konsekwencją posiadanego przez skarżącego statusu prawnego jako żołnierza pozostającego w zawodowej służbie wojskowej było zarówno nabycie prawa do uposażenia zasadniczego i dodatków, o czym mowa wyżej i co zostało zrealizowane, jak i nie nabycie prawa do należności pieniężnych jakie przysługują żołnierzom zwalnianym z zawodowej służby wojskowej. Stąd też uchylenie decyzji o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej ze skutkiem ex tunc spowodowało, że skarżący nie nabył prawa do należności pieniężnych przysługujących w przypadku zwolnienia.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, w rozpoznawanej sprawie z punktu widzenia prawnego nie mamy do czynienia z taką sytuacją, w której skarżący w danym terminie nabywa określone prawo, a następnie w późniejszym terminie traci nabyte prawo, taka sytuacja miałaby miejsce wówczas gdyby uchylenie skutków zwolnienia z zawodowej służby wojskowej wywoływało skutek ex nunc, czyli skutek od tej chwili, a nie skutek z mocą wsteczną.

Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, skarżący nie został z dniem [...] maja 2000r. zwolniony z zawodowej służby wojskowej, a tym samym nie spełniał hipotezy normy prawnej określonej w przepisie art.18 ustawy z dnia 17 grudnia 1974r. o uposażeniu żołnierzy, w konsekwencji czego nie nabył prawa do należności pieniężnej, jaką stanowi roczne uposażenie zasadnicze wraz z dodatkami o charakterze stałym, należne na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym.

Stąd też w sytuacji, gdy w dniu [...] czerwca 2000r. doszło do wypłaty tej należności na rzecz skarżącego w kwocie [...] zł., a następnie decyzja o zwolnieniu ze służby została uchylona ze skutkiem na dzień [...] maja 2000 r., to zdaniem Sądu, otrzymana kwota uzyskana została bez tytułu prawnego, a tym samym zasadne było żądanie organu dotyczące zwrotu tej kwoty.

Sąd pierwszej instancji nie podzielił zarzutu skarżącego dotyczącego przedawnienia roszczenia, wskazując, że samo roszczenie organu dotyczące zwrotu wypłaconych skarżącemu należności powstało z chwilą uchylenia skutków prawnych decyzji o zwolnieniu skarżącego z zawodowej służby wojskowej i z tym dniem stało się wymagalne, a nastąpiło to w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 kwietnia 2001 r. Dopiero wówczas organ mógł wystąpić z żądaniem zwrotu wypłaconej kwoty. Skarżący wpłacił w kasie organu żądaną kwotę w dniu [...] marca 2004r.. Zatem podnoszone w skardze argumenty, że w przedmiotowej sprawie powinien mieć zastosowanie przepis art.291 § kodeksu pracy regulujący termin przedawnienia roszczeń pracodawcy o naprawienie szkody wyrządzonej przez pracownika wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych są niezasadne, bo sprzeczne z obowiązującym porządkiem prawnym. Sąd podkreślił bowiem, że sprawy wynikające ze stosunku służbowego zawodowych żołnierzy nie są sprawami pracowniczymi, ale sprawami administracyjnymi i kodeks pracy nie może być stosowany.

Sąd nie podzielił również zarzutu naruszenia przepisu art.10 ustawy z dnia 17 grudnia 1974r. o uposażeniu żołnierzy, bowiem, zdaniem Sądu przepis ten nie ma zastosowania w przedmiotowej sprawie, w której skarżący nie został ponownie przyjęty do służby, lecz cały czas pozostawał w służbie, a tym samym pobrane należności były należnościami, które nie przysługiwały skarżącemu według obowiązujący zasad.

Sąd pierwszej instancji stwierdził, że mając na uwadze treść wyroku Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 grudnia 2004r., pamiętać należy, że jako organ właściwy do rozpoznania żądania skarżącego został wskazany postanowieniem Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] lutego 2006r. Dowódca Jednostki Wojskowej Nr [...] w K.

Skarga J. K. na powyższe postanowienie została oddalona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 30 listopada 2006r., sygn. akt II SA/Wa 1404/06, doręczonym w dniu 9 stycznia 2007r. Wyrok ten stał się prawomocny w dniu 9 lutego 2007r.

Tym samym, zdaniem Sądu pierwszej instancji, organy, które wydały decyzje w przedmiotowej sprawie, to jest .Dowódca Jednostki Wojskowej Nr [...] jako organ pierwszej instancji i Dowódca [...] Korpusu Zmechanizowanego jako organ drugiej instancji, były organami właściwymi w sprawie. Natomiast organy te nie były związane w kwestii treści merytorycznego rozstrzygnięcia, albowiem to nie stanowiło przedmiotu rozstrzygnięcia w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 grudnia 2004 r.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie uregulowanie przez skarżącego w dniu [...] kwietnia 2004r. żądanej przez Wojskowe Biuro Emerytalne kwoty wypłaconej przez Wojskowe Biuro Emerytalne jako 12 miesięczne uposażenie , wobec nie nabycia przez skarżącego prawa do tego świadczenia, a nie utraty wcześniej nabytego prawa było zgodne z obowiązującym stanem prawnym.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę kasacyjną złożył pełnomocnik J. K., adwokat L. W., wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm określonych przepisami prawa.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1) naruszenie prawa procesowego, to jest:

a) naruszenie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U., Nr 153, poz. 1270 ze zm.), przez błędną wykładnię i nierozpoznanie z urzędu właściwej sprawy,

b) naruszenie art. 141 § 4 wskazanej ustawy, przez nieodniesienie się do istotnych zarzutów i stanu faktycznego wskazanego w skardze, braku konkretnej oceny stanu faktycznego i prawnego przyjętego przez organy, pominięcie istotnego stanu faktycznego, niewłaściwą ocenę prawną stanu faktycznego wskazanego w uzasadnieniu orzeczenia oraz niewłaściwe wskazania co do dalszego postępowania,

c) naruszenie art. 151 wskazanej ustawy, przez błędne zastosowanie i oddalenie skargi, gdy w sprawie zachodzą przesłanki wskazane w art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i c oraz pkt. 2 tejże ustawy

d) naruszenie art. 170 w związku z art. 153 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przez błędną wykładnie,

e) naruszenie art. 171 wskazanej ustawy przez błędną wykładnię.

2) naruszenie prawa materialnego, to jest:

a) naruszenie art. 156 § 1 pkt.2 k.p.a., poprzez jego niezastosowanie,

b) dokonanie nieuprawnionej wykładni ustawy z 17 grudnia 1974 r. (Dz. U. z 2002 r., Nr 76, poz. 693 ) o uposażeniu żołnierzy, w sytuacji, gdy ta ustawa zawiera jasne i konkretne przepisy, to jest art. 9 , art. 10 i art. 40, regulujące całkowicie rzeczywisty stan faktyczny sprawy, jak i wskazany w uzasadnieniu orzeczenia,

c) naruszenie art.9 ust. 1 wskazanej ustawy przez błędna wykładnię,

d) naruszenie art. 9 ust. 3 pkt. 1 wskazanej ustawy, przez jego niezastosowanie,

e) naruszenie art.9 ust. 4 wskazanej ustawy poprzez jego niezastosowanie,

f) naruszenie art. 18 ust. 1 wskazanej ustawy przez błędne zastosowanie ,

g) naruszenie art. 40 wskazanej ustawy poprzez jego niezastosowanie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 grudnia 2004 r. wskazano, że organem właściwym do wydania decyzji rozstrzygającej ewentualne roszczenia, a wynikłe z płatności z dnia [...] czerwca 2000 r., jest Jednostka Wojskowa w której skarżący pełnił służbę wojskową. Minister Obrony Narodowej postanowieniem nr [...] z dnia [...] lutego 2006 r. przekazującym podanie skarżącego z dnia [...] października 2005 r., ustalił, że organem właściwym jest organ pierwszej instancji, który to jednak organ, zdaniem skarżącego, uchylił się od tego obowiązku, gdyż w rozstrzygnięciu decyzji organu pierwszej instancji brak jest takiego rozstrzygnięcia.

Skarżący podniósł, że wydane w niniejszej sprawie decyzje administracyjne wydane zostały z istotnym naruszenie prawa, gdyż nie dostrzeżono, że nie ma żądania strony Wojskowego Biura Emerytalnego K. skierowanego do organu pierwszej instancji o zwrot kwoty wypłaconej skarżącemu w dniu 27 czerwca 2000 r. W związku z tym decyzje te obarczone są wadą nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Autor skargi kasacyjnej zwrócił uwagę, że w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie odniesiono się do podniesionej w odwołaniu i skardze okoliczności, że organy naruszyły art. 40 ust. 1 pkt. 1 powołanej ustawy o uposażeniu żołnierzy, poprzez dokonanie potrącenia z kwoty płatności z dnia [...] marca 2004 r. kwoty wynikłej z płatności z dnia [...] czerwca 2000 r. Wskazano, że zgodnie z tym przepisem, potrącenia są możliwe jedynie na podstawie tytułów egzekucyjnych sądowych i administracyjnych, a w niniejszej sprawie ta decyzja organu pierwszej instancji jeszcze nie uzyskała tytułu prawomocności i również nie ma tytułu egzekucyjnego, a kwota wpłacona przez skarżącego w dniu [...] marca 2004 r. na rzecz strony WBE K. z mocy wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 grudnia 2004 r. stwierdzającego nieważność, nie posiada tytułu prawnego .

Podniesiono ponadto, że organy pominęły całkowicie skutki prawne rozstrzygnięcia prawomocnego wskazanego wyżej wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt II S.A. 648/04/, który rozstrzygnął że decyzja Wojskowego Biura Emerytalnego K. z dnia [...] lipca 2003 r. doręczona w dniu [...] listopada 2003 r., jest aktem nieważnym

Skarżący podkreślił, że wyrok ten w istocie skasował całe postępowanie administracyjne prowadzone przez Wojskowe Biuro Emerytalne K. i Ministra Obrony Narodowej, jak i decyzje wydane w tym postępowaniu.

W ocenie skarżącego organy administracyjne z naruszeniem tej oceny dokonały nieuprawnionej oceny, iż nieważna decyzja Wojskowego Biura Emerytalnego K. z dnia [...] lipca 2003 r. przerwała bieg przedawnienia i to uprawniało je do wydania zaskarżonych decyzji.

W dalszej części uzasadnienia skargi kasacyjnej wskazano, iż ocena Sądu, że skarżący nie został zwolniony z dniem [...] maja 2000 r., jest sprzeczna z orzecznictwem tegoż Sądu i doktryną, bowiem jedynie uchylenie decyzji konstytutywnej wywołuje skutek prawny na przyszłość (ex nunc), a uchylenie decyzji ewidencyjnej nie wywołuje skutku prawnego.

Skarżący podniósł, że została naruszona zasada równości wobec prawa i dyskryminuje skarżącego, gdyż przypisuje gorsze skutki skarżącemu, a stronie - Wojskowemu Biuru Emerytalnemu K. przypisuje lepsze, bo przesuwa termin wymagalności roszczenia z daty [...] czerwca 2000 r. do dnia [...] kwietnia 2001 r.

W ocenie skarżącego dokonanie wykładni całej ustawy o uposażeniu żołnierzy i niewskazanie konkretnie tych ogólnych zasad jest niedopuszczalne w tej sprawie i w istocie uniemożliwia zrozumienie przyjętych przez Sąd ocen prawnych. Podniesiono, że zgodnie orzecznictwem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie i literatury, wykładni dokonuje się jedynie do niejasnej treści konkretnego przepisu prawa a nie do całej ustawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 powołanej powyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny uznaje za zasadny zarzut naruszenia art. 134 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w myśl którego wojewódzki sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że gdy granice zaskarżenia nie pokrywają się z granicami rozpoznania tego sądu, to sąd ten ma prawo, a nawet obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze, czego, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie uczynił w niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji.

Zauważyć tu jednak należy, że sąd pierwszej instancji niezwiązany granicami skargi nie może przekroczyć tych granic sprawy administracyjnej i stosunku prawnego, w których skarga została wniesiona, nie może bowiem swoimi ocenami prawnymi "wkraczać" w sprawę nową w stosunku do tej, która była, albo powinna być przedmiotem postępowania przed organem administracji i wydawanych w nim aktów, przy czym termin "sprawa" występuje to w znaczeniu materialnym, a nie procesowym (por. Jan Paweł Tarno - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz, str. 291).

W związku z tym, Naczelny Sąd Administracyjny pragnie podkreślić, że badając legalność zaskarżonej decyzji Sąd pierwszej instancji ograniczony jest zakresem sprawy, a więc materialnym stosunkiem administracyjnoprawnym, który stanowił przesłankę wszczęcia postępowania administracyjnego oraz wydania decyzji. A więc to stosunek administracyjnoprawny wyznacza przedmiot postępowania sądowoadministracyjnego i ramy tego postępowania, a badanie prawidłowości konkretyzacji tego stosunku stanowi istotę postępowania sądowoadministracyjnego i stwierdzenie spełnienia wszystkich istotnych wymagań tego procesu konkretyzacji stanowi w postępowaniu sądowoadministracyjnym podstawowy warunek uznania zaskarżonej decyzji za legalną. Tak więc zakresem rozpoznania sądu pierwszej instancji objęte są wszystkie rozstrzygnięcia wydane w danej sprawie administracyjnej, niezależnie od tego, w jakiej fazie postępowania administracyjnego zostały wydane, jednak zawsze tylko w granicach stosunku administarcyjnoprawnego wyznaczającego daną sprawę administracyjną.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie J. K. wniósł o zwrot kwoty [...] zł wraz z odsetkami, pobranej od niego w dniu [...] marca 2004 r., na podstawie decyzji z dnia [...] lipca 2003 r., której nieważność została stwierdzona wyrokiem Sądu. Wynika to z pisma nazwanego "wezwanie" z dnia [...] lutego 2007 r.

W skardze kasacyjnej podniesione zostało, że organ pierwszej instancji uchylił się od obowiązku rozstrzygnięcia tego żądania skarżącego, a więc w istocie rozpoznał inną sprawę, czego nie dostrzegł Sąd pierwszej instancji. Sąd nie zwrócił uwagi, że pierwszą powinnością organu administracji jest określenie stosunku administracyjnoprawnego w ramach którego powinno zapaść rozstrzygnięcie. Z decyzji organów obu instancji nie wynika bowiem jaki wniosek został rozstrzygnięty, przez kogo złożony i z jakiej daty. Wątpliwość tę potęguje sposób rozstrzygnięcia niedotyczący wprost wniosku J. K. o zwrot wpłaconej przez niego kwoty do Wojskowego Biura Emerytalnego w K., co może sugerować, iż decyzja ta rozstrzyga sprawę nałożenia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego przez skarżącego świadczenia.

W zaskarżonym wyroku Sąd pierwszej instancji nie ustosunkował się do tych kwestii, podnoszonych już w skardze do tego Sadu, w związku z czym zarzut naruszenia art. 134 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uznać należy za uzasadniony.

Przechodząc do dalszej części zarzutów rozpoznawanej skargi kasacyjnej stwierdzić należy, że w uzasadnieniu wyroku wskazanie podstawy prawnej oraz jej wyjaśnienie ma szczególne miejsce. Powinno ono mieć charakter zwięzły, ale pozwalający na skontrolowanie przez sąd wyższej instancji, czy sąd orzekający nie popełnił błędów. Nie wystarczy zatem samo przytoczenie przepisów prawnych, powołanie się na ich brzmienie, bądź też ogólnikowe powołanie się na poglądy doktryny (por. wyrok SN z 11 sierpnia 1981 r., I PRN 41/81, OSPiKA 1982, nr 7-8, poz. 105; J. Niesiołowski, J. Rodziewicz "Pojęcie normy prawnej a podstawa prawna i faktyczna orzeczenia" PIP 1984, nr 6, s. 87 i n. oraz M. Jędrzejewska "Komentarz.....s. 624). Uzasadnienie powinno zawierać interpretację przepisu w odniesieniu do określonej sprawy, jak również Sąd pierwszej instancji powinien uwidocznić operację logiczną, którą przeprowadził stosując określone normy prawne w rozpoznawanej sprawie, czego w niniejszej sprawie, Sąd pierwszej instancji, niestety nie uczynił.

Odnosząc się zatem do naruszenia art. 141 § 4 i art. 151 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że motywy zaskarżonego wyroku nie odpowiadają wymogom określonym w tych przepisach, gdyż Sąd nie ustalił w pełni stanu faktycznego niniejszej sprawy i nie ocenił prawidłowości podstawy prawnej rozstrzygnięcia sprawy przez organy administracji. Przedstawienie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia mieści się w obowiązku przedstawienia stanu sprawy, a ten nie został dokładnie wyjaśniony. Przyjęcie bowiem przez Sąd pierwszej instancji stanu faktycznego, który ustalił organ, bez wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego i bez jego właściwej oceny, a następnie na tej podstawie oddalenie skargi, stanowi naruszenie przez Sąd pierwszej instancji art. 141 § 4 i art. 151 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Podkreślić bowiem należy, że w przepisie art. 141 § 4 nie chodzi o przedstawienie jakiegokolwiek stanu faktycznego, lecz stanu rzeczywistego, ustalonego i przyjętego zgodnie z obowiązującym prawem, a oddalenie skargi następuje w wyniku podjęcia przez Sąd rozstrzygnięcia o utrzymaniu w mocy zaskarżonego aktu lub czynności w wyniku niestwierdzenia zaistnienia żadnych z wad uzasadniających uznanie o ich niezgodności z prawem.

W niniejszej sprawie z pism składanych do organu przez J. K. z dnia [...] marca 2007 r. i z dnia [...] kwietnia 2007 r. wynika, że skarżący wskazuje, iż kwotę [...] zł wpłacił do organu na skutek czynności egzekucyjnych, których legalność została zakwestionowana wobec stwierdzenia nieważności decyzji nakazującej wpłacenie tej kwoty. Organ administracyjny drugiej instancji nie ustosunkował się do tego zarzutu oraz nie wyjaśnił, w jakim stadium znajduje się postępowanie o zwrot wypłaconej J. K. kwoty po stwierdzeniu wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt II SA/Wa 648/04 nieważności decyzji Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] grudnia 2003 r., nr [...] ze względu na niewłaściwość organu. Stwierdzenie nieważności decyzji oznacza, że sprawa powinna się dalej toczyć przed organem właściwym w sprawie, jeżeli organ działający z urzędu popiera wniosek o zwrot tej kwoty, gdyż w przeciwnym razie postępowanie winno być umorzone.

W niniejszej sprawie kwestia ta nie została wyjaśniona, czego nie zauważył Sąd pierwszej instancji rozpoznający sprawę. Ustalenie to ma istotny wpływ na wynik niniejszej sprawy, gdyż obecnie nie wiadomo czy istnieje tytuł prawny do wyegzekwowania od J. K. kwoty, której zwrotu obecnie żąda.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie nie ocenił także w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji prawidłowości podstawy prawnej wydania zaskarżonej decyzji.

Stwierdzić należy, że decyzja administracyjna może być wydana tylko wówczas, gdy konkretny przepis prawa umocowuje organ do działania w takiej formie. Podstawą prawną do wydania decyzji stanowiącej indywidualny akt zewnętrzny może być tylko konkretny przepis prawa powszechnie obowiązującego. Możliwości działania organu w formach władczych nie można domniemywać. Zatem wskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że nie ma "szczególnej regulacji prawnej, która w sposób bezpośredni dotyczyłaby i regulowałaby stan prawny w takich stanach faktycznych, jak w przedmiotowej sprawie" i należy szukać "rozwiązania zaistniałej sytuacji w oparciu o ogólne zasady regulujące problematykę uposażenia żołnierzy zawodowych" uznać należy za naruszenie prawa, to jest art. 141 § 4 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji nie dokonał analizy dotyczącej podstawy prawnej zaskarżonej decyzji, zatem na uwzględnienie zasługują również zarzuty skargi kasacyjnej w zakresie naruszenia wskazanego wyżej przepisu.

Niewyjaśnienie przez Sąd pierwszej instancji, czy istnieje podstawa prawna do wydania zaskarżonej decyzji narusza obowiązek tego Sądu dotyczący stwierdzenia, czy nie występują przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji określone w art. 156 § 1 K.p.a. lub w innych przepisach. Oznacza to, że sąd administracyjny jest obowiązany stwierdzić nieważność decyzji, jeżeli ustali zaistnienie wady powodującej ich nieważność, nie badając wpływu tej wady na treść zaskarżonej decyzji lub postanowienia. Ponieważ Sąd pierwszej instancji nie dokonał tej oceny, może się okazać zasadny zarzut skargi kasacyjnej naruszenia przez ten Sąd art. 145 §1 pkt 2 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Zasadny jest również zarzut naruszenia art. 170 wskazanej wyżej ustawy, gdyż nie zostało ustalone, czy w obrocie prawnym jest prawomocna decyzja dotycząca obowiązku zwrotu wypłaconej przez organ kwoty.

W myśl art. 170 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tylko orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Oznacza to, że ocena prawna wiąże w danej sprawie, natomiast związanie prawomocnym wyrokiem może odnosić się także do innych postępowań w zakresie, w jakim rozstrzyga określoną kwestię prawną, która ma znaczenie dla rozstrzygnięcia w innej sprawie. Istota mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądu, o której mowa w art. 170 wskazanej ustawy, wyraża się bowiem w tym, że nie tylko sąd wydający rozstrzygnięcie, ale i inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach przewidzianych w ustawie także inne osoby, muszą brać pod uwagę fakt istnienia i treść prawomocnego orzeczenia sądu. Dla prawidłowego odczytania treści sentencji orzeczenia należy kierować się jego uzasadnieniem, gdyż stanowi ono jego integralną część.

W związku z powyższym przyjąć należy, że "związanie", o którym mowa w art. 170 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w odniesieniu do sądów oznacza, że podmioty te muszą przyjmować, iż dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. Zatem w kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się dana kwestia, nie może być już ona ponownie badana.

Przy ponownym rozpoznaniu spawy, oprócz wyjaśnienia wskazanych wyżej okoliczności sprawy, należy wziąć również pod uwagę, że w kwestii uprawnień do emerytury i zwrotu świadczeń prowadzona jest sprawa przed sądem powszechnym i w toku tego postępowania zapadł wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 października 2008 r., sygn. akt I UK 401/07, uchylający wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 3 lipca 2007 r., sygn. akt III AKa 616/06 i przekazujący sprawę Sądowi Apelacyjnemu -Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie do ponownego rozpoznania, którego odpis skarżący złożył do akt sprawy na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.

W związku z tym, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sytuacji nieustalenia niewątpliwego i bezsprzecznego stanu faktycznego niniejszej sprawy, nie jest możliwym odniesienie się do postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia prawa materialnego.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 powołanej wyżej ustawy.