Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 1241/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2020-10-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 32 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk - Marciniak (spr.) Sędzia WSA Józef Maleszewski Asesor sądowy WSA Katarzyna Witkowicz - Grochowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu [...] października 2020 r. sprawy ze skargi I. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji i odmowy przyznania prawa do świadczeń rodzinnych uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. nr [...] z dnia [...] maja 2020 r.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] maja 2020 r. Nr [...], Prezydenta Miasta K. uchylił decyzję własną z dnia [...] sierpnia 2019 r., Nr [...] oraz odmówił prawa do następujących świadczeń rodzinnych:

1. zasiłek rodzinny na dziecko E. Z. ur. [...]

2. zasiłek rodzinny na dziecko E. Z. ur. [...]

3. zasiłek rodzinny na dziecko P. H. ur. [...]

4. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na E. Z. ur. [...]

5. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na E. Z. ur. [...]

6. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na P. H. ur. [...]

7. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na P. H. ur. [...].

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ I instancji w pierwszej kolejności przytoczył treść przepisów mających jego zdaniem zastosowanie w sprawie. Wskazano, że zgodnie z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm. Dalej jako "u.ś.r.") "organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń."

Natomiast w myśl art. 5 ust. 1 u.ś.r. zasiłek rodzinny przysługuje osobom uprawnionym, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty [...]zł.

Dalej wskazano, że organ dokonał ponownego ustalenia dochodu rodziny I. Z., który w przeliczeniu na osobę od miesiąca kwietnia 2020 r. wynosi [...] zł {[...] zł [tj. dochód za 2018 r., na który złożyły się dochody I. Z. w kwocie [...]zł + [...] zł (tj. kwoty otrzymane na podstawie art. 27f ust. 8-10 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych) + [...] zł {tj. świadczenia wypłacane w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów na dzieci E. , E. i P.) + [...] zł (tj. alimenty na córkę P. ) - [...] zł (tj. dochód utracony z tyt. utraty zatrudnienia w firmie P. z dniem 2019-02-[...]) - [...] zł : 12 m-cy - [...] zł + [...] zl (tj. dochód uzyskany przez syna E. z tyt. podjęcia praktyk w firmie K. z dniem 2019-11-[...] - dochód za m-c 12/2019r.) + [...] zł (tj. dochód uzyskany z tytułu podjęcia pracy w D. z dniem 2020-03[...] - dochód za m-c 04/2020r.) = [...] zł : 4 osoby

[...] zł} i przekracza kryterium dochodowe uprawniające do pobierania świadczeń rodzinnych w pełnej wysokości.

Z części I pkt 3 wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego wynika, że w skład rodziny wchodzą: I. Z. oraz dzieci E. Z., E. Z. i P. H..

Dochód rodziny wynosi [...] (tj. [...] zł x 4 osoby ) i przekracza kwotę, o której mowa w art. 5 ust. 1 ustawy pomnożoną przez liczbę członków rodziny (tj. [...] zł x 4 osoby = [...] zł) o kwotę [...] zł (tj. [...] zł - [...] zł).

Kwota zasiłku rodzinnego na dziecko E. Z. wynosi [...] zł miesięcznie (tj. zasiłek rodzinny na dziecko w wieku 5-18 lat w kwocie [...]zł + dodatek z tyt. rozpoczęcia roku szkolnego w kwocie [...]zł).

Kwota zasiłku rodzinnego na dziecko E. Z. wynosi [...] zł miesięcznie (tj. zasiłek rodzinny na dziecko w wieku 18-24 lat w kwocie [...]zł + dodatek z tyt. rozpoczęcia roku szkolnego w kwocie [...]zł).

Kwota zasiłku rodzinnego na dziecko P. H. wynosi [...] zł miesięcznie (tj. zasiłek rodzinny na dziecko w wieku 5-18 lat w kwocie [...]zł + dodatek z tyt. rozpoczęcia roku szkolnego w kwocie [...]zł + dodatek z tyt. wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej w kwocie [...]zł).

Biorąc pod uwagę powyższe, łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami przysługującymi rodzinie I. Z. wynosi [...] zł. miesięcznie (tj. [...] zł + [...] zł + [...] zł)

Ponieważ dochód rodziny (tj. [...] zł) przekracza kwotę, o której mowa w art. 5 ust. 1 ustawy, pomnożoną przez liczbę członków danej rodziny ([...] zł) o kwotę wyższą ([...] zł) niż kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami przysługujących danej rodzinie w okresie zasiłkowym, na który jest ustalane prawo do tych świadczeń [...] zł), nie przysługuje I. Z. prawo do świadczeń rodzinnych również w pomniejszonej wysokości.

W związku z powyższym w ocenie organu świadczenia rodzinne nie przysługują i nie będą wypłacane od miesiąca maja 2020 r.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła I. Z., wnosząc o jej uchylenie. Odwołująca wskazała, że jest samotną matką, aktualnie sprawującą pieczę nad trójką uczących się dzieci. W marcu tego roku odwołująca zatrudniła się na ˝ etatu w K. jako pokojowa z wynagrodzeniem [...] zł brutto na okres próbny. W miesiącu kwietniu I. Z. otrzymała jednorazową w skali roku nagrodę Prezydenta Miasta K. za pracę w sytuacji pandemii koronawirusa w wysokości [...] zł. Odwołująca zauważyła, że już w miesiącu maju jej wypłata wyniesie zaledwie [...] zł. Sytuacja z kwietnia już się nie powtórzy, a z decyzji wynika między innymi, że taką nagrodę będzie otrzymywać na stałe.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało zaskarżoną decyzje w mocy.

W lakonicznym uzasadnieniu swojej decyzji SKO uznało, iż wydana przez organ świadczeniowy decyzja jest słuszna i na skutek wniesionego odwołania nie podlega jakiemukolwiek wzruszeniu choćby w części. Wynika to z faktu, że w/W kwestionuje fakt, iż ujęto w dochodzie rodziny odrębną od "zwykłego" wynagrodzenia zasadniczego, nagrodę pieniężną, które to świadczenie pracownicze ma charakter zupełnie wyjątkowy. Pozostałych ustaleń organu pierwszej instancji w/W nie kwestionowała. W podobnej sprawie jak rozpatrywana wielokrotnie wypowiadały się organy odwoławcze jak i wykształcone zostało orzecznictwo sądowo administracyjne. Wynika z niego wprost, iż każde, nawet jednorazowe przysporzenie finansowe w danym roku kalendarzowym, będące opodatkowanym przychodem tj. odpowiadające ustawowej definicji dochodu, ma wpływ na dochód na osobę w rodzinie podatnika, a w konsekwencji "przełożenie" na spełnienie lub niespełnienie kryterium dochodowego, od którego uzależnione jest prawo do danego świadczenia rodzinnego (tak też, np.: Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 29 stycznia 2019r. II SA/Bk 644/18. Stąd też tut. Kolegium uznało, iż organ wydał słuszne rozstrzygnięcie z prawidłowym zastosowaniem pojęć dochodu rodziny, członka rodziny jak i dochodu uzyskanego. Podkreślenia wymaga nadto to, iż organ świadczeniowy dokonał prawidłowo obliczenia dochodu rodziny, który w tym przypadku przekroczył ustawowe kryterium dochodowe.

Skargę na decyzję SKO w K. wniosła I. Z.. Skarżąca wskazała, że główną przyczyną podnoszoną przez Biuro Świadczeń Rodzinnych był fakt przekroczenia limitu dochodu na jednego członka rodziny. Na taki stan rzeczy wpłynął fakt jednorazowego w skali roku dodatkowego dochodu w miesiącu kwietniu 2020 roku - nagroda Prezydenta Miasta K. za pracę w sytuacji pandemii koronawirusa.

W ocenie Skarżącej organ i SKO źle zinterpretowały art. 3 pkt 24 ustawy o świadczeniach rodzinnych uznając dochód z pracy zawodowej jako nowy co jest nieprawdą, gdyż od lat utrzymuje się Ona z pracy zarobkowej i uważa podejście BŚR w K. i SKO w K. jako niewłaściwe.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 z późn. zm.) oraz art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje między innymi w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarga podlegała uwzględnieniu, albowiem dokonana przez Sąd analiza akt administracyjnych i konfrontacja wyników tej analizy z treścią zaskarżonej decyzji poprzez pryzmat mających zastosowanie przepisów prawa procesowego, nie pozwoliły Sądowi na uznanie sprawy za wyjaśnioną w należyty sposób.

Materialnoprawną podstawę wydanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2020.111 t.j., dalej jako u.ś.r.), która określa warunki nabywania prawa do tych świadczeń oraz zasady ich ustalania, przyznawania oraz wypłacania.

W myśl art. 32 ust. 1 u.ś.r. organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń.

Zgodnie z art. 2 pkt 1 u.ś.r., jednym ze świadczeń rodzinnych jest zasiłek rodzinny. Stosownie art. 5 ust. 1 u.ś.r., zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 674 złotych. Dochód ustalany jest z uwzględnieniem instytucji uzyskania i utraty dochodu (art. 5 powołanej ustawy). Jednocześnie z definicji "dochodu członka rodziny" (art. 3 pkt 2a ww. ustawy) wynika, że jest nim wynik podzielenia rocznego dochodu przypadającego na członka rodziny przez liczbę miesięcy w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, czyli uśredniony arytmetycznie, w takiej samej wysokości w każdym miesiącu, definiowany przez ustawodawcę jako "przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4c ustawy".

Skarżąca była uprawniona do pobierania zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku na troje dzieci, w okresie zasiłkowym od 1 listopada 2019 r. do 31 października 2020 r., na mocy decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia [...].08 2019 r.

Na rodzinę skarżącej składają się cztery osoby. Skarżąca wychowuje samotnie troje uczących się dzieci. W aktach sprawy znajduje się orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. orzekania o niepełnosprawności w K. zaliczające E. Z. ( ur.[...] r.) do osób niepełnosprawnych. Z elektronicznego krajowego systemu monitoringu orzekania o niepełnosprawności wynika, że E. Z. została zaliczona do lekkiego stopnia niepełnosprawności do dnia [...].2023 r.

Decyzja odmowna w niniejszej sprawie została uzasadniona przekroczeniem przez rodzinę skarżącej kryterium dochodowego w wysokości 674 zł. Zdaniem organu I instancji miesięczny dochód rodziny w 2018 r. wyniósł [...] zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie (4 osoby) dało kwotę [...]zł. Do dochodów rodziny wliczone zostały świadczenia alimentacyjne na dzieci skarżącej oraz jednorazowa nagroda pieniężna za ośmiodniową, nieprzerwaną pracę w zamkniętym zakładzie, w warunkach zagrożenia zdrowia, podejmując ryzyko zakażenia koronawirusem w wysokości [...] zł. Organ obliczając miesięczny dochód skarżącej wziął pod uwagę sumę wynagrodzenia za miesiąc kwiecień, na które składało się wynagrodzenie zasadnicze w wys. [...] zł oraz jednorazowa nagroda. Tym samym organ przyjął, że średni miesięczny dochód skarżącej wynosi [...] zł. Powyższe obliczenie miesięcznego dochodu przez organ należy uznać za błędne.

Zgodnie z przepisem art. 3 pkt 24 lit. c u.ś.r., uzyskanie dochodu oznacza uzyskanie dochodu spowodowane uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Ustawodawca przy ustalaniu kryterium dochodowego, jako bazę traktuje rok kalendarzowy poprzedzający rok świadczeniowy. Jednakże, stosownie do art. 5 ust. 4b u.ś.r. w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych.

Zatem, przedmiotowy dochód winien był być uzyskiwany w okresie, na który weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych zaś z akt sprawy nie wynika, by okoliczność ta miała miejsce. Ponadto, warunek osiągnięcia dochodu w miesiącu następującym po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, nie jest jednak jedynym warunkiem doliczenia dochodu uzyskanego w po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczeń rodzinnych. Jest to warunek pierwszy. Drugim warunkiem wynikającym z art. 5 ust. 4b u.ś.r. jest warunek kontynuacji uzyskiwania dochodu osiągniętego zgodnie z warunkiem pierwszym także w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych. Oznacza to, że uzyskiwanie dochodu określonego rodzaju musi być kontynuowane w okresie świadczeniowym, na który jest ustalane prawo do świadczeń rodzinnych. Kontynuacja ta musi mieć miejsce także w miesiącu, w którym organ wydaje decyzję ustalającą prawo do świadczenia. Powyższy pogląd, który wyrażony został przez sądy administracyjne Sąd w składzie rozpoznającym skargę podziela w całości (wyroki WSA w Krakowie z dnia 19 lutego 2020 r., sygn. akt III SA/Kr 1307/19 oraz WSA w Rzeszowie z dnia 22 lutego 2019 r. sygn. akt II SA/Rz 1434/18 (Lex nr 2830022 i 2635492)

Tylko bowiem takie rozumienie przepisu art. 5 ust. 4b u.ś.r. pozwala zrealizować cel, jaki przyświecał wprowadzeniu pojęcia dochodu uzyskanego, tj. jak najdalej idące urealnienie danych dotyczycących dochodów beneficjentów świadczeń rodzinnych na datę przyznawania świadczeń lub na datę weryfikacji prawa do świadczeń, w różnych, odmiennych stanach faktycznych. Dotyczy to np. właśnie osiągnięcia dochodu w okresie pobierania świadczeń przez krótki tylko okres, co w istocie nie ma wpływu na sytuację materialną rodziny w całym okresie pobierania świadczeń.

Ponadto organy nie odniosły się w żaden sposób do kwestii niepełnosprawności jednego z dzieci skarżącej i nie zweryfikowały czy przyjęte kryterium dochodowe osoby w rodzinie powinno wynosić 674 zł, czy 764 zł. Organ I instancji nie uzasadnił również, dlaczego przy obliczaniu dochodu wzięto pod uwagę rok 2018, a nie 2019.

Z kolei SKO w K. nie poczyniło żadnych własnych ustaleń w przedmiotowej sprawie, czym naruszyło zasadę dwuinstancyjności postepowania wyrażoną w art. 15 k.p.a. oraz nie uzasadniło swojej decyzji czym naruszyło art. 107 § 3 k.p.a.

Uzasadnienie decyzji organu odwoławczego, w którym brak jest wnikliwego ustosunkowania się do zarzutów odwołania albo odniesienia się i oceny wszystkich okoliczności faktycznych sprawy i dowodów pozwalających na ocenę prawidłowości decyzji organu pierwszej instancji, uzasadnia nie tylko uznanie, że decyzja została wydana z naruszeniem podstawowych zasad postępowania odwoławczego, ale jednocześnie daje podstawę do stwierdzenia, że przy tego rodzaju postępowaniu pod znakiem zapytania pozostają gwarancje wynikające z wyrażonej w art. 15 k.p.a. zasady dwuinstancyjności postępowania.

W rozpoznawanej sprawie organ I instancji podał obliczenia bez wykazania podstawy przyjęcia konkretnych wartości liczbowych, a organ odwoławczy nie zweryfikował tych ustaleń, naruszając w ten sposób obowiązek podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy oraz zebrania i rozpatrzenia pełnego materiału dowodowego. Wszystkie te obowiązki spoczywają także na organie II instancji, a ich naruszenie stanowi naruszenie przepisów postępowania-art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. Organ odwoławczy jest też zobligowany do stosowania art. 107 § 3 k.p.a., który określa niezbędne elementy uzasadnienia decyzji, nakazując w uzasadnieniu faktycznym w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Uzasadnienie prawne powinno zaś zawierać wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Jak podkreślił WSA w Rzeszowie w wyroku z dnia 27 sierpnia 2010 r., II SA/Rz 422/10, Lex Nr 737786, uzasadnienie decyzji przedstawiać powinno przebieg procesu decyzyjnego stosowania przepisów prawa administracyjnego materialnego jak i procesowego prezentując rozumowanie, które było udziałem organu administracji na etapie ustalania podstaw prawnych właściwych dla sprawy, czynności i rozumowanie organu administracji na etapie ustalania okoliczności faktycznych sprawy oraz przesłanki, które według organu zadecydowały o rozstrzygnięciu zawartym w decyzji.

Standardów tych nie spełnia zaskarżona decyzja.

Ponownie rozpoznając sprawę organ mając na uwadze wskazania zawarte w uzasadnieniu wyroku, uzupełni postępowanie dowodowe w zakresie wszystkich składników dochodu rodziny skarżącej i dokona prawidłowego obliczenia dochodu rodziny. Należy przy tym podkreślić, że generalną zasadą przy ustalaniu wysokości dochodów jest zsumowanie faktycznie osiągniętych dochodów członków rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, a dopiero później ewentualne stosowanie szczególnych mechanizmów wymienionych w art. 5 ust. 4-4c u.ś.r.

Sposób wyliczenia dochodu oraz poszczególne jego składniki powinny zostać szczegółowo wykazane w uzasadnieniu rozstrzygnięcia i znajdować odzwierciedlenie w dowodach dołączonych do akt sprawy. Należy podkreślić, że wszędzie tam, gdzie wydanie decyzji uzależnione jest od dokonania obliczeń i wykonania działań matematycznych, działania te powinny być wykazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w taki sposób, by możliwa była weryfikacja prawidłowości przeprowadzonych obliczeń.

Z powyższych względów, z powodu naruszenia przepisów prawa procesowego i materialnego, które doprowadziło do utrzymania przez SKO w całości w mocy decyzji organu pierwszej instancji, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.