Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 210/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2016-05-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 10 par. 1, art. 81
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 64e
journal: Dz.U. 2014 poz 1619
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Urszula Wiśniewska Sędziowie: sędzia WSA Ewa Kruppik - Świetlicka sędzia WSA Jarosław Szulc (spr.) Protokolant: starszy sekretarz sądowy Marcin Frydrych po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 maja 2016 r. sprawy ze skargi P. O. Sp. z o.o. w upadłości układowej w T. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych uchyla zaskarżone postanowienie


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2015r. P.P.H.U. O. Sp. z. o. o. w upadłości układowej (skarżąca) zwróciła się do Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w T. o umorzenie kosztów egzekucyjnych powstałych przed [...] marca 2015r., W złożonym wniosku podała, że Sąd Rejonowy w T. V Wydział Gospodarczy po rozpoznaniu na rozprawie sprawy upadłości Spółki, ogłosił upadłość z możliwością zawarcia układu i postanowieniem z dnia [...] marca 2015r. zatwierdził układ przyjęty na Zgromadzeniu Wierzycieli w dniu [...] marca 2015r. W następstwie tego, objęte zostały redukcją w całości odsetki i wszelkie koszty ( w tym koszty egzekucyjne ) związane ze zobowiązaniami głównymi.

Organ pierwszej instancji, po przeprowadzeniu postępowania, postanowieniem z dnia [...] października 2015r. odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych w łącznej kwocie [...]zł, powstałych w następstwie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych:

- z dnia [...] sierpnia 2011r. nr od [...] do [...],

- z dnia [...] września 2011r. nr od [...] do [...],

- z dnia [...] października 2011r. od nr [...] do [...],

- z dnia [...] listopada 2011r. nr od [...] do [...],

- z dnia [...] listopada 2011r. nr od [...] do [...],

- z dnia [...] marca 2012r. nr od [...] do [...],

- z dnia [...] marca 2012r. nr od [...] do [...],

- z dnia [...] kwietnia 2012r. nr od [...] do [...],

- z dnia [...] maja 2012r. nr od [...] do [...],

- z dnia [...] czerwca 2012r. nr od [...] do [...],

- z dnia [...] września 2012r. nr od [...] do [...],

- z dnia [...] listopada 2012r. nr od [...] [...],

- z dnia [...] stycznia 2013r. nr od [...] do [...] oraz

- z dnia [...] stycznia 2015r. nr od [...] do [...] obejmujących zaległości z tytułu składek na: ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

W złożonym zażaleniu Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji zarzucając:

- naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 10 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016r. poz. 23) – dalej jako: "k.p.a." polegające na uniemożliwieniu stronie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań;

- błąd w ustaleniach faktycznych polegający na niesłusznym przyjęciu, że Spółka jest w stanie ponieść koszty egzekucyjne bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej, podczas gdy z materiałów zgromadzonych w postępowaniu jednoznacznie wynika, że Spółka wykazała, poprzez opisanie swojej sytuacji finansowej oraz załączone sprawozdania finansowe, że nie jest w stanie ponieść tychże kosztów bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej;

- naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 81 k.p.a., polegające na uznaniu przez organ okoliczności faktycznych za udowodnione, w sytuacji gdy strona nie miała możności wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, a nie zachodzą w przedmiotowej sprawie okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2 k.p.a.

Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] stycznia 2016r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w T..

Organ odwoławczy przytoczył treść przepisów 64e § 1, § 2 i § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji Dz. U. z 2014 r. poz. 1619 ze zm.) – dalej jako: "u.p.e.a." i podkreślił, że instytucja umorzenia kosztów egzekucyjnych zbudowana jest przy zastosowaniu uznania administracyjnego. Określenie zawarte w tym przepisie - "organ może umorzyć" oznacza, że nawet stwierdzenie, iż w sprawie występują okoliczności świadczące o spełnieniu określonych przepisami przesłanek, nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy. Organ podał, że umorzenie kosztów egzekucyjnych, jest w istocie określonym przywilejem o charakterze finansowym, wobec czego strona wnosząca o uzyskanie takiej ulgi winna dołożyć należytej staranności procesowej i przejawiać odpowiednią inicjatywę dowodową w celu wykazania odpowiednich okoliczności faktycznych, od których istnienia zależałoby umorzenie kosztów egzekucyjnych. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej organ pierwszej instancji podjął działania niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz zgromadził dowody w celu ustalenia występowania ustawowych przesłanek umorzenia podnoszonych przez wnioskodawcę.

W oparciu o stan faktyczny wynikający z materiału dowodowego oraz podane parametry finansowe i ekonomiczne organ odwoławczy zajął stanowisko, że Spółka nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. Dyrektor Izby Skarbowej zauważył, że każde uszczuplenie majątkowe powoduje pewien uszczerbek w finansach zobowiązanego. Jednakże jak podkreślił, w przepisie art. 64e u.p.e.a. chodzi o taki uszczerbek, którego skutki znacznie przewyższają normalne skutki związane z uszczupleniem majątkowym. Przy czym wykazanie przesłanki znacznego uszczerbku ciąży na wnioskującym o umorzenie kosztów egzekucyjnych.

Zdaniem organu, skoro Sąd Rejonowy w T. postanowił uwzględnić wniosek Spółki o ogłoszenie upadłości z możliwością zawarcia układu, a Spółka sama wskazała, że układ objął w całości redukcję odsetek i wszelkich kosztów (w tym kosztów egzekucyjnych), to nie może Spółka na tej podstawie żądać uwolnienia się od kosztów egzekucyjnych w postaci ich umorzenia. Zdaniem organu, w sprawie nie zachodzi przesłanka, o której mowa w art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a.

W ocenie organu odwoławczego, za umorzeniem kosztów egzekucyjnych nie przemawia także przesłanka nieuzasadnionego gospodarczo obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi. Nie zachodzi również przesłanka, o której mowa w art. 64e § 2 pkt 3 u.p.e.a., bowiem ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych nie spowodowałoby niewspółmiernych wydatków egzekucyjnych. Spółka prowadząc działalność gospodarczą ponosi ryzyko związane z tą działalnością i tej odpowiedzialności nie sposób przerzucać na budżet państwa, tym bardziej, że w kontekście wysokości kosztów egzekucyjnych w kwocie [...]zł w stosunku do majątku jakim Spółka dysponuje, nie sposób mówić że zobowiązany nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej.

Odnosząc się do zarzutu dotyczącego naruszenia art. 10 § 1 k.p.a., Dyrektor Izby Skarbowej podkreślił, że Spółka na każdym etapie prowadzonego przez organ pierwszej instancji postępowania miała zapewniony czynny udział i była o tym informowana, co więcej Spółka miała umożliwiony dostęp do akt sprawy i mogła skutecznie zgłaszać wnioski dowodowe.

W złożonej do tut. Sądu skardze, Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz orzeczenie co do istoty sprawy, tj. umorzenie kosztów egzekucyjnych zarzucając:

- rażące naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. polegające na utrzymaniu w mocy postanowienia uniemożliwiającego stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań albowiem zgodnie z zawiadomieniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2015r. przed wydaniem postanowienia w sprawie wniosku Spółki z dnia [...] sierpnia 2015r. dotyczącym umorzenia kosztów egzekucyjnych, przysługuje Spółce prawo wynikające z art. 10 § 1 k.p.a. w terminie 7 dni od dnia otrzymania zawiadomienia, a zatem do dnia [...] listopada 2015r. (pismo zostało doręczone w dniu [...] października 2015r.). W związku z powyższym, zdaniem skarżącej, organ wydał decyzję przed upływem terminu do wypowiedzenia się przez Spółkę co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań;

- rażące naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 81 k.p.a., polegające na uznaniu przez organ okoliczności faktycznych za udowodnione, w sytuacji gdy strona nie miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, a nie zachodzą w przedmiotowej sprawie okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2 k.p.a.;

- rażące naruszenie przepisów postępowania adm. tj. art. 64 e § 2 pkt 1 u.p.e.a. poprzez błąd w ustaleniach faktycznych polegający na niesłusznym przyjęciu, że Spółka jest w stanie ponieść koszty egzekucyjne bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej oraz uchyla się od płatności jakichkolwiek zobowiązań wobec ZUS, podczas gdy z materiałów zgromadzonych w postępowaniu jednoznacznie wynika, że Spółka wykazała, poprzez opisanie swojej sytuacji finansowej oraz załączenie sprawozdań finansowych, że nie jest w stanie ponieść tychże kosztów bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej.

Skarżąca wniosła również o przeprowadzenie dowodu z:

- zawiadomienia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2015r. na okoliczność udowodnienia terminu jaki przysługiwał Spółce do wypowiedzenia się postanowienia w sprawie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych;

- postanowienia w sprawie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych, na okoliczność naruszenia przez organ art. 10 § 1 k.p.a.;

- postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] stycznia 2016r. utrzymującego w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w T. odmawiającego umorzenia kosztów egzekucyjnych na okoliczność błędnych ustaleń faktycznych przez organ;

- skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] grudnia 2015r. w przedmiocie utrzymania w mocy postanowienia Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w T. w sprawie zawieszenia postępowania egzekucyjnego, zawierającą kopie dowodów wpłat należności do ZUS, na okoliczność obalenia tezy organu, że Spółka uchyla się od wszelkich zobowiązań.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( j.t. Dz.U. z 2014, poz. 1647 ze zm. ), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi postanowień ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Postanowienie podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 - dalej jako "p.p.s.a.") lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Oceniając zaskarżone postanowienie z punktu widzenia jego zgodności z prawem stwierdzić należy, że narusza ono prawo, aczkolwiek nie wszystkie zarzuty podniesione w skardze zasługiwały na uwzględnienie.

I. Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie organu odwoławczego, utrzymujące w mocy rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego o odmowie umorzenia kosztów egzekucyjnych.

Zdaniem organu odwoławczego, przedstawione przez Spółkę argumenty, jak i zebrany w sprawie materiał dowodowy nie uzasadniają umorzenia kosztów egzekucyjnych. Nie zachodzi nieściągalność dochodzonego obowiązku od zobowiązanego, Spółka nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej; w sprawie nie wystąpiły okoliczności świadczące, że zachodzi ważny interes publiczny w udzieleniu wnioskowanej ulgi.

Kwestionując stanowisko organu, skarżąca w pierwszej kolejności stawia zarzut naruszenia art. 10 § 1 oraz art. 81 k.p.a., z uwagi na wydanie przez organ pierwszej instancji postanowienia przed upływem terminu do wypowiedzenia się przez Spółkę co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań oraz poprzez uznanie przez organ okoliczności faktycznych za udowodnione, w sytuacji gdy strona nie miała możności wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

W ocenie Sądu, eksponowane w tym przedmiocie zarzuty są niezasadne.

W powołanym przepisie art. 10 § 1 k.p.a. została sformułowana zasada czynnego udziału stron w postępowaniu. Zgodnie z tym przepisem, organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Organy mogą odstąpić od zasady określonej w § 1 tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną ( § 2 ).

Zasada ta znajduje odzwierciedlenie także w innych przepisach regulujących postępowanie administracyjne, w tym, w powołanym przez skarżącą art. 81 k.p.a., stanowiącym, że okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2.

Z akt sprawy wynika, że istotnie, pismem z dnia [...] października 2015 r. Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. powołując art. 10 § 1 k.p.a. zawiadomił Spółkę o przysługującym prawie wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, wskazując, że Spółka może zapoznać się z materiałem dowodowym w sprawie w terminie 7 dni od dnia otrzymania zawiadomienia. Pismo to zostało doręczone Spółce dopiero w dniu [...] października 2015 r. ( t. 2/2, k. 197-198 akt administracyjnych ).

Natomiast postanowienie organu pierwszej instancji o odmowie umorzenia kosztów egzekucyjnych zostało wydane dnia [...] października 2015 r. a zatem przed upływem wyznaczonego terminu i doręczone [...] listopada 2015r.

W tej sytuacji, niewątpliwie organ pierwszej instancji naruszył art. 10 § 1 k.p.a., jednakże, w ustalonych okolicznościach, nie miało ono istotnego wpływu na wynik sprawy. Sąd w składzie orzekającym podziela prezentowany w orzecznictwie sądowym pogląd, że zarzut naruszenia postanowień art. 10 § 1 k.p.a. może odnieść skutek wówczas, gdy strona wykaże, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych. Na stronie stawiającej zarzut, spoczywa zatem ciężar wykazania istnienia związku przyczynowego między naruszeniem przepisów postępowania a wynikiem sprawy (por.m.in. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 575/10, LEX nr 1070853; wyrok NSA z dnia 12 października 2010 r., sygn. akt II OSK 1279/09, LEX nr 746442).

Tymczasem w tej sprawie, skarżąca poprzestając na ogólnym stwierdzeniu o naruszeniu tej normy przez organ poprzez uniemożliwienie jej wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań oraz przytoczeniu poglądów zawartych we wskazanych w skardze wyrokach i piśmiennictwie, nie wykazała, jakich w związku z tym, konkretnych czynności lub dowodów organ nie przeprowadził bądź nie uwzględnił w prowadzonym postępowaniu. Skarżąca nie wskazała również, wykazania jakich okoliczności istotnych dla sprawy organ uniemożliwił stronie, wydając rozstrzygnięcie przed upływem terminu do realizacji uprawnienia wynikającego z art. 10 § 1 k.p.a.

Co więcej, w dniu [...] listopada 2015r. w siedzibie Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w T. stawił się P. O. – członek zarządu Spółki, który dokonał przeglądu akt sprawy, nie składając dodatkowych dokumentów i oświadczeń, nie wnosząc również żadnych uwag ( t. II/II, k. 201 akt administracyjnych ). Nie może także umknąć uwadze, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. pismem z dnia [...] sierpnia 2015 r. poinformował Spółkę m.in., że na podstawie art. 9 i art. 10 § 1 k.p.a. Spółka ma prawo wnoszenia dowodów w sprawie oraz czynnego udziału w każdym stadium wszczętego postępowania.

Także Dyrektor Izby Skarbowej, realizując zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym, zawiadomieniem z dnia [...] grudnia 2015r., w związku z prowadzonym postępowaniem zażaleniowym poinformował, że Spółka może wypowiedzieć się w sprawie oraz zapoznać z zebranym materiałem dowodowym w siedzibie Izby Skarbowej w B.. Z przysługującego prawa, Spółka nie skorzystała.

W ocenie Sądu, w opisanej sytuacji brak jest podstaw do stwierdzenia, że naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. miało jakikolwiek, a tym bardziej istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności, że w zasadniczej części organ oparł się na materiałach załączonych przez skarżącą do wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych. Wśród nich znajdowały się: wniosek o układ ratalny z dnia [...] sierpnia 2015 r. wraz z jego uzasadnieniem, formularz informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis, oświadczenie o stanie majątkowym osoby prawnej (ZUS-RD-OOP-01), oświadczenie przedsiębiorcy o wielkości otrzymanej pomocy publicznej de minimis, (ZUS-RD-OPW-01), zaświadczenie o pomocy de minimis, postanowienie Sądu Rejonowego w T. z dnia [...] marca 2015 r. Sygn. akt V GUp 4/13, bilans oraz rachunek zysków i strat sporządzony za okres od [...].02.2013 r. do [...].12.2013 r., na dzień [...] grudnia 2014 r. i na dzień [...] czerwca 2015 r., ewidencję środków trwałych - majątek trwały za rok 2015.

Wobec powyższego, skoro to na stronie stawiającej zarzut spoczywa ciężar wykazania istnienia związku przyczynowego między naruszeniem przepisów postępowania, a wynikiem sprawy, to uznać należy w okolicznościach tej sprawy, że skarżąca takiego związku nie wykazała. W tej sytuacji, nie można uznać naruszenia art. 10 § 1 i art. 81 k.p.a. w nakreślonym w skardze zakresie, jako naruszenia mającego istotny wpływ na wynik sprawy.

II. Niezależnie jednak od powyższej oceny, zdaniem Sądu, organ nie przeprowadził postępowania w stopniu umożliwiającym podjęcie prawidłowego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych.

Z zasad ogólnych postępowania administracyjnego, a ściślej z art. 7 k.p.a. wynika, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z kolei w myśl art. 77 § 1 k.p.a., organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Organ ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona ( art. 80 k.p.a. ).

Stanowiący podstawę prawną rozstrzygnięć organów art. 64e u.p.e.a., w § 1 stanowi, że organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne. Koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli: 1) stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej; 2) za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny; 3) ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne ( § 2 ).

Uzupełniająco należy również wskazać, że w myśl art. 64e ust. 3 u.p.e.a., koszty egzekucyjne powstałe w egzekucji należności pieniężnych mogą być umorzone w przypadkach określonych w § 2 pkt 1, jeżeli obciążenie wierzyciela obowiązkiem uiszczenia tych kosztów byłoby gospodarczo nieuzasadnione.

Podkreślić trzeba też, że cytowany przepis stanowi wyczerpującą i kompletną regulację w zakresie umorzenia kosztów egzekucyjnych. Treść przepisu, wskazuje, że jest on oparty na konstrukcji uznania administracyjnego, którego istotą jest pozostawienie organowi swobody wyboru określonego rozwiązania. Uznanie administracyjne nie wyraża się w swobodzie oceny w danym stanie faktycznym sprawy, okoliczności odpowiadających przesłankom umorzenia, ale w możliwości negatywnego dla zobowiązanego orzeczenia, nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia. Wobec tego, sama odmowa umorzenia kosztów egzekucyjnych nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca ( wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 30 czerwca 2006 r., sygn. akt I SA/Kr 7/04, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 7 października 2008 r., sygn. akt I SA/Gd 387/08, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).

Nie mniej, każde rozstrzygnięcie organu musi być poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia i ich analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych i zawierać szczegółowe uzasadnienie prawne. Dopiero tak podjęta decyzja uznaniowa może być uznana za decyzję mieszczącą się w granicach uznania administracyjnego, a nie za decyzję dowolną. Organ powinien rozważyć szczegółowo wszystkie, wymienione w przepisie przesłanki ustawowe, kwestię istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie okoliczności uzasadniających skorzystanie z instytucji umorzenia oraz ewentualnie okoliczności uzasadniające zakres jej zastosowania (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 04 sierpnia 2005 r. III SA/Wa 646/05, LEX nr 190818, wyrok NSA z dnia 13 stycznia 1998 r., sygn. akt I SA/Łd 1811/96 LEX nr 31877, Biul.Skarb. 1999/6/30).

Sądowa kontrola legalności orzeczeń wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona do zbadania, czy wydane orzeczenie zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tj. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał i ocenił materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia kosztów postępowania egzekucyjnego. Mimo, że ustawodawca pozostawił organom swobodę w podejmowaniu rozstrzygnięcia, to nie budzi wątpliwości, iż jest ono uwarunkowane dokonaniem szczegółowej analizy prowadzonej sprawy pod kątem wskazanych w przepisie dyrektyw wyboru oraz prowadzenia postępowania zgodnie z przepisami procedury, w rozpoznawanej sprawie przepisami k.p.a.

Zdaniem Sądu, badając istnienie przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych, w każdym przypadku należy dokonywać tego w sposób zindywidualizowany, w oparciu o prawidłowo zebrany i oceniony materiał dowodowy.

III. W rozpoznawanej sprawie, w pierwszej kolejności należy wyeksponować, że organy nie rozważyły w sposób przekonujący i adekwatny do wskazanych przepisów, czy skarżąca jest w stanie ponieść koszty egzekucyjne bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej.

W tym zakresie, organ pierwszej instancji dokonując oceny możliwości finansowych Spółki w oparciu o przedłożone sprawozdania finansowe za okres 2012-2014 podał, że Spółka ma wyraźne problemy z odzyskiwaniem należności. Wskaźnik udziału należności w aktywach ogółem ukształtował się na poziomie 7%, natomiast wskaźnik rotacji należności wskazuje, że Spółka w 2014r. niespełna trzykrotnie odtworzyła stan swoich należności. W 2014r. Spółka poprawiła rentowność sprzedaży. W latach 2012-2013 nie wygenerowano żadnego zysku, natomiast w 2014r., z każdej zainwestowanej złotówki uzyskano 5 gr zysku. W sumie 2014r. zamknięto zyskiem w kwocie [...]zł. Natomiast na dzień [...] czerwca 2015r. zysk wynosił [...] zł. Majątek Spółki w większości finansowany jest kapitałem obcym – w 2014r. wynosił on 99%, a w większości stanowiły go zobowiązania krótkoterminowe ( 87% ), co nie jest korzystną sytuacją z uwagi na krótki termin ich wymagalności.

Natomiast organ odwoławczy, prezentując parametry finansowe i ekonomiczne Spółki na dzień [...] czerwca 2015r., w oparciu o przedstawione przez nią bilanse, rachunki zysków i strat i ewidencję środków trwałych podał, że Spółka osiągnęła zysk netto w wysokości [...] zł. Przychody netto ze sprzedaży wyniosły [...] zł. Należności krótkoterminowe wyniosły [...] zł, zaś zobowiązania kształtowały się na poziomie: [...] zł (długoterminowe), [...] zł (krótkoterminowe).

Dalej organ wskazał, że w bilansie, Spółka podała w aktywach trwałych wartości niematerialne i prawne w wysokości [...] zł, rzeczowe aktywa trwałe w łącznej wysokości [...] zł tj. środki trwałe o wartości [...] zł (w tym grunty o wartości [...] zł, budynki, lokale i obiekty inżynierii lądowej i wodnej [...] zł, urządzenia techniczne i maszyny [...] zł, środki transportu [...] zł, inne środki trwałe [...] zł) oraz środki trwale w budowie o wartości [...] zł i zaliczki na środki trwałe w budowie o wartości [...] zł.

Przy piśmie z dnia [...] sierpnia 2015 r. Spółka przedłożyła ewidencję środków trwałych (majątek trwały za rok 2015), których łączna wartość na dzień [...] sierpnia 2015 r. wynosiła [...] zł. W zestawieniu znajdują się m. in. nieruchomości takie jak budynki, grunty, magazyny, tereny przed hurtownią, wiaty; a ponadto sieci CO, energetyczne, kanalizacyjne, wodno-kanalizacyjne, sprężarka, stojak do dywanów, wózek widłowy.

Na podstawie zeznań rocznych o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty), organ ustalił, że Spółka w 2012 r. i 2013 r. poniosła stratę w wysokości odpowiednio: [...] zł i [...] zł, zaś w 2014 r. zadeklarowała dochód w wysokości [...] zł.

Natomiast w deklaracjach dla podatku od towarów i usług VAT-7 Spółka wykazała obroty za okres od stycznia do grudnia 2012 r., 2013 r., 2014 r. odpowiednio [...] zł, [...] zł, [...] zł, a za miesiące od stycznia do października 2015 r. - [...] zł.

IV. W ocenie Sądu, przedstawiona analiza finansowa i majątkowa obrazuje, że zobowiązania Spółki wielokrotnie przewyższają jej należności. W Bilansie sporządzonym na dzień [...] czerwca 2015r. Spółka po stronie aktywów wykazała należności krótkoterminowe w kwocie [...]zł, i długoterminowe [...] zł. Natomiast zobowiązania długoterminowe wyniosły [...] zł, a krótkoterminowe aż [...] zł. Spółka wykazała również po stronie innych rozliczeń międzyokresowych krótkoterminowych kwotę [...]zł.

Spółka w latach 2012-2013 generowała stratę z działalności wysokości odpowiednio: [...] zł i [...] zł, zaś w 2014 r. zadeklarowała dochód w wysokości [...] zł. Wykazany na dzień [...] czerwca 2015r. zysk stanowi [...] zł. Jak ustalono, Spółka osiąga niską rentowność oraz ma problemy z odzyskiwaniem należności.

Wprawdzie Spółka przedłożyła ewidencję środków trwałych (majątek trwały za rok 2015), których łączna wartość na dzień [...] sierpnia 2015 r. wynosiła [...] zł., nie mniej należy mieć na uwadze, że Spółka znajduje się w upadłości układowej. Celem zawartego układu jest z jednej strony, zaspokojenie wierzycieli, z drugiej natomiast utrzymanie przedsiębiorstwa, a nie jego likwidacja. Postępowanie upadłościowe w takim wypadku polega na takiej rekonstrukcji zobowiązań jednostki, aby zadłużone przedsiębiorstwo mogło kontynuować działalność.

W tym kontekście, mając na uwadze podane podstawowe parametry ekonomiczne i przedstawioną sytuację prawną i faktyczną Spółki, nie można zdaniem Sądu przyjąć, że organ prawidłowo i wyczerpująco uzasadnił stanowisko, że w sprawie nie zachodzi przesłanka, o której mowa w art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a., a w konsekwencji, że Spółka jest w stanie ponieść koszty egzekucyjne bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. Organ nie podał konkretnych powodów, dla których przyjął, że przedstawione przez Spółkę oraz wynikające z materiału dowodowego okoliczności faktyczne, obrazujące sytuację prawną oraz finansową i ekonomiczną Spółki, nie uzasadniają wystąpienia przesłanki, że nie jest ona jednak w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. Tym bardziej, że sytuacja ta jest już na tyle zła, że konieczne było wdrożenie postępowania upadłościowego, w ramach którego należności wierzycieli wobec skarżącej uległy restrukturyzacji, a spółka jest w trakcie realizacji zawartego i zatwierdzonego przez Sąd upadłościowy układu.

Oczywiście, nawet w sytuacji stwierdzenia istnienia przesłanki określonej w art. 64 § 2 pkt 1 u.p.e.a. tj. że skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej nie jest wykluczone, że organ działając w ramach uznania administracyjnego może odmówić ich umorzenia. Jednakże zarówno w sytuacji istnienia tej przesłanki jak i jej braku, rozstrzygnięcie powinno zostać poprzedzone prawidłową, wyczerpującą oceną zebranego materiału dowodowego i rozważeniem wszystkich okoliczności mogących mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia kosztów postępowania egzekucyjnego. Uzasadnienie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych powinno być przekonujące i w sposób jednoznaczny wskazywać dlaczego ustawowa przesłanka umorzenia nie wystąpiła lub, z jakich konkretnych powodów, mimo zaistnienia ustawowej przesłanki, organ odmawia umorzenia kosztów egzekucyjnych. W rozpatrywanej sprawie, organy w wydanych postanowieniach nie uzasadniły w sposób dostateczny okoliczności i przesłanek jakimi się kierowały, podejmując rozstrzygnięcia.

V. Należy uwypuklić, że z opisu sytuacji finansowej skarżącej zawartej w decyzji organu pierwszej instancji wynika, że jest ona zła, spółka znajduje się w upadłości układowej, natomiast brak jest zasadniczo jakiegokolwiek uzasadnienia odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych.

Natomiast organ odwoławczy wskazał na sytuację finansową Spółki podając parametry wynikające z bilansu i rachunku zysków i strat konkludując, że Spółka nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej oraz, że każde uszczuplenie majątkowe powoduje pewien uszczerbek w finansach zobowiązanego. W przepisie art. 64e u.p.e.a. ustawy chodzi jednak o taki uszczerbek, którego skutki znacznie przewyższają normalne skutki związane z uszczupleniem majątkowym.

W ocenie Sądu, ocena ta jest powierzchowna a organ w zaskarżonym postanowieniu nie uzasadnił w sposób dostateczny okoliczności, jakimi się kierował, podejmując rozstrzygnięcie. Zawarł w jego uzasadnieniu pewne ogólne sformułowania, czyniąc to w oderwaniu od dokonanej wcześniej analizy finansowo-ekonomicznej i prawnej Spółki, która to analiza poza przytoczeniem samych danych liczbowych nie zawiera praktycznie żadnej ich oceny, w relacji do rozważanej przesłanki.

V. W ocenie Sądu, organy w żaden sposób nie odniosły się również do przesłanki określonej w art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. tj., że za umorzeniem kosztów nie przemawia "ważny interes publiczny". Organ pierwszej instancji w ogóle przesłankę tą pominął, natomiast organ odwoławczy sformułował jedynie konkluzję, że w sprawie nie wystąpiły okoliczności świadczące, że zachodzi interes publiczny w udzieleniu wnioskowanej ulgi. Organ w żaden sposób nie uzasadnił tego stanowiska, poprzestając wyłącznie na samym stwierdzeniu.

Interes publiczny, o jakim mowa w art. 64c § 2 pkt 2 u.p.e.a. nie został przez ustawodawcę zdefiniowany, dlatego też analizując istnienie tej przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych należy dokonać tego w sposób zindywidualizowany, odnoszący się do dokonanych ustaleń dowodowych. Analizując przesłankę ważnego interesu publicznego należy mieć na uwadze wartości wspólne dla całego społeczeństwa, takie jak równość wobec prawa, sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów państwa. Zdaniem Sądu, w sytuacji, gdy każda z wymienionych w przepisie art. 64e § 2 u.p.e.a. przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych może zaistnieć samodzielnie, rzeczą organów było również rozważenie każdej z nich, czego w tej sprawie, w odniesieniu do przesłanki "ważnego interesu publicznego", o której mowa w § 2 pkt 2 analizowanego przepisu w ogóle zabrakło.

Zdaniem Sądu, z podanych przyczyn, organy nie rozpatrzyły wnikliwie i wyczerpująco całego materiału dowodowego, w odniesieniu do podanych przesłanek umorzenia.

VI. Natomiast Sąd podziela stanowisko organu, że w sprawie nie zachodzi przesłanka stwierdzonej nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku.

Nieściągalność obowiązku zachodzi wtedy, gdy w wyniku czynności egzekucyjnych stwierdzono brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję i wskazany brak majątku ma charakter trwały. Taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła, ponieważ postępowanie egzekucyjne jest w toku, organ ustalił również składniki majątku, które mogą podlegać zajęciu egzekucyjnemu, co wyeksponował organ pierwszej instancji w wydanym postanowieniu.

Mając na uwadze powyższe, rozpatrując sprawę ponownie, organ obowiązany będzie rozważyć i ocenić, a następnie uzasadnić w świetle zebranego materiału dowodowego, z uwzględnieniem art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., czy istnieje przesłanka umorzenia wymieniona w art. 64e § 2 pkt 1 tj,. czy zobowiązana Spółka będąca w upadłości układowej, nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej, odnosząc tą przesłankę do podanych parametrów finansowych i ekonomicznych zawartych w bilansie, rachunku zysków i strat oraz ewidencji środków trwałych. Zdaniem Sądu, dla prawidłowej oceny tej przesłanki, istotne znaczenie może mieć również to, w jaki sposób następuje realizacja układu zawartego z wierzycielami. Wobec tego, realizując wskazane uprzednio zasady postępowania administracyjnego, z uwzględnieniem również normy wynikającej z art. 8 k.p.a. stanowiącej, że organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, organ powinien wezwać skarżącą do wskazania, w jaki sposób realizowany jest układ z wierzycielami i jakie obciążenia z tego tytułu ponosi spółka. Uzyskanie informacji w tym zakresie, w powiązaniu z danymi bilansowymi, da pełen obraz obciążeń finansowych spółki, co w powiązaniu ze sposobem wykonywania należności objętych układem, umożliwi adekwatną ocenę wystąpienia przesłanki umorzenia, zawartej w art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a. Podanie tych informacji leży w interesie skarżącej, która powinna wykazać wszystkie, istotne z perspektywy tego przepisu okoliczności, wskazujące, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej.

Organ rozważy i oceni również w odniesieniu do skarżącej, przesłankę zawartą w art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. Organ wyjaśni na czym polega "ważny interes publiczny" oraz oceni jego istnienie bądź nie w kontekście sytuacji skarżącej, zawierając w tym przedmiocie stosowne uzasadnienie w podjętym rozstrzygnięciu.

VII. Odnośnie wniosku skarżącej o przeprowadzenie dowodu z zawiadomienia ZUS z dnia [...] października 2015r., postanowienia organu pierwszej instancji w sprawie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych oraz postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] stycznia 2016r. utrzymującego w mocy powyższe postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w T. należy zauważyć, że dokumenty te znajdują się w aktach sprawy przekazanych wraz ze skargą przez organ odwoławczy. Były one zatem przedmiotem analizy i oceny przez Sąd rozpoznający skargę w niniejszej sprawie.

Natomiast odnośnie przeprowadzenia dowodu ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] grudnia 2015r. w przedmiocie utrzymania w mocy postanowienia Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w T. w sprawie zawieszenia postępowania egzekucyjnego, zawierającej kopie dowodów wpłat należności do ZUS należy zauważyć, że zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a., sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Zasadniczo, sądy administracyjne nie prowadzą postępowania dowodowego, nie ustalają stanu faktycznego w sprawie. Zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie zgodności z prawem przeprowadzonego postępowania oraz wydanego w sprawie rozstrzygnięcia. Wyjątkiem jest przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości. Wspomniana skarga i załączone do niej dokumenty, nie były – mając na uwadze zapadłe orzeczenie jak i jego treść - istotne dla podjęcia rozstrzygnięcia przez Sąd, w sprawie dotyczącej umorzenia kosztów egzekucyjnych. Z tych przyczyn wniosek o przeprowadzenie wskazanych dowodów podlegał oddaleniu.

VIII. Sąd przeprowadził natomiast dowód z akt zawisłej również przed tut. Sądem sprawy o sygnaturze I SA/Bd 167/16, a ściślej z uchwały nr [...] Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników P.P.H.U. O. sp. z o.o. w upadłości układowej z siedzibą w T. z dnia [...] czerwca 2015r. Z uchwały tej wynika, że z dniem tym P. O. został powołany na członka zarządu Spółki. Skarga wniesiona przez Spółkę została podpisana przez P. O. – prezesa zarządu ( ujawnionego w odpisie KRS ) oraz P. O., działającego jako członek zarządu, pełniącego tą funkcję na mocy w/w uchwały. Wobec tego wyjaśnienia wymagało, czy P. O. wchodzi w skład zarządu Spółki, albowiem do reprezentacji i składania oświadczeń woli w imieniu Spółki wymagane jest współdziałanie dwóch członków zarządu.

Sąd wyjaśnia również, wobec sformułowanego w skardze wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych, że nie posiada kompetencji do merytorycznego rozstrzygania sprawy, a wydawane orzeczenia, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., mają charakter kasacyjny. Wobec tego, Sąd nie był uprawniony do wnioskowanego przez skarżącą orzekania co do istoty sprawy i umorzenia kosztów egzekucyjnych.

Natomiast z podanych wcześniej przyczyn, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie. Sąd nie orzekał o kosztach, ponieważ skarżąca nie była zobowiązana do opłacenia kosztów sądowych, nie była również reprezentowana przez pełnomocnika procesowego.