Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1644/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2004-12-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Bogdan Lubiński, Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek (spr.), Asesor WSA Jolanta Sokołowska, Protokolant Robert Powojski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2004 r. sprawy ze skargi J. W. i M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia I i II raty podatku od nieruchomości za 2002 r. oddala skargę


UZASADNIENIE

W dniu 16 lipca 2002 roku skarżący złożyli wniosek o zaniechanie poboru podatku od nieruchomości położonej w W. przy ulicy [...], za rok 2002. Prośbę umotywowano tym, że budynek realizowany jest systemem gospodarczym, bez zaciągania kredytów co wiązało się z ponoszeniem dużych kosztów. Skarżący argumentowali, iż piętro budynku przeznaczone jest na lokal mieszkalny, co wymaga przeprowadzenia procedury zmiany przeznaczenia lokalu.

W dniu 29 lipca 2002 roku wezwano skarżących do usunięcia braków w postaci sprecyzowania prośby dotyczącej zaniechania poboru podatku, z uwagi na brak przepisów umożliwiających zastosowanie tego rodzaju ulgi. W odpowiedzi w dniu 12 sierpnia 2002 roku skarżący ponowił prośbę o umorzenie podatku od nieruchomości za rok 2002 do czasu uzyskania pozwolenia użytkowania oraz zmiany przeznaczenia budynku.

Pismem z dnia 14 sierpnia 2002 roku wezwano skarżących do przedstawienia materiałów dowodowych, świadczących o sytuacji finansowej, mających wpływ na rozstrzygniecie sprawy oraz informacji dotyczącej otrzymanej pomocy publicznej dla przedsiębiorców. W odpowiedzi w dniu 4 września 2002 roku, wpłynęło oświadczenia Pan W. o tym, że nie korzystał w okresie kolejnych trzech lat poprzedzających złożenie wniosku, z pomocy dla przedsiębiorców w rozumieniu ustawy o warunkach dopuszczalności i nadzorowaniu pomocy publicznej. Do powyższej informacji nie dołączono żadnych dokumentów dotyczących sytuacji finansowej skarżących.

Wobec powyższego Burmistrz Gminy W. decyzją nr [...] z dnia [...] września 2002 roku postanowił pozostawić podania z 16 lipca i 12 sierpnia 2003r. w sprawie umorzenia zaległego podatku od nieruchomości za 2002 rok bez rozpatrzenia.

W dniu 4 października 2002 roku skarżący odwołali się od powyższej decyzji zwracając się ponownie o korektę wymiaru podatku od nieruchomości. Dalej podnieśli, iż urząd ma obowiązek dochodzenia prawdy obiektywnej, pogłębiania zaufania obywatela do organów państwa oraz udzielaniu pomocy prawnej i stwierdzili, że fakty te organ uznał za zbędne.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2003 roku, uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ l instancji stwierdzając m. in., że nie zaistniała przesłanka zastosowania art. 169 § 4 w związku z § l ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 z późn. zm.; dalej ord. pod..) co pośrednio przyczyniło się do nie przeprowadzenia postępowania dowodowego w zakresie ustalenia stanu majątkowego wnioskodawców.

Biorąc pod uwagę zastrzeżenia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w dniu 17 kwietnia 2003 roku wezwano skarżących do przedstawienia dowodów odnośnie sytuacji finansowej. Po złożeniu przez skarżących informacji o stanie majątkowym, zeznaniu wysokości osiągniętego dochodu w roku 2002 wraz z załącznikami, w dniu [...] maja 2003 roku Prezydent W. wydał decyzję nr [...] odmawiającą umorzenia podatku od nieruchomości I i II raty za 2002 rok w kwocie 3.891,90 zł wraz z odsetkami w kwocie 243,50 zł. W uzasadnieniu stwierdzono, że łączny dochód skarżących w 2002 roku wyniósł ponad 130.000 zł., co uniemożliwia zastosowanie ulgi umorzenia podatku uzasadnionej ważnym interesem podatnika lub ważnym interes publicznym.

Od powyższej decyzji skarżący złożył w dniu 6 czerwca 2003r. odwołanie, podnosząc, iż osiągnięty w 2002 r. dochód obejmuje łączne dochody jego i żony, a nie jak wskazał organ pierwszej instancji tylko jego. Ponadto odwołujący podnosi, iż działalność firmy w 2003 r. wykazuje straty, a znaczna część budynku nadal nie jest wynajęta. Fakty te w ocenie skarżącego nie zostały wzięte pod uwagę przy wydawaniu decyzji.

W dniu [...] czerwca 2004r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnienie wskazało, iż przepis art. 67 § l ord. pod. regulujący podstawy instytucji umorzenia zaległości podatkowych i odsetek za zwłokę jest przepisem opartym na tzw. uznaniu administracyjnym. Oznacza to zatem, że w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, zaległości podatkowe mogę być umarzane w całości lub w części, jeżeli wystąpią pewnego rodzaju zdarzenia lub okoliczności, które organ podatkowy w tym indywidualnym przepadku uzna za zasadne. Nawet wiec w sytuacjach wystąpienia okoliczności uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, organ ten nie jest bezwzględnie zobowiązany umorzyć zaległość podatkową.

Zdaniem organu brak było podstaw w rozpatrywanej sprawie do uchylenia, bądź zmiany decyzji organu pierwszej instancji. W toku postępowania organ ten podjął niezbędne kroki do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrał dowody w celu ustalenia występowania ustawowych przesłanek dopuszczalności przyznania pomocy. Łączny dochód uzyskany przez skarżących nie wskazuje na zaistnienie przesłanek z art. 67 § l ord. pod. i tym samym nie uzasadnia przyznania pomocy w formie umorzenia zaległości podatkowej.

Ponadto wskazał, iż okoliczności podniesione w odwołaniu - nie wynajęcie znacznej części budynku, uwzględnienie dochodów również z wynajęcia innego budynku nie mają znaczenia dla rozpatrywanej sprawy.

W dniu 2 sierpnia 2004r. skarżący wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzucili:

- naruszenie art. 121, 122, 180, 187 ord. pod. przez wydanie decyzji, która ma

wady w zakresie ustalenia stanu faktycznego,

- naruszenie art. 191 ord. pod. przez dowolną ocenę zebranego materiału dowolną ocenę zebranego materiału dowodowego,

- naruszenie art. 67 § l i § la ord. pod. przez jego błędną wykładnię, niewłaściwe zastosowanie,

- naruszenie art. 210 § 4 ord. pod. przez pozbawienie wydanej decyzji pełnego

uzasadnienia faktycznego i prawnego

i wnieśli o jej uchylenie w całości. W uzasadnieniu wskazali, iż w sprawie występują liczne okoliczności faktyczne, które nie zostały wzięte pod uwagę, a które mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Należą do nich - ponoszenie od 2003 roku strat z prowadzonej działalności oraz wypowiedzenie przez najemcę jednej z umów na wynajem przedmiotowej nieruchomości. Fakt, że w 2003 roku ustało jedno z istotnych źródeł jakim był najem innej nieruchomości powodował obowiązek organów prowadzących postępowanie dokonania oceny jaki mogło mieć to wpływ na wydanie decyzji w przedmiotowej sprawie. Skarżąca nie prowadziła żadnej działalności gospodarczej i nie była przedsiębiorcą, a więc rozstrzygnięcie jej dotyczące nie może powoływać się na przepisy o warunkach dopuszczalności i nadzorowaniu pomocy publicznej dla przedsiębiorców. Na dowolność rozstrzygnięcia Samorządowego Kolegium Odwoławczego wskazują także wcześniejsze decyzje w sprawie zaniechania poboru podatku od przedmiotowej nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę z dnia 31 sierpnia 2004r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej odrzucenie jako wniesionej po terminie i podtrzymało argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Skarga na uwzględnienie nie zasługuje.

Stosownie do przepisu art. 67 §1 ord. pod., w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, organ podatkowy, na wniosek podatnika, może umorzyć w całości lub części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Umorzenie zaległości podatkowej w trybie art. 67 ord. pod. jest sposobem wygaśnięcia zobowiązania podatkowego, którego istotą jest ostateczne odstąpienie od poboru podatku po upływie terminu jego płatności. Stanowi wyjątek od zasady powszechności i równości opodatkowania wprowadzając preferencje wobec podatnika, którego sytuacja materialna uzasadnia zastosowanie takich preferencji. Umorzenie zaległości podatkowej jest więc instytucją wyjątkową, obwarowaną spełnieniem przesłanek ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego. W rozpatrywanej sprawie znaczenie będzie miała ocena spełnienia przesłanki ważnego interesu podatnika. Użyte w treści przepisu pojęcia - ważnego interesu podatnika oraz interesu publicznego są pojęciami niedookreślonym, których interpretacji na potrzeby danej sprawy dokonuje każdorazowo organ podatkowy. Organ podatkowy dysponuje więc pewnym zakresem swobody w odniesieniu do oceny sytuacji faktycznej i wobec wystąpienia zdarzeń, które zdaniem organu uzasadniają ważny interes podatnika lub interes społeczny może wydać decyzję umorzeniową.

Instytucja umorzenia zaległości podatkowej poprzez wydanie decyzji organu podatkowego w indywidualnej sprawie oparta jest na tzw. uznaniu administracyjnym. Uznanie administracyjne jest konstrukcją prawną, która pozwala organowi administracji publicznej na wybór konsekwencji prawnych zaistnienia sytuacji, do której odnosi się hipoteza normy prawnej. Oznacza to, że organ podatkowy może, ale nie musi umorzyć zaległość podatkową lub odsetki za zwłokę. Z uwagi na powyższe Sąd zgadza się ze stanowiskiem wyrażonym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego i przywołanymi tam orzeczeniami NSA dotyczącymi decyzji podejmowanych w ramach uznania administracyjnego.

Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności rozstrzygnięcia. Przed wydaniem decyzji organ podatkowy jest zobowiązany z urzędu podjąć wszelkie działania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, zgodnie z treścią art. 122 w zw. z art. 187 §1 ord. pod oraz przeprowadzić analizę okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia wskazanych w treści przepisu. Potwierdził to NSA w wyroku z 16 stycznia 2002r. (sygn. akt III SA 2302/00) "W utrwalonym już orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie budzi wątpliwości, że ocena, czy przesłanki umorzenia istnieją w konkretnej sprawie, może być dokonana po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego (art. 191 ord. pod.), a poprzedzać je powinno wyczerpujące zebranie całego materiału dowodowego (art. 187 § 1 ord. pod.) oraz dokładne wyjaśnienie okoliczności faktycznych (art. 122 ord. pod.).". Przesłankami tymi są: ważny interes podatnika oraz interes publiczny. Ważny interes podatnika to sytuacja gdy z powodu nadzwyczajnych przypadków losowych nie jest on w stanie uregulować zaległości podatkowych. O istnieniu ważnego interesu podatnika nie decyduje subiektywne przekonanie podatnika, lecz kryteria zobiektywizowane, zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości, w której wysoką rangę mają zdrowie i życie, a także możliwości zarobkowe w celu zdobycia środków utrzymania dla siebie i rodziny (por. wyrok NSA z 16 stycznia 2003r. sygn. akt SA/Sz 945/01; wyrok NSA z 12 lutego 2003r. sygn. akt III SA 1838/01). Przesłanka interesu publicznego to respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego, korektę błędnych decyzji itp. (por. przywołany wyrok NSA z 12 lutego 2003r.)

W konsekwencji sądowa kontrola legalności decyzji wydanych na podstawie art. 67 ord. pod. w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do oceny, czy organ podatkowy uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających wskazywać na ważny interes podatnika lub ważny interes publiczny oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów.

Odnosząc się do zarzutów zawartych w skardze Sąd uznał, że organy wywiązały się z ciążących na nich obowiązków i nie jest słuszny zarzut dotyczący nie wzięcia pod uwagę istotnych dla sprawy faktów. Zbadały sytuację materialną skarżących na podstawie przedstawionych dokumentów i dokonały oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Na tej podstawie uznano, że ich sytuacja finansowa pozwala na uregulowanie istniejących zaległości podatkowych. Samo ponoszenie strat z prowadzonej w 2003r. działalności, czy też nie uzyskiwanie dochodów z wynajmowania części budynku nie przesądza automatycznie o wystąpieniu okoliczności nadzwyczajnych stanowiących podstawę do wydania decyzji w oparciu o przesłankę ważnego interesu podatnika. Zdaniem Sądu organy miały pełne prawo do podjęcie decyzji uznaniowej i nie naruszyły w żaden sposób wskazanych zasad oceny sytuacji skarżących i poszukiwania w niej ważnego interesu uzasadniającego umorzenie zaległości.

W toku postępowania podjęto niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrano dowody w celu ustalenia istnienia bądź nieistnienia ustawowych przesłanek podjętego rozstrzygnięcia. Wydana zatem na ich podstawie decyzja odmawiająca umorzenia zaległości podatkowych nie wykracza poza granice uznania administracyjnego. W prowadzonym postępowaniu uwzględniono całokształt okoliczności faktycznych mających wskazywać na ważny interes podatnika lub interes publiczny uzasadniający umorzenie zaległości podatkowej oraz odsetek. Zdaniem Sądu znalazło to wyraz w uzasadnieniu wydanych w sprawie decyzji.

Wreszcie Sąd stwierdził, że w ramach swego uznania organy podatkowe nie naruszyły art. 191 ord. pod. regulującej zasadę swobodnej oceny dowodów w postępowaniu podatkowym, bowiem oceny tej nie można uznać za dowolną. Oczywiście sam wybór rozstrzygnięcia, dokonywany w kryteriach słuszności i celowości pozostaje już poza kontrolą sądowoadministracyjną. Dlatego uznaniowy charakter decyzji nie wyklucza ich sądowej kontroli, lecz z natury ogranicza ją do badania zgodności z prawem postępowania poprzedzającego podejmowanie tego rodzaju decyzji.

Organy podatkowe przeprowadziły postępowanie dowodowe i na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału uznały, iż nie zaistniały przesłanki do umorzenia zaległości podatkowych w podatku od nieruchomości i odsetek powstałych od tych zaległości. Droga postępowania w tym zakresie uznana została za zgodną z prawem, a argumentacja przyjęta w uzasadnieniu decyzji mieściła się w granicach zakreślonych przez art. 191 ord. pod.

Odnosząc się do kwestii stosowania w sprawie przepisów ustawy z dnia 27 lipca 2002r. o warunkach dopuszczalności i nadzorowaniu pomocy publicznej dla przedsiębiorców (Dz. U. Nr 141 poz. 1177 z późn. zm.) wyjaśnić należy, iż w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji powołano się jedynie na art.67 par.1 a) ord. pod., który nakłada na organy podatkowe obowiązek zastosowania procedur określonych w przepisach o warunkach dopuszczalności i nadzorowaniu pomocy publicznej dla przedsiębiorców będących beneficjentami tej pomocy. Aby stwierdzić konieczność stosowania procedur przewidzianych w powołanych wyżej przepisach, organy podatkowe miały obowiązek wyjaśnić, czy osoby ubiegające się o umorzenie zaległości podatkowej z pomocy publicznej korzystały, co też uczyniły w niniejszej sprawie wzywając podatników do wypowiedzenia się w powyższej kwestii. Z akt sprawy nie wynika jednak, że procedura przewidziana w art.67 par.1a) ord. pod. była zastosowana w niniejszej sprawie. Nie zmienia to jednak faktu, iż decydujące w sprawie znaczenie miała ocena przesłanek wymienionych w treści art. 67 § 1 ord. pod.

Mając powyższe na względzie Sąd uznał, iż zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie nie narusza prawa i działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł jak w sentencji.