Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 1165/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2016-03-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 107, art. 138 § 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 29 ust. 1, art. 29 ust. 1a, art. 29 ust. 2
journal: Dz.U. 2014 poz 1438
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak Sędziowie WSA Marzenna Kosewska WSA Marek Sachajko (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2016 r. przy udziale sprawy ze skargi M. G. na decyzję Dyrektora W. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] września 2015r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w latach 2005-2006 oraz do gruntów rolnych w latach 2007-2008 oddala skargę


UZASADNIENIE

W dniu [...] września 2015 r. Dyrektor W. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wydał decyzję nr [...], którą utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacja Rolnictwa w [...], z dnia [...] maja 2015 r., nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w latach 2005-2006 oraz do gruntów rolnych w latach 2007-2008,

Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym.

W dniu [...] czerwca 2004r. do Biura Powiatowego w [...] wpłynął wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na 2004 rok zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru (Dz. U. 2004 Nr 6 poz. 40 z późn. zm.), na którym jako wnioskodawca wskazana została G. Z.

Po rozpatrzeniu wniosku Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] wydał G. Z. w dniu [...] grudnia 2004 r. decyzję nr [...] o przyznaniu płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na 2004 rok.

W dniu [...] maja 2005 r. do Biura Powiatowego w [...] wpłynął wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na 2005 rok zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru, na którym jako wnioskodawca wskazana została G. Z.

Po rozpatrzeniu wniosku Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] wydał G. Z. w dniu [...] lutego 2006 r. decyzję nr [...] o przyznaniu płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na 2005 rok.

W dniu [...] maja 2006 r. do Biura Powiatowego w [...] wpłynął wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na 2006 rok zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru, na którym jako wnioskodawca wskazana została G. Z.

Po rozpatrzeniu wniosku Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] wydał G. Z. w dniu [...] listopada 2006 r. decyzję nr [...] o przyznaniu płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na 2006 rok.

W dniu [...] maja 2007 r. do Biura Powiatowego w [...] wpłynął wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na 2007 rok zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2007 roku Nr 35, poz. 217, z późn. zm.), na którym jako wnioskodawca wskazana została G. Z.

Po rozpatrzeniu wniosku Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] wydał G. Z. w dniu [...] listopada 2007 r. decyzję nr [...] o przyznaniu płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na 2007 rok.

W dniu [...] maja 2008 r. do Biura Powiatowego w [...] wpłynął wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na 2008 rok zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, na którym jako wnioskodawca wskazana została G. Z.

Po rozpatrzeniu wniosku Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] wydał G. Z. w dniu [...] listopada 2008 r. decyzję nr [...] o przyznaniu płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na 2008 rok.

W dniu [...] kwietnia 2010 r. do siedziby Biura Powiatowego ARiMR w [...] wpłynął wyrok z dnia [...] sierpnia 2009 r. Sądu Rejonowego w [...] II Wydział Karny w sprawie przeciwko M. G., uznający oskarżoną winną m.in. popełnienia przestępstw z art. 286 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz. U. z 1997 r., nr 88, poz. 553, dalej k.k.) i art. 297 § 1 k.k. i art. 270 § 1 k.k. w związku z art. 11 § 2 k.k.

Zgodnie z ww. wyrokiem M. G. została uznana winną podrobienia wniosków o przyznanie płatności za lata 2004-2010.

Mając powyższe na uwadze, w dniu [...] marca 2011 r. Kierownik Biura Powiatowego w [...] wznowił z urzędu, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 t.j., dalej k.p.a.), postępowanie administracyjne zakończone decyzjami nr [...] z dnia [...] listopada 2008r. wydając postanowienie nr [...], nr [...] z dnia [...] listopada 2007r. wydając postanowienie nr [...], nr [...] z dnia [...] listopada 2006r. wydając postanowienie nr [...], nr [...] z dnia [...] lutego 2006r. wydając postanowienie nr [...] i nr [...] z dnia [...] grudnia 2004r. wydając postanowienie nr [...].

Następnie, w dniu [...] kwietnia 2011 r. Kierownik Biura Powiatowego w [...] wydał decyzję, której adresatem była G. Z. nr [...], na mocy której uchylił decyzję dotychczasową nr [...] oraz umorzył postępowanie wszczęte wnioskiem z dnia [...] czerwca 2004 roku, decyzję nr [...], na mocy której uchylił decyzję dotychczasową nr [...] oraz umorzył postępowanie wszczęte wnioskiem z dnia [...] maja 2005 roku, decyzję nr [...] oraz umorzył postępowanie wszczęte wnioskiem z dnia [...] maja 2006 roku, decyzję nr [...] oraz umorzył postępowanie wszczęte wnioskiem z dnia [...] maja 2007 roku i decyzję dotychczasową nr [...] oraz umorzył postępowanie wszczęte wnioskiem z dnia [...] maja 2008 roku. Przedmiotowe decyzje, podobnie jak postanowienia nr [...], [...], [...], [...], [...] zostały również doręczone M. G.

Skarżąca wniosła odwołania od powyższych decyzji.

W dniu [...] września 2011 r. Dyrektor OR ARiMR wydał postanowienie o niedopuszczalności odwołania nr [...], [...], [...], [...] i [...], wskazując iż M. G. nie posiada statusu strony w niniejszym postępowaniu.

M. G. złożyła na postanowienia nr [...], [...], [...], [...], [...] skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Wyrokami z dnia 21 marca 2012 roku ww. postanowienia zostały uchylone (sygn. akt III SA/Po 913/11, 914/11, 915/11, 916/11, 917/17).

Sąd uznał, że organ I instancji błędnie skierował postanowienia o wznowieniu postępowania z urzędu do M. G. Podobnie bezpodstawnie skierował do skarżącej decyzje z dnia [...] kwietnia 2011 r. W decyzji z dnia [...] kwietnia 2011 r. organ I instancji określił skarżącą jako adresata decyzji. Została ona również pouczona o przysługującym jej odwołaniu do organu II instancji. Sąd nie podzielił stanowiska organu odwoławczego, że skarżąca otrzymała decyzję organu I instancji dnia [...] kwietnia 2011r. wyłącznie w celach informacyjnych, zatem, skuteczne doręczenie skarżącej, jako adresatowi, decyzji organu I instancji, daje skarżącej legitymacją do wniesienia odwołania. Ma ona bowiem swój interes prawny w czynieniu starań o wyeliminowanie tej decyzji z obrotu.

W związku z powyższym, w dniu [...] lipca 2012 r. Dyrektor WOR ARiMR wydał decyzje nr [...], [...], [...], [...] i [...] o uchyleniu zaskarżonej decyzji i umorzeniu postępowania wznowieniowego organu I instancji w sprawie M. G.

W dniu [...] lipca 2013 r. do M. G. wystosowano informację o możliwości dokonania zwrotu nienależnie pobranych płatności, a w dniu [...] września 2013 r. wystosowano zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego nr [...], które zostało odebrane w dniu [...] września 2013 r. W zawiadomieniu tym skarżąca została poinformowana o przysługującym jej prawie do czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, zgodnie z art. 10 k.p.a.

Decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2013 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] ustalił M. G. kwotę nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych za lata 2004-2008 w łącznej wysokości [...] zł.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w wyniku wpływu do Biura Powiatowego ARiMR w [...] w dniu [...] kwietnia 2010 r. wyroku Sądu Rejonowego w [...], II Wydział Karny z dnia [...] sierpnia 2009 r., sygn. akt [...], powziął informację o tym, iż M. G. uzyskała płatności bezpośrednie do gruntów rolnych za lata 2004-2006, płatności do gruntów rolnych za rok 2007 oraz płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za rok 2008 (dalej: płatności bezpośrednie za lata 2004-2008) w wyniku przestępstwa z art. 286 § 1, art. 297 § 1 i art. 270 § 1 w związku z art. 11 § 2 KK. Zgodnie z tym wyrokiem M. G. uznana została za winną zarzucanych jej czynów, tzn. tego, że działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej złożyła w Biurze Powiatowym ARiMR w [...] wnioski o przyznanie płatności bezpośrednich za lata 2004-2008 dla [...], na których podrobiła podpisy [...], tj. swojej siostry, przez co doprowadziła do niekorzystnego rozporządzenia mieniem ARiMR w ten sposób, że na podstawie tak podrobionych wniosków uzyskała powyższe płatności w łącznej kwocie [...] zł, czym działała na szkodę ARiMR.

Przedmiotowe płatności bezpośrednie za lata 2004-2008 zostały wypłacone na rachunek bankowy wskazany we wniosku o wpis do ewidencji producentów złożonym na nazwisko G. Z. przyznających G. Z. płatności bezpośrednie za lata 2004-2008. Jednakże z ww. wyroku z dnia [...] sierpnia 2009 r. wynika, iż płatności te rzeczywiście uzyskała M. G., gdyż w okresie od [...] maja 2004 r. do [...] czerwca 2004 r. podrobiła także podpisy swojej siostry na dokumentach bankowych, w celu założenia konta oszczędnościowego na nazwisko [...].

Skarżąca wniosła w wymaganym do tego terminie odwołanie od powyższych decyzji. W odwołaniu tym strona zarzuciła organowi I instancji naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. poprzez uniemożliwienie wypowiedzenia się stronie przed wydaniem decyzji co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszenia żądań, a także naruszenie przepisów o wznowieniu, w szczególności art. 151 k.p.a. poprzez niewydanie postanowień o wznowieniu postępowań i niewznowienie postępowań w sprawach zakończonych ww. decyzjami Kierownika BP przyznającymi płatności bezpośrednie za lata 2004-2008 G. Z.

W dniu [...] kwietnia 2014 r. Dyrektor W. Oddziału Regionalnego ARiMR wydał decyzję nr [...] o uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia.

W dniu [...] października 2014 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] wydał decyzję nr [...], mocą której ustalił skarżącej, kwotę nienależnie pobranych płatności bezpośrednich za lata 2004-2008 w łącznej wysokości [...] zł.

Skarżąca ponownie wniosła odwołanie od decyzji ustalającej kwotę nienależnie pobranych płatności do gruntów rolnych.

Dyrektor WOR ARiMR w dniu [...] marca 2015 r. wydał decyzję nr [...] o uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia. Przedmiotowa decyzja została odebrana [...] marca 2015 r.

W dniu [...] maja 2015 r. została wydana decyzja nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w latach 2005-2006 oraz do gruntów rolnych w latach 2007-2008. Decyzja ta została odebrana w dniu [...] maja 2015 r.

M. G., w dniu [...] czerwca 2015 r. złożyła odwołanie od decyzji nr [...], zarzucając organowi naruszenie art. 35 § 1, 107, 10 § 1, 81 k.p.a oraz art. 29 ust. 1a ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

Rozpoznając odwołanie skarżącej organ II instancji wskazał, że wypłacone M. G. środki publiczne za lata 2004-2008 z tytułu płatności bezpośrednich do gruntów rolnych, uznane następnie za płatności nienależne, pochodzą, ze środków z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej, Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy o ARiMR.

Organ wskazał, że skarżąca utraciła uprawnienie do tych płatności, w związku z czym środki pieniężne przekazane na rachunek bankowy wskazany we wniosku o wpis do ewidencji producentów, zostały pobrane nienależnie. Należna kwota zwrotu stanowi sumę kwot płatności wypłaconych na podstawie powyższych decyzji Kierownika BP, ze względu na ostateczne ustalenie, iż przekazane płatności za lata 2004-2008 nie przysługują skarżącej. Kwota wskazana w decyzji [...] z dnia [...] maja 2015 r., powiększona o stosowne odsetki w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, nienależnie pobranych płatności OB podlegająca zwrotowi, została, zdaniem organu, zasadnie ustalona przez Kierownika BP.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 35 § 1 k.p.a. uwagi na wydanie decyzji z nadmierną zwłoką tj. po upływie dwóch miesięcy od dnia wydania decyzji organu II instancji, organ wskazał, że w przedmiotowej sprawie Dyrektor WOR ARiMR wydał w dniu [...] marca 2015 r. decyzję nr [...] o uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia, która została odebrana [...] marca 2015 r. Termin na złożenie skargi upłynął [...] kwietnia 2015 r. W dniu [...] kwietnia 2015 r. BP w [...] uzyskało informację, iż strona nie złożyła skargi, więc tego samego dnia do reprezentanta strony wystosowano pismo informujące o prawie czynnego udziału w każdym stadium postępowania i prawie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Pismo to zostało odebrane [...] maja 2015 r., a strona z przysługującego jej prawa nie skorzystała, wobec czego Kierownik BP wydał w dniu [...] maja 2015 r. decyzję nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w latach 2005-2006 oraz do gruntów rolnych w latach 2007-2008, a więc licząc od dnia upływającego na złożenie skargi do WSA tj. [...] kwietnia 2015 r. nie upłynął termin miesiąca, na który wskazuje art. 35 § 1 k.p.a. Bieg terminu liczy się do daty odbioru przez stronę decyzji Dyrektora WOR ARiMR, a nie jak wskazała odwołująca - od daty wydania tej decyzji. Ponadto odwołująca nie uwzględniła 30-dniowego terminu na uprawomocnienie się decyzji organu II instancji, co uniemożliwiało wcześniejsze podjęcie czynności przez organ I instancji, który uznaje zarzut za nieuzasadniony.

Zdaniem organu II instancji nie sposób zgodzić się z zarzutem o niewskazaniu dowodów, na których oparte zostało rozstrzygnięcie decyzji z dnia [...] maja 2015 r., ponieważ ta decyzja została wydana w oparciu o wyrok Sądu Rejonowego w [...] II Wydział Karny, sygn. akt [...] z dnia [...] sierpnia 2009 r. wskazujący, iż skarżąca popełniła przestępstwo z art. 286 § 1 k.k. i art. 297 § 1 k.k. w związku z art. 11 § 2 k.k., a wskazane w decyzji sprawy obszarowe oraz pozostałe zebrane dokumenty są dowodami popełnionego przestępstwa, ponadto wskazana decyzja zawiera wymagane fragmenty formalne zgodnie z art. 107 k.p.a. Przytoczony wyrok Sądu Rejonowego w [...] wyczerpująco wyjaśnia zaistniały stan faktyczny, opisuje szczegółowo cały proceder i jednocześnie jest głównym dowodem popełnionego przestępstwa. Odnosząc się do zarzutu naruszenia odnośnie przepisów postępowania przez nienależyte sporządzenie uzasadnienia skarżonej decyzji, błędny jest pogląd skarżącej, która twierdzi, że opisanie stanu faktycznego nie wypełnia dyspozycji omawianego przepisu, ponieważ powołanie przez organ I instancji na bezsporny, w tym wypadku stan faktyczny, nawet jeśli nie jest szerzej uzasadniony, nie stanowi naruszenia art. 107 § 1 k.p.a. Organ podkreślił, że nawet gdyby uznać zarzut skarżącej za uzasadniony, to tego rodzaju uchybienie nie może mieć wpływu na wynik sprawy (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 25 czerwca 2014 r. w sprawie I SA/Po 26/14).

W dalszej kolejności organ wskazał, że skarżąca została poinformowana pismem z dnia [...] kwietnia 2015 r., doręczonym w dniu [...] maja 2015 r., o możliwości zapoznania się z aktami, z której strona nie skorzystała w tym przypadku, jak i żadnym innym wcześniej. Podkreślono, iż strona nie jest zobowiązana do brania udziału w postępowaniu i organ administracji nie może zmusić strony do skorzystania z przysługującego jej uprawnienia. Obowiązkiem organu jest natomiast stworzenie możliwości skorzystania z tego uprawnienia i taka możliwość została skarżącej zapewniona. W przypadku rezygnacji strony z udziału w postępowaniu, nie można zarzucać organowi administracji, że ten uniemożliwił stronie czynny udział w postępowaniu.

Odpowiadając natomiast na zarzut naruszenia art. 29 ust. 1 a ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o ARiMR, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i wydanie decyzji do zdarzenia prawnego, które nastąpiło przed wejściem w życie ww. przepisu, organ II instancji stał na stanowisku o prawidłowości zastosowania w zaskarżonej decyzji art. 29 ust. 1 a ww. Powyższy przepis wszedł w życie w dniu 22 maja 2015 r., a więc należy przyjąć, że w dniu wydania decyzji obowiązujący stan prawny pozwalał powołać w decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności wskazany przepis. Ponadto, zdaniem organu skarżąca błędnie zinterpretowała ww. przepis, ponieważ treść art. 29 ust. 1 a ustawy o ARiMR, który mówi o pobranych środkach, wskazuje na takie, które już zostały pobrane wcześniej w przeszłości i zdaniem organu jest dopełnieniem i uszczegółowieniem obowiązujących przepisów w art. 29 ust. 1 a ustawy o ARiMR, na podstawie którego ustalono w drodze decyzji administracyjnej kwotę nienależnie pobranych płatności w oparciu o wyrok Sądu Rejonowego w [...] II Wydział Karny, sygn. akt [...] z dnia [...] sierpnia 2009 r. wskazujący ponad wszelką wątpliwość, iż skarżąca popełniła przestępstwo z art. 286 § 1 k.k., art. 297 § 1 k.k. oraz art. 270 § 1 k.k. w związku z art. 11 § 2 k.k.

Uwzględniając zatem zgromadzone akta sprawy, po jej wnikliwej analizie, Dyrektor WOR ARiMR nie mógł uznać, że przekazane na rachunek bankowy [...], a pobrane przez skarżącą, płatności bezpośrednie do gruntów rolnych za lata 2004-2008 są płatnościami wypłaconymi zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

Zdaniem organu II instancji Kierownik BP właściwie wskazał, że nie może odstąpić od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Na kwotę nienależnych płatności składały się kwoty płatności za rok: 2004 - [...] zł z tytułu JPO, [...] zł z tytułu UPO, 2005 – [...] zł z tytułu JPO, [...] zł z tytułu UPO, 2006 – [...] zł z tytułu JPO, [...] zł z tytułu UPO, 2007 - [...] zł z tytułu JPO, [...] zł z tytułu UPO, 2008 - [...] zł z tytułu JPO, [...] zł z tytułu UPO. W efekcie, każda z kwot przyznanych płatności przyznanych za lata 2005-2008 przekracza wartość 100 euro, przeliczoną na złote wg kursu euro zgodnie z art. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1913/2006, dlatego też Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] nie mógł odstąpić od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Organ stwierdził jednak, iż w rozpatrywanej sprawie za rok 2004, każda z wymienionych kwot nie przekracza kwoty 100 euro, przeliczoną na złote wg kursu euro ustalonego zgodnie z art. 3 powołanego wcześniej rozporządzenia Komisji (WE) nr 1913/2006. Tym samym w odniesieniu do ww. płatności zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności.

Organ II instancji podzielił również stanowisko organu I instancji o braku możliwości zastosowania w przedmiotowej sprawie art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, zgodnie z którym obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu występuje jedynie, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności. Przyznane w niniejszej sprawie płatności nie wynikały z pomyłki ARiMR, bowiem w dniu wydawania decyzji Kierownik BP nie posiadał informacji, z których wynikałoby, iż przyznane w tych decyzjach płatności są nienależne i zostały uzyskane w drodze przestępstwa. Wiedzę taką organ uzyskał z treści wyroku Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] sierpnia 2009 r. w sprawie o sygn. akt [...].

Organ stwierdził zatem, że płatności bezpośrednie do gruntów rolnych przyznane za lata 2005-2008, są płatnościami nienależnie pobranymi w rozumieniu art. 73 ust. 4 i 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004. Dlatego też w zaskarżonej decyzji nr [...] z dnia [...] maja 2015 r., Kierownik BP zasadnie ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych za lata 2005-2008 w łącznej wysokości [...] zł, tj. [...] zł z tytułu płatności 2005-2006 oraz [...] zł z tytułu płatności 2007-2008.

Zdaniem organu w zaskarżonej decyzji z dnia [...] maja 2015 r. Kierownik BP w sposób prawidłowy wskazał, że ustalona tą decyzją kwota nienależnie pobranych płatności podlega zwrotowi w terminie 60 dni od dnia doręczenia tej decyzji bez odsetek. Jednakże w przypadku, gdy kwota ta nie zostanie zwrócona w tym terminie, to od dnia następującego po upływie terminu 60 dni od daty doręczenia tej decyzji do dnia zwrotu nienależnie pobranych płatności będą naliczane odsetki w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych. Kierownik BP poinformował również stronę o wysokości stawki odsetek za zwłokę.

Od powyższej decyzji skarżąca wniosła skargę.

W skardze zarzuciła naruszenie:

- art. 107 k.p.a. mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie, poprzez uznanie przez organ II instancji za prawidłowe wydanie decyzji kierownika Biura Powiatowego ARiMR bez wskazania w treści uzasadnienia dowodów, na których organ I instancji oparł swoje rozstrzygnięcie,

- art. 8, 10 § 1 i 81 k.p.a. mające istotny wpływ na wynik sprawy ze względu na brak poinformowania strony o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym skutkujące pozbawieniem przez organ II instancji prawa strony skarżącej do czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz umożliwienie stronie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, jak również uznanie przez organ II instancji, iż decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR została wydana z zachowaniem prawa skarżącej do czynnego udziału w sprawie na każdym etapie postępowania oraz prawa strony do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, podczas gdy z dowodów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, że Kierownik BP ARiMR nie wyznaczył stronie żadnego terminu do zapoznania się z materiałem dowodowym i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów,

- naruszenie art. 29 ust. 1 oraz art. 29 ust. 1a ustawy o ARiMR w zw. z art. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 2014 r. o zmianie ustawy o ARiMR w zw. art. 2 Konstytucji RP poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 29 ust. 1a z naruszeniem zasady lex retro non agit i wydanie decyzji organów I i II instancji w oparciu o wyżej wymieniony przepis do zdarzenia prawnego, które nastąpiło przed wejściem w życie normy zawartej w powyższym przepisie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269, ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę administracji publicznej przez badanie zgodności zaskarżonych aktów z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.) stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).

W rozpatrywanej sprawie skarżąca nie zgadzała się z decyzją Dyrektora W. Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] utrzymującą w mocy decyzję o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności.

Podstawę normatywną decyzji wydanej w niniejszej sprawie stanowił przepis art. 29 ust. 1a ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2014 r., poz. 1438 t.j. ze zm.), zwanej dalej ustawą o ARiMR, zgodnie z którym przepis ust. 1 stosuje się również do podmiotów niebędących stronami postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej, które nienależnie lub nadmiernie pobrały środki publiczne, o których mowa w ust. 1.

Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest okoliczność czy ww. przepis prawny, wprowadzony do ustawy o ARiMR z dniem 2 kwietnia 2014 r. mógł stanowić podstawę normatywną wydania decyzji w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych przez skarżącą płatności.

Zgodnie z art. 29 ust. 1 ww. ustawy Prezes Agencji ustala w drodze decyzji administracyjnej kwoty nienależnie lub nadmiernie pobrane ze środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej; krajowych, przeznaczonych na: współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, finansowanych przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej. Z kolei w ust. 2 ww. przepisu o ile określono, że do należności o których mowa w ust. 1 stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z 29 sierpnia 1997r. Ordynacji podatkowej (Dz. U z 2012 r. poz. 749 t.j. ze zm., dalej O.p.) z wyjątkiem przepisów dotyczących umarzania należności, odraczania płatności, rozkładania płatności na raty oraz zaokrąglania zaległości. Ustalone decyzją ostateczną kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych, o jakich mowa w art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR stają się niepodatkową należnością budżetową wynikającą ze stosunków publicznoprawnych, podlegającą egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Z kolei art. 29 ust. 1a ustawy o ARiMR stanowi, że przepis ust. 1 stosuje się również do podmiotów niebędących stronami postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej, które nienależnie lub nadmiernie pobrały środki publiczne, o których mowa w ust. 1.

Skarżąca argumentowała, że nie posiadała statusu rolnika, podczas gdy przepis art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR pozwala na ustalenie nienależnie pobranych środków jedynie w stosunku do rolnika.

Postępowanie w sprawie nienależnie pobranych środków zostało w stosunku do skarżącej wszczęte w dniu [...] września 2013 r. Skarżąca została bowiem uznana za winną podrobienia podpisu swojej siostry [...] na wnioskach o przyznanie płatności bezpośrednich, jak również na dokumentach bankowych, na podstawie których założyła konto bankowe na nazwisko swojej siostry i otrzymywała na nie płatności bezpośrednie. Ustalenia prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] sierpnia 2009 r., sygn. akt [...] nie były kwestionowane zarówno przez stronę, jak i organ. W związku z powyższym pozwoliły na bezsporne ustalenie, że skarżąca nie była osobą uprawnioną do otrzymania dofinansowania albowiem nie była rolnikiem.

Zdaniem Sądu zgodne z prawem było ustalenie przez organ administracji publicznej nienależnie pobranych płatności na podstawie art. 29 ust. 1a ustawy o ARiMR.

Wprowadzenie do systemu prawnego przepisu art. 29 ust. 1a ustawy o ARiMR uzasadniano przede wszystkim krótszym okresem oczekiwania na załatwienie sprawy oraz niższymi kosztami postępowania w postępowaniu administracyjnym w porównaniu z kosztami w postępowaniu cywilnym (por. uzasadnienie projektu).

Przepis art. 2 ustawy nowelizującej wskazuje, że "Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia" Powyższy przepis oznacza, że sporny art. 29 ust. 1a znajduje zastosowanie od dnia 2 kwietnia 2014 r. (publikacja ustawy nastąpiła w Dzienniku Ustaw z dnia 18 marca 2014 r.).

Zdaniem Sądu ustawa w znowelizowanej treści znajduje zastosowanie również w stosunku do przypadków, gdy do pobrania nienależnych środków doszło przed datą 2 kwietnia 2014 r., a ujawnienie tej okoliczności nastąpiło przed wejściem w życie ust. 1a, dodanego - na podstawie nowelizacji - do art. 29 ustawy. W świetle zatem - obowiązującej na dzień podjęcia zaskarżonej decyzji - treści przepisów nie może być wątpliwości prawnych co do istnienia podstawy prawnej do wydawania decyzji ustalających kwoty nienależnie pobranego świadczenia wobec skarżącej, jako osoby, która nie była stroną dotychczasowego postępowania o przyznanie dopłat. W rozpatrywanej sprawie, decyzję o ustaleniu nienależnie pobranych płatności wydano już w czasie gdy przepis art. 29 ust. 1a ustawy o ARiMR wszedł w życie. Wobec powyższego, sprawy dotyczące zwrotu płatności nienależnych, a pobranych przez podmioty, które nie były stroną postępowania w sprawie przyznania danych płatności, jak zasadnie wskazał organ administracji publicznej, są obecnie rozstrzygane w trybie administracyjnoprawnym, a nie - w postępowaniu cywilnym.

Nie zasługiwał także na uwzględnienie zarzut skarżącej, że zastosowanie art. 29 ust. 1a ustawy o ARiMR stanowi naruszenie zasady lex retro non agit.

Należy zwrócić uwagę, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 20 października 1997 r., FPK 11/97 wskazał, że "milczenie" co do tego, czy i w jakim zakresie znajdzie zastosowanie nowy przepis oznacza, iż wolą ustawodawcy było ustanowienie zasady bezpośredniego działania nowego prawa. Pogląd taki znajduje wsparcie także w dotychczasowym orzecznictwie zarówno Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak i Sądu Najwyższego, w którym przyjęto, iż zasada bezpośredniego działania nowej normy prawnej powinna mieć zastosowanie do tych przepisów, które zawierają jedynie formułę o ich wejściu w życie z dniem ogłoszenia (uchwała pełnego składu Izby Administracyjnej, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 maja 1993 r. III AZP 36/92, OSNICAPIUS 1993, nr 11 poz. 186 - uzasadnienie, str. 15; uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 3 października 1996 r. III CZP 94/96, OSP 1997, nr 1 poz. 33; wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 października 1996 r. III SA 624/96 oraz z dnia 4 grudnia 1996 r. III SA 967/96 - nie publikowane). Z kolei w uchwale z dnia 16 grudnia 2013 r. Naczelny Sąd Administracyjny (sygn. akt II OPS 2/13) wskazał, że odstępstwa od tej zasady mogą wynikać z przepisów intertemporalnych, które mogą wyłączyć lub ograniczyć stosowanie nowej ustawy do zdarzeń prawnych mających miejsce przed ich wejściem w życie. Organ administracji publicznej jest zatem zobowiązany zastosować nowe przepisy – obowiązujące w chwili wydawania decyzji, o ile przepisy intertemporalne nie stanowią inaczej. Należy uznać, że powyższa zasada znajdzie również zastosowanie w przypadku przepisów regulujących postępowanie administracyjne. W kontekście orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego oraz sądów administracyjnych przyjmuje się, iż o retroaktywnym działaniu prawa mówimy wtedy, gdy nowe prawo stosuje się do zdarzeń "zamkniętych w przeszłości", zakończonych przed wejściem w życie nowych przepisów. Z retrospektywnością prawa mamy zaś do czynienia wtedy, gdy przepisy nowego prawa regulują zdarzenia bądź stosunku prawne o charakterze "otwartym", ciągłym, tj. takie, które nie znalazły jeszcze swojego zakończenia ("stosunki w toku"), które rozpoczęły się, powstały pod rządami dawnego prawa i trwają dalej po wejściu w życie przepisów nowej ustawy (por. A. Skoczylas w: Problematyka intertemporalna w prawie. Zagadnienia podstawowe. Rozstrzygnięcia intertemporalne. Geneza i funkcje, pod red. J. Mikołajewicz, SIP Legalis).

W nauce prawa przyjmuje się, że zasada bezpośredniego działania nowego prawa polega na tym, iż od chwili wejścia w życie nowych norm prawnych należy je stosować do wszelkich stosunków prawnych, zdarzeń czy stanów, zarówno tych, które dopiero powstaną, jak i tych, które powstały wcześniej, przed wejściem w życie nowych przepisów, ale które trwają w czasie dokonywania zmiany prawa. Rozwiązanie to jest proste i jego zaletą jest to, iż od wejścia w życie nowej regulacji prawnej wszyscy uwikłani w sytuacje prawne i stosunki prawne danego typu mają być traktowani jednakowo, tzn. według takich samych norm. Rozwiązanie takie odpowiada zazwyczaj przeświadczeniu prawodawcy, że nowe normy są bardziej dostosowane do aktualnych warunków niż prawo, które uchylono. Dzięki swoim rozstrzygnięciom prawodawca dokonuje szybkiej zmiany prawa, uzyskując przejrzysty stan prawny: w tym samym momencie uchyla przepisy dawne i wprowadza w życie nowe. Zapewnia w wysokim stopniu pewność stanu prawnego. Technika ta jednak nie może być nadużywana, ponieważ prawodawca może w ten sposób radykalnie zmienić, a często pogorszyć sytuację prawną zainteresowanych, przez co narusza ich zaufanie do prawa (S. Wronkowska: Zmiany w systemie prawnym, PiP 1991, nr 8, str. 6).

Należy przy tym wyjaśnić, iż zasada bezpośredniego działania nowego prawa jest zasadniczo odmienna od techniki nadawania normom prawnym mocy wstecznej, choć często wywołuje podobne skutki. Wsteczne działanie prawa bowiem nie zachodzi wówczas, gdy następstwa zdarzeń, które nastąpiły w przeszłości, są kwalifikowane według nowych norm, jednakże dopiero od momentu wejścia tych norm w życie. Zasada lex retro non agit zakazuje regulacji przez prawo zdarzeń prawnych i ich skutków zrealizowanych w czasie, gdy konkretny przepis jeszcze nie obowiązywał. Zasada ta jednak nie dotyczy sytuacji, w której stosunek prawny trwa w momencie wejścia w życie przepisów nowych, odmiennie regulujących jego reżim prawny ( por. glosy: E. Łętowskiej ("PiP" 1986, nr 10, str. 138 – 143) i L. Garlickiego ("PiP" 1986, nr 9, str. 138 -143) do orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 maja 1986 r. U.1/86, OTK 1986 poz. 2).

Sąd w niniejszym składzie podziela w pełni powołane powyżej poglądy. Należy wskazać, że z momentem pobrania przez skarżącą nienależnych płatności powstał stan polegający na tym, że doszło do skierowania pomocy unijnej do osoby do tego nieuprawnionej. Ponadto, pobranie tych świadczeń nastąpiło w wyniku zachowania sprzecznego z normami materialnego prawa karnego, a sprawstwo osoby popełniającej ten czyn został ustalony w trakcie procedury karnej, która zakończyła się wydaniem przez sąd powszechny wyroku uznającego sprawstwo skarżącej ze wskazaniem elementu zawinienia, a w konsekwencji wymierzającego ww. osobie karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 3 lat tytułem próby oraz karę grzywny. Ta opisana - także w stanie faktycznym niniejszego uzasadnienia -okoliczność stanowi podstawę do wdrożenia normatywnej procedury, która będzie miała na celu zwrot przez taką osobę nienależnie pobranych płatności.

Tak więc przedmiotowy stan, charakteryzujący się (1) pobraniem określonych, nienależnych płatności oraz (2) sprzecznością z prawem zachowań osoby, która nienależnie pobrała świadczenia/płatności, powinien być wyeliminowany z obrotu prawnego w określony, normatywny sposób. Zauważyć należy przy tym, że stosunek prawny, który polega na bezprawnym pobraniu płatności powstał z chwilą pobrania pierwszej płatności jest stanem ciągłym i w konsekwencji powyższego nie zakończył się do chwili obecnej.

Należy podkreślić, że przepis art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR nie przyznaje organowi kompetencji do ustalenia nienależnie pobranych środków w stosunku do osób, które nie były stronami postępowania w sprawie przyznania tych środków. Dlatego też nastąpiła zmiana przepisów prawa w tym zakresie. W celu zwiększenia efektywności i z powodów wyżej opisanych ustawodawca zmienił system prawny, a to przede wszystkim w zakresie zarówno kompetencyjnym (przyznając organom administracji publicznej kompetencję do wydawania indywidualnych aktów administracyjnych) oraz proceduralnym (przewidując tryb postępowania administracyjnego jako właściwego w tej kategorii spraw).

Skarżąca nie była stroną postępowania, co potwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyrokach z dnia 21 marca 2012 r., sygn. akt III SA/Po 917/11, III SA/Po 916/11, III SA/Po 915/11, III SA/Po 914/11 i III SA/Po 913/11. Z chwilą wejścia w życie przepisu art. 29 ust. 1a omawianej ustawy organ uzyskał kompetencję do ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności również w stosunku do osób, które nie były stronami postępowania w przedmiocie przyznania dofinansowania. Należy więc uznać, że przepis ten zawiera normę kompetencyjną skierowaną do organu administracji publicznej. Przepis ten nie zmienia sytuacji prawnej strony skarżącej w sensie merytorycznym. Osoba taka jest w dalszym ciągu bezpodstawnie wzbogacona. Ta okoliczność (tj. bezpodstawnego wzbogacenia) świadczy o tym, że osoba otrzymała określone świadczenie o charakterze pieniężnym, a świadczenie to uzyskane zostało bez jakiejkolwiek podstawy prawnej. Podkreślić należy, że w niniejszej sprawie zachowanie przybrało postać nie tylko zachowania bezprawnego ale bezprawność ta posiada charakter karny, sankcjonowany za pomocą penalnych środków sankcjonujących. Na podstawie przepisu art. 29 ust. 1a omawianej ustawy ustanowiona została kompetencyjna do przeprowadzenia postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków przez organy administracji publicznej, które po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego w granicach władztwa administracyjnego wydają indywidualne akty administracyjne. W związku z tym sposobem regulacji normatywnej prawodawca zrezygnował z tzw. drogi sądowej, realizowanej przez sąd powszechny, który właściwy był do rozpoznania sprawy cywilnej z powództwa, którego przedmiotem było bezpodstawne wzbogacenie. Podkreślić należy, że w momencie orzekania przez organ administracji publicznej o kwocie nienależnie pobranych płatności przepis ten już obowiązywał i znajdował zastosowanie.

Niewątpliwe zatem sytuacja prawna (polegająca na istnieniu stanu nienależnie pobranych płatności) powstała przed wejściem w życie przepisu art. 29 ust. 1a ustawy o ARiMR. Przepis ten jednak znajdował w tej sytuacji zastosowanie. Sytuacja ta nie oznacza, że przepisy prawa w tym zakresie posiadają retroaktywny charakter.

Agencja od dnia 2 kwietnia 2014 r. uzyskała bowiem kompetencję do rozstrzygnięcia problemu prawnego dotyczącego sytuacji prawnej z elementem dawnym. Problem ten nie był wcześniej rozstrzygnięty normatywnie na gruncie omawianej ustawy. Jednakże należy podkreślić, że pobrana płatność nadal jest płatnością nienależną. Zastosowanie tego przepisu nie będzie zatem przejawem retroaktywności prawa, lecz jego retrospektywności, a więc zastosowania prawa nowego do trwających sytuacji i stosunków prawnych. Nie może być tym samym mowy o naruszeniu zasady ochrony praw nabytych. Skarżąca w rozpatrywanej sprawie nie nabyła bowiem prawa do otrzymywania płatności, lecz jedynie pobrała je nienależnie. Stąd też brak możliwości korzystania przez nią z ochrony, który uzyskuje się dzięki zakazowi retroaktywności prawa.

Mając na uwadze powyższe Sąd nie dopatrzył się naruszenia przez organ art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 29 ustawy o ARiMR w zw. z art. 2 Konstytucji RP, albowiem decyzja organu I instancji nie naruszała prawa i organ II instancji prawidłowo utrzymał ją w mocy na skutek wniesionego odwołania.

Sąd uznał nadto, że organ prawidłowo przeprowadził postępowanie w sprawie. Nadto, w toku postępowania skarżąca miała wiele możliwości aktywnego w nim uczestnictwa, tak aby przedstawić swoje stanowisko i wypowiedzieć się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego.

Nie zasługiwał również na uwzględnienie zarzut, że organ II instancji dopuścił się naruszenia przepisu art. 107 k.p.a., poprzez uznanie za prawidłową decyzję organu I instancji, w której nie wskazano dowodów, na których zostało oparte rozstrzygnięcie w sprawie. W ocenie Sądu uzasadnienia decyzji organów obu instancji są prawidłowe i znalazły się w nich wszelkie wymagane normatywnie elementy. Skarżąca miała możliwość wdrożenia postępowania w celu kontroli prawidłowości działania organu w zakresie uzasadnienia decyzji administracyjnej, a także w kontekście postępowania dowodowego przeprowadzonego przez organ. Nie zgłaszała żadnych zarzutów co do ewentualnego zaniechania przeprowadzenia dowodów. Na uwagę zasługuje również fakt, że podstawą ustaleń faktycznych w sprawie były ostateczne decyzje o przyznaniu płatności oraz prawomocny wyrok sądu karnego. Ustaleniom zawartym w tych orzeczeniach strona nie zaprzeczyła.

W świetle powyższych rozważań Sąd uznał, że w niniejszej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów postępowania mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ani przepisów prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, wobec czego skargę jako bezzasadną, oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a.