Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 802/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2013-11-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1-3
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: art. 105 par. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Izabela Najda-Ossowska Sędziowie: sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz (spr.) sędzia WSA Dariusz Dudra Protokolant: asystent sędziego Katarzyna Chowańska po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 12 listopada 2013 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości.


UZASADNIENIE

W dniu [...]. K. W. (skarżący) złożył wniosek

o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy oraz FGŚP wraz odsetkami za zwłokę. Powołał się na przepisy ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U.

z 2012r., poz. 1551). Zaznaczył, że w przypadku należności niepodlegających umorzeniu na podstawie ww. ustawy wnosi o ich umorzenie na zasadach ogólnych.

Decyzją z dnia [...]. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek, wskazując możliwość prowadzenia egzekucji ze świadczenia emerytalno-rentowego lub za pośrednictwem naczelnika urzędu skarbowego i komornika sądowego oraz powołując się na instytucję uznania administracyjnego.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podał, że na skutek pracy w warunkach szkodliwych przychodnia medycyny pracy w B. "odsunęła" go

w [...] r. od pracy na produkcji. W [...] r. przeszedł na rentę inwalidzką II grupy i po kilku komisjach orzeczono o trwałej niezdolności do pracy. Obecnie z renty "przeszedł" na emeryturę, ponieważ ma [...] lat. Nadmienił, że nie posiada żadnego majątku ruchomego ani innego, a egzekwowanie zadłużenia pozbawi go zabezpieczenia niezbędnych potrzeb życiowych. W piśmie z dnia [...] r. zobowiązany poinformował, że nie posiada żadnego samochodu. Samochód osobowy O. K. był własnością syna i został przez niego sprzedany kilka lat temu po spłacie kredytu, natomiast samochód O. A. po awarii silnika skarżący pozostawił na parkingu na R. [...], gdyż nie stać go było na wynajęcie lawety. Podał, że najpierw skradziono z niego koła, a później został rozebrany na części przez zbieraczy złomu.

Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał

w mocy decyzję z dnia [...] r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek. W uzasadnieniu organ podał, że jak wynika z przeprowadzonego postępowania oraz przedłożonych dokumentów, skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Od dnia [...] r. do dnia dzisiejszego pobiera świadczenie emerytalno-rentowe w wysokości [...] zł (uwzględniając dokonywane potrącenia – [...] zł). W związku z bieżącym utrzymaniem ponosi następujące koszty: czynsz [...]zł, energia – [...] zł, woda – [...] zł, gaz – [...] zł, opłata za telefon – [...] zł miesięcznie. Z tytułu leczenia, ponosi koszty w wysokości około [...] zł.

Organ zaznaczył, że od dnia [...] r. do dnia [...] r. zobowiązany zawiesił prowadzoną działalność gospodarczą. Ponadto posiada zobowiązania: z tytułu podatku VAT w kwocie [...] zł plus odsetki oraz w innych instytucjach (Gwarantowany Fundusz Pracy). Nie posiada żadnych udziałów w firmach

i przedsiębiorstwach oraz jakichkolwiek nieruchomości.

Organ ustalił, że skarżący posiada samochód osobowy O. A. [...], rok prod. [...], nr rejestr. [...], którego współwłaścicielem jest P. S.A

o wartości: [...] zł – [...] zł oraz samochód osobowy O. [...], rok prod. 1989, nr rejestr. [...], którego współwłaścicielem jest również P. ., jednakże nie można ustalić wartości ww. pojazdu.

Zakład podał, że wobec majątku skarżącego nie jest prowadzona egzekucja, ponieważ w związku ze złożeniem w dniu [...]r. przez zobowiązanego wniosku

o umorzenie należności składkowych na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nie opłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność, wydano postanowienie z dnia [....] r. o zawieszeniu postępowania o umorzenie należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność, do czasu wypowiedzenia się przez Komisję Europejską, czy ewentualne umorzenie należności stanowić będzie pomoc publiczną zgodną z rynkiem wewnętrznym.

Rozpatrując ponownie sytuację skarżącego pod kątem spełnienia przesłanek zawartych w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) dalej: u.s.u.s., stanowiących podstawę do umorzenia należności z tytułu składek, Zakład stwierdził, że

w przedmiotowej sprawie przesłanki takie nie zostały spełnione. Organ wyjaśnił, że

z uwagi na złożony przez zobowiązanego wniosek o umorzenie na podstawie przepisów ww. ustawy z dnia 9 listopada 2012 r., postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone.

Jednakże w przypadku zakończenia ww. postępowania, w razie braku ustawowych przesłanek do umorzenia, istnieje możliwość prowadzenia egzekucji ze świadczenia emerytalno-rentowego (emerytury), a także za pośrednictwem naczelnika urzędu skarbowego oraz komornika sadowego, zatem nie będzie znajdował tu zastosowania zarówno art. 28 ust. 3 pkt 5, jak i pkt 6 - bowiem nie będzie można przesądzić o braku możliwości uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Organ podkreślił, że również wysokość nieopłaconych składek znacznie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Nie toczyło się też postępowanie upadłościowe ani też likwidacyjne, zatem nie zostały spełnione przesłanki ustawowe wskazane w art. 28 ust. 3 pkt 2 i 4 u.s.u.s.

Zakład wyjaśnił, że jego ustawowym obowiązkiem jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Ich umorzenie stanowi bowiem wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania.

Zdaniem organu, sytuacja materialna skarżącego uniemożliwia mu z pewnością jednorazową spłatę długu. W tym kontekście Zakład uznał, że mamy do czynienia

z przesłanką umorzenia zawartą w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz. U. z 2003r. Nr 141, poz. 1365), dalej: rozporządzenie. Niemniej jednak, w świetle złożonej dokumentacji na temat środków z jakich skarżący się utrzymuje, wydatków jakie ponosi, czy majątku jaki posiada, Zakład nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku o umorzenie należności.

Organ wskazał, że jak wynika z treści orzeczenia Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia w T. z dnia [...]., skarżącemu została przyznana na stałe II grupa inwalidztwa, a ponadto może być on zatrudniany

w warunkach pracy chronionej. Zakład stwierdził, że sytuacja zdrowotna ogranicza więc zobowiązanemu zarobkowanie, a nie jak twierdzi wnioskodawca, całkowicie uniemożliwia podjęcie zatrudnienia. Organ zauważył, że powstały dług nie jest też następstwem klęski żywiołowej. W związku z tym, w ocenie Zakładu, nie można jednoznacznie wykluczyć podjęcia próby spłaty zadłużenia w dłuższym okresie czasu, w ratach ustalonych w takiej wysokości by stanowiło to jak najmniejsze obciążenie budżetu domowego. Organ zaznaczył, że nawet przy stwierdzeniu występowania którejkolwiek z wymienionych przesłanek nie ma obowiązku pozytywnego rozstrzygnięcia dla wnioskodawcy z uwagi na fakt, iż decyzja co do umorzenia zaległości oparta jest na tzw. uznaniu administracyjnym.

Wobec powyższego, mając na względzie możliwość prowadzenia egzekucji ze świadczenia emerytalno-rentowego (emerytury), a także za pośrednictwem naczelnika urzędu skarbowego i komornika sądowego oraz instytucję uznania administracyjnego, Zakład odmówił umorzenia zaległości z tytułu składek.

W skardze do Sądu strona podniosła, że wbrew twierdzeniom organu dostatecznie umotywowała swój wniosek. Podkreśliła, że uzasadnieniem dla umorzenia należności składkowych jest fakt, iż na życie pozostaje jej [...] zł oraz okoliczność, że pomimo złego stanu zdrowia chciała być "czynną".

W ocenie skarżącego do jego złej sytuacji majątkowej doprowadziły przemiany gospodarcze w Polsce, które zniszczyły przemysł tworząc bezrobocie i nędzę społeczną, przede wszystkim nadmierne obciążenie pracodawców kosztami utrzymania pracowników oraz brak wsparcia dla polskich firm ze strony rządzących.

Ponadto, strona wskazała, że jej firma padła ofiarą oszustwa ze strony holenderskiej firmy C. F. z T., o czym Zakład Ubezpieczeń Społecznych był poinformowany.

Skarżący stwierdził, że wobec powyższych faktów, zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek powstało nie z jego winy. Dlatego ponownie wniósł o umorzenie go w całej wysokości.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

I. Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) wynika, że zaskarżona decyzja powinna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta narusza prawo w stopniu nakazującym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

II. Spór w przedmiotowej sprawie sprowadza się do odmowy umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy oraz FGŚP wraz z odsetkami za zwłokę.

W pierwszej kolejności należy podać, że stosownie do art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z ust. 3 tego artykułu całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku,

z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,

z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w art. 28 ust. 3 ww. ustawy jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

W uchwale z dnia 6 maja 2004 r., II UZP 6/04 Sąd Najwyższy stwierdził między innymi, że przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, iż decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności stanowiąc, że w takiej sytuacji mogą być one umorzone.

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Podstawy umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Z przepisu tego wynika, iż Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślenia wymaga, że w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 ust.1 powyższego rozporządzenia, także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on, ale nie ma obowiązku umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy stwierdzić należy, że organ rozstrzygając sprawę nie sprostał wymogom wynikającym z przepisów prawa. Z akt sprawy administracyjnej wynika, że skarżący otrzymuje emeryturę

w kwocie [...] zł, uwzględniając dokonane potrącenia – [...] zł. Organ ustalił

w oparciu o oświadczenie, że koszty utrzymania (nieudokumentowane) wynoszą miesięcznie [...] zł, na które to składają się wydatki z tytułu czynszu za mieszkanie, energii elektrycznej, gazu, wody i telefonu. Ponadto, skarżący oświadczył, że ponosi koszty z tytułu leczenia w wysokości [...]zł/m-c. Skarżący nie jest właścicielem nieruchomości, nie posiada udziałów w firmach. Skarżący posiada samochody osobowe: O. [...], rok produkcji [...] oraz O. [...], rok produkcji [...], które pozostają we współwłasności z bankami. Z wyjaśnień skarżącego wynika, że faktycznie nie są one w jego władaniu. Skarżący posiada zaległości w podatku od towarów i usług.

Mając na uwadze okoliczności wynikające z materiału dowodowego, organ stwierdził, że nie występuje żadna przesłanka z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., tj. brak stanu całkowitej nieściągalności, bowiem skarżący uzyskuje stały dochód (w postaci renty oraz zasiłku pielęgnacyjnego), z którego prowadzona jest egzekucja, która obecnie została zawieszona. Wskazał, że tym samym nie konkretyzuje się przesłanka choćby

z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Mając na uwadze przywołane okoliczności organ ustalił, że naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdzili braku majątku,

z którego można prowadzić egzekucję, a przeciwnie potrącana jest kwota na zobowiązania, wysokość zaległych składek przekracza kwoty kosztów upomnienia oraz nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Należy stwierdzić, że powyższe ustalenia

i postawione przez organ wnioski są zgodne z zebranym materiałem dowodowym oraz przepisami prawa.

Uwzględniając opisaną sytuację strony, Zakład jednak uznał, że w sprawie konkretyzuje się przesłanka umorzenia określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., bowiem zobowiązany wykazał, iż ze względu na stan majątkowy nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Niemniej jednak organ nie znalazł podstaw do umorzenia zaległości. Wskazał, że skarżący wprawdzie ma przyznaną II grupę inwalidzką, jednak ta okoliczność nie pozbawia go całkowicie możliwości zatrudnienia, lecz jedynie ogranicza zarobkowanie.

W ocenie organu nie można wykluczyć podjęcia próby spłaty zadłużenia w dłuższym okresie czasu, w ratach ustalonych w takiej wysokości, aby stanowiło to jak najmniejsze obciążenie budżetu domowego skarżącego. W ocenie organu z materiału dowodowego nie wynika natomiast, że dług powstał w wyniku klęski żywiołowej.

Sąd zauważa, że wnioskodawca ubiegający się o ulgę w postaci umorzenia zaległości z tytułu składek wraz z odsetkami za zwłokę obowiązany był przedstawić stosowne dowody – dokumenty potwierdzające jego stan materialny. W przedmiotowej sprawie - jak sam organ wskazuje - temu obowiązkowi skarżący nie sprostał. Jeżeli jednak organ opiera się na posiadanych danych co do osiąganego dochodu w postaci świadczenia emerytalnego i nie kwestionuje, że to jest jedyne źródło utrzymanie wnioskodawcy ([...] zł) oraz przyjmuje bez zastrzeżeń oświadczenie wnioskodawcy co do ponoszonych wydatków (uznając, że treść oświadczenia nie budzi wątpliwości, bowiem dotyczy ponoszenia podstawowych wydatków na utrzymanie i odpowiada cenom rynkowym), to w obszarze tych danych obowiązany jest zająć stanowisko. Skoro organ przyjął, że jedynym dochodem skarżącego (mającego [...] lat) jest kwota [...] zł, natomiast koszty związane z mieszkaniem oraz leczeniem wynoszą [...]zł, to na wyżywienie i ubranie pozostaje skarżącemu kwota [...] zł miesięcznie, co

w przeliczeniu na dzień daje kwotę [...] zł. W tym stanie sprawy nie daje się obronić teza organu o istnieniu realnych możliwości spłaty zadłużenia w kwocie kilkuset tysięcy złotych w ratach z kwoty emerytury. Dlatego też uzasadnienie odmowy umorzenia zaległości w ramach uznania administracyjnego (do czego ZUS jest uprawniony) nie może sprowadzać się do przedłożonej przez organ argumentacji w zaskarżonej decyzji o istnieniu rzekomo realnej możliwości spłaty zadłużenia w dłuższym okresie czasu. Podawanie bowiem argumentacji, która mija się z faktycznymi możliwościami spłaty tak znaczącej kwoty zaległości wraz z odsetkami za zwłokę (wymienione w sentencji pierwszej decyzji) z kwoty osiąganej emerytury w wysokości [...] zł miesięcznie, ma charakter dowolnej oceny dowodów, której Sąd nie może zaakceptować. Takie bowiem uzasadnienie decyzji narusza zasadę swobodnej oceny dowodów. Powstaje bowiem pytanie jakie to miałyby być wielkości rat, które pozwoliłyby spłacić należności

w realnym terminie.

Podnieść wobec powyższego należy, że zgodnie z art. 7 ustawy kodeks postępowania administracyjnego, to na organie administracji spoczywa obowiązek ustalenia stanu faktycznego sprawy w myśl zasady prawdy obiektywnej. Zaś zgodnie

z art. 77 k.p.a., to organ w trakcie postępowania zobowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Rozstrzygnięcie w ramach uznania wymaga od organu poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji zgodnej

z unormowaniami z zakresu procedury administracyjnej. Podczas rozpoznawania wniosku na organie ciąży obowiązek wnikliwego rozpatrzenia zarzutów i szczegółowego odniesienia się do ich treści w uzasadnieniu indywidualnego aktu administracyjnego.

Podkreślić jeszcze raz w tym miejscu trzeba, że wnikliwej oceny stanu faktycznego sprawy należy dokonać z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych. Winna ona znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji (art. 107 k.p.a.). Treść zawarta w uzasadnieniu decyzji ma bowiem zasadnicze znaczenie przy ocenie jej prawidłowości, realizowanej w administracyjnym toku instancji, a następnie w ramach kontroli sądowej. Szczególnie w przypadku decyzji o charakterze uznaniowym, brak prawidłowego uzasadnienia uniemożliwia - w razie jej zaskarżenia - ustalenie, czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego. Wobec tego decyzja wydana w przedmiocie umorzenia należności

z tytułu składek winna spełniać wymagania zawarte m.in. w art. 107 § 3 k.p.a. Prawidłowo skonstruowane uzasadnienie, zawierające wyczerpujące omówienie zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, wykładnię zastosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa jest istotne z punktu widzenia stosowania zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a., realizowanej na mocy art. 107 § 3 powołanego aktu prawnego. Organ administracji, zgodnie z tą zasadą, jest bowiem obowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. NSA w wyroku

z dnia 25 czerwca 2003 r., sygn. akt III SA 3118/01 (POP 2004/4/77) skonstatował, że zwłaszcza w uzasadnieniu decyzji negatywnej dla zobowiązanego, powinno znaleźć się szczegółowe omówienie kwestii istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie okoliczności uzasadniających zastosowanie instytucji umorzenia. Warto również wskazać, że właściwe uzasadnienie decyzji pełni doniosłą rolę w kontekście realizacji art. 8 k.p.a., a więc realizacji zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa.

W ocenie Sądu ww. wymogom z przepisów prawa organ nie sprostał w przedmiotowej sprawie.

III. Poza tym wskazać należy, że umorzeniu podlegają należności istniejące, nie podlegają umorzeniu należności przedawnione. W stanie faktycznym sprawy mamy do czynienia m.in. z należnościami z [...] r., czyli należnościami dawnymi. Decyzje

w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości zostały wydane w [...] r. Podać należy, że termin przedawnienia obowiązujący do 31 grudnia 2002 r. wynosił 5 lat, później ustawodawca zadecydował, iż termin ten będzie dziesięcioletni. Z decyzji, jak też z akt sprawy nie wynika, że należności dawne z tytułu składek będące przedmiotem postępowania dalej istnieją. W przypadku należności składkowych dawnych organ wydając decyzję w przedmiocie umorzenia powinien wskazać, że odmowa umorzenia dotyczy należności, które istnieją. Jeśli są to dawne należności, co do których znalazło zastosowanie zawieszenie biegu terminu przedawnienia, czy też jego przerwa, to organ winien to przedstawić z powołaniem konkretnych czynności i dat.

W kontekście powyższego warto przywołać orzecznictwo sądów administracyjnych, zgodnie z którym postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek unormowane w art. 28 u.s.u.s. dotyczyć może tylko i wyłącznie należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast objęcie postępowaniem należności, które wygasły na skutek przedawnienia. Dlatego, jeżeli zobowiązany w swoim wniosku o umorzenie należności wskazuje również składki, które uległy przedawnieniu, to w tym zakresie organ pierwszej instancji powinien umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe (art. 105 k.p.a.). Jeżeli zaś przedawnienie należności stwierdzone zostanie dopiero w postępowaniu będącym skutkiem wniosku

o ponowne rozpatrzenie sprawy, to zakład powinien uchylić zaskarżoną decyzję

w części dotyczącej przedawnionych należności i w tym zakresie umorzyć postępowanie pierwszej instancji (art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.) (por. wyrok WSA w Lublinie

z dnia 27 marca 2012, sygn. akt III SA/Lu 91/12, LEX nr 1139317 oraz wyrok WSA

w Bydgoszczy z dnia 10 lutego 2010 r., sygn. akt I SA/Bd 978/09, LEX nr 591421). Nie do pogodzenia z porządkiem prawnym byłaby odmowa umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, które uległy przedawnieniu, gdy nie istnieje obowiązek ich zapłacenia. W takich sprawach rolą orzekających w sprawie organów jest ustalenie, czy należności, co do których jest prowadzone postępowanie dotyczące ich umorzenia, w ogóle są wymagalne, czy też ze względu na ich niewymagalność postępowanie takie należy umorzyć (por. wyrok WSA w Gorzowie wielkopolskim z dnia 6 listopada 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 1973/06, LEX nr 328507). Wskazać jeszcze trzeba, że z dniem 1 stycznia 2003 r., ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.), wprowadzony został dziesięcioletni termin przedawnienia należności poprzez zmianę art. 24 ust. 4 u.s.u.s. Brak przepisów przejściowych w ustawie nowelizującej oznacza, że przedawnienie należności winno być oceniane w oparciu o przepisy w brzmieniu znowelizowanym. Okoliczność, że należność powstała przed dniem wejścia w życie nowelizacji nie ma tu znaczenia.

Z dniem wejścia w życie przepisu w nowym brzmieniu stosowanie przepisu dotychczasowego wymaga wyraźnego ustawowego odesłania ([por. wyrok WSA

w Warszawie z dnia 22 listopada 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2425/06, LEX nr 328643).

Ponownie rozpatrując sprawę organ obowiązany jest zatem w uzasadnieniu decyzji wykazać (i poprzeć stosownymi dokumentami włączonymi do akt sprawy administracyjnej), że składki nie uległy przedawnieniu. W tej sytuacji zagadnienie to wymaga zbadania co do sposobu liczenia terminu z podaniem czy i kiedy miało miejsce np. zawieszenie lub przerwanie biegu terminu przedawnienia. Organ oceni także sprawę z punktu widzenia zmiany ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych mocą ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli

i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378). Na podstawie art. 11 pkt 1 tej ostatniej ustawy nadano nowe brzmienie art. 24 ust. 4 u.s.u.s. wprowadzając w miejsce

10-letniego okresu przedawnienia, 5-letni okres przedawnienia. Zgodnie jednakże z art. 27 ust. 1 ustawy o redukcji niektórych obowiązków (...), "Do przedawnienia należności

z tytułu składek, o którym mowa w art. 41b ust. 1 ustawy wymienionej w art. 2 oraz

w art. 24 ust. 4 ustawy wymienionej w art. 11, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r." Zgodnie z ust. 2 tego artykułu, "Jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu."

Równocześnie tut. Sąd zaznacza, że nie przesądza, czy zaległości z tytuł składek nadal są wymagalne, czy nie, lecz wyłącznie stwierdza, iż okoliczność ta wymaga ustalenia przez organ.

IV. Reasumując należy stwierdzić, że analiza akt sprawy i zaskarżonej decyzji wskazuje, iż ZUS nie wykonał należycie obowiązku wynikającego z art. 77 § 1 k.p.a., polegającego na zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego

w sposób wyczerpujący. Ponadto doszło do naruszenia art. 80 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Na podstawie art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn,

z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Wymogów tych, decyzja organu nie spełnia, a naruszenie w tym zakresie przepisów prawa miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Jednocześnie Sąd zauważa, że nie ma uprawnienia do umorzenia zaległych składek, jak również nie może nakazać organowi udzielenia ulgi.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. Na podstawie art. 152 ustawy Sąd określił, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości.

H. Adamczewska-Wasilewicz I. Najda-Ossowska D.Dudra