Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 63/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2011-03-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne: Siły zbrojne
Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 75 ust. 1, art. 75 ust. 3, art. 77, art. 94, art. 95, art. 103 par. 1-2
journal: Dz.U. 2003 nr 179 poz 1750
law: Ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych
article: art. 8
journal: Dz.U. 1998 nr 21 poz 94
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - tekst jednolity
article: art. 498-505
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art. 134 par. 1, art. 135, art. 168 par. 1, art. 183 par. 1, art. 190
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Radzicka Sędziowie WSA Donata Starosta (spr.) WSA Izabela Bąk-Marciniak Protokolant st. sekr. sąd. Joanna Andrzejak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 09 marca 2011 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P. z dnia [...] sierpnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od wypłaconego uposażenia oraz zwrot potrącenia z uposażenia oddala skargę w zakresie zaskarżonego "zwrotu potrącenia z uposażenia"


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia [...] listopada 2010 r., sygn. akt I OSK 823/10, Naczelny Sąd Administracyjny (dalej NSA) po rozpoznaniu skargi kasacyjnej J. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. (dalej WSA) z dnia [...] marca 2010 r.: 1) uchylił punkt 2 zaskarżonego wyroku i przekazał w tym zakresie sprawę WSA do ponownego rozpoznania, 2) w pozostałym zakresie skargę kasacyjną oddalił, 3) zasądził od Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P. (dalej SWSW) na rzecz J. S. kwotę 120 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Powyższy wyrok NSA zapadł na tle następującego stanu faktycznego i prawnego:

Dnia [...] listopada 2003 r. Dowódca Wojsk Lądowych (dalej DWL), w oparciu o rozkaz [...] z dnia [...] września 2002 r. w sprawie zmian organizacyjnych i dyslokacyjnych w wojskowych komendach uzupełnień zlikwidował stanowisko służbowe skarżącego. Ponieważ żołnierz odmówił przyjęcia innego stanowiska służbowego, dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego (dalej dowódca POW) dnia [...] listopada 2002 r. wydał decyzję nr [...] o wypowiedzeniu stronie zawodowej służby wojskowej (k. 49 akt osobowych).

Dnia [...] maja 2006 r. DWL decyzją nr [...] stwierdził nieważność decyzji Dowódcy POW o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej (k. 63 akt osobowych).

Rozkazem dziennym z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...], dla celów ewidencyjno-finansowych, od dnia zwolnienia do dnia przywrócenia do zawodowej służby wojskowej przyznano skarżącemu należności wynikające z tytułu pełnienia zawodowej służby wojskowej (k. 65 akt osobowych). Przy wypłacie tych należności, w związku ze stwierdzeniem nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby, potrącono skarżącemu świadczenia z tytułu odprawy, ekwiwalentu za urlop i odszkodowanie za skrócony okres wypowiedzenia (zob. rozliczenie żołnierza przywróconego do służby wojskowej z dnia [...] listopada 2003 r. - k. 13 akt sądowych).

Pismem z dnia [...] lipca 2009 r. skarżący zwrócił się do Wojskowego Komendanta Uzupełnień w O. W. (dalej WKU) o wypłatę niezapłaconych dotąd uposażeń przysługujących jemu za okres od [...] grudnia 2003 r. do dnia [...] lipca 2006 r. w wysokości [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami począwszy od dnia [...] lipca 2006 r. Zażądał także wypłaty należności w postaci odsetek ustawowych w wysokości [...] zł od uposażeń wypłaconych ze zwłoką (włącznie z dodatkowymi odsetkami od dnia [...] lipca 2006 r. do dnia zapłaty).

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r., nr [...] WKU odmówił przyznania skarżącemu świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od wypłaconego uposażenia oraz zwrotu potrącenia z uposażenia.

W odwołaniu z dnia [...] sierpnia 2009 r. od powyższej decyzji J. S. wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji w całości i wypłatę części uposażenia, przysługującego za lata 2003, 2004, 2005 i 2006 w kwocie [...] zł wraz odsetkami ustawowymi naliczonymi od dnia [...] lipca 2006 r. oraz wypłatę odsetek ustawowych począwszy od dnia ich wymagalności od wypłaconych ze zwłoką w 2006 r. innych należności finansowych (z tytułu: gratyfikacji urlopowej za lata 2004, 2005; przejazdu raz w roku do dowolnie obranej miejscowości w kraju za lata 2004, 2005; nagrody rocznej w wysokości 1/12 za 2003 r.; dodatkowego uposażenia rocznego za lata 2004, 2005).

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy powtarzając argumenty zawarte w uzasadnieniu rozstrzygnięcia organu I instancji.

W skardze od powyższej decyzji J. S. podniósł, że narusza ona jego interes prawny poprzez błędne ustalenie, że nie przysługuje jemu w pełnej wysokości uposażenie i inne należności wraz z odsetkami ustawowymi w związku z "przywróceniem do służby" w wyniku wykonania decyzji stwierdzającej nieważność wypowiedzenia zawodowej służby wojskowej. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

1. art. 81 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz.U. 2003 r., nr 179, poz. 1750 ze zm., zwaną dalej ustawą pragmatyczną, obecnie t. j. Dz. U. 2010 r., nr 90, poz. 593 ze zm.), poprzez błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie, polegające na nie wypłaceniu uposażenia w pełnej wysokości;

2. art. 103 ustawy pragmatycznej w zw. z art. 87 i nast. ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t. j. Dz. U. 1998 r., nr 21, poz. 94 ze zm., dalej kp), poprzez błędną ich wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu, że można z należnego uposażenia dokonać potrąceń bez tytułu prawnego;

3. art. 77 ustawy pragmatycznej poprzez ich niezastosowanie w sprawie, będące konsekwencją błędnego uznania, iż obowiązuje zwrot świadczeń wypłaconych w związku ze zwolnieniem w 2003 r.,

4. art. 75 ust. 3 w zw. z art. 81 ust. 1 ustawy pragmatycznej poprzez nieuzasadnione uznanie, iż żądanie przez skarżącego odsetek od nieterminowej wypłaty uposażenia i innych należności jest bezzasadne, podczas gdy prawo do wypłaty zaległego uposażenia i innych należności zostało uznane przez organ i wypłacone ze zwłoką;

5. art. 410 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. 1964 r., nr 16, poz. 93 ze zm., dalej kc), poprzez jego zastosowanie w sprawie, podczas gdy w sprawie nie występuje świadczenie nienależne; ponadto zastosowanie tego przepisu w postępowaniu administracyjnym jest wyłączone z uwagi na istnienie w pragmatyce służbowej przepisu szczególnego (art. 77 ustawy pragmatycznej);

6. art. 75 ust. 3 ustawy pragmatycznej w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej kpa) polegającą na uznaniu, iż wskutek stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego nie przywrócono stanu poprzedniego, w tym prawa skarżącego do wypłaty - w okresie od [...] grudnia 2003 r. do [...] lipca 2006 r. - uposażenia w terminie do 1 dnia każdego miesiąca,

7. art. 6 kpa, polegające na braku oparcia działań organu o obowiązujące normy prawne, nieprawidłowym ustaleniu znaczenia tych norm oraz nieprawidłowym ustaleniom następstw prawnych, jak również powoływaniu się na przepisy nie mające zastosowania w sprawie z jednoczesnym pominięciem przepisów właściwych;

8. art. 7 i 77 kpa poprzez nie zbadanie w sposób wystarczający sprawy i nie podjęcie kroków niezbędnych do załatwienia sprawy w sposób praworządny i z uwzględnieniem słusznego interesu skarżącego, który wyraża się w zapewnieniu realizacji przyznanego mu prawa do uposażenia oraz odsetek ustawowych za zwłokę w wypłacie uposażenia i innych należności finansowych;

9. art. 9 i 11 kpa poprzez niewypełnienie obowiązku należytego i wyczerpującego poinformowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ich prawa, w tym w szczególności nie udzielenie skarżącemu niezbędnych wyjaśnień, na jakiej podstawie odmówiono mu wypłaty części należnego uposażenia oraz odsetek ustawowych za zwłokę.

Wskazując na powyższe J. S. wniósł o uchylenie w całości decyzji organów obu instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Wyrokiem z dnia [...] marca 2010 r., sygn. akt IV SA/Po 893/09, WSA: 1) uchylił zaskarżoną decyzję nr [...] z dnia [...] sierpnia 2009 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień w O. W. z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...] w zakresie odmowy wypłaty odsetek od wypłaconego uposażenia, 2) w pozostałym zakresie oddalił skargę, 3) zasądził od SWSW na rzecz skarżącego kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Rozpoznając niniejszą sprawę WSA wskazał na wstępie, że dopiero z chwilą stwierdzenia nieważności decyzji Dowódcy POW obalona została moc obowiązująca dokonanego wobec skarżącego wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej. Decyzja ta została wyeliminowana z obrotu prawnego z mocą wsteczną, to jest od chwili jej wydania. Nie oznacza to jednak, że już od tej daty zostały zniesione automatycznie wszystkie skutki dokonanego wypowiedzenia. Decyzja Dowódcy POW, chociaż - jak to przyjął organ nadzoru - dotknięta ciężką wadliwością prawną, do czasu stwierdzenia jej nieważności zachowała moc erga omnes i korzystając z domniemania ważności wywołała określone skutki prawne. W jej następstwie doszło bowiem do zwolnienia żołnierza z zawodowej służby wojskowej. W okresie obowiązywania decyzji o wypowiedzeniu stosunku zawodowej służby wojskowej skarżący przestał być czynnym żołnierzem zawodowym, a uzyskał nowy status przeniesionego do rezerwy. W tym czasie zaktualizowały się wobec niego inne uprawnienia finansowe, prawo do świadczeń przysługujących w związku z rozwiązaniem stosunku służbowego oraz świadczeń ubezpieczeniowych, a nie prawo do należności z tytułu pełnienia zawodowej służby wojskowej. Skoro skarżący przestał być czynnym żołnierzem zawodowym, to nie przysługiwało jemu prawo do uposażenia, a tym samym nie powstawało roszczenie o jego zapłatę.

W konsekwencji - z uwagi na fakt, że w okresie między dokonanym wypowiedzeniem stosunku służbowego, a stwierdzeniem nieważności tego wypowiedzenia organ nie miał podstaw prawnych do wypłaty uposażenia wobec niepozostawania przez skarżącego w zawodowej służbie wojskowej - nie sposób przyjąć, aby mogło dojść do zwłoki w wypłacie uposażenia, liczonej według terminów, o których mowa w art. 81 ust. 1 ustawy pragmatycznej. Pozostawanie w stosunku służbowym bez podejmowania służby, ewentualnie bez gotowości i zdolności do jej pełnienia, nie rodzi prawa do uposażenia. Ponadto świadczenie emerytalne jest świadczeniem konkurencyjnym w stosunku do uposażenia. Żołnierzowi przeniesionemu do rezerwy pobierającemu emeryturę nie przysługuje zatem prawo do uposażenia należnego żołnierzowi w czynnej służbie zawodowej.

W ocenie WSA roszczenie o świadczenia pieniężne, które przyznał organ wojskowy w rozkazie nr [...], stało się wymagalne z dniem wydania tego rozkazu (w dniu [...] lipca 2006 r., zob. wyciąg z rozkazu dziennego nr [...] - k. 65 akt osobowych). Z tym dniem żołnierz stawił się bowiem do służby, a więc zmienił się jego status nie tylko na pozostającego w służbie, ale także wyrażającego gotowość do jej pełnienia. Od dnia stawienia się w jednostce J. S. został też zaliczony do stanu ewidencyjnego i przyjęty na wszelkiego rodzaju zaopatrzenie (wcześniej został z niego skreślony). To wszystko otworzyło dopiero organowi wojskowemu możliwość realizacji świadczeń przysługujących żołnierzowi czynnemu, które organ ten w kwotach obejmujących zwaloryzowane świadczenie główne (bez odsetek) postanowił uznać jako swoje zobowiązanie wobec podległego mu żołnierza. Mając na względzie powyższe wszystkie należności wynikające ze stosunku służbowego, jakie organ wojskowy zdecydował się przyznać skarżącemu po przywróceniu go do służby, stały się wymagalne w dniu [...] lipca 2006 r. Tymczasem w tej sprawie zwaloryzowane należności z tytułu stosunku służbowego zostały wypłacone J. S. dopiero dnia [...] lipca 2006 r. Fakt ten został odnotowany w piśmie z dnia [...] marca 2010 r. złożonym przez organ przed rozprawą (k. 60 akt sądowych) oraz wynika z oświadczenia samego skarżącego zawartego we wniosku z dnia [...] lipca 2009 r. Należy zatem stwierdzić, że skarżącemu przysługują odsetki od świadczeń pieniężnych przyznanych jemu rozkazem z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...] za okres od dnia następującego po dniu wydania tego rozkazu do dnia faktycznej wypłaty świadczeń ([...]1 lipca 2006 r.). O odsetkach tych organ powinien orzec na podstawie art. 75 ust. 3 ustawy pragmatycznej.

Odnosząc się do kwestii potrącenia WSA stwierdził, że art. 103 ust. 1 ustawy pragmatycznej stanowi, że z uposażenia żołnierza zawodowego mogą być dokonywane potrącenia w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę. W myśl art. 87 § 1 i art. 91 § 1 kp w celu potrącenia z wynagrodzenia sum egzekwowanych na pokrycie innych należności niż świadczenia alimentacyjne wymagany jest tytuł wykonawczy, o ile pracownik nie wyraził pisemnej zgody na potrącenie. W niniejszej sprawie, co nie jest kwestionowane przez żadną ze stron, takiego oświadczenia skarżący nie złożył. Wobec powyższego uznać należy, iż organ dokonując potrąceń naruszył wyżej wskazane regulacje. Jednakże powyższe, w ocenie Sądu nie oznacza, iż organ niezasadnie odmówił zwrotu dokonanego potrącenia. W tym miejscu wskazać należy, że skoro art. 103 ustawy pragmatycznej odsyła do przepisów kp, to oprócz wyżej wymienionych przepisów art. 87 § 1 i art. 91 § 1 kp znajdują również zastosowanie przepisy ogólne kp m.in. art. 8. Zgodnie z powyższym przepisem nie można czynić ze swego prawa użytku, który byłby sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony.

Wykorzystywanie przez skarżącego jego uprawnienia do ochrony uposażenia od potrąceń bez jego zgody w sytuacji, gdy pobrał on już inne świadczenia, uznać należy za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Nie do pogodzenia z tymi zasadami jest bowiem żądanie żołnierza, który nie pełnił służby w danym okresie, wypłaty uposażenia równego uposażeniu przysługującemu żołnierzowi pełniącemu służbę czynną i to ponad wypłacone już temu żołnierzowi świadczenia z tytułu zwolnienia ze służby. W takiej sytuacji nabywałby on dwa świadczenia służbowe za ten sam okres, które wzajemnie się wykluczają. Nie mogą bowiem jednocześnie zachodzić przesłanki do przyznania świadczeń za zwolnienie ze służby i uposażenia za pełnienie służby.

Wobec powyższego, zdaniem WSA, organ dokonując potrącenia co prawda naruszył art. 87 § 1 i art. 91 § 1 kp w zw. z art. 103 ustawy pragmatycznej, to jednakże z uwagi na art. 8 kp odmowa przyznania zwrotu potrąconych świadczeń w okolicznościach tej konkretnej sprawy okazała się uzasadniona.

O kosztach postępowania WSA orzekł na podstawie art. 200 i art. 206 ppsa.

W skardze kasacyjnej z dnia [...] kwietnia 2010 r. J. S. reprezentowany przez fachowego pełnomocnika procesowego zakwestionował powyższy wyrok w zakresie:

- rozstrzygnięcia z pkt 2, którym oddalono skargę J. S. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P. nr [...] z dnia [...].08.2009 r. w części w jakiej odmówiono skarżącemu świadczenia w kwocie [...] zł potrąconego przy wypłacie uposażenia,

- rozstrzygnięcia z pkt 3 dotyczącego kosztów postępowania sądowego w części, w jakiej odmówiono zasądzenia na rzecz skarżącego części kosztów zastępstwa procesowego radcy prawnego w kwocie [...] zł - do łącznej wysokości [...] zł.

Zaskarżonemu wyrokowi skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

a) art. 8 kp, poprzez jego nieuzasadnione zastosowanie w niniejszej sprawie, w której przepis ten nie ma zastosowania oraz oparcie na tym przepisie rozstrzygnięcia pomimo stwierdzenia naruszenia art. 103 ustawy pragmatycznej w zw. z art. 87 § 1 i 91 § 1 kp,

b) art. 103 ustawy pragmatycznej w zw. z art. 87 § 1 i 91 § 1 kp, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie w sprawie, polegające na odmowie oparcia o nie rozstrzygnięcia, podczas gdy wyznaczają one granice dokonywania potrąceń ze świadczeń należnych żołnierzom zawodowym,

c) art. 10 ustawy z dnia [...].12.1974 r. o uposażeniu żołnierzy (który choć już nieobowiązuje, to jednak ma zastosowanie do świadczeń wypłaconych skarżącemu w związku ze zwolnieniem ze służby w 2003 r., a którego odpowiednikiem jest obecnie art. 77 ustawy pragmatycznej), polegające na jego niezastosowaniu w sprawie i w konsekwencji potraktowanie świadczeń wypłaconych skarżącemu w 2003 r. jako świadczeń nienależnych, podczas gdy zgodnie z tym przepisem nie można obecnie żądać zwrotu świadczeń z 2003 r.,

d) art. 156 kpa, poprzez błędną jego wykładnię i nieprawidłowe ustalenie konsekwencji prawnych stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu, która to okoliczność nie ma automatycznego wypływu na potraktowanie świadczeń wypłaconych po takim zwolnieniu za nienależne, tymczasem Sąd przyjął inaczej,

e) art. 71 ust. 3 w zw. z art. 72 ust. 1 w zw. z art. 74, art. 81 ust. 1 ustawy pragmatycznej poprzez błędną ich wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu, iż możliwe jest ustalenie wypłaty świadczenia w innej wysokości niż przysługująca z mocy przepisów, które to stwierdzenie jest konsekwencją przyjęcia, iż można było zaliczyć świadczenia pobrane w 2003 r. na poczet świadczeń z lat 2003-2006 r. wypłaconych po "przywróceniu" do służby i dokonać potrącenia w tym zakresie.

Autor skargi kasacyjnej wniósł o:

I. a) uchylenie - na podstawie art. 188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej ppsa) - wyroku WSA w zaskarżonej części oraz rozpoznanie skargi i orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez:

- uchylenie skarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji Wojskowego Komendanta Uzupełnień w Kaliszu nr [...] z dnia [...].08.2009 r. w części w jakiej odmówiono skarżącemu świadczenia w kwocie [...] zł potrąconego przy wypłacie uposażenia,

- zasądzenie - na podstawie art. 203 pkt 1 ppsa i § 14 ust. 2 pkt 1 lit. "a" w zw. z § 6 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163 poz. 1349) - na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w P. wg norm przepisanych (tj. w brakującej części [...] zł)

ewentualnie,

b) uchylenie - na podstawie art. 185 § 1 ppsa - wyroku WSA w zaskarżonej części oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi, który wydal orzeczenie,

II. zasądzenie - na podstawie art. 203 pkt 1 ppsa i § 14 ust. 2 pkt 2 lit. "a" w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. "a" w zw. z § 6 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu - na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego przed Naczelnym Sądem Administracyjnym według norm przepisanych, tj. w kwocie 1200 zł (jako że w drugiej instancji sprawę prowadzi inny radca prawny niż w pierwszej instancji), ewentualnie w kwocie 900 zł (w razie niestawiennictwa pełnomocnika na rozprawie - 14 ust. 2 pkt 2 lit. "b" w/w rozporządzenia).

Rozpoznając przedmiotową sprawę NSA, odnosząc się do sformułowanego zarzutu naruszenia art. 8 kp NSA wskazał, że ma on identyczną treść jak art. 5 kc. Zatem dorobek orzeczniczy sądów administracyjnych w kwestii dopuszczalności stosowania w prawie publicznym przepisu art. 5 kc znajduje w niniejszej sprawie zastosowanie. Na gruncie zaś art. 5 kc NSA wielokrotnie stanął na stanowisku, iż zasada ustanowiona w tym przepisie jest zasadą rządzącą prawem prywatnym i nie została przyjęta w prawie publicznym. Nie można na zasadzie współżycia społecznego opierać wykładni przepisów prawa publicznego – prawa administracyjnego (por. wyrok NSA z 16 czerwca 2008 r., sygn. akt IOSK 486/07, wyrok NSA z 6 sierpnia 2008 r., sygn. akt I OSK 1214/07). Dlatego też, jak słusznie podniesiono w skardze kasacyjnej, Sąd I instancji błędnie zastosował do oceny legalności zaskarżanej decyzji zawartą w art. 8 kp klauzulę generalną zasad współżycia społecznego. Ocena ta powinna bowiem być dokonywana jedynie pod względem zgodności kontrolowanej decyzji z przepisami prawa a nie pozaprawnymi normami moralnymi czy obyczajowymi (zasadami współżycia społecznego).

Pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej w ocenie NSA zostały uznane za niezasadne. Ustosunkowując się do zarzutu naruszenia art. 156 § 1 kpa, NSA wskazał, że skutkiem stwierdzenia nieważności decyzji wypowiedzeniowej jest restytucja stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej, czyli powrót żołnierza zawodowego do służby na tych samych warunkach, jakie mu przysługiwały w dniu wypowiedzenia, tak jakby do wypowiedzenia nigdy nie doszło. Nie powinno budzić wątpliwości, że żołnierz zawodowy w ramach tego samego stosunku służbowego może zostać zwolniony ze służby tylko raz. Wobec tego, wszelkie należności pieniężne, które przysługują mu w związku ze zwolnieniem ze służby mogą być mu wypłacone także tylko raz. Zatem świadczenia, o których mowa w art. 94 i art. 95 ustawy pragmatycznej, są świadczeniami jednorazowymi. Z kolei, w myśl art. 77 ustawy pragmatycznej uposażenie i inne należności, o których mowa w art. 73 (w tym należności związane ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej – art. 73 ust. 1 pkt 9), pobrane przez żołnierza zawodowego, przysługujące mu według zasad obowiązujących w dniu wypłaty, nie podlegają zwrotowi, jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej.

Niezasadny okazał się zarzut naruszenia art. 10 ustawy z 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy (t.j. Dz. U. z 2002 r. Nr 76, poz. 693 ze zm.), polegający na jego niezastosowaniu. Przepis ten dotyczy innej sytuacji faktycznej. W niniejszej sprawie organ nie żądał od skarżącego zwrotu pobranych świadczeń. Słusznie zatem zarówno organy, jak i Sąd I instancji przepisu tego nie stosowały.

Nie zasługuje również na uwzględnienie podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 71 ust. 1 w związku z art. 72 ust. 1 w związku z art. 74 i art. 81 ust. 1 ustawy pragmatycznej poprzez ich niewłaściwą wykładnię oraz ich niewłaściwe zastosowanie. Podkreślić należy, że WSA przepisów tych nie stosował, a zatem nie mógł powołanych przepisów naruszyć.

Zdaniem NSA, sąd I instancji, rozpoznając sprawę ponownie, powinien wziąć pod uwagę, iż potrącenie właściwe dotyczy wzajemnie wymagalnych wierzytelności. Bez ustalenia, czy wzajemnie wymagalne wierzytelności istnieją, nie jest zatem możliwe stosowanie przepisów dotyczących potrącenia, a w szczególności art. 87 i 91 kp, do których odsyła art. 103 § 1 ustawy pragmatycznej. Kwestia istnienia wzajemnie wymagalnych wierzytelności, w tym przypadku wierzytelności organów wojskowych wobec skarżącego oraz wierzytelności skarżącego wobec organów wojskowych, jest kluczowa dla oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji. Kwestia ta została jednak pominięta w rozważaniach Sądu I instancji.

Wyjaśniając podstawę odmowy uchylenia pkt 3 zaskarżonego wyroku dotyczącego kosztów postępowania sądowego, NSA wskazał, że prawo skarżącego do odsetek z tytułu zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności uregulowane w art. 75 ust. 3 ustawy pragmatycznej, wynika z pozostawania w stosunku służbowym. Przedmiotem zaskarżenia nie jest jednak wartość przedmiotu sprawy. Oznacza to, że w niniejszej sprawie wysokość kosztów zastępstwa procesowego należnych pełnomocnikowi skarżącego ustalono prawidłowo. Miarkując wysokość kosztów WSA kierował się tym, że zaskarżona decyzja zawiera rozstrzygnięcie dotyczące dwóch odmiennych zagadnień, tj. odsetek oraz świadczenia potrąconego przy wypłacie uposażenia, zaś skarga została uwzględniona przez ten Sąd jedynie częściowo.

O kosztach postępowania kasacyjnego NSA orzekł na podstawie art. 203 pkt 1, 205 § 2 i 209 ppsa, a ich wysokość określając na podstawie § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b cyt. rozporządzenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Rozpoznając powtórnie niniejszą sprawę WSA miał na uwadze normę prawną wynikającą z art. 190 ppsa, związującą Sąd, któremu sprawa została przekazana wykładnią dokonaną przez NSA. Wykładnia prawa obejmuje zarówno prawo materialne, ustrojowe, jak i procesowe. W zgodnych ocenach komentatorów, zakres związania WSA wykładnią dokonaną przez sąd II instancji przestaje obowiązywać jedynie w razie zmiany stanu faktycznego sprawy, zmiany stanu prawnego, podjęcia przez NSA przed ponownym rozpoznaniem sprawy przez WSA uchwały zawierającej odmienną wykładnię w tym samym zakresie, co wykładnia zamieszczona w wyroku uchylającym oraz gdy NSA w swoich rozważaniach wykroczy poza zakres kognicji i orzekania, wyznaczony zasadą związania granicami skargi kasacyjnej (B. Gruszczyński, w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009 r., s. 564-567, J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010 r., s. 474-476). Należy nadto podkreślić, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez WSA, "granice sprawy", o których mowa w art. 134 § 1 i art. 135 ppsa, podlegają zawężeniu do granic, w jakich rozpoznał skargę kasacyjną NSA i wydał orzeczenie na podstawie art. 185 § 1 ppsa. Tak więc WSA ponownie rozpoznając sprawę, nie może stosować postanowień art. 134 § 1 ppsa i art. 135 ppsa bez uwzględnienia brzmienia przepisów art. 168 § 3, art. 183 § 1 i art. 190 ppsa (wyrok NSA z 20 września 2006 r., II OSK 1117/05, lex nr 238489).

Na wstępie trzeba nadto podkreślić, że NSA wyrokiem z dnia [...] listopada 2010 r. uchylił jedynie punkt 2 zaskarżonego wyroku WSA z dnia [...] marca 2010 r., w pozostałym zakresie, tzn. w odniesieniu do punktów 1 i 3 wyroku WSA z dnia [...] marca 2010 r. NSA oddalił skargę kasacyjną. W tym zakresie, z dniem wydania wyroku przez NSA, wyrok WSA w części – co do punktów 1 i 3 stał się prawomocny, ponieważ zgodnie z art. 168 § 1 ppsa, nie przysługuje co do niego środek odwoławczy.

W rozpoznawanej sprawie zagadnieniem prawnym przekazanym do ponownego rozpoznania było dokonanie kontroli zgodności z prawem pomniejszenia wypłaconych skarżącemu w dniu [...] lipca 2006 r. skumulowanych świadczeń finansowych przysługujących za okres pozostawiania poza zawodową służbą wojskową o kwotę [...] zł, stanowiącą równowartość świadczeń wypłaconych w dniu zwolnienia od służby. Organy obu instancji w uzasadnieniach swoich decyzji wskazały, że przy wypłacie skarżącemu waloryzowanych należności wynikających z tytułu pełnienia służby zawodowej dokonały potracenia uprzednio już pobranych przez skarżącego świadczeń z tytułu odprawy oraz ekwiwalentu za urlop. Mając wszakże na uwadze wykorzystywanie przez skarżącego jego uprawnienia do ochrony uposażenia od potrąceń bez jego zgody w sytuacji, gdy pobrał on już tożsame świadczenia Sąd dokonał oceny legalności decyzji organów administracji wojskowej w powyższym zakresie abstrahując od pozaprawnych norm moralnych i obyczajowych, w tym zasad współżycia społecznego, o których stanowi art. 8 kp.

Podkreślić należy, że wypłacone żołnierzowi świadczenia w związku ze zwolnieniem ze stosunku służby są świadczeniami jednorodnymi z uposażeniem w ścisłym tego słowa znaczeniu. Prawo do tych świadczeń wynika z tego samego stosunku administracyjnego, a dokonanie wypłaty odprawy może nastąpić jedynie po zakończeniu służby. Świadczenia te mają jednakowy okres przedawnienia i jednolicie dla nich określono prawo do żądania odsetek w przypadku zwłoki w wypłacie ( art. 75 ust. 1 i 3 ustawy pragmatycznej). Podlegają one też jednakowej ochronie prawnej przewidzianej art. 103 ust. 1 i 2 ustawy pragmatycznej. Będąc związanym normą prawną dekodowaną z art. 190 ppsa Sąd miał na względzie, że żołnierz zawodowy w ramach tego samego stosunku służbowego może zostać zwolniony ze służby tylko jeden raz. Wobec tego, wszelkie należności pieniężne, które przysługują jemu w związku ze zwolnieniem ze służby mogą być jemu wypłacone także tylko raz. Zatem świadczenia, o których mowa w art. 94 i art. 95 ustawy pragmatycznej, są świadczeniami jednorazowymi. Z kolei nie stanowi obejścia art. 77 ustawy pragmatycznej zaliczenie równowartości świadczeń wypłaconych skarżącemu w związku ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej na poczet obecnie przysługujących należności. Zaliczenia na poczet należnego świadczenia kwoty wypłaconej wcześniej nie można utożsamiać z obowiązkiem zwrotu świadczenia. Czym innym jest bowiem zwrot należności, a czym innym odliczenie od obecnie wypłacanych stronie kwot.

W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy, chociaż dotychczasowa terminologia stosowana zarówno przez organy obu instancji, jak i przez skarżącego mogłaby sugerować, że z uposażenia żołnierza zawodowego dokonano potrącenia, to w rzeczywistości nie doszło do tego rodzaju kompensacji. Instytucja potrącenia, uregulowana w art. 498-505 kc, ma zasadniczo zastosowanie do należności wynikających ze stosunków prywatnoprawnych. Dokonanie potrącenia wierzytelności o zróżnicowanym charakterze (tj. wierzytelności publicznoprawnych z należnością prywatnoprawną) jest możliwe tylko o tyle, o ile przewidują to konkretne przepisy prawa). Z tego powodu w niniejszej sprawie art. 103 ust. 1 ustawy pragmatycznej nie znajdował zastosowania. Odesłanie zawarte w powyższej regulacji prawnej dotyczy jedynie przepisów o wynagrodzeniu za pracę, a w związku z tym tylko w tym, wąskim zakresie jest możliwe poddawanie stosunku służby żołnierza zawodowego reżimowi prawa pracy. Natomiast stan faktyczny rozpoznawanej sprawy dotyczył stosunku służbowego, mającego charakter administracyjnoprawny, w którym przedmiotu oceny nie stanowiły dwie wierzytelności, lecz zaliczenie kwoty wypłaconej żołnierzowi z tego samego tytułu. Odliczenie to nie jest jednak potrąceniem w rozumieniu art. 498 § 1 k.c. Organy administracji publicznej były uprawnione do zaliczenia skarżącemu od jego uposażenia, należnego za okres, w którym nie pełnił faktycznie służby, wypłaconych wcześniej z tytułu służby wojskowej kwot pieniężnych i właściwego ich rozdysponowania. Pogląd powyższy, podzielany przez Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę jest aprobowany przez szereg składów orzekających NSA (zob. wyrok NSA z dnia 16.06.2010 r., sygn. akt I OSK 5/10, baza orzeczeń NSA, wyrok NSA z dnia 21 października 2010 r., sygn. akt I OSK 580/10, baza orzeczeń NSA, wyrok NSA z dnia 2 grudnia 2010 r., sygn. akt I OSK 889/10, baza orzeczeń NSA, wyrok NSA z dnia 2 grudnia 2010 r., sygn. akt I OSK 890/10, baza orzeczeń NSA, wyrok NSA z dnia 2 grudnia 2010 r., sygn. akt I OSK 868/10, baza orzeczeń NSA).

Faktem jest ,że organ administracyjny wydając zaskarżoną decyzję posłużył się w sentencji nieprawidłowym terminem używając zwrotu "potrącenia", jednak nie miało to zdaniem Sądu wpływu na wynik sprawy.

Mając powyższe na uwadze Sąd działając na podstawie art. 151 ppsa oddalił skargę w zakresie zaskarżonego "zwrotu potrącenia z uposażenia".

ja