Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2488/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-10-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Rada Notarialna
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 72 par. 1 i  2, art. 74 par. 3, art. 40 par. 1 pkt 9,
journal: Dz.U. 2008 nr 189 poz 1158
law: Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie - tekst jednolity
article: art. 217, art. 219
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Wdowiak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Protokolant st. ref. Katarzyna Zielińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 października 2014 r. sprawy ze skargi P. M. na uchwałę Krajowej Rady Notarialnej z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia oddala skargę


UZASADNIENIE

Sygn.. akt VI SA/Wa 2488/13

Uzasadnienie

Zaskarżoną uchwałą z dnia [...] lipca 2013 r. Nr [...]Krajowa Rada Notarialna (dalej również: "KRN", "organ odwoławczy") utrzymała w mocy uchwałę -postanowienie Rady Izby Notarialnej w [...] (dalej: "RIN", "organ I instancji")

z dnia [...] lipca 2012 r. którą odmówiono P. M. (dalej: "skarżący") wydania zaświadczenia żądanej treści. Podstawą wydania zaskarżonej uchwały były art. 72 § 2 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie (Dz. U. z 2008 r., Nr 189, poz. 1158 ze zm.; dalej: "p.n.") oraz art. 219, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1

w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej: "k.p.a.").

Powyższe uchwały zostały wydane w następującym stanie faktycznym

i prawnym.

Pismem z dnia 16 lipca 2012 r. aplikant P. M. wystąpił do Rady Izby Notarialnej w [...] z wnioskiem o wydanie zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej.

Rada Izby Notarialnej w [...] (dalej: Izba)w uzasadnieniu swojej uchwały wyjaśniła, że zgodnie z art. 72 p.n., aplikacja notarialna rozpoczyna się 1 stycznia każdego roku, trwa 2 lata i 6 miesięcy i polega na zaznajomieniu się aplikanta z całokształtem pracy notariusza. W ramach szkolenia aplikant jest obowiązany do zaznajomienia się z czynnościami sądów w sprawach cywilnych, gospodarczych i wieczystoksięgowych. Program aplikacji ustalany jest przez Krajową Radę Notarialną, która sprawuje nadzór nad szkoleniem aplikantów (art. 40 ust. 9 p.n.). Aplikację notarialną w oparciu o tenże program organizuje i prowadzi rada właściwej izby notarialnej, a organizację tej aplikacji, określają przepisy wydanego na podstawie art. 75 p.n. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie organizacji aplikacji notarialnej (Dz. U. z 2005 r., Nr 258, poz. 2169 ze zm.; dalej: "rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości"). Dalej Izba wskazała, że na mocy ww. delegacji ustawowej Krajowa Rada Notarialna podjęła uchwałę

nr VII/48/2009 z dnia 18 września 2009 r. w sprawie programu aplikacji notarialnej.

Z uchwały tej wynika, że kształt odbycia aplikacji notarialnej jest mieszany, tzn. częściowo regulowany jest przez przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości, a częściowo poprzez treść ww. uchwały oraz za pomocą innych uchwał organów samorządu notarialnego. Te inne uchwały wydane są w oparciu o ww. uchwałę nr VII/48/2009, a nadto podejmowane są zgodnie z § 13 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości, upoważniającego Izby do przeprowadzenia kolokwiów

i sprawdzianów, w celu weryfikacji stopnia opanowania przez aplikantów notarialnych dziedzin prawa, z których prowadzone jest szkolenie.

Odnośnie instytucji samego zaświadczenia organ wskazał, że ze swej istoty zaświadczenie to dokument urzędowy, z którym związane jest domniemanie jego prawdziwości - stan faktyczny/prawny potwierdzony przez odpowiedni organ należy więc uznać za zgodny z prawdą. Zatem organ administracyjny może odmówić wydania zaświadczenia w sytuacji, gdy wnoszący podanie żąda potwierdzenia okoliczności faktycznych lub stanu prawnego, które nie wynikają z ewidencji

i rejestrów lub innych danych, będących w posiadaniu tego organu (a contrario art. 218 § 1 k.p.a.), albo gdy żąda poświadczenia nieprawdy.

Mając powyższe na uwadze, Izba wyjaśniła, iż pierwszym elementem oceny przesłanek wydania żądanego w sprawie zaświadczenia jest sprawdzenie przez nią czy skarżący został wpisany na listę aplikantów notarialnych oraz czy od daty rozpoczęcia przez niego aplikacji - z uwzględnieniem art. 72 § 1 p.n. w części normującej datę rozpoczęcia terminu aplikacji, upłynęło 2 lata i 6 miesięcy. Kolejnym elementem oceny jest zaś badanie przewidzianych przepisami rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości formalnych kryteriów oceny odbywania aplikacji notarialnej, to jest: praktycznej nauki zawodu pod kierunkiem notariusza (§ 6); okresu aplikacji

w wydziale ksiąg wieczystych i cywilnym sądu rejonowego i sądzie gospodarczym prowadzącym Krajowy Rejestr Sądowy (§ 9) oraz uczestniczenia w zajęciach seminaryjnych (§ 9-11).

Izba ustaliła i przyjęła, że skarżący pozostawał wpisany na listę aplikantów notarialnych przez okres 2 lat i 6 miesięcy. Ustalono również, że podczas trwania aplikacji skarżący - zgodnie z § 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości, odbywał praktyczną naukę zawodu pod patronatem notariusza, który wydał - zgodnie z § 10 rozporządzenia o organizacji, pisemną pozytywną opinię o skarżącym. Aplikant odbył również wymaganą 6 miesięczną praktykę sądową o której mowa w § 9 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości na dowód czego sędziowie, pod kierunkiem których skarżący odbywał praktyki wydali - zgodnie z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości, pisemne opinie o skarżącym. Izba ustaliła także, że skarżący uczestniczył w organizowanych przez nią zajęciach seminaryjnych, a łączny czas nieobecności skarżącego nie przekroczył w każdym roku aplikacji liczby dni określonej w § 4 i § 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości.

Zdaniem Izby, powyższe ustalenia nie uprawniały jednak do przyjęcia, że skarżący odbył aplikację, o której mowa w art. 72 § 1 p.n., a w konsekwencji nie wystarczyły do wydania zaświadczenia. W ocenie organu dowodzą one jedynie, że skarżący podjął próbę zaznajomienia się z całokształtem pracy notariusza oraz

z czynnościami sądów w sprawach cywilnych, gospodarczych

i wieczystoksięgowych. Izba wyraziła pogląd, że pod zapisem "wykonanie przez aplikanta obowiązków objętych programem" należy rozumieć nie tylko odbycie przez skarżącego szkolenia teoretycznego i praktycznego, ale także opanowanie przez niego na odpowiednim poziomie wiedzy pozwalającej na ocenę, iż zaznajomił się on z całokształtem pracy notariusza (art. 72 § 1 p.n.). Na ugruntowanie swojego stanowiska organ odwołał się do konstytucyjnych zadań samorządu notarialnego, polegających m.in. na sprawowaniu pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu notariusza i wyjaśnił, że w tym kontekście szkolenie aplikantów leży w interesie publicznym. W ocenie Izby, ów interes z całą pewnością obejmuje "należyte szkolenie", a to z kolei implikuje konieczność sprawdzenia przez samorząd nabytej przez aplikantów wiedzy.

Konsekwencją ww. stanowiska było stwierdzenie Izby, że dopiero złożenie wszystkich kolokwiów lub sprawdzianów z wynikiem pozytywnym pozwala uznać, że aplikant odbył aplikację, o której mowa w art. 72 § 1 p.n. A contrario uzyskanie oceny negatywnej z któregokolwiek z kolokwiów lub sprawdzianów, względnie nie złożenie któregoś z nich jest dowodem na to, że aplikant nie wykonał wszystkich obowiązków objętych programem aplikacji, a co za tym idzie nie odbył aplikacji notarialnej

i w takiej sytuacji nie ma możliwości wydania zaświadczenia o jej odbyciu.

Rada Izby Notarialnej w [...] badając powyższą kwestię w odniesieniu do skarżącego ustaliła, że P. M. nie uzyskał pozytywnej oceny

z kolokwium po drugim roku aplikacji (oraz kolokwium poprawkowego), a zatem nie zrealizował programu aplikacji notarialnej. W konsekwencji, zdaniem Izby, skarżący nie spełnił warunków do uzyskania zaświadczenia o odbyciu aplikacji, co uzasadniało wydanie postanowienia o odmowie wydania zaświadczenia o żądanej przez niego treści.

Krajowa Rada Notarialna po rozpoznaniu zażalenia skarżącego, utrzymała

w mocy uchwałę Rady Izby Notarialnej w [...] i szeroko odwołała się do pojęcia "sprawowania pieczy", jako konstytucyjnego obowiązku każdego

z samorządów zawodowych, w tym samorządu notarialnego (art. 17 ust. 1 Konstytucji RP). Wskazała przy tym, że ów konstytucyjny zwrot o sprawowanej pieczy należy rozumieć szeroko, zarówno jeśli chodzi o jego aspekt podmiotowy (objęcie pieczą członków korporacji - notariuszy oraz osób dopiero do niej predestynujących - aplikantów), jak i przedmiotowy (reglamentowanie zarówno wykonywania zawodu, jak i dostępu do jego wykonywania). Przytaczając stanowisko doktryny organ stwierdził, że organizacja aplikacji notarialnej jest podstawowym elementem procesu przygotowania do zawodu notariusza, a zatem jest elementem sprawowania pieczy nad prawidłowym wykonywaniem zawodu notariusza przez samorządy.

Zdaniem KRN, skoro ustawodawca nie pokusił się o sformułowanie definicji pojęcia "odbycie aplikacji", nie ulega wątpliwości, że pojęcie to w kontekście wykładni gramatycznej, w powszechnym jego odbiorze - zwłaszcza środowiska prawniczego, zawiera w sobie konieczność zdania przewidzianych programem aplikacji kolokwiów. KRN uznała, że w sytuacji, gdy Izba wyznaczyła terminy kolokwiów, poinformowała

o tym fakcie aplikantów, a ci przystąpili do tychże kolokwiów, ale ich nie zdali; bądź też w ogóle do nich nie przystąpili, nie możne skutkować uznaniem, że owi aplikanci odbyli aplikację.

Wobec powyższego, podzielając stanowisko Izby uznała, że w świetle ustalonego stanu faktycznego i prawnego, skarżący - nie zdając kolokwium po drugim roku aplikacji, jak również kolokwium poprawkowego - nie wypełnił ciążącego na nim obowiązku stałego podnoszenia swojej wiedzy zawodowej, w konsekwencji czego, nie zaznajomił się z całokształtem pracy notariusza. Zdaniem KRN, powyższe powoduje, że nie jest możliwe uznanie, że skarżący odbył aplikację notarialną.

Organ odwoławczy podkreślił, że celem postępowania określonego w art. 218 § 2 k.p.a. jest ustalenie, czy zostały spełnione przesłanki do wydania zaświadczenia w danej kwestii. W przedmiotowej sprawie KRN uznała, że organ, jakim jest Rada Izby Notarialnej w [...], była zobowiązana do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, czy skarżący odbył aplikację notarialną, a tym samym czy zachodzą przesłanki do wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej. Skoro bowiem ustawodawca upoważnił Izbę do wydania zaświadczenia, to tym samym przyjął, że Rada Izby Notarialnej w [...] uprawniona jest, tam gdzie to niezbędne, do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego zgodnie z § 2 art. 218 k.p.a. Postępowanie wyjaśniające przeprowadzone przez Radę Izby Notarialnej

w [...] we wskazanym wyżej zakresie nie budzi, zdaniem organu II instancji, żadnych zastrzeżeń. Organ odwoławczy zaakcentował, że na etapie wydania zaświadczenia nie chodzi o dokonanie oceny wiedzy aplikanta, gdyż ocena taka ma miejsce na etapie przeprowadzania kolokwium. Na etapie wydania zaświadczenia następuje jedynie stwierdzenie faktów, że wskutek nie przystąpienia do kolokwium lub jego nie zdania nie zostały spełnione przesłanki do uznania, że aplikant aplikację odbył. W ocenie Krajowej Rady Notarialnej, w świetle wskazanego wyżej stanu faktycznego i prawnego oznacza to, że skarżący nie wypełnił swojego obowiązku stałego podnoszenia swojej wiedzy zawodowej, a zatem nie zaznajomił się

całokształtem pracy notariusza. W konsekwencji nie jest możliwe uznanie, że odbył aplikację notarialną. Zdaniem organu odwoławczego, Rada Izby Notarialnej

w [...] podjęła słuszne rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie.

Od uchwały Krajowej Rady Notarialnej skarżący złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę, w której wnosząc o uchylenie zaskarżonych uchwał zarzucił naruszenie:

- uchwale z dnia [...] lipca 2013 r. przepisów prawa materialnego tj. art. 72 § 1 i 2

w związku z art. 73 oraz art. 74 § 2 p.n., a ponadto naruszenie przepisów prawa procesowego w stopniu istotnie wpływającym na rozstrzygniecie sprawy, tj. art. 217 § 1 i 2 k.p.a., art. 218 § 1 k.p.a. w związku z art. 72 § 1 i 2 p.n. i w zw. z art. 6 i 7 k.p.a.

i art. 127 § 2 k.p.a. oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zakresie w jakim traktują wydaną

i skarżoną uchwałę (postanowienie), jak decyzję administracyjną,

- natomiast uchwale Rady Izby Notarialnej w [...] z dnia [...] lipca 2012 r. odmawiającej wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej, zarzucił naruszenie art. 72 § 1 i 2 w zw. z art. 73 oraz art. 74 § 2 p.n., art. 217 § 1 i 2 k.p.a., art. 218 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 6 i 7 k.p.a.

W uzasadnieniu skargi skarżący powołując się na treść art. 72 p.n. wskazał, że wystąpił do Rady Izby Notarialnej w [...] o wydanie zaświadczenia

o odbyciu aplikacji notarialnej, a więc zaświadczenia, o którym mowa w art. 72 § 2 p.n. i w art. 74 § 2 p.n., działając przy tym na podstawie art. 217 § 1 k.p.a. Oczywiście wnioskował o wydanie zaświadczenia, które wydaje się na żądanie osoby ubiegającej się o nie. Żądała zaświadczenia mając na względzie przepis art. 217 § 2 pkt 1 k.p.a. a nie przepis art. 217 § 2 pkt 2 k.p.a.

Skarżący zaznaczył, że jego żądanie było zupełnie niezwiązane z podstawą żądania zaświadczenia ujętą w art. 217 § 2 k.p.a. Skarżący wskazał, że nie wykazywał przed radą swojego interesu prawnego w uzyskaniu zaświadczenia

o odbyciu aplikacji notarialnej a rada nie domagała się wykazania tego interesu. Skarżący uznał potrzebę i zakres prowadzenia postępowania wyjaśniającego w jego sprawie za chybioną. Zaznaczył, że odnosi się ono do oceny interesu prawnego podmiotu oraz ustalenia stanu faktycznego i prawnego wymagającego potwierdzenia zaświadczeniem. Zdaniem skarżącego, odmowa wydania zaświadczenia jest możliwa tylko w przypadkach, które nie miały miejsca w tej sprawie tj. a) organ, do którego skierowano żądanie wydania zaświadczenia jest niewłaściwy w tej sprawie; b) osoba ubiegająca się o wydanie zaświadczenia nie wykazała interesu prawnego

w urzędowym potwierdzeniu faktów lub stanu prawnego; c) brak przepisu prawa, który wymagałby urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego; d) organ nie dysponuje danymi pozwalającymi na wydanie zaświadczenia; e) organ nie może spełnić żądania odnośnie treści zaświadczenia ze względu na zasób posiadanych danych; f) ze względu na zakaz wynikający z przepisów prawa. Skarżący zaznaczył, że ani ustawa, ani rozporządzenie, nie przewidują skutku

w postaci odmowy wydania zaświadczenia w trybie art. 217 § 2 pkt 1 k.p.a. wskutek uznania niezakończenia aplikacji w przypadku niezaliczenia kolokwium, czy sprawdzianu. Zatem, skoro spełnił on wszystkie ustawowe przesłanki niezbędne dla otrzymania wymienionego prawem (art. 72 § 2 p.n.) zaświadczenia, odmowa jego wydania była nieuprawniona.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zakwestionowanej uchwale.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje :

Skarga P. M. nie zasługuje na uwzględnienie.

Istota zarzutów sformułowanych w skardze dotyczy prawidłowej wykładni art. 72 § 1 i 2 p.n. Zagadnienie to było przedmiotem rozstrzygnięcia przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach m.in. z dnia 30 października 2013 r. o sygn. akt II GSK 865/13, sygn. akt II GSK 1629/13, z dnia 4 listopada 2013 r. o sygn. akt II GSK 990/13 oraz z dnia 11 grudnia 2013 r. o sygn. akt II GSK 979/13 (baza orzeczeń nsa.gov.pl).

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, w całej rozciągłości podziela argumentację prawną zawartą w powołanych wyżej orzeczeniach, przyjmując ją za podstawę prawną niniejszego rozstrzygnięcia.

Jak trafnie wyjaśnił Naczelny Sad Administracyjny w ww. wyroku z dnia 11 grudnia 2013 r. (sygn. akt II GSK 979/13), kwestia wymagająca rozważenia

w pierwszej kolejności dotyczy rozumienia określenia "odbycie aplikacji notarialnej". Art. art. 72 § 1 p.n. w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej uchwały stanowił, że aplikacja notarialna polega na zaznajomieniu się aplikanta

z całokształtem pracy notariusza. W ramach szkolenia aplikant jest obowiązany do zaznajomienia się z czynnościami sądów w sprawach cywilnych, gospodarczych

i wieczystoksięgowych.

Aplikacja notarialna jest jednakże rodzajem kształcenia zawodowego, nie zaś tylko przyuczeniem do wykonywania czynności notariusza. Obowiązki aplikanta notarialnego nie sprowadzają się wyłącznie do uczestniczenia w szkoleniach. W § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości dnia 22 grudnia 2005 r., nałożono na aplikanta obowiązek stałego podnoszenia poziomu jego wiedzy zawodowej. Jeszcze wyraźniej ten aspekt aplikacji notarialnej podkreśla obecnie obowiązujący art. 72c p.n., stanowiąc, że do obowiązków aplikanta należy:

1) sumienne wykonywanie powierzonych obowiązków, w tym poleceń przełożonego lub patrona;

2) uczestniczenie w przewidzianych programem aplikacji zajęciach seminaryjnych oraz w praktykach;

3) samodzielne pogłębianie wiedzy prawniczej i praktycznych umiejętności niezbędnych do zajmowania stanowiska notariusza.

Formą ogólnego, prawniczego przygotowania aplikanta notarialnego są zajęcia seminaryjne, organizowane w sposób określony w § 11 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości, obejmujące program nauczania przewidziany w § 12 tego aktu prawnego. Stałe pogłębianie czy podnoszenie wiedzy prawniczej, objętej programem zajęć seminaryjnych, jest więc niewątpliwie elementem kształcenia aplikanta w toku aplikacji i ten obowiązek ma taką samą wagę i znaczenie, jak pozostałe obowiązki związane z odbywaniem aplikacji. Ta teza znajduje również potwierdzenie w treści art. 74 § 3 p.n. określającym cel egzaminu notarialnego. Egzamin ten polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu notarialnego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza, w tym wiedzy i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu określonych dziedzin prawa. Aplikant przystępujący do egzaminu notarialnego po odbyciu aplikacji notarialnej powinien wykazać się takim przygotowaniem prawniczym, powinien zatem je zdobyć podczas odbywania tej aplikacji.

Sąd, w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, podziela w całej rozciągłości pogląd wyrażony w powołanych już orzeczeniach NSA, że o odbyciu aplikacji notarialnej polegającym na zaznajomieniu się z całokształtem pracy notariusza (art. 72 § 1 p.n.) można mówić dopiero w razie wypełnienia przez aplikanta wszystkich obowiązków wynikających z programu szkolenia, w tym wypełnienia obowiązku kształcenia ogólnego (w ramach zajęć seminaryjnych), potwierdzonego w sposób przewidziany w programie aplikacji.

Obowiązujący w czasie podejmowania przez Krajową Radę Notarialną uchwały o odmowie wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji, przepis § 13 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 grudnia 2005 r. stanowił, że rada izby notarialnej może dla sprawdzenia stopnia opanowania przez aplikantów notarialnych dziedzin prawa, z których prowadzone jest szkolenie, przeprowadzać kolokwia

i sprawdziany. Dopuszczał więc możliwość weryfikowania postępów aplikantów

w zakresie wypełniania obowiązku określonego w § 2 pkt 3 tego rozporządzenia. Trzeba podkreślić, że przyznane organom samorządu notarialnego kompetencje do sprawdzania wiedzy aplikantów mają umocowanie ustawowe. Według art. 40 § 1 pkt 9 p.n., do zakresu działania Krajowej Rady Notarialnej należy bowiem m.in. ustalanie programu aplikacji notarialnej oraz nadzór nad szkoleniem aplikantów. Nadzór nad szkoleniem aplikantów to niewątpliwie również nadzór nad szkolącymi się aplikantami. Pod pojęciem nadzoru kryją się zaś, co do zasady, kompetencje kontrolne, połączone z możliwością władczego oddziaływania na podmiot nadzorowany, w celu korygowania jego postępowania. Już więc sam przepis art. 40 § 1 pkt 9 p.n. stwarza, zdaniem Sądu, podstawę do kontrolowania (sprawdzania) przez korporację zawodową wywiązywania się aplikantów z obowiązku zdobywania wiedzy prawniczej i umiejętności niezbędnych do wykonywania zawodu notariusza.

Kwestię wpływu korporacji notarialnej na przebieg aplikacji notarialnej, w tym na wypełnianie przez aplikantów obowiązków związanych ze zdobywaniem wiedzy

i umiejętności niezbędnych do wykonywania tego zawodu, należałoby również rozpatrywać w kontekście wynikającego z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP obowiązku sprawowania przez korporację osób wykonujących zawód zaufania publicznego pieczy nad wykonywaniem tego zawodu. Na ten temat wypowiadał się wielokrotnie Trybunał Konstytucyjny. Podkreślał w swych orzeczeniach m.in., że sprawowanie pieczy nad wykonywaniem zawodu zaufania publicznego zakłada pewien udział samorządu zawodowego w procesie przygotowania i naboru do zawodu. Elementem tej pieczy jest odpowiednio znaczący wpływ na zasady odbywania aplikacji adwokackiej (wyrok TK z 19 kwietnia 2006 r., sygn. K 6/06). Co prawda Konstytucja nie określa granic, do których piecza nad wykonywaniem zawodu powinna być powierzona korporacji zawodowej. Jest to kwestia pozostawiona do rozstrzygnięcia przez ustawodawcę. Ustawodawca może nawet znacząco ograniczyć zakres pieczy powierzonej samorządowi zawodowemu, o ile zapewni korporacji inne adekwatne środki zagwarantowania należytego poziomu usług świadczonych przez członków korporacji (wyrok TK z 30 listopada 2011 r., sygn. akt K 1/10). Taka ingerencja państwa jest jednak dopuszczalna do granic, poza którymi sprawowanie przez samorząd zawodowy pieczy nad wykonywaniem zawodu jest niemożliwe lub znacząco utrudnione, a więc zostanie naruszona "istota" tej pieczy (wyrok TK z 26 marca 2008 r., sygn. akt K 4/07).

Interpretacja art. 72 § 1 i 2 p.n. powinna uwzględniać przytoczone wyżej wytyczne, winna mieć zatem na uwadze zapewnienie samorządowi notarialnemu pewnego wpływu na przebieg szkolenia aplikantów. Trudno mówić o takim wpływie, jeżeli rola samorządu ograniczałaby się do ustalenia programu aplikacji bez możliwości sprawdzenia, czy aplikant ten program zrealizował, a więc czy rzeczywiście nabył umiejętności i wiedzę niezbędną do właściwego wykonywania zawodu notariusza.

Aplikant odbył aplikację notarialną, jeżeli nabył wiedzę i umiejętności niezbędne dla wykonywania zawodu notariusza. Zaświadczenie o odbyciu aplikacji notarialnej służy urzędowemu potwierdzeniu tego faktu rozumianego w sposób wyżej przedstawiony. Zaświadczenie ze swej istoty jest urzędowym potwierdzeniem określonych faktów lub stanu prawnego (art. 217 § 2 k.p.a.). Jeżeli więc określone fakty nie zaistniały, nie ma podstaw do wydania zaświadczenia potwierdzającego te fakty. Można zatem powiedzieć, że żądanie wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej, której aplikant w istocie nie odbył, ponieważ nie wypełnił wszystkich obowiązków z aplikacją związanych, nie może być uwzględnione. Prawną podstawą odmowy wydania takiego zaświadczenia będzie zarówno art. 72 § 1 i 2 p.n., jak i mające w tym przypadku zastosowanie przepisy art. 217 § 2 i art. 219 k.p.a. A więc to nie tylko względy słusznościowe, ale przede wszystkim przepisy ustawowe stoją za odmową wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej aplikantowi, który nie uzyskał zaliczenia kolokwium przewidzianego w programie szkolenia.

Przedstawione wywody znajdują wsparcie w wyroku Sądu Najwyższego z 8 maja 2013 r., sygn. akt III ZS 5/13 (www.sn.pl/orzecznictwo), którym SN utrzymał

w mocy zaskarżoną przez Ministra Sprawiedliwości uchwałę Krajowej Rady Notarialnej Nr VIII/196/2012 w sprawie programu aplikacji notarialnej, wydaną na podstawie art. 40 § 1 pkt 9 p.n. W § 1 ust. 2 ostatnie zdanie tej uchwały KRN postanowiła, że wykonanie przez aplikanta obowiązków objętych niniejszym programem uprawnia go do uzyskania zaświadczenia o odbyciu aplikacji. Uchwała przewiduje również możliwość przeprowadzania sprawdzianów wiedzy aplikanta (§ 6) i kolokwiów na zasadach przez Radę ustalonych (§ 7). W tym wyroku SN odparł zarzut Ministra, że KRN bezpodstawnie wprowadziła w § 1 ust. 2 ostatnie zdanie warunek uzależniający wydanie zaświadczenia o odbyciu aplikacji od wypełnienia przez aplikanta obowiązków objętych programem. Według SN w konsekwencji jest uzasadniona odmowa wydania zaświadczenia, jeżeli te warunki (obowiązki) nie zostaną spełnione. Sąd Najwyższy zaakceptował również dopuszczalność przeprowadzania w toku aplikacji kolokwiów i sprawdzianów wiedzy aplikantów, podkreślając że jest to obiektywny sposób weryfikacji "stałego podnoszenia poziomu wiedzy zawodowej", czyli wypełniania przez aplikantów obowiązku określonego w § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie organizacji aplikacji notarialnej. Zastrzegł jednak, że kontrolowana uchwała KRN nie zawiera przepisu umożliwiającego niewydanie zaświadczenia o odbyciu aplikacji po negatywnym wyniku kolokwium lub sprawdzianu. SN dopuszczając w ogóle możliwość odmowy wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej nie wypowiedział się szerzej co do podstaw takiej odmowy, jako że kwestia ta wykraczała poza zakres oceny zaskarżonej uchwały KRN.

Uchwała KRN Nr VIII/196/2012 zastąpiła uchwałę Nr VII//48/2009 z 18 września 2009 r. (ze zmianami wprowadzonymi uchwałą nr VII/84/2011 z dnia 19 listopada 2011 r.) w sprawie programu aplikacji notarialnej, obowiązującą w chwili podjęcia uchwały o odmowie wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej

w rozpatrywanej sprawie. Postanowienia nowej uchwały stanowią w dużej mierze powtórzenie postanowień uchwały z 2009 r., w szczególności dotyczy to § 1 ust. 2. Dlatego wypowiedzi Sądu Najwyższego na temat legalności postanowień uchwały Nr VIII/196/2012 można odnieść do postanowień uchwały Nr VII//48/2009.

W ocenie Sądu, odbycie aplikacji notarialnej nie polega wyłącznie na zaznajomieniu się z programem szkolenia przez samo uczestniczenie w zajęciach szkoleniowych, lecz oznacza obowiązek przyswojenia sobie określonej wiedzy

i umiejętności tym programem objętych, jest zgodne z ustawowo przypisaną aplikacji notarialnej funkcją podstawowego sposobu przygotowania do wykonywania tego zawodu. Ustawodawca wprowadzając dla kandydata na notariusza obowiązek odbycia aplikacji notarialnej i przewidując jedynie na zasadzie wyjątków odstępstwa od tego sposobu uzyskania kwalifikacji zawodowych, podkreśla, że zarówno ważny jest stan przygotowania prawniczego do wykonywania zawodu notariusza w chwili przystąpienia do egzaminu notarialnego, jak i sposób dochodzenia do tej wiedzy.

Reasumując, aplikacja to nie tylko samo uczestniczenie w szkoleniu przez okres trwania aplikacji, ale również proces szkolenia, który ma przynieść określony efekt w postaci zaznajomienia się aplikanta z całokształtem pracy notariusza oraz czynnościami określonych sądów. Konieczność ustalenia, że ten efekt został osiągnięty, wymaga weryfikacji wiedzy i umiejętności aplikanta. Ustawową podstawę do takiej weryfikacji daje art. 40 § 1 pkt 9 p.n. Kolokwia i sprawdziany służące weryfikacji postępów w szkoleniu nie stanowią więc osobnej, nieprzewidzianej

w ustawie przesłanki odbycia aplikacji notarialnej lecz są jedynie środkiem dowodowym, umożliwiającym stwierdzenie, że aplikant zaznajomił się

z całokształtem pracy notariusza i z czynnościami sądów. W ocenie Sądu, skarżący nie wywiązał się z ciążących na nim obowiązków, ponieważ nie uzyskał pozytywnego wyniku z kolokwium po drugim roku aplikacji, jak również z kolokwium poprawkowego po drugim roku aplikacji.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) orzekł jak w sentencji.