Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 100/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-03-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 ust 1 lit e
journal: Dz.U. 1945 nr 10 poz 51
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Linkowski, Sędziowie Sędzia WSA Alina Balicka, Sędzia WSA Tomasz Wykowski (spr.), Protokolant ref. staż. Marek Bereziński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 marca 2011 r. sprawy ze skargi B. S., T. A. i M. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej - oddala skargę -


UZASADNIENIE

IV SA/Wa 100/11

U Z A S A D N I E N I E

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej "Sądu") decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej "Minister"), po rozpatrzeniu odwołania T. A., B. S. oraz M. S. (dalej "skarżących"), wniesionego od punktu b decyzji Wojewody [...] (dalej "Wojewody") z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...], dotyczącej nieruchomości położonej w obrębie [...], gmina K. o powierzchni 15,09 ha, stanowiącej zespół płacowo – parkowy pozostały z dawnego majątku P. orzekającej, iż: w pkt a) część tej nieruchomości objęta wnioskiem złożona z działek o nr [...] o powierzchni 2,34 ha nie podpada pod działanie przepisów art.2 ust.1 pkt e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz.13), natomiast w pkt b), że w pozostałej części objętej wnioskiem nieruchomość podpada pod działanie przepisów art.2 ust.1 pkt e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym:

Skarżące wniosły do Wojewody o stwierdzenie, że zespół pałacowo – parkowy o powierzchni 14,89 ha, będący częścią majątku ziemskiego P. nie podpadał pod działanie art.2 ust.1 lit.e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz.13), dalej "dekretu".

Decyzją z dnia [...] marca 2002 r. Wojewoda stwierdził, że przedmiotowy zespół pałacowo – parkowy podpadał pod działanie art.2 ust.1 lit.e dekretu.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2003 r. Minister utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] marca 2003 r.

Wyrokiem z dnia 12 października 2004 r., sygn. akt IV SA 5269-5271/03, Sąd uchylił decyzję obu organów.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że organy nie wyjaśniły, czy przedmiotowy zespół pałacowo – parkowy był funkcjonalnie powiązany z pozostałą nieruchomością ziemską. Nie ustalono jakie działki wchodziły w skład zespołu pałacowo – parkowego, stanowiącego część majątku ziemskiego P., ani jaki był charakter poszczególnych działek. Istota problemu sprowadza się do wyjaśnienia, czy nieruchomości gruntowe o powierzchni 14,89 ha stanowiące zespół pałacowo – parkowy, w tym zabudowane pałacem wraz z parkiem miały charakter nieruchomości ziemskiej. Organy orzekające w sprawie nie dokonały ustaleń co do charakteru, przeznaczenia i sposobu użytkowania działek wchodzących w skład zespołu pałacowo – parkowego.

Decyzją z dnia [...] października 2005 r. Wojewoda umorzył postępowanie w sprawie, stwierdzając brak umocowania organów administracji do orzekania w przedmiocie wniosku.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2006 r. uchylił decyzję Wojewody i przekazał mu sprawę do ponownego rozpatrzenia, stwierdzając, że wyrokiem z dnia 12 października 2004 r. Sąd przesądził właściwość organów administracji w sprawie.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r. Wojewoda stwierdził, że zespół pałacowo – parkowy podpadał pod działanie przepisów dekretu.

Decyzją z dnia [...] września 2006 r. Minister utrzymał w mocy decyzję Wojewody.

Wyrokiem z dnia 4 lipca 2007 r., sygn. akt IV SA/Wa 2177/06, Sąd uchylił decyzję organów obu instancji, stwierdzając nieustalenie w postępowaniu administracyjnym pełnego kręgu jego podmiotów.

Decyzją z dnia [...] maja 2008 r. Wojewoda stwierdził, że przedmiotowy zespół podpada pod działanie przepisów dekretu.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. Minister uchylił decyzję Wojewody i przekazał temu organowi sprawę do ponownego rozpoznania, stwierdzając konieczność wyjaśnienia, czy przedmiotowy zespół pałacowo – parkowy miał charakter nieruchomości ziemskiej w takim zakresie, jak wskazał to Sąd w wyroku z dnia 12 października 2004 r. oraz czy mógł być wykorzystywany na cele produkcji roślinnej , zwierzęcej lub sadowniczej.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. Wojewoda orzekł w punkcie a), że część nieruchomości położonej w obrębie [...] gmina K., złożona z działek o nr [...] o powierzchni 2,34 ha nie podpada pod działanie dekretu zespół, obejmujący nie podpadał działanie art.2 ust.1 lit.e dekretu, natomiast w punkcie b), że w pozostałej części objęta wnioskiem nieruchomość podpada pod działanie dekretu.

Wnioskodawczynie wniosły do Ministra odwołanie od decyzji Wojewody, kwestionując jej punkt b).

Rozpatrzywszy odwołanie skarżących, Minister nie znalazł podstaw do jego uwzględnienia, stwierdzając w szczególności, co następuje:

Ogólna powierzchnia majątku P. wynosiła 494,22 ha, a w jej skład wchodziło m.in. 292 ha gruntów ornych oraz 70 ha łąk i pastwisk, natomiast zespół pałacowo – parkowy, objęty wnioskiem skarżących, obejmował działki o numerach [...] o łącznej powierzchni 14, 89 ha.

W toku postępowania pierwszoinstancyjnego Wojewoda ustalił, na podstawie oświadczeń stron oraz "Planu założenia dworsko – ogrodowego w P. gmina K., że na poszczególnych działkach objętych łącznie wnioskiem skarżących znajdowały się:

(-) nr [...] – pałac oraz ogród ozdobny (park),

(-) [...] – obiekty służące obsłudze pałacu i jego mieszkańców: kuchnia, elektrownia, mieszkania służby, garaż,

oraz:

(-) [...] – ogród warzywno – owocowy,

(-) [...] – sad owocowy i oranżeria,

(-) [...] – stawy rybne,

(-) [...] – drogi,

(-) nr [...] – zabudowania mieszkalne pracowników folwarku oraz budynki gospodarcze i podwórza,

(-) [...] – użytki zielone (pastwiska), wykorzystywane rolniczo.

W ocenie Ministra, powołującego się na definicję nieruchomości ziemskiej utrwaloną w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego oraz sądów administracyjnych, Wojewoda prawidłowo uznał w kwestionowanym przez skarżące punkcie b decyzji z dnia [...] czerwca 2009 r., że działki gruntu, stanowiące: ogród warzywno – owocowy, sad owocowy i oranżerię, stawy rybne, drogi, zabudowania mieszkalne pracowników folwarku oraz budynki gospodarcze i podwórza, użytki zielone (pastwiska), wykorzystywane rolniczo podpadają pod działanie przepisów reformy rolnej. Nieruchomości te mogły być bowiem wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej i sadowniczej, ewentualnie służyły prowadzeniu takiej produkcji. Stanowiły zatem część nieruchomości ziemskiej, która podlegała przejęciu w ramach reformy rolnej.

Minister nie podzielił również stanowiska skarżących, że w postępowaniu pierwszoinstancyjnym nie wyjaśniono w wyczerpujący sposób stanu faktycznego sprawy. Organ odwoławczy podkreślił, że przed wydaniem decyzji Wojewoda poinformował skarżące o prawie zgłoszenia uwag do zebranego materiału dowodowego. Uwag tego rodzaju skarżące nie zgłosiły.

W skardze na decyzję Ministra z dnia [...] grudnia 2009 r. skarżące zarzuciły organowi naruszenie: 1) szeregu przepisów postępowania administracyjnego, tj. art.: 6, 7, 8, 77§1, 138§1 pkt 1 i 2 oraz §2 w związku z art.140 k.p.a., 2) art.153 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, 3) art.2 ust.1 pkt e dekretu.

W uzasadnieniu skargi podniesiono w szczególności, że:

1. Organ odwoławczy nie rozważył w sposób wyczerpujący argumentów podniesionych w odwołaniu.

2. W postępowaniu administracyjnym nie wykonano wytycznych zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 października 2004 r., tj. nie ustalono charakteru działek objętych wnioskiem przy uwzględnieniu kryterium ich faktycznego wykorzystania.

3. Zespół pałacowo – parkowy był wydzielony od rolno – produkcyjnej części majątku trwałym ogrodzeniem. Żadna z wchodzących w jego skład działek nie była przeznaczona do prowadzenia zarobkowej działalności o charakterze rolnym i żadna z nich nie mogła być wykorzystywana zgodnie ze wskazanymi w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przeznaczeniami tych działek w zakresie znacznie przekraczającym potrzeby rodzin jej współwłaścicieli. Nieruchomość była zamieszkana przez kilka rodzin jej współwłaścicieli, w związku z czym uzasadnionym było posiadanie kilku drzew owocowych, ogródka warzywnego i kilku drzew owocowych na własne potrzeby członków tych rodzin. Kwestii tych nie wzięły pod uwagę orzekające w sprawie organy. Nie można bowiem uznać za wystarczający określenie sposobu wykorzystywania poszczególnych działek wyłącznie jako ogród warzywno – owocowy, czy też sad owocowy i oranżeria bez wskazania rozmiaru prowadzonych tam upraw oraz osób, dla których uprawy te miały być przeznaczone – w szczególności ilości tych osób. Ustalenia te są konieczne dla oceny zakresu potrzeb rodzin współwłaścicieli.

4. Wprawdzie działki nr [...] były przeznaczone na stawy rybne, ale faktycznie nie było w nich wody. Trudno zatem uznać, że ich faktyczne wykorzystanie kwalifikowało je do nieruchomości o charakterze rolnym, co faktycznie nie miało miejsca. Nie zostało również ustalone, ile było tych stawów oraz jaki zakres hodowli ryb mógł się z nimi wiązać, co jest konieczne dla prawidłowej kwalifikacji charakteru tych działek w rozumieniu dekretu.

5. Nie zostało ustalone, co faktycznie robili pracownicy mieszkający w budynkach mieszkalnych posadowionych na działkach o numerach ewidencyjnych [...] (czy pracowali w części produkcyjnej majątku przy uprawach rolnych, czy też zajmowali się wyłącznie pracami dla potrzeb pałacu).

6. Nie przeanalizowano w sposób szczegółowy faktycznego sposobu korzystania z działek o numerach [...], stanowiących drogi.

7. Nie wzięto pod uwagę, że działki o numerach: [...] stanowiły głównie nieużytki, a więc nie mogły stanowić nieruchomości ziemskich w rozumieniu dekretu. Działki te znajdowały się w obrębie ogrodzonego zespołu parkowo – pałacowego. Były one przeznaczone wyłącznie dla potrzeb rodzin współwłaścicieli.

8. Uznany za istotny dowód w sprawie plan założeń dworsko – ogrodowych w P. stanowił tylko projekt – opracowanie dla realizacji na przyszłość, którego w związku z wybuchem wojny w 1939 r. nie udało się zrealizować.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sąd rozpoznał skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z racji sprawowania wymiaru sprawiedliwości, polegającego na kontrolowaniu działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (art.1§1 i §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz.U. z dnia 20 września 2002 r., Nr 153, poz.1269 z późn.zm.). Kontrola ta obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art.3§2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153, poz.1270 z późn.zm. – zwanej dalej "p.p.s.a.").

Skargę należało oddalić, albowiem zasadnie uznały organy obu instancji, orzekające w niniejszej sprawie w trybie uregulowanym w §5 i §6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 10, poz.51), że nieruchomość, której dotyczyło postępowanie, nie podpadała pod działanie przepisów o reformie rolnej tylko w zakresie wskazanym w pkt a decyzji Wojewody, tj. w odniesieniu do działek o nr [...] o powierzchni 2,34 ha. W pozostałej części, tj. w części objętej pkt b decyzji Wojewody nieruchomość podpadała pod działanie dekretu.

W ocenie Sądu orzekając w sprawie, organy obu instancji wywiązały się z obowiązków ciążących na nich z mocy art.7, 77§1 i 107§3 k.p.a., tj. w dostatecznym stopniu wyjaśniły stan faktyczny sprawy, wyczerpująco zebrały i rozpatrzyły materiał dowodowy oraz prawidłowo uzasadniły wydane rozstrzygnięcia.

Przepis art.2 ust.1 lit.e dekretu stanowił, że na cele reformy rolnej będą przeznaczone nieruchomości ziemskie, stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni.

Przepis paragrafu 5 ust.1 rozporządzenia wykonawczego do dekretu stanowił z kolei, że orzekanie w sprawach, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisów art.2 ust. (1) pkt e) należy w I instancji do kompetencji wojewódzkich urzędów ziemskich, w ust.2 natomiast, że od decyzji wojewódzkiego urzędu ziemskiego służy stronom prawo odwołania za pośrednictwem tegoż urzędu w ciągu dni 7, licząc od dnia następnego po doręczeniu decyzji, do Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych. W świetle przepisu §6 rozporządzenia strona ubiegająca się o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust. (1) pkt e), winna przedłożyć wojewódzkiemu urzędowi ziemskiemu dowody, stwierdzające dokładny obszar tej nieruchomości z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju, a w braku takich dowodów zwrócić się do wojewódzkiego urzędu ziemskiego o sporządzenie dowodów pomiarowych na swój koszt.

W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że w dniu 10 stycznia 2011 r. Naczelny Sąd Administracyjny wydał w składzie siedmiu sędziów uchwałę (sygn. akt I OPS 3/10), stwierdzającą że § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Tym samym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ostatecznie potwierdzone zostało umocowanie organów administracji (obecnie w pierwszej instancji wojewodów, a w drugiej instancji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi – tak jak miało to miejsce w ocenianym postępowaniu administracyjnym) do orzekania w sprawach o stwierdzenie, czy dana nieruchomość podpada pod działanie dekretu. Fakt zajęcia przez NSA wiążącego stanowiska w kwestii dopuszczalności drogi administracyjnej w sprawach o wyłączenie nieruchomości z reformy rolnej należy podkreślić z racji tego, że postępowanie sądowe w niniejszej sprawie było zawieszone właśnie w związku z wszczęciem przewidzianych prawem procedur zmierzających do wyjaśnienia przez Naczelny Sąd Administracyjny, wątpliwości w tym zakresie.

Przechodząc do kwestii merytorycznych, tj. do kwestii oceny poprawności rozstrzygnięć organów obu instancji w świetle przepisów prawa materialnego, stwierdzić należy, że poprawność ta nie budzi zastrzeżeń.

W ocenie Sądu istotne znaczenie przy ocenie tego, czy zespoły pałacowo – parkowe podpadały pod działanie dekretu, mają kwestie, które Naczelny Sąd Administracyjny podniósł w uzasadnieniu poprzedniej uchwały składu siedmiu sędziów tego Sądu, odnoszącej się do zagadnienia istnienia drogi administracyjnej do orzekania w przedmiocie wyłączania nieruchomości z reformy rolnej (uchwała NSA z dnia 5 czerwca 2006 r., sygn. akt I OPS 2/06).

Wprawdzie uzasadnienie przywołanej uchwały nie ma dla Sądu orzekającego w niniejszej sprawie formalnej mocy wiążącej, przez co należy rozumieć to, że rozpatrując niniejszą sprawę Sąd nie jest automatycznie zobowiązany do zastosowania się do ocen prawnych zawartych w uzasadnieniu uchwały, niemniej oceny te należy zdaniem Sądu podzielić.

W uzasadnieniu przywołanej uchwały zwrócono uwagę na fakt, że już ze wstępu do art.2 dekretu wynika, że na cele reformy rolnej mogły być przeznaczone tylko "nieruchomości ziemskie", których charakter czy też przydatność odpowiadają celom wskazanym w "art. 1, część druga" dekretu (zdanie zamykające ust. 1). Nie chodzi tu więc o wszystkie nieruchomości, które mogły być określone jako ziemskie, ale o pewną ich grupę, przydatną do realizacji celów, które zostały wyczerpująco wymienione w punktach a), b), c), d) i e) w art. 1 ust. 2 dekretu. Punkty a), b) i c) tego ustępu nie budzą raczej wątpliwości, że może tu chodzić o nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, to znaczy o grunty rolne, skoro mają być przeznaczone na upełnorolnienie istniejących gospodarstw karłowatych, małorolnych i średniorolnych oraz tworzenie nowych gospodarstw rolnych czy też na tworzenie gospodarstw dla produkcji ogrodniczo-warzywniczej. Natomiast dwa następne punkty, d) i e), są niekiedy wskazywane jako dające podstawę do przejmowania w ramach reformy rolnej innych nieruchomości niż nieruchomości ziemskie, na przykład pałaców, dworów czy też budynków mieszkalnych, co rzekomo odpowiada celom tam określonym. Nie zwraca się jednak uwagi na to, że mowa jest tam o zarezerwowaniu "odpowiednich terenów" na realizację określonych celów, a nie o zarezerwowaniu odpowiednich obiektów. Wyraz "teren" w języku polskim jest jednoznaczny (...). To, że niekiedy w ramach reformy rolnej przejmowano pałace, dwory czy też inne obiekty o wartości historyczno-kulturalnej na siedziby władz, domów kultury, bibliotek, kółek rolniczych, państwowych gospodarstw rolnych czy też różnych organizacji społecznych, świadczy tylko o tym, że w praktyce dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej był nierzadko tylko pretekstem, a rzeczywiste cele działania ówczesnych władz były odległe od wskazanych w art. 1 ust. 2 dekretu.

Konkludując powyższe rozważania NSA sformułował stanowisko, że prawidłowe odczytanie normy prawnej zawartej w art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu powinno oznaczać, że na własność Skarbu Państwa w całości przechodzą bezzwłocznie bez żadnego wynagrodzenia tylko te nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym (mogące być wykorzystane na cele wskazane w "art. 1, część druga" dekretu), które stanowią własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego, śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości powierzchni użytków rolnych. Takie rozumienie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu określa jednocześnie zakres przedmiotowy, w jakim powinny orzekać na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia wojewódzkie urzędy ziemskie o tym, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisów dekretu. Wydając decyzję administracyjną w trybie tego przepisu, organ administracji publicznej (a nie sąd powszechny) powinien zbadać (wziąć pod uwagę) wszystkie okoliczności wyprowadzone w drodze wykładni z pełnego brzmienia art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu.

Powyższe prowadzi do konkluzji, że co do zasady przejmowanie siedzib mieszkalnych właścicieli nieruchomości ziemskich, tj. w szczególności pałaców i dworów, ewentualnie innych budynków mieszkalnych stanowiących takie siedziby nie mogło mieścić się w celach reformy rolnej wyszczególnionych w art.1 ust.2 dekretu. Przejmowanie tychże siedzib przez Państwo następowało zatem z naruszeniem przepisów dekretu.

W świetle powyższego bezsprzecznie prawidłowym było stwierdzenie, że nieruchomość złożona z działek o nr [...] o powierzchni 2,34 ha nie podpada pod działanie przepisów art.2 ust.1 pkt e dekretu.

Podkreślenia wymaga, że podzielone przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie rozważania NSA na temat wykładni art.2 ust.1 lit.e dekretu dotyczyły ściśle rzecz biorąc kwestii podpadania pod przepisy dekretu nieruchomości zabudowanych budynkami mieszkalnymi, stanowiącymi przed ich przejęciem siedzibę mieszkalną właścicieli majątku. NSA nie wypowiedział się zatem wprost na temat wyłączenia spod działania przepisów o reformie rolnej zespołów pałacowo – parkowych, które to pojęcie uznać należy za mające szersze znaczenie aniżeli pojęcie nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym.

Faktem jest, że co do zasady nieruchomość mieszkalna o charakterze pałacu miała funkcjonować nie jako wyizolowany budynek, zajmujący działkę gruntu wykraczającą swoją powierzchnią niewiele poza jego obrys, a przeciwnie, miała stanowić centralny punkt pewnej całości urbanistycznej, którą należałoby kwalifikować łącznie jako zespół pałacowo – parkowy. Ta specyfika powoduje, że to właśnie zespoły pałacowo – parkowe są w przeważającej części przedmiotem postępowań prowadzonych na podstawie §5 i 6 rozporządzenia wykonawczego do dekretu.

Powyższa okoliczność nie może oczywiście prowadzić do automatyzmu w orzekaniu w przedmiocie stwierdzania niepodpadania nieruchomości pod przepisy reformy rolnej, polegającego na tym, że przedmiotem wyłączenia spod przepisów o reformie rolnej jest obok pałacu cały obszar zadeklarowany przez stronę wnioskującą o wyłączenie jako wchodzący w skład związanego z nim zespołu.

Przeciwnie, organy orzekające w przedmiocie takiego wniosku zobowiązane są do dokonania szczegółowej weryfikacji, czy wywodzona przez wnioskodawcę część parkowa zespołu rzeczywiście istniała i jakie były jej faktyczne granice.

Ostateczne wnioski w tym zakresie są zatem uzależnione od konkretnych okoliczności faktycznych danej sprawy.

W ocenie Sądu okoliczności tego rodzaju zostały we właściwy sposób zanalizowane w ocenianym postępowaniu administracyjnym.

Sąd nie podziela stanowiska skarżących, że w postępowaniu tym: nie wyjaśniono w sposób wyczerpujący stanu faktycznego sprawy, nie doszło do powtórnego rozpatrzenia sprawy przez organ odwoławczy, nie wykonano zaleceń zawartych w poprzednim wyroku WSA wydanym w przedmiotowej sprawie.

Wbrew powyższym twierdzeniom w postępowaniu administracyjnym dokonano oceny charakteru działek gruntu objętych wnioskiem skarżących, który wszczął postępowanie w niniejszej sprawie, pod kątem tego, czy działki te istotnie, jak wywodzą skarżące, miały charakter parku stanowiącego łączność urbanistyczną z pałacem, czy też, pomimo sąsiadowania z gruntami zabudowanymi pałacem, wykazują związek z produkcją rolną, kwalifikujący je do objęcia reformą rolną.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister prawidłowo wykazał, że w odniesieniu do większości nieruchomości objętej wnioskiem skarżących (działki wymienione w punkcie b decyzji Wojewody) brak podstaw do stwierdzenia, że działki te nie miały charakteru rolnego. Zawarte w decyzji Ministra zestawienie danych odnośnie charakteru poszczególnych działek objętych punktem b decyzji Wojewody dowodzi w sposób przekonujący, że działki te miały charakter rolny i mogły być wykorzystywane na cele produkcji związanej z rolnictwem bądź to w sposób bezpośredni (ogród warzywno – owocowy, sad owocowy i oranżeria, stawy rybne, użytki zielone - pastwiska), bądź to służyły do obsługi działalności rolniczej (drogi, zabudowania mieszkalne pracowników folwarku oraz budynki gospodarcze i podwórza).

Powyższe oznacza, że przejęcie tych gruntów na własność Państwa mieściło się w celach reformy rolnej, o których mowa w art.1 ust.2 punkty a – c dekretu (upełnorolnienie istniejących gospodarstw karłowatych, małorolnych i średniorolnych oraz tworzenie nowych gospodarstw rolnych czy też na tworzenie gospodarstw dla produkcji ogrodniczo-warzywniczej).

Waga wskazanych wyżej okoliczności, mających w ocenie Sądu zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy powoduje w ocenie Sądu bezprzedmiotowość postępowania dowodowego, obejmującego kwestie, o których mowa w skardze.

Podkreślenia wymaga, że zarówno na etapie postępowania administracyjnego, jak i w skardze skarżące konsekwentnie przyznały, że utworzenie założenia parkowo – pałacowego, obejmującego również grunty wymienione w punkcie b decyzji Wojewody znajdowało się dopiero w fazie planów, nie zrealizowanych z uwagi na wybuch wojny.

Nie pozostaje w tej sytuacji nic innego jak uznanie, że plany te obejmowały przekształcenie części nieruchomości o charakterze rolnym na nieruchomość parkową. Gdyby do realizacji tych planów doszło, to byłyby to istotny argument na rzecz tezy, że nieruchomości te utraciły charakter rolny, a zatem, że podlegają wyłączeniu spod działania reformy rolnej. Warunek ten nie został jednakże spełniony. Zamiar zmiany przeznaczenia gruntów nie jest równoznaczny z dokonaniem tego przeznaczenia, z czego wynika, że nieruchomości te miały w dacie wejścia dekretu w życie charakter rolny.

W konkluzji powyższych wywodów należy poczynić uwagę o charakterze generalnym, że w sprawach w przedmiocie stwierdzenia podpadania, czy też niepodpadania nieruchomości pod działanie dekretu niezbędnym jest kierowanie się przez orzekające w sprawie organy daleko idącą rzeczowością i wnikliwością przy dokonywaniu ustaleń, które mogłyby doprowadzić do zmiany stosunków własnościowych ukształtowanych od kilkudziesięciu lat, na dodatek dotyczących składników mienia o znacznej wartości. Uwzględnienie żądania wnioskodawcy jest zatem bezwzględnie uzależnione od istnienia ku temu jednoznacznych przesłanek w materiale dowodowym. Słusznie uznały orzekające w sprawie organy, że tego rodzaju przesłanki zachodzą wyłącznie w odniesieniu do działek o nr [...] o powierzchni 2,34 ha.

Skarga nie ma zatem usprawiedliwionych podstaw.

Z powyższych względów Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art.151 p.p.s.a.