Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1375/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-08-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6213 Inne  świadczenia finansowe związane z lokalem mieszkalnym
Hasła tematyczne: Policja
Skarżony organ: Komendant Policji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 65 par. 2, art. 73, art. 183 par. 2 pkt 5
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: par. 9
journal: Dz.U. 1999 nr 62 poz 697
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 czerwca 1999 r. w sprawie szczegółowego trybu doręczania pism sądowych przez pocztę w postępowaniu cywilnym.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Lech Sędziowie sędzia NSA Joanna Banasiewicz sędzia del. WSA Stanisław Marek Pietras (spr.) Protokolant Urszula Radziuk po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 grudnia 2007 r. sygn. akt VIII SA/Wa 550/07 w sprawie ze skargi P. K. na decyzję Mazowieckiego Komendanta Wojewódzkiego Policji z siedzibą w Radomiu z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji o przyznaniu pomocy finansowej na zakup domu jednorodzinnego, po wznowieniu postępowania 1/ uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania; 2/ zasądza od Mazowieckiego Komendanta Wojewódzkiego Policji z siedzibą w Radomiu na rzecz P. K. kwotę 180 ( sto osiemdziesiąt ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 5 grudnia 2007 r. sygn. akt VIII SA/Wa 550/07, oddalił skargę P. K. na decyzję Mazowieckiego Komendanta Wojewódzkiego Policji z siedzibą w Radomiu z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji o przyznaniu pomocy finansowej na zakup domu jednorodzinnego, po wznowieniu postępowania.

W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd wskazał na następujący stan faktyczny. Otóż P. K. pełnił służbę w Policji od dnia [...] lutego 1994 r., zaś funkcjonariuszem w służbie stałej został mianowany w dniu [...] lutego 1997 r. Komendant Powiatowy Policji w Szydłowcu, po rozpatrzeniu wniosku P. K. z dnia [...] lutego 2004 r., decyzją z dnia [...] marca 2004 r. nr [...], przyznał skarżącemu pomoc finansową na zakup domu jednorodzinnego w miejscowości L. [...] i wypłatę owej pomocy dokonano jednorazowo, po uprawomocnieniu się przedmiotowej decyzji. Następnie w dniu [...] czerwca 2007 r., P. K. przedstawił akt notarialny - umowę darowizny Rep. A [...] z dnia [...] lutego 2004 r. z którego wynika, że żona skarżącego I. K. stała się właścicielką, stanowiącego odrębną nieruchomość lokalu mieszkalnego nr [...] przy ul. [...] w S. i lokal ten, jak wynika z zaświadczenia Zarządu Budynków Komunalnych "[...]" w S., posiada powierzchnię użytkową [...] m2, zaś powierzchnię mieszkalną (pokoi) [...] m2 i jest zgodny z przysługującymi policjantowi trzema normami zaludnienia. Fakt ten zatem stanowił okoliczność negatywną do przyznania pomocy finansowej, jednak w dniu złożenia wniosku przez P. K., jak i w dacie wydania decyzji o przyznaniu pomocy finansowej, nie był organowi znany.

W tej sytuacji Komendant Powiatowy Policji w Szydłowcu postanowieniem z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...], wznowił z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie przyznania pomocy finansowej decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2004 r., a następnie decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2007 r., działając na podstawie art. 107 §1, § 2 i § 3, art. 145 § 1 pkt 5 i art. 151 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071) w zw. z art. 94 ust. 1 i 2, art. 97 ust. 5 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2007 r., Nr 43, poz. 277) oraz § 1, § 3 ust. 1 i 2 pkt 2, § 4 ust. 1, 2 i 3 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 17 października 2001 r. w sprawie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego przez policjantów (Dz. U. z 2001 r., Nr 131, poz. 1468 ze zm.), uchylił wspomnianą już wyżej swoją własną decyzję nr [...] z dnia [...] marca 2004 r. i odmówił przyznania prawa do pomocy finansowej.

W odwołaniu od powyższej decyzji P. K. podniósł, że w chwili składania wniosku nie wiedział, iż babka małżonki umową darowizny przekazała jej wykazaną już wyżej nieruchomość, zaś małżonka do dnia [...] lutego 2004 roku była zameldowana w miejscu zamieszkania skarżącego w L. Ponadto nie została spełniona przesłanka z art. 95 ustawy o Policji dotycząca "posiadania domu lub lokalu", gdyż jego małżonka, co prawda otrzymała lokal, ale jednocześnie zgodnie z wolą darczyńcy ustanowiona została służebność osobista polegająca na prawie dożywotniego, bezpłatnego zamieszkiwania darczyńcy w całym lokalu, zaś aktualnie cała rodzina zamieszkuje wspólnie ze skarżącym w lokalu, który zakupili wspólnie z żoną, a który był i jest przeznaczony na zaspokajanie ich potrzeb mieszkaniowych.

Mazowiecki Komendant Wojewódzki Policji decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...], utrzymał w mocy decyzję organu I instancji i w uzasadnieniu przytoczył brzmienie art. 88 ust. 1 oraz art. 94 ust. 1 ustawy o Policji oraz w pełni podzielił argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji podkreślając, że wejście w posiadanie przez żonę skarżącego na prawach własności wspomnianego już wyżej lokalu w tym samym dniu, kiedy złożył wniosek w sprawie przyznania pomocy finansowej, stanowi okoliczność negatywną do przyznania wnioskowanej pomocy.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi P. K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący w jej uzasadnieniu w całości podtrzymał argumentację zawartą w odwołaniu podkreślając, że skoro skorzystał z pomocy na nabycie lokalu mieszkalnego na współwłasność z osobą, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe i wspólnie z nią zamieszkuje oraz w ten sposób zostały realnie zaspokojone jego potrzeby mieszkaniowe, to brak jest podstaw do zwrotu udzielonej pomocy finansowej i to tym bardziej, iż w chwili składania wniosku potrzeby te nie były zaspokojone, a małżonka nie posiada innego lokalu, aby wspólnie mogli w nim zamieszkać.

W odpowiedzi na skargę Mazowiecki Komendant Wojewódzki Policji wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w powołanym już wyżej wyroku uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i oddalił ją na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). W uzasadnieniu prawnym Sąd wskazał, że ratio legis szczególnej pomocy w uzyskaniu mieszkania przez funkcjonariusza Policji wynika z art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia1990 r. o Policji (tekst jednolity z 2002 r. Dz. U. nr 7, poz. 58), który stanowi, że funkcjonariuszowi przysługuje prawo do lokalu mieszkalnego w miejscowości, w której pełni służbę lub w miejscowości pobliskiej i w ścisłym związku z powyższym przepisem pozostaje przepis art. 95 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy o Policji wyłączający z grona policjantów, którym przydziela się lokal mieszkalny na podstawie decyzji administracyjnej tych policjantów, którzy posiadają odpowiedni lokal mieszkalny, lub których małżonek posiada taki lokal. Ponadto - zdaniem Sądu - przepis art. 94 ust. 1 ustawy, łączy się ściśle z art. 95 i wyraża się w tym, że pomoc finansowa przysługuje tylko temu policjantowi, który nie uzyskał lokalu mieszkalnego na podstawie decyzji administracyjnej, a powinien był taki lokal uzyskać. Pomoc, w zakresie zabezpieczenia potrzeb mieszkaniowych policjantów ma charakter wspomagający, związany z należytym funkcjonowaniem organów bezpieczeństwa i porządku publicznego, a nie zaś ogólny charakter służący zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych wszystkich policjantów. Dlatego też przepisu art. 94 ust. 1 ustawy o Policji nie można interpretować rozszerzająco i w oderwaniu od innych przepisów, w szczególności od art. 88 i 95 tej ustawy. Na poparcie powyższego Sąd powołał się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 maja 2001 r. sygn. akt SK 1/00. Skoro zatem w chwili składania wniosku przez skarżącego o pomoc finansową, tj. w dniu [...] lutego 2004 r., jego żona była już właścicielką lokalu mieszkalnego nr [...] położonego w S. przy ul. [...] (na podstawie umowy darowizny sporządzonej aktem notarialnym Rep. A [...] z dnia [...] lutego 2004 r.) to tym samym skarżący nie spełniał przesłanek do ubiegania się o przydział lokalu na podstawie decyzji administracyjnej, gdyż współmałżonka posiadała lokal mieszkalny, w rozumieniu art. 95 ust. 1 pkt 3 ustawy i bez znaczenia pozostaje fakt, że mieszkanie to wymagało remontu, bowiem nie stanowi to przeszkody do jego zamieszkania, skoro lokal ten nie został wyłączony z użytkowania. Odnosząc się natomiast do podniesionej przez skarżącego kwestii "posiadania" Sąd stwierdził, że zgodnie z art. 336 Kodeksu cywilnego, posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jako użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny), a stosownie do treści art. 337 k.c., posiadacz samoistny nie traci posiadania przez to, że oddaje drugiemu rzecz w posiadanie zależne. W tej sytuacji, wobec faktu, że posiadanie jest stanem faktycznego władztwa nad rzeczą, mogłoby powstać wrażenie utraty posiadania przez posiadacza w przypadku braku faktycznego władania nią. Dla usunięcia wątpliwości słusznie zatem postanowił ustawodawca, że posiadacz samoistny nie traci posiadania przez to, że oddaje drugiemu rzecz w posiadanie zależne (por. Komentarz E. Gniewek, Kodeks cywilny. Księga druga. Własność i inne prawa rzeczowe. Komentarz, Zakamycze, 20). Zatem - w ocenie Sądu - nie ulega wątpliwości, że skoro w rozpoznawanej sprawie posiadanie poparte jest określonym tytułem prawnym, to stanowi jedynie element określonego prawa podmiotowego, dla którego nie jest istotne faktyczne władanie rzeczą, bowiem własność obejmuje uprawnienie do posiadania rzeczy, uprawnienie do korzystania z rzeczy i uprawnienie do rozporządzania rzeczą, a tym samym posiadanie jest naturalną cechą prawa własności.

Od powyższego wyroku w całości, skarżący P. K. wniósł skargę kasacyjną, zarzucając mu naruszenie przepisów prawa materialnego, a to:

1. art. 88 ust. 1, art. 94 ust. 1, art. 95 ust. 1 pkt 3 ustawy o Policji polegające na przyjęciu, iż skarżący nie spełniał przesłanek do ubiegania się o przydział lokalu na podstawie decyzji administracyjnej z uwagi na fakt, iż współmałżonka skarżącego posiadała lokal mieszkalny, w sytuacji kiedy rodzina K. nie była w jego posiadaniu,

2. rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 maja 2005 r. w sprawie szczegółowych zasad podziału, opróżniania i norm zaludnienia lokali mieszkalnych oraz przydziału i opróżniania tymczasowych kwater przeznaczonych dla policjantów w sytuacji, gdy w chwili przyznawania pomocy finansowej obowiązywały przepisy Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 17 października 2001 r w sprawie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego przez policjantów (Dz. U. Nr 131, poz. 1468), które miało zastosowanie w jego sprawie w dacie złożenia wniosku o przyznanie pomocy finansowej w 2004 r., a które były korzystne dla skarżącego.

Wobec powyższego skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że skarżący kasacyjnie w chwili składania wniosku o przyznanie pomocy finansowej na zakup domu jednorodzinnego nie wiedział, iż babka jego małżonki planuje przekazać mieszkanie darowizną. Również po otrzymaniu tej darowizny policjant nie wiedział, że taka czynność prawna miała miejsce, o czym świadczy fakt zameldowania jego małżonki w miejscu zamieszkania wnioskodawcy w dniu [...] lutego 2004 r. Wskazał jednocześnie na fakt, że do chwili obecnej zamieszkuje nieprzerwanie w domu rodzinnym nabytym przez małżonków w L. Ponadto w przypadku skarżącego przesłanka zawarta w art. 95 ustawy o Policji nie została spełniona, bowiem własność lub zameldowanie w innym miejscu nie przesądza o spełnieniu przesłanki posiadania (faktycznego władztwa). Co prawda małżonka skarżącego otrzymała lokal mieszkalny w darowiźnie, ale jednocześnie zgodnie z wolą darczyńcy ustanowiła na jej rzecz nieodpłatną służebność osobistą polegającą na prawie dożywotniego, bezpłatnego zamieszkiwania w całym lokalu mieszkalnym stanowiącym przedmiot umowy darowizny, a ponadto lokal ten wymagał remontu, który do dnia dzisiejszego nie został przeprowadzony. Powyższe oznacza, że jego małżonka nie posiadała i nie posiada tego lokalu, gdyż samodzielnie zamieszkuje w nim jedynie M. O. Okolicznością bezsporną natomiast jest - według skarżącego - fakt zamieszkiwania z nim małżonki wraz z dzieckiem w domu, na który otrzymał pomoc finansową i na który została w całości przeznaczona. W ocenie autora skargi kasacyjnej, interpretacja art. 95 ustawy o Policji sprowadzająca się do przyjęcia, że własność lokalu, bez jego posiadania, wyklucza przyznanie pomocy finansowej stosownie do art. 94 ustawy, jest niezgodna z intencją ustawodawcy. W przepisie tym bowiem chodzi o takie sytuacje, kiedy policjant w służbie stałej ma już zaspokojone potrzeby mieszkaniowe przez fakt posiadania lokalu mieszkalnego czy domu jednorodzinnego nadającego się w całości do zamieszkania, a w sytuacji kiedy ta przesłanka, jak w niniejszej sprawie, nie jest spełniona, uprawnia skarżącego do pomocy finansowej, o której mowa w ustawie o Policji i rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 17 października 2001 r. w sprawie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego przez policjantów. Lokal, który P. K. zakupił wspólnie z żoną, był i jest przeznaczony na zaspokojenie ich potrzeb mieszkaniowych, które do chwili jego zakupu nie były zaspokojone i nawet otrzymanie w darowiźnie mieszkania przez jego małżonkę tego nie zmieniło, gdyż nie mieli w chwili obecnej i wcześniej możliwości by w nim zamieszkać.

W tej sytuacji skoro skarżący skorzystał z pomocy finansowej na nabycie lokalu mieszkalnego na współwłasność z osobą, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe i wspólnie z nią zamieszkuje, i w ten sposób realnie zaspokojone zostały jego potrzeby mieszkaniowe, to brak jest podstaw do zwrotu udzielonej pomocy finansowej i to tym bardziej, że w chwili składania wniosku, potrzeby te nie były zaspokojone i małżonka nie posiada innego lokalu, żeby wspólnie mogli w nim zamieszkać. W oparciu o definicję pojęcia posiadania zawartą w art. 336 kodeksu cywilnego oraz o poglądy doktryny skarżący kasacyjnie wyciągnął wniosek, że żona P. K. faktycznie nie władała mieszkaniem, które otrzymała darowizną, stąd też w przypadku skarżącego nie zachodzi negatywna przesłanka z art. 95 ust. 1 pkt 3 ustawy o Policji.

Ponadto zakwestionowano podstawy prawne wydanej decyzji i zarzucono złamanie konstytucyjnych zasad poprzez zastosowanie w jego sprawie aktualnych, lecz niekorzystnych dla niego, norm prawnych, zamiast obowiązujących w dacie składania przez zainteresowanego wniosku w sprawie przyznania pomocy finansowej, jak również naruszenie zasady ochrony praw nabytych. Zdaniem skarżącego kasacyjnie, zaskarżona decyzja nie jest zgodna z obowiązującymi od dnia 1 grudnia 2001 r. przepisami rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 17 października 2001 r. w sprawie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego przez policjantów (Dz. U. z 2001 r. Nr 131, poz. 1468), które miało zastosowanie w jego sprawie, zaś stosowanie przepisów z 2005 r., które obowiązują obecnie, jest niekorzystne i nie chroni jego praw nabytych. Przepis § 5 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 17 października 2001 r. nakładał na organ Policji obowiązek dochodzenia zwrotu nienależnie pobranych kwot, jednakże przesłanki uzyskania pomocy zmieniły się, a zatem do skarżącego winny być stosowane przepisy korzystne dla niego, obowiązujące w chwili uzyskiwania pomocy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Jednakże stosownie do treści art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania.

Skarga kasacyjna analizowana pod tym właśnie kątem, posiada usprawiedliwione podstawy. Z tego mianowicie powodu, że w rozpoznawanej sprawie została wyczerpana przesłanka, o której mowa 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a., tzn. skarżący P. K. został pozbawiony możności obrony swoich praw przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie i w konsekwencji skutkuje to uchyleniem zaskarżonego wyroku, bez względu na przywołane w skardze kasacyjnej podstawy.

Stwierdzić bowiem należy, że pozbawienie strony możności obrony swoich praw przed Sądem ma miejsce wówczas, kiedy z powodu naruszenia przez tenże Sąd określonych przepisów procedowania, strona nie mogła brać i nie brała udziału w postępowaniu sądowym lub w istotnej jego części oraz kiedy nie miała możliwości usunięcia skutecznie tych uchybień na ewentualnie następnych terminach rozprawy, poprzedzających wydanie wyroku w tej instancji. Takie stanowisko zbieżne jest z utrwalonym już stanowiskiem judykatury (vide: np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 1974 r. sygn. akt II CR 155/74 - OSP 1975/3/36, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 marca 1998 r. sygn. akt ICKN 561/97 - niepublikowany oraz w wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 marca 2007 r. sygn. akt I OSK 1920/06 - niepublikowany).

Badając niniejszą sprawę, Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie skarżący został pozbawiony możliwości obrony swoich praw poprzez niezawinione przez niego nieuczestniczenie w rozprawie, na której rozpoznano sprawę merytorycznie i poinformowano o terminie ogłoszenia wyroku, a nie ulega wątpliwości, że rozprawa była istotna dla obrony praw strony.

Z kolei naruszenie jego praw nastąpiło przy uwzględnieniu następującego stanu prawnego. Otóż zagadnienie doręczania pism w postępowaniu sądowym reguluje przepis art. 65 § 2 P.p.s.a., zgodnie z którym, w tym zakresie, stosuje się tryb doręczania pism sądowych w postępowaniu cywilnym. Z kolei szczegółowy tryb pism sądowych jest uregulowany w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 czerwca 1999 r. w sprawie szczególnego trybu doręczania pism sądowych przez pocztę w postępowaniu cywilnym (Dz. U. Nr 62, poz. 697 ze zm.), zaś Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 17 września 2002 r. sygn. akt SK 35/01 (OTK A-2002 nr 5, poz. 60) orzekł, że § 9 ust. 3 rozporządzenia w brzmieniu pierwotnym w zakresie, w jakim ustanawia się siedmiodniowy termin przechowywania w pocztowej placówce oddawczej przesyłek - pism sądowych, a tym samym uniemożliwia powtórne zawiadomienie adresata o tym piśmie, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 oraz nie jest niezgodny z art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i jednocześnie określono datę utraty mocy obowiązującej przepisu z dniem 31 marca 2003 r. W tej sytuacji, § 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 marca 2003 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowego trybu doręczania pism sądowych przez pocztę w postępowaniu cywilnym (Dz. U. Nr 55, poz. 489), znowelizowano m.in. przepis § 9 pkt 3, zgodnie z którym jeżeli adresat nie zgłosi się po odbiór przesyłki w terminie, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, pocztowa placówka oddawcza sporządza, według wzoru określonego w załączniku nr 3 do rozporządzenia, powtórne zawiadomienie o możliwości jej odbioru w terminie kolejnych siedmiu dni, licząc od dnia następnego po dniu sporządzenia zawiadomienia, które listonosz doręcza adresatowi. Dokonanie powtórnego zawiadomienia zaznacza się na przesyłce adnotacją "awizowano powtórnie dnia" na adresowej stronie niedoręczonej przesyłki i podpisem, zaś na mocy § 2 rozporządzenia nowelizującego, powyższa zmiana zaczęła obowiązywać od dnia 1 kwietnia 2003 r.

Zauważyć ponadto należy, że w tym czasie obowiązywał jednocześnie przepis art. 73 P.p.s.a regulujący doręczenie zastępcze i zgodnie z jego treścią - w przeciwieństwie do treści § 9 ust. 3 wspomnianego już wyżej rozporządzenia - w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w artykułach poprzedzających, pismo składa się na okres siedmiu dni w placówce pocztowej lub w urzędzie gminy, a zawiadomienie o tym umieszcza w skrzynce na korespondencję, a gdy to jest to niemożliwe na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe. W tym przypadku doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia tego okresu. Jednakże wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 lutego 2006 r. sygn. akt P 13/05 (OTK A 2006, nr 2, poz. 20) uznano, że art. 73 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z 2004 r. Nr 162, poz. 1692 oraz z 2005 r. Nr 94, poz. 788 i Nr 250, poz. 2118) w zakresie, w jakim ustanawia siedmiodniowy termin przechowywania pisma procesowego i nie wymaga ponawiania zawiadomienia adresata o złożeniu tego pisma, jest niezgodny z art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Następnie w art. 1 ustawy z dnia 12 lutego 2009 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 53, poz. 433), którą promulgowano w Dz. U. z dnia 1 kwietnia 2009 r., znowelizowano brzmienie art. 73 P.p.s.a i nadano mu następującą treść:

"Art. 73. § 1. W razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 65 - 72, pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia określonego w § 2.

§ 2. Zawiadomienie o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe.

§ 3. W przypadku niepodjęcia pisma w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy.

§ 4. Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1.".

Natomiast w art. 2 ustawy nowelizującej ustanowiono, że ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, zatem w dniu 16 kwietnia 2009 r.

Przechodząc od powyższych rozważań ogólnych na grunt rozpoznawanej sprawy zauważyć należy, że skoro rozprawa przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie odbyła się w dniu 5 grudnia 2007 r., a zatem już po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 lutego 2006 r. sygn. akt P 13/05, a przed wejściem w życie ustawy z dnia 12 lutego 2009 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, to niekonstytucyjny przepis art. 73 P.p.s.a, nie powinien być stosowany przez Sąd, a jedynie wskazany już wyżej przepis § 9 pkt 3 rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 czerwca 1999 r. w sprawie szczególnego trybu doręczania pism sądowych przez pocztę w postępowaniu cywilnym, w brzmieniu nadanym mu na mocy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 marca 2003 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowego trybu doręczania pism sądowych przez pocztę w postępowaniu cywilnym.

Tymczasem z akt sprawy jednoznacznie wynika, że powiadomienie o terminie rozprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie, zostało wysłane na adres wskazany w skardze i w związku z nieobecnością skarżącego, było ono awizowane w dniu 8 listopada 2007 r., a następnie - powtórnie - w dniu 16 listopada 2007 r. Jednakże z datownika Urzędu Pocztowego S. znajdującego się na kopercie powiadomienia wynika bezspornie, że zwrot przesyłki dokonano w dniu 23 listopada 2007 r., a zatem w siódmym dniu terminu wyznaczonego do odbioru pisma. Tym samym dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena prawidłowości doręczenia spornego powiadomienia była błędna, bowiem realizacja konstytucyjnej zasady prawa do sądu wymaga, aby po bezskutecznym upływie pierwszego siedmiodniowego terminu na odebranie przesyłki dokonano ponownego jej wysłania na ten sam adres i aby mogło ono zostać odebrane w "nowym" siedmiodniowym terminie, zaś ten tryb nie został wyczerpany, ponieważ - jak zasygnalizowano wyżej - zwrot przesyłki do Sądu nastąpił w dniu, kiedy siedmiodniowy termin drugiego awizowania był jeszcze otwarty.

Reasumując, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - co już wyżej zaznaczono - w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji skarżący został pozbawiony możności obrony swoich praw i to tym bardziej, że z jego pisma datowanego na dzień 28 stycznia 2008 r. wynika, iż w dniach 26 października do 27 grudnia 2007 r. przebywał w szpitalu, gdzie leczył się z powodu nerwicy i przychodzącej w tym czasie korespondencji rodzice skarżącego nie odbierali, gdyż - ich zdaniem - nie byli do tego uprawnieni, mając na uwadze charakter jego pracy, a sam skarżący o rozprawie z dnia 5 grudnia 2007 r. dowiedział się dopiero z rozmowy telefonicznej przeprowadzonej w dniu 28 stycznia 2008 r., zaś hospitalizacja uniemożliwiła mu odbiór korespondencji, uczestnictwo w rozprawie, jak również ochronę swoich interesów. Raz jeszcze zatem zauważyć należy, że procedura doręczenia zastępczego unormowana we wskazanych wyżej przepisach i w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, ma na celu zagwarantowanie prawidłowego i szybkiego przebiegu postępowania sądowoadministracyjnego, chroniąc jednocześnie prawo stron do czynnego w nim udziału. Aby jednak można było mówić o właściwej realizacji powyższych gwarancji, wskazana procedura musi zostać wyczerpana w sposób ścisły, a przedwczesny zwrot korespondencji do sądu uniemożliwia przyjęcie założenia, że pomimo nieobecności skarżącego, zawiadomienie o rozprawie zostało mu skutecznie doręczone.

Skoro zaś postępowanie przed Sądem pierwszej instancji jest nieważne, to ocena zasadności podnoszonych w skardze kasacyjnej zarzutów dotyczących naruszenia przez Sąd przepisów prawa materialnego, jest niemożliwa.

W tym stanie rzeczy, na mocy art. 185 § 1, a w sprawie kosztów na podstawie art. 209 w zw. z art. 203 pkt 1 oraz art. 205 § 2 i 3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) i pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), należało orzec jak w sentencji wyroku.