Postanowienie NSA, sygn. akt II FZ 658/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-04-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Przywrócenie terminu
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 87 par. 1,  2 i 4, art. 88, art. 86 par. 1, art. 184, art. 197 par. 1 i 2.
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. R. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 24 września 2010 r. sygn. akt I SA/Kr 842/10 w zakresie odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi M. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 14 stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

1. Postanowieniem z dnia 24 września 2010 r., sygn. akt I SA/Kr 842/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił wniosek M. R. (dalej: Skarżący) o przywrócenie terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi Skarżącego na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 14 stycznia 2010 r., nr [...], wydaną w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 88 w związku z art. 87 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej w skrócie: p.p.s.a.).

2. Przebieg postępowania przed Sądem pierwszej instancji:

2.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie WSA w Krakowie podał, że pismem z dnia 14 kwietnia 2010 r., złożonym osobiście w siedzibie Dyrektora IS w K. w dniu 15 kwietnia 2010 r. (k. 2 akt WSA w Krakowie), Skarżący wniósł w.w. skargę. Wraz ze skargą Skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia, który nie zawierał uzasadnienia.

2.2. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że z odpowiedzi na skargę oraz z akt sprawy wynikało, iż przedmiotowa decyzja została doręczona pełnoletniemu domownikowi – żonie Skarżącego – w dniu 19 stycznia 2010 r. (k. 9 akt admin.). Decyzja zawierała stosowne pouczenie o terminie i trybie wniesienia skargi do WSA w Krakowie.

2.3. Skarżący pismem nadanym w dniu 22 lutego 2010 r. złożył od tej decyzji ponownie odwołanie, będące kopią poprzedniego odwołania złożonego od decyzji organu pierwszej instancji w przedmiotowej sprawie.

2.4. Dyrektor IS w K. postanowieniem z dnia 5 marca 2010 r., nr [...], stwierdził niedopuszczalność takiego odwołania w sprawie, w której został już wyczerpany tok instancji, tj. podatnik odwołanie złożył, a jego sprawa została przez organ odwoławczy ostatecznie rozpatrzona.

2.5. W.w. postanowienie zostało doręczone Skarżącemu w dniu 9 marca 2010 r., jednakże na powyższe postanowienie nie wniesiono skargi.

2.6 W toku postępowania przed Sądem pierwszej instancji postanowieniem z dnia 27 lipca 2010 r. Skarżącemu przyznano prawo pomocy w pełnym zakresie – został zwolniony od kosztów sądowych oraz ustanowiono dla niego pełnomocnika z urzędu (k. 36 akt WSA w Krakowie).

2.7. Pismem z dnia 7 września 2010 r. (nadanym w tym samym dniu) pełnomocnik Skarżącego – adwokat D. R. – podtrzymała w całości wniesioną przez Skarżącego osobiście w dniu 15 kwietnia 2010 r. skargę, wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Podtrzymała również skargę na decyzję organu pierwszej instancji dotyczącą zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2007. Pełnomocnik wniosła o uchylenie zaskarżonych decyzji oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu.

W w.w. piśmie w pkt I sformułowano zarzuty skargi wobec wymienionych w niej decyzji podatkowych, natomiast w pkt II zawarto zwięzły wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Podniesiono, że Skarżący jest człowiekiem bardzo schorowanym, rencistą II grupy, w tym przeszedł dwa udary mózgu, ostatni w lutym 2010 r., co stanowiło przeszkodę uniemożliwiającą mu wniesienie skargi w terminie. Od lutego 2010 r. Skarżący pozostaje w stałym leczeniu w Poradni Neurologicznej NZOZ Centrum P.. W załączeniu przedłożono zaświadczenie z w.w. NZOZ, wystawione w dniu 3 września 2010 r., w którym stwierdzono, że Skarżący cierpi m.in. na ostry zespół bólowy kręgosłupa szyjnego, pozostaje pod opieką Poradni od 2008 r., a dolegliwości nasiliły się od stycznia 2010 r. Na zaświadczeniu, poza pieczątką w.w. Poradni Neurologicznej, brak jest pieczątki lekarza oraz podpisu (jedynie parafa na odwrocie).

3. Postanowienie Sądu pierwszej instancji:

3.1. Uzasadniając odrzucenie wniosku Skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia skargi WSA w Krakowie stwierdził, że w.w. wniosek, jako złożony po upływie siedmiodniowego terminu od ustania przyczyny uchybienia, należy odrzucić.

Sąd pierwszej instancji powołując się na art. 85 p.p.s.a. stwierdził, że p.p.s.a. określa przesłanki, które należy łącznie spełnić, aby sąd mógł przywrócić uchybiony termin. W świetle postanowień art. 86 i 87 p.p.s.a. termin należy przywrócić, jeżeli: (1) strona wystąpi z wnioskiem o przywrócenie terminu; (2) wniosek ten zostanie wniesiony w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi; (3) jednocześnie z wniesieniem wniosku zostanie dopełniona czynność, dla której określony był termin; (4) we wniosku zostaną uprawdopodobnione okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu; (5) uchybienie terminowi powoduje ujemne dla strony skutki w zakresie postępowania sądowego.

3.2. W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji stwierdził, że Skarżący spełnił jedynie część przesłanek uzasadniających przywrócenie terminu, tj. złożył stosowny wniosek (uzasadniony przez pełnomocnika), dokonał czynności, dla której określony był termin (wniósł skargę, rozwiniętą przez pełnomocnika) oraz niewątpliwie uchybienie w tym zakresie może mieć dla Skarżącego negatywne skutki procesowe, a to w postaci odrzucenia jego skargi wniesionej do WSA w Krakowie.

Jednakże Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę na bezsporne fakty, że: po pierwsze zaskarżona decyzja organu drugiej instancji została doręczona w dniu 19 stycznia 2010 r. pełnoletniemu domownikowi, tj. żonie Skarżącego (art. 72 § 1 p.p.s.a.), a termin do złożenia skargi upłynął w dniu 18 lutego 2010 r. (czwartek, dzień roboczy). Po drugie natomiast Skarżący pismem nadanym w dniu 22 lutego 2010 r. złożył od zaskarżonej decyzji ponownie odwołanie, które w odrębnym postępowaniu zostało uznane przez Dyrektora IS w K. za niedopuszczalne. Nawet jeśli stanowiło ona kopię odwołania wniesionego od decyzji organu pierwszej instancji w rozpatrywanej sprawie podatkowej, to zostało przez Skarżącego osobiście podpisane oraz nadane w urzędzie pocztowym. Wskazuje to bezsprzecznie na to, że Skarżący był w tym okresie aktywny, przynajmniej na tyle, by sporządzić i podpisać proste pismo, zaadresować kopertę, oraz, jeśli nie osobiście, to zlecić jego nadanie członkowi rodziny.

Wniosek o przywrócenie terminu, złożony wraz ze skargą w dniu 15 kwietnia 2010 r., został uzasadniony (uszczegółowiony) następnie przez profesjonalnego pełnomocnika, który z racji wykonywanego zawodu winien znać zasady przywracania terminów, zwłaszcza że zostały one recypowane do p.p.s.a. z ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.; dalej w skrócie: K.p.c.). W rozpatrywanej sprawie Skarżący, w ocenie Sądu pierwszej instancji, winien był wykazać brak swej winy w uchybieniu terminowi, a także, albo przede wszystkim, wykazać, że stosowny wniosek został złożony do 7 dni od ustania przyczyny uchybienia. Nawet zatem wykazując maksimum dobrej woli i zakładając, że Skarżący rzeczywiście w lutym 2010 r. doznał udaru mózgu, co nie zostało jednak w żaden sposób wykazane, to skarga wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu, złożona w połowie kwietnia 2010 r., została niechybnie złożona po upływie siedmiodniowego terminu od ustania przyczyny uchybienia, przewidzianego na dokonanie czynności procesowej.

Sąd pierwszej instancji pokreślił raz jeszcze, że z akt sprawy wynika, iż Skarżący w drugiej połowie lutego 2010 r. był na tyle aktywny, aby złożyć odwołanie. Wynikało z tego, w ocenie WSA w Krakowie, że w tamtym okresie mógł również złożyć skargę, będąc prawidłowo pouczony o sposobie i terminie jej wniesienia.

3.3. Sąd pierwszej instancji, uwzględniając powyższe, przyjął, że przyczyna uchybienia ustała najpóźniej w dniu 22 lutego 2010 r., skargę wraz z wnioskiem złożono zaś dopiero w dniu 15 kwietnia 2010 r. Skarżący nie złożył wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi. W związku w oparciu o podstawę prawną zawartą w art. 88 p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji odrzucił wniosek Skarżącego.

4. Stanowisko Skarżącego w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym:

4.1. Wnosząc do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na w.w. postanowienie WSA w Krakowie Skarżący (reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu – adwokata) zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 88 p.p.s.a. przez niewłaściwe jego zastosowanie i odrzucenie wniosku Skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia skargi wskutek bezpodstawnego przyjęcia, iż wniosek ten był spóźniony, podczas gdy w sytuacji gdy nie można ustalić w sposób jednoznaczny, czy termin z art. 87 § 1 p.p.s.a. został zachowany; Sąd pierwszej instancji winien wydać rozstrzygnięcie merytoryczne w przedmiocie wniosku o przywrócenie terminu na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a., mając przy tym możliwość uprzedniego wezwania strony do wskazania daty ustania przyczyny uchybienia terminu.

Uzasadniając zażalenie Skarżący stwierdził, że Sąd pierwszej instancji dokonał swoich ustaleń w oparciu o przyjęcie, że "...zakładając, iż skarżący w lutym 2010 r. doznał udaru mózgu (...), to skarga wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu złożona w połowie kwietnia 2010 r. została niechybnie złożona po upływie w.w. 7-dniowego terminu od ustania przyczyny uchybienia". Powyższe ustalenie WSA w Krakowie należy, w ocenie Skarżącego, uznać za bezpodstawne. W orzecznictwie i judykaturze przyjęto bowiem pogląd, że fakt spóźnienia wniosku musi być jednoznaczny, a sąd nie może domniemywać, czy strona uchybiła terminowi, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a. Jeżeli nie jest możliwe jednoznaczne ustalenie, czy termin ten został zachowany, sąd ma obowiązek wydać rozstrzygnięcie merytoryczne w przedmiocie uchybienia terminu na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a., mogąc uprzednio wezwać stronę do wskazania o podania daty ustania przyczyny uchybienia terminu, także pod rygorem oddalenia wniosku (por. postanowienia NSA: z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt II OZ 571/08, Lex nr 493614, z dnia 17 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 728/09, Lex nr 552400 oraz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005).

Skarżący podniósł, że jest człowiekiem bardzo schorowanym po dwóch udarach mózgu, obecnie w związku z niniejszą sprawą w tragicznej sytuacji finansowej, bez możliwości wykupu lekarstw, co pogarsza jego stan zdrowia i skutkuje jego nieporadnością w prowadzeniu swych spraw.

5. Postanowieniem z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II FZ 658/10, Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił zażalenie Skarżącego WSA w Krakowie w celu usunięcia dostrzeżonych braków. Wątpliwości powzięte przez Naczelny Sąd Administracyjny dotyczyły treści środka odwoławczego wniesionego przez Skarżącego. Akta WSA w Krakowie zawierały dwie strony zażalenia pod k. 67 i 68. Strona pierwsza zażalenia zawierała tytuł środka odwoławczego, wskazanie strony i jej pełnomocnika, sygnaturę sprawy, określenie zaskarżonego postanowienia Sądu pierwszej instancji oraz sformułowanie zarzutów (naruszenie art. 86 § 1 p.p.s.a.). Natomiast druga strona zażalenia (k. 68 akt WSA w Krakowie) rozpoczynała się od niepełnego fragmentu zdania "uchybienia przewidzianego na dokonanie czynności procesowej". Strona 1 nie zawierała początku powołanego zdania, co uzasadniało wątpliwości, że dokument zawarty w aktach sprawy był niepełny.

6. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

6.1. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu. Uwzględniając pełną treść zażalenia Skarżącego, przedłożonego wraz z uzupełnionymi brakami WSA w Krakowie przez pełnomocnika Skarżącego pismem z dnia 2 lutego 2011 r. (k. 93 akt WSA w Krakowie), Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że trafnie Sąd pierwszej instancji ocenił, że w sprawie nie zachowano siedmiodniowego terminu na złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a.

6.2. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego trafnie Skarżący powołuje się w uzasadnieniu zażalenia na pogląd przyjęty w doktrynie i judykaturze (np. postanowienie NSA z dnia 17 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 728/09). W myśl bowiem art. 87 § 1 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 w.w. ustawy). Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 w.w. ustawy). W przypadku, gdy wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności jest spóźniony, a więc złożony po upływie 7 dni od momentu ustania przyczyny uchybienia terminu, stosownie do art. 88 p.p.s.a., podlega odrzuceniu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego fakt spóźnienia wniosku musi być jednoznaczny, wojewódzki sąd administracyjny nie może domniemywać, że strona uchybiła terminowi, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a. Jednakże powyższy pogląd nieskutecznie Skarżący próbuje odnieść do swojej sytuacji. Należy bowiem mieć na względzie, że wojewódzki sąd administracyjny wydaje rozstrzygniecie merytoryczne na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli z okoliczności faktycznych sprawy nie da się w sposób jednoznaczny ustalić, czy termin z art. 87 § 1 w.w. ustawy został zachowany (por. B.Dauter, w: B.Dauter, B.Gruszczyński, A.Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 268).

6.2. W rozpoznawanej sprawie konstatacja Sądu pierwszej instancji o niedotrzymaniu przez Skarżącego terminu, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a. nie jest oparta na pustym domniemaniu, lecz znajduje swoje uzasadnienie w zgodnie z doświadczeniem życiowym ocenie okoliczności faktycznych, udokumentowanych w aktach sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę, że przy założeniu, iż Skarżący w lutym 2010 r. doznał udaru mózgu, co nie zostało jednak w żaden sposób wykazane, to skarga wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu, złożona w połowie kwietnia 2010 r., została niechybnie złożona po upływie siedmiodniowego terminu od ustania przyczyny uchybienia, przewidzianego na dokonanie czynności procesowej. Należy bowiem uwzględnić jednoznaczny, obiektywny fakt, udokumentowany w aktach sprawy, że Skarżący w drugiej połowie lutego 2010 r. był na tyle aktywny, aby złożyć ponowne odwołanie do organu drugiej instancji (patrz pkt 2.3. niniejszego uzasadniania). Trafnie zatem WSA w Krakowie wywnioskował, że w tym czasie Skarżący mógł również złożyć skargę, będąc prawidłowo pouczony o sposobie i terminie jej wniesienia.

Wbrew więc twierdzeniom Skarżącego, konstatacja WSA w Krakowie o niedotrzymaniu terminu, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a., nie została wyprowadzona w drodze domniemania momentu ustania przeszkody do wniesienia skargi, lecz na podstawie wnikliwej analizy stanu faktycznego sprawy i przyjęcia logicznych konsekwencji w.w. okoliczności. Dla prawidłowej oceny sytuacji Skarżącego wystarczyło bowiem ustalenie w oparciu o udokumentowane fakty, że w lutym 2010 r. przeszkoda dla działania Skarżącego była zniesiona. Pozwala to na jednoznaczne stwierdzenie uchybienia terminu, o którym mowa w w.w. przepisie, w sytuacji, gdy stosowany wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi wraz ze skargą zastaje wniesiony do Sądu pierwszej instancji dopiero w kwietniu 2010 r. Wskazana bowiem w powyższych rozważaniach "jednoznaczność" dotyczy oceny ustania przyczyny uchybienia terminu do dokonania czynności procesowej w oparciu o okoliczności faktyczne sprawy, a nie jak – jak błędnie sugeruje się w zażaleniu – wskazania faktu jednoznacznie wyznaczającego datę (co do dnia), w której ustała w.w. przeszkoda.

6.3. Uwzględniając więc powyższą ocenę prawną i stan faktyczny sprawy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.