Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 418/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2018-06-27 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 258 par. 2 pkt 7 w zw. z art. 245 par. 3, art. 246 par. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" S.A. w upadłości układowej w L. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie z wpisu sądowego od skargi w części przekraczającej 2.128,00 zł postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżąca Spółka podała, że od 19 stycznia 2007 r. znajduje się w upadłości układowej. To powoduje, iż jest w trudnej sytuacji, albowiem w trakcie restrukturyzacji swoich zobowiązań dąży do przyjęcia układu i zaspokojenia wierzycieli. Dalsze jej istnienie zależy w dużej mierze od wyników postępowania upadłościowego z możliwością zawarcia układu oraz możliwości restrukturyzacji i redukcji długu Spółki w tym postępowaniu. Trwające od ponad 10 lat postępowanie upadłościowe znacznie ogranicza jej możliwości rozwoju w zakresie zarówno współpracy z nowymi partnerami handlowymi jak i możliwości pozyskania finansowania zewnętrznego nowych inicjatyw. W konsekwencji mimo zysku za 2016 r., który wynosił 2.010.337,17 zł Spółka jest w trudnej sytuacji ekonomicznej, albowiem strata z lat ubiegłych wynosiła 513.779.175,08 zł, a kapitał własny był wielkością ujemną rzędu (-) 476.768.837,91 zł. Ponieważ wobec Spółki wydanych zostało 47 analogicznych decyzji dotyczących odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku akcyzowym, które są ze sobą nierozerwalnie powiązane łączna kwota wartości przedmiotu zaskarżenia wynosi w nich powyżej 50 milionów złotych, co oznacza, że wpisy od wszystkich złożonych skarg wynosić będą ponad 500.000,00 zł. Z uwagi na to, że Spółka nie jest w stanie ich uiścić, albowiem powyższe stanowiłoby znaczne obciążenie finansowe dla Spółki, co więcej uniemożliwiłoby skuteczne prowadzenie dalszych działań restrukturyzacyjnych i rozwoju gospodarczego, który jest niezbędny w obecnej sytuacji Spółki złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia z kosztów sądowych w postaci wpisu sądowego od skargi powyżej kwoty 2.128,00 zł, którą w każdej sprawie uiściła. Kwota ta została wyliczona poprzez podzielenie kwoty 100.000,00 zł (maksymalny wpis od sumy wartości przedmiotu zaskarżenia we wszystkich 47 sprawach) na 47 i zaokrągleniu wyliczonego ilorazu do pełnych złotych, czyli łącznie 100.016,00 zł, które zapłaciła. Natomiast odnośnie pozostałej kwoty, którą zobowiązana będzie uiścić wystąpiła o przyznanie prawa pomocy, jako że dysponuje ograniczonymi środkami pieniężnymi na rachunkach bankowych, które na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku kształtowały się następująco: 46.512,20 zł, 583,44 zł, 15.632,58 zł i 9.212,42 zł oraz 37.021,18 EUR i 21.042,12 EUR.

Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy przedłożono:

- deklaracje VAT-7 za miesiące: luty, marzec i kwiecień 2018 r.;

- bilans, rachunek zysków i strat, informację dodatkową wraz z rachunkiem przepływów pieniężnych i zestawieniem zmian w kapitale własnym za 2016 r.;

- raporty kasowe i dokumenty bankowe za ostatni kwartał;

- ewidencję środków trwałych na dzień 30 kwietnia 2018 r.;

- bilans, rachunek zysków i strat wraz z rachunkiem przepływów pieniężnych i zestawieniem zmian w kapitale własnym za 2017 r.;

- zeznanie podatkowe CIT-8 za 2017 r.;

- kopie robocze sprawozdań z czynności nadzorcy sądowego wraz z informacją o sytuacji finansowej Spółki;

- spis zobowiązań wynoszących 423.303.275,38 zł objętych postępowaniem upadłościowym z możliwością zawarcia układu wraz z postanowieniem SR z dnia [...] r. wydanym w tym przedmiocie.

Dodatkowo w treści pisma z dnia [...] r. wskazano, że suma środków pieniężnych na rachunkach bankowych Spółki wynosząca ok. 300.000,00 zł nie jest wystarczająca na pokrycie wpisów sądowych we wszystkich 47 sprawach, które skarży, albowiem te wynosić będą ponad 500.000,00 zł. Nawet gdyby spróbowała zapłacić jak największą część wpisu, zostałaby pozbawiona istotnych środków na prowadzenie dalszej działalności, co zagroziłoby dalszemu istnieniu Spółki. A przecież dąży do restrukturyzacji swojej działalności w sposób pozwalający zaspokoić wierzycieli, na co wskazują sprawozdania z czynności nadzorcy sądowego (w wersji wstępnej), które przedłożyła.

Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje.

Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.) osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - obejmującym zgodnie z art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego – gdy ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

W tym miejscu należy zauważyć, że przywołany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym, w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 ustawy p.p.s.a.), zatem jego stosowanie może mieć miejsce jedynie w takich sytuacjach, kiedy uzasadnione jest zapewnienie stronie będącej osobą prawną – prawa do sądu pod warunkiem, że ta wykaże, tj. udowodni w sposób wystarczająco przekonujący istnienie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Z regulacji zawartej w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a. wypływa bowiem jednoznaczny wniosek, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania w znaczeniu udowodnienia, przedstawienia czegoś w sposób przekonujący, unaocznienia (por. Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego dostępny w wersji elektronicznej na stronie http://sjp.pwn.pl), że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna ubiegająca się o prawo pomocy nie ma dostatecznych środków na ich poniesienie. Tym samym rozstrzygnięcie złożonego wniosku zależy w gruncie rzeczy od tego, co zostanie w nim wykazane (por. J.P.Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi". Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, W-wa 2004 r., str. 319).

Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną oraz prezentowane w tym zakresie stanowisko doktryny do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że przewidziana w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przesłanka zwolnienia skarżącej Spółki z wpisu sądowego od wniesionej skargi ponad kwotę 2.128,00 zł nie została spełniona. Jak bowiem ustalono z zeznania podatkowego CIT-8 choć znajduje się w upadłości układowej to w 2017 r. wypracowała przychód rzędu 180.087.770,31 zł, który po jego pomniejszeniu o poniesione wydatki w kwocie 175.216.503,43 zł, przyniósł dochód rzędu 4.871.266,88 zł. Ponieważ w doktrynie utrwalony został pogląd, zgodnie z którym dochodzenie roszczeń na drodze sądowej wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie (por. M. Kowalska, A. Malmuk-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). Podobnie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, zgodnie przyjmuje się, że koszty sporów sądowych stanowią część kosztów prowadzenia działalności gospodarczej, a zatem zdolność do ich ponoszenia należy badać przede wszystkim z uwzględnieniem osiąganych przychodów, a nie dochodów (por. postanowienie NSA z dnia 13 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 1543/13, LEX nr 1422842 oraz postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 2 lipca 2004 r., sygn. akt I SA/Gd 269/04, LEX nr 220385). Dlatego też rozpoznający sprawę uznał, że należny od wniesionej skargi wpis sądowy, do którego uzupełnienia Spółka będzie zobowiązana, może się znaleźć w strukturze szeroko rozumianych kosztów działalności przyjmujących dużo większe wartości (vide: treść pisma z dnia 13 czerwca 2018 r. w pkt 2c). Brak jest bowiem podstaw do przyjęcia, jakoby wierzytelności związane z postępowaniem upadłościowym oraz wierzytelności o charakterze cywilnoprawnym korzystały z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym (por. postanowienie NSA z dnia 22 marca 2011 r. sygn. akt II FZ 83/11, z dnia 3 czerwca 2013 r. sygn. akt I FZ 40/13, z dnia 27 stycznia 2015 r. sygn. akt II GZ 629/15). Tym bardziej, że jak wynika z przedłożonych do akt dokumentów źródłowych w deklaracji VAT za ostatni kwartał wykazane zostały następujące podstawy opodatkowania: 16.565.861,00 zł, 16.236.742,00 zł i 17.799.963,00 zł. Wprawdzie w piśmie z [...] r. podano, że posiadane na rachunkach bankowych środki wynoszące ok. 300.000,00 zł nie są wystarczające na uiszczenie wpisów sądowych we wszystkich 47 sprawach, które zaskarżono, albowiem te wynosić będą ponad 500.000,00 zł, niemniej jednak należy zauważyć, że od początku roku na rachunkach bankowych Spółka obracała środkami rzędu: 1.249.314,18 zł i 12.337.468,19 zł (vide: dokumenty bankowe wygenerowane na dzień [...] r.). A ponieważ w procedurze planowania wydatków podmioty prowadzące działalność gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinny uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie spraw sądowych. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której wspomniano wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych oraz preferowaniem jednych zobowiązań mających zresztą charakter cywilnoprawny względem drugich, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty należnych w sprawie opłat, do których zalicza się wpis od skargi, nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, że odmowa zwolnienia z obowiązku jego uiszczenia w całości lub w części jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem (tak postanowienia NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04 i z dnia 18 grudnia 2012r., sygn. akt II GZ 478/12 dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Bo choć z przedłożonych do akt dokumentów źródłowych wynika, że Spółka w dniu [...] r. na mocy postanowienia SR w K. została postawiona w stan upadłości z możliwością zawarcia układu to w okresie upadłości prowadziła produkcję żelazostopów na jednostkach piecowych, a od grudnia 2011 r. realizowała usługę przerobu na zlecenie (vide: informacja kierowana do nadzorcy sądowego z dnia [...] r.). Dodatkowo prowadzi działalność koncesjonowaną polegającą na obrocie energią elektryczną (vide: informacja dodatkowa do sprawozdania finansowego za 2016 r.). Utrzymująca się korzystna sytuacja w hutnictwie oraz stabilna koniunktura na światowym rynku żelazostopów zapewniła jej osiągnięcie dodatniego wyniku, przy zgromadzonych na rachunku bankowym i w kasie środkach rzędu 6.070.907,45 zł i 1.214.932,83 zł (por.: bilans za 2016 i 2017 z informacją kierowaną do nadzorcy sądowego z dnia [...] r.). W tej sytuacji twierdzenie jakoby trwające od ponad 10 lat postępowanie upadłościowe znacznie ograniczało jej możliwości rozwoju w zakresie zarówno współpracy z nowymi partnerami handlowymi, jak i możliwości pozyskania finansowania zewnętrznego nowych inicjatyw, nie mogło się ostać. Podobnie jak okoliczność, iż skarżąca nie dysponuje wystarczającą kwotą środków na uiszczenie wpisu sądowego w pełnej kwocie z uwagi na ogłoszoną upadłość z możliwością zawarcia układu, skoro przewiduje się możliwość wygenerowania zysków na dywidendę od roku 2016, jako że Spółka według opinii sporządzonej przez nadzorcę sądowego prowadzi stabilną działalność przy zmieniającej się koniunkturze na rynku żelazostopów i od dłuższego czasu za każdy okres sprawozdawczy wykazuje zysk. Wobec powyższego przyjąć należało, że strona skarżąca nie wykazała w sposób wystarczająco przekonywujący jakoby nie posiadała adekwatnych środków na poniesienie kosztów wpisu sądowego w pełnej wysokości, a nadto że nie była w stanie ich pozyskać, mimo że podjęła wszelkie niezbędne działania w tym kierunku (vide: środki, którymi obracano na rachunkach bankowych od lutego bieżącego roku). Dlatego też działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.