Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 4223/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 73, art. 73 ust. 3 i 4
journal: Dz.U. 1998 nr 133 poz 872
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.
article: art. 141 § 4, art. 174 pkt 1 i 2, art. 179a
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: Sędzia NSA Maciej Dybowski Sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wojewody Mazowieckiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 stycznia 2018 r. sygn. akt IV SA/Wa 289/17 w sprawie ze skargi J[...] na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 23 listopada 2016 r. nr 4[...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 4 stycznia 2018 r., IV SA/Wa 289/17, po rozpoznaniu w trybie art. 179a p.p.s.a. sprawy ze skargi J[...]na decyzję Wojewody M[...] z dnia 23 listopada 2016 r. nr 4[...] w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę: uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 czerwca 2017 r., IV SA/Wa 289/17 (pkt I.), uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 28 lipca 2016 r. nr 5[...] (pkt II.) oraz rozstrzygnął o kosztach postępowania sądowego (pkt III.).

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł Wojewoda M[...], zaskarżając wyrok w całości i zarzucając na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego "w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy", tj. art. 73 ustawy z dnia 13 października 1989 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U.1989.133.872 ze zm.), dalej jako "u.p.w.", przez błędne przyjęcie, że wniosek złożony w imieniu E[...] i J[...]dotyczył udziałów w nieruchomości w części obejmującej zarówno udziały E[...] jak i M[...] oraz, że złożone dokumenty (dotyczące spadkobrania, umowy dożywocia i darowizny) powinny zostać uwzględnione.

Mając na uwadze powyższy zarzut autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższy zarzut szerzej umotywowano, precyzując, iż chodzi o naruszenie art. 73 ust. 1 i 4 u.p.w.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną J[...] wniosła o jej oddalenie uzasadniając zajęte stanowisko.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna okazała się niezasadna.

Na wstępie należy zauważyć, iż sprawę niniejszą rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U.2020.1842 ze zm.), który pozwala przewodniczącemu zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Regulacja ta nie przewiduje konieczności uzyskania zgody strony na rozpoznanie sprawy w powyższym trybie.

Postępowanie kasacyjne oparte jest na zasadzie związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej i podstawami zaskarżenia wskazanymi w tej skardze. Jedynie w przypadku, gdyby zachodziły przesłanki, powodujące nieważność postępowania sądowoadministracyjnego, określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny mógłby podjąć działania z urzędu, niezależnie od zarzutów wskazanych w skardze kasacyjnej. W niniejszej sprawie nie stwierdzono takich przesłanek.

W uwagach wstępnych należy także dostrzec, iż skarga kasacyjna pozbawiona jest zarzutu naruszenia przepisów postępowania, o którym mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., co petryfikuje ustalenia faktyczne leżące u podstaw kontrolowanego wyroku i nie pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu przyjąć innych okoliczności za podstawę faktyczną kontrolowanego wyroku. Konieczne jest także skonstatowanie, iż badana skarga kasacyjna nie podważa prawidłowości zastosowania przez Sąd I instancji trybu autokontroli przewidzianego w art. 179a p.p.s.a. Związanie granicami skargi kasacyjnej i podstawami zaskarżenia wskazanymi w tej skardze oznacza, że także i tak kwestia pozostaje poza granicami kontroli sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszej sprawie.

Istota problemu podniesionego w skardze kasacyjnej sprowadza się do oceny prawidłowości odczytania wniosku J[...]złożonego w trybie 73 ust. 4 p.w.u., inicjującego postępowanie odszkodowawcze w związku z zajęciem pod drogę publiczną nieruchomości położonej w W[...] przy A[...]i 2[...], stanowiącej działki nr 13 [...]i nr 6[...]w zakresie przynależnych wnioskodawczyni udziałów w tej nieruchomości. W toku dotychczasowego postępowania organy uznały, iż udział J[...]w tej nieruchomości wynosi 72/864 części i jest to udział przypadający pierwotnie E[...], który wnioskodawczyni nabyła w drodze umowy darowizny z dnia 12 maja 2014 r. od swego ojca M[...], który z kolei udział ten odziedziczył na podstawie testamentu po zmarłej E[...]. Kwestią sporną pozostawał natomiast udział w owej nieruchomości przynależny ojcu wnioskodawczyni – M[...], wynoszący 1[...]. Z okoliczności faktycznych sprawy, które stanowiły podstawę wyrokowania Sądu I instancji wynika, iż w dacie złożenia przez J[...] wniosku o odszkodowanie w trybie art. 73 ust. 4 p.w.u., tj. w dniu 30 grudnia 2005 r., wnioskodawczyni była właścicielką udziału 4/24 (144/864) w przedmiotowej nieruchomości. Udział ten otrzymała bowiem od swego ojca M[...]umową dożywocia z dnia 28 maja 2002 r. Z kolei M[...] ww. udział w nieruchomości nabył w drodze dziedziczenia po zmarłym ojcu L[...]. Nabyte prawo J[...]w dniu 27 listopada 2002 r. ujawniła w księdze wieczystej KW[...] urządzonej dla przedmiotowej nieruchomości.

Rekapitulując powyższe należy raz jeszcze podkreślić, iż niepodważenie prawidłowości podstawy faktycznej wyrokowania zarzutem kasacyjnym podniesionym na gruncie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., uniemożliwia aktualnie Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu przyjęcie innych okoliczności za podstawę faktyczną wyrokowania. Jednocześnie okoliczności te nie mogą być podważane w ramach zarzutu kasacyjnego naruszenia prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.). Zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie nie może bowiem służyć podważeniu ustaleń faktycznych (vide: wyrok NSA z dnia 14 października 2004 r., FSK 568/04; wyrok NSA z dnia 2 października 2009 r., II FSK 684/08, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).

Jeżeli zatem J[...] składając wniosek o odszkodowanie na podstawie art. 73 ust. 4 u.p.w. była właścicielką udziału w zajętej pod drogę nieruchomości, który otrzymała od swego ojca M[...]umową dożywocia z dnia 28 maja 2002 r., to trafnie Sąd I instancji wyeliminował z obrotu prawnego zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta m.st. Warszawy, skoro rozstrzygnięcia te odmawiały skarżącej prawa do ww. udziału w przedmiotowej nieruchomości w dacie złożenia powyższego wniosku.

Jakkolwiek wypada zgodzić się z zapatrywaniem autora kasacji, iż wnioskodawczyni nie była właścicielem udziału w przedmiotowej nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r., tj. w dniu przejścia z mocy prawa na własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego nieruchomości zajętej pod drogę publiczną (art. 73 ust. 1 u.p.w.), bowiem tytuł do nieruchomości uzyskała na podstawie umowy dożywocia z dnia 28 maja 2002 r., to jednak kwestia ta nie ma istotnego znaczenia dla możliwości skutecznego domagania się odszkodowania w powyższym trybie. Aktualne bowiem pozostaje zapatrywanie, iż uprawnionym do złożenia wniosku o ustalenie i wypłacenie odszkodowania, o którym mowa w art. 73 ust. 4 u.p.w. może być także osoba, która po dniu 31 grudnia 1998 r., ale przed wydaniem decyzji na podstawie art. 73 ust. 3 tejże ustawy, zawarła umowę nabycia nieruchomości zajętej pod drogę publiczną w formie aktu notarialnego z osobą, która była właścicielem tej nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r. i została wpisana jako właściciel tej nieruchomości do księgi wieczystej (vide: wyrok siedmiu sędziów NSA z dnia 11 stycznia 2010 r., I OPS 3/09; wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2010 r., I OSK 99/10; wyrok NSA z dnia 23 czerwca 2010 r., I OSK 92/10; wyrok WSA w Krakowie z dnia 15 grudnia 2010 r., II SA/Kr 1255/10; wyrok NSA z dnia 15 marca 2012 r., I OSK 502/11; wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2013 r., I OSK 1927/11; wyrok NSA z dnia 8 stycznia 2013 r., I OSK 1500/11, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Powyższe zapatrywanie podzielił także Trybunał Konstytucyjny wskazując, że obrót nieruchomościami objętymi art. 73 ust. 1 u.p.w., dokonywany przez wywłaszczonych, którzy legitymowali się wpisem w księdze wieczystej, nie może prowadzić do sytuacji, w której postępujący zgodnie z prawem i w zaufaniu do ksiąg wieczystych nabywcy – doznając uszczerbku w swych dobrach prawnie chronionych – zostaliby pozbawieni ochrony prawnej, a ich konstytucyjne prawa stałyby się iluzoryczne. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, z uwagi na istotę i treść stosunku odszkodowawczego legitymowanym do złożenia wniosku, o którym mowa w art. 73 ust. 4 u.p.w. może również być – wpisany jako właściciel do księgi wieczystej przed wydaniem decyzji na podstawie art. 73 ust. 3 u.p.w. – podmiot, który w formie aktu notarialnego zawarł umowę nabycia nieruchomości zajętej pod drogę publiczną z właścicielem tej nieruchomości sprzed 1 stycznia 1999 r. (vide: wyrok TK z dnia 19 maja 2011 r., K 20/09, OTK-A 2011/4/35). W konsekwencji nie można zgodzić się z zarzutem kasacyjnym naruszenia zaskarżonym wyrokiem art. 73 ust. 1 i 4 u.p.w., w zakresie braku legitymacji skarżącej do domagania się odszkodowania w trybie powyższych uregulowań.

Z tych względów skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 p.p.s.a.

Uzasadnienie wyroku sporządzono stosownie do art. 193 zdanie 2 p.p.s.a. z uwagi na oddalenie skargi kasacyjnej. W takiej sytuacji przepis ten wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie 1 p.p.s.a., zawężając je do oceny zarzutów skargi kasacyjnej.