Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 168/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-06-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne: Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Centralna Wojskowa Komisja Lekarska
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 1 oraz art. 5 ust. 7
journal: Dz.U. 2016 poz 1726
law: Ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.
article: § 11 w związku § 2 pkt 9 załącznika nr 1
journal: Dz.U. 2015 poz 761
law: Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 3 czerwca 2015 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz  właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach.

SENTENCJA

Dnia 6 czerwca 2018 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Borowiec (spr.) Sędzia NSA Tamara Dziełakowska Sędzia del. WSA Mirosław Wincenciak po rozpoznaniu w dniu 6 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 października 2017 r. sygn. akt II SA/Wa 460/17 w sprawie ze skargi S.S. na orzeczenie Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej [...] z dnia 17 stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o zdolności do pełnienia zawodowej służby wojskowej 1) uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2) zasądza od S.S. na rzecz Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej [...] kwotę 460 (słownie: czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 16 października 2017 r. sygn. akt II SA/Wa 460/17, po rozpoznaniu sprawy ze skargi S.S. na orzeczenie Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej [...] z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o zdolności do pełnienia zawodowej służby wojskowej, uchylił zaskarżone orzeczenie.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Centralna Wojskowa Komisja Lekarska [...] orzeczeniem z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...], na podstawie § 3 i § 11 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 24 sierpnia 2012 r. w sprawie wojskowych komisji lekarskich oraz określenia ich siedzib, zasięgu działania i właściwości (Dz. U. z 2012 r. poz. 1013) oraz § 7 pkt 1 i § 23 ust. 1, 2 i 3 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 3 czerwca 2015 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. z 2015 r. poz. 761, dalej jako rozporządzenie z dnia 3 czerwca 2015 r.), utrzymała w mocy orzeczenie Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w [...] z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] o niezdolności S.S. do zawodowej służby wojskowej (Kategoria N zał. I Grupa 1).

W uzasadnieniu orzeczenia podała, że Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska w [...] na skutek skierowania Wojskowego Komendanta Uzupełnień w [...], w celu ustalenia zdolności do zawodowej służby wojskowej szer. rez. S.S., w wydanym orzeczeniu z dnia [...] listopada 2016 r. uznała wyżej wymienionego za niezdolnego do pełnienia zawodowej służby wojskowej – Kategoria zdrowia N wg załącznika nr 1 Grupa I rozporządzenia z dnia 3 czerwca 2015 r. W punkcie 8 orzeczenia rozpoznano: 1) tatuaże obu przedramion – § 2 pkt 9, 2) tatuaże klatki piersiowej – § 2 pkt 8. Postawione rozpoznanie w punkcie 8.1, zgodnie z powołanym rozporządzeniem z dnia 3 czerwca 2015 r., uznano jako powodujące niezdolność do zawodowej służby wojskowej.

Centralna Wojskowa Komisja Lekarska w Warszawie uznając wniesione przez S.S. od w/w orzeczenia odwołanie za niezasadne wskazała, że wojskowe komisje lekarskie, tak pierwszej, jak i drugiej instancji, orzekając o zdolności do pełnienia zawodowej służby wojskowej są zobowiązane do ścisłego stosowania obowiązujących przepisów wynikających z cyt. rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 3 czerwca 2015 r. Analiza dokumentacji orzeczniczej przedmiotowej sprawy wykazała, że wojskowa komisja lekarska pierwszej instancji przeprowadziła stosowne badania oraz konsultacje lekarskie i miała pełne podstawy do rozpoznania schorzeń wymienionych w orzeczeniu. Zgodnie z przepisami powołanego rozporządzenia z dnia 3 czerwca 2015 r., tatuaże twarzy, szyi i przedramion u kandydata do zawodowej służby wojskowej należy klasyfikować według § 2 pkt 9, co jednoznacznie określa niezdolność do zawodowej służby wojskowej. Tatuaż zwłaszcza w miejscu widocznym będzie zaburzał jednolity wygląd wojska. Umiejscowienie tatuaży na obu przedramionach badanego uniemożliwia jego całkowite ukrycie podczas służby wojskowej np. w miesiącach letnich, co jest sprzeczne z regulaminem obowiązującym w wojsku. Komisja była uprawniona do wymienienia w orzeczeniu rozpoznanych schorzeń, a § 2 pkt 9 (tatuaże szpecące) w Grupie I załącznika nr 1 odpowiada Kategoria N – niezdolny do pełnienia zawodowej służby wojskowej.

Powyższe orzeczenie Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej [...] stało się przedmiotem skargi wniesionej przez S.S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zarzucił naruszenie prawa materialnego:

1) poprzez błędne zastosowanie objaśnień do załącznika nr 1 rozporządzenia z dnia 3 czerwca 2015 r. bez uwzględnienia istotnych zmian do tego załącznika wprowadzonych rozporządzeniem Ministra Obrony Narodowej z dnia 30 grudnia 2016 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach - które to zmiany usunęły z "Objaśnień szczegółowych do § 2" tego załącznika uprzednio istniejące objaśnienie punktu 9, iż tatuaże twarzy, szyi i przedramion należy kwalifikować jako szpecące, zatem wolą prawodawcy jest, aby w obecnym stanie prawnym brak było takiego wskazania,

2) poprzez błędną wykładnię § 2 punkt 9 załącznika nr 1 rozporządzenia z dnia 3 czerwca 2015 r. i nietrafne przyjęcie, że tatuaże na ciele skarżącego są tatuażami "szpecącymi" powodującymi jego niezdolność do zawodowej służby wojskowej (N), podczas gdy samo istnienie tatuaży nie przesądza o niezdolności do służby, a tatuaże na ciele skarżącego nie są "szpecące" i zgodnie z w/w załącznikiem należy je zaliczyć do "tatuaży nieszpecących" umożliwiających uznanie skarżącego za zdolnego do służby wojskowej (Z),

3) poprzez niezastosowanie § 2 punkt 9 załącznika nr 1 grupy I rozporządzenia z dnia 3 czerwca 2015 r. i przyjęcie, że o "szpetności" tatuażu stanowi wyłącznie jego umiejscowienie na ciele osoby, nie zaś jego estetyka, wykonanie, treść, czy powszechność umiejscowienia tatuaży wśród społeczeństwa, podczas gdy w aktualnym stanie prawnym brak jest podstaw do takiego przyjęcia,

4) poprzez niezastosowanie § 2 punkt 8 załącznika nr 1 grupy I rozporządzenia z dnia 3 czerwca 2015 r., podczas gdy systematyka tego aktu wskazuje, że ocena tatuażu jako "szpecącego" stanowi wyjątek od tatuażu "nieszpecącego", a więc organ błędnie przyjął, że ścisłe stosowanie w/w regulacji oznacza a priori konieczność zakwalifikowania tatuażu jako "szpecącego".

Skarżący podniósł także zarzut naruszenia przepisów postępowania, w sposób mający wpływ na wydane orzeczenie, tj. art. 6, art. 8 i art. 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., dalej jako K.p.a.), poprzez wskazanie przez organ, że zgodnie z przepisami rozporządzenia z dnia 3 czerwca 2015 r., tatuaże twarzy, szyi i przedramion u kandydata do zawodowej służby wojskowej należy klasyfikować według § 2 pkt 9 tego rozporządzenia, podczas gdy w rozporządzeniu brak jest takiego przepisu, czym organ naruszył zasadę praworządności, zaufania obywateli i przekonywania.

Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i utrzymanego nim w mocy orzeczenia Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w [...] z dnia [...] listopada 2016 r. w całości oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi podał, że w rozporządzeniu zmieniającym Ministra Obrony Narodowej z dnia 30 grudnia 2016 r. prawodawca zrezygnował z uprzednio istniejącego objaśnienia szczegółowego do § 2 załącznika 1 pkt 9, iż tatuaże twarzy, szyi i przedramion należy kwalifikować jako szpecące. Zmiana taka podyktowana była faktem, iż obecnie tatuaże są wykonywane w sposób estetyczny, często mają walor słusznej motywacji dla człowieka oraz że tatuowanie się jest aprobowane przez społeczeństwo, jako ozdoba ciała. Ponadto istnienie tatuaży na ciele kandydatów wpływało negatywnie na nabór najlepszych kandydatów, którzy częstokroć nosili tatuaże w tych miejscach ciała. Wskazał, że jego tatuaże są estetyczne, nie odnoszą się do żadnych ideologii, zakazanych treści, wulgarnych, czy obrażających kogokolwiek. W ocenie skarżącego, organ ograniczył się wyłącznie do faktu umiejscowienia tatuaży na jego ciele, całkowicie abstrahując od ich wyglądu, treści i motywacji. Zaskarżone orzeczenie jest nie tylko niezgodne z prawem, lecz także wysoce dla niego krzywdzące. Jest on bowiem doskonałym kandydatem do zawodowej służby wojskowej pod każdym względem.

Centralna Wojskowa Komisja Lekarska [...] w odpowiedzi na skargę wniosła o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutów skargi podała, że nowelizacja przepisów rozporządzenia z dnia 3 czerwca 2015 r. weszła w życie w dniu 9 lutego 2017 r. Rozstrzygając sprawę w dniu 17 stycznia 2017 r. była obowiązana stosować przepisy w/w rozporządzenia w brzmieniu dotychczasowym, a te określały, że tatuaże na twarzy, szyi i przedramionach należy kwalifikować jako szpecące.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu wyroku podał, że sądowa kontrola orzeczeń wojskowych komisji lekarskich w przedmiocie zdolności do zawodowej służby wojskowej sprowadza się do sprawdzenia prawidłowości postępowania poprzedzającego ustalenie stanu zdrowia badanego, a w szczególności, czy badanie stanu zdrowia było wszechstronne, oparte na wyczerpującym wywiadzie chorobowym i pełnych badaniach przedmiotowych oraz czy dokonana następnie kwalifikacja zdolności była zgodna z przepisami w sprawie zasad określenia zdolności do służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania komisji lekarskich w tych sprawach.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, zaskarżone orzeczenie Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej [...] nie spełnia powyższych kryteriów, a tym samym zostało wydane z naruszeniem przepisów stanowiących podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia.

Zgodnie z § 19 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 3 czerwca 2015 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach orzeczenie wojskowej komisji lekarskiej powinno zawierać w szczególności: 1) rozpoznanie, 2) ustalenie kategorii zdolności fizycznej i psychicznej do pełnienia zawodowej służby wojskowej, a w razie stwierdzenia chorób i ułomności – określenie ich związku lub braku związku z zawodową służbą wojskową.

Centralna Wojskowa Komisja Lekarska [...] orzeczeniem z dnia [...] stycznia 2017 r. utrzymała w mocy orzeczenie Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w [...] z dnia [...] listopada 2016 r. w sprawie zdolności S.S. do pełnienia zawodowej służby wojskowej. U skarżącego rozpoznano schorzenie, które powoduje niezdolność do zawodowej służby wojskowej (Kategoria N), a mianowicie tatuaże obu przedramion – § 2 pkt 9 (Grupa I) załącznika nr 1 rozporządzenia z dnia 3 czerwca 2015 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyjaśnił, że tryb postępowania przed wojskowymi komisjami lekarskimi, uregulowany w przepisach rozporządzenia z dnia 3 czerwca 2015 r., ma charakter szczególny i w związku z tym nie mają do niego zastosowania w pełni rygory wynikające z Kodeksu postępowania administracyjnego. Nie oznacza to jednak, że przepisy postępowania administracyjnego, a w szczególności jego zasady, nie powinny być przestrzegane. Zawarta w art. 8 K.p.a. zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa określa wyraźnie to, co implicite jest zawarte w zasadzie praworządności. Z zasady wyrażonej w art. 8 K.p.a. wynika wymóg praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej, co jest zasadniczą treścią zasady praworządności. Tylko postępowanie odpowiadające takim wymogom i decyzje wydane w wyniku postępowania tak ukształtowanego mogą wzbudzać zaufanie obywateli do organów administracji publicznej nawet wtedy, gdy decyzje administracyjne nie uwzględniają ich żądań. Brak zaufania obywateli do organów państwa jest z reguły skutkiem naruszenia prawa przez organy państwowe, zwłaszcza zaś niektórych wartości w nim wyrażonych, takich jak równość i sprawiedliwość. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 grudnia 1984 r. sygn. akt III SA 729/84 (publik. ONSA 1984, nr 2, poz. 117) podkreślił, że w celu realizacji tej zasady konieczne jest "przede wszystkim ścisłe przestrzeganie prawa, zwłaszcza w zakresie dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, konkretnego ustosunkowania się do żądań i twierdzeń stron oraz uwzględniania w decyzji zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywateli, przy założeniu, że wszyscy obywatele są równi wobec prawa".

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, Centralna Wojskowa Komisja Lekarska w Warszawie rozstrzygnęła o zdolności skarżącego do pełnienia zawodowej służby wojskowej nie w pełni realizując zasadę określoną w art. 8 K.p.a., stosując przy tym jedynie wykładnię językową przepisu stanowiącego podstawę materialnoprawną orzeczenia. Tymczasem w realiach niniejszej sprawy należało posłużyć się wykładnią systemową i celowościową, przyjmując, że objaśnienia do § 2 pkt 9 załącznika nr 1 do rozporządzenia z dnia 3 czerwca 2015 r. stanowiące, iż tatuaże przedramion należy kwalifikować jako szpecące, nie w każdej indywidualnej sytuacji będą odpowiadały intencji prawodawcy tworzącego ten przepis. Zastosowanie swoistego rodzaju automatyzmu, odczytując ów przepis literalnie i egzekwując bezwzględnie jego postanowienia, można doprowadzić do sytuacji wręcz nie do zaakceptowania z punktu widzenia zasady praworządności. Przykładowo, w sytuacji stwierdzenia u orzekanego na przedramieniu tatuażu artystycznego bardzo małej wielkości, łatwego do pomylenia z odległości ze znamieniem na skórze i umiejscowionego na wewnętrznej części przedramienia, należałoby zakwalifikować ową "ułomność", jako dyskwalifikującą do zawodowej służby wojskowej, choć kandydat posiada predyspozycje do pełnienia takiej służby i jest całkowicie zdrowy. Podobnie rzecz się ma w przypadku byłego żołnierza, który ponownie ubiega się o przyjęcie do zawodowej służby wojskowej, a wytatuował sobie na przedramieniu symbol rodzaju wojsk lub jednostki wojskowej, w której uprzednio służył. Taka osoba, okazując więź z jednostką wojskową, pozbawiałaby się możliwości dalszego pełnienia w niej służby. Problem ten dostrzegł Minister Obrony Narodowej, wprowadzając zmiany do rozporządzenia z dnia 3 czerwca 2015 r. (rozporządzeniem zmieniającym – Dz. U. z 2017 r. poz. 163), usuwając opis do § 2 pkt 9 załącznika nr 1. Tym samym nałożył na komisję lekarską obowiązek indywidualnej oceny, jaki tatuaż należy uznać za szpecący. W dacie orzekania przez wojskową komisję lekarską drugiej instancji powyższy akt prawny wprawdzie nie obowiązywał, niemniej został już opublikowany i organ orzekający w sprawie powinien nadchodzącą zmianę przepisów orzeczniczych potraktować jako wskazówkę interpretacyjną.

Z materiału dowodowego sprawy m.in. zdjęciowego dołączonego do skargi wynika, że skarżący posiada na obu przedramionach jednakowe tatuaże, tj. [...]literowy napis koloru czarnego, wykonany pochyloną czcionką (imię [...]). Tatuaże znajdują się na wewnętrznej stronie przedramion, zajmując ok. 50 % powierzchni strony wewnętrznej przedramienia i są widoczne przy skręconych na zewnątrz ramionach. Oceniając wielkość, lokalizację i estetyczny charakter przedmiotowych tatuaży trudno je nazwać szpecącymi. Przedmiotowe tatuaże z pewnością nie są dziełami artystycznymi, ale też nie są szpecące. Nie są to tatuaże rozległe, zajmują jedynie część wewnętrzną przedramienia i nie rzucają się w oczy od razu. Centralna Wojskowa Komisja Lekarska w Warszawie nie odniosła się precyzyjnie do lokalizacji tatuaży, a także pominęła kwestie ich wyglądu. Nie stwierdziła, czy tatuaże są znacznie szpecące lub znacznie upośledzające sprawność ustroju. Punktem wyjścia dla tych rozważań stał się negatywny stereotyp tatuaży jako takich. Zdaniem skarżącego, żaden z tatuaży nie jest wulgarny, ani obraźliwy. Niczego negatywnego nie symbolizują, nie przedstawiają żadnych tekstów zasługujących na szczególne potępienie, nie propagują niepożądanych wizerunków czy zjawisk, a zatem są dla otoczenia neutralne.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, powyższy pogląd zasługuje na uwzględnienie, bowiem istniejące na ciele skarżącego tatuaże, w szczególności ich umiejscowienie, forma i treść, nie pozwalają na ich automatyczne, bezrefleksyjne zaszeregowanie do § 2 pkt 9 załącznika nr 1 powołanego wyżej rozporządzenia. Organ niesłusznie odnosi się do tatuaży traktując je wszystkie jednakowo. Tymczasem na przestrzeni ostatnich kilku lat możemy zaobserwować, jak zmieniło się postrzeganie ludzi odnośnie ozdabiania swojego ciała. W ubiegłych dekadach było to uważane za coś nieprzyzwoitego i głównie charakteryzowało ludzi odsiadujących wyroki w więzieniu lub parających się tzw. czarną robotą. Stereotyp wytatuowanego człowieka identyfikowanego z niechlubną przeszłością obecnie się zaciera. W dzisiejszych czasach jest to kwestia gustu i mody. Powołane okoliczności nie zostały uwzględnione w procesie orzeczniczym przed Centralną Wojskową Komisją Lekarską [...], a więc miały wpływ na ostateczny wynik sprawy, szczególnie jeśli weźmie się pod uwagę, iż "ułomności" rozpoznane u skarżącego w świetle obecnie obowiązujących przepisów nie powodują automatycznie niezdolności do zawodowej służby wojskowej. Centralna Wojskowa Komisja Lekarska [...] dokonała zatem błędnej wykładni przepisu prawa materialnego, który stanowił podstawę uznania orzekanego za niezdolnego do zawodowej służby wojskowej, naruszając przy tym art. 8 K.p.a. Zarówno organ odwoławczy, jak i organ pierwszej instancji, powinny kierować się zasadą praworządności i zaufania przewidzianymi w art. 7 i art. 8 K.p.a., których w tej sprawie nie przestrzegano.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że Centralna Wojskowa Komisja Lekarska [...] ponownie rozpoznając sprawę z odwołania S.S. będzie obowiązana do wzięcia pod uwagę powyższych uwag i orzeknie na podstawie przepisów rozporządzenia z dnia 3 czerwca 2015 r. uwzględniających zmianę wprowadzoną rozporządzeniem Ministra Obrony Narodowej z dnia 30 grudnia 2016 r. (Dz. U. z 2017 r. poz. 163).

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. dalej w skrócie P.p.s.a.), orzekł, jak w sentencji wyroku.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła Centralna Wojskowa Komisja Lekarska [...], reprezentowana przez radcę prawnego i zaskarżając wyrok w całości, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a. zarzuciła:

1) naruszenie prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię art. 5 ust. 1 oraz art. 5 ust. 7 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 1726 ze zm.), poprzez zawarcie w uzasadnieniu wyroku jednoznacznego stanowiska co do rozstrzygnięcia sprawy w sytuacji, kiedy obowiązujące przepisy wskazują na wyłączną właściwość w tych sprawach wojskowych komisji lekarskich;

2) naruszenie prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię § 11 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 3 czerwca 2015 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (t.j.: Dz. U. z 2015 r., poz. 761 ze zm.), poprzez dokonanie wykładni powołanego przepisu w sposób niezgodny z jego literalnym brzmieniem;

3) naruszenie przepisów postępowania przed sądami administracyjnymi, tj. art. 141 § 4 w związku z art. 153 P.p.s.a., poprzez zawarcie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku rozstrzygnięcia, którego nie ma w sentencji orzeczenia, a uchybienie to ma istotny wpływ na wynik sprawy, to jest wskazanie sposobu załatwienia sprawy – wydanie przez wojskową komisję lekarską orzeczenia na podstawie przepisów nieobowiązujących w dacie podjęcia uchylonego orzeczenia Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej [...].

Wskazując na powyższe zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Ponadto wniosła o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiła argumentację mającą wykazać zasadność podniesionych w niej zarzutów, zbieżną z prezentowaną dotychczas w sprawie. Uzasadniając zarzuty naruszenia prawa materialnego podała m.in., że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie ograniczył się do uchylenia zaskarżonego orzeczenia i wskazania uchybień proceduralnych, mających wpływ na podjęte rozstrzygnięcie, lecz – wbrew obowiązującym przepisom, potwierdzonym jednoznacznym orzecznictwem sądów administracyjnych – dokonał wykładni systemowej i celowościowej przepisu, która pomijając fakt, iż przepis ten był jednoznaczny i niebudzący wątpliwości interpretacyjnych, definiuje pojęcie "tatuażu szpecącego" i nie pozwala wojskowej komisji lekarskiej na podjęcie w tym zakresie samodzielnego rozstrzygnięcia.

Ponadto zauważyła, iż interpretacja wyników badań należy do lekarzy orzeczników wojskowych komisji lekarskich, gdyż to oni posiadają stosowną wiedzę nie tylko z zakresu medycyny, ale również w kwestiach zależności obiektywnych czynników stanu zdrowia, a ich wpływem na zdolność do pełnienia zawodowej służby wojskowej. Sąd administracyjny w ramach dokonywanej kontroli nie posiada uprawnień do weryfikacji medycznych ustaleń lekarzy orzekających w Komisji i nie może dokonywać zmiany w tym zakresie, a tym samym zmiany kategorii zdolności do służby wojskowej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 czerwca 2016 r. sygn. akt II SA/Wa 2026/15, LEX nr 2089986). Tym samym Sąd pierwszej instancji rażąco naruszył wskazane przepisy, oceniając charakter posiadanej przez skarżącego ułomności, skutkujący koniecznością wydania orzeczenia o określonej treści.

Uzasadniając zarzut naruszenia prawa procesowego autor skargi kasacyjnej podał, że Sąd pierwszej instancji uchylając zaskarżone orzeczenie nakazał jednocześnie wydanie orzeczenia "na podstawie przepisów rozporządzenia z dnia 3 czerwca 2015 r. uwzględniających zmianę wprowadzoną rozporządzeniem Ministra Obrony Narodowej z dnia 30 grudnia 2016 r. (Dz. U. z 2017 r. poz. 163)", co stanowić będzie rażące naruszenie prawa, skutkujące nieważnością orzeczenia, tj. jego wydaniem na podstawie przepisów nieobowiązujących w dacie podjęcia rozstrzygnięcia. Rozpatrując ponownie sprawę, po uchyleniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonego orzeczenia, organ powinien rozpoznać sprawę według stanu faktycznego i prawnego na dzień podjęcia orzeczenia przez Rejonową Wojskową Komisję Lekarską w [...], to jest na dzień 22 listopada 2016 r. W dacie wydania tego orzeczenia nie obowiązywały przepisy rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 3 czerwca 2015 r. w brzmieniu wprowadzonym rozporządzeniem Ministra Obrony Narodowej z dnia 30 grudnia 2016 r.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

W niniejszej sprawie skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach określonych w art. 174 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a. Wprawdzie co do zasady w pierwszej kolejności rozważeniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania, to jednak w rozpoznawanej sprawie na wstępie należało rozważyć zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego, w kontekście dokonanej przez organy i niezaaprobowanej przez Sąd pierwszej instancji ich wykładni. W tym przypadku, zarzut naruszenia przepisów postępowania stanowi procesową konsekwencję zakwestionowanej wykładni wskazanych przepisów prawa materialnego, a więc procesowe odzwierciedlenie koncepcji materialnej, przedstawionej przez autora skargi kasacyjnej.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 1726 ze zm.), zdolność fizyczną i psychiczną do pełnienia zawodowej służby wojskowej ustala wojskowa komisja lekarska, która wydaje w tej sprawie orzeczenie. Orzeczenie o zaliczeniu danego żołnierza lub innej osoby do jednej z kategorii zdolności fizycznej i psychicznej do zawodowej służby wojskowej, właściwe wojskowe komisje lekarskie wydają na podstawie badania lekarskiego fizycznej i psychicznej zdolności tej osoby do służby w poszczególnych rodzajach Sił Zbrojnych i rodzajach wojsk oraz na poszczególnych stanowiskach służbowych, z uwzględnieniem wyników badań specjalistycznych, a w razie potrzeby również obserwacji w podmiocie leczniczym (art. 5 ust. 7 cyt. ustawy).

Stosownie do treści § 11 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 3 czerwca 2015 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach, przy orzekaniu o zdolności do pełnienia zawodowej służby wojskowej i zaliczaniu do jednej z kategorii zdolności fizycznej i psychicznej do zawodowej służby wojskowej wojskowe komisje lekarskie uwzględniają wykaz chorób i ułomności, stanowiący załącznik nr 1 do rozporządzenia. W świetle § 2 pkt 9 załącznika nr 1 do w/w rozporządzenia (i zawartych w nim objaśnień szczegółowych), obowiązującego w dacie wydania przez organy obu instancji orzeczeń w niniejszej sprawie tatuaże twarzy, szyi i przedramion należy kwalifikować jako szpecące, co w konsekwencji powoduje obligatoryjną niezdolność do zawodowej służby wojskowej.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dokonał błędnej wykładni § 11 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 3 czerwca 2015 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach w kontekście literalnego brzmienia § 2 pkt 9 załącznika nr 1 do w/w rozporządzenia "Wykaz chorób i ułomności uwzględniany przy orzekaniu o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz do służby poza granicami państwa, a także o ograniczonej zdolności do pełnienia zawodowej służby wojskowej w poszczególnych rodzajach sił zbrojnych i rodzajach wojsk oraz na określonych stanowiskach służbowych", obowiązującego w dacie wydania orzeczeń przez organy obu instancji. Z powołanego przepisu załącznika nr 1 do w/w rozporządzenia jednoznacznie wynika, że wojskowa komisja lekarska była obowiązana każdy tatuaż twarzy, szyi i przedramion kwalifikować jako szpecący skutkujący niezdolnością do pełnienia zawodowej służby wojskowej.

Wyjaśnić należy, iż wykładnia prawa jest dokonywana wedle utrwalonych reguł. W procesie interpretacji przepisów prawa pierwszeństwo ma wykładnia językowa. W przypadku, gdy jej zastosowanie pozwala na zrozumienie przepisu, należy się do niej ograniczyć bez konieczności sięgania do wykładni systemowej czy celowościowej. Posłużenie się tymi sposobami wykładni jest konieczne wówczas, gdy wykładnia gramatyczna prowadziłaby do wniosków absurdalnych, niedających się zaakceptować, czy też w rezultacie powodowałaby naruszenie prawa. W rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie wystąpiła.

Jak wyżej wskazano, interpretowany przepis w sposób bardzo konkretny określa, na których miejscach na ciele tatuaż należy kwalifikować jako szpecący, a więc z mocy prawa wprowadza wyjątki podlegające takiemu uznaniu. Normę zawierającą wszelkie wyjątki w prawie należy interpretować ściśle. Najbardziej wskazanym do tego sposobem jest właśnie zastosowanie wykładni językowej. Ten rodzaj wykładni jest bowiem związany z ostrożnym i sceptycznym podejściem do tych dyrektyw wykładni, które mogą służyć zawężeniu lub rozszerzeniu zakresu podmiotowego lub przedmiotowego normy prawnej zawartej w interpretowanym przepisie. Pełne respektowanie granic wykładni językowej zapobiega wykładni contra legem (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 sierpnia 2013 r. sygn. akt II OSK 783/12).

Sąd pierwszej instancji przy interpretacji omawianego przepisu załącznika nr 1 do rozporządzenia zastosował wykładnią systemową i celowościową i przyjął, że objaśnienia do § 2 pkt 9 załącznika nr 1 do rozporządzenia z dnia 3 czerwca 2015 r. stanowiące, iż tatuaże przedramion należy kwalifikować jako szpecące, nie w każdej indywidualnej sytuacji będą odpowiadały intencji prawodawcy tworzącego ten przepis. Stwierdził, że zastosowanie swoistego rodzaju automatyzmu, odczytując ów przepis literalnie i egzekwując bezwzględnie jego postanowienia, może doprowadzić do sytuacji wręcz nie do zaakceptowania z punktu widzenia zasady praworządności. Wskazał, że trafność tego stwierdzenia potwierdza fakt, że Minister Obrony Narodowej rozporządzeniem z dnia 30 grudnia 2016 r. zmienił rozporządzenie z dnia 3 czerwca 2015 r., poprzez usunięcie opisu do § 2 pkt 9 załącznika nr 1 i tym samym nałożył na komisję lekarską obowiązek indywidualnej oceny, jaki konkretnie tatuaż należy uznać za szpecący.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, przestawiona przez Sąd pierwszej instancji argumentacja uzasadniająca przedstawioną wyżej wykładnię przepisu jest nietrafna. Wywód dotyczący intencji prawodawcy tworzącego ten przepis w świetle jego brzmienia jest nieuprawniony. Dla oceny przez wojskową komisję lekarską kwalifikacji "ułomności" posiadanej przez S.S. w świetle brzmienia objaśnienia do § 2 pkt 9 załącznika nr 1 do rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 3 czerwca 2015 r. bez znaczenia jest jego subiektywne postrzeganie posiadanego tatuażu jako "nieszpecącego". W tej sprawie odstąpienia od wykładni językowej omawianego przepisu nie uzasadniał również późniejszy fakt usunięcia z powyższego objaśnienia opisu do § 2 pkt 9. Zmiana omawianego rozporządzenia w tym zakresie miała miejsce dopiero od dnia 10 lutego 2017 r. Nie mogła być ona zatem uwzględniania przez organ odwoławczy podczas orzekania w sprawie oceny zdolności S.S. do zawodowej służby wojskowej, czy też stanowić wskazówki interpretacyjnej w tym zakresie. Wbrew twierdzeniu Sądu pierwszej instancji, w dacie wydania zaskarżonego orzeczenia (17 stycznia 2017 r.) rozporządzenie zmieniające nie zostało jeszcze opublikowane, gdyż miało to miejsce dopiero w dniu 26 stycznia 2017 r.

Ponadto Sąd ten nie dostrzegł, że uprawnienie w zakresie kwalifikacji przedmiotowego tatuażu posiada jedynie wojskowa komisja lekarska, zobowiązana do stosowania zapisów omawianego rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 3 marca 2015 r. W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż stwierdzenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, że przedmiotowe tatuaże trudno nazwać szpecącymi oraz czynienie Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej [...] zarzutu, iż precyzyjnie nie odniosła się do lokalizacji tatuaży i pominęła kwestię ich wyglądu oraz nie stwierdziła, czy są one znacznie szpecące lub znacznie upośledzające sprawność ustroju, stanowiło naruszenie zarówno art. 5 ust. 1 oraz art. 5 ust. 7 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych jak i § 11 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 3 czerwca 2015 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach w zw. z § 2 pkt 9 załącznika nr 1 do w/w rozporządzenia.

Zasadność podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia podanych wyżej przepisów prawa materialnego skutkowała uwzględnieniem także zarzutu naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 141 § 4 w związku z art. 153 P.p.s.a., stanowiącego procesowe odzwierciedlenie koncepcji materialnej.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 P.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok. Jednocześnie uznał, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona i rozpoznał skargę, poprzez jej oddalenie (art. 151 P.p.s.a.). Centralna Wojskowa Komisja Lekarska [...]orzeczeniem z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] prawidłowo utrzymała w mocy orzeczenie Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w [...] z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o niezdolności S.S. do zawodowej służby wojskowej (Kategoria N zał. I Grupa 1).

Zgodnie obowiązującym w dacie orzekania stanem prawnym, m.in. objaśnieniami szczegółowymi do § 2 pkt 9 załącznika nr 1 do rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 3 czerwca 2015 r., tatuaże twarzy, szyi i przedramion należało kwalifikować jako szpecące. Objaśnienia te nie nasuwają wątpliwości, że dla zakwalifikowania tatuażu jako szpecącego decydujące znaczenie ma wyłącznie jego umiejscowienie – twarz, szyja, przedramiona, a nie wygląd. Oznacza to, że tym czasie wojskowe komisje lekarskie nie były uprawnione do dokonywania oceny wyglądu czy walorów estetycznych tatuaży, a jedynie miejsca ich położenia. Tym bardziej nie mógł tego uczynić sąd administracyjny. Oznacza to, że ustawodawca z mocy prawa przesądził, że wojskowa komisja lekarska w przypadku stwierdzenia, że kandydat do zawodowej służby wojskowej posiada tatuaż w w/w miejscach, obowiązana była obligatoryjnie stwierdzić, że jest on niezdolny do zawodowej służby wojskowej (Kategoria N), co z mocy prawa przesądził sam ustawodawca.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 i art. 209 P.p.s.a. oraz art. 205 § 2 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j.: Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.).