Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 586/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2014-10-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Podatek od towarów i usług
Skarżony organ: Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargi
Powołane przepisy: article: art.128, art. 247 par.1 pkt 3
journal: Dz.U. 2012 poz 749
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jednolity.
article: art. 88 ust.3a pt 4 lic. c
journal: Dz.U. 2011 nr 177 poz 1054
law: Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - tekst jednolity
article: art.15 ust.1 pkt 4, art. 18 ust.1 pkt 5
journal: Dz.U. 2003 nr 153 poz 1503
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji - tekst jednolity
article: art. 58, art. 353 zn.1
journal: Dz.U. 2014 poz 121
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Zofia Skrzynecka, Sędziowie sędzia WSA Wojciech Czajkowski, sędzia WSA Renata Kantecka (sprawozdawca), Protokolant referent stażysta Milena Małyszko, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 2 października 2014r. sprawy ze skarg Spółki A na decyzje Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie podatku od towarów i usług za okres od stycznia do listopada 2008r. nr "[...]" w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie podatku od towarów i usług za okres od grudnia 2008r. do grudnia 2009r. nr "[...]" w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie podatku od towarów i usług za okres od stycznia 2010r. do grudnia 2010r. oddala skargi


UZASADNIENIE

Decyzjami z dnia "[...]" Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej określił "A" Spółka z o.o. z siedzibą w L. (dalej jako "spółka", "strona", "skarżąca") zobowiązanie w podatku od towarów i usług, nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny miesiąc za poszczególne miesiące lat 2008-2010.

W wymienionych decyzjach organ stwierdził m.in., że spółka nie miała prawa do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony wynikający z faktur VAT wystawionych przez sieci handlowe ("[...]") tytułem opłat, których pobieranie naruszało art.15 ust.1 pkt 4 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz.U. z 2003r. nr 153, poz.1503 ze zm.). W latach 2008-2010 spółka współpracowała z wymienionymi podmiotami na podstawie zawartych umów, których przedmiotem było określenie warunków sprzedaży towarów spółki do sklepów ww. sieci. Na podstawie tych umów spółka była zobowiązana do uiszczania na rzecz ww. podmiotów innych opłat niż marża handlowa. Stosownie do art.15 ust.1 pkt 4 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, pobieranie innych niż marża handlowa opłat za przyjęcie towaru do sprzedaży stanowi czyn nieuczciwej konkurencji, a czyn taki w myśl art.3 ust.1 tej ustawy został zdefiniowany przez ustawodawcę jako działanie sprzeczne z prawem lub dobrymi obyczajami, które zagraża lub naraża interes innego przedsiębiorcy lub klienta. Organ wskazał, że sprzeczność z prawem pobierania tego typu opłat potwierdzają m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 2006r., sygn. II CK 378/05 i uchwała Sądu Najwyższego z dnia 19 sierpnia 2009r., sygn. III CZP 58/09. Sąd Najwyższy orzekł, że zastrzeganie dodatkowych opłat przez przedsiębiorcę handlowego za sam fakt, że kupowane towary znajdują się w sprzedaży w sklepach należących do tego przedsiębiorcy stanowi czyn nieuczciwej konkurencji i powoduje nieważność umowy (sygn. II CK 378/05). Organ stwierdził, że art.58 Kodeksu cywilnego (dalej jako "K.c.") przesądza o tym, że umowy zawarte między spółką, a wielkimi sieciami handlowymi były nieważne. Wobec powyższego, zgodnie z art.88 ust.3a pkt 4 lit. c ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2011 r., nr 177, poz.1054 ze zm.), dalej jako "ustawa VAT", spółce nie przysługiwało prawo do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony wynikający z faktur wystawionych przez wymienionych kontrahentów z tytułu opłat tzw. półkowych.

Decyzje stały się ostateczne.

O stwierdzenie nieważności opisanych decyzji w części dotyczącej wyłączenia - na podstawie art.88 ust.3a pkt 4 lit. c ustawy VAT – faktur VAT i faktur korygujących wystawionych przez sieci handlowe z podstawy obniżenia podatku należnego, strona wniosła pismami z dnia 11 lutego 2014r., powołując jako podstawę art.247 §1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz.U z 2012r., poz.749 ze zm.), dalej jako "O.p."

W uzasadnieniu wniosków wskazała, że decyzje rażąco naruszają art.58 §2 K.c. w związku z art.15 ust.1 pkt 4 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, poprzez uznanie (na podstawie nieaktualnego wyroku Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 2006r.), że postanowienia umowy zawartej przez sieć handlową z dostawcą, przewidujące inne niż marża handlowa opłaty za przyjęcie towaru do sprzedaży są, na mocy art.58 §2 K.c., nieważne jako sprzeczne z dobrymi obyczajami kupieckimi, podczas gdy (jak wynika z uchwały Sądu Najwyższego z dnia 9 sierpnia 2009r. i późniejszego orzecznictwa SN) przyjmuje się, że art.18 ust.1 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji stanowi przepis szczególny w stosunku do art.58 K.c., a zatem uchyla sankcje nieważności na rzecz sankcji przewidzianych w tym przepisie. Konsekwencją powyższego jest rażące naruszenie art.88 ust.3a pkt 4 lit. c ustawy VAT, poprzez uznanie, że opisane faktury, potwierdzają czynności, do których zastosowanie ma art.58 K.c., podczas gdy do tych faktur zastosowanie ma art.18 ust.1 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, wyłączający zastosowanie art.58 K.c..

Decyzjami z dnia "[...]" Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej odmówił stwierdzenia nieważności opisanych decyzji z dnia "[...]". Organ wskazał na zakres postępowania prowadzonego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji oraz pojęcie rażącego naruszenia prawa. Podkreślił, że strona bezzasadnie stwierdza, że wydając decyzje organ oparł się na nieaktualnym poglądzie wyrażonym we wcześniejszym orzecznictwie Sądu Najwyższego. Przepisem prawa materialnego stanowiącym podstawę wydania decyzji był art.88 ust.3a pkt 4 lit. c ustawy VAT, który odwołuje się do całego art.58 K.c. W uzasadnieniach decyzji wskazano na możliwość uznania umowy o pobieranie opłat z tytułu tzw. półkowego jako sprzecznej z art.15 ust.1 pkt 4 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, a tym samym nieważnej z mocy art.58 §1 K.c. Organ nie zgodził się z zarzutem oparcia decyzji na nieaktualnym poglądzie Sądu Najwyższego, ewidentnie sprzecznym z prawem. Analiza treści powołanych wyroków Sądu Najwyższego co do oceny ważności postanowień umów o pobieranie innych niż marża handlowa opłat za przyjęcie towaru do sprzedaży nie wykazuje sprzeczności i zmiany w poglądach SN. Przedmiotem rozważań w uchwale z dnia 19 sierpnia 2009r., sygn. III CZP 58/2009, nie była kwestia dopuszczalności oceny nieważności takich umów, ale podstawy dochodzenia roszczeń z tego tytułu. Organ zaznaczył, że treść uchwały i jej uzasadnienie wskazują inną płaszczyznę poruszanego zagadnienia, tj. podstawy roszczenia, która stanowi przepis szczególny ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, a nie kwestia ważności postanowień umowy stanowiących czyn nieuczciwej konkurencji. Art.88 ust.3a pkt 4 lit. c ustawy VAT odwołuje się do art.58 K.c. i art.83 K.c., a więc do ważności czynności, z którą podatnik wiąże prawo do odliczenia. Z tego punktu widzenia powołana uchwała nie ma w sprawie znaczenia, gdyż nie wyklucza badania ważności umowy lub jej poszczególnych postanowień i wbrew stanowisku strony nie ilustruje zmiany, odejścia od niezgodnego z prawem stanowiska w dotychczasowym orzecznictwie. Nadto organ podniósł, że w sprawie dysponował dowodami w postaci wyroków odnoszących się do sporu spółki ze spółką B. – wyrok Sądu Okręgowego we W. z dnia "[...]"., sygn. "[...]" i wyrok Sądu Apelacyjnego we W. z dnia "[...]", sygn. "[...]".

W konsekwencji powyższego strona wniosła o ponowne rozpoznanie spraw. Podtrzymała swoje stanowisko z wniosków o stwierdzenie nieważności decyzji i zarzuciła naruszenie art.247 §1 pkt 3 O.p., poprzez odmowę stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 5 listopada 2013r. Zdaniem spółki uchwała SN, sygn. III CZP 58/2009, dotyczy kwestii nieważności postanowień umownych ustanawiających inne niż marża handlowa opłaty za przyjęcie towaru do sprzedaży – Sąd opowiedział się za poglądem, że art.18 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji "wypiera" sankcje nieważności przewidziane w art.58 K.c. Naruszenie prawa ma charakter rażący, gdyż wynika z ugruntowanego orzecznictwa SN dotyczącego "opłat półkowych". W ocenie spółki, w sprawie nie mają znaczenia wyroki odnoszące się do sporu spółki ze spółką B., gdyż nie dotyczą faktur wyłączonych z podstawy odliczenia podatku, nie przesądzają w żaden sposób o nieważności transakcji ocenianych przez sądy powszechne, a ponadto wiążą jedynie w zakresie sentencji.

Zaskarżonymi decyzjami z dnia "[...]" Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej utrzymał w mocy opisane decyzje. Podniósł, że już samo wskazanie przez stronę, że rażącego naruszenia prawa dopatruje się w naruszeniu "dominującego" orzecznictwa Sądu Najwyższego świadczy o tym, że nie została spełniona przesłanka z art.247 §1 pkt 3 O.p. Rażącym naruszeniem prawa nie są różnice interpretacyjne, jakie mogą pojawić się na tle stosowania danego przepisu. Organ podtrzymał swoje stanowisko, że uchwała Sądu Najwyższego z dnia 19 sierpnia 2009r. nie przesądza o wyłączeniu stosowania art.58 K.c., w przypadku czynności będących przejawem czynów nieuczciwej konkurencji. Stanowisko takie przyjął Sąd Okręgowy we W. rozstrzygając spór między spółką, a jej kontrahentem (wyrok z dnia "[...]"). Podobny pogląd wyrażany jest też w doktrynie – roszczenie o wydanie bezpodstawnie uzyskanych korzyści, uregulowane w art.18 ust.1 pkt 5 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, należy do typowych środków cywilnoprawnych przewidzianych przez ustawy regulujące ochronę własności intelektualnej. Powyższe świadczy o tym, że poglądy na ten temat są różne i twierdzenie, że w takiej sytuacji doszło do rażącego naruszenia prawa w procesie jego stosowania jest błędne. Nadto organ zaznaczył, że spółka dezawuuje uzasadnienie wyroku Sądu Okręgowego jako źródła wiedzy na temat stosowania prawa, a sama przypisuje walor prawa stanowionego uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z dnia 19 sierpnia 2009r. Z formalnego punktu widzenia oba uzasadnienia mają tę samą moc w procesie wykładni prawa. Podobnie organ odniósł się do wskazanych we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, argumentów wynikających z wydanych interpretacji indywidualnych w zakresie prawa podatkowego i zaznaczył, że wydane zostały także interpretacje zgodne z poglądem organu.

Reasumując, organ stwierdził, że wskazane rozbieżności interpretacyjne nie mogą stanowić podstawy, w świetle art.247 §1 pkt 3 O.p., do uchylenia decyzji odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej.

Skargi na opisane decyzje wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego A. Spółka z o.o.. Decyzjom zarzuciła naruszenie art.247 §1 pkt 3 O.p., poprzez odmowę stwierdzenia nieważności decyzji z dnia "[...]" ze względu na rażące naruszenie prawa, w sytuacji gdy z okoliczności sprawy wynika jasno, że organ zastosował art.88 ust.3a pkt 4 lit. c ustawy VAT, do faktur wystawionych przez sieci handlowe, stanowiących transakcje będące czynem nieuczciwej konkurencji, pomimo że do transakcji tych nie ma zastosowania sankcja określona w art.58 K.c., jako że – co wynika z ugruntowanego orzecznictwa SN – zastosowanie mają sankcje przewidziane w art.18 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonych decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie o ich uchylenie i przekazanie spraw do ponownego rozpoznania.

Skarżący nie zgodził się z organem, że odmienna wykładnia zastosowania art.58 K.c., w przypadku deliktów z czynów nieuczciwej konkurencji, wyklucza uznanie dopuszczenia się organu rażącego naruszenia prawa. Rozbieżność orzecznictwa nie wyklucza sama przez się możliwości, że jeden z dwóch sprzecznych ze sobą poglądów wyrażonych w tym orzecznictwie jest na tyle wadliwy, że jego przyjęcie przez organ podatkowy stanowi rażące naruszenie prawa. Spółka podkreśliła, że błędny pogląd prawny, że dopuszczenie się przez przedsiębiorcę deliktu nieuczciwej konkurencji powoduje nieważność, na zasadzie art.58 K.c., postanowienia umownego przewidującego zakazane świadczenie - stanowi "pokłosie" błędnego poglądu sformułowanego w wyroku SN z dnia 26 stycznia 2006r. Sąd Najwyższy w uchwale z 19 sierpnia 2009r. rozstrzygnął, że pogląd ten jest błędny, gdyż art.18 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji wyklucza zastosowanie art.58 K.c. Za takim poglądem zdają się przemawiać indywidualne interpretacje podatkowe analizujące skutki podatkowe wygrania przez dostawcę sieci handlowej sporu sądowego o zwrot tzw. "opłat półkowych". Z tych względów decyzje w sposób rażący naruszają art.88 ust.3a pkt 4 lit. c ustawy VAT, skoro do wskazanych tam transakcji pomiędzy spółką, a sieciami handlowymi nie ma zastosowania art.58 K.c. Rażącego charakteru naruszenia nie zmienia fakt, że w niektórych orzeczeniach sądów powszechnych wciąż pojawia się pogląd, że postanowienia umowne stanowiące delikt nieuczciwej konkurencji były nieważne z mowy art.58 K.c.

W odpowiedziach na skargi Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej wniósł o ich oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje.

Skargi nie zasługują na uwzględnienie.

Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego aktu organu podatkowego z punktu widzenia jego legalności, tj. z punktu widzenia jego zgodności z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", wynika zaś, że zaskarżony akt ulega uchyleniu wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli Sądu były decyzje wydane w trybie nadzwyczajnym, jakim jest stwierdzenie nieważności decyzji.

Na wstępie niniejszych rozważań zwrócić należy uwagę, iż jedną z fundamentalnych zasad postępowania podatkowego jest wyrażona w art. 128 O.p. zasada trwałości decyzji ostatecznych, która ma na celu nie tylko ochronę praw nabytych strony, ale w ogóle istniejącego porządku prawnego. Pewność obrotu prawnego wymaga, by decyzje ostateczne w sprawach podatkowych były co do zasady trwałe. W systemie prawa polskiego każda ostateczna decyzja podatkowa korzysta z domniemania prawidłowości. Organ podatkowy, który wydał decyzję wadliwą, jest tą decyzją związany do czasu jej zmiany w sposób przewidziany prawem. Wszelkie decyzje ostateczne organów podatkowych, zgodnie z zasadą ich trwałości, mogą być weryfikowane zupełnie wyjątkowo, tylko i wyłącznie w określonych trybach nadzwyczajnych. Doniosłość tej zasady powoduje, jak się podkreśla w doktrynie prawa podatkowego, że stabilizacja porządku prawnego jest wartością większą niż potrzeba eliminowania z obrotu prawnego wadliwych decyzji. Mimo to ustawodawca przewidział tryby wzruszania decyzji ostatecznych, a jednym z nich jest przewidziana w art. 247 O.p. możliwość stwierdzenia nieważności decyzji.

W dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zwracano uwagę, iż stwierdzenie nieważności decyzji jest jednym z nadzwyczajnych trybów procesowych, którego przedmiotem jest weryfikacja prawidłowości decyzji ostatecznej wydanej w zwykłym postępowaniu administracyjnym. Celem postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest ustalenie, czy decyzja ostateczna nie jest obarczoną jedną z wad wymienionych w art. 247 § 1 O.p. i - w razie stwierdzenia wadliwości decyzji dotychczasowej - doprowadzenie do jej uchylenia i wydania nowej decyzji rozstrzygającej o istocie sprawy albo stwierdzenie, że decyzja dotychczasowa została wydana z określonym naruszeniem prawa.

Postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji toczy się zatem w zawężonych ramach. Zgodnie z ugruntowanymi poglądami orzecznictwa sądowoadministracyjnego, występując o wzruszenie decyzji w jednym z trybów nadzwyczajnych (w tym przypadku - wnosząc o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej), strona zobowiązana jest do przytoczenia argumentacji odpowiadającej treści przesłanki, od zaistnienia której uzależniono dopuszczalność prowadzenia postępowania. Stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej, co do zasady, służy eliminowaniu konsekwencji szczególnie poważnych wad materialnych decyzji, a nie błędów natury proceduralnej.

W rozpoznanej sprawie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczęte zostały na wnioski podatnika, w których jako podstawę wskazano art. 247 § 1 pkt 3 O.p. Zgodnie z tym przepisem organ podatkowy stwierdza nieważność decyzji ostatecznej, która została wydana z rażącym naruszeniem prawa.

Rażące naruszenie prawa, o którym mowa w cytowanym powyżej przepisie, dotyczy przypadków ciężkiego naruszenia prawnie uregulowanego porządku lub treści czynności prowadzonych w postępowaniu zmierzającym do wydania decyzji lub też w stadium orzekania, czyli przy załatwianiu sprawy ostateczną decyzją. Przyjmuje się, że naruszenie prawa będzie miało cechę "rażącego" wtedy, gdy czynności w postępowaniu organów podatkowych lub istota załatwienia sprawy są zaprzeczeniem treści obowiązującej regulacji prawnej (J. Borkowski (w) B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki, Ordynacja podatkowa - Komentarz 2010, UNIMEX, str. 1023). Zgodnie z utrwalonymi poglądami w orzecznictwie sądów administracyjnych "rażące naruszenie prawa" to takie uchybienie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa (por.: wyroki NSA z dnia 6 lutego 2006 r., sygn. akt I FSK 439/05, publik. ONSAiWSA z 2007 r. Nr 1, poz. 13; z dnia 16 października 2008 r., I FSK 1237/07; z dnia 21 maja 2009 r., Sygn. akt II FSK 131/08; z dnia 1 października 2009 r., sygn. akt II FSK 667/08; z dnia 12 października 2011 r., sygn. akt II FSK 736/10; z dnia 2 października 2013 r., sygn. akt II FSK 2679/11 publik. w CBOS oraz S. Babiarz, Rażące naruszenie prawa jako przesłanka stwierdzenia nieważności decyzji, Jurysdykcja Podatkowa, nr 1 z 2010, s. 68 i nast.). Poglądy te podziela również Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę.

Tego rodzaju rażące naruszenie prawa, jak trafnie przyjął organ, nie wystąpiło w rozpoznawanej sprawie.

We wnioskach o stwierdzenie nieważności decyzji skarżąca wskazała na rażące naruszenie art. 58 §2 K.c. w związku z art.15 ust.1 pkt 4 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Zdaniem skarżącej, przepisy te naruszono w sposób rażący gdyż uznano, że postanowienia umowy przewidujące inne niż marża handlowa opłaty za przyjęcie towaru do sprzedaży są, na mocy art.58 §2 K.c., nieważne, podczas gdy zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 9 sierpnia 2009r. i późniejszego orzecznictwa, przyjmuje się, że art.18 ust.1 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji stanowi przepis szczególny w stosunku do art.58 K.c., a zatem uchyla sankcje nieważności na rzecz sankcji przewidzianych w tym przepisie. Konsekwencją powyższego jest z kolei rażące naruszenie art.88 ust.3a pkt 4 lit. c ustawy VAT, poprzez uznanie, że opisane faktury, potwierdzają czynności, do których zastosowanie ma art.58 K.c..

Zgodnie z art.88 ust.3a ust.4 lit.c ustawy VAT, nie stanowią podstawy do obniżenia podatku należnego oraz zwrotu różnicy podatku lub zwrotu podatku naliczonego faktury i dokumenty celne w przypadku gdy wystawione faktury, faktury korygujące, dokumenty celne potwierdzają czynności, do których mają zastosowanie przepisy art.58 i 83 Kodeksu cywilnego – w części dotyczącej tych czynności.

Przepis ten stanowił podstawę do zakwestionowania w decyzjach ostatecznych prawa spółki do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony wynikający z faktur wystawionych przez wymienionych kontrahentów z tytułu opłat tzw. półkowych.

Z kolei art.58 §1 K.c. stanowi, że czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy. W myśl art.58 §2 K.c., nieważna jest czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

W sprawie nie ma sporu co do tego, że zakwestionowane opłaty inne niż marża handlowa za przyjęcie towaru do sprzedaży przez kontrahentów spółki (tzw. opłaty półkowe) stanowiły czyn nieuczciwej konkurencji, wymieniony w art.15 ust.1 pkt 4 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Zgodnie z powołanym przez spółkę art.18 ust.1 pkt 5 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, w razie dokonania czynu nieuczciwej konkurencji, przedsiębiorca, którego interes został zagrożony lub naruszony, może żądać wydania bezpodstawnie uzyskanych korzyści, na zasadach ogólnych.

W rozpoznanej sprawie, organ w decyzjach ostatecznych powołał się zarówno na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 2006r., sygn. II CK 378/05, jak i uchwałę tego Sądu z dnia 19 sierpnia 2009r., sygn. III CZP 58/09. W wyroku z dnia 26 stycznia 2006r. Sąd Najwyższy orzekł, że: "(...) zastrzeganie dodatkowych opłat przez przedsiębiorcę handlowego za samo to, że kupowane od dostawcy towary znajdą się w sprzedaży w sklepach należących do tego przedsiębiorcy, utrudnia w sposób oczywisty dostęp do rynku i w ten sposób narusza dobre obyczaje kupieckie, o których mowa w art.3 ust.1 uznk. Jak się powszechnie przyjmuje, pojęcie dobrych obyczajów jest składnikiem klauzuli generalnej o szerszej formule, występującej pod nazwą zasad współżycia społecznego, którą posługuje się ustawodawca m.in. w art.58 §2 i w art.3531 k.c. (...) taka umowa, jako sprzecza z zasadami współżycia społecznego, jest nieważna (...)." Dalej Sąd stwierdził, że art.18 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji nie jest przepisem szczególnym, który wyłącza generalnie możliwość zastosowania do praktyk nieuczciwej konkurencji przepisów ogólnych Kodeksu cywilnego, regulujących wadliwość czynności prawnych, ale zawiera dodatkowe instrumenty ochrony przed metodami nieuczciwej konkurencji oraz sankcje za jej praktykowanie.

Natomiast w uchwale z dnia 19 sierpnia 2009r., Sąd Najwyższy stwierdził, że dopuszczalne jest dochodzenie ochrony na podstawie art.18 ust.1 pkt 5 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, bez sięgania do konstrukcji nieważności umowy. Sąd uzasadniając swoje stanowisko wskazał, że: "Pogląd taki uzasadnia wykładnia systemowa art.18 u.z.n.k., zawierającego dokładnie określony katalog roszczeń przysługujących pokrzywdzonemu przedsiębiorcy i stanowiącego regulację szczególną w stosunku do przepisów kodeksu cywilnego. Jeżeli zatem w tym przepisie, a także w innych przepisach rozdziału trzeciego ustawy zawarto katalog środków służących ochronie przed skutkami działań nieuczciwej konkurencji, to likwidacja tych skutków powinna następować również według tej regulacji. Także odrębności wynikające z art.20 i nast. u.z.n.k. przemawiają za traktowaniem roszczenia przewidzianego w art.18 ust.1 pkt 5 jako regulacji szczególnej. Za ugruntowane należy uznać stanowisko, że przepisy szczególne mogą wyłączać stosowanie art.58 k.c., a co za tym idzie, skutki określonych zachowań można oceniać odrębnie, bez potrzeby sięgania do ogólnych przepisów o nieważności umowy."

Mając na uwadze powyższe, Sąd zgadza się z organem, że w powołanej uchwale Sąd Najwyższy rozważał kwestię roszczeń przysługujących pokrzywdzonemu przedsiębiorcy wskutek stwierdzenia dokonania czynów nieuczciwej konkurencji. W wyniku czego doszedł do przekonania, że art.18 ust.1 pkt 5 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji stanowi wystarczającą podstawę dochodzenia przewidzianych w nim roszczeń. Stwierdził, że wówczas nie ma potrzeby rozważania kwestii nieważności umowy. Powyższe nie jest jednak równoznaczne z zakazem badania ważności takiej umowy, zwłaszcza gdy jest to niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy, której przedmiotem nie jest wyłącznie roszczenie pokrzywdzonego przedsiębiorcy. Taka sytuacja występuje np. w sprawach podatkowych, w których organy stosują art.88 ust.3a pkt 4 lit. c ustawy VAT. W takich sprawach organy nie stosują art.18 ust.1 pkt 5 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, a jedynie zobligowane są do rozważenia ważności postanowień umowy, które są uznawane za czyny nieuczciwej konkurencji.

Wskazać przy tym należy, że wbrew twierdzeniom skarżącej w powyższej kwestii, po opisanej uchwale, nie ma jednolitości w orzecznictwie sądów powszechnych orzekających w sprawach roszczeń z tytułu opłat tzw. półkowych. W części wyroków sądy stwierdzają, że umowy zawierające postanowienia dotyczące opłat innych niż marża handlowa za wprowadzenie towaru do sprzedaży, są nieważne. Najlepszym przekładem powyższego jest wyrok Sądu Okręgowego we W. z dnia "[...]" sygn. "[...]", który zapadł w sprawie z powództwa skarżącej przeciwko jednej z sieci handlowych i stanowi część zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego..

Sąd w pełni podziela stanowisko organu podatkowego, że o rażącym naruszeniu prawa nie możemy mówić wówczas, gdy istnieje rozbieżność w orzecznictwie i każdy z poglądów można uzasadnić w sposób, który nie narusza prawa. Z rażącym naruszeniem prawa mamy do czynienie wówczas, gdy jakiś pogląd jest ewidentnie sprzeczny z prawem, gdy sprzeczność ta jest oczywista w zastawieniu z samym brzmieniem przepisu.

Tym samym stwierdzić należy, że w sprawie nie doszło do rażącego naruszenia wymienionych we wnioskach o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznych przepisów. W konsekwencji powyższego, organ nie miał podstaw do zastosowania w rozpoznanych sprawach art.247 §1 pkt 3 O.p. i prawidłowo odmówił stwierdzenia nieważności opisanych decyzji ostatecznych.

Stwierdzając, że zaskarżone decyzje nie naruszają prawa, na podstawie art.151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd oddalił skargi.