Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 1101/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2016-03-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Ubezpieczenie społeczne
Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 118 ust. 1, ust. 2a
journal: Dz.U. 2013 poz 1403
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 29 marca 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka Protokolant st. specjalista Lidia Porczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 marca 2016 roku sprawy ze skargi Gminy A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości oddala skargę. ls


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...], nr [...], po rozpoznaniu odwołania Gminy A., utrzymało w mocy decyzję Starosty [...] wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej z dnia [...], nr [...] w sprawie przyznania nieodpłatnie prawa własności działki.

Stan faktyczny sprawy przedstawia się w sposób następujący:

Starosta [...] decyzją z dnia [...] orzekł o przyznaniu na rzecz P. W. nieodpłatnie prawa własności działki położonej we wsi S., gm. A., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr ewid. 47 o powierzchni 0,2355 ha stanowiącej własność gminy A. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał przepis art. 118 ust. 2a w zw. z art. 118 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz. U. z 2015 roku, poz. 704, dalej jako: "ustawa").

Kwestionując powyższą decyzję gmina A. wniosła odwołanie wskazując na naruszenie:

- art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 roku, poz. 267 ze zm., dalej jako: "K.p.a.") w zw. z art. 118 ust. 2a ustawy, bowiem przyznano P. W., osobie uprawnionej do zamieszkiwania w lokalu mieszkalnym wraz z najemcą, status strony postępowania o nieodpłatne nabycie prawa własności działki;

- art. 105 § 1 K.p.a. przez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy wniosek o nieodpłatne nabycie prawa własności działki nie podchodził od osoby legitymowanej do występowania w sprawie w charakterze strony;

- art. 118 ust. 1 ustawy przez przyznanie P. W. tylko części nieruchomości, która została przydzielona rolnikowi – J. W. w związku z przekazaniem gospodarstwa rolnego;

- art. 7, art. 77 § 1 i art. K.p.a. przez ustalenie, iż zakres uprawnień do władania nieruchomością przez P. W., jako osoby uprawnionej do zamieszkiwania w lokalu mieszkalnym wraz z najemcą, odpowiada zakresowi uprawnień do władania nieruchomością przez J. W., dożywotnio uprawnionemu do bezpłatnego użytkowania nieruchomości.

W motywach odwołania Gmina stwierdziła, że P. W. nigdy nie był uprawniony do bezpłatnego użytkowania nieruchomości, tak jak J. W., jego dziadek, który przekazał gospodarstwo rolne państwu. Wnioskodawca był jedynie osobą uprawnioną do zamieszkiwania z najemcą lokalu mieszkalnego, czyli J. W. Po śmierci ojca wnioskodawcy – Z. W., jego matka – J. W. zwróciła się do właściciela nieruchomości z wnioskiem o zalegalizowanie najmu. Zachowanie to wskazuje, że ani matka wnioskodawcy, ani jego poprzednik nie posiadali uprawnienia do bezpłatnego użytkowania nieruchomości w zakresie, w jakim odpowiadałoby to zakresowi władania nieruchomością przez J. W. Z opisanych powodów Gmina wniosła o uchylenie decyzji pierwszej instancji oraz o umorzenie postępowania.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania, przywołaną na wstępie decyzją, utrzymało w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. W motywach rozstrzygnięcia organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania wskazując następnie, iż Naczelnik Gminy A. ostateczną decyzją z dnia [...], na podstawie art. 9 i art. 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 roku o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. nr 21, poz. 118), orzekł o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego wraz budynkami położonego we wsi S. o powierzchni 8,45 ha, stanowiącego własność J. W. W decyzji tej zapisano, że J. W. korzysta z prawa bezpłatnego dożywotniego użytkowania działki o powierzchni 0,5 ha. Wojewoda [...] ostateczną decyzją z dnia [...] stwierdził nieodpłatne nabycie z mocy prawa, z dniem [...], przez Gminę A. własności nieruchomości Skarbu Państwa – działka nr ewid. 47, obręb [...] o powierzchni 0,2355 ha.

P. W. pismem z dnia 20 marca 2015 roku wniósł – na podstawie art. 118 ustawy – o nieodpłatne przekazanie działki nr ewid. 47 o powierzchni 0,2335 ha, na której znajdują się budynki mieszkalne i gospodarcze wskazując, iż J. W. będąc właścicielem gospodarstwa rolnego z budynkami, przekazał to gospodarstwo Skarbowi Państwa i w zamian uzyskał prawo bezpłatnego dożywotniego użytkowania zabudowanej działki nr ewid. 12/4 o obszarze 0,25 ha którą to użytkował do daty śmierci, czyli do 1981 roku. Nieruchomość później została objęta przez jego syna – Z. W., który zmarł w 2003 roku i po jego śmierci budynek znajdujący się na działce jest użytkowany w części przez P. W.

Następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze szczegółowo opisując stan faktyczny ustalony w sprawie i treść uregulowań ustawy wskazało, iż J. W. posiadał prawo do bezpłatnego dożywotniego użytkowania działki o powierzchni 0,5 ha (działka nr ewid. 12/2 według pierwotnej numeracji), co wprost wynika z decyzji Naczelnika Gminy A. z dnia [...]. J. W. zmarł w dniu 23 maja 1982 roku, dlatego jego syn – Z. W. wraz z żoną J. W. zamieszkiwali w lokalu mieszkalnym znajdującym się w budynku na działce nr ewid. 47 (uprzednio nr ewid. 12/4) o powierzchni 0,2355 ha. Syn Z. W. i J. W. – P. W. wniósł o przyznanie na własność działki nr ewid. 47 o powierzchni 0,2355 ha. Dla Kolegium wynika z tego, że wnioskodawca jest następcą prawnym osoby uprawnionej, jest zstępnym J. W., a zatem ma prawo złożyć wniosek na mocy art. 118 ust. 2a ustawy.

W sprawie ustalenia wymagało czy wnioskodawca po śmierci J. W. i Z. W., faktycznie władał w zakresie odpowiadającym uprawnieniom J. W. nieruchomością, a więc czy jest on użytkownikiem tejże nieruchomości. Strona odwołująca wywodzi, iż wnioskodawca skoro zamieszkiwał w lokalu mieszkalnym wynajmowanym Z. W. i J. W. przez Skarb Państwa lub gminę, to nie władał nieruchomością w granicach uprawnienia J. W., bowiem najemcy uprawnienie wynikające z art. 118 ust. 2a ustawy nie przysługuje.

W ocenie Kolegium zarzut Gminy nie jest uzasadniony, bowiem najemca nie jest stroną postępowania, a tym samym nie może skutecznie uzyskać prawa do nieodpłatnego nabycia własności danej działki, gdy nie jest zstępnym osoby uprawnionej do użytkowania działki gruntu. Tymczasem w sprawie nie jest wątpliwe, iż wnioskodawca jest zstępnym J. W., który był osobą uprawnioną. Zawarte w art. 118 ust. 2a ustawy określenie, że zstępny osoby uprawnionej, który po jej śmierci faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością, należy interpretować z uwzględnieniem znaczenia tego określenia w przepisach kodeksu cywilnego regulujących instytucję posiadania (art. 336 k.c.) oraz pośrednio z uwzględnieniem regulacji dotyczącej użytkowania jako ograniczonego prawa rzeczowego, natomiast nie można nadawać tym określeniom innego odrębnego, autonomicznego znaczenia. W szczególności słowa "faktyczne władanie" nie mogą być co do zasady zawsze utożsamiane z wymogiem osobistej, bezpośredniej, ciągłej pracy zstępnego osoby uprawnionej na nieruchomości.

Jak podkreślił organ, z akt wynika, że nieruchomością władał J. W. wraz z synem Z. W. do 1982 roku, a następnie Z. W. wraz z synem P. W. do 2003 roku, po tym czasie samodzielnie nieruchomością włada P. W. (zaświadczenie Sołtysa Sołectwa S. z dnia 19 kwietnia 2015 roku). Z treści postanowienia Sądu Okręgowego z dnia 27 lutego 2015 roku, sygn. akt: [...] i z oświadczenia wnioskodawcy złożonego podczas rozprawy administracyjnej wynika, że Z. W. dokonywał remontów nieruchomości, a po jego śmierci wnioskodawca robił to samo samodzielnie. Zdaniem Kolegium zebrany materiał dowodowy wskazuje, iż działka nr ewid. 47 (poprzednio nr ewid. 12/4), powstała w wyniku podziału działki nr ewid. 12/2, stanowiącej pierwotnie działkę oddaną w użytkowanie J. W., a będącej częścią jego gospodarstwa rolnego przejętego na własność Państwa, która była po jego śmierci w posiadaniu i użytkowaniu przez jego zstępnych. P. W., a uprzednio jego ojciec Z. W. władali nieruchomością tak jak J. W. Faktu tego nie zmienia zawarcie umów najmu lokalu mieszkalnego, bowiem organ odróżnił zakres umowy najmu od faktycznego władania nieruchomością. Wnioskodawca, jak i jego ojciec władali nieruchomością tak jak J. W., o czym świadczy nie tylko ocieplenie budynku, wymiana okien, ale i ogrodzenie nieruchomości, korzystanie z wszystkich znajdujących się na niej naniesień w tym budynków gospodarczych, zabezpieczanie tych budynków, ich odbudowa, dbanie o całą nieruchomość, dokonywanie na niej nasadzeń, co nie jest kwestionowane przez Gminę. Nieprzerwanie od dnia śmierci J. W. do chwili obecnej nieruchomość jest użytkowana przez jego zstępnych.

Jak podkreślił organ, władztwo nad nieruchomością i jej użytkowanie musi być realne i musi występować nieprzerwanie od dnia śmierci rolnika do dnia wydania decyzji w trybie art. 118 ustawy. Jednocześnie, nie ma podstaw do przyjmowania, że taka sytuacja nie ma miejsca w sprawie.

Także nie stanowi przeszkody do wydania decyzji na mocy art. 118 ust. 2a ustawy, zawarcie umów dzierżawy nieruchomości i opłacania z tego tytułu czynszu, bowiem decydujące znaczenie ma sama możność władania rzeczą. Gmina w treści odwołania eksponuje okoliczność zawarcia umowy najmu, co – w jej ocenie – przesądza o bezzasadności żądania oraz o braku przymiotu strony. Umowy najmu lokalu mieszkalnego, w ocenie Kolegium, nie stanowią przeszkody do wydania decyzji o nieodpłatnym przyznaniu prawa własności działki, bowiem sam fakt władania nieruchomością, a nie tylko lokalem mieszkalnym, nie został w żaden skuteczny sposób zakwestionowany przez Gminę.

Natomiast, brak przymiotu strony ma miejsce w przypadku art. 118 ust. 2a ustawy, gdy z wnioskiem o wydanie decyzji występuje najemca, który to nie jest zstępnym osoby uprawnionej. Taka sytuacja w sprawie nie miała miejsca.

Zarzut naruszenia art. 118 ust. 1 ustawy jest – w ocenie organu – chybiony, bowiem normy tej organ pierwszej instancji nie stosował stosując jedynie przepis art. 118 ust. 2a ustawy. Ponadto, skoro między dniem wydania decyzji przez Naczelnika Gminy A. z dnia [...], a dniem wydania decyzji przez organ pierwszej instancji, nastąpiły zmiany numeracji działek, podziały działki, a także zbyto część działek powstałych w wyniku podziału, to zwrotowi podlegała jedynie działka pozostająca we władaniu wnioskodawcy.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...], stwierdził nieodpłatne nabycie z mocy prawa, z dniem 27 maja 1990 roku, przez tę Gminę własności Skarbu Państwa nieruchomości oznaczonej jako działka nr ewid. 47 o powierzchni 0,2355 ha. Zatem decyzja Wojewody nie odnosi się do uprzednio oddanej w dożywotnie użytkowanie J. W. działki, lecz do działki, która pozostała w gestii Skarbu Państwa i podlegała procesowi komunalizacji. Tym samym nieodpłatne przyznanie prawa własności działki na mocy art. 118 ust. 2a ustawy, mogło się odnosić jedynie to tej działki.

W ocenie Kolegium, nie ma miejsca naruszenie art. 105 § 1 K.p.a. przez niezastosowanie, bowiem umorzenie postępowania w przypadku wniosku złożonego w oparciu o normę zawartą w art. 118 ust. 2a ustawy, co do zasady, nie powinno mieć miejsca, gdy z takim wnioskiem występuje podmiot, który twierdzi, że spełnia przesłanki określone w tej normie. Jeżeli dany podmiot, niezależnie czy zasadnie czy też nie, twierdzi, że spełnia przesłanki do uzyskania nieodpłatnie prawa własności działki to obowiązkiem organu jest przeprowadzenie merytorycznego postępowania. Wydanie postanowienia na mocy art. 61a K.p.a. byłoby przedwczesne, zaś umorzenie postępowania w przypadku ustalenia, że przesłanki nie są spełnione byłoby nieuzasadnione, bowiem w takim przypadku należy wydać decyzję merytoryczną (decyzję o odmowie przyznania nieodpłatnie prawa własności działki).

Wbrew zarzutom odwołania w sprawie nie ma także miejsca naruszenie art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a., bowiem materiał dowodowy został zebrany w sposób prawidłowy i materiał dowodowy nie jest kwestionowany przez Gminę. Odmienna ocena tego materiału nie stanowi o wadach postępowania.

Konkludując Kolegium wskazało, iż zebrany materiał dowodowy wskazuje, iż spełnione zostały przesłanki warunkujące wydanie decyzji na mocy art. 118 ust. 2a ustawy, co świadczy o tym, iż odwołanie Gminy nie mogło być skuteczne.

W skardze do sądu administracyjnego Gmina A. wnosząc o uchylenie decyzji obu instancji wskazała na naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik postępowania tj. art. 118 ust. 2a w zw. z art. 118 ust. 1 ustawy poprzez uznanie, iż przepisy te stanowią podstawę przyznania własności nieruchomości osobie uprawnionej do odpłatnego korzystania z nieruchomości, w tym do odpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego tj. P. W., którego uprawnienie do korzystania z nieruchomości jest pochodną uprawnienia do odpłatnego używania rzeczy wynikającego z zawartej umowy najmu lokalu z najemcą głównym lokalu lub osobie która korzysta bezprawnie z lokalu mieszkalnego w zamian za zapłatę wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z rzeczy.

W ocenie strony skarżącej w sprawie doszło także do naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., poprzez:

- ustalenie, iż zakres uprawnień do władania nieruchomością przez P. W. (osoby uprawnionej do zamieszkiwania w lokalu mieszkalnym wraz z najemcą – uprawnienie do odpłatnego używania rzeczy ale nie do pobierania z niej pożytków – art. 659 § 1 k.c.) odpowiada zakresowi uprawnień do władania nieruchomością przez J. W. dożywotnio uprawnionego do bezpłatnego użytkowania nieruchomości (uprawnionego do używania nieruchomości i pobierania z niej pożytków – art. 252 k.c.),

- ustalenie, iż zakres bezumownego korzystania z lokalu mieszkalnego oraz pomieszczenia gospodarczego odpowiada zakresowi uprawnień do władania nieruchomością przez J. W. dożywotnio uprawnionego do bezpłatnego użytkowania nieruchomości (uprawnionego do używania nieruchomości i pobierania z niej pożytków – art. 252 k.c.),

- ustalenie, iż P. W. w wieku lat 12 wraz z ojcem Z. W. rozpoczął władanie nieruchomością poprzez jej użytkowanie.

W motywach skargi jej autor wyjaśnił, iż wnioskodawca nigdy nie władał nieruchomością w zakresie uprawnień, jakie przysługiwały J. W., który przekazał gospodarstwo rolne Skarbowi Państwa. J. W. władał nieruchomością jako użytkownik – nieodpłatnie korzystał z nieruchomości o powierzchni 0,5 ha i posiadał uprawnienie do pobierania z niej pożytków. Wnioskodawca był jedynie osobą uprawnioną do zamieszkiwania z najemcą głównym lokalu mieszkalnego tj. J. W. i uprawnionym do korzystania z pomieszczeń gospodarskich tj. komórki w zamian za zapłatę czynszu najmu. Obecnie wnioskodawca bezprawnie korzysta z nieruchomości (bez jakiejkolwiek umowy) i z tego tytułu uiszcza na rzecz Gminy wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości. Ani Z. W. (ojciec wnioskodawcy) ani wnioskodawca nie władali nieruchomością w zakresie uprawnień J. W. Ich uprawnienie do odpłatnego korzystania z lokalu i pomieszczeń gospodarczych przydzielonych do lokalu wynikało ze stosunku najmu i nie było tożsame z zakresem uprawnień J. W., któremu przysługiwało uprawnienie do pobierania również pożytków (art. 252 k.c.). W przypadku korzystania z lokalu przez zstępnych J. W. pożytki cywilne z lokalu pobierał Skarb Państwa, a następnie Gmina w postaci czynszu najmu od najemców dwóch lokali znajdujących się na nieruchomości, a nie wnioskodawca. Po śmierci ojca wnioskodawcy, matka wnioskodawcy zwróciła się do właściciela nieruchomości z prośbą o zalegalizowanie stosunku najmu, co jest potwierdzeniem, iż po śmierci uprawnionego w myśl art. 118 ust. 1 ustawy z lokalu korzystała jego żona w zakresie uprawnień wynikających z umowy najmu. Wnioskodawca, mający wówczas 12 lat był jedynie uprawniony do zamieszkiwania w lokalu z głównym najemcą. Wobec zawarcia ww. umów najmu skarżący stwierdził, iż wnioskodawcy można przypisać status osoby uprawnionej do zamieszkiwania w lokalu mieszkalnym wraz z najemcą, a nie status osoby uprawnionej do bezpłatnego użytkowania nieruchomości taki jaki posiadał J. W.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, w ślad za organem pierwszej instancji, naruszyło art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., gdyż błędnie ustaliło, iż zakres uprawnień do władania nieruchomością przez P. W. (osoby uprawnionej do zamieszkiwania w lokalu mieszkalnym wraz z najemcą) odpowiada zakresowi uprawnień do władania nieruchomością przez użytkownika J. W. dożywotnio uprawnionego do bezpłatnego użytkowania nieruchomości. Ustalenie organu, iż po śmierci J. W. dwunastoletni wówczas wnioskodawca objął nieruchomość we władanie wraz ze swoim ojcem i stał się jej użytkownikiem, jest sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego oraz logicznego rozumowania. Fakt wykonywania bieżących napraw i remontów obciążających najemcę nie przesądza o uprawnieniu do bezpłatnego użytkowania nieruchomości. Wykonywanie napraw i remontów przez wnioskodawcę wynikało z obowiązków obciążających najemców lokali mieszkalnych zgodnie z art. 6b ust 2 ustawy z 21 czerwca 2001 roku o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego. Co więcej wnioskodawca sam przyznał, iż zajmował lokal mieszkalny na podstawie umowy najmu, a po jej rozwiązaniu płaci Gminie odszkodowanie za bezumowne korzystanie z lokalu.

W świetle art. 118 ust. 2a ustawy zakres władztwa zstępnego uprawnionego, który po śmierci tej osoby "faktycznie włada" tą nieruchomością wyznaczony jest zakresem odpowiadającym uprawnieniom jakie posiadała osoba zmarła. W sprawie nie można uznać, iż zakres uprawnień do władania nieruchomością przez wnioskodawcę jest tożsamy z zakresem uprawnień J. W., ponieważ tenże nie płacił jakiemukolwiek podmiotowi czynszu najmu lub odszkodowania za bezumowne korzystanie z nieruchomości, tak jak czyni to wnioskodawca.

Z brzmienia przepisu art. 118 ust. 2a ustawy wynika, iż wolą ustawodawcy, było przyznanie prawa ubiegania się o nieodpłatne przyznanie własności działki, oddanej do użytkowania wieczystego z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, określonej ściśle kategorii osób, spełniających warunki określone w tym przepisie. Roszczenia z tego przepisu nie przysługują zatem wszystkim zstępnym rolnika, lecz jedynie zstępnym określonym w ust. 2a tego przepisu, a więc tym, którzy po śmierci rolnika faktycznie władają działka w zakresie wynikającym z prawa użytkowania. Uprawnienie do bezpłatnego uzyskania prawa własności działki pozostawionej rolnikowi do dożywotnego użytkowania uzależnione jest od spełnienia kumulatywnie dwóch przesłanek, czyli wnioskodawca musi być zstępnym osoby, której przysługiwało prawo bezpłatnego dożywotniego użytkowania działki i jednocześnie faktycznie władać nią w zakresie odpowiadającym uprawnieniom przysługującym zmarłemu rolnikowi. Najpóźniej z chwilą śmierci uprawnionego rolnika działka gruntu pozostająca w dożywotnim użytkowaniu powinna zostać przejęta w posiadanie przez zstępnego i być nieprzerwanie użytkowana zgodnie z jej przeznaczeniem.

J. W., który przekazał gospodarstwo rolne był uprawniony do korzystania z całej nieruchomości, na której znajduje się budynek mieszkalny i pomieszczenia gospodarskie (uprawnienie do używania i pobierania z nieruchomości pożytków), natomiast jego zstępni korzystali odpłatnie z jednego lokalu mieszkalnego i pomieszczenia gospodarczego na podstawie umów najmu. Nie objęli w posiadanie całej nieruchomości tak jak ich poprzednik gdyż część nieruchomości została objęta w posiadanie zależne przez najemców drugiego lokalu mieszkalnego znajdującego się na nieruchomości. Zatem zakres faktycznego władania lokalem i pomieszczeniami przynależnymi przez Z. W. i P. W. nie odpowiadał nieodpłatnemu użytkowaniu całej nieruchomości przez J. W. Przy czym nieruchomość użytkowana oznacza nieruchomość będącą przedmiotem uprawnień z art. 252 k.c., czyli uprawniony posiada prawo jej używania oraz pobierania z niej pożytków. Tymczasem, ani wnioskodawca ani jego poprzednik Z. W. nie posiadali uprawnienia do pobierania pożytków z nieruchomości, co więcej byli zobowiązani do uiszczania pożytków na rzecz innego podmiotu – czynszu najmu. Podstawą prawną zapłaty czynszu najmu przez wnioskodawcę jest niewątpliwie art. 6881 § 1 k.c. Obecnie wnioskodawca korzysta z nieruchomości bezprawnie i uiszcza z tego tytułu wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do postanowień art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 roku, poz. 270 ze zm., dalej jako: "P.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż Sąd bada zgodność z prawem (legalność) zaskarżonego aktu pod kątem jego zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" – "c" P.p.s.a.). Stosownie do uregulowania art. 151 P.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części, Sąd skargę oddala w całości albo w części.

Oceniając legalność zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że organy prawidłowo przeprowadziły postępowanie dowodowe, ustaliły stan faktyczny i wydały rozstrzygnięcia odpowiadające zebranym dowodom oraz przepisom prawa.

Wywody Sądu powinna rozpocząć uwaga, iż przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Starosty w sprawie przyznania na rzecz P. W. nieodpłatnie prawa własności działki położonej we wsi S., gm. A., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr ewid. 47 o powierzchni 0,2355 ha stanowiącej własność gminy A.

Przystępując do merytorycznej oceny zasadności skargi wskazać należy, iż podstawę prawną rozstrzygnięcia w sprawie stanowił przepis art. 118 ust. 2a w zw. z art. 118 ust. 1 powołanej wcześniej ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników. Przepis art. 118 ust. 1 ustawy określa, iż osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki. Natomiast kolejny przepis – art. 118 ust. 2a ustawy – stanowi, iż z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki określonej m.in. w ust. 1 może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością.

Z treści powołanych przepisów wynika, że uwzględnienie wniosku strony (następcy prawnego osoby, której przysługiwało prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu) o przyznanie nieodpłatnie własności działki może nastąpić tylko, gdy spełnione są kumulatywnie dwie przesłanki. Przede wszystkim, z wnioskiem może wystąpić tylko zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w art. 118 ust. 1 ustawy i po drugie – następca po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością.

W sprawie nie ulega wątpliwości i nie jest przedmiotem sporu między stronami, iż J. W., na mocy decyzji Naczelnika Gminy A. z dnia [...], przekazał na własność Państwa gospodarstwo rolne w zamian za rentę. Na mocy wspomnianej decyzji J. W. uzyskał prawo do bezpłatnego dożywotniego użytkowania działki o powierzchni 0,5 ha. J. W. użytkował ww. działkę o powierzchni 0,5 ha do swojej śmierci, czyli do 1981 roku. Po tej dacie działka została objęta w użytkowanie przez syna J. W. – Z. W., który użytkował ją także do swojej śmierci, czyli do 2003 roku. Po tej dacie działka jest użytkowana przez wnioskodawcę – P. W., który jest synem Z. W. i wnuczkiem J. W.

Z przytoczonych powyżej faktów – zdaniem składu orzekającego – niezbicie wynika, że wnioskodawca jest następcą prawnym zarówno Z. W., jak i J. W., który uzyskał prawo do bezpłatnego dożywotniego użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu w zamian za rentę. W kontekście ww. okoliczności nie znajduje uzasadnienia twierdzenie strony skarżącej kontestujące następstwo prawne wnioskodawcy po swoim dziadku – J. W.

Odnosząc się do zarzutów strony skarżącej podnoszonych zarówno w toku postępowania administracyjnego (w treści odwołania), jak i w uzasadnieniu skargi wyjaśnić wypada, iż oceny w przedstawionym zakresie nie zmienia okoliczność, iż wnioskodawca, jak i jego matka użytkują lokal mieszkalny na podstawie umowy najmu, czy w formie bezumownej uiszczając z tego tytułu czynsz. Przede wszystkim, zauważyć wypada pogląd zaprezentowany w judykaturze, który podziela także skład orzekający w sprawie niniejszej, iż ustawodawca w treści art. 118 ust. 2a ustawy posłużył się cywilistyczną konstrukcją posiadania rzeczy. Zgodnie z art. 336 K. c. posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Posiadanie według Kodeksu cywilnego jest szczególnym, pozostającym pod ochroną prawa, stanem faktycznym, który polega na faktycznym władztwie rozumianym jako sama możność władania rzeczą. Efektywne w sensie gospodarczym korzystanie z rzeczy (nieruchomości) nie jest konieczną przesłanką posiadania, dla istnienia posiadania nie jest konieczne rzeczywiste korzystanie z rzeczy, lecz sama możliwość takiego korzystania. Przepis art. 336 K.c. rozróżnia wszak posiadanie samoistne i zależne, a istotą posiadania zależnego jest władztwo nad cudzą rzeczą w zakresie odpowiadającym prawu podmiotowemu – innemu niż własność – które posiadacz wykonuje. Zgodnie z przepisem art. 118 ust. 2a ustawy zakres władztwa zstępnego uprawnionego, który po śmierci tej osoby faktycznie włada tą nieruchomością wyznaczony jest zakresem odpowiadającym uprawnieniom jakie posiadała osoba zmarła. Innymi słowy, zstępny uprawnionego ma faktycznie władać nieruchomością w takim zakresie jak uprawniony, czyli jak użytkownik. Badając tym samym, czy zstępny uprawnionego spełnia przesłankę określoną w art. 118 ust. 2a ustawy, należy ustalić czy przedmiotową nieruchomością faktycznie włada jak użytkownik, czy jest zatem posiadaczem zależnym w rozumieniu art. 336 K. c. Zdaniem Sądu, zawarte w art. 118 ust. 2a ustawy określenie, że zstępny osoby uprawnionej, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością, należy interpretować z uwzględnieniem znaczenia tego określenia w przepisach kodeksu cywilnego regulujących instytucję posiadania (art. 336 K.c.) oraz pośrednio z uwzględnieniem regulacji dotyczącej użytkowania jako ograniczonego prawa rzeczowego, natomiast nie można nadawać tym określeniom innego, odrębnego, autonomicznego znaczenia. W szczególności słowa faktyczne władanie nie mogą być co do zasady zawsze utożsamiane z wymogiem osobistej, bezpośredniej, ciągłej pracy zstępnego osoby uprawnionej na przedmiotowej nieruchomości (por. np. wyrok NSA z dnia 14 lipca 2011 roku, sygn. akt: II OSK 1096/10 oraz wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 3 października 2012 roku, sygn. akt: II SA/Wr 512/12; wszystkie powołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl).

W tym miejscu warto także zaakcentować, że czym innym jest korzystanie z lokalu mieszkalnego, co niewątpliwie miało miejsce na podstawie umowy najmu, a czym innym jest uprawnienie do użytkowania działki gruntu, które miało swoje źródło, zarówno w odniesieniu do J. W., jak i jego następców prawnych, w treści decyzji z [...]. Korzystanie z lokalu na podstawie umowy najmu nie skutkuje tym, że w tym samym trybie, w tej samej postaci, wnioskodawca korzysta z działki gruntu określonej w decyzji z [...].

Ustalenia organów obu instancji poczynione w sprawie – wbrew twierdzeniom autora skargi – nie naruszają zasad wynikających z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Powołane przepisy wskazując, iż organy w toku postępowania stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmując wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.). Innymi słowy, organ jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 K.p.a.), co powinno znaleźć swoje odzwierciedlenie w treści uzasadnienia skonstruowanego zgodnie z wymaganiami wynikającymi z art. 107 § 3 K.p.a.

W sprawie – zdaniem Sądu – ustalenia organów są pełne, nie powodują sprzecznych wniosków, czy nie pozostawiają wątpliwości. Akta administracyjne są kompletne, potwierdzają wszystkie twierdzenia organu i wyjaśniają wszelkie kwestie mające wpływ na rozstrzygnięcie. Wszelkie kwestie mające wpływ na rozstrzygnięcie zostały w sprawie ustalone w sposób bezsporny i niewątpliwy. Okoliczność, iż strona skarżąca nie podziela wniosków wyciągniętych przez organ z treści dowodów załączonych do akt administracyjnych, nie świadczy o tym, że ustalenia organów są błędne, niekompletne, pozbawione rzetelności, zatem stanowią naruszenie powołanych wcześniej przepisów.

Rekapitulując Sąd uznał działanie organów administracji w przedmiotowej sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego. Skład orzekający nie dopatrzył się również naruszenia przepisów procedury w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec czego, na podstawie art. 151 P.p.s.a., Sąd orzekł w wyroku o oddaleniu skargi w całości.

Lp/