Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 284/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2018-06-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 98, art 104 ust. 4
journal: Dz.U. 2017 poz 1769
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Maciej Kobak Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk WSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia, że wypłacone świadczenie z tytułu zasiłku stałego jest kwotą nienależnie wypłaconą oraz ustalenia terminu zwrotu świadczenia -skargę oddala-


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze ( dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta ( dalej: "organ I instancji") z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] ustalającą R.S.( dalej: "skarżącemu") wysokość nienależnie pobranego świadczenia w formie zasiłku stałego w kwocie 514,00 zł za okres od 1 maja 2016 r. do 31 stycznia 2017 r. w .łącznej kwocie 4.626,00 zł i zobowiązującą do jego zwrotu.

W podstawie prawnej decyzji organ wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2017 r., poz. 1257; dalej: "K.p.a.) oraz art. 98 w zw. z art. 104 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r., poz. 1769, dalej: "u.p.s.").

Z ustaleń organów wynika, że decyzją z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] przyznano R.S. zasiłek stały w kwocie 514 zł. na okres od 1 maja 2016 r. do 31 grudnia 2018 r.

W miesiącu październiku 2016 r. przypadał termin przeprowadzenia aktualizacji w sprawie pobieranego zasiłku stałego z pomocy społecznej. W dniu 24 października 2016 r. skarżący zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z pisemną prośbą o aktualizację świadczenia. W dniu 24 października 2016 r. podczas przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że wraz z żoną są osobami biernymi zawodowo co uzasadniało kontynuację wypłaty zasiłku. W dniu 13 lutego 2017 r. skarżący złożył oświadczenie, że z dniem 1 lutego 2017 rezygnuje z dalszej pomocy w postaci zasiłku stałego. Na skutek powyższego decyzją z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] z dniem 1 lutego 2017 r. została uchylona decyzja przyznająca świadczenie z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego. Ostatni zasiłek stały został wypłacony w styczniu 2017 r.

Organ I instancji dokonał weryfikacji przyznanego świadczenia i zgromadził dokumenty wskazujące na to, że do przyznania świadczenia doszło na skutek nieujawnienia całego posiadanego majątku.

Ustalono , że R.S. jest wraz z byłą żoną właścicielem gruntu o pow. 7,002 ha przeliczeniowego na terenie w miejscowości W., współwłaścicielem w ½ części gruntów o pow. 1,5145 ha przeliczeniowego w miejscowości W., jest podatnikiem podatku od nieruchomości na trenie miasta D., figuruje w ewidencji podatku od nieruchomości w Z. jako współwłaściciel, A. M. S. jest podatnikiem podatku od nieruchomości na terenie miasta w D., posiada lokal mieszkalny w budynku przy ul. S. [....], są właścicielami i współwłaścicielami pojazdów mechanicznych: samochody Ford Mondeo, Honda Civic, Toyota RAV 4, Opel Vectra Kombi, motocykli - Honda 125 Dylan, WSK 125, Honda XL 600V Transalp, Honda XL 650V, przyczep - Świdnik 1,91, Hakpol H750, Niewiadów N 126E.

Kluczowe znaczenie w przedmiotowej sprawie miał, zdaniem organu, fakt nieujawnienia, że odwołujący jest wraz z byłą żoną właścicielem gruntów rolnych. Organ ustalił, że łączny dochód z gospodarstwa rolnego wyniósł 1.117,33 zł – zgodnie z art 8 ust. 9 ustawy i przekroczył kryterium dochodowe na osobę w rodzinie 514 zł.

Nie stwierdził przy tym podstaw do odstąpienie od żądania zwrotu na podstawie art 104 ust. 4 u.p.s.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podniósł, że stanowiące współwłasność jego i byłej żony grunty rolne położone w miejscowości Ż. zostały w znacznej części wydzierżawione M. G. Pozostała część nieruchomości nie przekracza 1 ha przeliczeniowego i nie powinna stanowić podstawy do wliczana dochodu z gospodarstwa rolnego. Ponadto z uwagi na toczące się postępowania sądowe dotyczące podziału majątku oraz stanowisko byłej żony nie ma możliwości korzystania z majątku wspólnego.

Zarzucił również naruszenie przepisów postępowania poprzez doręczenie zawiadomienia o przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego po upływie wyznaczonego w tym celu terminu, a także przez wydanie decyzji ustalające wysokość nienależnie pobranego świadczenia, bez uchylenia decyzji przyznającej zasiłek.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie podzieliło powyższych zarzutów i opisaną na wstępie decyzją utrzymało decyzję organu I instancji w mocy.

W pierwszej kolejności organ II instancji wskazał, że dla wydania decyzji orzekającej zwrot świadczenia nienależnie pobranego nie jest wymagane istnienie ostatecznej decyzji uchylającej lub zmieniającej uprzednią decyzję ostateczną przyznającą to świadczenie.

Dalej wyjaśnił, że przyznanie zasiłku celowego zostało uzależnione od spełnienia kryterium dochodowego. Za prawidłowe uznał ustalenia organu I instancji, że kryterium to zostało przekroczone, jak również, że skarżący został wyczerpująco pouczony o przesłankach przyznania prawa do zasiłku oraz o treści art. 11 ust. 2, art. 109, art. 98, art. 104 oraz art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej.

Nie podzielił zarzutu skarżącego dotyczącego pozbawienia prawa udziału w postępowaniu poprzez doręczenie zawiadomienia o przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego po upływie wyznaczonego w tym celu terminu. Stwierdził bowiem, że organ I instancji w toku prowadzonego postępowania kilkakrotnie próbował przeprowadzić rodzinny wywiad środowiskowy w dniach: 23 czerwca 2017 r., 27 czerwca 2017 r., 28 czerwca 2017 r., jednak bezskutecznie. W świetle powyższego uznał zarzuty strony dot. niemożności przeprowadzenia wywiadu z uwagi na to, że ostatnie wezwanie zostało odebrane po wyznaczonym terminie, za nieuzasadnione. Zgodził się z organem I instancji, że w sprawie nie znajdzie zastosowania art. 104 ust. 4 u.p.s.

Odnosząc się do zarzutu błędnego wyliczenia dochodu z gruntów rolnych oddanych w dzierżawę wyjaśnił, że na podstawie art. 8 ust. 9 u.p.s. dochód z ha przeliczeniowego ma charakter ryczałtowy i jest ustalany niezależnie od faktycznych dochodów, jakie przynosi dane gospodarstwo. Przepis ten zakłada fikcję prawną i nakazuje obligatoryjne przyjęcie ryczałtowego dochodu z gospodarstwa rolnego zawsze wtedy, gdy stronie służy jakikolwiek tytuł prawny do gospodarstwa, niezależnie od tego czy dochody są osiągane. Zatem ani niezdolność do pracy, ani oddanie gospodarstwa w dzierżawę nie uzasadniają przyjęcia, że w sprawie nie mógł mieć zastosowania art. 8 ust. 9 ustawy.

W skardze do Sądu skarżący zarzucił organom obu instancji dokonanie błędnych ustaleń poprzez uwzględnienie przy ustalaniu dochodu niepodzielonego majątku dorobkowego z poprzedniego małżeństwa argumentując, że posiadane przez niego zasoby majątkowe w tym nieruchomości nie mogą być spieniężone. W sprawie o podział majątku próbował uzyskać zabezpieczenie na majątku, lecz bezskutecznie. W stosunku do pojazdów mechanicznych w Wydziale Komunikacji Starostwa Powiatowego w [....] istnieje klauzula zakazująca sprzedaży tych pojazdów, jako nieruchomości podlegających podziałowi majątku dorobkowego. Zarzuca również przyjęcie przez organy jego udziału we współwłasności w wysokości ½, podczas gdy jego była żona domaga się ustalenia nierównych udziałów i przyjęcie, że jej udział wynosi 9/10 zaś jego 1/10 i nie można w związku z tym zakładać, że udziały są równe.

W jego ocenie potwierdza to również umowa dzierżawy, w której nie określono wielkości udziałów. Gdyby, jak twierdzi, znane były wielkości udziałów zawarto by dwie umowy.

Zarzuca również naruszenie przepisów postępowania poprzez wydanie decyzji ustalającej, że pobrane świadczenie jest nienależne bez uprzedniego wydania decyzji uchylającej przyznanie tego świadczenia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz.2188). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 zwana dalej "P.p.s.a."). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 K.p.a. lub innych przepisach. W myśl art. 151 P.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.

Przedmiotem skargi jest decyzja ustalająca wysokość nienależnie pobranego zasiłku celowego i zobowiązująca do jego zwrotu. Zaznaczyć należy, że aktualnie przed tutejszym Sądem toczy się 14 spraw ze skarg R.S.na decyzje organu ustalające wysokość nienależnie pobranych świadczeń z tytułu: zasiłku celowego, okresowego, pomocy rzeczowej oraz zasiłku stałego, zarejestrowanych kolejno pod sygn. II SA/Rz 269/18 – II SA/Rz 281/18 i II SA/Rz 284/18. Całość akt administracyjnych została dołączona do pierwszej sygnatury tj. sprawy II SA/Rz 269/18.

W niniejszej sprawie organy: Burmistrz Miasta oraz Samorządowe Kolegium Odwoławcze zgodnie przyjęły, że R.S. składając wniosek o przyznanie wnioskowanego świadczenia nie ujawnił całego majątku przez co wprowadził organ w błąd, a otrzymane przez niego świadczenie było nienależne, ponieważ w rzeczywistości przekroczył kryterium dochodowe, od którego uzależnione było przyznane świadczenie.

Skarżący twierdzi, że nie działał ze świadomością wprowadzenia organu w błąd. Nieujawniony przez niego majątek w tym nieruchomości stanowią współwłasność z byłą żoną i do czasu podziału majątku nie może nimi swobodnie dysponować, natomiast majątek ruchomy w postaci pojazdów mechanicznych nie może zostać spieniężony z powodu objęcia ich zakazem sprzedaży do czasu podziału majątku.

W sporze tym rację należy przyznać organom.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy u.p.s. w tym powołany przez organy art 98. Zgodnie z tym przepisem: świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. Art. 104 ust. 4 stosuje się odpowiednio. Przez świadczenie nienależnie pobrane należy natomiast rozumieć świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej- art 6 pkt 16 u.p.s.

Z akt sprawy wynika, że skarżący ubiegając się o kolejne świadczenia w latach 2014, 2015, 2016, i 2017 składał oświadczenia majątkowe, z których wynikało, że jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy, nie pracuje dorywczo, nie posiada żadnego dochodu, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną ( oświadczenie z dnia 3 października 2014 r., 16 lipca 2015 r. ), nie posiada żadnych nieruchomości w postaci: lokalu mieszkalnego, domu, placu, działki, gospodarstwa rolnego, jedyny wskazany przez niego majątek to samochód osobowy Ford Mondeo rok prod. 2007 r. o wartości 4000 zł ( oświadczenie z dnia 13 maja 2016 r.), nie posiada żadnego majątku w postaci nieruchomości jak i nieruchomości, nie jest właścicielem gruntów rolnych na terenie Wiewiórki, nie posiada dwóch hoteli w Z. ( oświadczenie z dnia 10 lutego 2017 r.) W kwestionariuszu wywiadu środowiskowego skarżący wskazał, że łączna wysokość dochodu na podstawie art 8 u.p.s. to 456 zł i jest to zasiłek stały otrzymywany przez jego żonę, w związku z czym dochód na osobę to 288 zł.

W aktach sprawy znajduje się oświadczenie skarżącego z dnia 3 października 2014 r., że został pouczony o zasadach korzystania z pomocy społecznej, a także oświadczenie z dnia 16 lipca 2015 r., że został pouczony o treści art 75 § 1 K.p.a., art 233 § 1 K.k., art 11 ust. 2 u.p.s., art 103 ust. 1 u.p.s., art 109 u.p.s., art 100 ust. 2 u.p.s., art 98 u.p.s. oraz art 104 u.p.s.

W niniejszej sprawie przyznanie zasiłku celowego uzależnione było od spełnienia kryterium dochodowego, które wynosiło 514 zł ( decyzja Burmistrza Miasta z dnia [...] maja 2016 r. nr [...], art 8 ust. 2 u.p.s. w zw. z § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowania kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej ( Dz.U. z 2015 r., poz. 1058 ).

Na podstawie informacji uzyskanych ze Starostwa Powiatowego w [...], Administracji Domów Mieszkalnych sp. z o.o., Urzędu Miejskiego w [...], Wydziału Komunikacji i Transportu, Urzędu Miasta [...], Urzędu Gminy [....], organ I instancji ustalił, że R.S. wraz z byłą żoną jest właścicielem gruntów na terenie gminy [....] o pow. 6,90 ha, ( 7,0020 ha przeliczeniowego), współwłaścicielem udziału wynoszącego ½ w gruncie położonym w miejscowości W. o łącznej powierzchni 1,61 ha, 1,5145 ha przeliczeniowego, figuruje w ewidencji podatku od nieruchomości w Z. jako współwłaściciel z A. S., wraz z A. M. S. są właścicielami i współwłaścicielami pojazdów mechanicznych: samochody osobowe: For Mondeo, Honda Civic. Toyota RAV 4, Opel Vectra Combi, motocykli: Honda 125 Dylan, WSK 125, Honda XL 600V Transalp, Honda XL 650V oraz przyczep: Świdnik 1,91, Hakpol H750 oraz Niewiadów N 126E0.

W ocenie Sądu porównanie sytuacji majątkowej skarżącego przedstawionej przez niego we wniosku o przyznanie wnioskowanego świadczenia z sytuacją stwierdzoną, świadczy o tym, że skarżący świadomie wprowadził organ w błąd, wyłudzając przyznane mu świadczenie. W kolejno składanych wnioskach i dołączanych do nich oświadczeniach skarżący nawet nie napomknął o posiadanym przez siebie majątku. Rozpoznając kolejno składane wnioski na różne świadczenia, w kolejnych latach organ miał obraz skarżącego jako osoby ubogiej, bez majątku utrzymującego się wraz z żoną wyłącznie ze świadczeń z pomocy społecznej - zasiłku stałego żony. Skarżący składając rok po roku wnioski konsekwentnie twierdził, że nie posiada żadnego majątku nieruchomego jak też wartościowych przedmiotów, w 2017 r. wyraźnie natomiast wskazał, że nie posiada nieruchomości w miejscowości W. ani też hoteli w Z., czemu wprost zaprzeczyły ustalenia organów.

Porównanie rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego z przedstawioną we wnioskach o przyznanie pomocy społecznej świadczy niezbicie o tym, że skarżący ukrył swój majątek, a z kolejno uzyskiwanych przez siebie świadczeń uczynił sposób na życie.

Nie wytrzymuje krytyki próba podważenia przez skarżącego ustaleń organów przez podnoszenie okoliczności, że wskazane przez organ nieruchomości stanowią majątek wspólny jego i jego byłej żony i do czasu podziału majątku nie jest w stanie tym majątkiem dysponować.

Oświadczenie o stanie majątkowym, które skarżący wielokrotnie podpisywał dotyczyło posiadanego majątku, niezależnie od tego czy stanowił on jego wyłączną własność, współwłasność, czy też był obciążony ograniczonymi prawami rzeczowymi. Rozpoznając wniosek organ ma prawo posiadać pełne informacje na temat sytuacji majątkowej, dochodowej wnioskodawcy, a obowiązkiem skarżącego jest te informacje przedstawić. To nie wnioskodawca decyduje, które informacje będą decydować o pozytywnym rozpoznaniu wniosku ani też o tym, czy są one istotne z punktu widzenia wnioskowanego świadczenia. Jest obowiązany do wyczerpującego przedstawienia swojej sytuacji zaś rolą organu jest tą sytuację ocenić. Informacje te są istotne z punktu widzenia zarówno rozpoznania wniosku, jak i dla późniejszej ewentualnej oceny zmiany okoliczności.

Uzyskane przez organ informacje w sposób oczywisty podważyły przedstawioną przez skarżącego we wniosku sytuację. Nie znajduje podstaw prawnych twierdzenie skarżącego, że do czasu podziału majątku, majątek ten nie wpływa na ocenę jego sytuacji finansowej. Podział majątku na, który się powołuje będzie miał znaczenie dopiero od chwili jego dokonania. Do tego czasu majątek stanowiący współwłasność małżeńską, w połowie stanowi jego własność i w takim zakresie powinien był zostać ujawniony w złożonym przez niego wniosku.

Z tych samych powodów za bezzasadny należy uznać zarzut dotyczący nieujawnienia majątku ruchomego w postaci licznych pojazdów mechanicznych, co do których istnieje według oświadczenia skarżącego sądowy zakaz sprzedaży do czasu podziału majątku. Zakaz ten ogranicza korzystanie z ruchomości, ale nie pozbawia przymiotu własności. Zatem również w tym przypadku wnioskodawca miał obowiązek wykazania tego majątku.

Na tych podstawach prawidłowo zostały wyliczone dochody, w tym dochód z gospodarstwa rolnego.

Na podstawie art 8 ust. 9 u.p.s., stanowi on przeliczenie powierzchni nieruchomości i przelicznika z § 1 pkt 2 ppkt d rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. ( Dz.U. 2102 r., poz. 823 ). Słuszne jest stanowisko organów, że bez znaczenia dla wyliczonego z tego tytułu dochodu pozostaje podnoszona przez skarżącego okoliczność, że część nieruchomości została wydzierżawiona innym osobom.

Powołany przepis stanowi, jak prawidłowo wywodzi organ odwoławczy, fikcję prawną i nakazuje obligatoryjne przyjęcie ryczałtowego dochodu z gospodarstwa rolnego zawsze wtedy gdy stronie przysługuje jakikolwiek tytuł prawny do gospodarstwa, niezależnie od tego czy dochody są osiągane.

Konsekwencją powyższych ustaleń było prawidłowe przyjęcie przez organy obu instancji przekroczenia kryterium dochodowego.

Podsumowując tą część rozważań, zasadne wydaje się przytoczenie za organem odwoławczym, że zgodnie z art 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Powołany cel w zestawieniu z ustaloną sytuacją faktyczną skarżącego wskazuje na jawne nadużycie.

Prawidłowo w związku z tym organy nie znalazły również podstaw do odstąpienia od żądania kwoty nienależnie pobranego świadczenia na podstawie art 104 ust. 4 u.p.s., gdyż także godziłoby to w opisaną zasadę.

Analiza przeprowadzonego przez organy postępowania nie wykazała również naruszenia przepisów postępowania. Nie ma racji skarżący twierdząc, że został pozbawiony prawa do udziału w postępowaniu poprzez wyznaczenie terminu wywiadu środowiskowego na dzień 1 sierpnia, podczas gdy zawiadomienie o nim otrzymał w dniu 3 sierpnia 2017r.

Zgodnie z art 106 ust. 4 u.p.s co do zasady obowiązek przeprowadzenia wywiadu środowiskowego dotyczy decyzji administracyjnych o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia. Przepisy nie nakładają takiego obowiązku na organy w przypadku wydania decyzji ustalających pobrane świadczenia za nienależne. Koreluje to z treścią wspomnianego już art 98 u.p.s., zgodnie z którym nienależnie świadczenia podlegają zwrotowi niezależnie od dochodu rodziny. Niezależnie od tego, stwierdzić należy, że organ dwukrotnie podjął próbę ustalenia terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Pierwszą w dniu 28 czerwca 2017 r.- skierował do skarżącego wezwanie o stawienie się w dniu 5 lipca 2017 r. celem ustalenia terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, wezwanie zostało odebrane w dniu 14 lipca 2017 r., kolejne wezwanie, w którym wyznaczono termin przeprowadzenia wywiadu środowiskowego na dzień 1 sierpnia 2017 r. zostało wysłane w dniu 19 lipca 2017 r., a odebrane w dniu 3 sierpnia 2017 r. W aktach znajduje się notatka urzędowa sporządzona przez pracownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], z której wynika, że w dniach 23 czerwca 2017 r. i 27 czerwca 2017 r. pracownik socjalny udał się pod adres ul. K. [....] celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego lecz bezskutecznie, jak również, że na podstawie wcześniej uzyskanych informacji, udano się do mieszkania przy ul. S. [...]w dniu 28 czerwca 2017 r. lecz pomimo stwierdzenia czyjejś obecności także nie udało się przeprowadzić wywiadu środowiskowego.

W ocenie Sądu sytuacja ta wskazuje na to, że skarżący swoim działaniem świadomie uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego i czynienie z tego tytułu zarzutu pozbawienia go prawa do udziału w postępowaniu, stanowi nadużycie tej zasady, a nie dowód na jej łamanie.

Organy zapewniły skarżącemu czynny udział w postępowaniu na każdym jego etapie: otrzymał zawiadomienie o wszczęciu postępowania z dnia 23 maja 2017 r. odebrane w dniu 8 czerwca 2017 r., zawiadomienie o przedłużeniu terminu do załatwienia sprawy 29 czerwca 2017 r. odebrane w dniu 14 lipca 2017 r. , a także zawiadomienie z dnia 3 sierpnia 2017 r. o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów odebrane w dniu 21 sierpnia 2017 r.

Porównanie dat wysyłek wskazanych pism, jak też wcześniejszych wezwań do ustalenia daty wywiadu kuratorskiego z datami ich odbioru świadczy o tym, że skarżący celowo zmierzał do przeciągnięcia postępowania, co potwierdza bezzasadność podnoszonego przez niego zarzutu pozbawienia go prawa do czynnego udziału w postępowaniu.

Za bezzasadny należy ocenić również zarzut natury procesowej dotyczący wydania decyzji ustalającej wysokość nienależnie pobranego świadczenia bez uprzedniego wydania decyzji uchylającej decyzję o przyznaniu tego świadczenia.

Zgodzić należy się z organem, że w momencie wydania decyzji orzekającej zwrot takiego świadczenia nienależnie pobranego nie jest wymagane istnienie ostatecznej decyzji uchylającej lub zmieniającej uprzednią decyzję ostateczną przyznającą to świadczenie. W ocenie Sądu za takim stanowiskiem przemawia wykładnia systemowa i porównanie treści obu przepisów. Zgodnie z art 106 ust. 5 u.p.s., ( art 98 u.p.s. był wcześniej cytowany): decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku m.in. zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia. Gdyby przyjąć jak chce tego skarżący, że przed wydaniem decyzji ustalającej wysokość nienależnie pobranego świadczenia należało by uchylić decyzję ostateczną o jego przyznaniu na podstawie art 106 ust. 5 u.p.s. organ w postępowaniu tym ocenić musiałby przesłanki nienależnego świadczenia z art 6 pkt 16, zastrzeżone dla postępowania z art 98 u.p.s. Zasady prawidłowej legislacji, jak również zasady wykładni systemowej wskazują na to, że w pierwszej kolejności organ powinien stwierdzić w oparciu o art 98 w zw. z art 6 pkt 16 u.p.s., czy dane świadczenie zostało pobrane nienależnie, jak prawidłowo uczyniły to organy, a dopiero potwierdzenie tego stanu pozwoli na wydanie decyzji w oparciu o art 106 ust. 5 u.p.s.

Sąd nie stwierdza również naruszenia innych przepisów postępowania. Wprawdzie akta sprawy nastręczały trudności w kontroli z uwagi na przedłożenie wspólnych akt dotyczących wszystkich zaskarżonych decyzji i niekiedy brak chronologii w dokumentacji, jednak wnikliwa analiza, a następnie uzupełnienie akt na wezwanie Sądu pozwoliły stwierdzić, że organ w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy, który usprawiedliwiał wydaną w sprawie decyzję.

Mając to wszystko na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art 151 P.p.s.a.