Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 918/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-02-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Dominiak Sędziowie: Sędzia WSA Paweł Mierzejewski Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 4 lutego 2021 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 30 czerwca 2020 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy P. z dnia 11 marca 2020 r., nr [...] 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] na rzecz skarżącej A. K. 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Wójt Gminy P. decyzją z dnia 11 marca 2020 r., nr [...], odmówił A. K. (zwanej dalej "wnioskodawczynią", "stroną" albo "skarżącą") przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem B. S. (ur. [...] 1933 r.).

W podstawie prawnej wydanego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji przywołał m.in. art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a, ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111; dalej w skrócie jako: "u.ś.r.").

W uzasadnieniu wydanej decyzji organ pierwszej instancji, mając na uwadze treść art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., wskazał że B. S. pozostaje w związku

z małżeńskim z E. S., która na dzień wydania decyzji nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednakże zgodnie z oświadczeniem wnioskodawczyni E. S. jest w trakcie załatwiania orzeczenia o niepełnosprawności. Nie może ona wykonywać części niezbędnych czynności związanych z opieką nad mężem, ponieważ sama jest osobą niepełnosprawną, bardzo chorą. E. S. posiada zespół otępienny, cukrzycę, miażdżycę uogólnioną, owrzodzenie odleżynowe, zwyrodnienia wielostawowe oraz parkinsonizm polekowy. W ogóle nie chodzi, nie umie nic utrzymać w rękach przez zwyrodnienie stawów, prawie nie mówi (dwa do trzech słów dziennie i nie zawsze logicznych). Córka musi jej podawać posiłki. Jest cewnikowana, ma pieluchomajtki. Wymaga całkowitej opieki osoby drugiej. A. K. po porannej toalecie w łóżku wyjmuje mamę i sadza na wózek inwalidzki, gdyż ma ona potworną sztywność mięśni przez co nie rusza ani głową, ani nogami, rękę umie unieść na wysokość 10 cm.

Organ pierwszej instancji, badając przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., wskazał że A. K. ostatnio zatrudniona była od 1 maja 2003 r. do 30 czerwca 2015 r.

z tytułu współpracy przy prowadzeniu działalności gospodarczej – Z. K. Pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy na ojca (B. S.) w okresie od 1 listopada 2015 r. do 31 października 2016 r., oraz od 1 grudnia 2016 r. do 31 marca 2017 r. Wnioskodawczyni przyjeżdża do ojca każdego dnia około godziny 9.00, aby zapewnić rodzicom godne warunki dnia codziennego. Wykonuje czynności: pomoc przy załatwianiu spraw fizjologicznych ojca, matce zmienia pampersy. Myje rodziców, przebiera na odzież dzienną (matce zmienia pozycję z leżącej na siedzącą), zapobiega powstawaniu odleżyn i oparzeń, zmienia bieliznę pościelową. B. S. i jego żona są pod kontrolą lekarza rodzinnego, w związku z tym córka A. zamawia wizyty lekarskie i realizuje recepty oraz badania zalecane przez lekarza. Dba o potrzeby stomatologiczne. A. K. dokonuje zakupów spożywczych i niezbędnych do egzystencji artykułów przemysłowych. Pierze, prasuje i układa rzeczy. Gotuje i przygotowuje posiłki (śniadanie, obiad, podwieczorek, kolacja) w zależności od samopoczucia matki karmi i dopaja. Ojcu przygotowuje małe kawałki i motywuje go, aby wykorzystywał lewą rękę (która jest częściowo sprawna) do samodzielnego spożywania posiłków. Po posiłkach przebiera ojca. Podaje leki i wykonuje wszelkie inne czynności niezbędne do prowadzenia prawidłowej pielęgnacji, a w razie potrzeby wykonuje wszelkie czynności mające na celu ochronę zdrowia, bądź ratowania życia. Około godziny 19:30 A. K. przygotowuje ojca i matkę do łóżka, odpowiednio zabezpiecza, aby mogli spokojnie spać do rana.

Pomimo powyższych ustaleń, zdaniem organu pierwszej instancji, należało odmówić wnioskodawczyni, bowiem nie został spełniony warunek niezbędny do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tj. niepełnosprawność jej ojca nie powstała

w okresach wskazanych w art. 17 ust. 1b u.ś.r., czyli w okresie do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. B. S. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym w dniu 3 kwietnia 2017 r., w którym zaznaczono, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 19 lutego 2015 r. Organ pierwszej instancji zaznaczył przy tym, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, orzekł o niekonstytucyjności w części normy wynikającej

z art. 17 ust. 1b u.ś.r., czego skutkiem nie było jednak uchylenie tej normy. Przedmiotowy wyrok nie oznacza usunięcia z ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wieku powstania niepełnosprawności, jako przesłanki warunkującej uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Po rozpatrzeniu wniesionego przez A. K. odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (w skrócie również jako: "SKO" albo "organ odwoławczy") decyzją z dnia 30 czerwca 2020 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 256) w związku z art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1b u.ś.r., utrzymało w mocy zakwestionowaną decyzję organu pierwszej instancji.

SKO wskazało, że B. S. pozostaje w związku małżeńskim z E. S., która z uwagi na własny bardzo zły stan zdrowia sama wymaga rozległej opieki (którą sprawuje córka A. K.). Opisany w decyzji i wynikający z materiału dowodowego stan E. S. pozwala przyjąć, że można porównać sytuację żony chorego do osoby mającej znaczny stopnień niepełnosprawności - w istocie matka wnioskodawczym wymaga większej opieki niż jej mąż - mimo, że sprawa ustalenia stopnia niepełnosprawności jest jeszcze w toku. Tym samym pozostawanie B. S. w związku małżeńskim, w ocenie organu odwoławczego, nie stanowi przeszkody dla osoby bliskiej, innej niż małżonka, do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne i w sprawie nie występuje przesłanka negatywna zawarta w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.

Organ odwoławczy podzielił również stanowisko Wójta Gminy P., że

w rozpoznawanej sprawie wnioskodawczyni spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r., bowiem z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że opieka sprawowana nad ojcem oraz opieka sprawowana nad matką, której stan jest w istocie gorszy niż chorego ujętego we wniosku, wyklucza podjęcie przez A. K. zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w rozpoznawanej sprawie, zdaniem organu odwoławczego, jest jednak zasadna z uwagi na treść art. 17 ust. 1b u.ś.r.. Z treści orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności wynika bowiem, że niepełnosprawność osoby objętej opieką istnieje od 81 roku życia, zatem powstała później niż do ukończenia 25 roku życia.

SKO wyjaśniło, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października

2014 r., sygn. akt K 38/13, orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych

w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W punkcie 8 uzasadnienia wyroku Trybunał Konstytucyjny wskazał jednak skutki tego wyroku: "Skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie «prawa» do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy, który - biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii -powinien tego dokonać bez zbędnej zwłoki". Trybunał wyjaśnił zatem dostatecznie i wiążąco, że skutkiem tego wyroku nie jest powstanie prawa opiekuna do żądania przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli niepełnosprawność chorego powstała w wieku dorosłym. Z tej przyczyny nie można przyznać świadczenia pielęgnacyjnego

z pominięciem regulacji art. 17 ust. 1b ustawy, która nadal obowiązuje, a skutkiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie jest uchylenie tego przepisu, ani powstanie prawa opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych do świadczenia. Wyrok Trybunału jest wiążący dla organów administracji publicznej także w zakresie uzasadnienia tego wyroku i wskazanych w nim skutków wyroku.

A. K. zaskarżyła powyższą decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy P. i orzeczenie, co do istoty sprawy, a także zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Wniosła ponadto o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na jej wydanie poprzez zastosowanie normy wyrażonej

w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wnosząc ponadto o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (teks jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; powoływanej dalej jako: "p.p.s.a."), uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).

W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryterium Sąd uznał, że wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia

9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób

o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji

i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Jak wynika ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego skarżąca w dniu 28 czerwca 2019 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem – B. S., załączając m.in. do wniosku orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia 3 kwietnia 2017 r. o stopniu niepełnosprawności, zaliczające jej ojca do znacznego stopnia niepełnosprawności z informacją, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 19 lutego 2015 r., natomiast niepełnosprawność istnieje od 81-go roku życia.

Mając powyższe na uwadze w niniejszej sprawie należało rozstrzygnąć spór, czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi (skarżącej) może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 u.ś.r., pomimo, że w orzeczeniu o niepełnosprawności osoby wymagającej opieki zaznaczono, że niepełnosprawność ta istnieje od 81-go roku życia, tj. powstała po upływie okresów życia wskazanych w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Przy rozważaniu tej kwestii konieczne jest wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13; Dz. U. z 2014 r., poz. 1443; publ. OTK-A 2014/9/104) dla określenia ich wpływu na sytuację prawną skarżącej.

Trybunał Konstytucyjny w powołanym wyroku orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r.

w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Skoro w wyroku Trybunału została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu ustawy z Konstytucją, to sąd administracyjny nie może okoliczności tej pomijać.

Przedmiotowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest wyrokiem zakresowym, czyli takim, w którym Trybunał Konstytucyjny stwierdza zgodność albo niezgodność z Konstytucją przepisu prawnego w określonym (podmiotowym, przedmiotowym lub czasowym) zakresie jego zastosowania. W konsekwencji atrybut konstytucyjności albo niekonstytucyjności nie jest przypisywany całemu aktowi prawnemu albo jego jednostce redakcyjnej (przepisowi), lecz jego fragmentowi, a ściślej rzecz biorąc jakiejś normie (normom) wywiedzionej z tego przepisu. Wyrok zakresowy rozstrzyga o przepisie, którego rozumienie nie jest sporne, lecz zarzut niekonstytucyjności odnosi się do wyraźnego zakresu zastosowania tego przepisu (por. M. Florczak-Wątor, Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i ich skutki prawne, Poznań 2006, s. 104).

Przywołany wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie treści w nim ujętej, będącego przepisem szczególnym w odniesieniu do art. 17 ust. 1 u.ś.r., który określa ogólne przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zakresowe wyeliminowanie ograniczeń o charakterze podmiotowym (wieku powstania niepełnosprawności podopiecznych) nie powoduje dysfunkcjonalności ustawy, gdyż jak zasadnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy

w wyroku z 1 czerwca 2015 r., sygn. akt II SA/Bd 366/15, możliwe jest odnalezienie

w treści art. 17 ustawy i przepisów z nim skorelowanych wszystkich elementów podmiotowych, przedmiotowych i czasowych koniecznych dla zrekonstruowania normy (norm) prawnej określającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest to zatem przypadek tzw. pominięcia prawodawczego, które polega na wskazaniu przez Trybunał braku pewnych treści normatywnych w kontrolowanym przepisie (por. A. Kustra, Wyroki zakresowe Trybunału Konstytucyjnego, Przegląd Sejmowy, nr 4/2011, s. 60). Trybunał Konstytucyjny derogował bowiem fragment pełnego i jednoznacznego pod względem zakresowym przepisu, realizując tym samym klasyczną i nie budzącą kontrowersji funkcję "negatywnego prawodawcy" (por. S. Wronkowska, Kilka uwag o "prawodawcy negatywnym", P i P nr 10/2008).

Stanowisko to Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela.

Trybunał Konstytucyjny derogując w powołanym wyżej zakresie przepis art. 17 ust.1b u.ś.r. nie odroczył utraty jego mocy obowiązującej (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP). Oznacza to, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez ten przepis we wskazanym w wyroku zakresie domniemania konstytucyjności. Innymi słowy, skutkiem ww. orzeczenia jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie,

w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, i to począwszy od dnia ogłoszenia wyroku.

Przedmiotowy wyrok został ogłoszony w Dzienniku Ustaw RP z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego weszło w życie. Omawiany przepis ustawy - art. 17 ust. 1b - jako niekonstytucyjny w określonym przez wyrok zakresie - nie powinien mieć od tego momentu zastosowania, gdyż Trybunał Konstytucyjny wprost stwierdził jego niekonstytucyjność.

Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego, a zgodnie z art. 6 k.p.a. organy administracji posiadają umocowanie do działania jedynie na podstawie obowiązujących przepisów.

Zauważyć także należy, że Trybunał Konstytucyjny nie może uzasadnieniem swego wyroku przesądzić o tym, że jednoznaczna sentencja wyroku może obowiązywać w innym zakresie, niż wynika to z jej brzmienia lub z zasad prawa konstytucyjnego (art. 190 Konstytucji RP), które obowiązują także Trybunał, stojący na straży ich przestrzegania. Ani treść uzasadnienia wyroku, ani tym bardziej interpretacja fragmentu uzasadnienia nie może modyfikować treści sentencji wyroku, ani też zmieniać wynikających z przepisów prawa skutków orzeczeń wydawanych przez Trybunał Konstytucyjny. Zgodnie z dominującym poglądem doktryny uzasadnienia orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego nie wiążą sądów (poza ewentualnie sądem pytającym w przypadku tzw. pytania prawnego), brak jest bowiem przesłanek warunkujących uznanie takiej kompetencji (por. J. Mikołajewicz, Zasady orzecznicze Trybunału Konstytucyjnego. Zagadnienia teoretyczne, Poznań 2008, s. 84).

W przywołanym wyżej wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy stwierdził, że w uzasadnieniu wyroku Trybunał, m.in. po rozważeniu braku przesłanek do zróżnicowania sytuacji prawnej opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na czas (wiek) powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki wskazał, że skutkiem wyroku jest stwierdzenie w punkcie 8, iż opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych muszą być traktowani przez ustawodawcę jako podmioty należące do tej samej klasy. Stwierdzenie to, podobnie jak następne dwa akapity, odnosi się bezpośrednio do ustawodawcy. Natomiast w akapicie czwartym punktu 8 uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego znajdują się rozważania dotyczące skutku wyroku dla stanu prawnego i sytuacji prawnej adresatów przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o treści - "skutkiem wejścia w życie wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy w ocenie Trybunału wyłącznie do ustawodawcy, który - biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii - powinien dokonać tego bez zbędnej zwłoki".

Ten fragment uzasadnienia potwierdza charakterystykę zakresowego typu wyroku. Jeśli zaś chodzi o fragmenty odnoszące się do "uchylenia decyzji przyznających świadczenia" oraz "wykreowanie prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych" to dosłownie pojmując treść tego zapisu brak byłoby podstaw do stosowania przepisu art. 17 ust. 1b ustawy w zakresowo derogowanym brzmieniu, bez ingerencji ustawodawcy. Takie stwierdzenie przeczy sentencji wyroku i możliwości zrekonstruowania wszystkich konstytutywnych elementów prawa do świadczenia pielęgnacyjnego po wyłączeniu norm wynikających

z derogowanego zakresu przepisu. Zapis zawarty w punkcie 8 uzasadnienia wyroku należy zatem potraktować jako wskazówkę interpretacyjną, nie zaś element rozstrzygający o zakresie derogacji i jej skutku dla obowiązywania prawa.

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego odniósł bezpośredni skutek i zadaniem Sądu, realizującego ustrojową funkcję gwaranta praw i wolności obywatelskich, jest ustalenie możliwości jego zastosowania zgodnie z wzorcem konstytucyjnym. Zawarta bowiem

w sentencji wyroku Trybunału derogacja nie powoduje powstania luki konstrukcyjnej,

a zmodyfikowany przepis 17 ust. 1b ustawy, w dopełnieniu z ust. 1 tego artykułu, może być stosowany.

W świetle poczynionych rozważań nie można uznać, że wydany przez Trybunał Konstytucyjny wyrok nie zmienił sytuacji prawnej strony. Przeciwnie, wynika z niego, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

W niniejszej sprawie organy z tego obowiązku się nie wywiązały.

Jak już podniesiono, wyroki Trybunału Konstytucyjnego są wiążące co do swojej sentencji, ta zaś w przedmiotowej sprawie jednoznacznie stanowi o niekonstytucyjności przepisu art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Zaistniała zatem podstawa do uwzględnienia skargi, bowiem przedmiotowym wyrokiem Trybunał orzekł o niezgodności z Konstytucją RP przepisu art. 17 ust. 1b ustawy oświadczeniach rodzinnych w zakresie, który stanowił podstawę orzekania w sprawie.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela linię orzeczniczą sądów administracyjnych, które w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału, dostrzegają jego wpływ na obecną sytuację tych podmiotów i wyrażają stanowisko o konieczności uchylenia decyzji (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16 oraz wyrok z dnia 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16; wyrok WSA w Warszawie z dnia 2 kwietnia 2015 r., sygn. akt VIII SA/Wa 1026/14; wyrok WSA w Olsztynie z dnia 27 sierpnia 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 623/15; cytowany powyżej wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 1 czerwca 2015 r., sygn. akt II SA/Bd 366/15; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 16 marca 2017 r., sygn. akt III SA/Gd 51/17). Sąd nie podziela tym samym poglądu wyrażonego w innych orzeczeniach, w których przyjęto, że wejście w życie przedmiotowego wyroku Trybunału nie ma wpływu na kształt obowiązujących przepisów, z uwagi na zawarte w jego uzasadnieniu wyjaśnienia (np. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 14 stycznia 2015 r., sygn. akt IV SA/Gl 1085/14; wyrok WSA w Białymstoku z dnia 20 sierpnia 2015 r., sygn. akt II SA/Bk 464/15).

Zatem organy obu instancji wadliwie przyjęły, że skarżąca nie może uzyskać przedmiotowego świadczenia z tego względu, że niepełnosprawność jej ojca nie powstała w okresach wskazanych w treści art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny

w Gdańsku stwierdził, że decyzje organów orzekających zostały wydane z naruszeniem wskazanych wyżej przepisów prawa w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. W związku z tym Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, o czym orzeczono jak w sentencji wyroku.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od organu odwoławczego na rzecz skarżącej 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, na które składa się wynagrodzenie reprezentującego skarżącą adwokata ustalone zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości

z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U.

z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Ponownie rozpatrując sprawę organ pierwszej instancji uwzględni powyższe stanowisko Sądu, dotyczące pominięcia tej części normy art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, którą Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) uznał za niezgodną z Konstytucją RP, a także że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza istnienie związku skutkowo-przyczynowego pomiędzy nie podejmowaniem lub rezygnują z zatrudnienia (lub innej pracy zarobkowej) a sprawowaniem opieki nad ojcem przez skarżącą. Jednocześnie organ weźmie pod uwagę okoliczność, że w sprawie nie zachodzi przesłanka negatywne przyznania świadczenia określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., bowiem stan żony ojca skarżącej wyklucza możliwość sprawowania przez nią opieki nad mężem (zob. w tej materii np. wyrok NSA z dnia 11 stycznia 2017 r., sygn. akt I OSK 113/15).

Odnosząc się do zawartego w skardze wniosku skarżącej o przyznanie jej przez Sąd wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, należy wyjaśnić, że w myśl przepisu art. 145 § 1 p.p.s.a. uprawnienia wojewódzkiego sądu administracyjnego są ograniczone do orzekania o charakterze kasacyjnym. Sąd administracyjny nie może zatem wkraczać w kompetencje organu administracji publicznej zastępując go

w rozstrzyganiu sprawy administracyjnej.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).