Wyrok NSA, sygn. akt I SA 1549/81
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1981-10-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 607  Gospodarka mieniem państwowym i komunalnym, w tym gospodarka nieruchomościami nierolnymi
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Nieruchomości
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1, art. 16 par. 2
journal: Dz.U. 1980 nr 9 poz. 26
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 marca 1980 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.
article: art. 21 ust. 2
journal: Dz.U. 1969 nr 22 poz. 159
law: Obwieszczenie Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia 7 lipca 1969 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach.
Teza: 1. Organ administracji, który wydał decyzję o rozwiązaniu umowy i zarządził odebranie terenu państwowego oddanego uprzednio osobie fizycznej w użytkowanie wieczyste na podstawie przepisów ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach /t.j. Dz.U. 1969 nr 22 poz. 159 ze zm./, nie jest właściwy do ustalania wysokości wynagrodzenia za budynki i inne urządzenia wzniesione na tym terenie przez wieczystego użytkownika i istniejące tam w dniu zwrotu terenu po wygaśnięciu użytkowania wieczystego. Artykuł 21 ust. 2 ustawy bowiem przewiduje jedynie rozwiązanie umowy użytkowania wieczystego i odebranie terenu, nie reguluje natomiast sprawy właściwości do orzekania w zakresie omawianego wynagrodzenia.

2. Roszczenie byłego wieczystego użytkownika o wynagrodzenie za wzniesione przezeń budynki i inne urządzenia na odebranym terenie, jako wynikające z umowy, ma charakter cywilnoprawny i może być w takim wypadku dochodzone tylko przed sądami powszechnymi zgodnie z art. 242 Kc w związku z art. 2 Kpc.

TEZY

1. Organ administracji, który wydał decyzję o rozwiązaniu umowy i zarządził odebranie terenu państwowego oddanego uprzednio osobie fizycznej w użytkowanie wieczyste na podstawie przepisów ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach /t.j. Dz.U. 1969 nr 22 poz. 159 ze zm./, nie jest właściwy do ustalania wysokości wynagrodzenia za budynki i inne urządzenia wzniesione na tym terenie przez wieczystego użytkownika i istniejące tam w dniu zwrotu terenu po wygaśnięciu użytkowania wieczystego. Artykuł 21 ust. 2 ustawy bowiem przewiduje jedynie rozwiązanie umowy użytkowania wieczystego i odebranie terenu, nie reguluje natomiast sprawy właściwości do orzekania w zakresie omawianego wynagrodzenia.

2. Roszczenie byłego wieczystego użytkownika o wynagrodzenie za wzniesione przezeń budynki i inne urządzenia na odebranym terenie, jako wynikające z umowy, ma charakter cywilnoprawny i może być w takim wypadku dochodzone tylko przed sądami powszechnymi zgodnie z art. 242 Kc w związku z art. 2 Kpc.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny ze względów formalnych uznał zasadność skargi Czesława i Reginy małżonków K. na decyzję Wojewody Łomżyńskiego z dnia 20 stycznia 1981 r. w przedmiocie ustalenia wysokości wynagrodzenia za budynek gospodarczy i na podstawie art. 207 par. 1 i 3 Kpa stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz stosownej decyzji Naczelnika Gminy w W.M. z dnia 6 grudnia 1980 r, a także, zgodnie z art. 208 Kpa, zasądził od Wojewody Łomżyńskiego kwotę złotych sześćset tytułem zwrotu kosztów postępowania na rzecz skarżących.


UZASADNIENIE

W związku z rozwiązaniem umowy użytkowania wieczystego działki budowlanej nr 44 położonej przy ul. Ż. w W.M., które nastąpiło na podstawie ostatecznej decyzji Wojewody Łomżyńskiego z dnia 5 lutego 1979 r., Naczelnik Miasta i Gminy w W.M. decyzją z dnia 6 grudnia 1980 r., nr ZGT.8221/39/80 ustalił wysokość wynagrodzenia za budynek gospodarczy zbudowany na tej działce przez Czesława i Reginę małżonków K. w czasie użytkowania wieczystego. Wysokość wynagrodzenia ustalona została na kwotę 22.015 zł /dwadzieścia dwa tysiące piętnaście złotych/, co odpowiadało pełnej wartości budynku ustalonej w elaboracie szacunkowym sporządzonym przez biegłego. Jako podstawę prawną decyzji o ustaleniu wysokości wynagrodzenia /w decyzji nazwanego odszkodowaniem/ powołano art. 8 ust. 12 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /Dz.U. 1974 nr 10 poz. 64 ze zm./.

Od decyzji organu tej instancji odwołali się Czesław i Regina małżonkowie K. do Wojewody Łomżyńskiego, domagając się przyznania wyższego "odszkodowania" za zbudowany budynek gospodarczy.

Decyzją z dnia 20 stycznia 1981 r., nr GT.III.8224/42/80, wydaną z upoważnienia Wojewody Łomżyńskiego, utrzymano w mocy decyzję Naczelnika Miasta i Gminy w W.M. z powołaniem się na art. 138 Kpa oraz na przepisy art. 8 ust. 1 i 2 cytowanej ustawy wywłaszczeniowej, a także art. 8 ust. 1 i 2 cytowanej ustawy wywłaszczeniowej, a także art. 12 i 13 ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach /Dz.U. nr 27 poz. 192 ze zm./. W uzasadnieniu natomiast wskazano, że wysokość "odszkodowania" ustalona została zgodnie z art. 13 ust. 4 ustawy z dnia 6 lipca 1972 r.

Decyzja ta zaskarżona została przez Czesława i Reginę K. do Naczelnego Sądu Administracyjnego, którzy - podobnie jak w toku postępowania administracyjnego - kwestionują wysokość przyznanego im "odszkodowania" za wzniesiony na działce budynek gospodarczy.

W odpowiedzi na skargę udzielonej z upoważnienia Wojewody Łomżyńskiego podtrzymane zostało stanowisko, że wycena budynku, stanowiąca podstawę do ustalenia wysokości odszkodowania, dokonana została prawidłowo.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Z akt postępowania administracyjnego dotyczącego działki nr 44 położonej w W.M. przy ul. Ż. wynika - w sposób nie budzący wątpliwości - że stanowiła ona działkę budowlaną już w 1970 r., albowiem w tym okresie b. Prezydium PRN w W.M. podjęło decyzję o oddaniu jej w użytkowanie wieczyste Janinie i Eugeniuszowi S. , a następnie sporządzony został akt notarialny o ustanowieniu prawa użytkowania wieczystego. Z prawa tego małżonkowie S. zrezygnowali w 1973 r., działkę zaś oddano w użytkowanie wieczyste skarżącym. W akcie notarialnym z dnia 17 stycznia 1974 r. rep. A-Nr 79/1974 powołano, jako podstawę prawną oddania omawianej działki w użytkowanie wieczyste, przepisy ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach /Dz.U. 1969 nr 22 poz. 159 ze zm./. W tych warunkach nie może budzić wątpliwości fakt, że do działki tej nie miały zastosowania przepisy ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach /Dz.U. nr 27 poz. 192 ze zm./. Nie została bowiem ona oddana w użytkowanie wieczyste na zasadach określonych tą ustawą. Nie miały zatem w tym wypadku zastosowania przepisy art. 12 i 13 omawianej ustawy, powołane w decyzji organu odwoławczego, lecz art. 242 Kc Jest to jednak kwestia uboczna. Natomiast zasadnicze znaczenie dla oceny legalności zaskarżonej decyzji ma problem dopuszczalności postępowania administracyjnego w sprawach o wypłacenie wynagrodzenia za budynki i urządzenia zbudowane przez użytkownika wieczystego w wypadku wygaśnięcia użytkowania wieczystego. Według art. 242 Kc, w razie wygaśnięcia użytkowania wieczystego należy się użytkownikowi ustalone w umowie wynagrodzenie za wzniesione przez niego lub nabyte na własność budynki i urządzenia istniejące w dniu zwrotu użytkowanego terenu. W braku umownego ustalenia tego wynagrodzenia należy się wynagrodzenie w wysokości jednej czwartej części wartości budynków i innych urządzeń istniejących w dniu zwrotu użytkowanego terenu. Z brzmienia tego przepisu wynika więc, że obowiązek wypłaty wynagrodzenia w każdym z tych wypadków wypływa ze stosunku umownego łączącego państwo z użytkownikiem wieczystym. Stosunek ten jest więc stosunkiem cywilnym, a roszczenie o wynagrodzenie, o którym wyżej mowa, ma charakter majątkowy. Przepis zaś art. 2 Kpc formułuje zasadę drogi sądowej, wprowadzając w sprawach cywilnych domniemanie właściwości sądów powszechnych z zastrzeżeniem m.in. wyjątku określonego w art. 2 par. 3, który stanowi, że nie są rozpoznawane w postępowaniu sądowym sprawy cywilne, jeżeli przepisy szczególne przekazują je do właściwości innych organów.

W odniesieniu do ustalenia wysokości i wypłaty wynagrodzenia za budynki i inne urządzenia znajdujące się na terenie w dniu jego zwrotu po wygaśnięciu użytkowania wieczystego brak jest przepisu, który by wyłączał właściwość sądów powszechnych. Treść art. 21 ust. 2 cytowanej ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. bowiem ogranicza się do sprawy rozwiązania umowy użytkowania wieczystego i odebrania działki /terenu/. Nie reguluje natomiast sprawy właściwości do orzekania w zakresie wypłaty wynagrodzenia za budynki i inne urządzenia znajdujące się na terenie, którego użytkowanie wieczyste wygasło. Właściwości drogi sądowej w omawianej sprawie nie wyłączają również powoływane w decyzjach organów pierwszej i drugiej instancji przepisy ustawy wywłaszczeniowej. Przy wygaśnięciu bowiem użytkowania wieczystego nie zachodzą przesłanki uzasadniające stosowanie przepisów tej ustawy.

Cywilnoprawny charakter roszczenia dochodzonego przez Czesława i Reginę K. potwierdza także treść par. 6 aktu notarialnego z dnia 17 stycznia 1974 r., w którym strony ustaliły, że za budynki istniejące na działce w dniu wygaśnięcia użytkowania wieczystego przypadać będzie użytkownikom wieczystym wynagrodzenie w wysokości jednej czwartej części ich wartości.

Dodatkowo należy także wskazać, że właściwość drogi sądowej dla dochodzenia roszczeń dotyczących wypłaty wynagrodzenia, o którym mowa, znajduje potwierdzenie w literaturze. Stanowisko takie wyraził m.in. T. Smyczyński w pracy pt. "Wygaśnięcie użytkowania wieczystego" /"Palestra 1971", nr 7-8/, stwierdzając, że "dochodzenie tych roszczeń należy do drogi sądowej".

W tej sytuacji, nie wdając się w ocenę prawidłowości ustalenia wysokości wynagrodzenia przyznanego skarżącym za budynek gospodarczy zbudowany przez nich na działce, której użytkowanie wieczyste wygasło na skutek ostatecznej decyzji Wojewody Łomżyńskiego z dnia 5 lutego 1979 r., trzeba stwierdzić, że orzekanie w tym przedmiocie nie należało do właściwości organów administracji państwowej, wobec czego decyzje Naczelnika Miasta i Gminy w W.M. oraz Wojewody Łomżyńskiego o ustaleniu wysokości wynagrodzenia wydane zostały z naruszeniem przepisów o właściwości, a więc dotknięte są wadą określoną w art. 156 par. 1 pkt 1 Kpa, co w powiązaniu z art. 207 par. 1 i 3 tegoż kodeksu stanowiło podstawę do stwierdzenia ich nieważności.

O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z art. 208 Kpa.