Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 136/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2010-09-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 77 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak (sprawozdawca),, Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal,, Sędzia NSA Maria Wieczorek – Zalewska, Protokolant Asystent sędziego Adam Traczyk, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 21 września 2010 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 6 kwietnia 2009 r. J. J. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, wraz z odsetkami. Wniosek swój umotywował tym, że zaległości nie powstały z jego winy, gdyż musiał utrzymywać niedochodową działalność gospodarczą, kiedy był już ciężko chory ze względu na konieczność zapewnienia środków utrzymania i wywiązanie się umów z kontrahentami. Ponadto za umorzeniem przemawia jego stan zdrowia – orzeczona całkowita niepełnosprawność i niezdolność do pracy, w związku z przebytym w 2003 r. udarem mózgu, a także brak wystarczających dochodów. Jedynym, źródłem utrzymania wnioskodawcy jest renta, z której musi ponosić dodatkowe koszty prywatnej rehabilitacji, będącej jedyną szansą odzyskania jakiejkolwiek sprawności.

Decyzją z dnia [...] lipca 2009 r., Nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z uwagi na brak przesłanek określonych w art. 28 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585, z późn. zm.; dalej jako: ustawa systemowa) oraz w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141 poz. 1365; dalej jako: rozporządzenie w sprawie zasad umarzania należności). W ocenie organu w sprawie sytuacja majątkowa i zdrowotna wnioskodawcy jest trudna, jednakże nie zachodzi ani przesłanka całkowitej nieściągalności zadłużenia, ani okoliczności uzasadniające umorzenie należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Od powyższej decyzji J. J. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, motywując konieczność umorzenia należności trudną sytuacją finansową i złym stanem zdrowia.

Decyzją z dnia [...] lutego 2010 r., nr [...], wydaną z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymano w mocy decyzję z [...] lipca 2009 r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia, odnosząc się w pierwszej kolejności do podnoszonych przez wnioskodawcę wątpliwości odnośnie wysokości zadłużenia oraz wysokości kwot skierowanych do przymusowego dochodzenia przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w L., organ wyjaśnił, że okres i wysokość zadłużenia figurującego na koncie, w tym koszty upomnienia zgodny jest z okresem i wysokością zadłużenia, za który zostały skierowane tytuły egzekucyjne do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w L., jedyne rozbieżności dotyczą daty, na którą zostały naliczone odsetki. Natomiast wszelkie ustalenia w zakresie kosztów egzekucyjnych winny być dokonane przez wnioskodawcę z organem egzekucyjnym. Zakład nie posiada kompetencji w zakresie udzielania informacji odnośnie kosztów egzekucyjnych należnych dla organu egzekucyjnego.

Odnosząc się do określonej w art. 28 ust. 1 i 2 ustawy systemowej przesłanki całkowitej nieściągalności należności organ stwierdził na podstawie analizy materiału dowodowego, że całość zadłużenia figurującego na koncie rozliczeniowym z tytułu nie opłaconych należności została skierowana do przymusowego dochodzenia przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w L., które nie zostało zakończone, zatem z uwagi na powyższe brak jest podstaw do stwierdzenia całkowitej nieściągalności zadłużenia.

Przeprowadzona przez organ ocena sytuacji finansowej wnioskodawcy, w oparciu o przedłożone przezeń dokumenty oraz aktualne dane zawarte w bazie danych Zakładu, doprowadziła do ustalenia, że wnioskodawca prowadzi wspólnie z bezrobotną córką J. J. gospodarstwo domowe, którego podstawę utrzymania stanowią dochody z tytułu pobieranego świadczenia rentowego w kwocie 1267,46 zł brutto, z którego dokonywane są potrącenia alimentacyjne w kwocie 731,84 zł (337,55 zł netto do wypłaty) oraz zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 153 zł netto. Z osiąganych dochodów wnioskodawca ponosi wydatki związane z utrzymaniem mieszkania oraz opłatą mediów określone w oświadczeniu o możliwościach na łączną kwotę ok. 650-700 zł miesięcznie oraz dodatkowo z zakupem leków w kwocie ok. 60-100 zł.

Odnosząc się do argumentów dotyczących wysokich wydatków ponoszonych na rehabilitację organ stwierdził, że z przedłożonych dokumentów wynika, że skarżący tylko raz w 2003 r. ubiegał się o przyznanie refundowanych zabiegów rehabilitacyjnych, które zostały jemu przyznane przez NFZ w wysokości 25 godzin. Z uwagi na fakt, że pomimo wezwań wnioskodawca nie udokumentował wykorzystania refundowanych zbiegów przez NFZ w poszczególnych latach oraz ponoszonych dodatkowych wydatków na rehabilitację nie refundowaną przez NFZ, podnoszone przez wnioskodawcę wydatki na powyższy cel nie mogą zostać uwzględnione.

Dokonując analizy dochodów uzyskiwanych przez J.J. oraz ponoszonych wydatków związanych ze stałymi miesięcznymi wydatkami organ stwierdził, że skarżący niewątpliwie znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Jednak nie może ona stanowić dostatecznej argumentacji do skierowania należności z tytułu składek do umorzenia. Uznanie takiej argumentacji, w świetle zasady równego traktowania dłużników, obligowałaby bowiem wierzyciela do uwzględnienia wszystkich wniosków, w których zobowiązani podnoszą kłopoty finansowe. Powyższe powodowałoby bowiem konieczność ponoszenia przez fundusze obsługiwane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych skutków finansowych podejmowanych przez płatników błędnych działań. Trudna sytuacja finansowa nie stanowi zatem wystarczającej przesłanki do umorzenia.

Ponadto przedmiotowe zadłużenie powstało w okresie prowadzenia działalności gospodarczej i jest wynikiem nie opłacania składek. Podnieść należy również, że rozpoczęcie działalności gospodarczej powinno być wynikiem przemyślanej decyzji, zwłaszcza, że dokonanie zgłoszenia do ubezpieczeń z tytułu prowadzenia działalności wiąże się z obowiązkiem przestrzegania obowiązujących przepisów prawa związanych z zakończeniem prowadzenia działalności gospodarczej i jej wyrejestrowaniem w odpowiednich urzędach. Obowiązek opłacania powstałych należności nie wynika z ponoszonej przez wnioskodawcę "winy", ile z przepisów obowiązującego prawa, a ryzyko związane z prowadzeniem działalności ponosi zawsze płatnik i nie powinien on liczyć na to, że wszelkie niepowodzenia w tym zakresie będą obligować wierzycieli do umorzenia należności. W obowiązującym porządku prawnym zasadą jest terminowe regulowanie zobowiązań, natomiast ich umorzenie wyjątkiem. Umorzenie należności jest bowiem szczególnym trybem wygasania zobowiązań stąd uznaniowy charakter tej instytucji. W związku z tym okoliczności uzasadniające skierowanie należności do umorzenia muszą mieć szczególny charakter. Należy zwrócić również uwagę na fakt, że zadłużenie dotyczy stosunkowo długiego okresu czasu, ponadto wnioskodawca był świadomy generowania zadłużenia począwszy od 2000 r., a jednak pomimo tego nadal prowadził działalność gospodarczą do końca 2008 r. Z jednej strony wnioskodawca podnosi, że wysokość świadczenia rentowego ustalonego przez Zakład jest niższa od jego oczekiwań, co uniemożliwia podjęcie spłaty zadłużenia, natomiast z drugiej strony wnioskodawca nie wywiązywał się z ustawowego obowiązku opłacenia należnych składek przez okres blisko 8 lat, których nie opłacenie ma ewidentny wpływ na ustalenie wysokości świadczenia. Mając na względzie powyższe należy uznać, że podnoszone przez wnioskodawcę argumenty pozostają ze sobą w sprzeczności.

Ponadto zgodnie ze wskazanymi przez wnioskodawcę informacjami nie korzystał i nie korzysta z wsparcia udzielanego przez ośrodki pomocy społecznej udzielanego osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej, z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego. Powyższe dowodzi, że osiągane przez wnioskodawcę dochody zarówno w okresie prowadzenia działalności gospodarczej, jak również po jej zakończeniu, w okresie pobierania świadczenia rentowego nie kwalifikowały wnioskodawcy przez MOPR do kategorii osób znajdujących się w sytuacji zagrażającej zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych.

Mając na względzie podnoszony argument dotyczący zdrowia wnioskodawcy organ stwierdził, że z przedłożonej przez wnioskodawcę dokumentacji medycznej w bieżącym postępowaniu oraz w sprawie o przyznanie świadczenia rentowego wynika, że jest on osobą całkowicie niezdolną do pracy ze znacznym stopniem niepełnosprawności, której z tego tytułu zostało przyznanie świadczenie rentowe. Przedłożone orzeczenie lekarskie z 21 kwietnia 2007 r. potwierdza fakt, że wnioskodawca wymaga pomocy innej osoby, jednak stwierdzić należy, że system opieki społecznej daje możliwość skorzystania z pomocy w zakresie opieki nad przewlekle chorym, w związku z powyższym nie istnieje konieczność sprawowania tej opieki przez córkę wnioskodawcy. Przepisy o pomocy społecznej zawierają uregulowania z zakresu pomocy udzielanej osobom długotrwale lub ciężko chorym poprzez organizowanie i świadczenie usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych, w miejscu zamieszkania czy też w ośrodkach wsparcia.

W ocenie organu brak możliwości podjęcia zatrudnienia przez córkę i osiągania przez nią dochodów w związku z koniecznością sprawowania nad wnioskodawcą opieki nie stanowi przesłanki do umorzenia, z uwagi na fakt, że dopiero w dniu 21 kwietnia 2007 r. zostało wydane orzeczenie stwierdzające niezdolność wnioskodawcy do samodzielnej egzystencji, natomiast córka pomimo swojego wieku (32 lata) dotychczas nie podjęła żadnego zatrudnienia.

Z dokumentów zgromadzonych w przedmiotowej sprawie wynika, że przez w/w okres córka wykazała niewielką aktywność w zakresie pozyskania pracy przez podwyższenie kwalifikacji czy też zmianę wykształcenia - odbyty jeden kurs w zakresie zaawansowanej obsługi komputerowych programów biurowych oraz aktualnie uczestnictwo w kursie " profesjonalnej asystentki menadżera". Powyższe świadczy o tym, że niezależnie od stanu zdrowia wnioskodawcy córka nie pracowała i nie osiągała żadnych dochodów, stąd tez stan zdrowia wnioskodawcy nie ma bezpośredniego przełożenia na możliwość podjęcia przez córkę zatrudnienia i uzyskiwania dochodów.

Konkludując organ stwierdził, że decyzje w sprawach umorzenia oparte są na uznaniu administracyjnym, tj. na konstrukcji prawnej pozwalającej organowi uprawnionemu do podjęcia decyzji na wybór konsekwencji prawnych zaistnienia sytuacji, do której odnosi się dyspozycja normy prawnej. Oznacza to, że nawet zaistnienie przesłanki "całkowitej nieściągalności", jak również "ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek"', do których odwołują się przepisy zawarte w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, nie musi prowadzić do pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia sprawy. Zasadą jest opłacanie należności z tytułu składek, natomiast umorzenie należności - wyjątkiem. Z tego też względu, okoliczności uzasadniające umorzenie choćby części zadłużenia muszą być wyjątkowe, czego w niniejszej sprawie nie wykazano.

W skardze na powyższą decyzję do sadu administracyjnego J. J. podniósł zarzuty naruszenia:

- art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez nie podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy z zachowaniem interesu społecznego i interesu obywatela, czym uchybiono obowiązkowi praworządności organu;

- art. 77 § 1 KPA poprzez brak wszechstronnego i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego;

- art. 77 § 4 KPA poprzez pominięcie oczywistego wpływu faktów powszechnie znanych i nie wymagających dowodu;

- przepisów określających progi dozwolonej uznaniowości urzędniczej.

W uzasadnieniu skarżący stwierdził, iż jego stan zdrowia, uznany wysoki stopień niepełnosprawności, orzeczona całkowita niezdolność do pracy, minimalne środki finansowe na utrzymanie, konieczność ponoszenia wysokich kosztów rehabilitacji oraz utrzymywania niepracującej córki, niezbędnej do opieki nad niepełnosprawnym skarżącym, w pełni wyczerpują przesłanki umorzenia należności skarżącego.

Polemizując z argumentami podnoszonymi przez organ skarżący stwierdził, że kwota jego dochodu z tytułu renty w wysokości 1069, 39 złotych musi być dzielona na dwie osoby, ponieważ córka pomimo podejmowanych starań nie może znaleźć zatrudnienia, gdyż musi sprawować ciągłą opiekę nad niepełnosprawnym skarżącym, co wynika jednoznacznie z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Nie ma realnych możliwości, aby opieka w wystarczającym stopniu była zapewniona skarżącemu przez organy opieki społeczne. Skarżący podniósł, iż rehabilitacja oferowana mu przez NFZ w ramach ubezpieczenia (1 godzina tygodniowo) jest absolutnie niewystarczająca dla jego potrzeb i dlatego musi korzystać z rehabilitacji prywatnej, która daje wymierne efekty. Nie może przedstawić rachunków dokumentujących wydatki na rehabilitacje, ponieważ takich nie otrzymywał. Skarżący wskazał także iż kontynuował działalność gospodarczą jeszcze po wystąpieniu choroby, gdyż w związku z odmową przyznania świadczenia rentowego nie miał środków na utrzymanie i rehabilitację. W tej sytuacji nie można obarczać go wina za powstałe zadłużenie.

W piśmie procesowym z 5 maja 2010 r. skarżący wystąpił z wnioskiem dowodowym – o zobowiązanie organu do przedstawienia wszelkich składników zadłużenia, włącznie z odsetkami oraz szczegółowe wykazanie kwoty, o egzekucję której ZUS wystąpił do urzędu skarbowego.

Na rozprawie w dniu 21 września 2010 r. skarżący dodatkowo podnosił, iż od 2003 r. posiada zaległości w opłacaniu czynszu za mieszkanie, które aktualnie spłaca z otrzymywanej renty, złożył również odpis postanowienia Sądu Rejonowego w L. z dnia 7 września 2009 r. sygn. akt [...], a także aktualne z dnia 5 maja 2010 r. orzeczenie o stopniu niepełnosprawności.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ w ocenie Sądu organ administracji publicznej dopuścił się naruszeń prawa, skutkujących koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji. Wprawdzie nie wszystkie argumenty podniesione przez skarżącego są uzasadnione, tym niemniej sąd administracyjny zobowiązany jest do dokonania z urzędu kompleksowej kontroli zaskarżonego aktu pod kątem jego zgodności z prawem, niezależnie od wniosków i argumentów podnoszonych w skardze i przywołanej tam podstawy prawnej (art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm., dalej jako: p.p.s.a.).

Przesłanki umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne określa art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007r., Nr 11 poz. 74, z późn. zm.). W świetle tego przepisu umorzenie należności z tytułu składek może nastąpić przede wszystkim w przypadku ich całkowitej nieściągalności, przy czym sytuacje kwalifikowane jako całkowita nieściągalność składek określa art. 28 ust. 3 ustawy. Ponadto, z art. 28 ust. 3a ustawy wynika, iż należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w tej sytuacji precyzuje rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141 poz. 1365; dalej jako: rozporządzenie w sprawie zasad umarzania należności).

Niewątpliwie słuszne jest stwierdzenie organu, oparte zresztą na poglądach orzecznictwa, iż nawet zaistnienie określonych w przepisach prawa przesłanek umorzenia należności z tytułu ubezpieczeń społecznych, nie obliguje organu do wydania decyzji o umorzeniu należności. Decyzja o umorzeniu opiera się bowiem na uznaniu administracyjnym. Konstrukcja uznania charakteryzuje się tym, że ustawodawca określając w hipotezie normy prawnej przesłanki (okoliczności) podjęcia przez organ administracji publicznej działania, jednocześnie formułuje dyspozycję tego przepisu w sposób, który pozwala organowi na swobodę wyboru w zakresie tego, czy organ podejmie w ogóle określone działanie, lub w zakresie tego, który spośród dopuszczonych przez ustawodawcę sposobów zachowania (rozstrzygnięcia sprawy) wybierze.

Powyższe stwierdzenie musi być obwarowane pewnymi istotnymi w przedmiotowej sprawie zastrzeżeniami. Uznanie administracyjne nie oznacza dowolności organu. Działając w oparciu o uznanie organ zobligowany jest przede wszystkim do zachowania wszystkich standardów proceduralnych. Ponadto swobodę wyboru rozstrzygnięcia organu ogranicza wyrażona w art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego zasada uwzględniania z urzędu interesu społecznego (publicznego) i słusznego interesu strony. Zasada ta obliguje organ do podjęcia decyzji w sprawie po dokładnym wyważeniu wchodzących w grę konkurujących ze sobą wartości ogólnospołecznych i indywidualnych.

Wybór rozstrzygnięcia dokonany przez organ w ramach uznania administracyjnego może być zaakceptowany jako zgodny z prawem tylko wówczas, gdy będzie się opierał na w pełni wyjaśnionych okolicznościach faktycznych sprawy i nie będzie sprzeczny z zasadami logiki i wnioskami płynącymi z doświadczenia życiowego.

Nawet działając w ramach uznania administracyjnego organ nie przestaje być związany jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, jaką jest zasada prawdy materialnej (obiektywnej), obligująca organ do podjęcia wszelkich kroków celem dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, w zgodzie z rzeczywistym stanem rzeczy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). Zasada ta nabiera szczególnego znaczenia właśnie w przypadku decyzji uznaniowych.

Ponadto ugruntowany jest pogląd orzecznictwa, zgodnie z którym w przypadku decyzji opartych na uznaniu administracyjnym luz decyzyjny organu ogranicza konieczność respektowania wyrażonej w art. 7 KPA zasady uwzględniania z urzędu interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. Oznacza to, że obowiązkiem organu, nawet w przypadku decyzji uznaniowych, jest należyte wyważenie kolidujących ze sobą w konkretnej sprawie interesów: indywidualnego i publicznego. Ponadto, organ mając do wyboru różne możliwe sposoby rozstrzygnięcia sprawy, powinien wybrać rozwiązanie zgodne ze słusznym interesem strony, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes publiczny.

Odnosząc powyższe uwagi do oceny zaskarżonej decyzji, Sąd stwierdza, że organ orzekający w sprawie nie dopełnił wymogu pełnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, czym naruszył wspomniane art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.

Przede wszystkim organ przemilczał fakt, że z jego wniosku toczyło się postępowanie sądowe o ogłoszeniu upadłości J. J. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą U. pracownia Elektroniki w L. obejmujące likwidację majątku dłużnika. Postępowanie to zakończyło się 7 września 2009 r. oddaleniem wniosku (sygn. akt [...]). Uchybienie to spowodowało, że organ orzekający w ogóle nie rozważył zasadności umorzenia należności w oparciu o przesłankę wskazaną w art. 28 ust. 3 pkt 2 ustawy. Powyższa okoliczność była znana organowi , gdyż to on zainicjował postępowanie sądowe, które zakończyło się przed rozpoznaniem sprawy niniejszej w dniu [...] lutego 2010 r. Brak rozważań w tym zakresie uniemożliwia kontrole sądu, czy spełniona została przesłanka całkowitej nieściągalności dłużnika.

Podstawowy błąd organu sprowadza się też do niewłaściwego rozważenia sytuacji majątkowej skarżącego. Organ ustalił, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z pełnoletnią, niepracującą córką. Podstawę utrzymania stanowi renta skarżącego w wysokości 1.267,46 zł brutto, z czego dokonywane są potrącenia alimentacyjne w kwocie 731,84 zł, co daje kwotę netto do wypłaty: 337, 55 zł. Dodatkowo skarżący otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł.

Już te wielkości mogą budzić wątpliwości co do tego, czy organ rzeczywiście wszechstronnie rozważył sytuację majątkową skarżącego, jako istotny element podstawy faktycznej rozstrzygnięcia. Dochód na członka rodziny skarżącego (nieco ponad 240 zł) jest poniżej tzw. minimum socjalnego, czyli kwoty uprawniającej do świadczeń z pomocy społecznej (351 zł - § 1 ust. 1 lit. b) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej; Dz. U. Nr 127, poz. 1055). Przy takich ustaleniach organu już logika i doświadczenie życiowe wskazują, że nierealnym jest, aby skarżący mógł spłacić zadłużenie sięgające obecnie z odsetkami już blisko 100.000 złotych. Podnoszony przez organ argument, że skarżący nie wykorzystał możliwości poprawy sytuacji materialnej poprzez uzyskanie środków z pomocy społecznej jest chybiony. Taka argumentacja prowadzi do wniosku, że spłata publicznoprawnego zadłużenia skarżącego byłaby możliwa poprzez uzyskanie pomocy państwa, co byłoby sprzeczne z jakąkolwiek logiką i sensem funkcjonowania państwa, a przybierałoby swoistą postać "przesuwania" środków publicznych z pomocy społecznej na spłatę zadłużenia wobec systemu ubezpieczeń społecznych.

Podobnie należy ocenić argumenty organu, co do tego, że istnieje możliwość poprawy warunków finansowych gospodarstwa domowego skarżącego poprzez podjęcie przez córkę zatrudnienia. Organ wywodzi, że wbrew twierdzeniom skarżącego córka nie musi sprawować nad nim opieki, gdyż może być mu ona zapewniona w ramach świadczeń z opieki społecznej. Należy w związku z tym przywołać treść art. 50 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. W tej sytuacji trudno byłoby wskazać, jaką korzyść tak dla interesu indywidualnego skarżącego, jak i dla interesu publicznego stanowiłaby konieczność skorzystania z opieki pomocy społecznej, w sytuacji gdy taką opiekę może zapewnić mu córka.

Z oczywistych względów nierealne jest aby sam skarżący był w stanie poprawić swoją sytuację materialną przez podjęcie zatrudnienia. W sytuacji jego schorzeń jedynym źródłem dochodu pozostać musi renta.

W działaniach i zawartych w uzasadnieniu wywodach organu zabrakło również ustaleń co do mieszkania skarżącego - czy posiada zadłużenie z tytułu czynszu, czy na bieżąco opłaca należności za en lokal. Należy zwrócić uwagę na niezaradność skarżącego, który nie potrafi samodzielnie wskazywać na okoliczności faktyczne i dowody, które są niezbędne dla ustalenia jego sytuacji majątkowej. Dopiero na rozprawie wskazywał na zadłużenie z tytułu najmu lokalu. Zdaniem Sądu ustalenie w tym zakresie wykaże faktyczną sytuację majątkową skarżącego.

W uzasadnieniu organ wskazuje, że należności, o których umorzenie chodzi w badanej sprawie są przedmiotem postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Ani w aktach sprawy, ani w uzasadnieniu rozstrzygnięcia nie ma żadnych informacji na temat wyników tego postępowania. Jest to istotna dla sprawy okoliczność, zważywszy, że podstawową przesłanką umorzenia należności jest ich całkowita nieściągalność, dla której oceny istotne znaczenie mają ustalenia i wyniki postępowania egzekucyjnego.

Wskazany wyżej brak wyjaśnienia i wszechstronnego rozważenia wielu istotnych kwestii stanowiących podstawy faktyczne rozstrzygnięcia oznacza naruszenie przez organ zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 i 77 § 1 KPA.

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne (niż dające podstawę do wznowienia postępowania) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Niewątpliwie wadliwe ustalenie i rozważenie okoliczności faktycznych sprawy może mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Prawidłowe zastosowanie przepisów może mieć miejsce tylko przy założeniu prawidłowego ustalenia stanu faktycznego. Nie można wykluczyć, że prawidłowe ustalenia co do stanu majątkowego i rodzinnego skarżącego mogłyby doprowadzić do odmiennego rozstrzygnięcia sprawy.

Za uchyleniem decyzji przemawia także wzgląd na brak należytego wyważenia interesu społecznego i słusznego interesu skarżącego. Trafnie organ wskazuje, że nawet zaistnienie przesłanek umorzenia należności określonych w ustawie lub rozporządzeniu wykonawczym nie obliguje go do wydania decyzji zgodnej z żądaniem strony. Przy wyborze rozstrzygnięcia organ powinien kierować się także interesem publicznym wyrażającym się w dbałości o stan finansów publicznych, zwłaszcza wobec powszechnie znanych problemów systemu ubezpieczeń społecznych nie tylko w Polsce, ale i w krajach bogatszych.

Należy jednak zwrócić uwagę na trafny i mogący znaleźć zastosowanie również w badanej sprawie pogląd wyrażony w wyroku WSA w Warszawie z 17 grudnia 2007 r. (V SA/Wa 2549/07; LEX nr 484922): "Interes publiczny sprowadzający się do dbałości o stan finansów publicznych - finansów ubezpieczeń społecznych - nie powinien być rozumiany jako z zasady sprzeczny z ważnym interesem osoby zobowiązanej. Sytuacja, w której zapłata zaległości spowoduje jeszcze większą konieczność sięgania przez Zobowiązaną, pozbawioną możliwości zaspokojenia swoich i swojej rodziny niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem obywatela, jednocześnie nie jest także zgodna z interesem publicznym. Biorąc pod uwagę, że Skarżąca z rodziną obecnie utrzymuje się dzięki korzystaniu ze środków pomocowych, trudno przyjąć, że wyegzekwowanie od niej zaległych należności będzie pozostawać w zgodzie z interesem publicznym i słusznym interesem obywatela." Podobne stanowisko zajął NSA w uzasadnieniu wyroku z 20 marca 2007 r. (II GSK 345/06; LEX nr 321267): "Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym".

Interes publiczny należy do kategorii tzw. pojęć niedookreślonych, które nie dają się zdefiniować w sposób abstrakcyjnych, lecz ich treść i konsekwencje muszą być ustalane w warunkach konkretnej sprawy, co jest zadaniem organu administracji publicznej. Interes publiczny ma przy tym charakter wieloaspektowy i błędem jest jego zbyt wąskie pojmowanie, zawężone tylko do wąskiego aspektu danej sprawy.

Należy przy tym zauważyć, że ustawodawca dał organom orzekającym w tego typu sprawach szersze instrumentarium orzekania, niż tylko "zerojedynkowy" system oceny: "umorzyć – odmówić umorzenia". Z art. 28 ustawy systemowej wynika, że umorzenia może nastąpić również w części – np. co do odsetek lub części należności. Pozwala to na znalezienie właściwego rozwiązania, dostosowanego do realiów konkretnej sprawy i umożliwiającego pogodzenie interesu publicznego z indywidualnym.

Zawarte w uzasadnieniu rozstrzygnięcia wywody organu, mające być wyrazem wyważenia interesu społecznego i interesu skarżącego mają charakter ogólnikowych stwierdzeń, bez odniesienia się do warunków konkretnej sprawy. Warunki badanej sprawy, w tym niewątpliwie trudna sytuacjach skarżącego, wielkość istniejącego zadłużenia i wzgląd na interes publiczny, wymagają po stronie organu większej staranności przy wyborze rozstrzygnięcia. Sąd administracyjny ograniczony w swych kompetencjach tylko do oceny legalności zaskarżonej decyzji nie może z oczywistych względów nakazać organowi wyboru takiego, a nie innego rozstrzygnięcia sprawy, gdyż rolę odgrywają tu już pozaprawne czynniki – celowościowe, rzetelnościowe i gospodarnościowe. Aby decyzja uznaniowa była zgodna z prawem, postępowanie zmierzające do jej wydania musi spełnić wszystkie wymogi proceduralne, a wybór takiego, a nie innego rozstrzygnięcia musi być wyczerpująco uzasadniony. Zaskarżona decyzja z wyżej przedstawionych względów wymogom tym nie odpowiada, dlatego musi zostać uchylona.

Oceniając inne zarzuty podniesione w skardze należy stwierdzić, że niezasadne są argumenty związane z należytym wyliczeniem należności, która jest objęta wnioskiem o umorzenie. Pełne wyliczenia, oparte na wynikach pochodzących z systemu informatycznego ZUS znajdują się w aktach sprawy, wątpliwości podnoszone przez skarżącego były mu wyjaśniane przez organ w korespondencji prowadzonej w toku sprawy (pisma z 5 maja i 18 czerwca 2009 r.). Ponadto należy podkreślić, że sąd administracyjny nie ma kompetencji do badania kwestii wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Przedmiotem badanej sprawy jest kwestia umorzenia należności, a nie ustalenia ich wysokości. Jak stwierdził NSA w postanowieniu z 27 sierpnia 2008 r. (II GZ 167/09; LEX nr 552795) decyzja w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu zaległych składek nie rozstrzyga kwestii związanych z ich wysokością, lecz przesądza o braku podstaw do umorzenia kwoty wynikającej z zaległości. Jeżeli skarżący kwestionuje wysokość należności powinien zwrócić się do organów ZUS, jednakże odwołania w tych sprawach podlegają rozpatrywaniu nie przez sąd administracyjny, lecz sądy powszechne.

Odnosząc się do podnoszonych w toku postępowania administracyjnego i w skardze do sądu kwestii związanych z wydatkami na rehabilitację skarżącego, należy podkreślić, że obowiązkiem organu administracji publicznej jest gromadzenie z urzędu materiału dowodowego służącego wyjaśnieniu okoliczności faktycznych sprawy (art. 77 § 1 KPA). Nie zwalnia to jednak strony tego postępowania z obowiązku współdziałania z organem. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy to strona powołuje się na korzystne dla niej okoliczności. W tej sytuacji powinna wskazać dowody dokumentujące te okoliczności, w przeciwnym razie będzie ponosić negatywne konsekwencje ich nieudokumentowania.

Uwzględniając argumenty skarżącego, który nie chce korzystać z niewystarczających świadczeń rehabilitacyjnych w ramach publicznego systemu opieki zdrowotnej, należy stwierdzić, że korzystając z opieki prywatnej powinien zadbać o udokumentowanie wydatków na ten cel, jeżeli wywodzi z tego faktu korzystne dla siebie konsekwencje przy ocenie niniejszej sprawy.

Uchylenie zaskarżonej decyzji rodzi po stronie organu konieczność ponownego rozpatrzenia sprawy i wydania decyzji. Przeprowadzając ponownie postępowania organ powinien jeszcze raz ustalić aktualną sytuację majątkową skarżącego, zwłaszcza w zakresie wytkniętych wyżej błędów. Zwróci również organ uwagę na złożony w postępowaniu sądowym dokument z dnia 5 maja 2010 r. orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z którego wynika, iż J. J. zaliczony został do stopnia niepełnosprawności znacznego na stałe. Organ powinien również ustalić, jakie są wyniki postępowania egzekucyjnego w zakresie przedmiotowych należności. Rozstrzygnięcie w sprawie organ powinien uzasadnić poprzez odniesienie się do konkretnych okoliczności danej sprawy, nie zaś w sposób ogólnikowy.

Sąd pomimo uwzględnienia skargi nie określił, stosownie do art. 152 p.p.s.a., czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane, gdyż było to bezprzedmiotowe z uwagi na fakt, że przedmiotem skargi jest decyzja odmowna, a więc nie podlegająca wykonaniu.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) orzeczono jak w sentencji.