Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1292/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-09-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6146 Sprawy uczniów
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Walawski, Sędziowie WSA Stanisław Marek Pietras, Sławomir Fularski (spr.), Protokolant Sekretarz sądowy Sylwia Mikuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 września 2012 r. sprawy ze skargi S.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie przyznania stypendium szkolnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji, 2. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz r. pr. M.B. kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) oraz kwotę 55,20 zł (słownie: pięćdziesiąt pięć złotych 20/100) stanowiącą 23% podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] października 2010 r. nr [...] Prezydent Miasta [...], na podstawie art. 90d, 90m i art. 90n ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572, dalej jako ustawa o systemie oświaty) oraz art. 104 § 1 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej Kpa) w związku z § 1 ust. 1 i § 3 i 4 Regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie miasta stołecznego Warszawy stanowiącego załącznik do Uchwały nr XLIX/1309/2005 Rady miasta stołecznego Warszawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. w sprawie regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie miasta stołecznego Warszawy (Dz. Urz. Maz. z dnia 19.05.2005 r., Nr 113, poz. 3269 z późn. zm.) przyznał S.B., słuchaczce Zaocznej Policealnej Szkoły [...] "[...]" w W. przy ul. [...], stypendium szkolne za okres czterech miesięcy, od dnia [...] września 2010 r. do dnia [...] grudnia 2010 r., w wysokości [...] zł, tj. [...] zł miesięcznie. Stypendium szkolne w powyższej wysokości przyznane zostało w formach: 1. pomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym, w tym w szczególności zakupu podręczników, 2. całkowitego lub częściowego pokrycia kosztów udziału w zajęciach edukacyjnych, wykraczających poza zajęcia realizowane w szkole w ramach planu nauczania, a także udziału w zajęciach edukacyjnych realizowanych poza szkołą. Podstawą wypłaty świadczenia, odnośnie ww. form stypendium wymienionych w punktach 1 i 2, będą faktycznie poniesione wydatki udokumentowane fakturami/rachunkami o łącznej wartości nieprzekraczającej kwoty [...] zł. Z decyzji wynika nadto, że poświadczone przez dyrektora szkoły faktury/rachunki należy złożyć w Wydziale Oświaty i Wychowania dla Dzielnicy [...], ul. [...], do dnia [...] grudnia 2010 r., wypłata zaś świadczenia nastąpi w kasie Urzędu [...], w terminie 14 dni od daty złożenia faktur/rachunków.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że na podstawie ustawy o systemie oświaty pomoc materialna o charakterze socjalnym ma z założenia charakter przedmiotowy, a nie pieniężny i powinna być przeznaczona na zaspokajanie potrzeb edukacyjnych uczniów/słuchaczy. Stypendium szkolne nie może zaś zostać przeznaczone na wsparcie materialne rodzin znajdujących się w ciężkiej sytuacji, w ich codziennej egzystencji, ale na pomoc uczniowi/słuchaczowi w dostępie do edukacji, wyrównywaniu jego szans edukacyjnych. Zgodnie z art. 90d ust. 5 ww. ustawy pomoc materialna w formie pieniężnej może być przyznana wyłącznie w sytuacji, kiedy udzielenie pomocy w formach wskazanych w art. 90d ust. 2 ustawy jest niemożliwe. Udzielenie stypendium w formie pieniężnej jest rozwiązaniem ostatecznym, którego nie można z góry przewidywać jako sposobu zapewnienia świadczeń w ramach stypendium socjalnego. Decyzję o przyznaniu stypendium w formie świadczenia pieniężnego podejmuje organ przyznający stypendium, gdy uzna, że udzielenie stypendium w formie rzeczowej jest niemożliwe lub niecelowe. Za decyzją o przyznaniu stypendium szkolnego w formie pomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym przemawia również fakt, że organ I instancji nie ma pewności, iż słuchaczka S.B. nie będzie występować z wnioskiem o przyznanie stypendium socjalnego do innych organów np. szkoły wyższej. Podstawą do wypłaty świadczenia będą faktury za zakupione pomoce dydaktyczne lub usługi edukacyjne poświadczone przez dyrektora szkoły. Dyrektor szkoły zobowiązany jest do poświadczenia faktur potwierdzających dokonanie zakupu na rzecz osoby będącej uczniem/słuchaczem szkoły i uczęszczającej na zajęcia lekcyjne, realizującej obowiązek nauki.

Od powyższej decyzji S.B. reprezentowana przez pełnomocnika w osobie swojej matki B.B. złożyła odwołanie. Zdaniem odwołującej się organ obowiązany był przeprowadzić inne postępowanie i wydać inną decyzję - niż warunkowa i niespełnialna - mianowicie: zgodną z wnioskiem, jak i z wcześniejszymi decyzjami ostatecznymi, przyznającymi stypendium w formie świadczenia pieniężnego. Podniosła zarzuty naruszenia przepisów: art. 7, art. 9, art. 77 Kpa, jak i prawa materialnego. Wniosła o zmianę decyzji i przyznanie stypendium w formie wnioskowanej, tj. świadczenia pieniężnego - tak jak zawsze dotychczas miało to miejsce, zmianę niniejszej decyzji warunkowej, która jest przez postawiony stronie warunek niewykonalna i nie będzie przez organ wykonana, na decyzję zwykłą, ostateczną i o dopisanie S.B. do listy uczniów i słuchaczy znajdującej się obecnie w kasie tut. Urzędu Dzielnicy [...]. Poparła swój wniosek z dnia 15 września 2010 r. jako całkowicie poprawny w całej swej rozciągłości i we wszystkich konsekwencjach, nieróżniący się niczym od poprzednich. Podniosła, że nie znajduje najmniejszych podstaw ani faktycznych, ani prawnych do wydania decyzji sprzecznej z wnioskiem. Zdaniem odwołującej się z całą pewnością uzasadnienie decyzji takich podstaw nie zawiera. W związku z powyższym w jej ocenie odwołanie jest zasadne.

Decyzją z dnia [...] lutego 2011 r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., biorąc za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ odwoławczy wskazał, że kwestią sporną w niniejszej sprawie jest forma przyznanego świadczenia, bowiem odwołująca nie zgadza się z przyznaniem stypendium w formie rzeczowej o charakterze edukacyjnym i wnosi o przyznanie stypendium w formie świadczenia pieniężnego. Odnosząc się do zarzutów odwołania organ II instancji wyjaśnił, że stypendium szkolne zostało przyznane w formie zgodnej z uregulowaniem zawartym w art. 90 ust. 2 ustawy o systemie oświaty. Przyznanie bowiem stypendium w formie świadczenia pieniężnego ma charakter wyjątkowy. Dlatego też zaskarżonej decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] października 2010 r. przyznającej stypendium szkolne w formie pomocy rzeczowej oraz całkowitego lub częściowego pokrycia kosztów udziału w zajęciach edukacyjnych, nie można zarzucić naruszenia przepisów prawa materialnego.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła S.B. (dalej jako skarżąca) reprezentowana przez swojego pełnomocnika w osobie matki B.B.. Wniosła o: uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez SKO, wydanie wobec SKO stosownych wytycznych powodujących faktyczne wydanie, realne przekazanie słuchaczce zaległego, należnego jej stypendium szkolnego.

Odpowiadając na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. podtrzymało stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniosło o jej oddalenie.

Na rozprawie w dniu 11 września 2012 r. skarżąca reprezentowana przez przyznanego przez Sąd w ramach pomocy prawnej profesjonalnego pełnomocnika - radcę prawnego podniosła zarzut naruszenia przez organy wydające decyzje w niniejszej sprawie art. 104 § 2 Kpa w związku z art. 61 § 1 Kpa w związku z art. 64 § 2 Kpa przejawiający się w nierozpoznaniu w całości wniosku skarżącej o przyznanie stypendium ograniczające się jedynie do pierwszego czasookresu z pominięciem okresu od [...] stycznia do [...] czerwca 2011 r. W konsekwencji błędnie został również zastosowany w zaskarżonej decyzji art. 138 § 1 pkt 1 Kpa. Nadto pełnomocnik skarżącej zarzucił naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i 2 oraz art. 107 § 3 Kpa poprzez niewłaściwe zgromadzenie materiału dowodowego w sprawie co przejawiało się w żądaniu przedstawiania przez skarżącą coraz to nowych dokumentów. Decyzja została wadliwie przez organ uzasadniona, gdyż nie odniósł się on do pierwszego półrocza 2011 r., mimo że przesłanki do przyznania stypendium szkolnego zostały spełnione. Niewłaściwe było również żądanie od skarżącej opinii dyrektora szkoły, a tym samym organ naruszył art. 90n ust. 2 pkt 1 ustawy o systemie oświaty.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że kontrola sądowo-administracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżony akt nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: "p.p.s.a.") wynika, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność, bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa.

W ocenie Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie przy wydaniu decyzji zarówno przez Prezydenta [...], jak i przez organ odwoławczy doszło do naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podejmując decyzje administracyjne w przedmiocie przyznania stypendium szkolnego na podstawie ustawy o systemie oświaty organy obu instancji związane były bowiem regułami postępowania administracyjnego, określającymi ich obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania.

Należy zaś zauważyć, że postępowanie w niniejszej sprawie zostało zainicjowane wnioskiem skarżącej z dnia 15 września 2010 r. o przyznanie ww. stypendium. Jak wynika z formularza wniosku o przyznanie stypendium znajdującego się w aktach administracyjnych niniejszej sprawy obejmuje on dwa okresy pożądanej formy stypendium, tj. od września do grudnia 2010 r. i od stycznia do czerwca 2011 r. W przedmiotowym wniosku skarżąca jednoznacznie wskazała, że pożądaną przez nią formą stypendium szkolnego jest świadczenie pieniężne w kwocie [...] zł miesięcznie na okres od września 2010 r. do czerwca 2011 r. Przyznanie stypendium w formie świadczenia pieniężnego skarżąca uzasadniła brakiem środków, które mogłaby "założyć" na poniesienie kosztów o których mowa w pkt 1-3 tabeli znajdującej się w formularzu wniosku.

Zgodnie z art. 90d ust. 10 ustawy o systemie oświaty stypendium szkolne jest przyznawane na okres nie krótszy niż miesiąc i nie dłuższy niż 10 miesięcy w danym roku szkolnym, a w przypadku słuchaczy kolegiów nauczycielskich, nauczycielskich kolegiów języków obcych i kolegiów pracowników służb społecznych - na okres nie krótszy niż miesiąc i nie dłuższy niż 9 miesięcy w danym roku szkolnym. Tak więc skarżąca uprawniona była do złożenia wniosku obejmującego okres 10 miesięcy, tj. od września 2010 r. do czerwca 2011 r., a skoro tak to organ administracji winien wydać rozstrzygnięcie co do całości wnioskowanego okresu.

Tymczasem organy obu instancji rozpoznały tak sformułowany wniosek skarżącej jedynie w części dotyczącej przyznania przedmiotowego stypendium na okres od września 2010 r. do grudnia 2010 r., pomijając zupełnie w swoich rozstrzygnięciach okres od stycznia do czerwca 2011 r. Tym samym, jak słusznie zauważył na rozprawie pełnomocnik skarżącej, organy obu instancji nie rozpoznały wniosku w całości, a jedynie w jego części.

Organy administracji są niewątpliwie związane żądaniem strony. Organy obu instancji nie wyjaśniły zaś nawet w swoich decyzjach dlaczego w ogóle odstąpiły od rozpoznania wniosku w całości, tj. również w części dotyczącej przyznania stypendium na okres od stycznia do czerwca 2011 r. Nadto, organy w swoich rozstrzygnięciach nie odniosły się do argumentacji skarżącej zawartej we wniosku, że nie posiada ona środków, które mogłaby przeznaczyć na wydatki wskazane w pkt 1-3 tabeli znajdującej się we wniosku. Może zaś mieć to znaczenie w kontekście treści art. 90d ust. 5 ustawy o systemie oświaty, zgodnie z którym to przepisem stypendium szkolne może być także udzielone w formie świadczenia pieniężnego, jeżeli organ przyznający stypendium uzna, że udzielenie stypendium w formach, o których mowa w ust. 2, nie jest możliwe.

Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja została wydana również z naruszeniem przepisów postępowania zawartych w art. 11 Kpa i art. 107 § 3 Kpa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zasada przekonywania o której mowa w art. 11 Kpa nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy. Powołana wyżej zasada obowiązuje zarówno w postępowaniu przed organem I, jak i II instancji, którego obowiązkiem jest nie tylko kontrola kwestionowanego aktu, ale również ponowne merytoryczne rozpatrzenie sprawy.

Zaskarżone rozstrzygnięcie jest bowiem decyzją odwoławczą wydaną na podstawie art. 138 Kpa. Wskazać należy, iż charakter rozstrzygnięć organu odwoławczego w sposób bezpośredni zdeterminowany jest zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Jej istota polega na dwukrotnym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu tej samej sprawy wyznaczonej treścią zaskarżonej decyzji. Wypływa stąd obowiązek traktowania postępowania odwoławczego jako powtórzenia rozstrzygania tej samej sprawy. Decyzja organu II instancji jest takim samym aktem stosowania prawa, jak decyzja organu I instancji, a działanie organu odwoławczego nie ma charakteru kontrolnego, ale jest działaniem merytorycznym, równoważnym działaniu organu I instancji (T. Woś, J. Zimmermann, glosa do uchwały SN z dnia 23 września 1986 roku, III AZP 11/86, Pip 1989, z. 8, s. 147).

Wskazać również należy, że jeśli organy powzięły jakiekolwiek wątpliwości co do treści wniosku, w szczególności co do zasadności zawartych w nim żądań, miały obowiązek zwrócenia się do wnioskodawczyni, aby ta sprecyzowała swoje żądania. Podstawę takiego działania ze strony organu administracji stanowi art. 64 § 2 Kpa, który określa, że jeżeli podanie nie czyni zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach prawa, należy wezwać wnoszącego do usunięcia braków w terminie siedmiu dni, z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania. Powyższe sprawia, że organy obu instancji naruszyły art. 7 i art. 77 Kpa w związku z niezastosowaniem art. 64 § 2 Kpa. Zaniechały bowiem rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego, poprzez nierozpoznanie w całości uzasadnienia wniosku skarżącej. Naruszenia te również mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W ocenie Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie powyższe musi skutkować uchyleniem zarówno zaskarżonej, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Rozpoznając sprawę ponownie, organ I instancji winien uwzględnić poczynione przez Sąd uwagi i wydać rozstrzygnięcie z poszanowaniem reguł procedury administracyjnej, w tym słusznego interesu strony - art. 7 Kpa.

Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a, orzekł, jak w punkcie I sentencji wyroku. W oparciu o art. 152 p.p.s.a., Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości. W punkcie trzecim orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).