Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 292/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2016-06-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 2, 2a, 24, art. 5 ust. 1, art. 32 ust. 1
journal: Dz.U. 2015 poz 114
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 10 czerwca 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska, Sędziowie Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska, Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.), , Protokolant Sekretarz sądowy Aneta Panek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 czerwca 2016 roku sprawy ze skargi E. N.-W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane i zwrotu zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], nr [...]. LS


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...], nr [...], po rozpoznaniu odwołania E. N.–W., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], znak: [...] uznania za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne.

Stan faktyczny sprawy niniejszej przedstawia się w sposób następujący:

Prezydent Miasta Ł. decyzją z dnia [...], znak: [...] przyznał E. N. prawo do świadczeń rodzinnych, to jest: zasiłku rodzinnego na dziecko J. N. w wysokości 106 zł miesięcznie na okres od dnia 1 listopada 2014 roku do dnia 31 października 2015 roku oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2015/2016 na dziecko J. N. w wysokości 150 zł w miesiącu wrześniu 2015 roku.

Decyzją z dnia [...], znak: [...] Prezydent Miasta Ł. orzekł o uchyleniu od dnia 1 października 2015 roku, własnej decyzji z dnia [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...], nr [...] utrzymało w mocy ww. decyzję z dnia [...].

Następnie, Prezydent Miasta Ł. decyzją z dnia [...] – na podstawie art. 3 pkt 1, pkt 2a, pkt 16, pkt 24 lit. c, art. 4 ust. 2 pkt 1, art. 5 ust. 1, ust. 3, ust. 4b, art. 6 ust. 1, art. 8, art. 14, art. 25 ust. 1, art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1, ust. 6, ust. 7 i ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. 2015, poz. 114 ze zm., dalej jako: "u.ś.r.") – uznał za nienależnie pobrane świadczenie w postaci zasiłku rodzinnego na dziecko J. N. za okres od dnia 1 lipca do dnia 30 września 2015 roku w kwocie 106 zł miesięcznie oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2015/2016 na dziecko J. N. za okres od dnia 1 do dnia 30 września 2015 roku w kwocie 150 zł i zobowiązał do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w postaci zasiłku rodzinnego w kwocie 318 zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi do dnia wydania decyzji w kwocie 3,93 zł oraz dodatku do zasiłku rodzinnego w kwocie 150 zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi do dnia wydania niniejszej decyzji w kwocie 0,85 zł (kwota nienależnie pobranych świadczeń wynosi 468 zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi do dnia wydania niniejszej decyzji w wysokości 4,78 zł, co łącznie stanowi kwotę 472,78 zł).

Kwestionując powyższą decyzję E. N.–W. złożyła odwołanie wskazując, że organ pierwszej instancji nieprawidłowo zebrał i ocenił materiał dowodowy, w szczególności wydając rozstrzygnięcie w oparciu o ustalenie dochodów męża z 2013 roku podczas, gdy w tym czasie odwołująca jeszcze nie znała męża. Odwołująca aktualnie z uwagi na trudną sytuację, nie zamieszkuje z mężem.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpoznaniu odwołania, utrzymało w mocy decyzję pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania wskazując, że stosownie do art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 u.ś.r. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu, a za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Decyzja o zwrocie nienależnych świadczeń nie ma charakteru uznaniowego, determinowana jest przepisami prawa, co oznacza, że przy spełnieniu określonych warunków ustawowych organ zobowiązany jest do określonego działania.

Jakkolwiek po rozpatrzeniu wniosku odwołującej uznano, iż spełnia ona kryteria do przyznania zasiłku rodzinnego na dziecko i dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2015/2016 zostały jej przyznane decyzją Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], to w trakcie trwania okresu zasiłkowego w tym przypadku zaistniały okoliczności istotnie wpływające na ustalone prawo do świadczenia rodzinnego – zmieniał się skład osobowy rodziny i zmieniała się sytuacja dochodowa rodziny. Od miesiąca listopada 2014 roku syn A. N. nie mieszka już z odwołującą, a nadto odwołująca w dniu 20 stycznia 2015 roku podjęła zatrudnienie i w dniu 13 czerwca 2015 roku zawarła związek małżeński z A. W., co potwierdza oświadczenie strony, zaświadczenie pracodawcy oraz odpis skrócony aktu małżeństwa. Na tej podstawie organ drugiej instancji przyjął, iż w sprawie zaistniały podstawy do weryfikacji prawa do świadczeń rodzinnych. Okoliczność, iż z wnioskodawczynią nie mieszka już syn nie wpłynęła istotnie na prawo do zasiłku rodzinnego, bowiem w dalszym ciągu wówczas rodzina spełniała kryterium dochodowe do uzyskania świadczenia. Zgodnie z art. 5 ust. 1 u.ś.r. zasiłek rodzinny przysługuje jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 574 zł (§ 1 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012 roku w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę do ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych; Dz. U. z 2012 roku poz. 959). W przypadku, gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie lub dochód osoby uczącej się przekracza kwotę uprawniającą daną rodzinę lub osobę uczącą się do zasiłku rodzinnego, o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalony, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym (art. 5 ust. 3 u.ś.r.).

Tymczasem, okoliczność podjęcia zatrudnienia, jak i zawarcia związku małżeńskiego miały już istotnie wpłynęły na ustalone prawo do zasiłku rodzinnego, bowiem już wraz z podjęciem zatrudnienia odwołująca przestała spełniać przesłankę kryterium dochodowego. Kwota dochodu uzyskanego przez odwołującą się z tytułu podjęcia zatrudnienia w lutym 2015 roku wyniosła 1.286,16 zł, po doliczeniu dochodu uzyskanego do dochodu wynikającego z roku bazowego miesięczny dochód na osobę w rodzinie od miesiąca lutego 2015 roku wyniósł 908,27 zł. Również po zawarciu związku małżeńskiego ponownie zmieniła się sytuacja dochodowa rodziny, bowiem po doliczeniu dochodów męża, miesięczny dochód rodziny w miesiącu czerwcu 2015 roku wyniósł 4.947,29 zł, co przy uwzględnieniu, że w rodzinie są cztery osoby daje miesięczny dochód na osobę w kwocie 1.236,82 zł. Kryterium dochodowe wynosi 574 zł. Na tej podstawie organ ustalił, że od dnia 1 lipca 2015 roku świadczenia rodzinne nie przysługiwały. Organ stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki do przyznania zasiłku na podstawie art. 5 ust. 3 u.ś.r.

Ponadto stosownie do brzmienia art. 25 ust. 1 u.ś.r., w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym na wysokość otrzymywanych świadczeń osoba, której przyznano jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego świadczenia rodzinne.

Jak podkreślił organ, o przesłankach przyznania prawa do świadczeń rodzinnych, jak również o obowiązku niezwłocznego informowania organu o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń wnioskodawczym (w tym o zmianie liczby członków rodziny czy uzyskaniu dochodu) odwołująca była pouczona we wniosku o ustalenie prawa do świadczeń oraz w decyzji przyznającej świadczenia, gdzie nadto wskazano, iż osoba która nienależnie pobrała świadczenia jest zobowiązana do ich zwrotu łącznie z ustawowymi odsetkami. Odwołująca nie wykonała obowiązku wynikającego z art. 25 u.ś.r., bowiem nie poinformowała w stosownym czasie o zaistniałych w jej sytuacji zmianach (zmianie osobowym rodziny, jak i o podjęciu zatrudnienia).

Dla Kolegium ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że E. N.–W. wraz z podjęciem zatrudnienia i z zawarciem związku małżeńskiego przestała spełniać przesłanki do uzyskania prawa do świadczeń rodzinnych na dziecko. W tej sytuacji, mając na względzie normę zawartą w art. 30 ust. 1 i 2 u.ś.r. uznać należało, iż świadczenie rodzinne (zasiłek rodzinny za okres od dnia 1 lipca do dnia 30 września 2015 roku oraz dodatek do tego zasiłku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w miesiącu wrześniu 2015 roku) wypłacone odwołującej spełniły definicję nienależnie pobranego świadczenia, które podlega zwrotowi łącznie z odsetkami.

Realizując obowiązek informowania organ pouczył stronę o możliwości umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze następnie wskazało, że odwołująca nie spełniała kryterium dochodowego już po uzyskaniu dochodu z tytułu podjęcia zatrudnienia, ale z uwagi na treść art. 139 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 roku, poz. 267 ze zm., dalej jako: "K.p.a."), Kolegium nie mogło wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się i orzec o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń za okres wcześniejszy niż to ustalił organ I instancji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego E. N.–W., w związku z zaistniałymi nowymi faktami, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie, co do istoty sprawy, lub o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W motywach skargi jej autorka wyjaśniła, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydając decyzję w dniu [...] nie wiedziało o istotnych zmianach, jakie zaszły w jej rodzinie. Małżeństwo z A. W. było nieporozumieniem i dnia 22 grudnia 2015 roku skarżąca złożyła pozew o separację. Organy w sprawie wskazały, że skarżąca jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia organu o każdej sytuacji wpływającej na zmianę przesłanek do przyznania świadczenia. Zawarcie związku małżeńskiego zmieniło sytuację strony, ale tylko na papierze, ponieważ nie zamieszkała ona z mężem od dnia zawarcia związku małżeńskiego i wydawało jej się, że nie powinno mieć to wpływu na sytuację materialną, dlatego nie poinformowała o tym organu. Związek małżeński skarżąca zawarła w czerwcu 2015 roku, a z dniem 30 września 2015 roku traciła moc decyzja o przyznaniu zasiłku rodzinnego, dlatego uznała ona, iż składając wniosek na nowy okres zasiłkowy poinformuje organ o zmianie stanu cywilnego.

SKO potwierdziło, iż podstawą przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest dochód za rok poprzedzający złożenie wniosku, całej rodziny, czyli do tej decyzji liczyły się dochody za 2013 roku. Organy uznały, iż rodzina liczy 4 osoby, podczas gdy skarżąca razem z mężem składała oświadczenia, iż od dnia zawarcia związku małżeńskiego nie zamieszkali ze sobą i nie prowadzili ani nie prowadzą wspólnego gospodarstwa. Fakt ten jednak nie został wzięty pod uwagę. Także ustawodawca nie określił wyjątków dla osób, które znajdują się w takiej sytuacji jak skarżąca.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekając posiadało wiedzę, iż w dniu 16 listopada 2015 roku skarżąca złożyła w Sądzie Rejonowym dla Ł.-Ś. pozew o ustanowienie rozdzielności majątkowej od dnia zawarcia związku małżeńskiego z A. W..

Autorka skargi wyjaśniła, iż w pierwszych miesiącach związku małżeńskiego, mimo iż małżonkowie nie mieszkali razem, pożycie układało się dobrze. Jednakże od 7 miesięcy małżonkowie przechodzą poważny kryzys i na obecną chwile nie ma możliwości stworzenia rodziny, a skarżąca rozważa przekwalifikowanie separacji na rozwód. Ponadto, syn skarżącej ponownie zamieszkał z nią. Dla organu, mimo iż małżonkowie rodziną są tylko na papierze to ten stan jest faktem i dochody są brane jakby mieszkali razem. Ustawa stanowi, iż aby otrzymać zasiłek rodzinny brane są dochody rodziny, za rok poprzedzający złożenie wniosku, co w sprawie jest nieporozumieniem, ponieważ skarżąca wyszłam za mąż w 2015 roku, tzn. w okresie trwania okresu zasiłkowego 2014/2015, a dochody rodziny są brane z roku 2013, a w tym roku nie znała ona jeszcze swojego męża. Rodzina – zgodnie z definicją zawartą w ustawie z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej stanowi – to osoby spokrewnione łub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Dlatego skarżąca uważa, iż obecnie nie stanowi rodziny z mężem, a tym bardziej w 2013 roku. Każdy z małżonków utrzymuje się z własnych dochodów.

Jedynym źródłem utrzymania skarżącej jest wynagrodzenie, które od stycznia 2016 roku wynosi 1. 355,69 zł netto. Strona korzysta także z dodatku mieszkaniowego w wysokości 355,62 zł (do czerwca 2016 roku) i dodatku energetycznego w kwocie 15,40 zł (do czerwca 2016 roku). Z tej kwoty skarżąca ponosi koszty utrzymania w kwocie (czynsz, energia elektryczna, telewizja, internet, telefon, ubezpieczenie, taniec) 1.026,54 zł, zatem na życie rodzinie pozostaje kwota ok. 329,15 zł, która nie jest wystarczająca dla utrzymania rodziny.

W zaistniałej sytuacji i zmianach, jakie zaszły w życiu skarżącej zachodzi ważny powód uzasadniający prośbę o uchylenie decyzji obu instancji

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie wskazując, iż przeprowadzone postępowanie, zebrany w sprawie materiał dowodowy, jak i wydana w sprawie decyzja, nie narusza obowiązujących w tym zakresie norm prawa. Okoliczności podnoszone w skardze pozostają bez wpływu na rozstrzygnięcie, bowiem po pierwsze kwestie te są nierozstrzygnięte, a po drugie dopiero wraz z uprawomocnieniem orzeczenia o separacji (czy rozwód) małżonków w świetle regulacji ustawy o świadczeniach rodzinnych zmieni się sytuacja rodzinna skarżącej, wyrok o separację (czy rozwodowy) wywrze skutki od momentu rozstrzygnięcia na przyszłość, lecz nie będzie miał zastosowania z mocą wsteczną. Tym samym organ nie mógł brać pod uwagę powyższych okoliczności, bowiem te są prawnie irrelewantne w sprawie. Postępowanie wykazało, iż w trakcie trwania okresu zasiłkowego zaistniały okoliczności mające wpływ na ustalone prawo do świadczenia rodzinnego – zmieniał się skład osobowy rodziny i tym samym zmieniała się sytuacja dochodowa tej rodziny, tj. od miesiąca listopada 2014 roku syn nie mieszkał ze skarżącą, która w dniu 20 stycznia 2015 roku podjęła zatrudnienie i w dniu 13 czerwca 2015 roku zawarła związek małżeński. Analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w kontekście obowiązujących norm prawnych obligowała organ, do ponownego przeliczenia dochodu na osobę w rodzinie. Zatem w sprawie E. N.–W. wraz z podjęciem zatrudnienia i wraz z zawarciem związku małżeńskiego przestała spełniać przesłanki do uzyskania prawa do świadczeń, bowiem po doliczeniu dochodu uzyskanego przestała spełniać ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do zasiłku rodzinnego. Wraz z podjęciem zatrudnienia od dnia 20 stycznia 2015 roku zmieniła się sytuacja dochodowa w rodzinie skarżącej i po doliczeniu dochodu uzyskanego, dochodem na osobę w wysokości 908,27 zł. Wobec tego od 1 marca 2015 roku skarżąca przestała spełniać przesłanki do uzyskania prawa do świadczeń rodzinnych, jednakże Kolegium z uwagi na treść art. 139 K.p.a. nie wydało decyzji na niekorzyść strony i nie orzekło o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń za okres wcześniejszy aniżeli określony w decyzji organu pierwszej instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie zarzuty wskazane w jej motywach są uzasadnione.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2014 roku, poz. 1647) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 roku, poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi, normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Sąd administracyjny nie rozpoznaje zatem spraw merytorycznie, a bada jedynie legalność zaskarżonej decyzji, tzn. ocenia, czy jest ona zgodna z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd, następuje tylko w przypadku wykazania istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2012 roku, poz. 270 ze zm., dalej jako: "P.p.s.a.").

Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z kolei art. 135 P.p.s.a. stanowi, że Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego załatwienia sprawy.

Podstawę materialnoprawną podjętych w niniejszej sprawie decyzji stanowiły powołanej już wcześniej ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z treścią art. 32 ust. 1 u.ś.r. organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne.

W niniejszej sprawie przyznane E. N., decyzją z dnia [...] świadczenie (zasiłek rodzinny) obejmowało okres od dnia 1 listopada 2014 roku do dnia 31 października 2015 roku oraz dodatek do tego świadczenia z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2015/2016, płatny w miesiącu wrześniu 2015 roku. W dniu [...] organ pierwszej instancji orzekł o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne w postaci zasiłku rodzinnego za okres od dnia 1 lipca do dnia 30 września 2015 roku oraz dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2015/2016 wypłaconego w miesiącu wrześniu 2015 roku.

Jako uzasadnienie dla podjętych działań wskazano zmianę sytuacji rodzinnej i dochodowej beneficjentki, związaną z podjętym przezeń w miesiącu styczniu 2015 roku zatrudnieniem i zawarciem związku małżeńskiego, które skutkowało przekroczeniem kryterium dochodowego.

W tym zakresie wskazać należy, że jedną z materialnoprawnych przesłanek warunkujących nabycie prawa do zasiłku rodzinnego, a w konsekwencji dodatków do tego zasiłku, jest spełnienie kryterium dochodowego przez osobę ubiegającą się o te świadczenia. Zgodnie bowiem z art. 5 ust. 1 u.ś.r., zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 674 zł. Przepis ten określa również zasady ustalania dochodu dla potrzeb oceny prawa do zasiłku rodzinnego.

Stosownie zaś do art. 3 pkt 1 u.ś.r. "dochód" oznacza – po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób – przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991 roku o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn. Dz. U. z 2012 roku, poz. 361 ze zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. "Dochód rodziny" oznacza zaś sumę dochodów członków rodziny (art. 3 pkt 2 u.ś.r.), zaś "dochodem członka rodziny" jest przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4 – 4b (art. 3 pkt 2a u.ś.r.). Natomiast zgodnie z art. 5 ust. 4 u.ś.r. w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego. Z kolei w myśl art. 5 ust. 4a u.ś.r. w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, ustalając dochód członka rodziny, osoby uczącej się lub dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, uzyskany w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych. Stosownie natomiast do art. 5 ust. 4b u.ś.r. w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych.

Dla oceny legalności zaskarżonej decyzji podstawowe znaczenie ma rozumienie pojęcia "dochodu" oraz "dochodu rodziny". Mając na uwadze, iż skarżąca złożyła wniosek o przyznanie przedmiotowych świadczeń w dniu 9 września 2014 roku, a więc w okresie zasiłkowym od 1 listopada 2014 roku do 31 października 2015 roku, to rokiem kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy był rok 2013.

Rozstrzygnięcie sprawy wymagało przede wszystkim udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy prawidłowo do dochodu skarżącej za 2014 roku został doliczony dochód jej męża. Zgodnie z tym co zostało powiedziane powyżej dochód rodziny oznacza bowiem przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (art. 3 pkt 2 u.ś.r.). Przepis ten nakazuje do ustalenia stanu faktycznego sprawy stosować stan przeszły, gdyż prawo do świadczeń rodzinnych ustala się w oparciu o dochód uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Przepis ten powinno się wykładać systemowo, mając na względzie cel ustawy o świadczeniach rodzinnych, mieszczącej się w systemie przepisów z zakresu wsparcia społecznego, a więc z istoty swej skierowanych do osób i do rodzin wymagających pomocy i socjalnej ochrony.

Ustalenie dochodu rodziny wymaga również zdefiniowania pojęcia "członka rodziny". Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie definiują tego pojęcia stanowiąc jedynie, że "rodzina" oznacza odpowiednio następujących jej członków: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25. rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 roku o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. poz. 567); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko (art. 3 pkt 16 u.ś.r.).

Jak wynika z analizy powyższego przepisu, ustawodawca określając pojęcie rodziny, uwzględnia status prawny, nie zaś stan faktyczny lub przesłankę wspólnego gospodarowania. Dla niniejszej sprawy okoliczność ta ma istotne znaczenie, bowiem w dniu złożenia wniosku o przyznanie świadczenia rodzinnego rodzina skarżącej składała się z trzech osób (skarżącej, jej córki J. i syna A.) i taki stan dotyczył całego 2013 roku. W listopadzie 2014 roku wyprowadził się syn A. a w dniu 13 czerwca 2015 roku skarżąca zawarła związek małżeński z A. W..

A ponieważ w 2013 roku rodzina skarżącej składała się z trzech osób, to wyłącznie dochód osób stanowiących rodzinę w owym okresie mógł być podstawą dla ustalenia dochodu rodziny osiągniętego w 2013 roku. Oczywistym błędem organów było wliczenie do dochodu rodziny skarżącej za ten właśnie okres, dochodu uzyskanego przez A. W., który w 2013r. nie był członkiem rodziny skarżącej. Nie mógł zatem jego dochód podlegać zaliczeniu w poczet dochodu rodziny, której nie był członkiem.

Zmiana składu rodziny skarżącej nie nastąpiła w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, lecz w jego trakcie. Jest to istotne, gdyż regulacje ustawy o świadczeniach rodzinnych rozróżniają sytuację, w której następuje zmiana składu rodziny, od sytuacji w której następuje uzyskanie dochodu przez członka rodziny. Czym innym jest zmiana składu rodziny, a czym innym uzyskanie bądź utrata dochodu przez członka rodziny. Sama zmiana składu osobowego rodziny (art. 3 pkt 16 u.ś.r.), która nastąpiła po okresie poprzedzającym okres zasiłkowy nie jest i nie może być utożsamiana z uzyskaniem dochodu w rozumieniu art. 3 pkt 24 u.ś.r. lub jego utratą w rozumieniu art. 3 pkt 23 u.ś.r. Natomiast zmiana składu osobowego rodziny, której następstwem jest uzyskanie dochodu przez nowego członka rodziny, chociażby wskutek zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (art. 3 pkt 24c u.ś.r.) usprawiedliwia możliwość zastosowania konstrukcji dochodu uzyskanego. Nie ma przy tym znaczenia czy w momencie powiększenia rodziny jej nowy członek pozostaje już w zatrudnieniu czy też zatrudnienie to dopiero podejmie przed lub już w okresie świadczeniowym. W każdym z tych wypadków mamy do czynienia z wypełnieniem przesłanki opisanej w art. 3 pkt 24c u.ś.r. Co prawda przepis ten posługuje się zwrotem "(...) uzyskanie dochodu spowodowane uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", ale nie można przekonywująco bronić tezy, że owa regulacja – w realiach niniejszej sprawy – obejmowałaby wyłącznie dochód tych nowych członków rodziny, którzy uzyskaliby zatrudnienie już po dacie, w której stali się członkami rodziny wnioskodawcy. Nie ma racjonalnych powodów dla różnicowania sytuacji prawnej tych rodzin, które powiększyły się o osoby podejmujące zatrudnienie już po tym jak stały się członkami tych rodzin, od tych, które powiększyły się o osoby, które już w momencie powiększania rodziny pozostawały w zatrudnieniu. Wypada uznać, że przepis art. 3 pkt 24c u.ś.r. obejmuje swą dyspozycją oba powyższe stany faktyczne.

Nie jest natomiast trafny zarzut skargi odwołujący się do pominięcia przez organy faktycznego stanu pożycia skarżącej i jej męża, w tym nieuwzględnienia domagania się przez skarżącą od sądu powszechnego orzeczenia separacji pomiędzy skarżącą, a jej mężem. Prawidłowa jest konkluzja organu odwoławczego w tym zakresie, iż ustawodawca definiując w omawianych powyżej przepisach pojęcie rodziny, uwzględnia wyłącznie jej status prawny, nie zaś stan faktyczny lub przesłankę wspólnego gospodarowania.

Konkludując należy zatem wskazać, iż nie jest możliwe zaakceptowanie przedstawionej przez organy interpretacji art. 3 pkt 2 i 2a u.ś.r., która w konsekwencji pozwalałaby na uwzględnienie w dochodzie rodziny uzyskanym w roku poprzedzającym okres zasiłkowy, dochodu osoby, która w owym roku nie była członkiem rodziny strony skarżącej. W świetle poczynionych powyżej rozważań istnieje natomiast prawna możliwość powiększenia dochodu rodziny skarżącej uzyskanego w roku 2013, także o dochód jej męża uzyskany po dniu, gdy stał się członkiem rodziny skarżącej. Taką podstawą może być przepis art. 3 pkt 24 u.ś.r., który definiując pojęcie "uzyskania dochodu" jednoznacznie wskazuje źródła takiego dochodu, w tym zatrudnienie lub inną pracę zarobkową.

W tym stanie rzeczy przyjąć należy, że organy ferując kwestionowane decyzje dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego tj. art. 3 pkt 2 i 2a u.ś.r., które miało wpływ na wynik sprawy.

Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" w zw. z art. 135 P.p.s.a., orzeczono o uchyleniu zarówno zaskarżonej, jak i decyzji ją poprzedzającej, uznając to za konieczne dla końcowego załatwienia sprawy.

Rozpoznając sprawę ponownie, organ zobligowany będzie rozważyć zagadnienia podniesione w uzasadnieniu niniejszego wyroku, będąc związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, stosownie do treści art. 153 P.p.s.a., w szczególności w oparciu o powyższe wskazania dokonać ustalenia dochodu rodziny skarżącej, a następnie w zależności od poczynionych ustaleń rozstrzygnąć o ewentualnej zasadności zastosowania art. 32 ust. 1 u.ś.r.

ał