Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 173/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2017-08-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6149 Inne o symbolu podstawowym 614
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 199 ust. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2016 poz 1842
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym - tekst jednolity

SENTENCJA

|Sygn. akt IV SA/Wr 173/17 | | , [pic], , WYROK, , W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ, , , , Dnia 23 sierpnia 2017 r., , , Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, w składzie następującym:, Przewodniczący, , Sędzia NSA Mirosława Rozbicka – Ostrowska, , Sędziowie, Sędzia WSA Ireneusz Dukiel (spr.), Sędzia NSA Henryk Ożóg, , , Protokolant, sekretarz sądowy Katarzyna Leśniowska, , , po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 23 sierpnia 2017 r., sprawy ze skargi E. S., na decyzję Rektora Uniwersytetu Ekonomicznego we W., z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania stypendium dla osób niepełnosprawnych, , , oddala skargę w całości., ,


UZASADNIENIE

Dziekan Wydziału Ekonomii, Zarządzania i Turystyki Uniwersytetu Ekonomicznego we W. (dalej jako organ I instancji) decyzją z dnia 27 października 2016 r., nr [...], na podstawie art. 199 ust. 1 pkt 1 i ust. 4, art. 180, art. 207 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164 poz. 1365 ze zm., zwanej dalej u.p.s.w.) w zw. z art. 104 i art. 107 k.p.a. oraz na podstawie Zasad przyznawania świadczeń pomocy materialnej dla doktorantów Uniwersytetu Ekonomicznego we W., wprowadzonych Zarządzeniem Rektora nr 51/2015 z dnia 15 września 2015 r., zwanych dalej Zasadami) odmówił E. M. S. (dalej jako doktorant, wnioskodawca lub skarżący) przyznania stypendium specjalnego dla osób niepełnosprawnych w roku akademickim 2016/2017. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że zgodnie z § 19 ust. 1 Zasad (pomimo przyjętego nazewnictwa omyłkowo posługiwano się terminem "Regulamin") stypendium specjalnego dla osób niepełnosprawnych może otrzymać doktorant, którego niepełnosprawność potwierdzona jest orzeczeniem właściwego organu, uprawnionego do stwierdzenia niepełnosprawności, zaś w myśl § 3 ust. 4 Zasad doktorant może pobierać świadczenia pomocy materialnej wyłącznie w regulaminowym okresie trwania studiów. Nie dotyczy to osób, które przedłużyły czas studiów ze względów zdrowotnych, jednakże nie dłużej niż przez okres dwóch semestrów. Podniesiono również, iż wnioskodawca rozpoczął studia doktoranckie w semestrze zimowym roku akademickiego 2011/2012, a ponieważ regulaminowy okres trwania studiów trzeciego stopnia wynosi 8 semestrów, to planowane zakończenie studiów powinno nastąpić w semestrze letnim roku akademickiego 2014/2015. Organ I instancji zauważył, że aktualny semestr, tj. zimowy roku akademickiego 2016/2017 jest już 11 semestrem nauki wnioskodawcy na studiach trzeciego stopnia, który to wykracza poza planowy okres studiów.

Odwoławcza Komisja Stypendialna dla Doktorantów Uniwersytet Ekonomiczny we W. (dalej jako organ odwoławczy) decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. (mylnie podano 2016 r.), nr [...], na podstawie u.p.s.w. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., § 7 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 13 kwietnia 2016 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich (Dz. U. z 2016 r., poz.558, zwanego dalej rozporządzeniem MNiSW) oraz na podstawie Zasad, po ponownym rozpatrzeniu sprawy na skutek odwołania wnioskodawcy, utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję o nieprzyznaniu stypendium specjalnego dla osób niepełnosprawnych za wnioskowany okres.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przywołał brzmienie § 3 ust. 4 Zasad oraz § 7 ust. 2 rozporządzenia MNiSW, po czym stwierdził, iż z uwagi, że przewidziany regulaminem termin ukończenia studiów doktoranckich upłynął 30 września 2015 r., a podstawą decyzji Prorektora do spraw Nauki o przedłużeniu studiów doktoranckich do dnia 30 września 2017 r. było jedynie posiadanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, a nie czasowa niezdolność studenta do odbywania studiów spowodowana chorobą, to wniosek nie może być uzasadniony względami zdrowotnymi.

W skardze do tut. Sądu skarżący, wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji, zarzucił organom naruszenie § 3 pkt 4 Zasad, co w jego przekonaniu miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez nieuwzględnienie wszystkich okoliczności faktycznych, na których powinno być oparte rozstrzygnięcie.

Zdaniem skarżącego wniosek o stypendium został złożony w oparciu o § 3 pkt 4 Zasad, t.j. na podstawie przepisu, że osoby, które przedłużyły okres studiów doktoranckich ze względów zdrowotnych mogą pobierać świadczenia pomocy materialnej nie dłużej niż przez okres dwóch semestrów. Skarżący stwierdził, że w związku z decyzją Prorektora ds. Nauki okres studiów doktoranckich został przedłużony ze względu na posiadane przez niego orzeczenia o niepełnosprawności, które według niego jest względem zdrowotnym, potwierdzonym decyzją odpowiedniego organu administracyjnego i wskazującym stały, pogorszony stan zdrowia. W ocenie skarżącego takie stanowisko potwierdza opinia radcy prawnego Uniwersytety Ekonomicznego we W. z dnia 3 stycznia 2017 r., w której znajduje się konkluzja: "Zatem, reasumując w świetle przywołanych wyżej przepisów, można przyznać stypendia doktorantom, którzy ze względu na orzeczenie o niepełnosprawności posiadają przedłużone studia doktoranckie". Skarżący podkreślił, że nie pobierał do tej pory stypendium ze względów zdrowotnych na przedłużeniu studiów (wcześniejsze przedłużenie dotyczyło badań naukowych).

Uniwersytet Ekonomiczny w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Zwrócono uwagę, iż podstawą przedłużenia studiów doktoranckich do dnia 30 września 2017 r. było posiadanie przez skarżącego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, a nie czasowa niezdolność studenta do odbywania studiów spowodowana choroba, tym samym przedłużenie studiów wbrew twierdzeniom skarżącego nie wynikało ze względów zdrowotnych. Podniesiono także, iż rozporządzenie MNiSW i Zasady wyraźnie rozróżniają przedłużenie studiów ze względów na chorobę (zdrowotnych) od przedłużenia ze względu na orzeczenie o stopniu niepełnosprawności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Należy przede wszystkim wyjaśnić, że w przepisie art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) ustawodawca zastrzegł, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (jeżeli ustawy nie stanowią inaczej), formułując w ten sposób generalne kryterium wiążące sądy administracyjne w pełnym zakresie ich kognicji. Jednoznaczność tej zasady sprawia, że wojewódzki sąd administracyjny w toku podjętych czynności rozpoznawczych dokonuje oceny co do zgodności kontrolowanej decyzji, postanowienia (innego aktu lub czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb ich wydania lub tryb podjęcia aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia. Wiążące są przy tym przepisy obowiązujące w dacie wydania zaskarżonego aktu. Jego uchylenie albo stwierdzenie nieważności następuje tylko w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając na względzie wskazane powyżej kryterium legalności Wojewódzki Sąd Administracyjny po poddaniu ocenie ustalonych w sprawie w toku administracyjnego postępowania instancyjnego okoliczności faktycznych i istniejących wówczas okoliczności prawnych nie znalazł podstaw dla stwierdzenia naruszenia prawa w rozpoznawanej sprawie, mimo rozważenia w toku dokonywanych czynności przepisu art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej w skrócie u.p.p.s.a.), z którego wynika, że Sąd przy rozstrzyganiu sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Spór pomiędzy stronami dotyczy prawidłowości decyzji odmawiającej przyznania skarżącemu pomocy materialnej dla doktorantów w postaci stypendium specjalnego dla osób niepełnosprawnych w roku akademickim 2016/2017.

Przepisy art. 207 ust. 1 i ust. 4 u.p.s.w. obligują organy uczelni, aby do podejmowanych decyzji w indywidualnych sprawach doktorantów, w tym także w przedmiocie przyznania stypendium uczestnikom studiów doktoranckich, stosować odpowiednio przepisy k.p.a. Odpowiednie stosowanie przepisów k.p.a. oznacza konieczność zachowania przez organ minimum procedury administracyjnej, niezbędnej do załatwienia sprawy i zagwarantowania ustawowych uprawnień strony. Chociaż w świetle wyrażonej w art. 77 ust. 5 Konstytucji RP zasady autonomii szkół wyższych decyzje organów uczelni nie muszą spełniać tak surowych kryteriów jak decyzje organów administracji publicznej, to jednak, skoro zostały poddane kontroli prowadzonej przez sądy administracyjne pod względem zgodności z prawem (art. 207 ust. 1 u.p.s.w.), muszą one spełniać wymogi umożliwiające przeprowadzenie takiej kontroli. Oznacza to, że organy uczelni w postępowaniu w sprawie przyznania stypendium doktoranckiego winny przestrzegać ogólnych zasad postępowania administracyjnego i respektować podstawowe założenia procedury administracyjnej. Powinny zatem poczynić ustalenia w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, zgodnie z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., a następnie podjęte rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania bądź odmowy przyznania stypendium doktoranckiego uzasadnić zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a.

Źródeł normatywnych uprawnienia do skorzystania przez doktoranta uczelni z pomocy materialnej należy upatrywać w regulacji art. 199 ust. 1 u.p.s.w., który stanowi, że doktorant może otrzymać pomoc materialną w formie:

1) stypendium socjalnego,

2) zapomogi,

3) stypendium dla najlepszych doktorantów,

4) stypendium specjalnego dla osób niepełnosprawnych,

5) stypendium ministra za wybitne osiągnięcia.

Ustęp 2 tej jednostki redakcyjnej stanowi, że świadczenia o których mowa w ust. 1 pkt 1-4, przyznaje się ze środków funduszu pomocy materialnej dla studentów i doktorantów, (...), na zasadach określonych przez rektora w uzgodnieniu z uczelnianym organem samorządu doktorantów.

Na podstawie powyższej delegacji ustawowej Rektor Uniwersytetu Ekonomicznego we W. Zarządzeniem nr 51/2015 wprowadził w życie Zasady przyznawania świadczeń pomocy materialnej dla doktorantów Uniwersytetu Ekonomicznego we W..

W § 1 ust. 2 Zasad wskazano, że pomoc materialną może otrzymać doktorant, który spełnia warunki, określone w u.p.s.w. i w niniejszym regulaminie, zaś w § 2 ust. 1 i ust. 2 powtórzono za u.p.s.w. formy udzielanej pomocy materialnej.

Istotny dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest zapis § 3 ust. 4 Zasad, w którym mówi się, że doktorant może pobierać świadczenia z funduszu pomocy materialnej wyłącznie w regulaminowym okresie trwania studiów. Nie dotyczy to osób, które przedłużyły czas studiów ze względów zdrowotnych, jednakże nie dłużej niż przez okres dwóch semestrów.

Zgodnie z regułą zawartą w art. 195 ust. 4a u.p.s.w. studia doktoranckie trwają nie krócej niż dwa lata i nie dłużej niż cztery lata. Poza sporem w niniejszej sprawie było, że studia doktoranckie skarżącego trwają cztery lata (osiem semestrów) i przewidziany regulaminem termin ich ukończenia upłynął dnia 30 września 2015 r.

Problematyka przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich została uregulowana, na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 201 ust. 1 u.p.s.w., w przywoływanym na wstępie rozporządzeniu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 13 kwietnia 2016 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich, które było poprzedzone rozporządzeniem tegoż Ministra z dnia 24 października 2014 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich (Dz. U. z 2014 r., poz. 1480).

W myśl § 7 ust. 1 rozporządzeniem MNiSW kierownik studiów doktoranckich, na wniosek doktoranta, po zasięgnięciu opinii opiekuna naukowego albo promotora, może przedłużyć okres odbywania studiów doktoranckich, zwalniając jednocześnie doktoranta z obowiązku uczestniczenia w zajęciach, w przypadku konieczności prowadzenia długotrwałych badań naukowych realizowanych w ramach tych studiów, łącznie nie dłużej niż o 2 lata. Z kolei ustęp 2 tej jednostki redakcyjnej stanowi, że kierownik studiów doktoranckich, na wniosek doktoranta, może ponadto przedłużyć okres odbywania studiów doktoranckich, zwalniając jednocześnie doktoranta z obowiązku uczestniczenia w zajęciach, w przypadku:

1) czasowej niezdolności do odbywania tych studiów spowodowanej chorobą,

2) konieczności sprawowania osobistej opieki nad chorym członkiem rodziny,

3) konieczności sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem do 4. roku życia lub dzieckiem posiadającym orzeczenie o niepełnosprawności,

4) posiadania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności- łącznie nie dłużej niż o rok.

W ustępie 3 tego artykułu natomiast wskazano, że kierownik studiów doktoranckich, na wniosek doktoranta, może dodatkowo przedłużyć okres odbywania studiów doktoranckich o okres odpowiadający czasowi trwania urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, urlopu ojcowskiego oraz urlopu rodzicielskiego, określonych w ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 2014 r. poz. 1502, ze zm.), zwalniając jednocześnie doktoranta z obowiązku uczestniczenia w zajęciach.

W przedmiotowej sprawie nie budziło wątpliwości, że skarżącemu dwukrotnie został przedłużony okres odbywania studiów doktoranckich, za pierwszym razem o jeden rok akademicki (dwa semestry), tj. do dnia 30 września 2016 r., z powodu konieczności prowadzenia długotrwałych badań naukowych realizowanych w ramach tych studiów, za drugim razem również o jeden rok akademicki (dwa semestry), tj. do dnia 30 września 2017 r., na podstawie posiadania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.

Na marginesie można zauważyć, że co prawda skarżący w tym ostatnim przypadku występował z wnioskiem o przedłużenie okresu odbywania studiów doktoranckich z uwagi na zły stan zdrowia (problemy neurologiczne- orzeczona niepełnosprawność lekkiego stopnia), który wymaga rehabilitacji lub leczenia farmakologicznego, jednakże po odwołaniu się od niekorzystnej decyzji Kierownika Studiów Doktoranckich z dnia 6 września 2016 r. Prorektor ds. Nauki decyzją z dnia 18 października 2016 r. orzekł o przedłużeniu studiów doktoranckich do dnia 30 września 2017 r. nie z uwagi na czasową niezdolność do odbywania tych studiów spowodowanych chorobą, lecz powołując się na podstawę z § 7 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia MNiSW, tj. posiadania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.

Przechodząc do sedna sprawy wskazać trzeba jednoznacznie, iż przywoływane wielokrotnie w tym uzasadnieniu rozporządzenie MNiSW wyróżnia osobno wiele podstaw możliwości przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich, w tym czasową niezdolności do odbywania tych studiów spowodowaną chorobą, tzw. przyczyna zdrowotna, oraz posiadanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Każda z tych przesłanek stanowi odrębną podstawę do wnioskowania o przedłużenie okresu odbywania studiów doktoranckich i nie można ich utożsamiać ze sobą czy też stosować wymiennie. Może się oczywiście zdarzyć, że obie wymienione wyżej przyczyny wystąpią jednocześnie i teoretycznie w takiej sytuacji zgoda na przedłużenie studiów doktoranckich może być wydana z powołaniem się na te dwie podstawy łącznie, ale zawsze przedłużenie nie może być dłuższe niż jeden rok.

Faktem niespornym w sprawie było jednak to, że skarżącemu ostateczną i niezaskarżoną do sądu administracyjnego decyzją Prorektora ds. Nauki z dnia 18 października 2016 r. przedłużono po raz kolejny czas studiów doktoranckich o dwa semestry, ale podstawą tego przedłużenia była wyłącznie przesłanka z § 7 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia MNiSW, tj. posiadania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Tym samym zasadnym była odmowa przyznania stypendium specjalnego dla osób niepełnosprawnych, skoro skarżący nie miał przedłużonego czasu studiów doktoranckich ze względów zdrowotnych.

Z tych też względów Sąd uznał zaskarżoną decyzję za odpowiadającą prawu i na podstawie art. 151 u.p.p.s.a. oddalił skargę.