Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 397/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2004-09-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Asesor WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 września 2004 r. sprawy ze skargi T.Z. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich o d d a l a s k a r g ę


UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r., nr 142, poz.950 z późn. zmianami, zwanej dalej w skrócie: " ustawą o kombatantach ...") pozbawił T.Z. uprawnień kombatanckich z tytułu działalności w "[...]" Z motywów decyzji wynika, że T.Z. otrzymał uprawnienia kombatanckie z tytułu "[...]" , na podstawie oświadczeń świadków a z tytułu "[...]" na podstawie własnych oświadczeń, że był zatrudniony w organach MO i bezpieczeństwa publicznego.

W toku postępowania weryfikacyjnego ustalono w oparciu o pismo Komendy Wojewódzkiej Policji w O. z dnia [...], że wyżej wymieniony w okresie od [...] do [...] był zatrudniony w Miejskim Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego w Ł. i Powiatowym Urzędzie Bezpieczeństwa w N. jako [...], [...] i p.o. [...]. Ponadto na posiedzeniu w dniu [...] komisja powołana przez Kierownika Urzędu w trybie art. 21 ust. 4 ustawy o kombatantach..... uznała, że dokumenty wyżej wymienionego nie pozwalają przyjąć, iż podczas zatrudnienia w UB wykonywał wyłącznie zadania nie związane ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy T.Z. podniósł, że uprawnienia kombatanckie uzyskał z tytułu powołania go z oddziałów partyzanckich do [...] oraz z tytułu skierowania go do pomocy MO i UB jako [...].

Decyzją z dnia [...] nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 K.p.a. po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...]. W uzasadnieniu tej decyzji stwierdzono, że wyżej wymieniony był zatrudniony w organach Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego (MUBP w Ł. i PUBP w N.), co w myśl przepisów art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a oraz art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy o kombatantach ... skutkuje pozbawieniem danego kombatanta posiadanych przez niego uprawnień. Decyzja ta nie została przez T.Z. zaskarżona do Sądu.

W dniu [...] T.Z. złożył wniosek do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] nr [...] z uwagi na rażące naruszenie prawa materialnego (art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a oraz art. 21 ust. 3 pkt 1 i 2 ustawy o kombatantach...) i przepisów postępowania administracyjnego. W jego uzasadnieniu zarzucił, że anonimowa komisja badająca dokumenty w jego sprawie nie była bezstronna, bo działała w oparciu o domniemanie, że zwalczał on organizacje i osoby działające na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] nr [...] na podstawie art. 158 § 1 w związku z art. 156 § 1 i art. 157 K.p.a. odmówił T.Z. stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] nr [...] o utrzymaniu w mocy decyzji własnej i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] nr [...] o pozbawieniu uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu tej decyzji stwierdzono, że T.Z. był zatrudniony w organach Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego, co w myśl art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy o kombatantach... skutkuje pozbawieniem danego kombatanta posiadanych przez niego uprawnień.

Ponadto decyzja ta nie narusza przepisów prawa materialnego, jak i prawa procesowego, bowiem akta kombatanckie ZBoWiD T.Z. nie zawierają żadnych informacji mogących świadczyć o tym, że został on skierowany przez organizację niepodległościową w celu udzielenia pomocy lub przez taką organizację został zwerbowany, bądź w czasie zatrudnienia w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa wykonywał wyłącznie zadania nie związane ze zwalczaniem organizacji i osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Organ orzekający podniósł, że w myśl art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy o kombatantach pozbawia się uprawnień kombatanckich z wszelkich tytułów osoby, które pełniły służbę w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego, a sam fakt zatrudnienia w nich jest wystarczającą przesłanką do pozbawienia uprawnień kombatanckich.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy T.Z. oświadczył, że "[...]", a świadek R.Z. potwierdził jego "walkę z bandami Wehrwolfu i niedobitkami hitlerowców", na co pośrednio wskazuje pismo WK MO z O., gdyż potwierdza jego "walkę z bandami". Nadto uważa, że w postępowaniu administracyjnym zostały naruszone przepisy art. 24 § 1 pkt 4 i § 3 oraz art. 107 K.p.a., gdyż nie został on zawiadomiony i nie brał udziału w posiedzeniu komisji (dnia [...]), która rozpatrywała jego sprawę.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] nr [...] o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich. W trybie nadzoru Kierownik Urzędu nie dopatrzył się wydania wcześniejszej decyzji bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa ze strony organu orzekającego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący T.Z. zarzucił, iż organ orzekający dokonał niewłaściwej interpretacji znowelizowanej w 1997 r. ustawy o kombatantach..., bez uwzględnienia praw wynikających z art. 31, art. 32 i art. 47 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i wniósł o rozstrzygnięcie sporu w zakresie naruszenia przez oba organy orzekające obowiązującego prawa. Uznał, że działania organu orzekającego naruszyły podstawowe zasady postępowania administracyjnego. Raz jeszcze podniósł opisane powyżej okoliczności faktyczne i prawne, które miały wpływ na wydanie niekorzystnej dla skarżącego decyzji organu orzekającego uznając, że zaświadczenie z dnia [...] Komendanta [...] świadczyło o jego "[...]", czyli zdaniem skarżącego do służby w Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego.

Odpowiadając na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wnioskował o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany wcześniej zajętego stanowiska w sprawie skarżącego z uwagi na to, że okoliczności podniesione w skardze nie mają wpływu na wynik jej rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest bezzasadna, bowiem zaskarżona decyzja odpowiada wymogom prawa, a przy jej wydaniu nie doszło do naruszenia prawa mogącego mieć wpływ na wynik sprawy.

Stosownie do art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270) oraz art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne powołane są do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd bada czy przy ich wydaniu doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, jak i procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy albo stanowiącym podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności wyżej wymienionych aktów.

W niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym kontroli w aspekcie zgodności z prawem podlegała zaskarżona decyzja i postępowanie, które ją poprzedziło z punktu widzenia, ewentualnego istnienia wad powodujących nieważność tej decyzji.

Na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270, zwanej dalej w skrócie: " ustawą p.p.s.a.") Sąd uwzględniając skargę stwierdza nieważność decyzji, jeżeli zachodzą przyczyny określone w przepisie art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

Zdaniem Sądu z uwagi na powyższe uregulowania ustawy p.p.s.a. skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie dopuścił się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, gdyż prawidłowo ocenił decyzję własną, która także nie naruszyła przepisów prawa.

Chybiony jest pogląd skarżącego, iż uprawnienia kombatanckie skarżącego gwarantuje wprost Konstytucja, bowiem to ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r., nr 142, poz.950 z późn. zmianami) zawiera regulację praw osób ubiegających się o uprawnienia kombatanckie i nie jest możliwe wywodzenie jakichkolwiek uprawnień w tym zakresie wprost z postanowień Konstytucji. W kwestii zgodności ustawy z Konstytucją orzeka jedynie Trybunał Konstytucyjny. Natomiast organy administracji publicznej, jak i Wojewódzki Sąd Administracyjny związani są przepisami ustaw.

Organ administracji publicznej pismem z dnia [...] prawidłowo powiadomił stronę o wszczęciu postępowania weryfikacyjnego i w ramach tego postępowania zapewnił jej czynny udział. Wbrew zarzutom skarżącego ustalenia faktyczne organu w niniejszej sprawie i ich ocena prawna nie naruszają przepisów prawa.

Postępowanie dowodowe przeprowadzone przez ten organ także nie może wzbudzać zastrzeżeń, ponieważ podjęcie decyzji nastąpiło po wyjaśnieniu wszystkich okoliczności mających istotne znaczenie dla sprawy.

Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach... określa system szczególnych uprawnień przysługujących kombatantom oraz ofiarom represji, którym jak to wyrażono w preambule do tej ustawy należy się głęboki szacunek wszystkich rodaków oraz szczególna troska i opieka ze strony instytucji państwowych, samorządowych i organizacji społecznych.

W ustawie tej jednak zostały też ustanowione regulacje będące konsekwencją stwierdzenia w tej samej preambule, że m.in. komunistyczny aparat represji w Polsce jest winien cierpień zadanych wielu obywatelom Państwa Polskiego ze względów narodowościowych, politycznych i religijnych.

Negatywna ocena funkcjonowania tego aparatu skonkretyzowana została w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy o kombatantach ..., który stanowi o nie przysługiwaniu należnych kombatantom (ofiarom represji) uprawnień osobie zatrudnionej w aparacie bezpieczeństwa publicznego lub informacji wojskowej.

W stosunku do osób, które uzyskały uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów i były zatrudnione w aparacie bezpieczeństwa publicznego lub informacji wojskowej ustawa ta w art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a nakazuje pozbawienie ich tych uprawnień. Zatrudnienie określonej osoby w aparacie bezpieczeństwa publicznego wywołuje z mocy prawa konsekwencje w postaci pozbawienia uprawnień kombatanckich. Natomiast jeśli taka osoba dotychczas nie posiadała uprawnień kombatanckich, to nie może ich uzyskać z żadnego innego tytułu.

W niniejszej sprawie poza sporem jest, że skarżący w okresie od [...] do [...] był zatrudniony w Miejskim Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego w Ł. i Powiatowym Urzędzie Bezpieczeństwa w N. jako [...], [...] i p.o. [...], co zostało ustalone w prawidłowy sposób w postępowaniu weryfikacyjnym. Nadto w życiorysie sporządzonym [...] znajdującym się w aktach sprawy T.Z. podał, że "w [...] jako żołnierz czasowo był w MO i służbie bezpieczeństwa publicznego". Ustalenia to nie były też kwestionowane przez skarżącego w toku postępowania administracyjnego.

Skarżący w deklaracji członkowskiej ZBoWiD nr [...] własnoręcznie potwierdza jaki charakter miała jego praca w N. (cytat: "walka z bandami jako pracownik bezpieczeństwa publicznego w stopniu [...]"). Ponieważ pozbawienie uprawnień kombatanckich z powyższej przyczyny jest obligatoryjne, na wynik sprawy nie mogły wpłynąć podnoszone przez skarżącego okoliczności dotyczące warunków, w jakich się znalazł w strukturach UB oraz przebiegu służby i sposobu jej zakończenia.

Bez znaczenia pozostaje podnoszone przez skarżącego oświadczenie świadka R.Z. złożone w dniu [...] dotyczące walki skarżącego w [...] z niemiecką ekspedycją karną w [...], a jak twierdzi skarżący w piśmie z dnia [...] świadczące o jego walce "z bandami Wehrwolfu i niedobitkami hitlerowców". Sam skarżący przy podejmowaniu starań o członkostwo w ZBoWiD nie powoływał się na walkę w [...] z Wehrwolfem, ale na walkę z bandami. Nie ma także przesłanek prawnych i faktycznych, by w oparciu o zaświadczenie Komendy Milicji Obywatelskiej w O. z dnia [...] wysunąć domniemanie, iż użyte w zaświadczeniu pojęcie brał udział w walkach z bandami w okresie od [...] do [...] oznaczało wyłącznie grupy Wehrwolfu. W tym stanie sprawy poza własnym twierdzeniem skarżący nie przedstawił żadnego dowodu na okoliczność jego udziału w walkach z Wehrwolfem.

Fakt pracy skarżącego w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa przesądził o niemożności uzyskania przez skarżącego uprawnień kombatanckich z jakiegokolwiek tytułu, a równocześnie powoduje, że na mocy art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy o kombatantach skarżący utracił uprawnienia przyznane mu w oparciu o wcześniej obowiązujące przepisy.

W zakresie decyzji podejmowanych przez organ orzekający ustawodawca nie pozostawił temu organowi żadnej sfery uznania, bowiem decydujący tutaj pozostaje jedynie fakt zatrudnienia w organach bezpieczeństwa publicznego.

Przepis ten następnie oceniał Trybunał Konstytucyjny, który w orzeczeniu z dnia 15 lutego 1994 r. sygn. akt K. 15/93 (OTK 1994, cz. I, poz. 4) przyjął, podobnie jak Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 7 maja 1992 r., że pojęcie "aparat bezpieczeństwa publicznego" oznacza wszystkie jednostki organizacyjne kolejno w resorcie Bezpieczeństwa Publicznego, Komitecie Bezpieczeństwa Publicznego i Ministerstwie Spraw Wewnętrznych. Podobnie Trybunał wypowiadał się co do interpretacji pojęcia "zatrudnienie", uważając, że oznacza ono pozostawanie w stosunku pracy zarówno na podstawie umowy o pracę, jak też na innych podstawach (mianowanie, powołanie). W uzasadnieniu tego orzeczenia Trybunał Konstytucyjny wskazał na kryterium aksjologiczne, którym się kierował: "Współpraca z organami represji nastawionymi na zwalczanie polskich ruchów niepodległościowych musi być oceniona negatywnie, i to bez względu na to, o jakie stanowiska i jaki charakter zatrudnienia w tych organach chodzi. Dotyczy to zarówno aparatu represji państw obcych, jak i komunistycznego aparatu represji w Polsce. (...) Jednostkami, które wypełniały wyżej wskazane kryterium aksjologiczne i które mogą być zaliczone do «komunistycznego aparatu represji w Polsce» były struktury Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej".

Pogląd zawarty w tym orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego podzielił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 29 marca 1995 r. sygn. akt III ARN 6/95 (OSNAPiUS 1995, nr 16, poz. 199), wyjaśniając, iż w związku z obwieszczeniem Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 września 1994 r. dla oceny uprawnień osoby ubiegającej się o nadanie jej statusu kombatanta nie ma znaczenia, kiedy i w jakich okolicznościach osoba ta znalazła się w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa ani też jakie wykonywała tam zadania. Okoliczność, czy ktoś wykonywał zadania związane ze zwalczaniem organizacji niepodległościowych czy też nie, może dotyczyć tylko osób "spoza struktur Urzędu Bezpieczeństwa" (zob. uchwałę siedmiu sędziów SN z dnia 7 maja 1992 r. II UZP 7/91 – OSN 10/92 poz. 174). Zatem wyłączeniu podlegają wszystkie osoby, które były w nich zatrudnione, pełniły służbę lub funkcję w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa. Istotnym w sprawie jest, że w przepisach art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a) - b) ustawy o kombatantach ... mówi się nie o osobach stosujących represje, lecz o strukturach, jednostkach lub stanowiskach związanych ze stosowaniem represji.

Reasumując trzeba stwierdzić, że skarżący jako osoba, która była zatrudniona w aparacie bezpieczeństwa publicznego nie może korzystać ze szczególnych uprawnień kombatanckich.

Osoby zatrudnione w Urzędach Bezpieczeństwa tylko wtedy mogą zachować uprawnienia kombatanckie, jeżeli przedłożą dowody, że zostały tam skierowane przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje były zwerbowane w celu udzielenia im pomocy (art.21 ust. 3 w związku z art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy o kombatantach ...). Odnosząc się do zarzutu zawartego w skardze (str. [...]), a dotyczącego oddelegowania skarżącego do zadań specjalnych, czyli zdaniem skarżącego do służby w Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego wskazać trzeba, że w aktach administracyjnych znajduje się powoływane przez skarżącego zaświadczenie, które jednoznacznie stwierdza, że skarżący "... w [...] jest [...] MO gminy D. pow. R. skąd zostaje oddelegowany przez PPR do specjalnych zadań".

Skarżący mimo wezwania do przedłożenia dowodów, że został do służby w Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego skierowany przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje był zwerbowany w celu udzielenia im pomocy nie tylko ich nie przedłożył, ale i na tego rodzaju okoliczności się nie powoływał.

W tym stanie rzeczy omówione ustalenia organu administracyjnego wynikały z prawidłowej analizy zgromadzonego materiału dowodowego i nie przekroczyły granic swobodnej oceny dowodów wynikających z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. Tak więc Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. w ramach kontrolowanego postępowania nie dopuścił się naruszenia przepisów prawa materialnego, jak i procesowego.

Dlatego zaskarżona decyzja odpowiada prawu i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270) orzeczono, jak w sentencji.