Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 219/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2022-09-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 54 § 1
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Sędkowska Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Gocki Sędzia WSA Marzena Łozowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 30 września 2022 r. sprawy ze skargi W. A. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 18 maja 2022 r., nr 1601-IEE.711.218.2022 w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną, oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi W. A. (dalej określanej jako strona, skarżąca, zobowiązana) jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z 19 maja 2022 r., którym utrzymano w mocy postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Opolu z 28 marca 2022 r. w sprawie skargi na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia udziału w nieruchomości.

Rozstrzygnięcie powyższe zapadło na tle następującego stanu faktycznego i prawnego sprawy.

Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w Opolu prowadzi wobec zobowiązanej postępowanie egzekucyjne na podstawie dziewięciu tytułów wykonawczych wystawionych przez Burmistrza N. (tj.: z 4 kwietnia 2016 r. nr [...]; z 23 maja 2017 r. nr [...]; z 23 maja 2017 r. [...]; z 3 października 2017 r. nr [...]; z 15 stycznia 2018 r. nr [...]; z 7 maja 2018 r. nr [...]; z 14 sierpnia 2018 r. nr [...]; z 3 października 2019 r. nr [...] i z 17 lutego 2020 r. nr [...]) obejmujących zaległości z tytułu podatku od nieruchomości za okres od lipca 2015 r. do grudnia 2017 r., od stycznia 2018 r. do czerwca 2018 r. oraz od stycznia 2019 r. do grudnia 2019 r.

Zawiadomieniem z 9 stycznia 2018r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego zobowiązanej. Zawiadomienie doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności 9 września 2018 r., natomiast zobowiązanej doręczono zawiadomienie wraz z odpisem tytułu wykonawczego nr [...] w trybie art. 44 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, ze zm. - dalej "kpa").

W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny dokonywał jeszcze czterokrotnie zajęć świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego zobowiązanej (zawiadomieniami z: 19 marca 2019 r., 7 listopada 2019 r., 7 listopada 2019 r. i z 21 sierpnia 2020 r.), każdorazowo jednak organ rentowy informował o przeszkodzie w realizacji zajęcia w postaci zbiegu egzekucji.

Ponadto zawiadomieniem z 15 czerwca 2021 r. organ egzekucyjny podjął próbę zajęcia innej wierzytelności pieniężnej zobowiązanej z tytuły wynajmu lokalu od S. L. W odpowiedzi dłużnik zajętej wierzytelności poinformował, że nie posiada zawartej umowy najmu lokalu ze stroną i z tego powodu nie może uznać zajętej wierzytelności ani przekazać jakichkolwiek kwot na rzecz organu egzekucyjnego.

Zawiadomieniem z 10 lutego 2022 r. nr [...] organ egzekucyjny zajął należący do strony udział (½) w nieruchomości położonej w N. przy ul. [...], dla której Sąd Rejonowy w O. prowadzi księgę wieczystą nr [...]. Jednocześnie wezwał stronę do zapłaty, w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, zaległości wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi, pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Zawiadomienie doręczono zobowiązanej 18 lutego 2022 r. oraz współwłaścicielowi nieruchomości 4 marca 2022 r. w trybie art. 44 kpa. Organ egzekucyjny 18 lutego 2022 r. złożył elektroniczny wniosek do Sądu Rejonowego w O. o wpis do księgi wieczystej informacji o zajęciu nieruchomości.

Na czynność zajęcia udziału w w/w nieruchomości strona wniosła skargę, wskazując na naruszenie art. 54 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r. poz. 479 - dalej zwanej: "upea") poprzez dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy oraz zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Wskazała, że zobowiązanym do zapłaty należności objętej tytułami wykonawczymi jest także współwłaściciel nieruchomości – W. A.1, wobec czego organ egzekucyjny winien szukać zaspokojenia dochodzonych należności także z majątku współwłaściciela. Tymczasem organ nie podjął żadnej próby, aby taką egzekucję prowadzić, całą odpowiedzialnością za powstałą zaległość obarczając tylko ją i wyłącznie do jej majątku kierując egzekucję. Według strony, egzekwując kwotę zaległości w wysokości 35.571,45 zł przy zastosowaniu środka egzekucyjnego w postaci zajęcia udziału w nieruchomości, która służy zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych, organ naraża ją na utratę dachu nad głową. W wyniku licytacji może bowiem zostać pozbawiona swojego udziału w nieruchomości, a tym samym miejsca zamieszkania, co według skarżącej stanowi działanie nieuzasadnione ekonomicznie oraz stanowi uciążliwy środek egzekucyjny, nieadekwatny do wysokości dochodzonego roszczenia. Powołując się na treść art. 7 § 2 oraz art. 114 upea, strona poinformowała, że wartość nieruchomości została oceniona przez biegłego rzeczoznawcę na kwotę 502.948 zł, w ramach postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w O. T. K. (sygn. akt [...]), zatem wysokość jej udziału wynosiłaby kwotę 251.474 zł. Jej zdaniem kwota dochodzona w tym postępowaniu jest nieproporcjonalnie niska w porównaniu do wartości wybranego przez organ sposobu egzekucji. Według zobowiązanej, zastosowany przez organ egzekucyjny środek jest nieadekwatny do okoliczności faktycznych sprawy, tj. do wysokości dochodzonej należności, w dodatku ponad miarę ingeruje to w jej prawa i wolności, naruszając zasadę legalności (zwłaszcza, że jest to nieruchomość mieszkalna). Wyjaśniła, że organ miał do wyboru inne środki egzekucyjne, np. zajęcie emerytury czy ruchomości. W ostateczności mógł zająć udział w innej nieruchomości, niemieszkalnej. Zaznaczyła, że organ egzekucyjny ma wiedzę jakimi nieruchomościami ona dysponuje, a o wyborze środka egzekucyjnego decyduje cel, któremu dany środek ma służyć, rodzaj środków, jakie ma do dyspozycji organ przy egzekucji tego obowiązku oraz okoliczności faktyczne danej sprawy. W ocenie strony, organ nie wziął tych wytycznych pod uwagę. Dodała, że komornik, prowadzi przeciwko współwłaścicielowi tej samej nieruchomości – W. A.1, egzekucję z jego udziału w nieruchomości. Podkreśliła, że dodatkowa egzekucja z jej udziału jest tym bardziej uciążliwa.

Postanowieniem z 28 marca 2022 r. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w Opolu oddalił skargę, stojąc na stanowisku, że czynności zajęcia ułamkowej części nieruchomości została przeprowadzona zgodnie z obowiązującymi przepisami.

W uzasadnieniu organ egzekucyjny podkreślił, że zajęcie udziału skarżącej w nieruchomości zostało dokonane w ramach postępowania egzekucyjnego, które nie zostało zawieszone i dotyczy należności wymagalnych. Według organu, zebrany materiał dowodowy w pełni potwierdza, iż czynności związane z przedmiotowym zajęciem zostały przeprowadzone z zachowaniem wszelkich wymagań, określonych w art. 110c, 114a i 144c upea. Odnosząc się do zarzutu, że W. A.1 jako współwłaściciel nieruchomości jest również zobowiązany do zapłaty egzekwowanych należności organ egzekucyjny wyjaśnił, że ponieważ tytuły wykonawcze wystawione zostały jedynie na zobowiązaną, to jedynie z jej majątku może na ich podstawie prowadzić postępowanie egzekucyjne, natomiast prowadzenie egzekucji z majątku współwłaściciela nieruchomości, jak tego domaga się strona, oznaczałoby działanie całkowicie nielegalne. Ustosunkowując się do zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, organ podkreślił, że zobowiązana nie posiada wystarczającej gotówki do zaspokojenia dochodzonych roszczeń, a także środków na rachunku bankowym w kwocie mogącej podlegać zajęciu. Podobnie zobowiązana nie otrzymuje wynagrodzenia za pracę w kwocie podlegającej egzekucji, nie posiada wierzytelności pieniężnych, instrumentów finansowych, papierów wartościowych, praw majątkowych zarejestrowanych w rejestrze akcjonariuszy, weksli, ani nie dysponuje autorskimi prawami majątkowymi i prawami pokrewnymi, prawami własności przemysłowej, udziałami w spółce z o.o., pozostałymi prawami majątkowymi. Nie dysponuje również ruchomościami posiadającymi wartość handlową. Jak ustalono, jedynymi składnikami majątkowymi, które mogą być przedmiotem zajęcia egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych Burmistrza N., są: świadczenie z ubezpieczenia społecznego w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych w O. oraz udział w nieruchomości objętej księgą wieczystą nr [...]. Ponadto, na zasadzie wspólności majątkowej małżeńskiej strona jest współwłaścicielem nieruchomości zlokalizowanych w N. (nr księgi wieczystej [...]) oraz T. (nr księgi wieczystej [...]), jednak nieruchomości te obciążone są licznymi i bardzo wysokimi hipotekami ustanowionymi na rzecz innych wierzycieli. Z kolei ze świadczenia z ubezpieczenia społecznego prowadzona jest przez Dyrektora ZUS o/O. łączna egzekucja na rzecz innych wierzycieli. W ocenie organu egzekucyjnego ograniczenie egzekucji do tego składnika majątkowego byłoby działaniem iluzorycznym, gdyż nie doprowadziłoby do wykonania obowiązku. Organ egzekucyjny uznał więc, że jedynymi składnikami majątkowymi, których zajęcie doprowadzi do zaspokojenia wierzyciela, są nieruchomości. Tym samym zaskarżone czynności zostały przeprowadzone z poszanowaniem przepisu art. 7 § 2 upea, albowiem skoro jest to jedyny środek, który może prowadzić bezpośrednio do wykonania obowiązku, to nie może on zostać uznany za zbyt uciążliwy. Zaznaczył, że bez znaczenia jest to, że środkiem tym jest nieruchomość mieszkaniowa. W ocenie organu egzekucyjnego nieruchomość ta, ze względu na swój charakter, najłatwiej może uzyskać nabywcę w toku licytacji zajętego udziału. Dzięki tej okoliczności istnieje możliwość doprowadzenia do bezpośredniego wykonania obowiązku. Organ wskazał, że z nieruchomości tej toczy się już egzekucja sądowa, obejmująca udział W. A.1, której strona jest jako współwłaściciel uczestnikiem. Zdaniem organu, w tym przypadku zlicytowanie udziału dłużnika i tak stanowić będzie dla strony istotną modyfikację w zakresie korzystania z prawa do zamieszkania tej nieruchomości. Według organu jest to działanie zmierzające do ograniczenia dodatkowych utrudnień związanych z wszczynaniem egzekucji z innej, wolnej od zajęcia nieruchomości. Odnosząc się do argumentu, że dochodzona należność jest nieadekwatna do wartości udziału zobowiązanej w nieruchomości (tj. ok. 251.474 zł) organ egzekucyjny wyjaśnił, że zajęty udział obciążony jest licznymi hipotekami, których wielkość odpowiada wartości tego udziału. Poza tym strona w każdym czasie może wpłacić egzekwowane należności i zapobiec dalszym czynnościom egzekucyjnym. W ocenie organu egzekucja z zajętego udziału nie stanowi zagrożenia dla możliwości zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych zobowiązanej, gdyż dysponuje ona wystarczającym majątkiem w postaci pozostałych nieruchomości. Podsumowując organ egzekucyjny uznał wniesioną przez stronę skargę za nieuzasadnioną.

Postanowienie powyższe stało się przedmiotem zażalenia, w którym strona, podtrzymując stanowisko o zastosowaniu zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, ponowiła argumentację podnoszoną uprzednio w skardze na czynność egzekucyjną.

Wskazanym na wstępie postanowieniem z 18 maja 2022 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy omówił przewidzianą w art. 54 § 1 upea instytucję złożenia skargi na czynność egzekucyjną, podkreślając, że przepis ten ma na celu ocenę prawidłowości dokonanych przez organ egzekucyjny lub egzekutora czynności o charakterze wyłącznie technicznym i wykonawczym i nie zastępuje innych środków procesowych, przysługujących zobowiązanemu na podstawie ww. ustawy. Zatem skarga składana w trybie art. 54 § 1 upea powinna dotyczyć konkretnej czynności egzekucyjnej, a organ dokonuje w tym trybie oceny zgodności z prawem czynności faktycznych podjętych przez organ egzekucyjny w wykonaniu zastosowanego środka egzekucyjnego.

W rozpatrywanej sprawie skarga strony dotyczyła zastosowania przez organ egzekucyjny środka egzekucyjnego w postaci zajęcia udziału (½) w nieruchomości, położonej w N. przy ul. [...]. Według organu odwoławczego, przed oceną zasadności zastrzeżeń strony odnośnie tej czynności należało jednak wpierw rozstrzygnąć, które brzmienie art. 54 § 1 upea ma zastosowanie w sprawie. Jak bowiem wyjaśnił organ, wprowadzona nowelą z 11 września 2019 r. zmiana brzmienia art. 54 § 1 upea poszerzyła zakres podstaw prawnych do wniesienia skargi zobowiązanego na czynność egzekucyjną o przesłankę zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, czego wcześniejsze brzmienie tego przepisu nie przewidywało (w poprzednim stanie prawnym kwestia zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego mogła być podnoszona wyłącznie w ramach zarzutów na postępowanie egzekucyjne, tj. w trybie art. 33 upea). Nowelizacja ta weszła w życie 30 lipca 2020 r. i przewidziano w niej przepisy intertemporalne. I tak, zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 2070 - dalej "ustawa nowelizująca"), do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej oraz wierzytelności z rachunków bankowych oraz z ruchomości i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe. Z kolei, w myśl art. 13 ust. 5 tej ustawy nowe przepisy znajdują zastosowanie do skargi na czynność egzekucyjną w przypadku: egzekucji z pieniędzy, z rachunku bankowego I wkładu oszczędnościowego, wierzytelności z tytułu nadpłaty lub zwrotu podatku, z praw z Instrumentów finansowych zapisanych na rachunku papierów wartościowych.

W rezultacie organ odwoławczy stanął na stanowisku, że w niniejszej sprawie zastosowanie ma art. 54 upea w brzmieniu sprzed 30 lipca 2020 r. Skoro bowiem - co bezsporne - postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte pod rządami poprzedniej ustawy i nie zostało zakończone przed datą wejścia w życie nowelizacji, to w oparciu o art. 13 ust. 1 ustawy nowelizującej zastosowanie w sprawie mają przepisy sprzed nowelizacji. Z uwagi na przedmiot zajęcia egzekucyjnego - nieruchomość, nie mógł mieć zastosowania również art. 13 ust. 5 ustawy nowelizującej. Tym samym, jak przyjął organ, w sprawie zastosowanie ma art. 54 § 1 upea w brzmieniu sprzed nowelizacji, stanowiący, że zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego.

Rozpatrując sprawę merytorycznie organ odwoławczy przytoczył treść przepisów art. 110c, art. 114, art. 114a i art. 114c upea i odnosząc je do stanu faktycznego sprawy stwierdził, że podczas czynności zajęcia udziału skarżącej w nieruchomości przy ul. [...] w N. organ egzekucyjny nie uchybił procedurze. Organ egzekucyjny zastosował jeden ze środków egzekucyjnych wymienionych w art. 1a pkt 12a upea, tj. egzekucję z nieruchomości, do którego zastosowania był uprawniony na mocy art. 19 § 1 tej ustawy. Z akt sprawy wynika, że zawiadomienie o zajęciu zawiera wszystkie wymagane prawem elementy określone w art. 67 § 2 upea. W zawiadomieniu tym przywołana została prawidłowa podstawa prawna, tj. art. 110c, art. 114a, art. 114c upea, które uprawniają organ egzekucyjny do przeprowadzenia egzekucji z ułamkowej części nieruchomości. Zawiera także wskazanie numerów tytułów wykonawczych, będących podstawą zajęcia, a także kwotę dochodzonych należności i okres, za który są one należne. Podane informacje są zgodne z danymi zawartymi w tytułach wykonawczych. W zawiadomieniu o zajęciu organ egzekucyjny prawidłowo określił rodzaj i stawkę odsetek z tytułu niezapłacenia należności w terminie oraz kwotę odsetek naliczonych do dnia wystawienia zawiadomienia, a także kwotę należnych kosztów egzekucyjnych. Ponadto, prawidłowo jako zobowiązanego wskazano W. A., jako organ egzekucyjny - Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Opolu, a jako wierzyciela - Burmistrza N. Sporne zawiadomienie zawiera datę jego wystawienia, tj. 10 lutego 2022 r., podpis z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego podpisującego oraz odcisk pieczęci organu egzekucyjnego. Organ egzekucyjny wezwał stronę do zapłaty egzekwowanej kwoty (należności głównej, odsetek oraz kosztów egzekucyjnych) w terminie 14 dni od daty doręczenia wezwania pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania nieruchomości. W zawiadomieniu o zajęciu zawarte zostały odpowiednie pouczenia o skutkach zajęcia a także w zakresie zaskarżalności dokonanej czynności, przytoczono również treść art. 110g § 1, art. 110i § 1 upea dotyczących zarządu zajętą nieruchomością. Powyższe zawiadomienie zostało doręczone stronie 18 lutego 2022 r., przez co wypełniona została dyspozycja art. 110c § 2 upea. Ponadto o zajęciu ułamkowej części nieruchomości zawiadomiony został także jej współwłaściciel – W. A.1 oraz wierzyciel - Burmistrz N. Jednocześnie organ egzekucyjny przesłał 18 lutego 2022 r. do Sądu Rejonowego w O. elektroniczny wniosek o dokonanie w księdze wieczystej wpisu o wszczęciu egzekucji.

Zdaniem organu, powyższe okoliczności w pełni potwierdzają, że czynność zajęcia ułamkowej części nieruchomości została przeprowadzona prawidłowo i w sposób zgodny z przywołanymi przepisami prawa. Tym samym brak jest uchybień formalnych w dokonanej czynności egzekucyjnej. Dodatkowo organ zaznaczył, że strona, kwestionując zgodność z prawem zajęcia udziału w nieruchomości, nie wskazała, jakie konkretnie przepisy organ egzekucyjny miał naruszyć swoim działaniem. Poza tym, dokonane zajęcie to dopiero początkowy etap egzekucji z nieruchomości, na którym zobowiązana nie poniosła w związku z dokonanym zajęciem żadnej szkody, a zajęta część nieruchomości pozostaje w jej zarządzie.

W dalszej kolejności Dyrektor Izby stwierdził, odmiennie niż przyjął organ I instancji, że w badanym stanie faktycznym brak jest podstaw, aby badać kwestię zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego w postępowaniu zainicjowanym skargą na czynność egzekucyjną, albowiem wykracza ona poza aspekty formalnoprawne związane z dokonanym zajęciem, do których przedmiotowe postępowanie jest ograniczone. W stanie prawnym mającym zastosowanie w sprawie (tj. pod rządami ustawy obowiązującej przed nowelizacją z 11 września 2019 r.) okoliczność zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego stanowiła bowiem podstawę wniesienia zarzutu na postępowanie egzekucyjne z art. 33 § 1 pkt 8 upea. Przy czym, w myśl art. 27 § 1 pkt 9 upea prawo do wniesienia zarzutu w trybie art. 33 § 1 upea przysługuje zobowiązanemu tylko na początkowym etapie egzekucji, gdyż zarzut taki można wnieść w terminie 7 dni od dnia doręczenia tytułu wykonawczego. Po upływie tego terminu zobowiązany nie może korzystać z tego środka zaskarżenia. Na obecnym etapie postępowania egzekucyjnego stronie nie przysługuje już więc prawo do skutecznego wniesienia zarzutu, a organ egzekucyjnych nie miał obowiązku rozpatrzenia podniesionych w tym zakresie argumentów (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 30 stycznia 2019 r. sygn. akt II SA/Gd 745/18). Tym samym, powyższy zarzut nie mógł być przedmiotem oceny w sprawie, albowiem zakres oceny definiował art. 54 § 1 upea w brzmieniu obowiązującym przed 30 lipca 2020 r., którego treść nie dawała podstaw do badania przesłanki zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego w trybie skargi na czynność egzekucyjną. Zatem oparcie środka ochrony prawnej na przesłance, która nie miała zastosowania w sprawie, nie może z oczywistych względów doprowadzić do jego uwzględnienia (zob. wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 8 kwietnia 2021 r. sygn. akt I SA/Go 40/21, z 29 kwietnia 2021 r. sygn. akt I SA/Go 69/21). W konsekwencji organ odwoławczy stwierdził, że w zaskarżonym postanowieniu z 28 marca 2022 r. organ egzekucyjny błędnie powołał aktualnie obowiązujące przepisy ustawy egzekucyjnej (w brzmieniu obowiązującym od 30 lipca 2020 r.) i rozpoznał podniesiony przez stronę zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego - uznał jednak, że wadliwość ta nie ma na tyle istotnego wpływu na wynik sprawy, by decydowała o konieczności uchylenia zaskarżonego postanowienia.

Końcowo organ podkreślił, że głównym celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do wykonania, w sposób przymusowy, obowiązków ciążących na zobowiązanym, natomiast przepisy ustawy nie określają, które ze środków są mniej lub bardziej uciążliwe. W rozpatrywanej sprawie wszystkie inne środki egzekucyjne zastosowane przez organ okazały się nieskuteczne. Zasadnie więc organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny do jedynego majątku zobowiązanej, z którego możliwa jest realizacja obowiązku objętego tytułami wykonawczymi tj. egzekucję z ułamkowej części nieruchomości, położonej w N. przy ul. [...]. Odnosząc się natomiast do podniesionej przez stronę kwestii możliwości prowadzenia egzekucji z innych należących do niej nieruchomości (KW nr: [...] i [...]) organ zauważył, że strona jest ich użytkownikiem wieczystym na zasadzie wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej z W. A.1. Skoro zatem tytuły wykonawcze zostały wystawione przez Burmistrza N. wyłącznie na W. A., to organ egzekucyjny nie mógł na ich podstawie skierować egzekucji do tego składnika majątku wspólnego. W przypadku ustania wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej treść ksiąg wieczystych musiałaby zostać uprzednio dostosowana do stanu faktycznego.

W konsekwencji organ odwoławczy stwierdził, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, albowiem przebieg czynności organu egzekucyjnego w postaci zajęcia ułamkowej części nieruchomości, położonej w N. przy ul. [...] (KW nr [...]) nie dostarczył podstaw do uwzględnienia wniosków strony o uchylenie czynności egzekucyjnej w trybie art. 54 § 1 upea, jak też do wstrzymania postępowania egzekucyjnego.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i skierowanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie:

1) art. 7 kpa w zw. z art. 110c § 1 upea, polegające na naruszeniu zasady praworządności oraz sprzeczności dokonanych ustaleń ze stanem faktycznym sprawy,

2) art. 8 kpa w związku z art. 110c § 1 upea, wskutek naruszenia zasady zaufania, gdyż organ zajął udział w nieruchomości, w której zobowiązana mieszka, pomimo posiadania przez nią innych nieruchomości o charakterze użytkowym,

3) art. 124 kpa poprzez brak odniesienia się do istotnych zarzutów zobowiązanej.

W uzasadnieniu skarżąca wyjaśniła, że nieruchomość, której dotyczy czynność egzekucyjna, także jest objęta wspólnością majątkową małżeńską. Zatem w sprawie doszło do zaniechania polegającego na niezbadaniu okoliczności faktycznych sprawy i niedostosowaniu do nich działań egzekucyjnych. Skarżąca podtrzymała stanowisko, że dochodzona w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym kwota jest nieproporcjonalnie niska do szacunkowej wartości dochodzonego w trybie egzekucji udziału w nieruchomości. Oznacza to, że zastosowany środek egzekucyjny jest nieadekwatny do okoliczności faktycznych sprawy i ingeruje to ponad miarę w jej prawa i wolności, a także narusza zasadę legalności (zwłaszcza, że jest to nieruchomość mieszkalna). Skarżąca ponownie wyraziła też przekonanie, że organ egzekucyjny mógł zrealizować cel egzekucji poprzez zajęcie innych jej nieruchomości o charakterze użytkowym. Według skarżącej, argumentu przemawiającemu przeciwko temu nie mógł stanowić podkreślany przez organ I instancji fakt, że na nieruchomościach użytkowych ciążą liczne hipoteki. Wbrew bowiem stanowisku organu I instancji, na wartość nieruchomości nie wpływa fakt ustanowienia na niej hipotek lub innych obciążeń (nie są one brane pod uwagę przy wycenie i nie pomniejszają wartości udziału w nieruchomości). Co więcej, zajęta nieruchomość mieszkalna jest obciążona największą liczbą hipotek (16), w porównaniu do pozostałych nieruchomości (po 7). Poza tym, pozostałe nieruchomości mają charakter użytkowy i nie zaspokoją jej potrzeb mieszkaniowych. Skarżąca podniosła, że organ odwoławczy nie odniósł się w żaden sposób do tych okoliczności. Co więcej, zaaprobował wadliwe uzasadnienie organu egzekucyjnego (wydane w oparciu o przepisy ustawy egzekucyjnej, które nie miały w sprawie zastosowania) uznając, że nie stanowi to ani uchybienia, ani naruszenia przepisów prawa. Końcowo skarżąca zarzuciła, że ani organ egzekucyjny, ani organ nadzoru nie wzięli pod uwagę warunków i okoliczności faktycznych sprawy.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia pod względem jej zgodności z prawem w sposób określony w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a)-c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2022 r., poz. 329 - dalej w skrócie ppsa) stwierdzić należy, że brak jest podstaw do jego uchylenia. Zgodnie z powołanym przepisem decyzja lub postanowienie podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego lub procesowego w sposób - odpowiednio - mający lub mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, lub też gdy stwierdzi naruszenie prawa stanowiące podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności zaskarżonego aktu (art. 145 § 1 pkt 2 ppsa). Przy czym w myśl art. 134 § 1 ppsa Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (niemającym tu zastosowania).

Wyjaśnić również należy, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do brzmienia art. 119 pkt 3 ppsa. Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Kontroli Sądu w rozpatrywanej sprawie zostało poddane postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu, utrzymujące w mocy postanowienie organu egzekucyjnego o oddaleniu skargi skarżącej na czynność egzekucyjną, polegającą na zajęciu udziału skarżącej w nieruchomości.

Rozpatrując wniesioną skargę, w pierwszej kolejności należało ustalić właściwy stan prawny sprawy, determinujący sposób rozpatrzenia zastrzeżeń skarżącej wobec spornej czynności egzekucyjnej. W tym kontekście przypomnieć trzeba, że ustawą z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 2070) ustawodawca dokonał zmiany treści art. 54 upea, wprowadzając przesłanki, które mogą być podstawą skargi zobowiązanego na czynność egzekucyjną. Otóż, w wyniku nowelizacji, która weszła w życie 30 lipca 2020 r., dotychczasowa wersja art. 54 § 1, stanowiąca: "Zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego" otrzymała brzmienie: "Zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest:

1) dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy;

2) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej."

Dla oceny natomiast, które brzmienie art. 54 upea ma zastosowanie w sprawie niniejszej kluczowe znaczenie mają przepisy przejściowe zawarte w ustawie nowelizacyjnej. W ocenie Sądu, analiza treści art. 13 ust. 1-5 tej ustawy potwierdza w pełni słuszność stanowiska organu odwoławczego, że do skargi na czynność egzekucyjną w niniejszej sprawie zastosowanie miały przepisy upea w brzmieniu obowiązującym do 30 lipca 2020 r. Jak bowiem stanowi art. 13 ust. 1 tej ustawy, do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Trafnie Dyrektor Izby przyjął przy tym, że w okolicznościach faktycznych sprawy nie wystąpiły przypadki, o których mowa w ust. 2-6 art. 13, w szczególności nie miał w sprawie zastosowania ust. 5 tego przepisu, zgodnie z którym do skargi na czynność egzekucyjną dokonaną w egzekucji, o której mowa w ust. 2 (czyli do egzekucji z: pieniędzy, rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego oraz rachunku prowadzonego przez spółdzielczą kasę oszczędnościowo-kredytową, wierzytelności z tytułu nadpłaty lub zwrotu podatku, praw z instrumentów finansowych zapisanych na rachunku papierów wartościowych lub innych rachunkach oraz wierzytelności z rachunków pieniężnych, ruchomości) - stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.

Mając zatem na względzie, że - jak bezsprzecznie wynika z akt sprawy - postępowanie egzekucyjne wobec skarżącej zostało wszczęte przed 30 lipca 2020 r., jak też, że egzekucja dotyczy zajęcia udziału w nieruchomości, nie budzi zastrzeżeń Sądu przyjęty w zaskarżonym postanowieniu stan prawny, tj. z uwzględnieniem art. 54 upea w brzmieniu obowiązującym do 29 lipca 2020 r.

Przepis ten, jak już wyżej wskazano, brzmi: "Zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego".

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że określony w/w przepisem środek ochrony prawnej zobowiązanego, jakim jest skarga na czynności egzekucyjne, stanowi samoistną instytucję postępowania egzekucyjnego. Ma bowiem charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, czy skargę do sądu powszechnego. Skarga w tym trybie przysługuje na dokonanie przez organ egzekucyjny czynności natury wykonawczej, czy czynności faktyczne podejmowane już w toku prowadzonej egzekucji przez organ egzekucyjny lub przez egzekutora, a także na wydawane w toku egzekucji akty, na które nie przysługuje inny środek zaskarżenia, jak np. zażalenie, czy zarzuty. Kontroli w omawianym trybie mogą podlegać wyłącznie czynności egzekucyjne, których legalną definicję zawiera cyt. powyżej art. 1a pkt 2 upea. Pojęcie czynności egzekucyjnych obejmuje zarówno czynności o charakterze prawnym, podejmowane wyłącznie przez organ egzekucyjny lub organ rekwizycyjny, jak i czynności o charakterze faktycznym, dokonywane przez egzekutora lub poborcę skarbowego. W postępowaniu skargowym, w oparciu o treść art. 54 § 1 upea, dopuszcza się zatem badanie jedynie tych czynności, które należą do kompetencji organu egzekucyjnego, a nie są objęte zakresem innego środka prawnego, w tym zarzutów na prowadzenie egzekucji administracyjnej, zaś sam proces badania obejmuje wyłącznie zgodność z prawem i prawidłowość dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. W ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 54 upea, kognicja organów nadzoru jest ograniczona, zgodnie ze wskazanym przepisem, wyłącznie do dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych (por. wyroki NSA z 18 sierpnia 2015 r. sygn. akt II FSK 1688/13; z 2 kwietnia 2015 r. sygn. akt II FSK 778/13; z 24 października 2014 r. sygn. akt II GSK 1377/13).

W ramach skargi na czynności egzekucyjne można zatem podnosić kwestie formalnoprawne, które odnoszą się jedynie do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora, w oparciu o przepisy regulujące sposób i formę dokonania tych czynności. Nie jest natomiast możliwe podnoszenie zarzutów, które są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia służącego ochronie praw zobowiązanego, w tym zarzutów na podstawie art. 33 upea (por. Przybysz P.M., Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Wolters Kluwer 2015 r., wyd. VII, komentarz do art. 54). W postępowaniu tym nie orzeka się zatem o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia.

Odnosząc te rozważana do stanu faktycznego tej sprawy Sąd zauważa, że skarżąca w piśmie z 23 lutego 2022 r., inicjującym postępowanie w sprawie skargi na czynność zajęcia jej udziału w nieruchomości, nie podnosiła w żaden sposób, by działania organu egzekucyjnego przy dokonywaniu tej czynności były niezgodne z przepisami regulującymi procedurę i formę zajęcia egzekucyjnego nieruchomości (formując zarzut dokonania czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy, skarżąca wskazywała jedynie, że organ egzekucyjny winien szukać zaspokojenia dochodzonych należności także z majątku drugiego współwłaściciela nieruchomości), natomiast jej zastrzeżenia budził głównie stopień uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego. W związku z powyższym istotne jest podkreślenie, że w stanie prawnym mającym zastosowanie w sprawie (do 30 lipca 2020 r.) kwestia uciążliwości środka egzekucyjnego stanowiła podstawę zarzutu egzekucyjnego, co regulował art. 33 ust. 1 pkt 8 upea. Dopiero w ramach omówionej wyżej nowelizacji ustawodawca wprowadził przesłankę zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego - jako podstawę skargi na czynność egzekucyjną w trybie art. 54 § 1 upea. W tej sytuacji konieczne jest więc rozważenie, czy badanie tego rodzaju zarzutów było w ogóle dopuszczalne w ramach postępowania wszczętego w/w pismem skarżącej z 23 lutego 2022 r.

Jak wynika z akt sprawy, Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w Opolu w wydanym postanowieniu z 28 marca 2022 r. rozstrzygnął negatywnie zgłoszone przez skarżącą zastrzeżenia dotyczące zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, jednak uczynił to w oparciu o nowe brzmienie art. 54 upea, czyli na podstawie błędnie przyjętego stanu prawnego (nie mającego w sprawie zastosowania). Uchybienie to zostało jednak wyeliminowane przez organ odwoławczy, który w skarżonym postanowieniu stwierdził, że wprawdzie organ I instancji błędnie powołał aktualnie obowiązujące przepisy ustawy egzekucyjnej (w brzmieniu obowiązującym od 30 lipca 2020 r.) i rozpoznał wniesiony przez skarżącą zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, niemniej nie miało to na tyle istotnego wpływu na wynik sprawy, aby decydowało o konieczności uchylenia zaskarżonego postanowienia. Stanowisko takie akceptuje również skład orzekający w tej sprawie.

Tut. Sąd nie podziela natomiast wyrażonej w skarżonym postanowieniu oceny, że w badanym stanie faktycznym brak jest podstaw, by analizować kwestię zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w postępowaniu zainicjowanym skargą na czynność egzekucyjną. Według Dyrektora Izby, kwestia ta wykracza bowiem poza kwestie formalnoprawne związane z dokonanym zajęciem, do których przedmiotowe postępowanie jest ograniczone. Trzeba przy tym zaznaczyć, że w skarżonym postanowieniu organ wyraził jednocześnie stanowisko o przeszkodzie do badania kwestii dolegliwości spornego zajęcia udziału w nieruchomości w trybie art. 33 ust. 1 pkt 8 upea, z uwagi na fakt, że skarżącej upłynął już termin do zgłoszenia zarzutów przeciwegzekucyjnych.

W związku z powyższym wskazać należy, że w myśl art. 27 § 1 pkt 9 upea, termin do złożenia zarzutów przeciwegzekucyjnych wynosi 7 dni od daty doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, termin do zgłoszenia zarzutów przeciwegzekucyjnych (7 dni) ma charakter terminu zawitego, a więc jego niedochowanie powoduje bezskuteczność czynności prawnej, tj. wniesienia zarzutów. Zatem zarzuty zgłoszone po upływie 7 dniowego terminu są spóźnione i w związku z powyższym nie mogą być one rozpatrzone (zob. wyrok NSA z 22 kwietnia 2021 r., sygn. akt III FSK 3191/21). Nie kwestionując zatem zasadności stanowiska organu, że zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym stanowią swoisty, sformalizowany środek ochrony zobowiązanego, który przysługuje mu wyłącznie na etapie wszczęcia postępowania egzekucyjnego w ściśle określonym terminie 7 dni od daty doręczenia tytułów wykonawczych, skład orzekający w tej sprawie za istotne uznał zwrócenie uwagi na specyfikę wniesienia zarzutów opartych o podstawę wymienioną w art. 33 § 1 pkt 8 upea (zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego). Nie ulega bowiem wątpliwości, że zobowiązany nie może skutecznie zarzucić organowi egzekucyjnemu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego zanim środek ten nie zostanie zastosowany. Jeżeli więc dany środek egzekucyjny zostanie zastosowany na późniejszym etapie prowadzenia egzekucji (później niż po 7 dniach od doręczenia tytułu wykonawczego), to wówczas zobowiązany nie ma obiektywnej możliwości zachowania terminu do wniesienia zarzutu z art. 33 § 1 pkt 8 upea. Taka sytuacja miała też miejsce w rozpatrywanej sprawie. Jak bowiem wynika z akt administracyjnych, tytuły wykonawcze, na podstawie których organ egzekucyjny dokonał zajęcia skarżącej ułamkowej części nieruchomości, zostały jej doręczone w okresie od września 2018 r. do maja 2020 r. (ostatni tytuł z 17.02.2020 r. nr [...] został jej doręczony 26 maja 2020 r. wraz z zawiadomieniem o zajęciu świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego), wobec czego ustawowy termin na zgłoszenie zarzutów upływał najpóźniej 2 czerwca 2020 r. Tymczasem do zajęcia udziału skarżącej w nieruchomości doszło dopiero 10 lutego 2022 r. (czyli ok. półtora roku po upływie terminu do wniesienia zarzutów przeciwegzekucyjnych). Oczywistym jest więc, że moment dokonania zajęcia udziału skarżącej w nieruchomości (co nastąpiło już na dalszym etapie egzekucji) powodował obiektywną przeszkodę w dochowaniu terminu do wniesienia zarzutu opartego na podstawie z art. 33 § 1 pkt 8 upea.

Wskazać w tym miejscu należy, że problem, jaki powstał na gruncie tej sprawy, dotyczący kolizji między koniecznością zagwarantowania zobowiązanemu w przedstawionej wyżej sytuacji ochrony jego praw a warunkiem wniesienia zarzutów w odpowiednim terminie (art. 27 § 1 pkt 9 upea) - był już przedmiotem rozważań orzecznictwa, przy czym na tym tle zarysowała się rozbieżność i prezentowane są dwa różne stanowiska. Zgodnie z pierwszym z nich, którego przykładem są m.in. wyroki: WSA we Wrocławiu z 30 marca 2016 r., I SA/Wr 2007/15 i WSA w Opolu z 16 września 2020 r., I SA/Op 163/20, w takich przypadkach bieg terminu do wniesienia zarzutów dotyczących zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego należy liczyć od dnia doręczenia zobowiązanemu postanowienia o zastosowaniu tego środka egzekucyjnego. W argumentacji przedstawianej na poparcie tego poglądu podkreśla się, że zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, z uwagi na okoliczność będącą jego podstawą, może zostać zgłoszony dopiero od momentu, w którym zobowiązany dowiedział się o zastosowaniu środka egzekucyjnego, ponieważ od tego momentu zobowiązany może dokonać oceny uciążliwości tego środka. Zatem ograniczenie czasowe podniesienia takiego zarzutu o zastosowaniu zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego do początkowej fazy postępowania, nie tylko nie ma uzasadnionych podstaw prawnych, ale również pozbawiłoby stronę środków prawnych służących ochronie jej interesu.

W świetle natomiast drugiego stanowiska, przepis art. 27 § 1 pkt 9 upea nie przewiduje żadnych wyjątków, wobec czego, termin do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego jest taki sam dla każdego z zarzutów wymienionych w art. 33 § 1 upea. W wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 30 stycznia 2019 r., sygn. akt II SA/Gd 745/18, stwierdzono, że 7-dniowy termin do wniesienia zarzutów ma charakter terminu zawitego, do którego, w sytuacji braku szczególnych regulacji w upea, stosuje się przepisy kpa. Treść tego przepisu wskazuje, że ustawodawca nie przewidział dopuszczalności odmiennego sposobu obliczenia terminu w zależności od podstawy zgłoszonego zarzutu, natomiast możliwość taka nie powinna znajdować oparcia jedynie w orzecznictwie sądowym, bez wyraźnego umocowania w ustawie. Zarzuty nie dotyczą bowiem kontroli poszczególnych czynności egzekucyjnych, tylko są skierowane przeciwko samej istocie egzekucji. Uwaga ta dotyczy także zarzutu, o którym stanowi art. 33 § 1 pkt 8 upea, a więc zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Zdaniem tego sądu stwierdzenie, że termin do wniesienia zarzutu z art. 33 § 1 pkt 8 upea biegnie od dnia doręczenia zobowiązanemu tytułu wykonawczego wynika jednoznacznie z kontekstu całej regulacji upea. Jeżeli bowiem pouczenie o możliwości zgłoszenia zarzutów jest koniecznym elementem składowym doręczanego zobowiązanemu tytułu wykonawczego, to przy braku wyraźnej regulacji ustawodawcy trudno byłoby przyjąć inny termin do wniesienia zarzutów, aniżeli liczony od daty doręczenia zobowiązanemu tego dokumentu urzędowego, w którym zamieszczone zostało stosowne pouczenie. Co do zasady organ egzekucyjny wraz z tytułem wykonawczym przekazuje zobowiązanemu informację o podjęciu czynności egzekucyjnych zmierzających do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. W ten sposób zobowiązany dowiaduje się o konkretnym środku egzekucyjnym, który zostanie zastosowany lub został zastosowany i może wnieść zarzuty. Jeśli zaś środek egzekucyjny zostanie zastosowany po terminie, w którym mogą być wniesione zarzuty, wówczas zobowiązany może wnieść skargę na czynności egzekucyjne w trybie art. 54 upea.

Ten ostatni pogląd zyskał uznanie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który m.in. w wyrokach z 24 lipca 2018 r. II FSK 2186/16 i z 22 sierpnia 2018 r., II FSK 2232/16, nie zgadzając się ze stanowiskiem, iż bieg terminu do wniesienia zarzutów dotyczących zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego należy liczyć każdorazowo od dnia zastosowania określonego środka egzekucyjnego, podkreślał jednocześnie, że w sytuacji, gdy upływ terminu do wniesienia takiego zarzutu nastąpił przed zastosowaniem środka egzekucyjnego, zobowiązany może wnieść skargę na czynności egzekucyjne w trybie art. 54 upea. Jak wskazał sąd kasacyjny w wyroku II FSK 2232/16: "okoliczność, iż ekspirował termin do wniesienia zarzutu z art. 33 § 1 pkt 8 upea nie oznacza, że zobowiązany jest pozbawiony możliwości zaskarżenia stosowanych w toku egzekucji środków egzekucyjnych. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewiduje inne środki zaskarżenia, w tym skargę na czynności egzekucyjne, o której stanowi art. 54 upea."

Tut. Sąd, przychylając się do stanowiska, zgodnie z którym termin do wniesienia zarzutów przeciwegzekucyjnych jest taki sam dla każdego z zarzutów wymienionych w art. 33 § 1 upea, stwierdza, że w realiach tej sprawy rozpatrzenie wniesionej przez skarżącą skargi na czynność zajęcia jej udziału w nieruchomości nie mogło ograniczać się - jak stwierdził organ - wyłącznie do badania kwestii formalnoprawnych związanych z dokonanym zajęciem. W ocenie Sądu, jeżeli upływ terminu do wniesienia zarzutów następuje przed zastosowaniem danego środka egzekucyjnego, to wówczas interes zobowiązanego winien być chroniony poprzez uprawnienie do złożenia skargi na czynności egzekucyjne. Niedopuszczalna jest bowiem sytuacja, by w wyniku obiektywnych, niezależnych od zobowiązanego przeszkód, zostałby on pozbawiony ustawowo gwarantowanego prawa do zaskarżenia podejmowanych w toku postępowania egzekucyjnego czynności. W związku z powyższym tut. Sąd, nie negując - co do zasady - wypracowanego w orzecznictwie poglądu, że w ramach skargi na czynności egzekucyjne można podnosić tylko kwestie formalnoprawne, które odnoszą się jedynie do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora, w oparciu o przepisy regulujące sposób i formę dokonania tych czynności - stwierdza, że w omawianych sytuacjach prymat należy dać prawom strony do skorzystania ze środków prawnych służących ochronie jej interesu. Sąd zauważa przy tym, że powyższy pogląd co do zakresu postępowania skargowego w trybie art. 54 § 1 upea został oparty głównie na założeniu o niedopuszczalności konkurencyjności środków zaskarżenia w postępowaniu egzekucyjnym. Tymczasem w analizowanej sytuacji (tj. gdy upływ terminu do wniesienia zarzutów następuje jeszcze przed zastosowaniem środka egzekucyjnego), nie sposób mówić o konkurencyjności środków zaskarżenia, gdyż z uwagi na upływ przewidzianego w art. 27 § 1 pkt 9 upea terminu, liczonego od daty doręczenia odpisu tytułu wykonawczego, podnoszenie zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka w trybie art. 33 § 1 pkt 8 upea będzie bezskuteczne. Wówczas jedyną instytucją, w ramach której zobowiązany może skutecznie szukać ochrony swych interesów przed naruszeniami przepisów postępowania, jest tryb skargowy z art. 54 § 1 upea. Uznać zatem należy, że w sytuacji, gdy upływ terminu do wniesienia zarzutów następuje jeszcze przed zastosowaniem środka egzekucyjnego - badanie stopnia uciążliwości tego środka mieści się w granicach określonych procedurą skargową w trybie art. 54 upea. Przeciwne stanowisko oznaczałoby bowiem pozbawienie zobowiązanego środków prawnych służących ochronie jego interesu, co jest niedopuszczalne. Za takim stanowiskiem przemawia też okoliczność, że również ustawodawca w aktualnym stanie prawnym uwzględnił przesłankę zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego - właśnie jako podstawę skargi na czynności egzekucyjne. Wadliwe zatem Dyrektor Izby stwierdził w zaskarżonym postanowieniu, że podnoszony przez skarżącą zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka nie mógł być przedmiotem oceny w sprawie.

Tut. Sąd uznał jednak, że zaskarżone postanowienie, mimo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu. Trzeba bowiem zauważyć, że w kontrolowanym postanowieniu Dyrektor Izby ostatecznie rozpatrzył i ocenił zastrzeżenia skarżącej w kwestii dolegliwości dokonanego 10 lutego 2022 r. zajęcia udziału w nieruchomości, dochodząc do wniosku, że w realiach tej sprawy brak było możliwości wyboru środka egzekucyjnego o mniejszym stopniu dolegliwości. Według Dyrektora Izby, zebrany materiał dowodowy świadczy, że podczas egzekucji wobec skarżącej wszystkie inne środki egzekucyjne zastosowane przez organ okazały się nieskuteczne. Zastosowano zatem środek egzekucyjny do jedynego majątku skarżącej, z którego możliwa jest realizacja obowiązku objętego tytułami wykonawczymi tj. egzekucję z ułamkowej części nieruchomości, położonej w N. przy ul. [...].

W ocenie Sądu, analiza akt sprawy potwierdza w pełni słuszność dokonanej przez organy w tym aspekcie oceny, wobec czego wyrażone w skardze przeciwne stanowisko skarżącej nie zasługiwało na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 7 § 2 upea, organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego.

W orzecznictwie na tle w/w przepisu podkreśla się, że stosowanie środka najmniej uciążliwego dla zobowiązanego jest jedną z zasad w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Specyfika postępowania zabezpieczającego sprawia jednak, że zastosowanie jakiegokolwiek środka zabezpieczającego jest dla zobowiązanego dokuczliwe. Przepisy ustawy nie określają natomiast, które ze środków są mniej lub bardziej uciążliwe. Głos decydujący w tej kwestii ma organ egzekucyjny, ponieważ jego uznaniu ustawodawca pozostawił, który środek jest w danym przypadku mniej dokuczliwy (por. wyrok NSA z 10 czerwca 2021 r., sygn. akt III FSK 3610/21). W toku danego postępowania organ egzekucyjny winien w konkretnym przypadku ocenić, który z przewidzianych w ustawie środków egzekucyjnych zapewni skuteczne wykonanie obowiązku objętego egzekucją jednocześnie będąc środkiem dla zobowiązanego najmniej dolegliwym. Trzeba jednak podkreślić, że w art. 7 § 2 upea na pierwszym miejscu postawiono cel postępowania, jakim jest wykonanie obowiązku. Pamiętać zatem należy, że głównym celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do wykonania, w sposób przymusowy, obowiązków ciążących na zobowiązanym. Postępowanie egzekucyjne musi być zatem przede wszystkim skuteczne. Dlatego też, jak zgodnie przyjmuje się w orzecznictwie, zastosowanie środka najmniej uciążliwego dla zobowiązanego będzie mogło mieć miejsce jedynie wówczas, gdy w ogóle istnieje wybór w tym zakresie. Co więcej, przy wyborze odpowiedniego środka egzekucyjnego organ powinien się kierować nie tylko jego jak najmniejszą dolegliwością, lecz także efektywnością. Ponadto środki egzekucyjne mogą zostać zastosowane równocześnie, jeśli tylko cel egzekucji tego wymaga. Przy czym, dokonując wyboru między kilkoma środkami egzekucyjnymi, organ powinien uwzględnić rodzaj środków, jakie ma do dyspozycji, oraz okoliczności faktyczne danej sprawy. Zobowiązany może wskazać inny środek egzekucyjny, o mniejszej w odczuciu strony uciążliwości, zaś organ egzekucyjny nie ma możliwości odstąpienia od prowadzenia egzekucji administracyjnej z jedynego środka egzekucyjnego. Jeśli organ egzekucyjny ma do dyspozycji tylko jeden środek egzekucyjny, to wówczas jest on nie tylko uprawniony, ale wręcz zobowiązany do jego zastosowania (por. m.in. wyrok NSA z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt II FSK 1339/08, wyrok WSA w Białymstoku z 11 sierpnia 2010 r., sygn. akt I SA/Bk 247/10). W sytuacji zaś, gdy cel egzekucji tego wymaga, organ egzekucyjny może stosować nawet wszystkie dostępne środki egzekucyjne jednocześnie.

W przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny ustalił, że skarżąca nie dysponuje środkami na rachunku bankowym, nie otrzymuje wynagrodzenia za pracę, nie posiada wierzytelności pieniężnych, instrumentów finansowych, papierów wartościowych, praw majątkowych, udziałów w spółce z o.o., nie dysponuje też ruchomościami posiadającymi wartość handlową, a jedynymi składnikami majątkowymi, które mogą być przedmiotem zajęcia egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych Burmistrza N., są: świadczenie z zabezpieczenia emerytalnego oraz udział w nieruchomości o nr KW [...]. Jak wynika z akt sprawy organ egzekucyjny w trakcie postępowania egzekucyjnego toczącego się do majątku skarżącej, podjął próby zajęcia świadczenia emerytalnego skarżącej, jednak czynności te nie doprowadziły do wyegzekwowania zaległości (organ rentowy każdorazowo informował o przeszkodzie w realizacji zajęcie w postaci zbiegu egzekucji). W tej sytuacji nie sposób zaprzeczyć stwierdzeniu Dyrektora Izby, że w sprawie zastosowano środek egzekucyjny do jedynego majątku skarżącej, z którego możliwa jest realizacja obowiązku objętego tytułami wykonawczymi tj. egzekucję z ułamkowej części nieruchomości, położonej w N. przy ul. [...].

Zgodzić się również należy ze stanowiskiem organów, że skarżąca nie wskazała alternatywnego środka, którego zastosowanie mogłoby prowadzić do zaspokojenia roszczeń wierzyciela. Wskazywane przez skarżącą dwie nieruchomości niemieszkalne były bowiem objęte - co bezsporne - małżeńską wspólnością majątkową. Natomiast organ egzekucyjny, chcąc prowadzić egzekucję ze wspólnego majątku małżonków, musi dysponować tytułem wykonawczym na oboje małżonków, co wynika z literalnego brzmienia art. 27c upea. Taka sytuacja nie miała jednak miejsca w tej sprawie, gdyż tytuły wykonawcze Burmistrza N. zostały wystawione wyłącznie na skarżącą. Wobec powyższego organ egzekucyjny nie mógł na ich podstawie skierować egzekucji do wskazywanych przez skarżącą składników majątku wspólnego, tj. nieruchomości o numerach ksiąg wieczystych [...] i [...].

Tut. Sąd podziela ugruntowany już w orzecznictwie pogląd, że jeżeli w ocenie zobowiązanego zastosowano zbyt uciążliwe środki egzekucyjne, to winien on wskazać inny składnik majątkowy, z którego egzekucja jest mniej dolegliwa, lecz zapewni bezpośrednie wykonanie obowiązku. Skarżąca natomiast nie przedstawiła składników majątkowych, z których możliwa byłoby egzekucja a w konsekwencji zaspokojenie wierzyciela. Powyższe, przy braku stwierdzenia innych możliwości egzekucji, czy majątku zobowiązanej, uzasadniało zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci zajęcia udziału w nieruchomości przy ul. [...] w N. (KW nr [...]). W tej sytuacji zamierzonego skutku nie mogły odnieść argumenty podniesione w skardze o niewspółmiernej wartości zajętego udziału w stosunku do kwoty zaległości objętych egzekucją. Jak już bowiem wyżej wskazano, głównym celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do wykonania obowiązków ciążących na zobowiązanym. Wobec bowiem braku alternatywnego majątku, z którego możliwe byłoby zaspokojenie roszczeń wierzyciela, okoliczność, że szacowana wartość zajętego udziału w nieruchomości znacząco przewyższa wysokość dochodzonych zobowiązań, nie mogła stanowić przesłanki do zaniechania prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Nie bez znaczenia jest przy tym argumentacja organu, że z przedmiotowej nieruchomości w N. przy ul. [...] toczy się już egzekucja sądowa, obejmująca udział W. A.1, oraz że zajęty udział skarżącej obciążony jest licznymi innymi hipotekami, podlegającymi rozliczeniu i spłacie w toku egzekucji, których wielkość wraz z dochodzoną należnością, odpowiada wartości tego udziału. Zamierzonego skutku nie mogły również odnieść argumenty, że egzekucja została skierowana do nieruchomości służącej zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych skarżącej. Jeśli bowiem organ egzekucyjny ma do dyspozycji tylko jeden środek egzekucyjny, tak jak ma to miejsce w tej sprawie, to wówczas jest on nie tylko uprawniony, ale wręcz zobowiązany do jego zastosowania. W takiej sytuacji mieszkalny charakter zajętej nieruchomości (tu: udziału wynoszącego ½) nie może stanowić przeszkody dla realizacji celu egzekucji, jakim jest wykonanie obowiązku. Nieskuteczne są więc zarzuty skarżącej, że zajmując jej udział w nieruchomości mieszkalnej organ egzekucyjny działał w oderwaniu od zasad adekwatności i proporcjonalności. Zasady te pełnią bowiem rolę wtórną w stosunku do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego (wykonania obowiązku), stąd też mają one zastosowanie, jeżeli zobowiązany dysponuje alternatywnym majątkiem, pozwalającym na odstąpienie od zastosowania środka zbyt uciążliwego. W okolicznościach faktycznych tej sprawy organ egzekucyjny nie miał jednak takiego wyboru, wobec czego miał nie tylko prawo lecz też i obowiązek zajęcia jedynego możliwego do egzekucji majątku skarżącej, tj. udziału w nieruchomości przy ul. [...] w N. Tym samym nie zasługują na uwzględnienia podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. 8 kpa w zw. z art. 110c § 1 upea.

Stwierdzić też trzeba, że podniesione w skardze argumenty, jakoby zajęta nieruchomość (udział) została także objęta wspólnotą małżeńska majątkową nie znajdują potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy. Włączony bowiem do akt wypis z księgi wieczystej nr [...] według stanu z 24 marca 2022 r. świadczy, że objęty tą księgą budynek mieszkalny stanowił współwłasność ułamkową (w ½ części) dwóch współwłaścicieli: W. A.1 i W. A. Sąd nie dopatrzył się zatem wskazywanego w skardze naruszenia art. 7 kpa w zw. z art. 110c upea, wskutek naruszenia zasady praworządności oraz sprzeczności dokonanych ustaleń ze stanem faktycznym sprawy. Organy prawidłowo bowiem oparły swe ustalenia na zapisach w księdze wieczystej, które korzystają z domniemania prawdziwości. Skarżąca natomiast ani w toku postępowania egzekucyjnego ani obecnie nie okazała żadnych dokumentów wskazujących na odmienny stan rzeczy, wobec czego zarzuty o sprzeczności dokonanych ustaleń ze stanem faktycznym sprawy należy uznać za bezzasadne.

Trafnie również organ wywiódł, że czynność zajęcia ułamkowej części nieruchomości została przeprowadzona prawidłowo i w sposób zgodny z przywołanymi przepisami prawa określającymi wymagania formalnoprawne tej czynności (art. 110c, art. 114, art. 114a, art. 114c upea), co nie było przez skarżącą kwestionowane.

W myśl art. 114 upea do egzekucji z ułamkowej części nieruchomości i do egzekucji z użytkowania wieczystego stosuje się odpowiednio przepisy o egzekucji z nieruchomości, o ile przepisy rozdziału 8 działu II upea nie stanowią inaczej. I tak zgodnie z treścią art. 110c § 1 upea, organ egzekucyjny przystępuje do egzekucji administracyjnej z nieruchomości przez zajęcie nieruchomości. W myśl § 2 tego przepisu zajęcie następuje przez wezwanie zobowiązanego, aby zapłacił egzekwowaną należność pieniężną wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia jej w terminie i kosztami egzekucyjnymi w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Zobowiązanemu wraz z wezwaniem doręcza się odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony. Z art. 110c § 3 upea wynika, że równocześnie z wysłaniem wezwania, organ egzekucyjny składa do sądu właściwego do prowadzenia księgi wieczystej wniosek o wpis o wszczęciu egzekucji lub o złożenie tego wniosku do zbioru dokumentów. Stosownie zaś do § 4 tego przepisu zajęcie nieruchomości jest dokonane z chwilą doręczenia wezwania, o którym mowa w § 2, z tym że dla zobowiązanego, któremu nie doręczono wezwania, jak też w stosunku do osób trzecich, nieruchomość jest zajęta z chwilą dokonania wpisu w księdze wieczystej lub złożenia wniosku organu egzekucyjnego do zbioru dokumentów, z zastrzeżeniem § 5. Dodatkowo w myśl art. 114a upea o zajęciu ułamkowej części nieruchomości organ egzekucyjny zawiadamia także pozostałych współwłaścicieli, a o zajęciu użytkowania wieczystego - także właściciela nieruchomości oraz właściwy organ administracji publicznej.

Analiza akt przedmiotowej sprawy wykazała, że organ I instancji nie uchybił wymogom przewidzianym w przytoczonych wyżej przepisach. Nie budzi wątpliwości, że organ zastosował jeden ze środków egzekucyjnych wymienionych w art. 1a pkt 12a upea, tj. egzekucję z nieruchomości, do którego zastosowania był uprawniony na mocy art. 19 § 1 upea. Realizując obowiązek wskazany w art. 110c § 2 upea Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w Opolu wezwał skarżącą do zapłaty egzekwowanej należności. Dokument ten, będący równocześnie zawiadomieniem o zajęciu, wskazuje, że organ zawarł w nim wszystkie wymagane prawem elementy określone w art. 67 § 2 upea. Organ nie miał obowiązku doręczyć wraz z wezwaniem odpisów tytułów wykonawczych wobec ustalenia, że zostały one doręczone skarżącej wcześniej. O zajęciu ułamkowej części nieruchomości zawiadomiony został także jej współwłaściciel – W. A.1, co czyniło zadość obowiązkowi z art. 114a upea. Równocześnie z wysłaniem wezwania zobowiązanej, organ złożył do właściwego sądu wniosek o wpis we właściwej księdze wieczystej dotyczący wszczęcia egzekucji.

W związku z powyższym podzielić należy stanowisko organów obu instancji odnośnie prawidłowości dokonania czynności egzekucyjnej polegającej na zajęciu udziału w nieruchomości. Wszelkie podjęte działania w tym zakresie odpowiadają wymogom określonym w art. 110c upea.

Reasumując Sąd uznał, że skarga nie jest zasadna. Czynność zajęcia udziału skarżącej w nieruchomości została dokonana zgodnie z wymogami określonymi w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Rozpoznając sprawę sąd nie stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania mogących mieć wpływ na wynik sprawy.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art.151 ppsa, oddalił skargę.