Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 841/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-05-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 185 § 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rajewska Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędzia WSA del. Ewa Kwiecińska Protokolant Edyta Pawlak po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2007r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. H. B., E. M. N., A. R., A. V., J. M. V. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 marca 2006 r. sygn. akt IV SA/Wa 2218/05 w sprawie ze skargi A. H. B., E. M. N., A. R., A. V., J. M. V. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przejęcia nieruchomości ziemskiej na podstawie dekretu o reformie rolnej 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz A. H. B., E. M. N., A. R., A. V., J. M. V. kwotę 280 ( słownie: dwieście osiemdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 2 marca 2006r., sygn. akt IV SA./Wa 2218/05, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. H. B., E. M. N., A. R., A. V. oraz J. M. V. na decyzję Ministra Rolnistwa i Rozwoju Wsi z dnia [...], w przedmiocie przejęcia nieruchomości ziemskiej na podstawie dekretu o reformie rolnej.

W uzasadnieniu powyższego wyroku, Sąd wskazał na następujący stan faktyczny sprawy:

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...], nr [...], umorzył postępowanie z wniosku A. H. B., E. M. N. W., A. R., A. V. oraz J. M. V. o wydanie decyzji stwierdzającej, że część nieruchomości ziemskiej "D." położona w [...] w dzielnicy [...], stanowiąca obecnie działki ew. nr 2 i 3 z obrębu 1-06-27, objęte księgą wieczystą KW Nr 148953, nie podpadała pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945r., Nr 3, poz. 13).

Od tej decyzji, skarżący złożyli odwołanie.

W dniu [...] nr [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, w uzasadnieniu wskazując, że nieruchomość "D.", została przejęta na rzecz Skarbu Państwa z mocy samego prawa na podstawie art. 2 ust. 1 lit e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Na cele reformy rolnej, na podstawie tego przepisu przejęciu podlegały nieruchomości stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych i prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezaleznie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Nieruchomość "D." spełniała warunki do przejęcia jej przez Państwo na podstwaie przepisów dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podkreśłił, że żądanie wniosku o ustalenie, że wymienona w nim część nieruchomości nie wchodziła w skład majątku ziemskiego podlegającego działaniu dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej i nie mogła być przejęta na własność Skarbu Państwa na podstawie przepisów powołanego dekretu, jest żądaniem rozstrzygnięcia sporu o prawa rzeczowe do wskazanej we wniosku części nieruchomości, a zatem sporu cywilnego. Zgodnie natomiast z dyspozycją art. 2 § 1 i art. 3 k.p.c., do rozpoznania spraw cywilnych powołane są sądy powszechne, o ile sprawy te nie należą do właściwości sądów szczególnych lub Sądu Najwyższego, a także, jeżeli przepisy szczególne nie przekazują ich do właściwości innych organów.

Minister podkreślił, że zgodnie z § 5 przepisów wykonawczych do tego dekretu – rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r, w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r., o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm.), w sprawie wykonania dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, przewidziano drogę postępowania administracyjnego dla rozstrzygnięcia o prawach rzeczowych do nieruchomości ziemskich, w zakresie objęcia ich działaniem art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, z uwagi na wielkość powierzchni majątku ziemskiego. Brak jest jednak podstaw do stosowania tego przepisu do rozstrzygania o innych sporach dotyczących praw rzeczowych, w tym do ustalania, że dana nieruchomość z uwagi na swój charakter jest wyłączona z przejęcia.

W związku z powyższym Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uznał, że organ I instancji zasadnie umorzył postępowanie wywołane wnioskiem nastęców prawnych byłego właściciela nieruchomości o stwierdzenie, że część nieruchomości ziemskiej nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit e, ponieważ organ administracji nie mógł wydać rozstrzygnięcia w tym zakresie.

Na powyższą decyzję A. H. B., E. M. N., A. R., A. V. oraz J. M. V. złożyli skargę, wskazując, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz § 5 rozporządzenia w sprawie wykonania wymienionego dekretu.

Skarżący zarzucili również organowi błędną interpretację art.2 ust. 1 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez przyjęcie, że działaniu dekretu podlegały wszystkie nieruchomości spełniające warunki dotyczące ich areału.

Skarżący zarzucili również naruszenie art. 6, 7, 8 k.p.a oraz art. 105 § 1 k.p.a i 107 § 3 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w wydanej decyzji.

Wyrokiem z dnia 2 marca 2006r., sygn. akt IV SA./Wa 2218/05, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. H. B., E. M. N. W., A. R., A. V. oraz J. M. V. na decyzję Ministra Rolnistwa i Rozwoju Wsi z dnia [...], w przedmiocie przejęcia nieruchomości ziemskiej na podstawie dekretu o reformie rolnej, stwierdzając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Sąd podniósł, że zarówno w dekrecie z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, jak i w przepisach wykonawczych, nie ma uregulowań które uzależniłyby przejście na własność Skarbu Państwa wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu nieruchomości ziemskich, od wydania aktów stosowania prawa o charakterze konstytutywnym. Brak jest również uregulowań, które odraczałyby skutek przejścia na własność Skarbu Państwa tych nieruchomości w czasie.

Przepisy wykonawcze do tego dekretu – rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r, w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komiteu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r., o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm.), w jego § 6 przewidziały możliwość złożenia przez zainteresowaną stronę wniosku o uznanie, że nieruchomość jest wyłaczona spod postanowień zawartych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, podzielając stanowisko Ministra Rolnictwa I Rozwoju Wsi, wskazał, że żądanie wniosku o ustalenie, iż wymieniona w nim część nieruchomości nie wchodziła w skład majątku ziemskiego podlegającego działaniu dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej i nie mogła być przejęta na własność Skarbu Państwa na podstawie przepisów powołanego dekretu, jest żądaniem rozstrzygnięcia sporu o prawa rzeczowe do wskazanej we wniosku części nieruchomości, a zatem sporu cywilnego. Zgodnie natomiast z dyspozycją art. 2 § 1 i art. 3 k.p.c. do rozpoznania spraw cywilnych powołane są sądy powszechne, o ile sprawy te nie należą do właściwości sądów szczególnych lub Sądu Najwyższego, a także, jeżeli przepisy szczególne nie przekazują ich do właściwości innych organów.

Sąd wskazuje, że z § 5 powołanego rozporządzenia, przewidziano drogę postępowania administracyjnego dla rozstrzygnięcia o prawach rzeczowych do nieruchomości ziemskich w zakresie objęcia ich działaniem art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, z uwagi na wielkość powierzchni majątku ziemskiego. Brak jest jednak podstaw do stosowania tego przepisu do rozstrzygania o innych sporach dotyczących praw rzeczowych, w tym do ustalania, że dana nieruchomość z uwagi na swój charakter nie jest nieruchomością ziemską i nie stanowi jej części składowej.

Wojewódzki Sąd Admistracyjny w Warszawie podkreślił, iż nie oznacza to, że nie ma w ogóle możliwości dochodzenia roszczeń z tytułu prawa własności do tych nieruchomości w powództwie cywilnym przed sądem powszechnym, czy to o uzgodnienie treści wpisu w księdze wieczystej, czy w powództwie windykacyjnym, czy też w powództwie o ustalenie prawa.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, gdyby organy obu instancji wydały w niniejszej sprawie merytoryczne decyzje, które rozstrzygałyby o tym, czy część nieruchomości ziemskiej "D." podpadała pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformu rolnej, to należałoby uznać, że decyzje takie zapadły bez podstawy prawnej.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Admnistracyjnego w Warszawie z dnia 2 marca 2006r., skargę kasacyjną złożyli skarżący A. H. B., E. M. N., A. R., A. V. oraz J. M. V., wnosząc:

• o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...], nr [...] oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Wojewódy [...] z dnia [...], względnie uznanie, że zaskarżone decyzje zostały wydane bez podstawy prawnej (w przypadku uznania, że § 5 rozporządzenia z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. wydany został bez należytego upoważnienia ustawowego lub też przepis art. 2 ust. 1 lit.e dekretu oraz § 5 rozporządzenia jest niekonstyucyjny lub utracił moc prawną),

• zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postępowania, w tym kosztów zastęstwa adwokackiego według norm przepisanych,

ewentualnie:

• o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania z pozostawieniem mu orzeczenia również kosztów postępowania ze skargi kasacyjnej, w tym kosztów zastęstwa procesowego według norm przepisanych,

Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jako podstawę skargi kasacyjnej wskazano naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, przez błędną wykładnię art. 151 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez nieuwzględnienie skargi i jej oddalenie oraz nierozpoznanie istoty sprawy poprzez zaniechanie ustosunkowania się przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie do licznych zarzutów zawartych w skardze na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, a wszczególności:

a) zarzutu niewyjaśnienia istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności poprzez zaniechanie ustalenia, czy objęte wnioskiem grunty "były lub mobły być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej przez rolników małorolnych i czy nadawały się do "nadziałów",

b) zarzutu naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak należytego uzasadnienia zaskarżonego postnowienia z uwagi na niedostateczne ustalenie faktów oraz ich znaczenia według obowiązujących przepisów prawa, jak również niedostateczne wyjaśnienie przepisów prawa stanowiących podstawę prawną rozstrzygnięcia organu administracyjnego I i II instancji, a w szczególności poprzestanie na powołaniu się na nieprawomocne wyroki Sądu Administracyjnego w Warszawie, bez przytoczenia jakiegokolwiek ich uzasadnienia oraz lakonicznym stwierdzeniu, iż organy administracji nie mogą orzekać, że części nieruchomości z uwagi na swój charakter nie są nieruchomościami ziemskimi, a tym samym nie podlegają pod działanie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzaniu reformy rolnej,

c) nieprzedłożenia wraz z zaskarżonym postanowieniem odpisów powołanych w nim nieprawomocnych wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego: wyroku z dnia 17 listopada 2004r. (sygn. akt IV SA/Wa 411/04) oraz wyroku z 15 grudnia 2004r. (sygn. akt IV SA/Wa 353/04), podczas, gdy nie zostały one oficjalnie opublikowane, a ich treść , a w szczególności podstawa prawna wraz ze szczegółowym uzasadnieniem nie są i nie mogą być znane Skarżącym,

d) zarzutu naruszenia art. 6, 7 i 8 k.p.a., polegającego na całkowitym pominięciu powszechnie obowiązujących przepisów prawa a w szczególności art. 168 i art. 170 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz ich utrwalonej wykładni, poprzez wydanie przez organ I i II instancji decyzji tylko i wyłącznie w oparciu o interpretację przepisów wykonawczych do dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r., a zwłaszcza rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1945r., w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. (Dz. U. z 1945r., nr 10, poz. 51), zawartą w nieprawomocnych wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszwie: wyroku z dnia 17 listopada 2004r. (sygn. akt IV SA/Wa 411/04) oraz wyroku z 15 grudnia 2004r. (sygn. akt IV SA/Wa 353/04), podczas, gdy zgodnie z art. 170 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami admninistracyjnymi, dopiero orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, ale także inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także ine osoby.

e) zarzutu naruszenia art. 105 § 1 k.p.a poprzez jego zastosowanie, podczas, gdy w sprawie nie zaistniały okoliczności powodujące bezprzedmiotowość postępowania.

Na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wskazano naruszenie przepisów prawa materialnego, poprzez:

a) naruszenie § 5 w związku z § 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia września 1944 r. (Dz. U. z 1945r., nr 10, poz. 51) poprzez błędną ich wykładnię i uznanie, iż przepis § 5 Rozporządzenia nie daje podstaw do prowadzenia postępowania administracyjnego w innych sprawach, niż rozstrzygnięcia o prawach rzeczowych do nieruchomości ziemskich w zakresie objęcia ich działaniem art. 2 ust.1 lit. dekretu o reformie rolnej z uwagi na wielkość powierzchni majątku ziemskiego, a w związku z tym nie jest możliwe w trybie § 5 Rozporządzenia ustalenie przez organ administracji, że dana nieruchomość nie jest nieruchomością ziemską z uwagi na swój charakter i nie stanowi części składowej majątku ziemskiego, zwłaszcza w świetle treści § 6 Rozporządzenia, podczas, gdy przepis ten nakłada na wnioskodawcę nie tylko wskazanie areału, ale ponadto rodzaju użytków odnośnie nieruchomości objętej wnioskiem.

b) naruszenie art. 2 ust 1 lit. e oraz art. 2 ust. 2 dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, poprzez jego błędną wykładnię ignorującą ugruntowane orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Trybunału Konstytucyjnego, polegającego na braku jakichkolwiek ustaleń w zakresie okoliczności, czy przedmiotowa nieruchomość nie będąca częścią majątku ziemskiego stanowiła część "nieruchomości ziemskiej" w rozumieniu tego przepisu i to "funkcjonalnie związaną" z pozostałą częścią majątku, co w świetle utrwalonego już orzecznictwa jest przesłanką, która powinna być zbadana przez organ orzekający w przedmiocie przeznaczenia nieruchomości na cele reformy rolnej,

c) naruszenie art. 2 ust. 1 dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, poprzez jego błędną wykładnię i stwierdzenie, że wszelkie nieruchomości spełniające warunki dotyczące areału określone w powyższym przepisie przechodziły z mocy samego prawa na własność Skarbu Państwa, niezależnie od ich przeznaczenia,

d) naruszenie art. 1 sporządzonego w dniu 20 marca 1952r. Protokołu Nr 1 ratyfikowanego przez Polskę w dniu 10 października 1994r. (Dz. U. z 1995r. Nr 26, poz. 175) do sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950r, a następnie zmienionej Protokołem Nr 3, Nr 5 i Nr 8 oraz uzupełnionej Protokołem Nr 2 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz. U. z 1993r. Nr 61, poz. 284) wskutek jego niezastosowania, a przez to pozbawienie skarżących decyzjami organów I i II instancji prawnie uzasadnionego oczekiwania uzyskania efektywnego korzystania z nieruchomości stanowiącej własność A. B. – spadkodawcy skarżących.

Ponadto skarga kasacyjna zarzuca zaskarżonemu wyrokowi błędne zastosowanie rozszerzającej wykładni przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, gdyż w orzecznictwie przyjęto jednolite stanowisko, iż nie podlegają wykładni rozszerzającej przepisy pozbawiające prawa własności.

Skarżący podniósł również, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie uwzględnił, iż decyzje wydane przez organ I i II instancji, zostały wydane bez podstawy prawnej lub zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa, gdyż:

a) dekret PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej jest dokumentem nie mającym umocowania w systemie prawa polskiego, a więc wydanym przez organ oczywiście pozakonstytucyjny (PKWN) i bez wymaganego prawem trybu uchwalania, a zatem przez organ nieuprawniony do wydawania jakichkolwiek przepisów pozbawiających prawa własności. W związku z tym powołany dekret nie mógł stanowić podstawy do nacjonalizacji przedmiotowej nieruchomości ani podstawy do prowadzenia postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie,

względnie, że:

b) art. 2 ust. 1 i ust. 2 dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej jest sprzeczny z następującymi przepisami Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej: art.2, art. 21 ust.2, art. 21 ust. 1 w związku z art. 20, art. 64 ust. 3 i art. 31 ust.3, art. 32, art. 2, art. 32 ust. 2 i ust. 3 oraz art. 32 oraz niezgodność z art.1 sporządzonego w dniu 20 marca 1952 roku Protokołu Nr 1 ratyfikowanego przez Polskę dniu 10 października 1994r. (Dz. U. z 1995r., Nr 26, poz. 175) do sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950r., a następnie zmienionej Protokołem Nr 3, Nr 5 i Nr 8 oraz uzupełnionej Protokołem Nr 2 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz. U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284) i nie mógł stanowić podstawy prawnej do nabycia prawa własności przez Skarb Państwa.

albo, że:

c) art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej utracił moc prawną, a tym samym brak jest podstaw prawnych do orzekania przez organy administracji o podpadaniu, bądź nie podpadaniu określonej nieruchomości pod działanie tego przepisu dekretu

albo też, że:

d) § 5 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. jest sprzeczny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, jako, że został on wydany bez należytego upoważnienia ustawowego w zakresie, w jakim wyłącza drogę sądową rozstrzygania sporów o własność na rzecz drogi administracyjnej, konsekwencją czego tryb administracyjny w niniejszej sprawie nie mógł mieć zastosowania, a więc zarówno Wojewoda [...], jak i Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi orzekali bez wymaganej podstawy prawnej.

W uzasadnieniu skargi, skarżący zdecydowanie nie podzielają stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym przepis § 6 Rozporządzenia stanowi przesłankę stwierdzenia niedopuszczalności drogi administracyjnej w sprawie stwierdzenia, że nieruchomość lub część nieruchomości objęta wnioskiem złożonym w trybie § 5 Rozporządzenia nie podpada części nieruchomości pod działanie art. 2 ust. 1 lit e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Zdaniem strony skarżącej wniosek taki jest zbyt daleko idący.

Wykładnia zastosowana przez Sąd I instancji w znaczny sposób ogranicza możliwości i prawo następców prawnych dawnego właściciela nieruchomości do żądania uznania, że nieruchomość nie podpada pod działanie dekretu nacjonalizacyjnego, a przez to godzi w zasadę ochrony prawa własności.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej, skarżący podnoszą także, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w żaden sposób nie odniósł się do podniesionych zarzutów naruszenia prawa przez organy administracyjne, nie wyjaśnił także, dlaczego odstąpił od dotychczasowego wieloletniego i jednolitego orzecznictwa sądów administracyjnych, gdzie zarówno Naczelny Sad Administracyjny, jak i Wojewódzkie Sądy Administracyjne nadal akceptują drogę administracyjną w analogicznych sprawach, zatem niedopuszczalna jest sytuacja, aby w takich samych sprawach była i zarazem brak było drogi administracyjnej.

Podniesiono także, iż zaskarżony wyrok stoi w sprzeczności z wyrokiem wydanym również przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, tyle że w dniu 2 czerwca 2005r. w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 223/05. W orzeczeniu tym Sad uznał, iż w takich sprawach, jak objęta niniejszym postępowaniem, droga administracyjna jest dopuszczalna.

Skarżący wskazują także, iż Sąd I instancji dokonał błędnej wykładni przepisów dekretu o reformie rolnej, a w szczególności przepisów art. 2 tego dekretu, w tym określających zakres pojęcia "nieruchomość ziemska", co w konsekwencji doprowadziło do błędnego rozstrzygnięcia. Dekret ten bowiem nie spełnia żadnego z kryteriów konstytucyjności, a zatem nie mógł być podstawą przejęcia przedmiotowych nieruchomości, w tym dworu wraz z parkiem w Paszkówce na Skarb Państwa.

Dodatkowo skarżący podnoszą, że w orzecznictwie WSA i NSA powszechny jest pogląd, iż polskie zespoły dworsko – parkowe nigdy nie były zintegrowane z resztą nieruchomości o charakterze gospodarczym.

Skarżący wnoszą ponadto o podjęcie, w trybie art. 15 § 1 pkt 3 w związku z art. 264 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi, przez Naczelny Sąd Administracyjny w składzie 7 sędziów uchwały zawierającej rozstrzygnięcie następującego zagadnienia prawnego: czy § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1975 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. (Dz. U. z 1945r., Nr 10, poz. 51), daje podstawę do prowadzenia postępowania administracyjnego także w innych sprawach, aniżeli rozstrzygnięcia o prawach rzeczowych (własności) do nieruchomości ziemskich w zakresie objęcia ich działaniem art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej z uwagi na wielkość powierzchni majątku ziemskiego, w tym do ustalenia przez organ administracyjny, że dana nieruchomość z uwagi na swój charakter jest nieruchomością ziemską i nie stanowi części składowej majątku ziemskiego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., zwaną dalej ppsa) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 § 1 ppsa rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie NSA podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym - zdaniem skarżącego - uchybił sąd, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga kasacyjna nieodpowiadająca tym wymaganiom, pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych, uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności. Ze względu na wymagania stawiane skardze kasacyjnej, usprawiedliwione zasadą związania Naczelnego Sądu Administracyjnego jej podstawami, sporządzenie skargi kasacyjnej jest obwarowane przymusem adwokacko - radcowskim (art. 175 § 1 - 3 ppsa). Opiera się on na założeniu, że powierzenie tej czynności wykwalifikowanym prawnikom zapewni skardze odpowiedni poziom merytoryczny i formalny.

Stosownie do art. 176 ppsa przytoczenie podstaw kasacyjnych polega na wskazaniu przepisów prawa materialnego, bądź procesowego, którego naruszenie zarzuca się w zaskarżonemu wyrokowi.

W niniejszej skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie, zarówno przepisów prawa materialnego, jak i prawa procesowego, wskazując konkretne przepisy, których naruszenia dopuścił się Sąd I instancji.

Przede wszystkim należy wskazać, że zarzut naruszenia § 5 w zw. z § 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm.), jest trafny. Przepis ten może bowiem stanowić podstawę orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( por. Uchwała 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2006 r., sygn. Akt I OPS 2/06, ONSA i WSA2006/5/123).

W powołanej uchwale 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreślono, że z zestawienia przepisów § 5 i § 6 cyt. Rozporządzenia nie można wyprowadzić jednoznacznego wniosku, że § 5 może dotyczyć wyłącznie orzekania w odniesieniu do powierzchni gruntów, jakie obejmuje dana nieruchomość. Obowiązek przedstawienia dowodów stwierdzających dokładny obszar danej nieruchomości "z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju" może przemawiać również i za tym, że chodzi tu o sprawdzenie oprócz norm obszarowych, także i tego, czy jest to nieruchomość ziemska o charakterze rolniczym, nadająca się do przeznaczenia na cele wymienione w art. 1 ust. 2 dekretu, na co wskazywałby użyty tam zwrot "użytków każdego rodzaju".

Jak wynika z uzasadnienia wyroku Sądu I instancji, przyjęcie przez ten Sąd, że przewidziana w § 5 rozporządzenia decyzja może rozstrzygać wyłącznie o tym, czy dana nieruchomość podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e powołanego dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego ze względu na wielkość jej areału, w tym użytków rolnych, w konsekwencji doprowadziło do uznania, iż żądanie wydania orzeczenia o tym, czy część nieruchomości ziemskiej "D." położonej w Warszawie, stanowiącej obecnie działki ewidencyjne o numerach 2 i 3 z obrębu 1 – 06 – 27 objęte księgą wieczystą KW nr 148953, podlegała (czy też nie) działaniu przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, stało się sporem o prawa rzeczowe – sprawą cywilną, do której rozpoznania właściwy jest sąd powszechny.

Wymaga przy tym podkreślenia, iż prawo własności jest instytucją prawa cywilnego i spory (roszczenia) dotyczące własności są sprawami cywilnymi w rozumieniu art. 1 Kodeksu postępowania cywilnego, zwanego dalej k.p.c. Zgodnie jednak z art. 2 § 1 i art. 3 k.p.c., rozpoznawanie spraw cywilnych należy do sądów powszechnych, chyba że na mocy przepisów szczególnych zostały przekazane do właściwości innych sądów lub organów.

W przedmiotowej sprawie takim przepisem szczególnym przekazującym orzekanie o tym, czy dana nieruchomość podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e powołanego dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego, do kompetencji organów administracji publicznej jest przepis § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. Stosownie do unormowania tego przepisu, organem pierwszej instancji jest wojewódzki urząd ziemski (obecnie wojewoda), od którego decyzji przysługuje odwołanie do Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych (obecnie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi).

Jak słusznie podkreśla Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanej Uchwale 7 sędziów, przyjęcie poglądu prezentowanego w wyroku Sądu I instancji prowadziłoby w konsekwencji do dwutorowości orzekania w sprawach nieruchomości przejętych na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e powołanego dekretu. O tym bowiem, czy dana nieruchomość odpowiada normom obszarowym (w tym użytków rolnych) tam określonym, miałby orzekać organ administracji publicznej, zaś o tym, czy jest to nieruchomość ziemska o charakterze rolniczym (w całości bądź w części), miałby rozstrzygać sąd powszechny. Nie znajduje to, w ocenie sądu, uzasadnienia w analizowanych przepisach dekretu ani rozporządzenia.

Z powyższych względów za uzasadnione należy uznać podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przez Sąd I instancji naruszenia § 5 w zw. z § 6 powołanego rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej w związku z art. 2 ust. 1 lit. e tegoż dekretu.

W świetle powyższych rozważań pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej tracą na znaczeniu.

Należy jednakże przy tym wskazać, iż m.in. zarzut nieuwzględnienia przez Sąd I instancji tego, że zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz poprzedzająca ją decyzja Wojewody [...] zostały wydane bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa nie został przez autora skargi kasacyjnej powiązany z żadnym przepisem ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi co oznacza, iż nie jest możliwe merytoryczne odniesienie się do tego zarzutu.

Stąd też kierując się zaprezentowanymi wyżej względami Naczelny Sąd Administracyjny uznał za konieczne uwzględnić przedmiotową skargę kasacyjną w związku z czym, działając na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 203 pkt 1 cyt. wyżej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.