Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 1780/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2014-06-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Transport
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 55, art. 56 ust. 1 i ust. 2, art. 57, art. 60 pkt 7, art. 64 ust. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 885
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - tekst jednolity
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151;
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 3 czerwca 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Koś (spr.) Sędziowie WSA Marzenna Kosewska WSA Małgorzata Górecka Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 czerwca 2014 roku przy udziale sprawy ze skargi A. W. i K. M. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 12 lipca 2013 roku nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kary pieniężnej oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją nr [...] Główny Inspektor Transportu Drogowego, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), art. 56, art. 57 pkt 1 w zw. z art. 60 i art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157, poz. 1240 z późn. zm.), utrzymał w mocy decyzję Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 8 maja 2013 r. nr [...] odmawiającą A. W. i K. M. umorzenia należności wynikającej z kary pieniężnej w kwocie [...] zł.

Organy orzekały w następującym stanie sprawy.

Decyzją Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 4 listopada 2009 r. nr [...] na A. W. i K. M. nałożona została kara pieniężna w wysokości [...] zł.

W dniu 21 lutego 2013 r. do Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektoratu Transportu Drogowego wpłynęło pismo stron, zawierające wniosek o umorzenie nałożonej kary pieniężnej.

Pismem z dnia 29 marca 2013 r. strony zmieniły zakres swojego żądania, wnosząc o umorzenie nałożonej kary w całości, ewentualnie umorzenie należności pieniężnej w znacznej części. Do pisma załączyły dokumenty dotyczące aktualnej sytuacji rodzinnej, majątku, dochodów oraz kosztów utrzymania.

Zdaniem stron umorzenie nałożonej kary jest uzasadnione, albowiem zachodzą przesłanki określone w art. 56 ust. 1 pkt 5 ustawy o finansach publicznych, który odnosi się do ważnego interesu dłużnika i interesu publicznego, a także w art. 56 ust. 1 pkt 4 powyższej ustawy, tj. jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej uległa likwidacji. Bezsporne jest bowiem, że podmiot gospodarczy, na który została nałożona kara pieniężna został zlikwidowany - [...] W. A., M. K. z siedzibą w K. od 5 stycznia 2009 r. nie istnieje. Ponadto strony wskazały, że nieistniejąca firma nie posiadała doświadczenia w usługach transportowych i z tego powodu narażona była na rożnego rodzaju negatywne konsekwencje finansowe wynikające z nieprzestrzegania rygorystycznych zasad regulujących tą sferę działalności i dlatego też po przykrych doświadczeniach strony zrezygnowały z jej kontynuacji. Strony podkreśliły również, że kwoty, jakie wpłaciły na rzecz Wojewódzkich Inspektoratów Transportu Drogowego w Łodzi oraz w Poznaniu w okresie jednego roku wyniosły ponad [...] zł. Wnioskodawczynie podniosły, że w chwili obecnej nie mają możliwości uregulowania kolejnej daniny, gdyż ich sytuacja finansowa i majątkowa nie daje gwarancji zaspokojenia tego roszczenia bez uszczerbku dla ich normalnej skromnej egzystencji. W związku z powyższym należy, zdaniem wnioskodawczyń, uznać, że z uwagi na ważny interes dłużnika i jego znikome możliwości płatnicze zachodzą przesłanki prawne do zastosowania względem niego dobrodziejstwa umorzenia należności.

Organy wyjaśniły, że na podstawie art. 60 pkt 7 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157, poz. 1240) środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym są w szczególności dochody pobierane przez państwowe i samorządowe jednostki budżetowe na podstawie odrębnych ustaw. Stosownie do art. 64 ust. 1 ww. ustawy właściwy organ na wniosek zobowiązanego może udzielać określonych w art. 55 ulg w spłacie zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60.

Umorzenie w całości należności pieniężnej, która została nałożona decyzją administracyjną w związku z naruszeniem postanowień ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2007 r. Nr 125, poz. 874 ze zm.) oraz pozostałych przepisów, do których zastosowanie ma załącznik do ustawy o transporcie drogowym możliwe jest więc na podstawie art. 56 ustawy o finansach publicznych, stanowiącego, że na wniosek dłużnika: należności, o których mowa w art. 55, mogą być umarzane w całości, jeżeli:

1. osoba fizyczna - zmarła, nie pozostawiając żadnego majątku albo pozostawiła majątek niepodlegający egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawiła przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty 6.000 zł;

2. osoba prawna - została wykreślona z właściwego rejestru osób prawnych przy jednoczesnym braku majątku, z którego można by egzekwować należność, a odpowiedzialność z tytułu należności nie przechodzi z mocy prawa na osoby trzecie;

3. zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tych należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne,

4. jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej uległa likwidacji;

5. zachodzi ważny interes dłużnika lub interes publiczny.

Natomiast umorzenie w części należności pieniężnej, która została nałożona decyzją administracyjną w związku z naruszeniem postanowień ustawy o transporcie drogowym oraz pozostałych przepisów, do których zastosowanie ma załącznik do ustawy o transporcie drogowym, możliwe jest na podstawie art. 57 ustawy o finansach publicznych, stanowiącego, że należności, o których mowa w art. 55, mogą być umarzane w części, w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi dłużnika oraz uzasadnionym interesem Skarbu Państwa.

Na podstawie dokumentacji przedłożonej przez strony organy ustaliły, że wnioskodawczynie obciążone są licznymi zobowiązaniami z tytułu umów kredytowych. K. M. posiada zobowiązania kredytowe na łączną kwotę miesięcznych rat w wysokości [...] zł. Natomiast A. W. posiada zobowiązania kredytowe na łączną kwotę raty miesięcznej w wysokości [...] zł. Na wydatki A. W. składają się koszty związane z utrzymaniem mieszkania w wysokości około [...] zł/miesięcznie. Na wydatki K. M. składają się opłaty związane z utrzymaniem domu w wysokości [...] zł/miesięcznie oraz koszty związane z leczeniem cukrzycy w wysokości [...] zł. K. M. posiada działkę o powierzchni 819 m2 oraz budynek mieszkalny o powierzchni 112 m2. We wspólnym gospodarstwie domowym z K. M. pozostaje jej mąż, który otrzymuje miesięczny dochód w kwocie [...] zł netto z tytułu świadczeń emerytalnych. Na miesięczny dochód K. M. składa się kwota [...] zł netto z tytułu świadczenia emerytalnego. A. W. posiada działkę o powierzchni 0,0306 ha oraz dom z garażem o powierzchni 134,6 m2. We wspólnym gospodarstwie domowym z A. W. pozostaje jej mąż, który otrzymuje miesięczny dochód w kwocie [...] zł netto z tytułu umowy o pracę, oraz syn. Na miesięczny dochód A. W. składa się kwota [...] zł netto z tytułu umowy o pracę.

Organy wyjaśniły następnie, że w sprawie nie znajduje zastosowania art. 56 ust. 1 pkt 1-3 ustawy o finansach publicznych. Organ I instancji podkreślił przy tym, że postępowanie egzekucyjne należności pieniężnej nałożonej decyzją z dnia 4 listopada 2009 r., nr [...] nie zostało jeszcze wszczęte wobec którejkolwiek ze stron jako osób fizycznych, tj. K. M. lub A. W., a postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia 21 lutego 2012 r., nr [...] o umorzeniu postępowania egzekucyjnego odnosi się do postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec spółki cywilnej.

W ocenie organu w sprawie nie znajduje także zastosowania art. 56 ust. 1 pkt 4 ustawy o finansach publicznych, gdyż należność pieniężna w wysokości [...] zł wynika z kary pieniężnej nałożonej solidarnie w formie decyzji administracyjnej na osoby fizyczne, a nie na jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej. Przedmiotową decyzją nie była bowiem ukarana spółka cywilna, lecz solidarnie strony jako osoby fizyczne: K. M. i A. W.

Wreszcie, zdaniem organów, nie zachodzi także przesłanka określona w art. 56 ust. 1 pkt 5 ustawy o finansach publicznych, tj. ważny interes dłużnika lub interes publiczny. Trudna sytuacja finansowa stron sama w sobie nie może być bowiem rozumiana jako ważny interes dłużnika. W przeciwnym razie prowadziłoby to do absurdu. Zawsze bowiem ulga w zapłacie zobowiązania jest w interesie gospodarczym strony. W rezultacie każda osoba znajdująca się w trudnej sytuacji majątkowej, spełniałaby przesłankę przyznania ulgi. Dlatego ważne jest wykazanie nadzwyczajności tej sytuacji, w której zobowiązany znalazł się niezależnie od swojego postępowania. Natomiast brak takiej wyjątkowości skutkuje odmową umorzenia należności pieniężnej.

W niniejszej sprawie za umorzeniem należności nie przemawia zatem ważny interes strony, bowiem przez ważny interes należy rozumieć nadzwyczajne względy, które mogłyby zachwiać podstawami egzystencji strony. Natomiast z dowodów zebranych w przedmiotowej sprawie wynika, że strony posiadają stały miesięczny dochód. Również niepowodzenia w działalności gospodarczej, w tym trudności finansowe, które są następstwem prowadzonej wcześniej działalności gospodarczej, nie mogą być utożsamiane z ważnym interesem dłużnika – są one w dużej mierze elementem ryzyka gospodarczego.

Organy zwróciły także uwagę na fakt, że zaciągnięte zobowiązania kredytowe, a więc zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym, na które powołują się strony, nie mogą mieć wpływu na zaspokojenie należności publicznoprawnych, jakimi bez wątpienia są kary pieniężne nałożone za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym. Przeciwny pogląd byłby bowiem równoznaczny z zaakceptowaniem sytuacji, w której zobowiązany do zaspokojenia należności publicznoprawnych, posiadający zobowiązania kredytowe jest premiowany przyznaniem ulgi na rzecz tych ostatnich, co byłoby sprzeczne z przesłanką interesu publicznego. Ponadto skoro strony posiadały zdolność kredytową, to są w stanie spłacać swoje zobowiązania w ratach. Nie do pogodzenia z interesem publicznym jest natomiast sytuacja, jaka występuje w niniejszej sprawie, polegająca na tym, że strony mając świadomość niezapłaconego zobowiązania wobec Skarbu Państwa, zaciągają kolejne zobowiązania cywilnoprawne i oczekują, że wskutek zaciągnięcia kolejnych zobowiązań finansowych zostaną zwolnione z poprzedniej należności. Należność stron powstała bowiem wskutek kary pieniężnej nałożonej decyzją z dnia 10 czerwca 2009 r., a zobowiązania kredytowe A. W. zostały zaciągnięte dopiero w dniu 2 kwietnia 2010 r. oraz 30 czerwca 2011 r.

Analizując zastosowanie art. 57 pkt 1 ustawy o finansach publicznych, konieczne było ustalenie możliwości płatniczych zobowiązanych. W tym zakresie na podstawie dokumentacji finansowej przedłożonej przez strony organy ustaliły, że zobowiązane osiągają dochody pozwalające na uregulowanie należności pieniężnej w ratach. A. W. osiągnęła bowiem w 2011 r. dochód w wysokości [...] zł, a w 2012 r. przychód w wysokości [...] zł. Natomiast K. M. w 2011 r. osiągnęła dochód w wysokości [...] zł, a w 2012 r. – [...] zł. Z dokumentacji finansowej stron jednoznacznie wynika, że posiadają one wpływy pieniężne, które umożliwiają uregulowanie nałożonej kary pieniężnej.

W ocenie organów na podstawie przedłożonej dokumentacji i podnoszonej przez strony argumentacji strony posiadają zdolność do spełnienia swoich zobowiązań w ratach i zasadne byłoby ewentualne przyznanie ulgi w postaci rozłożenia na raty przedmiotowej należności.

W skardze na powyższą decyzję strony wniosły o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zarzucając:

1) rażące naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 55 w zw. z art. 57 w zw. z art. 64 ustawy o finansach publicznych poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i odmowę umorzenia w całości bądź części należności publicznoprawnej,

2) rażące naruszenie przepisów postępowania administracyjnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 7, art. 70 w zw. z art. 77 kpa, poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, w szczególności sytuacji materialnej i życiowej skarżących, wysokości zadłużeń, możliwości płatniczych i czy natychmiastowa egzekucja należności publicznoprawnych nie pozbawi skarżących środków do życia.

W uzasadnieniu skarżące podniosły, że organy w sposób fragmentaryczny oceniły sytuację materialną i życiową skarżących, nie przeprowadzając w tym zakresie dodatkowego postępowania dowodowego w celu wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy. Oparły się jedynie na dokumentach przedłożonych przez strony, stwierdzając lakonicznie, że sytuacja wnioskodawczyń jest na tyle dobra, że mają one możliwość spłaty zobowiązań w całości. Tymczasem w chwili obecnej wszczęcie egzekucji wobec skarżących doprowadzi je do pozbawienia środków do życia i konieczności szukania pomocy. Aktualnie skarżące spłacają zobowiązania wobec ZUS, Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz zobowiązania podatkowe. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zawarł ze skarżącymi układ ratalny z uwagi na ich trudną sytuację. Natomiast organy w niniejszej sprawie nie wyjaśniły wysokości rat zadłużenia wobec ZUS czy zadłużenia podatkowego, jak również nie wyjaśniły, kiedy zostały zawarte umowy kredytowe. Zdaniem skarżących organy bezpodstawnie przyjęły, że oceniając możliwości płatnicze skarżących, nie mogą brać pod uwagę ich zobowiązań kredytowych. Ponadto podniosły, że oceniając możliwość skorzystania z dobrodziejstwa umorzenia, organy winny odnieść się do wszystkich okoliczności, w tym okoliczności powstania zobowiązania. Wskazały, że przedmiotowe zobowiązanie i wszczęte postępowanie administracyjne doprowadziło do utraty płynności finansowej, a w konsekwencji zakończenia prowadzonej przez skarżące działalności gospodarczej.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji w granicach określonych w art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej P.p.s.a., Sąd nie stwierdził naruszenia prawa, które uzasadniałoby wyeliminowanie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z obrotu prawnego.

Na wstępie należy wyjaśnić, że przepisy ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2012 r. poz. 1265 ze zm.) nie przewidują odrębnej regulacji w zakresie dotyczącym stosowania ulg w spłacie należności wynikających decyzji o nałożeniu kar za naruszenie przepisów o transporcie drogowym. Z uwagi na to, że należności te stanowią niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym w rozumieniu art. 60 pkt 7 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 885), zwanej dalej u.f.p., stosuje się do nich ogólne zasady stosowania ulg w spłacie należności publicznoprawnych, wynikające z przepisów tej ustawy. Stosownie bowiem do art. 64 ust. 1 u.f.p. właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, może udzielać określonych w art. 55 ulg w spłacie zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60. Zgodnie więc z art. 55 w zw. z art. 64 ust. 1 u.f.p. przedmiotowe należności mogą być umarzane w całości albo w części lub ich spłata może być odraczana lub rozkładana na raty. Na podstawie art. 56 ust. 1 u.f.p. mogą one być umarzane w całości, jeżeli:

1) osoba fizyczna - zmarła, nie pozostawiając żadnego majątku albo pozostawiła majątek niepodlegający egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawiła przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty 6.000 zł;

2) osoba prawna - została wykreślona z właściwego rejestru osób prawnych przy jednoczesnym braku majątku, z którego można by egzekwować należność, a odpowiedzialność z tytułu należności nie przechodzi z mocy prawa na osoby trzecie;

3) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne;

4) jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej uległa likwidacji;

5) zachodzi ważny interes dłużnika lub interes publiczny.

W przypadku gdy oprócz dłużnika głównego są zobowiązane inne osoby, należności, o których mowa w ust. 1, mogą zostać umorzone tylko wtedy, gdy warunki umarzania są spełnione wobec wszystkich zobowiązanych (art. 56 ust. 2 u.f.p.).

Z kolei na podstawie art. 57 u.f.p. na wniosek dłużnika:

1) należności mogą być umarzane w części,

2) mogą zostać odroczone terminy spłaty całości lub części należności,

3) płatność całości lub części należności może zostać rozłożona na raty

- w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi dłużnika oraz uzasadnionym interesem Skarbu Państwa.

Należy przy tym podkreślić, że organ ma możliwość rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności w ramach tzw. uznania administracyjnego, przy czym uznanie takie nie może być dowolne, ale musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Organ zobowiązany jest zatem do rzetelnej i wnikliwej analizy wszystkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero przeprowadzona w taki sposób analiza stanu faktycznego sprawy stanowić może podstawę wydania przez organ decyzji o charakterze uznaniowym.

A zatem wydanie przez organ decyzji o uznaniowym charakterze powinno poprzedzić poczynienie przez organ ustaleń w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 K.p.a.), zgromadzony i zbadany w sposób wyczerpujący przy podjęciu przez organ wszelkich niezbędnych kroków celem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego (art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a.). Dopiero zaś po stwierdzeniu w realiach konkretnej sprawy którejś z przesłanek umorzenia, organ jest uprawniony do wyboru określonego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności o charakterze uznaniowym (umorzenie bądź odmowa umorzenia). Zarówno poczynione ustalenia w sprawie oraz ich analiza z punktu widzenia przesłanek umorzenia, jak i motywy wyboru rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności winny przy tym znajdować pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a.

Natomiast system kontroli podjętej decyzji uznaniowej przez sąd sprowadza się wyłącznie do kontroli jej legalności, a więc sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, bowiem jest to wyłączna kompetencja organu. Kontrola sądu obejmuje wyłącznie zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tj. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi – w postaci umorzenia należności.

W omawianej sprawie, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, Sąd stwierdził, że organy działały prawidłowo, to jest zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy, w oparciu o który ustaliły stan faktyczny, to jest sytuację osobistą i majątkową skarżących, a te ustalenia zasadniczo nie były przez skarżące kwestionowane. Istota sporu sprowadzała się natomiast do oceny tych okoliczności z punktu widzenia przesłanek umorzenia należności.

W niniejszej sprawie strony skarżące wnioskowały o umorzenie należności z tytułu kary pieniężnej w wysokości [...] zł, nałożonej decyzją Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 4 listopada 2009 r., utrzymaną w mocy decyzją Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 27 stycznia 2010 r., w powołaniu na przesłanki określone w art. 56 ust. 1 pkt 4 i pkt 5 oraz art. 57 pkt 1 u.f.p., wskazując na okoliczność, że spółka cywilna, w związku z działalnością której powstała przedmiotowa należność, a której skarżące były wspólnikami, uległa likwidacji, a ponadto powołując się na trudną sytuację finansową stron, która ich zdaniem ma uzasadniać wystąpienie "ważnego interesu dłużnika" oraz "względów społecznych", w tym możliwości płatniczych nie pozwalających na spłatę należności z tytułu kary pieniężnej bez uszczerbku utrzymania koniecznego skarżących i ich rodzin.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że organy prawidłowo – zdaniem Sądu stwierdziły, że w niniejszej sprawie nie można mówić o zaistnieniu przesłanki z art. 56 ust. 1 pkt 4 u.f.p. Wprawdzie – jak wskazały skarżące, spółka cywilna, której były wspólnikami została rozwiązana, jednak należy mieć na uwadze, że spółka cywilna de facto nie jest jednostką organizacyjną, lecz stosunkiem zobowiązaniowym - umową cywilną, na mocy której wspólnicy zobowiązują się dążyć do realizacji wspólnego celu gospodarczego (art. 860 § 1 K.c.). Za zobowiązania spółki cywilnej odpowiadają solidarnie jej wspólnicy (art. 864 K.c.) i to zarówno majątkiem wspólnym, jak i indywidualnymi majątkami osobistymi także po ustaniu bytu prawnego spółki (za zobowiązania powstałe w czasie trwania spółki). Stąd też decyzja o nałożeniu kary pieniężnej została skierowana do skarżących – osób fizycznych jako byłych wspólników spółki cywilnej (rozwiązanej z dniem 5 stycznia 2009 r.). Znajdują więc do nich zastosowanie przesłanki umorzenia dotyczące osób fizycznych, a nie jednostki organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej. Należy też dodać, że ostatecznie skarżące nie kwestionowały stwierdzenia organów, że powyższa przesłanka umorzenia nie została spełniona w ich przypadku.

W konsekwencji wniosek o umorzenie należności w niniejszej sprawie wymagał rozważenia w świetle pozostałych przesłanek wskazanych przez strony, a mianowicie art. 56 ust. 1 pkt 5 u.f.p. oraz art. 57 pkt 1 u.f.p.

Przystępując do oceny dokonanej przez organy analizy okoliczności z punktu widzenia przesłanki umorzenia zawartej w art. 56 ust. 1 pkt 5 u.f.p., należy zauważyć, że przepis ten, odwołując się do "ważnego interesu dłużnika lub interesu publicznego" nie zawiera stosownej konkretyzacji, co należy rozumieć pod tymi pojęciami. Odwołując się do dorobku doktryny i orzecznictwa sądowoadministracyjnego należy więc wskazać, że chodzi tu niewątpliwie o zdarzenia losowe oraz sytuacje osobiste, rodzinne, zdrowotne czy też ekonomiczne (dotyczące majątku, dochodów, wydatków, możliwości płatniczych), które w okolicznościach konkretnego przypadku nie pozwalają na spłatę należności publicznoprawnych bez szczególnej dolegliwości dla zobowiązanych w postaci nadmiernego obciążenia finansowego bądź innych ciężkich skutków.

Nalży zatem przyznać rację organom, które w niniejszej sprawie przyjęły, że niewystarczające w tym zakresie jest powołanie się ogólnie na trudności finansowe. Obowiązek zapłaty należności publicznoprawnych zawsze bowiem wiąże się z uciążliwością natury finansowej. Nie każde zatem trudności finansowe mogą uzasadniać zastosowanie ulgi w postaci umorzenia należności, lecz tylko takie, które w konkretnych okolicznościach wiązałyby się z zagrożeniem dla istotnego interesu zobowiązanych, w szczególności dla realizacji podstawowych potrzeb bytowych osób zobowiązanych i ich rodzin, czy też – w konsekwencji, z koniecznością sięgania po pomoc społeczną.

W świetle okoliczności niniejszej sprawy wynikających ze zgromadzonego materiału dowodowego organy obu instancji trafnie stwierdziły, zdaniem Sądu, że tego rodzaju zagrożenia strony skarżące nie wykazały.

Wbrew zarzutom skargi, organy prawidłowo oparły się przy tym na dowodach przedłożonych przez wnioskodawczynie. W postępowaniu o zastosowanie ulgi w spłacie należności to bowiem strona wnioskująca o umorzenie wskazuje okoliczności mające uzasadniać jej wniosek, a w konsekwencji – w miarę możliwości winna przedstawić stosowne dowody na poparcie swych twierdzeń. Oczywiście nie zwalnia to organów z obowiązku należytego wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy. Brak jednak obowiązku niejako poszukiwania dowodów z urzędu na poparcie twierdzeń wnioskodawcy w sytuacji, gdy tak jak w niniejszej sprawie okoliczności niezbędne dla rozważenia zaistnienia wskazanych przesłanek umorzenia znajdujących zastosowanie w sprawie wynikały w sposób dostateczny ze zgromadzonego materiału dowodowego.

Zgodnie z niekwestionowanymi ustaleniami organów, opartymi na dokumentacji przedłożonej przez strony, obie zobowiązane posiadają stałe, regularne dochody oraz majątki w postaci nieruchomości. A. W. otrzymuje dochód z wynagrodzenia za pracę w łącznej wysokości [...] netto zł miesięcznie. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z mężem, który uzyskuje dochód z wynagrodzenia za pracę w wysokości [...] zł netto miesięcznie, oraz z małoletnim synem. A. W. jest właścicielem działki o powierzchni 0,0306 ha oraz domu mieszkalnego z garażem o powierzchni 134,6 m2. Spłaca kredyt mieszkaniowy z miesięczną ratą w wysokości [...] zł oraz pożyczkę mieszkaniową z miesięczną ratą w kwocie [...] zł. Koszty związane z utrzymaniem mieszkania określiła na kwotę ok. [...] zł miesięcznie.

Z kolei K. M. otrzymuje dochód z emerytury w wysokości [...] zł netto miesięcznie. Pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem, który otrzymuje dochód z emerytury w kwocie [...] zł netto miesięcznie. Jest właścicielem działki o powierzchni 819 m2 zabudowanej budynkiem mieszkalnym o powierzchni 112 m2. Spłaca kredyt hipoteczny z miesięczną ratą w wysokości [...] zł, pożyczkę – [...] zł miesięcznie oraz kredyt "bezpieczny" w kwocie [...] zł. Koszty związane z utrzymaniem domu określiła na kwotę [...] zł. Ponadto wskazała na koszty leczenia związane z cukrzycą, nadciśnieniem i niedomaganiem układu krążenia w kwocie [...] zł miesięcznie.

Należy zwrócić uwagę, że organy obu instancji, oceniając sytuację osobistą i materialną skarżących i ich możliwości płatnicze, słusznie wskazały, że obie skarżące regulują stosunkowo wysokie należności z tytułu zaciągniętych kredytów i pożyczek, głównie na cele mieszkaniowe. Nie wykazały przy tym trudności w ich bieżącej spłacie, jak również w bieżącym regulowaniu pozostałych kosztów związanych z utrzymaniem siebie i rodziny. Tym samym nie wykazały, że spłata należności z tytułu kary pieniężnej nie może nastąpić bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego skarżących i osób pozostających z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym. Ponadto nie wykazały takich okoliczności w zakresie sytuacji osobistej i zdrowotnej, które w szczególności ograniczałyby możliwości uzyskiwania stałych dochodów czy też w sposób znaczący te dochody zmniejszały. Zatem jako uprawnione należy uznać stwierdzenie organów, że w przypadku skarżących nie zachodzi "ważny interes dłużnika". Jednocześnie za umorzeniem należności nie przemawia "interes publiczny". Przeciwnie, zastosowanie wnioskowanego umorzenia w niniejszej sprawie byłoby sprzeczne z tym interesem. Słusznie bowiem organy zwróciły uwagę, że należności publicznoprawne korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia i w żadnym razie nie mogą być umarzane, aby niejako umożliwić zobowiązanym spłatę innych należności o charakterze cywilnoprawnym. Pozostawałoby to bowiem w rażącej sprzeczności z interesem ogólnospołecznym, tym bardziej, że – jak trafnie wskazał organ I instancji – A. W. zaciągnęła zobowiązania kredytowe już po nałożeniu kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym (umowy kredytowe z dnia 2.04.2010 r. i z dnia 30.06.2011 r.). Również wskazany przez K. M. kredyt "bezpieczny" został zaciągnięty przez jej męża po powstaniu przedmiotowej należności (umowa z dnia 4.10.2010 r.). W tej sytuacji zastosowanie wnioskowanej przez skarżące ulgi w spłacie należności publicznoprawnych stanowiłoby niedopuszczalną gratyfikację postawy zobowiązanych, które mając świadomość istniejących należności publicznoprawnych i nie spłacając ich, zaciągają zobowiązania cywilnoprawne, które następnie regulują przed należnościami publicznoprawnymi. Wbrew twierdzeniom skarżących organy wzięły pod uwagę zobowiązania kredytowe skarżących, jednakże zasadnie uznały, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie mogą one stanowić o istnieniu "ważnego interesu dłużnika lub interesu publicznego" przemawiającego za umorzeniem należności z tytułu kary pieniężnej.

Bezzasadny jest również zarzut skarżących, że organy nie ustaliły daty powstania zobowiązań cywilnoprawnych oraz pominęły pozostałe zobowiązania publicznoprawne skarżących z tytułu składek wobec ZUS, FGŚP oraz zaległości podatkowych. Jak już wskazano powyżej, organ I instancji akcentował, że zobowiązania kredytowe A. W. powstały 2.04.2010 r. i 30.06.2011 r. – po nałożeniu kary pieniężnej decyzją Głównego Inspektora Transportu Drogowego. W tym miejscu należy zauważyć, że organ I instancji w uzasadnieniu decyzji wskazał błędną datę decyzji Głównego Inspektora Transportu Drogowego (10.06.2009 r. zamiast prawidłowej – 27.01.2010 r. – zob. k. 70 akt adm.), co jednak należało potraktować jako oczywistą omyłkę, nie mającą wpływu na zasadność argumentacji organu i rozstrzygnięcie w sprawie. Biorąc przy tym pod uwagę już tylko wysokość tych właśnie zaciągniętych przez A. W. zobowiązań kredytowych (łącznie ok. [...] zł) z miesięcznymi ratami w łącznej wysokości ok. [...] zł, nie sposób przyjąć, by pozostałe okoliczności dotyczące zobowiązań cywilnoprawnych i publicznoprawnych stron mogły mieć wpływ na powyżej przedstawioną ocenę organów w zakresie sytuacji materialnej oraz możliwości płatniczych stron i zasadności umorzenia należności z tytułu kary pieniężnej w kwocie [...] zł, skoro jedna ze zobowiązanych (A. W.) spłaca prywatne zobowiązania kredytowe (powstałe po nałożeniu przedmiotowej kary) w wysokości ok. [...] zł miesięcznie. Natomiast warunkiem dopuszczalności umorzenia należności w przypadku wielości dłużników – jak wynika z art. 56 ust. 2 u.f.p. – jest spełnienie ustawowych przesłanek umorzenia przez wszystkich zobowiązanych.

Uwzględniając powyższe okoliczności, w szczególności biorąc pod uwagę posiadany przez skarżące majątek oraz uzyskiwane dochody, uprawniona jest również, zdaniem Sądu, konstatacja organów, że w niniejszej sprawie brak było także podstaw do stwierdzenia przesłanki z art. 57 pkt 1 u.f.p. Oceniając możliwości płatnicze stron, do których odwołuje się powyższy przepis, organy trafnie uznały, że możliwości płatnicze skarżących pozwalają na spłatę należności z tytułu kary pieniężnej w kwocie [...] zł choćby w dłuższej perspektywie czasowej i w systemie ratalnym.

Należy przy tym dodać, że biorąc pod uwagę, iż zasadniczym obciążeniem budżetów domowych skarżących są ich prywatne zobowiązania, powinny one dążyć do określenia takich warunków ich spłaty (np. odroczenie terminów płatności, zmniejszenie wysokości rat kredytowych), aby umożliwić jednocześnie i to w pierwszej kolejności spłatę należności publicznoprawnych. Dla złagodzenia skutków ciążących na nich należności publicznoprawnych (w tym z tytułu kary pieniężnej) mogą natomiast ubiegać się również o ewentualne odroczenie terminu płatności lub rozłożenie na raty przedmiotowych należności z tytułu kary pieniężnej. Ustalenie harmonogramu spłaty oraz wysokości rat w sposób odpowiadający możliwościom płatniczym zobowiązanych niewątpliwie uchroni strony od zbyt dużego obciążenia wynikającego z obowiązku jednorazowej spłaty całej należności bez jednoczesnego naruszenia interesu publicznego, do którego by doszło w wyniku całkowitej rezygnacji dochodzenia przedmiotowych należności w przypadku ich umorzenia. Warto przy tym dodać, że należności z tytułu zaległych składek wobec ZUS – jak akcentowały skarżące, zostały właśnie rozłożone na raty, a możliwość ewentualnego rozłożenia na raty należności z tytułu przedmiotowej kary pieniężnej wskazały również organy w niniejszej sprawie.

Odnosząc się do pozostałych twierdzeń skargi, należy podkreślić, że w postępowaniu w sprawie o zastosowanie ulgi w spłacie należności publicznoprawnych, w tym ich umorzenia, nie są brane pod uwagę okoliczności powstania tych należności. Na uwagę nie zasługiwały także twierdzenia skarżących, że przedmiotowe należności i postępowanie administracyjne doprowadziło do utraty płynności finansowej spółki i zakończenia działalności gospodarczej. W niniejszej sprawie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu kary pieniężnej brana jest bowiem pod uwagę aktualna sytuacja zobowiązanych (a więc w niniejszej sprawie byłych wspólników spółki cywilnej, a nie spółki cywilnej, która została rozwiązana) w aspekcie możliwości uregulowania tych należności. Niezależnie od powyższego należy zauważyć, że nie sposób także uznać za prawdziwe twierdzenie skarżących, że to przedmiotowa należność doprowadziła do utraty płynności finansowej spółki cywilnej, skoro do tej pory należność ta nie została zapłacona. Jednocześnie warto raz jeszcze zwrócić uwagę na niekonsekwencję skarżących, zwłaszcza A. W., która mając świadomość istniejących zobowiązań publicznoprawnych związanych z działalnością rozwiązanej spółki, w tym nie tylko z tytułu przedmiotowej kary pieniężnej, ale także – jak wskazały same skarżące, zaległości podatkowych oraz składek wobec ZUS i FGŚP, zaciąga zobowiązania kredytowe na cele mieszkaniowe i to w kwocie ok. [...] zł, po czym spłata należności publicznoprawnych, w tym z tytułu przedmiotowej kary pieniężnej jest w sposób znaczący utrudniona de facto właśnie na skutek regulowania zbyt wysokich obciążeń cywilnoprawnych.

Reasumując, Sąd doszedł do przekonania, że organy nie dopuściły się naruszenia prawa, nie stwierdzając w niniejszej sprawie przesłanek umorzenia należności z tytułu kary pieniężnej. Decyzje organów obu instancji zostały przy tym w sposób należyty uzasadnione, co powoduje, że zaskarżone rozstrzygnięcie nie nosi cech dowolności. Należy bowiem podkreślić, że instytucja umorzenia stanowi wyjątek od powszechnego obowiązku uiszczania należności publicznoprawnych, co oznacza, że jej zastosowanie powinno być ograniczone do wyjątkowych sytuacji. Tymczasem skarżące nie wykazały, aby takie szczególne, wyjątkowe okoliczności zaistniały. Jednocześnie w sytuacji stwierdzenia realnych możliwości płatniczych skarżących pozwalających na uregulowanie należności z tytułu kary pieniężnej choćby w układzie ratalnym i w dłuższej perspektywie czasowej, zastosowanie wnioskowanej ulgi w postaci umorzenia przedmiotowych należności byłoby nie do pogodzenia z interesem publicznym, który wymaga regulowania należności publicznoprawnych, stanowiących tak jak w przypadku istotnej w sprawie kary pieniężnej, dochód budżetu państwa.

Mając powyższe na uwadze, skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu, o czym Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.