Postanowienie NSA, sygn. akt I FZ 81/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-05-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Sylwester Marciniak, , , po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia O.L. następcy prawnego skarżącego – J. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 18 lutego 2015 r., sygn. akt I SA/Ke 552/14 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi J.L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 7 maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń 2007 r. postanawia oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 18 lutego 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zwolnił O.L. (jako następcę prawnego skarżącego – J..) od kosztów sądowych, odmawiając jednocześnie stronie ustanowienia doradcy podatkowego z urzędu.

Sąd I instancji, analizując sytuację finansową strony, uznał, że O. L. nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Sąd zaznaczył w tym zakresie, że wnioskodawczyni wprawdzie nie pracuje, ponieważ uczy się, to jednak nie jest pozbawiona środków do życia. Jej źródło utrzymania stanowi renta po ojcu otrzymywana miesięcznie w wysokości 1.377 zł brutto. Dodatkowym źródłem jej utrzymania jest czynsz uzyskiwany z wynajmu należącego do niej garażu w wysokości 150 zł netto. Uzyskiwane środki pokrywają jej niezbędne, podstawowe wydatki związane z codziennym utrzymaniem. Dodatkowo wnioskodawczyni pomaga finansowo matka. Sąd stwierdził jednak, że powziął wątpliwości co do rzeczywistych zasobów majątkowych posiadanych przez O.L. Z przedłożonych przez nią dokumentów (postanowienie Sądu Rejonowego w K. z dnia 13 lutego 2014 r., sygn. akt III Nsm 1327/13, zezwalające A.L. na sprzedaż udziałów córki – O.L. w prawie własności samochodu Infiniti S51 oraz KIA LD, wniosek A.L. z dnia 6 grudnia 2013 r. o udzielenie takiego zezwolenia) wynika, że wnioskodawczyni posiadała udziały we współwłasności ww. samochodów. Zdaniem Sądu wnioskodawczyni nie wyjaśniła czy opisane w tych dokumentach czynności (sprzedaż samochodów, spłata kredytów i założenie lokaty oszczędnościowej dla wnioskodawczyni) zostały zrealizowane i ewentualnie jaki miały wpływ na jej obecną sytuację majątkową. Z akt sprawy wynika, że samochód KIA prawdopodobnie nie został sprzedany ponieważ jest wykazywany jako składnik majątku należącego do A.L. – matki wnioskodawczyni. Sąd jednak nie może domniemywać takich okoliczności, lecz powinny one być szczegółowo wyjaśnione przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy. O. L. nie przedstawiła również żadnych wyjaśnień odnośnie pozostałych składników majątku ojca, wskazanych przez Sąd w wezwaniu do uzupełnienia wniosku, tj. samochodu Peugeot oraz dwóch nieruchomości mieszkalnych. Oprócz konkretnych odpowiedzi na pytania w zakresie kosztów ponoszonych na codzienne utrzymanie, kwestię wykorzystania garażu, przedłożyła plik dokumentów nie wyjaśniających kwestii związanych z jej aktualną sytuacją majątkową. Zdaniem Sądu przeszkody dla przedstawienia takich wyjaśnień nie stanowiły trudności uzyskania przez stronę spisu inwentarza.

Następnie Sąd wskazał, że przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie, tj. ustanowienia pełnomocnika z urzędu, na tym etapie postępowania nie jest warunkiem koniecznym skutecznego wniesienia i rozpoznania skargi. Na poparcie tegoż stanowiska Sąd odwołał się do orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienia NSA z dnia 22 marca 2012 r. sygn. akt II GZ 98/12 lex nr 1125489; z dnia 21 marca 2012 r. sygn. akt I OZ 163/12 lex nr 1136753; z dnia 7 marca 2012 r. sygn. akt II FZ 35/12 lex nr 1121123; z dnia 30 stycznia 2012 r. sygn. akt II FZ 10/12 lex nr 1113635). Ponadto wskazał, że na oddalenie wniosku w tym zakresie miały również wpływ informacje w zakresie odziedziczenia przez wnioskodawczynię ewentualnych składników majątku J. L. W ocenie Sądu spieniężenia składników odziedziczonego majątku pozwoli uzyskać stosowne środki na pokrycie wynagrodzenia pełnomocnika. Istotne przy tym jest, że termin zapłaty tego wynagrodzenia nie jest obwarowany przepisami ustawowymi jak w przypadku kosztów sądowych, lecz może wynikać z indywidualnych ustaleń z wybranym pełnomocnikiem. Sąd zaznaczył przy tym, że w sprawie dotyczącej skargi zmarłego J. L. w miejsce, którego do postępowania weszli jego następcy prawni, tj. O. L. i A. L., został już ustanowiony w ramach prawa pomocy doradca podatkowy, a interesy następców prawnych w niniejszej sprawie nie są sprzeczne. Wskazał jednocześnie, że wpływu na treść rozstrzygnięcia nie ma podnoszona przez O.L. okoliczność przyznania jej doradcy podatkowego w innej sprawie sądowoadministracyjnej, gdyż każdą sprawę należy ocenić indywidualnie.

W złożonym zażaleniu O. L. zwróciła się o zmianę zaskarżonego postanowienia w części odmawiającej ustanowienie doradcy podatkowego. W jego uzasadnieniu podniosła, że nie mogła dostarczyć w terminie spisu inwentarza, gdyż sąd przekazał go do archiwum i dlatego załączyła go dopiero na etapie zażalenia. Wskazała również, że z uwagi na ograniczony kontakt z matką, która przybywa w Niemczech nie mogła w zakreślonym przez Sąd terminie uzyskać informacji odnośnie poszczególnych składników majątkowych. Podniosła w tym zakresie, że jedyny majątek odziedziczony po ojcu to samochód marki INFINITY FX 37, który został sprzedany w celu spłaty kredytu zaciągniętego na jego zakup. Samochód marki PEUGEOT został sprzedany jeszcze przed śmiercią jej taty – skarżącego J. L. Dwa lokale mieszkalne przy ul. [...] i [...] stanowią własność matki, podobnie jak samochód KIA OPIRUS.

Autorka zażalenie nie zgodziła się ponadto ze stanowiskiem prezentowanym w zaskarżonym postanowieniu, że może umówić się z prawnikiem co do możliwości późniejszej zapłaty należnego mu wynagrodzenia ze środków uzyskanych ze spieniężenia odziedziczonych środków majątkowych, gdyż takowych nie posiada, a ponadto wskazała, że żaden prawnik się na to nie zgodzi, dysponując wiedzą, że długi odziedziczone po ojcu wynoszą ponad 10 mln złotych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest wstanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).

Sąd I instancji, uzasadniając przyczyny odmówienia stronie przyznania prawa pomocy poprzez przyznanie pełnomocnika z urzędu przeprowadził szeroką analizę stanu sprawy, wskazując zarówno na elementy celowościowe, jak i ekonomiczne mające uzasadnić wydanie rozstrzygnięcia o odmownym charakterze.

Mając na uwadze argumenty zaprezentowane w treści zaskarżonego postanowienia wyjaśnić autorce zażalenia należy, że choć z literalnego brzmienia art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika, że jedyną ustawową przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym jest wykazanie, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, to jednak orzecznictwo sądów administracyjnych nie jest jednolite odnośnie tego, czy przyznając prawo pomocy w postaci ustanowienia pełnomocnika z urzędu należy kierować się wyłącznie kryterium majątkowym, czy też dopuszczalne jest badanie zasadności i celowości wniosku w oparciu o inne kryteria.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji zasadnie wskazał m.in., że na tym etapie postępowania sądowego skarżący nie jest zobligowany do poniesienia dodatkowych kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika.

Należy mieć bowiem na uwadze nie tylko okoliczność, że skarga została już sporządzona, ale również to, że wynikająca z art. 134 P.p.s.a. zasada niezwiązania sądu administracyjnego granicami skargi powoduje, że sąd ma obowiązek rozpatrzyć sprawę rozstrzygniętą zaskarżoną decyzją z punktu widzenia zgodności z prawem całego postępowania administracyjnego. Oznacza to, Sąd I instancji ma obowiązek wziąć pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpatrywanej sprawie niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze i dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, nawet, gdy dany zarzut nie został podniesiony.

Ponadto, jak słusznie zauważył WSA w Kielcach, należało wziąć pod uwagę również okoliczność przyznania zarówno A. L., jak i O. L. (w jednej sprawie) doradcy podatkowego z urzędu. Naczelny Sąd Administracyjny za trafne uznaje uwagi Sądu I instancji poczynione w powyższym zakresie. W sytuacji, gdy do sprawy ze skargi zmarłego J. L., weszli jego następcy prawni, tj.: O.L. i A.L. i został już im ustanowiony w ramach prawa pomocy doradca podatkowy, a zarazem interesy następców prawnych w niniejszej sprawie nie są sprzeczne, to nie jest uzasadnione przyznawanie pełnomocnika z urzędu do kolejnych spraw prowadzonych przez O. L.

Nie bez znaczenia dla niniejszej sprawy jest przy tym to, że ustanowienie pełnomocnika z urzędu nie sprowadza się do likwidacji kosztów jego zatrudnienia w ogóle, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet państwa, składający się z podatków i innych wpływów. Opłacanie tego wynagrodzenia ze środków publicznych obliguje zatem sąd do szczególnej analizy tego, czy ustanowienie pełnomocnika z urzędu znajduje uzasadnienie w okolicznościach towarzyszących sprawie. Mając zaś na uwadze: ilość spraw prowadzonych wobec zmarłego J.L., wartość przedmiotu zaskarżenia w tychże sprawach, wysokość stawek minimalnych – określonych w przepisach rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2011 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz. U. z dnia 11 lutego 2011 r. nr 31, poz. 153 ) oraz fakt ustanowienia w sprawie przez referendarza sądowego doradcy podatkowego z urzędu dla A. L. oraz O. L. (w sprawie I SA/Ke 561/14), których interesy prawne nie są sprzeczne, należy uznać, że ustanowienia pełnomocnika z urzędu również dla pozostałych spraw prowadzonych przez O. L. oznaczałoby poniesie dalszych kosztów postępowania, niewspółmiernych dla koniecznego zabezpieczenia praw strony do należytej ochrony prawnej w ramach rzetelnego procesu. Nie można pomijać przy tym tego, że zarówno przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jak również stosownych rozporządzeń, w tym ww. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2011 r. w sprawie opłat za czynności doradców podatkowych nie stwarzają podstaw do miarkowania wynagrodzenia należnego pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu poniżej kwot minimalnych.

Ponadto wskazać należy, że ocena jaką przeprowadził WSA w Kielcach obejmowała również analizę sytuacji finansowej wnioskodawczyni. W jej ramach Sąd I instancji wskazał, że na skutek nieprzedstawienia przez stronę w terminie stosownych dokumentów powstały wątpliwości co do stanu majątkowego znajdującego się w jej posiadaniu. W chwili oceniania zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd I instancji nie dysponował danymi, które pozwalałyby przyznać prawo pomocy stronie, w pełnym zakresie. Wątpliwości w tym zakresie strona usunęła dopiero na etapie zażalenia. W tej sytuacji przyjąć należało, że zaskarżone postanowienie odpowiadało prawu.

W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.