Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1757/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.97 par 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Anna Sękowska Sędziowie: asesor WSA Anna Sidorowska-Ciesielska (spr.) sędzia WSA Agnieszka Wójcik po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. B. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2018 r., nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za grunt oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z [...] kwietnia 2018 r., po rozpatrzeniu zażalenia M. B. (dalej: skarżący), Wojewoda [...] utrzymał w mocy postanowienie Prezydenta [...] z dnia [...] stycznia 2018 r. zawieszające postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania za grunt zajęty pod część drogi krajowej.

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy:

W dniu [...] listopada 2005 r. skarżący wystąpił z wnioskiem o ustalenie odszkodowania za grunt zajęty pod drogę publiczną - ul. P., stanowiącą działki ewidencyjne: nr [...] cz. z obrębu [...] o powierzchni 784 m2 obejmującej KW nr [...]; nr [...] cz. z obrębu [...] o powierzchni 362m2 obejmującej KW Nr [...]; nr [...] cz. z obrębu [...] o powierzchni 3444 m2 obejmującej KW Nr [...]; nr [...] cz. z obrębu [...] o powierzchni 1144 m2 obejmującej KW Nr [...].

Ostateczną decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. Wojewoda [...] stwierdził nabycie przez Skarb Państwa z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. prawa własności nieruchomości zajętej pod część drogi krajowej nr [...] - ul. P. w [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka ewidencyjna nr [...] o powierzchni 362m2 oraz działka ewidencyjna nr [...] o powierzchni 3444 m2 w obrębie ewidencyjnym [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że z odpisu z księgi wieczystej KW Nr [...], KW Nr [...] oraz aktu własności ziemi nr [...] z dnia [...] sierpnia 1975 r. wynika, że nieruchomość zajęta pod część ulicy P. stanowiła w dniu 31 grudnia 1998 r. własność osoby fizycznej.

Prezydent [...] postanowieniem z [...] stycznia 2018 r. zawiesił z urzędu postępowanie, z uwagi na nieudowodnienie przez skarżącego, że na dzień [...] grudnia 1998 r. był on właścicielem przedmiotowych nieruchomości. W uzasadnieniu Prezydent [...] powołał się na odpisy zupełne z [...] kwietnia 2015 r. z księgi wieczystej KW nr [...] oraz KW nr [...]. Z odpisu zupełne z [...] kwietnia 2015 r. z księgi wieczystej KW nr [...], wynika, że współwłaścicielami nieruchomości położonej przy ul. J. [...], oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...] oraz przy ul. D., oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...] o łącznej pow. 14429,0000m2 są: S. B. w udziale [...] części i A. B. w udziale [...] części. Z tego odpisu wynika, że odłączono m.in. działkę ewidencyjną nr [...] z obrębu [...] o powierzchni 0,3444ha, położoną przy ul. P. i przyłączono ją do księgi wieczystej KW Nr [...]. Z odpisu zupełnego wydanego w dniu [...] kwietnia 2015 r. z księgi wieczystej KW nr [...], wynika, że właścicielem nieruchomości położonej przy ul. J. [...] i P., oznaczonej jako działki ewidencyjne: nr [...] z obrębu [...], nr [...] z obrębu [...], nr [...] z obrębu [...] nr [...] z obrębu [...] i nr [...] z obrębu [...] o łącznej o pow. 23 696,0000m2 jest S. B. (s. F. i K.). Z przedstawionego odpisu zupełnego z księgi wieczystej wynika, że odłączono m.in. działkę ewidencyjną nr [...] z obrębu [...] o powierzchni 362m2, położoną przy ul. P. i przyłączono ją do księgi wieczystej KW Nr [...].

Wojewoda [...], utrzymując w mocy postanowienie z [...] stycznia 2018 r., podzielił stanowisko Prezydenta [...], że rozstrzygnięcie w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomości oznaczone w ewidencji gruntów jako działka ewidencyjna nr [...] oraz działka ewidencyjna nr [...] i wydanie decyzji przez Prezydenta [...] zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ, w tym przypadku przez sąd powszechny. Skarżący prawidłowo został wezwany do złożenia dokumentu dowodzącego, że był on właścicielem przedmiotowych nieruchomości na dzień 31 grudnia 1998 r. W odpowiedzi na wezwanie skarżący stwierdził, że nie jest możliwe ujawnienie własności M. B. w Księgach Wieczystych prowadzonych dla przedmiotowej nieruchomości, gdyż wcześniej ujawnił się w nich Skarb Państwa. Organ wskazał, że udowodnienie przymiotu własności warunkuje podjęcie postępowania administracyjnego w tej sprawie. Organ administracji nie ma obowiązku z urzędu badać, czy skarżącemu przysługuje prawo własności, gdyż jest to wyłączny obowiązek strony, warunkujący wszczęcie postępowania i uruchomienie postępowania dowodowego. Nie jest też rolą organu sanowanie ewentualnych zaniechań uczynionych przez skarżącego w czasie kiedy był on właścicielem przedmiotowej nieruchomości. Skarżący nie wykazał, że przysługiwało mu prawa własności na dzień 31 grudnia 1998r. do przedmiotowych nieruchomości.

W skardze na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2018 r. M. B. zarzucił naruszenie: art. 1, 5 i 12 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych poprzez uznanie, że skarżący nie udokumentował swojego prawa własności do nieruchomości będącej przedmiotem postępowania, podczas gdy wylegitymował się aktem własności ziemi z dnia [...] sierpnia 1975 r., nr [...], z którego bezspornie wynika przysługujące mu prawo własności względem nieruchomości oznaczonej obecnie jako działka ewid. nr [...] o pow. 362 m2 i nr [...] o pow. 3444 m2- z obrębu [...].

Skarżący podniósł, że akt własności ziemi to decyzja administracyjna wydawana przez właściwy organ administracji publicznej na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, w celu uporządkowania i usankcjonowania własności gospodarstw rolnych samoistnych posiadaczy. Skarżący wskazał, że art. 1 ust. 1 ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych nie był wyrazem konwalidacji nieformalnych umów zbycia nieruchomości rolnych, lecz stanowił formę pierwotnego nabycia własności. W istocie chodziło o usankcjonowanie stanów posiadania gruntów rolnych oraz uporządkowanie skomplikowanych stosunków własnościowych na wsi, w związku z czym prawodawca dokonał swoistej konwalescencji istniejących stanów faktycznych, nadając im walor prawny przez przyznanie samoistnym posiadaczom - z mocy samej ustawy - prawa własności posiadanych nieruchomości. Decyzja o uwłaszczeniu wydana na podstawie ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych jest zatem przede wszystkim wiążąca w zakresie odnoszącym się do faktu nabycia własności przez określoną osobę w określonej dacie. Zgodnie z art. 3 ustawy dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece " domniemywa się, ze prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisem zgodnym z rzeczywistym stanem prawnym". W ocenie Skarżącego powyższe domniemanie nie uzasadnia odmówienia mu przymiotu właściciela nieruchomości będącej przedmiotem postępowania, zwłaszcza, że domniemanie to jest wzruszalne, a zatem ma charakter nieostateczny.

Podnosząc takie zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu.

Zasadniczym zagadnieniem do rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest ocena, czy istniały przesłanki do zawieszenia postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. przez organy administracji publicznej orzekające w sprawie. Stosownie do tego przepisu organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Zagadnienie wstępne, o jakim mowa w art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a., stanowi materialnoprawną przeszkodę powstającą lub ujawniającą się w toku postępowania administracyjnego, której usunięcie warunkuje rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej, zależy od niej zarówno treść przyszłego rozstrzygnięcia, jak i w ogóle możliwość kontynuowania postępowania administracyjnego. Musi zatem istnieć wyraźny i bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej a tym zagadnieniem. W przypadku braku takiego związku, zawieszenie postępowania na tej podstawie nie jest dopuszczalne (por. wyroki NSA z 27.04.2010 r. sygn. akt II OSK 628/09 oraz z 29.04.2011 r. sygn. akt II OSK 760/10). W orzecznictwie podkreśla się, że owa "bezpośredniość" istnieje wówczas, "gdy bez uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia prejudycjalnego przez inny organ lub sąd wydanie decyzji nie byłoby możliwe" (zob. wyrok NSA z 20.03.2016 r., sygn. akt II OSK 25/15).

W rozpoznawanej sprawie wymagało zatem rozważenia, czy organ administracji miał obowiązek zawieszać z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania za grunt zajęty pod część drogi krajowej nr [...] – ul. P. w [...] stanowiącej działki ewidencyjne nr [...] z obrębu [...] o powierzchni 362 m2 oraz nr [...] z obrębu [...] o powierzchni 3444 m2 na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a., w związku z koniecznością ustalenia, czy skarżącemu przysługiwało prawo własności tych działek na dzień 31 grudnia 1998 r. Jak słusznie przyjęły organy administracji, podstawowym zagadnieniem w sprawie o przyznanie odszkodowania za grunt zajęty pod drogę publiczną przejęty na własność Skarbu Państwa z dniem 1 stycznia 1999 r., stosownie do art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm.), jest ustalenie, czy osoba występująca o to odszkodowanie legitymowała się tytułem własności do nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r. Zgodnie bowiem z art. 73 ust. 4 powołanej ustawy z dnia 13 października 1998 r., odszkodowanie za nieruchomości zajęte pod drogę, które z dniem 1 stycznia 1999 r. stały się własnością Skarbu Państwa, będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r.

Skarżący, występując o odszkodowania za nieruchomości (działki ewidencyjne nr [...] oraz nr [...]) zajęte pod drogę swoją legitymację do żądania odszkodowania opiera jedynie na akcie własności ziemi z [...] sierpnia 1975 r., nr [...], podnosząc, że nie jest możliwe ujawnienie własności M. B. w Księgach Wieczystych prowadzonych dla przedmiotowej nieruchomości, gdyż wcześniej ujawnił się w nich Skarb Państwa. Ze znajdujących się w aktach sprawy odpisów z ksiąg wieczystych nie wynika, aby skarżący na dzień 31 grudnia 1998 r. był właścicielem nieruchomości stanowiących działki ewidencyjne nr [...] oraz nr [...]. Z odpisu zupełnego księgi wieczystej KW nr [...], wynika, że współwłaścicielami nieruchomości położonej przy ul. J. [...], oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...] oraz przy ul. D., oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...] o łącznej pow. 14429,0000m2 są: S. B. w udziale [...] części i A. B. w udziale [...] części. Z tego odpisu wynika, że odłączono m.in. działkę ewidencyjną nr [...] z obrębu [...] o powierzchni 0,3444 ha, położoną przy ul. P. i przyłączono ją do księgi wieczystej KW Nr [...], której właścicielem stał się Skarb Państwa. Jednocześnie dział [...] księgi KW nr [...] zawierał wpisy: "ostrzeżenie o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego do części nieruchomości o powierzchni 8A49m2 zmierzającego do odjęcia prawa własności na rzecz Państwa na podstawie wniosku Prezydium Rady Narodowej w [...], Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej z dn. [...]/05/1971 r."; "treść tej księgi wieczystej jest niezgodna z rzeczywistym stanem prawnym wskutek wydzielenia do KW NR [...] wywłaszczonej części działki nr ewid [...] obręb [...] o pow. 11480 m2 (ta część) nabytej przez M. B. Aktem Własności Ziemi z dn. [...].08.1975r. Nr [...]". Z odpisu zupełnego wydanego w dniu [...] kwietnia 2015r. z księgi wieczystej KW nr [...], wynika, że właścicielem nieruchomości położonej przy ul. J. [...] i P., oznaczonej jako działki ewidencyjne: nr [...] z obrębu [...], nr [...] z obrębu [...], nr [...] z obrębu [...] nr [...] z obrębu [...] i nr [...] z obrębu [...] o łącznej o pow. 23 696,0000m2 jest S. B. (s. F. i K.). Z przedstawionego odpisu zupełnego z księgi wieczystej wynika, że odłączono m.in. działkę ewidencyjną nr [...] z obrębu [...] o powierzchni 362m2, położoną przy ul. P. i przyłączono ją do księgi wieczystej KW Nr [...]. Jednocześnie dział [...] księgi KW nr [...] zawierał wpisy: "ostrzeżenie o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego do części nieruchomości o powierzchni 89A23m2 zmierzającego do odjęcia prawa własności na rzecz Państwa na wniosek Prezydium Rady Narodowej w [...], Wydział [...] z dnia [...].05.1965r."; "ostrzeżenie o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego do części nieruchomości o powierzchni 89A23m2 zmierzające do odjęcia prawa własności na rzecz Państwa na podstawie wniosku Urzędu Dzielnicowego [...], Wydział [...] z dnia [...].09.1976 r." (wpis wykreślony wobec uprawomocnia); oraz "treść księgi wieczystej jest niezgodna z rzeczywistym stanem prawnym w wyniku odłączenia do KW [...] działki o pow. 2294m2 stanowiącej wywłaszczoną część działki nr [...] z obrębu [...] nabytej przez M. B. Aktem Własności Ziemi z dnia [...].08.1975r. Nr [...] oraz nieuregulowania stanu prawnego innych nabytych Aktów Własności Ziemi działek oraz wywłaszczonych części nieruchomości."

Należy podzielić stanowisko organów obu instancji, że skarżący M. B. nie udokumentował swojego tytułu własności względem nieruchomości będącej przedmiotem tego postępowania. Znajdujący się w aktach sprawy akt własności ziemi z dnia [...] sierpnia 1975 r., nr [...] nie jest wystarczający do potwierdzenia, że M. B. był właścicielem przedmiotowej nieruchomości na dzień 31 grudnia 1998 r. Przedłożony akt własności ziemi oznacza tyle tylko, że skarżący z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych stał się z mocy prawa właścicielem wskazanych w tym akcie nieruchomości. Akt ten nie rozstrzyga natomiast, o tym czy skarżącemu przysługiwało prawo własności tych działek na dzień 31 grudnia 1998 r. Natomiast ze znajdujących się w aktach sprawy odpisów z ksiąg wieczystych nie wynika, aby skarżący był właścicielem nieruchomości stanowiących obecnie działki ewidencyjne nr [...] oraz nr [...] na dzień 31 grudnia 1998 r.

O tym, kto jest właścicielem lub użytkownikiem wieczystym nieruchomości rozstrzyga treść księgi wieczystej. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2013 r. poz. 707, z późn. zm.), domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Domniemanie to może być obalone, co do zasady, wyłącznie w procesie o uzgodnienie treści księgi wieczystej wszczętym na podstawie art. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (por. np. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia 2011 r., III CZP 123/10, OSNC 2011/9/96 i cyt. tam orzecznictwo). Domniemanie zgodności stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nie może być obalone w postępowaniu administracyjnym, podobnie jak w postępowaniu sądowoadministracyjnym (por. np. wyroki NSA: z 6 kwietnia 1999 r., IV SA 2338/98, LEX nr 47173; z 23 czerwca 2006 r., I OSK 1010/05, CBOSA; z 21 listopada 2008 r., I OSK 1630/07, CBOSA; z 9 kwietnia 2014 r., I GSK 1366/12, CBOSA; z 27 sierpnia 2015 r., I OSK 199/14, CBOSA). Organ administracyjny nie ma możliwości, aby w toku postępowania, jakie przed nim się toczy, dokonywać odmiennych ustaleń prawnych od tych, jakie wynikają z wpisów dokonanych w księdze wieczystej. Domniemania z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece nie obala również dokonanie wpisu ostrzeżenia dotyczącego niezgodności stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nieruchomości (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 kwietnia 2011 r., I CSK 367/10). Kwestia przeprowadzenia dowodu przeciwko domniemaniu, wynikającemu z treści wpisu ujawnionego w księdze wieczystej jest zagadnieniem prawa cywilnego. Tym samym zasadnie organy administracji potraktowały zagadnienie ustalenia prawa własności nieruchomości, za których odszkodowania domaga się skarżący, według stanu na dzień 31 grudnia 1998 r. jako kwestii prejudycjalnej – której dotyczy art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. i która wymaga rozstrzygnięcia przez sąd powszechny.

Mając powyższe względy na uwadze, za niezasadne należy uznać zarzuty naruszenia: art. 1, 5 i 12 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ), oddalił skargę.

-----------------------

7