Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 26/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2022-06-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: 28 ust. 1 - ust. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: art. 6, art. 7, art. 8 oraz art. 12 K.p.a. w zw. z art. 35, art. 77, art. 80 oraz art. 107,
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 3 par. 2 pkt 1, art. 134 par 1, art. 153, art. 170, art. 106 par 3, art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bolesław Stachura (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Dziel, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi R. P. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

R. P. (dalej: "Strona", "Zobowiązany" lub "Skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Organ" lub "ZUS") z dnia 13 września 2021 r., nr UP-812/2021 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco.

W dniu 8 lipca 2019 r. wpłynął do Organu wniosek Strony z dnia 5 lipca 2019 r. o umorzenie należności z tytułu składek w całości. Decyzją z dnia 2 sierpnia 2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił Stronie wszczęcia postępowania

w sprawie rozpatrzenia wniosku o umorzenie składek na ubezpieczenia społeczne oraz zdrowotne za okres od maja 2018 r. do czerwca 2019 r. za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących ich płatnikami na podstawie art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423) zwanej dalej "u.s.u.s.")

Decyzją z dnia 26 września 2019 r. Organ odmówił umorzenia należności

z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 38.489,14 zł za okres od maja 2018 r. do maja 2019 r. za ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne, oraz Fundusz Pracy i FGŚP, a także odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 15.222,88 zł za okres od maja 2018 r. do maja 2019 r. na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne, oraz Fundusz Pracy.

W ocenie Organu, w sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s., a także nie wykazano, na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych Strony; nie wykazano, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń oraz że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły Stronę możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Od powyższej decyzji Strona złożyła wniosek z 15 października 2019 r.

o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności. Decyzją z 14 stycznia 2020 r. Organ utrzymał w mocy decyzję z 26 września 2019 r.

Następnie Strona wniosła skargę na wymienioną wyżej decyzję Organu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie.

Wyrokiem z 4 czerwca 2020 r., sygn. akt I SA/Sz 193/20 tutejszy Sąd uchylił ww. decyzję z dnia 14 stycznia 2020 r. utrzymującą w mocy odmowę umorzenia należności z tytułu składek. Następnie skargę kasacyjną na ten wyrok, wniesioną przez Organ, Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 15 grudnia 2020 r. sygn. akt I GSK 1254/20 oddalił.

W uzasadnieniu wyroku z 4 czerwca 2020 r., I SA/Sz 193/20 Sąd m.in. wskazał, że przyczyną takiego rozstrzygnięcia były okoliczności, że postępowanie poprzedzające wydanie decyzji nie zostało oparte o dokumenty potwierdzające aktualną sytuację rodzinną, materialną i majątkową.

W związku z powyższym, zakresem postępowania przed Organem została objęta sprawa wywołana ww. wnioskiem Strony z dnia 15 października 2019 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności z tytułu składek rozstrzygniętej ww. decyzją z dnia 26 września 2019 r.

Po otrzymaniu akt administracyjnych z Sądu, Organ pismem z 18 maja 2021 r., doręczonym Stronie 14 czerwca 2021 r. – wykonując wyrok Sądu – poinformował Stronę o możliwości uzupełnienia materiału dowodowego o dokumenty celem wykazania przez niego sytuacji majątkowej i rodzinnej w sprawie umorzenia należności z tytułu składek. Ponadto poinformowano Stronę o możliwości czynnego udziału w postępowaniu oraz wglądu do akt, wskazując pracownika do ewentualnego kontaktu.

Przedmiotowe pismo Strona odebrała w dniu 14 czerwca 2021 r. i w odpowiedzi przedłożyła zeznanie podatkowe za 2020 r. Zadeklarowała przy tym chęć przedłożenia dalszych dokumentów, czego nie uczyniła.

Pismem z 17 sierpnia 2021 r. Organ poinformował Stronę, że zostało zakończone postępowanie o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek i zawiadomił Stronę o przysługującym prawie do wypowiedzenia się w sprawie co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Zawiadomienie Strona odebrała w dniu 20 sierpnia 2021 r., jednak nie zapoznała się z aktami sprawy w wymaganym terminie ani nie złożyła dodatkowych dokumentów.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Organ decyzją z dnia 13 września 2021 r. nr UP- 812/2021 utrzymał w mocy decyzję nr 1972/2019 z dnia 26 września 2019 r.

o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Decyzja ta została doręczona w dniu 25 września 2021 r.

W wyniku ponownej analizy ustalono, że powyższa decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych została wydana prawidłowo. Organ w dalszym ciągu stoi na stanowisku, że w stosunku do dłużnika nie został ustalony element całkowitej nieściągalności długu. Zobowiązany w dalszym ciągu aktywnie prowadzi działalność gospodarczą A. w zakresie wynajmu i dzierżawy maszyn i urządzeń biurowych, włączając komputery. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym z 5 lipca 2019 r. Skarżący wykazał, że w 2016 r. osiągnął przychód w wysokości 925.833,00 zł, a dochód w wysokości 143.725,00 zł; w 2017 r. osiągnął przychód w wysokości 890.172,00 zł, a dochód w wysokości 164.496,00 zł; w 2018 r. uzyskał przychód w wysokości 827.063,00 zł, a dochód w wysokości 106.988,00 zł. Przychód za 2018 r. dłużnik potwierdził również przedkładając zeznanie podatkowe za 2018 r. Z przedłożonej księgi przychodów i rozchodów wynika, że w okresie od stycznia do lipca 2019 r. dłużnik uzyskał przychód w wysokości 272.020,00 zł, a dochód w wysokości 6.914,00 zł. Z przedłożonego w toku niniejszego postępowania zeznania podatkowego wynika, że w 2020 r. Zobowiązany uzyskał przychód w wysokości 369.113,21 zł, a dochód w wysokości 33.395,50 zł, tj. 2.782,96 zł średniomiesięcznie. Skarżący w 2019 r. określił swój majątek na 1.500.000,00 zł. W piśmie przedłożonym w toku postępowania oświadczył, że jako majątek firmowy wpisał wartość początkową, zakupową i nie jest to wartość rynkowa, ani podatkowa na dzień składania wniosku. Zaznaczył ponadto, że jeżeli składnik majątku był umieszczony w rubryce "majątek firmowy" to nie dubluje go w majątku prywatnym, a ponadto jego firma nie ma osobowości prawnej i jest prywatna. Istotnym jest też fakt, że Zobowiązany posiada następców prawnych. Wobec dłużnika nie było prowadzone postępowanie likwidacyjne, ani upadłościowe.

Organ wskazał, że Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, gdyż Dyrektor Oddziału ZUS Szczecinie nie prowadzi obecnie wobec Zobowiązanego postępowania egzekucyjnego. Na obecną chwilę nie został ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawnione w tym zakresie organy.

Obecny dochód w gospodarstwie domowym Strony plasuje się na średniomiesięcznym poziomie około 4.843,29 zł (2.782,96 zł dochód Strony w 2020 r. w przeliczeniu na miesiąc + 1.000,00 zł świadczenie wychowawcze z programu 500+

+ 1.060,33 zł emerytura matki Skarżącego netto). Jest więc nieznacznie niższy od kwoty minimum socjalnego ustalonego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych, które dla pięcioosobowego gospodarstwa pracowniczego za IV kwartał 2020 r. zostało ustalone na kwotę 4.988,08 zł. Organ zaznaczył, że matka Skarżącego prowadzi Przychodnię lekarską, a ZUS nie ma wiedzy jakiego rzędu dochody obecnie z tego tytułu uzyskuje, zaś w 2019 r. matka Skarżącego uzyskiwała dochody rzędu 20.000,00 zł miesięcznie, a więc miesięczny dochód w gospodarstwie domowym Zobowiązanego jest znacząco wyższy. Na sytuację Strony ma również wpływ majątek jaki posiada. Jest on właścicielem samochodu ciężarowego [...] o szacunkowej wartości 40.800,00 zł oraz nieruchomości w postaci lokalu mieszkalnego o powierzchni [...] m2 położonego w S. przy ulicy [...], dla którego Sąd Rejonowy Szczecin - Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie prowadzi Księgę Wieczystą o numerze [...] W 2019 r. Zobowiązany oszacował posiadany majątek na kwotę 1.500.000,00 zł.

Organ stwierdził ponadto, że Strona nie powołała się na problemy zdrowotne.

W sprawie nie odnotowano żadnych dokumentów, które wykluczałyby całkowicie

i trwale Zobowiązanego z możliwości aktywności zarobkowej. Zobowiązany jest aktywny zawodowo. Nadal prowadzi działalność gospodarczą, która może stanowić źródło dochodu.

Analiza dokumentacji wykazała, że w sprawie nie zaszły również przesłanki umorzenia w postaci poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub nadzwyczajnego zdarzenia. Klęski żywiołowe i nadzwyczajne zdarzenie nie były przyczyną zawieszenia działalności gospodarczej, gdyż działalność nadal jest prowadzona. Zobowiązany w toku postępowania powoływał się na szereg okoliczności, jakie przyczyniły się do powstania przedmiotowego zadłużenia. Należy jednak wskazać, że powoływane okoliczności nie są żadnymi nadzwyczajnymi zdarzeniami losowymi, które skutkowałyby likwidacją działalności.

Organ wyjaśnił, że analizując sprawę pod kątem art. 28 ust 3a u.s.u.s., brał pod uwagę cały materiał dowodowy zebrany w sprawie, ważny interes osoby zobowiązanej oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Wskazał, że zgodnie z Rozporządzeniem, ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia spoczywa na Stronie jako Zobowiązanym.

Od powyższej decyzji Strona wniosła skargę pismem z dnia 16 października

2021 r., w której dopatruje się naruszenia:

- art. 6 i art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2021.735 t.j. ze zm.; dalej: "K.p.a.") poprzez naruszenie zasady praworządności i pogłębiania zaufania obywatela,

- art. 7, art. 77, art. 107 i 80 K.p.a. poprzez niezbadanie i niewyjaśnienie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, zebranie materiału dowodowego w sposób zbyt pobieżny,

- art. 12 § 1 i 2 K.p.a. w zw. z art. 35 § 3 K.p.a. – po wskazaniu treści ww. przepisów Skarżący stwierdza, że wyrok NSA zapadł w dniu 15 grudnia 2020, a decyzja została wydana dopiero w dniu 13 września 2021. W ocenie Skarżącego od czasu przesłania akt celem merytorycznego rozstrzygnięcia przez Organ minęło więcej niż pół roku a działania zostały podjęte dopiero po interwencji Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców.

- art. 28 ust. 3b ustawy z dnia 13 października 1998 o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne poprzez błędne przyjęcie, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki wskazane w § 3 ust 1 i 2 ww. rozporządzenia,

- art. 46 pkt 1 Kodeksu karnego - utrudnianie postępowania administracyjnego przez Organ poprzez uniemożliwienie wglądu do dalej dokumentacji akt sprawy oraz utrudnianie tej czynności.

W skardze Skarżący wniósł o:

- unieważnienie decyzji Organu

- stwierdzenie bezczynności Organu od wydania prawomocnego wyroku NSA do czasu wydania decyzji,

- stwierdzenie uniemożliwienia wglądu w akta sprawy, poprzez utrudnianie czynności, okazywanie akt niekompletnych, fragmentarycznych oraz nieokazanie pozostałych, o które wnioskował,

- o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z materiałów opisanych w części

8 przedmiotowej skargi,

- wypłacenia 20 000 zł odszkodowania.

W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o oddalenie skargi w całości.

Sąd po analizie skargi, w związku z zamieszczeniem w jej treści wniosku Strony o stwierdzenie bezczynności Organu podjął czynności w celu zarejestrowania odrębnej skargi w tym zakresie i nadania jej biegu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Na wstępie wskazać należy, że Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095). Zgodnie z tym przepisem, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie Zastępca Przewodniczącej Wydziału I zarządzeniem z dnia 18 maja 2022 r. skierowała sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, gdyż brak było zgody wszystkich stron postępowania na rozpoznanie sprawy na rozprawie odmiejscowionej.

Ponadto wyjaśnić należy, że na podstawie art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne kontrolują prawidłowość działania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Kontrola ta, zgodnie z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, ze zm. - zwanej dalej: "p.p.s.a."), może dotyczyć między innymi decyzji administracyjnych. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając wniesioną skargę w granicach tak zakreślonych kompetencji, Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadzała się do oceny zgodności

z prawem decyzji odmawiającej umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek, należności w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych.

Jak bowiem już wskazano, zarządzeniem z dnia 20 czerwca 2022 r., złożona skarga została rozdzielona i zarejestrowana pod oddzielnymi sygnaturami i przekazana do rozpoznana jako 2 odrębne sprawy: 1) skarga na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, 2) skarga na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek. W niniejszym postępowaniu kontrolowana jest wyłącznie prawidłowość decyzji wydanej w dniu 13 września 2021 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.

W pierwszym rzędzie wskazać trzeba, że powyższa decyzja została wydana w warunkach związania prawomocnym wyrokiem WSA w Szczecinie z 4 czerwca 2020 r.,

I SA/Sz 193/20, którym tutejszy Sąd uchylił poprzednią decyzję ZUS z dnia 14 stycznia 2020 r. utrzymującą w mocy odmowę umorzenia należności z tytułu składek. Skarga kasacyjna na ten wyrok, wniesiona przez Organ, została wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 grudnia 2020 r. sygn. akt I GSK 1254/20 oddalona.

Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Natomiast zgodnie z art.170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Jak podkreśla się w literaturze (por. Bogusław Dauter, Komentarz do art. 170 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wyd. WK, publ. w systemie informacji prawnej LEX) "Ocena prawna zawarta w wyroku traci moc wiążącą w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną. Wskazać należy, że pomimo użycia w art. 153 p.p.s.a. określenia "orzeczenie" chodzi w nim nie o sentencję, lecz o uzasadnienie. Ocena prawna rozstrzygnięcia wiąże się bowiem w pierwszym rzędzie z wykładnią prawa, a ta może mieścić się jedynie w uzasadnieniu wyroku (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 4 grudnia 2014 r., III SA/Gl 889/14, CBOSA)."

Przyczyną uchylenia poprzedniej decyzji wyrokiem WSA w Szczecinie sygn. akt I SA/Sz 193/20 był fakt dokonania przez Organ oceny stanu majątkowego Strony na podstawie nieaktualnej, zdaniem Sądu, informacji Skarżącego o uzyskanym dochodzie. Wg Sądu ocena stanu majątkowego mogła nastąpić na podstawie nowszego zeznania podatkowego. Nadto wg Sądu nieprecyzyjnie sformułowano skierowane do Skarżącego wezwanie, albowiem nie wynikało z niego jasno o jakie dokumenty Skarżący miał uzupełnić wniosek. W efekcie we wskazaniach Sąd nakazał Organowi podjęcie działań zmierzających do zgromadzenia w aktach sprawy materiału dowodowego odnoszącego się do aktualnej sytuacji rodzinnej majątkowej i materialnej Skarżącego oraz jego rodziny, jak również wskazał na konieczność jednoznacznego redagowania pism kierowanych do Strony.

Wobec powyższego na pytanie czy Organ zastosował się do wskazań Sądu zawartych w powyższym wyroku, zdaniem Sądu orzekającego należy odpowiedzieć twierdząco. W wykonaniu wyroku Sądu, Organ zwrócił się do Strony z pismem z dnia 18 maja 2021 roku. W jego treści wyraźnie wskazał przesłania jakich dokumentów i pod jakim rygorem oczekuje od Strony. Co jest bezsporne, jedynym dokumentem jaki przekazała w odpowiedzi Strona było zeznanie podatkowe za 2020 rok. Strona co prawda oświadczyła, iż przekaże kolejne dokumenty, ale tego nie uczyniła. Także zawiadomiona o zakończeniu postępowania w sprawie nie przedłożyła żadnych dodatkowych dokumentów. Organ natomiast wydając decyzję oparł się między innymi na przekazanym przez Stronę zeznaniu za rok 2020. Tym samym Organ wypełnił wszelkie wskazania WSA w Szczecinie zawarte w wiążącym go wyroku z 4 czerwca 2020 r., I SA/Sz 193/20.

Dalej natomiast odnosząc się do przedmiotu sporu należy wskazać, że podstawę prawną kwestionowanego rozstrzygnięcia stanowi art. 28 u.s.u.s. Zgodnie z art. 28 ust. 1-3 umorzenie należności z tytułu składek w całości lub w części może nastąpić (z zastrzeżeniem ust. 3a) tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228, z późn. zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,

z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji,

w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Wskazania wymaga, że Organ orzekający w sprawie w pierwszej kolejności musi stwierdzić, czy sytuacja taka w ogóle powstała, albowiem jej brak determinuje konieczność wydania rozstrzygnięcia odmownego. W przeciwnym razie Organ jest natomiast zobligowany do oceny, czy w świetle zaistniałych zdarzeń umorzenie to byłoby zasadne, a przesądza o tym konstrukcja powołanych przepisów, z której jednoznacznie wynika, że nawet w razie spełnienia którejkolwiek z przesłanek umorzenia należności, należność tę organ umorzyć może, a nie musi. Podkreślić zatem trzeba, że jakkolwiek spełnienie którejkolwiek z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. (lub Rozporządzeniu wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s.) jest niezbędne do umorzenia należności, to ich wystąpienie nie skutkuje powstaniem obowiązku podjęcia takiego rozstrzygnięcia przez organ, lecz dopiero daje mu taką możliwość. Zatem w razie stwierdzenia wystąpienia wspomnianych przesłanek organ może podjąć rozstrzygnięcie odmowne. Zwłaszcza jednak w takim przypadku powinien uzasadnić swą decyzję w sposób nie budzący wątpliwości co do motywów, którymi się kierował przy jej wydawaniu, a więc szczegółowo przedstawić powody takiej kwalifikacji i argumenty, które legły u jej podstaw. Tylko bowiem wówczas, decyzja przezeń wydana nie będzie nosiła znamion dowolności.

Jednocześnie niezbędne staje się podkreślenie, że rolą sądu administracyjnego orzekającego w przedmiocie legalności takiej decyzji jest zweryfikowanie, czy przedstawione wymogi zostały spełnione. Sąd jest bowiem obowiązany do oceny, czy zaskarżona decyzja odpowiada standardom określonym w obowiązujących przepisach, czy też je narusza w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. W przypadku decyzji odmawiającej umorzenia należności ze względu na niezasadność zgłoszonego w tym przedmiocie żądania, zadaniem Sądu nie jest więc ocena słuszności tej kwalifikacji, lecz to, czy w świetle okoliczności wynikających z akt sprawy jej podjęcie było dopuszczalne (zgodne z prawem). Sąd bada zatem, czy w danym przypadku organ istotnie mógł wydać rozstrzygnięcie odmowne.

Przenosząc te rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić trzeba, że Organ sprostał opisanym wymogom. Trafnie bowiem spostrzegł, że ze zgromadzonego

w sprawie materiału dowodowego nie wynika, by w sprawie zaistniała jakakolwiek przesłanka do stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek.

W ślad za Organem powtórzyć zatem trzeba, że z przyczyn oczywistych przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. (dotycząca śmierci dłużnika) nie wystąpiła. Ponadto nie wykazano, aby doszło do spełnienia przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s., albowiem w sprawie nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe.

Również przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. nie wystąpiła, gdyż Skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą.

Przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 4 i 4b u.s.u.s. nie znajdują zastosowania

w rozpatrywanym przypadku, ponieważ względem Skarżącego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani postępowanie likwidacyjne.

Organ słusznie stwierdził, że wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wnosi Skarżąca przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, zatem również przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie została spełniona.

W sprawie nie zaistniała także przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., albowiem naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Prawidłowo również Organ stwierdził, że przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ choć Dyrektor Oddziału ZUS w Szczecinie nie prowadził w stosunku do Skarżącego postępowania egzekucyjnego, to ustalił, że Strona prowadzi nadal działalność gospodarczą i z tego tytułu uzyskuje przychody. Ponadto posiada samochód ciężarowy o znacznej wartości szacunkowej oraz jest właścicielem lokalu mieszkalnego. Organ nie wyczerpał okresu dochodzenia należności, nie stwierdził braku możliwości przeniesienia odpowiedzialności za zobowiązania na następców prawnych ani te z nie został ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne.

Należy wskazać, że w orzecznictwie przyjmuje się, że dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym (por. teza wyroku NSA w Katowicach z 21 czerwca 2000 r., sygn. akt I SA/Ka 14/99).

Z uwagi na powyższe Organ prawidłowo uznał, że w niniejszej sprawie brak jest przesłanki całkowitej nieściągalności zdefiniowanej w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., której istnienie mogłoby uzasadnić podjęcie decyzji zgodnie z wnioskiem Skarżącego. W tej sytuacji w sprawie nie było podstaw do umorzenia należności z tytułu składek.

Na gruncie rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, iż rację ma Organ, że w przypadku Skarżącego nie można mówić o wystąpieniu przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek.

Organ rozpoznając sprawę dokonał również analizy sprawy pod kątem możliwości zastosowania przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s, w którym ustawodawca stworzył organom możliwość umorzenia określonych zaległości z tytułu składek, mimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Szczegółowe przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis sprecyzowane zostały w § 3 ust. 1 Rozporządzenia, zgodnie z którym zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Wskazane wyżej przepisy dają organowi uprawnienie do umorzenia należności

z tytułu składek w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że organ może należności umorzyć, lecz nie jest do tego zobligowany. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności co do rozstrzygnięcia. W orzecznictwie sądowym odnoszącym się zwłaszcza do uznaniowych decyzji administracyjnych akcentuje się, że każde rozstrzygnięcie podejmowane w ramach uznania administracyjnego powinno być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, żeby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone

i ocenione, a rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją, nie zaś efektem choćby ograniczonego woluntaryzmu (wyrok SN z 20 grudnia 1994 r., III ARN 79/94, POP 1999 r., Nr 2, poz. 31). Organ orzekający w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne powinien zatem wykazać, że w tej konkretnej sprawie istniały przesłanki uzasadniające podjęte rozstrzygnięcie.

Odnosząc się do przesłanek określonych w Rozporządzeniu, Organ prawidłowo ocenił, że zgromadzona w sprawie dokumentacja nie upoważnia do wydania decyzji

o umorzeniu należności z tytułu składek na ubezpieczenie.

Dodać należy, że w świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 Rozporządzenia, to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną oraz zdrowotną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skoro zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek wymienionych w § 3 Rozporządzenia, będących podstawą dla organu rentowego do wydania decyzji o umorzeniu składek, to oznacza, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na nim, jako wnioskodawcy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 stycznia 2019 r., sygn. akt I GSK 980/18). Wynika to przede wszystkim z faktu, że umarzanie należności z tytułu składek jest wyjątkiem od zasady obowiązku ich opłacania. Ponadto to Stronie znane są okoliczności, które uniemożliwiają jej uregulowanie zaległości.

Organ uzasadnił swoje stanowisko wskazując, że biorąc pod uwagę posiadany przez Skarżącego majątek (nieruchomość, samochód) oraz uzyskiwanie stałego dochodu z prowadzonej działalności nie jest on zagrożony ubóstwem. Oświadczenie

o wysokości ponoszonych wydatków, nie potwierdza na tyle trudnej sytuacji materialnej, uzasadniającej umorzenie należności z tytułu składek.

Z zebranego materiału dowodowego nie wynika również, że zadłużenie wobec Organu powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, wywołanych przez czynniki zewnętrzne, których nie można było przewidzieć ani klęski żywiołowej, natomiast było wynikiem nie opłacenia w ustawowym terminie płatności składek

w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. W związku z powyższym prawidłowo ZUS w wydanej decyzji uznał, że nie zachodzą okoliczności wykazane w § 3 ust. 1 pkt. 2 Rozporządzenia.

Zgodzić się należy z argumentacją Organu, że Skarżący nie wskazał, również problemów ze zdrowiem, które wykluczałyby jego całkowicie i trwale z aktywności zawodowej. W związku z powyższym należy uznać, że nie zachodzą okoliczności wykazane w § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia. Nie wykazał też konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Wobec powyższego należało stwierdzić, że zarzuty skargi są niezasadne. Organ przeprowadził wszechstronne postępowanie dowodowe, a także wziął pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy. Również uzasadnienie odpowiada wymogom ustawowym, zawiera wszechstronną ocenę stanu majątkowego Skarżącego,

szczegółowo wykazuje dlaczego odmówiono mu umorzenia należności w oparciu

o wszystkie ustawowe przesłanki. Organ prawidłowo przeanalizował sytuację życiową

i materialną Zobowiązanego oraz podjął decyzję mieszczącą się w pojęciu uznania administracyjnego, wskazując na okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek. Ustalenia Organu, jak również wywiedzione wnioski

w sprawie odmowy udzielenia ulgi nie uchybiły przepisom prawa procesowego ani materialnego. W zaskarżonej decyzji Organ uwzględnił i ocenił wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności. ZUS prawidłowo wyjaśnił, dlaczego odmówił Skarżącemu umorzenia składek na podstawie wskazywanych przepisów.

W sprawie nie znajdują również uzasadnienia zarzuty dotyczące naruszenia przepisów art. 6, art. 7, art. 8 oraz art. 12 K.p.a. w zw. z art. 35 K.p.a.

Przedstawiony przez Stronę zarzut naruszenia przez Organ art. 12 k.p.a. jest bezzasadny. Zasada szybkości postępowania nie może być uznana za nadrzędną, w szczególności za znajdującą prymat nad zasadą prawdy obiektywnej. Celem postępowania administracyjnego nie jest bowiem załatwienie sprawy szybko, lecz załatwienie jej poprawnie, tj. zgromadzenie całego materiału dowodowego, wyjaśnienie wszelkich wątpliwości i wydanie zgodnego z prawem rozstrzygnięcia na podstawie takiego kompletnego materiału dowodowego. W oparciu o powyższe, Sąd przyjął też, że w toku postępowania nie naruszono art. 35 k.p.a. w sposób który skutkowałby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.

Nie znajdują w sprawie uzasadnienia zarzuty dotyczące naruszenia art. 6, art. 7 oraz art. 8 K.p.a. Organ nie naruszył wskazanych w tych przepisach zasad ogólnych postępowania. Organ należycie ustalił stan faktyczny, dlatego w sprawie nie można mówić o naruszeniu przez organy orzekające zasad wynikających z art. 77, 80 oraz 107 k.p.a. Ustalenia faktyczne oraz ocena prawna wraz z jej uzasadnieniem nie budzą, zdaniem Sądu, zastrzeżeń bowiem Organ nie dopuścił się naruszenia prawa skutkującego koniecznością uchylenia decyzji. Nie zasługuje na słuszność zarzut, iż Organ zebrał materiał dowodowy w sposób zbyt pobieżny. Jak podkreślono wcześniej inicjatywa dowodowa w badanej sprawie należała również do Strony. Jak wskazał WSA w Szczecinie w wiążącym w niniejszej sprawie wyroku, Organ był zobowiązany w jasny sposób wezwać Stronę do przedłożenia określonych dowodów. Strona mimo otrzymania takiego wezwania z dnia 18 maja 2021 r. nie przedłożyła żadnego dowodu, poza zeznaniem podatkowym za 2000 rok. Dopiero na etapie postępowania sądowego administracyjnego składa obszerny materiał dowodowy (1512 stron załączników do skargi) jednak uznać należy to za działanie spóźnione i niedopuszczalne z punktu widzenia art. 133 jak i art. 106 § 3 p.p.s.a. o czym będzie mowa dalej.

Sąd zauważa, że Strona wniosła również w skardze o nałożenie grzywny na Organ oraz o zasądzenie odszkodowania w kwocie 20.000 zł. Odnosząc się do powyższego wniosku należy wskazać, że powyższe na podstawie art. 149 p.p.s.a. możliwe jest w postępowaniu dotyczącym bezczynności organu. Zatem żądania te (jak i duża część argumentacji skargi, która zmierza do wykazania bezczynności Organu) mogą zostać rozpoznane w sprawie dotyczącej bezczynności, która została zarejestrowana pod oddzielną sygnaturą i zakończona zostanie odrębnym rozstrzygnięciem. Natomiast w rozpoznawanej sprawie powyższe żądania Strony nie mogą być uwzględnione.

Nietrafny jest również wskazywany przez Skarżącego zarzut naruszenia art. 46 Kodeksu Karnego. ZUS nie stosuje bowiem, wydając decyzję w przedmiocie umorzenia składek, przepisów materialnego prawa karnego.

Nadto Sąd zobowiązany jest wskazać, że nie zasługiwał na uwzględnienie wniosek dowodowy Strony dotyczący przeprowadzenia dowodu z załączonych do skargi dokumentów. Strona do skargi załączyła bowiem 1512 stron załączników, zaś wnioskowany jako dowód vol. 8 to karty od 1395 do 1512 załączników do skargi. Zauważyć bowiem należy, że sąd administracyjny w myśl art. 133 § 1 p.p.s.a. orzeka na podstawie akt sprawy organu administracji publicznej, którego działanie lub zaniechanie zostało zaskarżone do Sądu. Jedynym wyjątkiem i podstawą dopuszczenia dowodu w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest art. 106 § 3 p.p.s.a. Sąd w myśl tego przepisu może bowiem z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.

Analiza załączonych do skargi wszystkich załączników, czy choćby dokumentów stanowiących vol. 8 oznaczałaby, że to przed Sądem, nie zaś przez Organem, toczyłoby się w istocie postępowanie dowodowe w sprawie. Przepisy p.p.s.a., a w szczególności rzeczone art. 133 jak i art. 106 § 3 p.p.s.a. na powyższe nie pozwalają. Również załączony do skargi nośnik danych nie mógł być dowodem w sprawie prowadzonej przed sądem administracyjnym – nie stanowi on dokumentu. Sąd natomiast dopuścił na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. dowód z zeznania podatkowego Strony za 2020 r. znajdującego się na kartach 172-175 akt sprawy jak i stronach 20-23 akt dotyczących przyznania Stronie prawa pomocy. Jak już wskazywano na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. Sąd może, także z urzędu, przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W badanej sprawie bezsporne było, iż Strona złożyła ten dokument (zeznanie podatkowe za 2020 rok) na wezwanie Organu, następnie zaś Organ oparł się o ten dokument oceniając stan majątkowy Strony. Dokumentu tego nie było jednak w aktach administracyjnych sprawy przekazanych Sądowi. Mając na uwadze jego istotność dla postępowania Sąd uznał za zasadne przeprowadzenie dowodu z tego dokumentu, znajdującego się we wskazanych aktach.

Sąd końcowo nie stwierdził też utrudniania Stronie udziału w postępowaniu, które to czynności mogły mieć wpływ na wynika tegoż postępowania. Jak wskazują akta sprawy, w tym zgromadzone po wydaniu wyroku WSA w Szczecinie z 4 czerwca 2020 r., I SA/Sz 193/20, to raczej Strona nie przejawiała aktywności w postępowaniu, np. nie przedkładając dowodów mimo otrzymanego wezwania.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę jako niezasadną.

Wszystkie ww. orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej bazie orzeczeń NSA - http://orzeczenia.nsa.gov.pl.