Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 636/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2019-09-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 64 par. 1 pkt 2, 4, par. 6
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 24 września 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Irena Krzemieniewska Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski Protokolant Sekretarz sądowy Aneta Lubasińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 września 2019 roku sprawy ze skargi Starosty [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi 1. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...] nr [...]; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. na rzecz Starostwa [...] kwotę 1014 (tysiąc czternaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z [...] r., wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 k.p.a. oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 64, art. 64c § 1, § 4, i § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm.), zwanej dalej u.p.e.a., Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z [...] r. w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w łącznej wysokości 2 847,71 zł, powstałymi w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec M. M. na podstawie tytułu wykonawczego z [...] r. nr [...], wystawionego przez Starostę P..

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. prowadził wobec M. M. postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego z [...] r., wystawionego przez Starostę P., obejmującego należności z tytułu kosztów związanych z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem i likwidacją pojazdu marki Opel [...] o numerze VIN [...].

Zawiadomieniem z [...] r. nr [...], organ egzekucyjny dokonał zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w Ł.. Zawiadomienie zostało doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności 20 listopada 2017 r. Natomiast zobowiązanemu wraz z odpisem tytułu wykonawczego, zostało doręczone w trybie określonym w art. 44 k.p.a. 16 listopada 2017 r.

W odpowiedzi na zawiadomienie dłużnik zajętej wierzytelności w piśmie z 30 listopada 2017 r. poinformował, że ze świadczenia zobowiązanego w pierwszej kolejności realizowane są potrącenia alimentacyjne na rzecz Komornika Sądowego – G. P..

Decyzją z [...] r. nr [...] Starosta P. stwierdził wygaśnięcie decyzji z [...] r. nr [...] w sprawie nałożenia na M. M. kosztów za usunięcie, przechowywanie i oszacowanie wartości pojazdu marki Opel [...] o numerze rejestracyjnym [...] z uwagi na to, że decyzja ta stała się bezprzedmiotowa na skutek śmierci M. M. .

W związku z powyższym Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. postanowieniem z [...]r. nr [...] umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone w oparciu o tytuł wykonawczy z [...] r. na podstawie art. 59 § 1 pkt 6 u.p.e.a., tj. z uwagi na śmierć zobowiązanego. 20 lutego 2019 r. postanowienie zostało doręczone wierzycielowi.

Organ egzekucyjny zawiadomieniem z [...] r. nr [...] poinformował Starostę P. o wysokości kosztów egzekucyjnych w kwocie 2 847,71 zł powstałych w toku postępowania egzekucyjnego, na które składała się opłata manipulacyjna i opłata za zajęcie świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej. Powyższe zawiadomienie wierzyciel otrzymał 1 marca 2019 r.

6 marca 2019 r. Starosta P. złożył do organu egzekucyjnego wniosek o wydanie postanowienia w sprawie wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego.

Postanowieniem z [...] r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w wysokości 2 847,71 zł powstałymi w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec M. M. w oparciu o tytuł wykonawczy z [...] r.

W zażaleniu na to postanowienie wierzyciel wskazał, że opłata egzekucyjna powinna odzwierciedlać racjonalną zależność między wysokością opłaty, a czynnością faktyczną organu egzekucyjnego. Wysokość kosztów egzekucyjnych nie może zatem pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, stopnia skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Organ I instancji nie wyjaśnił, czy koszty, którymi obciążono wierzyciela, pozostają w rozsądnej proporcji do działań podjętych w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, tj. nie odniósł się do kwestii adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz rzeczywistego nakładu pracy organu. W opinii wierzyciela, miarkowanie wysokości opłat powinno pojawić się wówczas, kiedy można stwierdzić, że procentowo ustalone opłaty przekraczają maksymalny, rozsądny pułap. Naliczone koszty nie mogą bowiem stać się dochodem organu egzekucyjnego nieuzasadnionym wielkością, czasochłonnością, czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. Organ egzekucyjny, ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych nie wziął pod uwagę skutków, jakie przy określaniu kosztów wywołuje wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14. Zdaniem wierzyciela, wydając zaskarżone rozstrzygnięcie, nie uwzględniono faktu, że sposób wyliczenia kosztów egzekucyjnych określonych w art. 64 § 1 pkt 2 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. nie przystaje do wzorców egzekucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art 81 Konstytucji RP.

Organ drugiej instancji utrzymując w mocy postanowienie organu pierwszej instancji podniósł, że zgodnie z art. 64c § 1 u.p.e.a. opłata manipulacyjna oraz określone w art. 64b u.p.e.a. wydatki związane z postępowaniem egzekucyjnym stanowią koszty egzekucyjne. Koszty te, co do zasady, obciążają zobowiązanego. Ustawodawca wprowadził jednak wyjątki od powyższej regulacji, przewidując odpowiedzialność wierzyciela (niebędącego jednocześnie organem egzekucyjnym) za koszty: jeżeli wskutek uchybień wierzyciela wystawiono tytuł wykonawczy z wadami, które uniemożliwiają przeprowadzenie egzekucji, a które nie mogły być znane organowi egzekucyjnemu w chwili skierowania tego tytułu do egzekucji (art. 64c § 2 u.p.e.a.), jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel (art. 64c § 3 u.p.e.a.), jeżeli koszty egzekucyjne nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego (art. 64c § 4 u.p.e.a.). Jedną z sytuacji wypełniających dyspozycję art. 64c § 4 u.p.e.a., jest okoliczność umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego względem zobowiązanego. Umorzenie postępowania egzekucyjnego oznacza bowiem jego zakończenie z woli wierzyciela lub na skutek przyczyn powodujących niedopuszczalność, bezprzedmiotowość lub niecelowość prowadzenia egzekucji. Umorzenie postępowania egzekucyjnego czyni niemożliwym ściągnięcie przez organ egzekucyjny od zobowiązanego kosztów postępowania egzekucyjnego. Zatem, zdaniem organu drugiej instancji, w powyższej sytuacji zgodnie z art. 64c § 4 u.p.e.a., do pokrycia kosztów egzekucyjnych zobligowany jest wierzyciel. Regulacje art. 64c § 4, § 5 oraz § 6 u.p.e.a. wykluczają uznanie, że po zakończeniu postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny posiada w stosunku do zobowiązanego wierzytelność o zapłatę kosztów egzekucyjnych. Wierzytelność ta istniała względem zobowiązanego w toku postępowania egzekucyjnego, a jej podstawę stanowiły wystawione przez wierzyciela tytuły wykonawcze. Ściągnięcie kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego może nastąpić jedynie przy zastosowaniu środków egzekucji administracyjnej należności pieniężnych w ramach postępowania egzekucyjnego prowadzonego na jego podstawie. W niniejszej sprawie niemożność dochodzenia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego przybrała cechy niemożności faktycznej, bowiem jak wskazał Starosta P. w decyzji z [...] r. stwierdzającej wygaśnięcie decyzji z [...] r. w sprawie nałożenia na M. M. kosztów za usunięcie, przechowywanie i oszacowanie wartości pojazdu marki Opel [...] o numerze rejestracyjnym [...], co zostało również potwierdzone w postanowieniu organu egzekucyjnego o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o tytuł wykonawczy z [...] r., M. M. zmarł [...] r. Zgodnie z art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny zawiadamia wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych w terminie miesiąca od dnia doręczenia wierzycielowi ostatecznego postanowienia umarzającego postępowanie egzekucyjne, jeżeli koszty egzekucyjne obciążają wierzyciela. Natomiast art. 64c § 7 u.p.e.a. stanowi, że organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na wniosek wierzyciela lub zobowiązanego, złożony w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych, o którym mowa w § 6a. Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. postanowieniem z [...] r. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec M. M. w oparciu o tytuł wykonawczy z [...] r. na podstawie art. 59 § 1 pkt 6 u.p.e.a., tj. z uwagi na śmierć zobowiązanego. Następnie organ egzekucyjny zawiadomieniem z [...] r. poinformował Starostę P. o wysokości kosztów egzekucyjnych w kwocie 2 847,71 zł powstałych w toku postępowania egzekucyjnego. [...] r. w związku z wnioskiem wierzyciela, Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. wydał postanowienie, którym – na podstawie art. 64c § 4 u.p.e.a. – obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w wysokości 2 847,71 zł powstałymi w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec M. M. . Organ pierwszej instancji miał podstawy do obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi powstałymi w toku tego postępowania egzekucyjnego. Zaistniała bowiem sytuacja określona w art. 64c § 4 u.p.e.a., tj. że koszty egzekucyjne nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego. Ustawodawca w art. 64 § 1 u.p.e.a. uregulował kwestię wysokości opłat pobieranych przez organ egzekucyjny za dokonane czynności egzekucyjne w egzekucji należności pieniężnych. Przepis ten zawiera katalog zamknięty czynności egzekucyjnych wraz z wysokością opłat za dokonanie każdej z nich. W myśl art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. Stosownie zaś do art. 64 § 6 u.p.e.a. organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata manipulacyjna wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1,40 zł. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z art. 64 § 7 u.p.e.a., jeżeli wysokość opłaty egzekucyjnej jest określona stosunkowo do egzekwowanej lub pobranej należności pieniężnej, w podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie, przypadające w dniu podjęcia czynności egzekucyjnej lub sporządzenia dokumentu stanowiącego podstawę dokonania czynności egzekucyjnej. Stosownie przy tym do treści art. 64 § 9 pkt 2 u.p.e.a. obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych u dłużnika zajętej wierzytelności powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Z kolei obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje – zgodnie z art. 64 § 10 u.p.e.a. – z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Jeżeli pierwszą czynnością egzekucyjną jest zajęcie wierzytelności pieniężnej lub innego prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności, obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje równocześnie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie. W postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. dokonał czynności egzekucyjnej w postaci zajęcia – zawiadomieniem z [...] r. – świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w Ł.. Dłużnik zajętej wierzytelności zawiadomienie otrzymał 20 listopada 2017 r. Doręczenie powyższego zawiadomienia oraz odpisu tytułu wykonawczego zobowiązanemu nastąpiło natomiast 16 listopada 2017 r. W wyniku zastosowanego środka egzekucyjnego organ egzekucyjny nie uzyskał żadnych kwot, ponieważ, jak poinformował dłużnik zajętej wierzytelności, ze świadczenia M. M. w pierwszej kolejności "realizowane są potrącenia alimentacyjne". W związku z tym zaskarżonym postanowieniem z [...] r. organ egzekucyjny – na podstawie art. 64c § 4 u.p.e.a. – obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w wysokości 2 847,71 zł, na które składają się: opłata manipulacyjna w wysokości 564,33 zł, należna w wysokości 1% kwoty egzekwowanej należności, opłata za zastosowanie środka egzekucyjnego, tj. za zajęcie świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej w wysokości 2 283,38 zł, należna w wysokości 5% egzekwowanej należności. W ocenie organu drugiej instancji koszty egzekucyjne powstałe w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o tytuł wykonawczy zostały określone w sposób zgodny z obowiązującymi przepisami prawa. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 dotyczy tzw. pominięcia prawodawczego, a zatem jego wejście w życie nie spowodowało utraty mocy obowiązującej art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. Przepisy te utraciły walor domniemania konstytucyjności w zakresie, w jakim dotyczą kwestii objętych stwierdzonym przez Trybunał Konstytucyjny pominięciem prawodawczym. Administracyjne organy egzekucyjne nie są uprawnione do samodzielnej oceny konstytucyjności przepisów, a obowiązek działania przez organy na podstawie obowiązujących przepisów prawa wyraża się w braku możliwości pominięcia funkcjonujących regulacji prawnych, czy działaniu wbrew tym przepisom. Trybunał Konstytucyjny nie zakwestionował zasadności procentowego naliczania opłat egzekucyjnych. Podniósł jedynie, że sprzeczny z przepisami Konstytucji RP jest brak górnej granicy tych opłat. Zdaniem organu drugiej instancji miarkowanie kosztów znajduje uzasadnienie jedynie w sytuacji, gdy wysokość wyliczonych procentowo opłat jest na tyle znaczna, że uzasadnia twierdzenie, zgodnie z którym nastąpiło zerwanie związku pomiędzy ich kwotą, a rzeczywiście poniesionymi przez organ egzekucyjny kosztami prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Ponadto Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 28 czerwca 2016 r., odnosząc się do skutków tegoż wyroku zaznaczył, że dla właściwej realizacji wyroku konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych kosztów egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie. Ustawodawca powinien nadto określić sposób obliczania wysokości tych opłat w razie umorzenia postępowania w związku z dobrowolną zapłatą egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych. W związku z powyższym, zdaniem organu drugiej instancji, w realiach analizowanej sprawy do czasu wejścia w życie nowych przepisów dotyczących kosztów egzekucyjnych – zarówno organ egzekucyjny, jak i organ odwoławczy może rozstrzygać wyłącznie na podstawie obecnie obowiązujących w tym zakresie regulacji prawnych.

W skardze na powyższe postanowienie Starosta P. wniósł o jego uchylenie w całości wraz z poprzedzającym je postanowieniem organu pierwszej instancji oraz o zasądzenie od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

Zaskarżonej decyzji Starosta P. zarzucił naruszenie:

1. art. 190 § 4 Konstytucji RP poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a., które to przepisy Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 uznał za niekonstytucyjne oraz poprzez oparcie zaskarżonego postanowienia na art. 64 § 1 pkt 2 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. bez analizy wskazanego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w tym zakresie;

2. art. 64 § 1 pkt 2 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. poprzez ich błędne zastosowanie i ustalenie przez organ kosztów egzekucyjnych od zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w Ł., pomimo że nie doszło w istocie do zajęcia świadczeń zobowiązanego, albowiem w piśmie z 30 listopada 2017 r. dłużnik zajętej wierzytelności poinformował, że ze świadczenia zobowiązanego "w pierwszej kolejności realizowane są potrącenia alimentacyjne na rzecz Komornika Sądowego G. P.", co oznacza, że organ nie zajmując żadnej wierzytelności przysługującej skarżącemu, nie powinien ustalić z tego tytułu kosztów egzekucyjnych;

3. naruszenie art. 138 § 1 w związku z art. 144 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z [...] r., pomimo że organ winien był na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, decyzji (postanowienia) następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 - dalej p.p.s.a.), stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Przeprowadzona przez sąd w rozpoznawanej sprawie kontrola aktu administracyjnego we wskazanym wyżej aspekcie wykazała, że zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji wydane zostały z naruszeniem prawa w stopniu obligującym do ich wyeliminowania z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji w Ł. z [...] r. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z [...] r. w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w kwocie 2 847,71 zł.

Podstawą naliczenia opłaty za zastosowanie środka egzekucyjnego oraz opłaty manipulacyjnej stanowiły przepisy art. 64 § 1 pkt 2 i pkt 4 oraz art. 64 § 1 § 6 u.p.e.a.

Przedmiotem sporu w rozpoznawanej sprawie jest prawidłowość ustalenia przez organ wysokości kosztów egzekucyjnych wynikających z prowadzenia wobec zobowiązanego postępowania egzekucyjnego celem wyegzekwowania wierzytelności pieniężnej wraz z odsetkami przysługującej skarżącemu.

Wobec powyższego przypomnieć należy, że zgodnie z treścią art. 64 § 1 pkt 2 i 4 i art. 64 § 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2018 r., poz.1314 ze zm.), dalej u.p.e.a., organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty w następującej wysokości, z zastrzeżeniem art. 64d: za zajęcie świadczeń z ubezpieczenia społecznego - 4% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr (pkt 2); za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr (pkt 4).

W myśl art. 64 § 6 u.p.e.a. organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego.

Przede wszystkim należy zaznaczyć, że w dniu 28 czerwca 2016 r. w sprawie SK 31/14 Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok, którego przedmiotem była kontrola zgodności z normami konstytucyjnymi powyższych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Z uwagi na powyższy wyrok Trybunału, w ocenie sądu, konieczne stało się uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji. W wymienionym wyroku Trybunał stwierdził między innymi, że :

- art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji;

- art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji;

- art. 64 § 1 pkt 1-5, 7, 11, 12 i art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim przepisy te nie określają maksymalnej wysokości opłat egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej, nie są niezgodne z art. 217 Konstytucji.

W uzasadnieniu wyżej wymienionego wyroku (pkt 4.3. uzasadnienia) TK wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego.

TK jednocześnie podkreślił, że swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku.

Trybunał stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną.

Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym.

Jak uznał Trybunał, regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.

Z uzasadnienia powyższego wyroku należy wyprowadzić zatem wniosek, że mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością.

W swoim orzeczeniu Trybunał wskazał ponadto, że dla właściwej jego realizacji konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z tego wyroku, określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w sprawie.

Z wyroku tego wynika zatem, że wątpliwości konstytucyjne budzą te opłaty egzekucyjne, których wysokość określona jest stosunkowo, jak chociażby opłata określona w art. 64 § 1 pkt 2 u.p.e.a.

Należy zaznaczyć, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt SK 31/14 jest wyrokiem zakresowym o pominięciu prawodawczym, co wyraźnie wynika z jego sentencji, w której użyto sformułowania, że badane przepisy są niezgodne z Konstytucją w zakresie, w jakim nie określą maksymalnej wysokości opłaty. W odniesieniu do tego rodzaju wyroków zarówno w judykaturze, jak i w orzecznictwie występują kontrowersje dotyczące skutków jakie one wywołują w procesie stosowania prawa. W ocenie sądu organy stosujące prawo nie mogą powoływać się na pominięcie prawodawcze jako okoliczność usprawiedliwiającą stosowanie niekonstytucyjnych przepisów. Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, a stosownie do ust. 3 wchodzą w życie z dniem ogłoszenia. W kontrolowanej sprawie, organ II instancji nie uwzględnił tego, że przepisy stanowiące podstawę rozstrzygnięcia od chwili ogłoszenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego muszą być traktowane, jako niezgodne z Konstytucją. Przepisy te nadal obowiązują w systemie prawa, nie tracą mocy, jednakże od chwili orzeczenia muszą być traktowane jako niezgodne z Konstytucją, ale tylko w granicach (w zakresie) określonych w wyroku Trybunału. W pozostałym zakresie muszą być nadal stosowane przez adresatów tych przepisów. Jednakże, aby nie narazić się na zarzut naruszenia Konstytucji, przepisy te muszą być stosowane i interpretowane (w szczególności przez organy i sądy) zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku Trybunału. Stanowisko takie zostało wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 marca 2018 r., sygn. akt II FSK 2206/17, a także w wyroku z 26 kwietnia 2018 r. sygn. akt II FSK 2621/17, z dnia 30 sierpnia 2018 r. sygn. II FSK 2481/16, z dnia 11 maja 2018 r. sygn. II FSK 3071/17 (publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Sąd w składzie rozpoznającym sprawę niniejszy pogląd ten podziela.

Sąd w obecnym składzie podziela także argumentację powołaną w wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Podnieść należy, że skutkiem wyroku Trybunału nie jest wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Trybunał Konstytucyjny wyraźnie wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. Podstawa do takiego postępowania organu egzekucyjnego pozostała, natomiast stosowanie tych przepisów nie może prowadzić do przekroczenia maksymalnego rozsądnego pułapu, który w pierwszej kolejności powinien być wyznaczony przez ustawodawcę. Dopóki jednak ustawodawca tego nie uczyni, organy stosujące prawo muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w omawianym wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Pogląd taki jest powszechnie przyjęty w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki NSA z 6 marca 2018r. w spr. II FSK 2206/17 i z 11 maja 2018r. w spr. II FSK 3071/17, wyroki WSA w Gliwicach z 20 marca 2018r. w spr. I SA/Gl 1299/17 i z 10 kwietnia 2018r. w spr. I SA/Gl 1330/17, wyroki WSA w Gdańsku z 10 kwietnia 2018r. w spr. I SA/Gd 165/18, z 16 października 2018r. w spr. I SA/Gd 684/18 i z 13 grudnia 2018r. w spr. I SA/Gd 1421/17, wyrok WSA w Kielcach z 22 lutego 2018r. w spr. I SA/Ke 661/17 i wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 16 listopada 2017r. w spr. I SA/Go 378/17, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).

W rozpoznawanej sprawie organ egzekucyjny obliczył koszty egzekucyjne zgodnie z treścią art. 64 § 1 pkt 2 u.p.e.a. oraz art. 64 § 6 u.p.e.a., tj. przy przyjęciu odpowiednio stawek 4% kwoty egzekwowanej należności w związku z zajęciem świadczeń z ubezpieczenia społecznego, a także stawki 1% egzekwowanych należności przy określeniu opłaty manipulacyjnej. Tak wynika z "Zawiadomienia wierzyciela o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego" z dnia [...] r. - k. 14 akta administracyjne oraz z postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...] r. w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.

Natomiast w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ odwoławczy odwołała się do treści art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., tj opłaty za zastosowanie środka egzekucyjnego w wysokości 5% egzekwowanej należności w związku z zajęciem świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej.

Wobec powyższego stwierdzić należy, że organ odwoławczy pominął treść ww. art. 64 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Powstaje zatem wątpliwość, jaka wysokość opłaty została pobrana za zastosowanie środka egzekucyjnego związanego z zajęciem świadczenia z ubezpieczenia społecznego.

Ponadto wskazać należy, że organ odwoławczy przywołał wprawdzie wyrok Trybunału Konstytucyjnego powołując się na pominięcie prawodawcze, lecz nie odniósł się do adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Organ nie odniósł się również do zagadnienia, że wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić przynajmniej częściowe finansowanie aparatu egzekucyjnego, ale przy zachowaniu racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów za podjęcie których, opłaty te zostały naliczone (z uwzględnieniem m. in. nakładu pracy, stopnia ich skomplikowania, czasochłonności czy efektywności postępowania), tak, aby opłaty nie sprowadzały się do swoistej kary i nie stanowiły sankcji finansowej. Innymi słowy, organy egzekucyjne zupełnie pominęły te argumenty, które - jak wynika z uzasadnienia wyroku Trybunału - zadecydowały o niekonstytucyjności zastosowanych przez organ przepisów.

W prowadzonym ponownie postępowaniu ustalając wysokość kosztów organy winny zbadać adekwatność ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności, a więc odnieść się do zachowania racjonalnej zależności między wysokością opłaty w egzekucji a czynnościami organu, za podjęcie których opłata ta została naliczona, tak aby opłata ta nie przekroczyła maksymalnego rozsądnego pułapu. Okoliczności winny być wskazane w uzasadnieniu rozstrzygnięcia. Organy winny wykazać, że ustalone koszty egzekucyjne, którymi obciążono szczególnie wierzyciela, są adekwatne także ze względu na efektywność podjętych działań, czy długotrwałość postępowania egzekucyjnego, czego nie sposób doszukać się w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Podkreślenia wymaga także, że miarkowanie wysokości opłaty powinno pojawić się wówczas, kiedy można stwierdzić, że procentowo ustalone opłaty, przekraczają maksymalny rozsądny pułap poszczególnych opłat. Naliczone koszty postępowania nie mogą bowiem stać się dochodem organu nieuzasadnionym wielkością, czasochłonnością, czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych.

Sąd nie podzielił poglądu wyrażonego w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że skoro przepisy art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a., po wyroku Trybunału Konstytucyjnego, nie zostały zmienione, to organy administracji winny orzekać na ich podstawie w obecnym brzmieniu. Organy egzekucyjne ustając wysokość kosztów egzekucyjnych winny uwzględnić argumenty, które w ocenie Trybunału zadecydowały o niekonstytucyjności wymienionych przepisów. Koszty te winny być ustalone z zachowaniem standardów określonych w wyroku Trybunału. Ich wysokość nie może pozostawać w oderwaniu do poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy i czasochłonności przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. W niniejszej sprawie okoliczności te nie zostały uwzględnione w zaskarżonym postanowieniu. Pogląd wyrażony w zaskarżonym postanowieniu w tym zakresie nie jest zasadny.

Reasumując Sąd uznał, że skarga jest zasadna. Organy administracji ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych nie wzięły pod uwagę skutków jakie przy określeniu kosztów wywołuje wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie sygn. SK 31/14. Nie uwzględniono faktu, że sposób wyliczenia kosztów określony w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i art. 64 § 6 u.p.e.a. nie przystaje do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 81 Konstytucji. Nie zostało wyjaśnione, czy koszty określone wobec strony skarżącej pozostają w rozsądnej proporcji do działań podjętych przez organ egzekucyjny. Nie wyjaśniono, jaka wysokość opłaty została pobrana za zastosowanie środka egzekucyjnego związanego z zajęciem świadczenia z ubezpieczenia społecznego, tj. 4% czy 5% egzekwowanej należności, a w konsekwencji czy zastosowanie miał art. 64 § 1 pkt 2 u.p.e.a., czy też art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.

Stanowi to naruszenie przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając to na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz.U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.), na które złożyły się: wpis od skargi w wysokości 114 zł, wynagrodzenie adwokata w wysokości 900 zł.

eg