Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 1204/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2022-02-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, 1a, 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 129 par. 1 -2, art. 132
journal: Dz.U. 2020 poz 1359
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 119 pkt 2, art. 145 par. 1 pkt 1 lit.a i c, art. 135
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj Asesor WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 lutego 2022 r. sprawy ze skargi Ł. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy M. z dnia [...] r. nr [...]


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r., numer [...], wydaną na podstawie art. 104 § 1, art. 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.), art. 2 pkt 2, art. 3 pkt 11, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), Wójt Gminy M. odmówił Ł. R. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad dziadkiem M. R..

Jak wynika z treści uzasadnienia tego rozstrzygnięcia, w trakcie przeprowadzonego na potrzeby niniejszej sprawy, wywiadu środowiskowego ustalono, że Ł. R. sprawuje opiekę nad ciężko chorym dziadkiem – M. R..

Osoba wymagająca opieki ma czworo dzieci. S. W., zamieszkały w M. posiada gospodarstwo rolne, ma problemy zdrowotne, jest emerytem. Syn A. również zamieszkuje w M. , ma ustalone prawo do emerytury, opiekuje się niepełnosprawną matką. Syn A. zamieszkuje w P. , pracuje zawodowo, opiekuje się chorą żoną. Córka D. zamieszkuje w K., ma problemy zdrowotne, opiekuje się wnukami.

Organ ustalił ponadto, że osoba wymagająca opieki – M. R. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia [...] stycznia 2019 r., zgodnie z którym ustalony – znaczny – stopnień niepełnosprawności datuje się od [...] stycznia 2019 r. Wymieniony porusza się na wózku inwalidzkim lub przy pomocy kuli, ma trudności z wykonywaniem czynności dnia codziennego. Każdego dnia pomaga mu w tym wnuk Ł. .

Żona osoby wymagającej opieki legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym.

Powołując się na treść art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, organ uznał, że osobom, o których mowa w tym przepisie, innym niż spokrewnione w I stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne gdy nie ma innych osób spokrewnionych w I stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ł. R. nie jest spokrewniony w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, ponadto dziadek wnioskodawcy ma 4 dzieci wobec czego konieczne stało się wydanie decyzji o odmowie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W odwołaniu od powyższej decyzji Ł. R. wskazał, że jest osobą bezrobotną, nie ma prawa do zasiłku dla bezrobotnych, nie posiada również żadnego dochodu. Jego dziadek posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności od 2019 r. Babcia J. R. – żona dziadka również legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kolejnymi osobami zobowiązanymi alimentacyjnie są dzieci, które zgodnie z oświadczeniem jak również wywiadem środowiskowym nie są w stanie czynić zadość swemu obowiązkowi i sprawować należytej opieki nad ciężko chorym ojcem. Skarżący jest jedyną osobą, która faktycznie opiekę tę sprawuje. Pomaga dziadkowi w czynnościach dnia codziennego, podaje leki, pilnuje żeby je zażył, pomaga w czynnościach higienicznych, fizjologicznych, przygotowuje posiłki, jeździ z dziadkiem do lekarza gdyż jego stan fizyczny jak i psychiczny nie pozwala mu samodzielnie stawiać się na umówione wizyty jak również "wypowiedzieć co mu dolega". Dziadek potrzebuje całodobowej opieki, którą zapewnia mu tylko skarżący. W związku z tą opieką strona nie może podjąć żadnej pracy, nawet dorywczej, kilkugodzinnej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] października 2021 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Zdaniem tego organu, dziadek skarżącego ma czworo dzieci, które jako zstępni w pierwszej kolejności są zobowiązane do alimentacji przed skarżącym. Oznacza to, że istniałyby przesłanki do przyznania wnukowi prawa do przedmiotowego świadczenia jedynie wówczas, gdyby dzieci dziadka nie były w stanie zadośćuczynić obowiązkowi sprawowania opieki nad niepełnosprawnym krewnym. Nie chodzi tu o brak możliwości sprawowania przez nie opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 omawianej ustawy, ale także o brak możliwości dostarczenia przez nie środków pieniężnych, potrzebnych do zapewnienia odpowiedniej opieki przez inne osoby. Taką okolicznością, która mogłaby uzasadniać niemożność spełnienia obowiązku alimentacyjnego byłoby posiadanie przez dzieci dziadka orzeczeń o znacznym stopniu niepełnosprawności, czy też przebywanie za granicą, które uniemożliwia sprawowanie opieki nad osobą, która tego wymaga. Z obowiązku alimentacyjnego wobec ojca nie zwalnia natomiast to, że mają bliżej nieokreślone problemy zdrowotne, czy też wykonują pracę zarobkową, bądź opiekują się innymi członkami rodziny.

W ocenie Kolegium, nie zaszły okoliczności, które pozwoliłyby zaktualizować obowiązek alimentacyjny skarżącego względem jego dziadka – przed obowiązkiem alimentacyjnym jego dzieci. Skoro zatem skarżący nie jest osobą w pierwszej kolejności zobowiązaną do spełnienia obowiązku alimentacyjnego na rzecz swojego dziadka, to nie może on skutecznie ubiegać się o świadczenie z tytułu opieki nad nim.

Powyższa decyzja została zaskarżona przez Ł. R. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie.

Strona ponownie podniosła, że dzieci dziadka, które są w pierwszej kolejności zobowiązane alimentacyjnie, nie są w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, tzn. sprawować opieki nad ciężko chorym ojcem. Dziadek wymaga wspomnianej opieki 24 godziny na dobę. Ma 91 lat, w ostatnim roku jego stan fizyczny jak i psychiczny uległ znacznemu pogorszeniu. Po udarze mózgu ma sparaliżowaną jedną połowę ciała. Skarżący codziennie z nim ćwiczy aby nie miał przykurczy i nie odczuwał z tej przyczyny bólu. W ostatnim roku jego możliwości samoopieki bardzo zmalały, bywają dni, że nie jest w stanie sam podnieść się z łóżka, nie mówiąc o innych czynnościach dnia codziennego. Dzieci dziadka są również schorowane czy też muszą się opiekować swoimi rodzinami, w których również występują problemy zdrowotne.

W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2022 r., poz. 329, dalej "p.p.s.a.").

Przeprowadzona w tak zakreślonych ramach sądowa kontrola legalności zaskarżonej decyzji, a także z mocy art. 135 p.p.s.a. poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, doprowadziła Sąd do uznania, że akty te nie odpowiadają prawu.

Przedmiotem kontroli w sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy M. z dnia [...] sierpnia 2021 r., odmawiającą skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudniania lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad dziadkiem.

Podstawą materialnoprawną decyzji organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl zaś art. 17 ust. 1a cytowanej ustawy, osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Organ I instancji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego powołując się na fakt, że wnioskodawca jest wnukiem osoby wymagającej opieki, a więc osobą wymienioną w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, niespokrewnioną z nim w pierwszym stopniu. W takiej sytuacji prawo do świadczenia przysługuje wówczas gdy nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu. Tymczasem dziadek wnioskodawcy ma czworo dzieci, a zatem skarżącemu prawo to przysługiwać nie może.

Podobnie, organ II instancji uznał, że to dzieci osoby wymagającej opieki w pierwszej kolejności zobowiązane są do sprawowania opieki nad najbliższym krewnym i tylko zbieg nadzwyczajnych zdarzeń, w tym orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, może spowodować przeniesienie tego obowiązku na kolejne zobowiązane osoby.

W ocenie Sądu, zaprezentowane powyżej stanowisko organów I i II instancji należy uznać za przedwczesne.

W niniejszej sprawie bezspornym jest, że dziadek skarżącego zaliczony został orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia [...] stycznia 2019 r. do znacznego stopnia niepełnosprawności, jak również że wymaga on stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Poza sporem pozostaje także i to, że opiekę nad wymienionym sprawuje obecnie skarżący Ł. R., który podaje mu leki, przygotowuje posiłki, pomaga w czynnościach fizjologicznych i higienicznych, jeździ z nim do lekarza. M. R. ma obecnie 91 lat, ze względu na stan zdrowia, w tym także psychiczny nie jest w stanie samodzielnie załatwiać jakichkolwiek spraw, przy czym w ostatnim roku jego stan uległ pogorszeniu. Po przebytym udarze mózgu ma sparaliżowaną jedną połowę ciała, wymaga codziennych ćwiczeń, zdarza się nie jest w stanie sam podnieść się z łóżka. Z tego względu, skarżący nie podejmuje żadnego zatrudnienia.

Żona dziadka skarżącego nie jest w stanie opiekować się nim ponieważ sama posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności i wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Przepis art. 17 ust. 1 i 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych przez odesłanie do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego jednoznacznie wskazuje krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 13 maja 2020 r., II SA/Go 40/20, Lex nr 3018160).

Jak stanowi art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2020 r., poz. 1359), obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Natomiast jeżeli jest kilku zstępnych obowiązek alimentacyjny obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (art. 129 § 1 zd. 2 k.r.o.), a krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (art. 129 § 2 k.r.o.). W literaturze przedmiotu podkreśla się przy tym, że "ustawodawca nakazuje stosować przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wprost, co wyklucza modyfikację wyznaczonego regulacją kodeksową kręgu zobowiązanych alimentacyjnie lub kolejności realizacji przedmiotowego obowiązku w drodze przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych" (B. Chludziński w: P. Rączka (red.), Świadczenia rodzinne, Komentarz, Lex el. 2021; wyrok WSA w Rzeszowie z 7.07.2020 r., II SA/Rz 312/20, Lex nr 3035009).

Na gruncie niniejszej sprawy – skarżący jest zstępnym osoby wymagającej opieki (wnukiem), lecz dopiero w drugim stopniu. W rezultacie analizy wskazanych regulacji prawnych należy dojść do wniosku, że prawo ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wywodzi się z obowiązku alimentacyjnego, który polega na "zaspokajaniu usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego do alimentacji" (M. Fras (red.), M. Habdas (red.), Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, Lex el. 2021). Uprawnienie to ponadto uzależnione pozostaje od braku osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, w rozumieniu takiej sytuacji, gdy osoby zobowiązanej w bliższej kolejności w ogóle nie ma bądź gdy ta osoba nie jest w stanie sprawować opieki nad osobą jej wymagającą (wyrok WSA w Gliwicach o sygn. akt II SA/Gl 781/21).

Należy także zwrócić uwagę na aktualnie prezentowane w orzecznictwie stanowisko w zakresie wykładni prokonstytucyjnej art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy wyrażone m.in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2018 r. I OSK 2397/18, zgodnie z którym "umożliwienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanym do alimentacji wyłącznie w sytuacji, gdy rodzice nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności pozostaje w sprzeczności z przywołanym wyżej art. 132 k.r.o. Narusza również konstytucyjną zasadę równości, sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP)" (podobnie: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 grudnia 2020 r. I OSK 1947/20, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 maja 2017 r., I OSK 328/16).

Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu, możliwe jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego także w sytuacji, gdy osoba zobowiązana w pierwszej kolejności do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym sama nie legitymuje się wprawdzie orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale obiektywnie nie jest zdolna tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie - niejako w jej zastępstwie - osoba zobowiązana w dalszej kolejności do alimentacji na rzecz osoby wymagającej opieki. W praktyce więc chodzi o sytuację, gdy osoba zobowiązana w pierwszej kolejności jest w wieku lub stanie zdrowia uniemożliwiającym sprawowanie opieki nad inną osobą, a jej sytuacja materialna nie pozwala na zastąpienie świadczeń osobistych pomocą finansową pozwalającą na pokrycie kosztów opieki przez inną osobę. Należy bowiem mieć na uwadze, że obowiązek sprawowania opieki, stanowiący element obowiązku alimentacyjnego, ze względu na który ustala się krąg podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego (w bliższej i dalszej kolejności), nie ogranicza się wyłącznie do osobistych starań, ale może przybrać formę świadczeń pieniężnych. Takie też stanowisko zaprezentował WSA w Łodzi w wyroku z 17 grudnia 2020 r. sygn. akt II SA/Łd 799/20.

Konsekwencją powyższego, na gruncie niniejszej sprawy, jest konieczność ustalenia czy osoby zobowiązane w bliższej kolejności, przed skarżącym jako osobą zobowiązaną w dalszej kolejności, są niezdolne do sprawowania tej opieki i z przyczyn obiektywnych, a nie subiektywnych nie mogą wywiązać się z w/w obowiązków, jak również nie są w stanie udzielić pomocy finansowej, na pokrycie kosztów opieki nad osobą jej wymagającą.

Do sytuacji obiektywnie uniemożliwiających sprawowanie opieki, wskazywanych w orzecznictwie, należą m.in. śmierć osoby zobowiązanej w pierwszej kolejności do alimentacji, posiadanie przez nią znacznego stopnia niepełnosprawności, przebywanie za granicą uniemożliwiające sprawowanie opieki (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 23 kwietnia 2020 r., II SA/Bk 71/20, Lex nr 3009392, podobnie: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 7 lipca 2020 r. II SA/Op 126/20). Zdaniem Sądu, taką sytuacją jest również sprawowanie opieki nad innym członkiem rodziny także posiadającym orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Nie ulega przy tym wątpliwości, że rozważania w tym zakresie powinny nastąpić dopiero po rzetelnie i wyczerpująco poczynionych ustaleniach w sprawie.

Tymczasem organy w niniejszej sprawie przyjęły, że żadne z dzieci M. R. nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności a zatem to na nich spoczywa obowiązek opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Co prawda w sprawie przeprowadzono wywiad środowiskowy, jednakże poczynione ustalenia nie mogą zostać uznane za wyczerpujące. W ramach wspomnianego wywiadu ustalono, że syn W. zamieszkuje w M. , jest emerytem, ma problemy zdrowotne, posiada gospodarstwo rolne, syn A. także zamieszkuje w M. , ma ustalone prawo do emerytury, opiekuje się niepełnosprawną matką, syn A. zamieszkuje w P. , pracuje zawodowo, opiekuje się chorą żoną, zaś córka D. zamieszkuje w K., ma problemy zdrowotne, opiekuje się wnukami. Pomimo informacji o problemach zdrowotnych córki D. i syna W. organy nie poczyniły w tym zakresie żadnych dodatkowych ustaleń. Co więcej, Kolegium uznało, że z obowiązku alimentacyjnego wobec ojca nie zwalnia to, "że mają bliżej nie określone problemy zdrowotne, czy też wykonują pracę zarobkową, bądź opiekują się innymi członkami rodziny". Żaden z organów nie zbadał też sytuacji finansowej tych osób.

Jak wynika z informacji podanych przez skarżącego, dwoje z czworga dzieci M. R. opiekuje się już osobami posiadającymi orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Są to syn A. , który opiekuje się swoją matką, oraz syn A. , który opiekuje się swoją żoną. W ocenie Sądu, fakt sprawowania opieki nad osobą wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji stanowi sytuację obiektywnie uniemożliwiającą podjęcie takiej opieki nad kolejnym członkiem rodziny. Z kolei syn W. w 2014 r. został uznany za całkowicie niezdolnego do służby w Policji i zaliczony do trzeciej grupy inwalidów. Rozpoznano wówczas m.in. przewlekłą nerwicę neurasteniczną upośledzającą sprawność, cukrzycę typu II, cerebrastenię pourazową. Zważywszy, że od tego czasu minęło 8 lat wysoce prawdopodobnym jest, że stan zdrowa wymienionego uległ dalszemu pogorszeniu i może uniemożliwiać sprawowanie opieki nad 91-letnim, częściowo sparaliżowanym ojcem, zwłaszcza zważywszy na wymiar i zakres tejże opieki.

Problemy zdrowotne ma także córka D. , która dodatkowo zamieszkuje poza M. , tj. w K.. Brak jest jednak bliższych informacji dotyczących wieku wymienionej i rodzaju schorzeń na jakie cierpi, wobec czego nie sposób jednoznacznie ustalić czy jest ona w stanie podjąć opiekę nad ojcem.

Jak już wspomniano, organy nie dokonały należytych ustaleń faktycznych dotyczących tego, czy po stronie dzieci M. R. istnieją obiektywne przeszkody uniemożliwiające sprawowanie opieki nad ojcem. Pomimo, że organy dysponowały kwestionariuszem wywiadu środowiskowego, w którym sygnalizowane były m.in. problemy zdrowotne dzieci osoby wymagającej opieki, nie podjęły one żadnych czynności celem uzupełnienia niezbędnych informacji w omawianym zakresie. Nie dokonały także ustaleń co do ich sytuacji finansowej.

Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że organy naruszyły obowiązek wyjaśnienia stanu faktycznego w stopniu koniecznym do rozstrzygnięcia i ustalenia wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy w aspekcie podstawy materialnoprawnej określonej w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy. Sąd doszedł do przekonania, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów procedury administracyjnej, w tym w szczególności art. 7 k.p.a. poprzez zaniechanie podjęcia wszystkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego stanowiącego warunek niezbędny wydania decyzji, art. 77 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie zgromadzenia i zbadania materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, art. 80 k.p.a. poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów, jako że dokonanie oceny na podstawie niekompletnego materiału dowodowego bądź nie w pełni rozpatrzonego uznać należy za dowolne, które to naruszenia miały istotny wpływ na rozstrzygnięcie.

Nie ulega wątpliwości, że prawidłowe zastosowanie art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a) ustawy wymaga uprzedniego prawidłowo przeprowadzonego postępowania dowodowego celem ustalenia wystąpienia bądź braku wystąpienia w sprawie przesłanek przyznania wnioskowanego świadczenia. W rezultacie, w ocenie Sądu, zasadne stało się uchylenie zarówno zaskarżonej decyzji, jak i decyzji organu I instancji.

W tym miejscu, dodatkowo zauważyć należy, że ewentualną przyczyną odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia nie może być okoliczność, iż stwierdzona u M. R. niepełnosprawność nie powstała przed ukończeniem przez niego 18 roku życia, ewentualnie w trakcie nauki do ukończenia 25 roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych).

Wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. w sprawie sygn. akt K 38/13, Trybunał Konstytucyjny orzekł bowiem o niezgodności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

W punkcie 2 sentencji tego wyroku Trybunał Konstytucyjny wprost stwierdził niekonstytucyjność wymienionego przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie zastosowania wobec opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych.

Trybunał wskazał, że stosowanie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych jako kryterium identyfikacji beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego prowadzi do takiego zróżnicowania w obrębie prawa do świadczeń opiekuńczych, które traci swoje konstytucyjne uzasadnienie. Dzieje się tak wówczas, kiedy osoba wymagająca opieki zmienia status umożliwiający zaliczenie jej do kategorii dzieci w rozumieniu przyjętym przez ustawodawcę. Na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wyróżniającym taką kategorię jest ukończenie 18 roku życia, ewentualnie ukończenie 25 roku życia w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Przekroczenie tak wyznaczonej granicy wieku sprawia, że od tego momentu można mówić wyłącznie o jednej grupie podmiotów podobnych. Tworzą ją wówczas opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych. Brak jest konstytucyjnego uzasadnienia zróżnicowania podmiotów należących do tej kategorii np. w zakresie wysokości przysługujących im świadczeń opiekuńczych.

Zgodnie z dominującym poglądem doktryny uzasadnienia orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego nie wiążą sądów (por. J. Mikołajewicz, Zasady orzecznicze Trybunału Konstytucyjnego. Zagadnienia teoretyczne, Poznań 2008, s. 84). Jednakże nie ulega wątpliwości, że wyroki Trybunału Konstytucyjnego są wiążące co do swojej sentencji, a ta w przedmiotowej sprawie wyraźnie, jasno i bez wątpliwości stanowi o niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

Przy ponownym rozpoznaniu niniejszej sprawy organy powinny mieć uwadze powyższe wskazania i dokonaną przez Sąd ocenę prawną, w tym zwłaszcza co do interpretacji art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Powinny dokonać pełnych i szczegółowych ustaleń w zakresie możliwości realnego i efektywnego sprawowania opieki przez dzieci M. R.. Organy będą zobowiązane do oceny, czy syn W. oraz córka D. będą mogli realnie i efektywnie zapewnić osobiście (po dokonaniu oceny ich sytuacji rodzinnej, zdrowotnej, osobistej) albo zastępczo (przez odpowiednie sfinansowanie) należytą opiekę niepełnosprawnemu ojcu, przy uwzględnieniu znacznego zakresu i wymiaru tej opieki. Natomiast jeśli chodzi o synów A. R. i W. R., niezbędne jest ustalenie, czy aktualnie opiekują się oni członkami swoich rodzin (odpowiednio - żoną oraz matką) - posiadającymi orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Organy powinny także uwzględnić wskazówki interpretacyjne Sądu dotyczące wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygnaturze K 38/13 zawarte w niniejszym uzasadnieniu i przyjąć, że z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie można wywodzić nomy warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego datą powstania niepełnosprawności osoby objętej opieką (tak sformułowany warunek został uznany za niekonstytucyjny). Następnie winny dokonać merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącego badając, czy ustalony w sprawie stan faktyczny wypełnia pozostałe przesłanki wynikające z art. 17 cytowanej ustawy.

Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak sentencji wyroku.

Niniejsza sprawa rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, w trybie uproszczonym na wniosek organu, któremu to wnioskowi nie sprzeciwił się skarżący (stosownie do treści art. 119 pkt 2 p.p.s.a.).