Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 832/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2019-01-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1a pkt 17, art. 13 § 1, art. 13 § 2, art. 81 § 4
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 134 § 1, art. 151, art. 119 pkt 3
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Nikodem Sędzia WSA Katarzyna Wolna-Kubicka po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 22 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z egzekucji oddala skargę.


UZASADNIENIE

I SA/Po 832/18

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia [...] lipca 2018 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego P. - [...] odmówił uwzględnienia wniosku [...] (dalej: strona, zobowiązany, skarżący) o zwolnienie z egzekucji 80 % kwot z zajętych wierzytelności pieniężnych zobowiązanego, przysługujących mu z tytułu świadczonych usług prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów u przedsiębiorców: [...] [...], [...] [...], [...] [...] oraz Apteka [...] [...].

W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że Naczelnik Urzędu Skarbowego P. - [...] wszczął wobec [...] postępowanie egzekucyjne na podstawie własnych tytułów wykonawczych z [...] lipca 2015 r. o nr SM [...], SM [...], SM [...], SM [...] oraz z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] W toku postępowania organ egzekucyjny dokonał między innymi zajęcia innych wierzytelności pieniężnych:

- zawiadomieniem z dnia [...] maja 2018 r. nr [...], doręczonym dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu [...] maja 2018 r. oraz zobowiązanemu w dniu [...] maja 2018 r. - u [...],

- zawiadomieniem z dnia [...] maja 2018 r. nr [...], doręczonym dłużnikowi zajętej wierzytelności oraz zobowiązanemu w dniu [...] maja 2018 r. - u [...],

- zawiadomieniem z dnia [...] maja 2018 r. nr [...], doręczonym dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu [...] maja 2018 r. oraz zobowiązanemu w dniu [...] maja 2018 r. - u pana [...],

- zawiadomieniem z dnia [...] maja 2018 r. nr [...], doręczonym dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu [...] maja 2018 r. oraz zobowiązanemu w dniu [...] maja 2018 r. - u [...].

Pismem z dnia [...] maja 2018 r. zobowiązany zaskarżył powyższe czynności egzekucyjne. W toku postępowania skargowego stwierdzono brak wymagalności części zobowiązań egzekwowanych w drodze w/w zajęć wierzytelności. W związku z powyższym postanowieniem z dnia [...] czerwca 2018 r. z uwagi na uchylenie decyzji stanowiącej podstawę wystawienia tytułów wykonawczych o nr SM [...], SM [...], SM [...] - organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone w oparciu o w/w tytuły. Następnie pismami z dnia [...] czerwca 2018 r. dokonał aktualizacji zajęć nr [...], [...] i [...], natomiast pismem z dnia [...] czerwca 2018 r. - aktualizacji zajęcia nr [...]. Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2018 r. uwzględniając skargę z dnia [...] maja 2018 r. - organ egzekucyjny orzekł o usunięciu stwierdzonych wad zaskarżonych czynności.

Przedtem, w dniu [...] maja 2018 r. [...] wniósł podanie o zwolnienie spod zajęcia 80% kwot uzyskiwanych ze sprzedaży swoich usług od kontrahentów wymienionych w powyższych zawiadomieniach o zajęciu innych wierzytelności pieniężnych. W uzasadnieniu wniesionego podania, zobowiązany wskazał, iż zajęcie wszystkich jego wierzytelności spowoduje niemożność dalszego prowadzenia działalności gospodarczej, a w konsekwencji likwidację firmy. W piśmie z dnia [...] czerwca 2018 r., wyjaśnił, że konieczność bieżącego regulowania zobowiązań związanych z prowadzoną działalnością, w tym należnych podatków, świadczy o wystąpieniu w jego przypadku ważnego interesu, o którym mowa wart. 13 § 1 ustawy

z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm. dalej: u.p.e.a.). W związku z powyższym wnioskodawca zażądał bezterminowego zwolnienia spod egzekucji zajętych wierzytelności pieniężnych.

W uzasadnieniu postanowienia organ egzekucyjny wskazał, że dotychczas efektywne okazało się wyłącznie zajęcie wierzytelności u [...], który tytułem realizacji zajęcia w dniu [...] czerwca 2018 r. przekazał kwotę [...]zł. Pozostali dłużnicy zajętych wierzytelności nie zareagowali na zastosowany środek egzekucyjny, wobec czego niewiadomym jest, czy uznają wierzytelności zobowiązanego. Organ zaznaczył, że skierowana do wierzytelności zobowiązanego z rachunków bankowych w [...] S.A. oraz [...] S.A. egzekucja - skutkująca uzyskaniem w przeciągu trzech lat kwoty [...]zł - nie rokuje zaspokojenia egzekwowanych należności w dającym się przewidzieć terminie. Tymczasem egzekwowana należność z tytułu podatku od towarów i usług za grudzień 2010 r. (objęta tytułem wykonawczym nr SM [...]) - jak stwierdził - pozostaje nadal wymagalna i na dzień [...] lipca 2018 r. opiewa na kwotę [...]zł. Organ egzekucyjny dodał, że z informacji zawartych w dostępnych bazach danych Urzędu oraz zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że strona osiąga miesięczne obroty netto oraz przychody w wysokości ok. [...] - [...] zł i od grudnia 2015 r. w składanych deklaracjach VAT-7 nie wykazuje kwoty podatku od towarów i usług podlegającej wpłacie do Urzędu Skarbowego. Zobowiązany nie płaci również podatku dochodowego od dochodów uzyskiwanych z pozarolniczej działalności gospodarczej, gdyż od 2013 r. wykazuje stratę z tytułu prowadzonej działalność gospodarczej. Naczelnik Urzędu Skarbowego P. - [...] wywiódł stąd, że faktyczna egzekucja prowadzona z wierzytelności należnych od [...], nie zagraża kondycji finansowej przedsiębiorstwa zobowiązanego, gdyż skuteczność zajęć (efektywność) obejmuje wyłącznie ok. 10% ogólnej kwoty miesięcznych wierzytelności przysługujących firmie [...] [...] od jej kontrahentów.

Odnosząc się do podniesionych w pismach złożonych przez wnioskodawcę argumentów, organ egzekucyjny wyjaśnił nadto, że art. 81 § 4 u.p.e.a. nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie. Przepis reguluje bowiem kwestie związane z dokonywaniem wypłat z zajętych wierzytelności na rachunku bankowym. Nadto dotyczy wypłat na bieżące wynagrodzenia za pracę, podczas gdy wynikające z załączonych do wniosku umów z dnia [...] stycznia 2018 r. i [...] stycznia 2018 r. źródło przychodu zobowiązanego nie ma charakteru świadczenia pracy, o której mowa w Kodeksie pracy.

Pismem z dnia [...] lipca 2018 r., [...] wniósł zażalenie na powyższe postanowienie. W jego przekonaniu, organ egzekucyjny winien zwolnić z egzekucji 100% kwot z zajętych wierzytelności pieniężnych zobowiązanego, gdyż reguluje to art. 81 § 4 u.p.e.a. Tymczasem, mimo złożenia do akt sprawy przez zobowiązanego wszystkich żądanych dokumentów, organ egzekucyjny odmówił uwzględnienia wniosku z dnia [...] maja 2018 r., argumentując to uznaniowym charakterem instytucji przewidzianej w art. 13 u.p.e.a. Zdaniem strony, ma to na celu uniemożliwienie zobowiązanemu prowadzenie działalności gospodarczej oraz świadczy o braku wiedzy organu, że warunkiem jej kontynuowania, jest uzyskiwanie przez przedsiębiorcę pieniędzy za wykonywaną pracę na regulowanie bieżących zobowiązań publicznoprawnych i podstawowych zobowiązań (np. media, zobowiązania wobec dostawców, itp.). Zobowiązany ponadto podniósł, że nie otrzymał od [...] i [...] należności za wykonaną pracę w czerwcu 2018 r., gdyż rzeczeni kontrahenci - jak poinformowali - przekazali należne mu kwoty organowi egzekucyjnemu tytułem realizacji zajęć egzekucyjnych. W związku z powyższym zakwestionował rzetelność zawartej w zaskarżonym postanowieniu informacji o uzyskaniu środków pieniężnych na poczet przedmiotowych zajęć wyłącznie od pana [...].

Strona stwierdziła, że skoro organ egzekucyjny uwzględnił skargę z dnia [...] maja 2018 r., w której zobowiązany zakwestionował istnienie jakichkolwiek zaległości podatkowych, dziwna jest zawarta w postanowieniu informacja, że zobowiązanie w podatku od towarów i usług za grudzień 2010 r. jest nadal wymagalne. W przekonaniu strony, uznanie za zasadną w/w skargi jest jednoznaczne z nieistnieniem wszystkich zobowiązań podatkowych egzekwowanych w drodze egzekucji z innych wierzytelności pieniężnych.

Nadto - motywując zasadność zwolnienia 100% swoich należności od kontrahentów - zobowiązany skonstatował, że przepis art. 81 § 4 u.p.e.a. wyraźnie reguluje kwestię zwolnienia wszystkich wynagrodzeń za pracę zobowiązanych, przy czym podstawą wypłaty jest odpis listy płac lub innego wiarygodnego dowodu. Tym innym wiarygodnym dowodem są zaś - w niniejszej sprawie - faktury wystawiane przez żalącego się co miesiąc odbiorcom usług za wyświadczoną pracę. Zawarte z kontrahentami umowy są zaś źródłem jego przychodu, dzięki którym zobowiązany otrzymuje okresowe świadczenia pieniężne za wykonywaną pracę. Biorąc pod uwagę zamieszczoną w art. 1 a u.p.e.a. definicję wynagrodzenia za pracę, w opinii strony, wynagrodzenia te są całkowicie zwolnione spod zajęć rachunków bankowych. O zwolnieniu spod zajęć wynagrodzeń pracowników decyduje natomiast Kodeks pracy, a konkretnie - jak wskazał organ egzekucyjny w wezwaniu z dnia [...] maja 2018 r. - przepis art. 87 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy. Stąd - zdaniem strony - art. 81 § 4 u.p.e.a. dotyczy zwolnień wszystkich wynagrodzeń za pracę zobowiązanych, których źródła mogą być różne. O tym, czy dane źródło przychodu jest wynagrodzeniem za pracę, według strony, decyduje zapis art. 1a pkt 17 u.p.e.a. W jego przypadku, jak zaznaczył, inną podstawą w myśl art. 1a jest prowadzenie działalności gospodarczej, dzięki której otrzymuje okresowe świadczenia pieniężne za wykonaną pracę. Jak wynika z definicji wynagrodzeń za pracę i art. 81 § 4 u.p.e.a. nie podlegają one egzekucji. W związku z powyższym, zdaniem strony, organ egzekucyjny winien zwolnić z egzekucji 100% kwot z zajętych wierzytelności pieniężnych zobowiązanego oraz zwolnić z zajęć rachunki bankowe we wszystkich bankach.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...] postanowieniem z dnia [...] września 2018 r. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...].

W ocenie organu odwoławczego, analiza przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji prowadzi do wniosku, że zwolnienie spod egzekucji określonych składników majątkowych leży w gestii organu egzekucyjnego. Nadto, pozostaje ona w sferze tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że organ egzekucyjny ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Pozytywne dla zobowiązanego rozstrzygnięcie może jednak podjąć wyłącznie w przypadku wystąpienia ważnego interesu zobowiązanego. Uznanie administracyjne pozwalające na swobodę wyboru ogranicza się zatem wyłącznie do etapu wyboru konsekwencji wystąpienia przesłanki, o której mowa wart. 13 § 1 u.p.e.a. Przepis ten nie precyzuje jednak pojęcia "ważnego interesu zobowiązanego'', ocenę w tym względzie pozostawiając organom orzekającym w konkretnej sprawie.

W rozpatrywanej sprawie, zobowiązany wskazał, okoliczności mogące stanowić, w ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...], przesłankę do zastosowania instytucji zwolnienia z egzekucji zajętych innych wierzytelności pieniężnych. Podniesione we wniosku, a następnie podtrzymane w zażaleniu argumenty, wskazujące na niezbędność pochodzących z zajętych wierzytelności środków pieniężnych dla finansowania kosztów związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, która stanowi źródło utrzymania zobowiązanego, świadczą o tym, że w przedmiotowej sprawie występuje ważny interes, o którym mowa w art. 13 § 1 u.p.e.a.

Pomimo tego, w ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...], uwzględnienie żądania strony byłoby nieuzasadnione. W pierwszej kolejności należy wskazać, że celem zajęcia egzekucyjnego jest doprowadzenie do wykonania obowiązku objętego tytułem wykonawczym (zob. art. 1a pkt 18 u.p.e.a). W niniejszej sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego P. - [...] w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego o nr SM [...], SM [...], SM [...], SM [...] oraz nr [...], skierował zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego do banków: Bank [...] S.A. oraz [...] S.A. W wyniku zajęć banki przekazały w sumie [...] zł, przy czym ostatnią wpłatę z realizacji tego środka egzekucyjnego organ egzekucyjny odnotował w dniu [...] maja 2018 r. Obecnie - jak poinformował zobowiązany - na jego rachunkach bankowych brak jest środków pieniężnych. Nadto [...] zaniechał dokonywanych wcześniej - do dnia [...] czerwca 2017 r. - wpłat na poczet zaległości podatkowych.

Wobec powyższego niewłaściwym byłoby w chwili obecnej zwolnienie z egzekucji zajętych wierzytelności pieniężnych u dłużników zobowiązanego tj. [...], [...], [...] oraz [...]. Obecnie rzeczone zajęcia są jedynym źródłem, z którego spływają do Urzędu Skarbowego środki pieniężne (z wyjątkiem czynności nr [...] adresowanej do [...]) na poczet egzekwowanych zobowiązań podatkowych. Zastosowanie tego środka egzekucyjnego w maju 2018 r. skutkowało uzyskaniem dotychczas środków pieniężnych w łącznej kwocie [...]zł. Po ich rozliczeniu, objęta tytułem wykonawczym nr SM [...] zaległość strony opiewa obecnie na sumę [...] zł, w tym [...] zł należności głównej oraz [...] zł odsetek za zwłokę (stan na dzień [...] września 2018 r.).

W tej sytuacji uwzględnienie wniosku strony o zwolnienie z egzekucji zajętych wierzytelności pieniężnych prowadziłoby do sytuacji, w której cel egzekucji nie byłby realizowany. W konsekwencji mogłoby to skutkować jej bezskutecznością. Dopóki nie zostanie ujawniony inny majątek zobowiązanego, istnieje bowiem realna obawa, że zaległości żalącego się nie zostaną zaspokojone. Z zawartej w piśmie zobowiązanego z dnia [...] czerwca 2018 r. informacji wynika, że poza wierzytelnościami od kontrahentów, nie posiada on innych składników majątku. Ciąży na nim natomiast zaległość z tytułu kredytu bankowego hipotecznego w kwocie ok. [...] zł.

W zaistniałych okolicznościach utrzymanie dokonanych przedmiotowych zajęć egzekucyjnych jest konieczne. Organowi egzekucyjnemu nie jest znany inny majątek mogący służyć wykonaniu przedmiotowego obowiązku. Także zobowiązany - mimo żądania zwolnienia spod egzekucji w/w wierzytelności - nie wskazał alternatywnego składnika majątku, z którego można by przeprowadzić skuteczną i efektywną egzekucję. Zebrany materiał dowodowy nie wskazuje na istnienie takiego mienia.

Wobec powyższego - zdaniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] - zasadne było działanie organu egzekucyjnego, który odmówił zwolnienia spod egzekucji 80 % kwot przekazywanych przez dłużników zajętych wierzytelności. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że tytułem realizacji dokonanych zajęć, [...], [...] oraz [...] wpłacają na rachunek organu egzekucyjnego kwoty nie przekraczające średnio w miesiącu [...] zł. Uwzględnienie powyższego żądania strony spowodowałoby zatem, że od każdego z dłużników wpływałaby miesięcznie kwota w wysokości zaledwie ok. [...] zł, co znacznie wydłużyłoby czas wykonania obowiązku wynoszącego [...] zł należności głównej i ponad [...] zł odsetek za zwłokę. Biorąc pod uwagę fakt, że tytułem wykonawczym nr SM [...] objęte jest zobowiązanie w podatku od towarów i usług m.in. za grudzień 2010 r., którego termin płatności upłynął [...] stycznia 2011 r., odsunięcie w czasie momentu pełnego zaspokojenia wierzyciela byłoby nieuzasadnione.

W świetle powyższego nie są przekonujące podniesione w zażaleniu argumenty, że w celu kontynuowania działalności gospodarczej zobowiązany jest do regulowania bieżących zobowiązań publicznoprawnych i podstawowych zobowiązań (np. media, zobowiązania wobec dostawców, itp.). Zdaniem organu odwoławczego, brak jest jakichkolwiek powodów, by Naczelnik Urzędu Skarbowego P. - [...] miał

rezygnować z zaspokojenia swoich należności, celem umożliwienia zobowiązanemu regulowanie zobowiązań wobec innych, w tym publicznoprawnych wierzycieli. Należy przy tym zaznaczyć, na co wskazał organ pierwszej instancji, że w złożonych w Urzędzie w ostatnich kilku latach deklaracjach VAT-7 (a także w zeznaniach rocznych PIT-36 L) strona nie wykazała podatku do zapłaty.

Powodem do pozytywnego załatwienia wniosku zobowiązanego nie może być również przedstawienie przez niego na wezwanie organu egzekucyjnego wszystkich żądanych dokumentów. Złożenie do akt sprawy materiału dowodowego nie może skutkować uwzględnieniem żądania zobowiązanego. Przepis art. 13 § 1 u.p.e.a. nie wiąże bowiem zastosowania zwolnienia składnika majątku spod egzekucji z wykonaniem przez wnioskodawcę wezwania organu egzekucyjnego. Wyłącznie pozytywny wynik obiektywnej oceny w zakresie zasadności wniesionego podania, dokonany nota bene na podstawie zebranego materiału dowodowego, w tym dostarczonych przez zobowiązanego dokumentów, może skutkować zastosowaniem instytucji, o której mowa w powołanym przepisie. W przedmiotowej sprawie, na skutek dokonanej szczegółowej analizy zgromadzonych dowodów organy pierwszej i drugiej instancji zgodnie stwierdziły, że zwolnienie spod egzekucji na czas nieograniczony 80 % zajętych innych wierzytelności pieniężnych byłoby niezasadne.

Wyjaśnienia wymaga, że rację ma żalący się zarzucając, że organ egzekucyjny podał nieprawdziwą informację, iż [...] i [...] nie przekazali żadnych kwot tytułem realizacji zajęć wierzytelności [...]. Ze znajdującego się w aktach sprawy rozliczenia kwot uzyskanych w toku egzekucji wynika, że do dnia wydania zaskarżonego postanowienia, tj. [...] lipca 2018 r. od w/w dłużników zajętych wierzytelności wpłynęła w sumie kwota [...]zł, w tym od [...] - w dniu [...] czerwca 2018 r. kwota [...]zł, oraz od [...] - w dniu [...] lipca 2018 r. kwota [...]zł. Popełniony przez organ pierwszej instancji błąd pozostaje jednak bez wpływu na trafność podjętego w przedmiotowej sprawie rozstrzygnięcia. Z przyczyn wskazanych powyżej, nie jest bowiem uprawnione zwolnienie z egzekucji zajętych wierzytelności pieniężnych.

Bez znaczenia pozostaje natomiast fakt, że organ egzekucyjny uwzględnił wniesioną przez zobowiązanego w dniu [...] maja 2018 r. skargę na czynności egzekucyjne, w wyniku których nastąpiło zajęcie wierzytelności, o zwolnienie których ubiega się zobowiązany. Z treści postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego P. - [...] z dnia [...] czerwca 2018 r. wynika, że przedmiotowe czynności egzekucyjne nie zostały uchylone. W następstwie uznania skargi za zasadną, organ egzekucyjny orzekł wyłącznie o usunięciu stwierdzonych wad czynności, w zakresie wysokości egzekwowanej kwoty.

Organ wyjaśnił, że kwestia istnienia obowiązku nie podlega badaniu w ramach skargi na czynności egzekucyjne na podstawie art. 54 u.p.e.a. Stąd uznania za zasadną w/w skargi nie można utożsamiać - jak to czyni żalący się - z uwzględnieniem podniesionych w niej argumentów dotyczących nieistnienia wszystkich zobowiązań podatkowych egzekwowanych w drodze egzekucji z innych wierzytelności pieniężnych. Zgodnie z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji powyższe zagadnienie może być przedmiotem (odrębnego od skargowego) postępowania w sprawie zarzutów na postępowanie egzekucyjne (art. 33 - 34 u.p.e.a.) albo postępowania w zakresie umorzenia postępowania egzekucyjnego (art. 59 u.p.e.a.). Zakwestionowanie przez zobowiązanego w skardze z dnia [...] maja 2018 r. istnienia objętych zajęciami zaległości podatkowych, skutkowało wszczęciem postępowania administracyjnego w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego, które zostało zakończone postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego P. - [...] z dnia [...] czerwca 2018 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o nr SM [...], SM [...], SM [...]. Nie zostało natomiast dotychczas umorzone postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego nr SM [...]. Jak poinformował organ egzekucyjny (będący jednocześnie wierzycielem), objęte tym tytułem zobowiązanie w podatku od towarów i usług za grudzień 2010 r. istnieje i jest wymagalne.

W przypadku zatem - jeśli strona podważa istnienie w/w obowiązku - winna złożyć stosowny wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr SM [...]. Powyższa kwestia nie podlega bowiem ocenie w toku niniejszego postępowania prowadzonego w sprawie zwolnienia spod egzekucji innych wierzytelności pieniężnych zajętych zawiadomieniami z dnia [...] maja 2018 r. nr [...], [...], [...] i [...].

Także w zakresie zawartego w zażaleniu żądania zwolnienia spod egzekucji wierzytelności z rachunków bankowych zobowiązany winien złożyć odrębne podanie do Naczelnika Urzędu Skarbowego P. - [...]. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...], prowadząc postępowanie odwoławcze, zainicjowane zażaleniem [...] na postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] lipca 2018 r. nr dotyczące zwolnienia z egzekucji 80 % kwot z zajętych wierzytelności pieniężnych u przedsiębiorców: [...] [...], [...]. [...], [...] [...] oraz Apteka [...] [...], związany jest bowiem w/w zakresem niniejszej sprawy.

Odnosząc się do zagadnienia dotyczącego regulacji zawartej w art. 81 § 4 u.p.e.a., organ odwoławczy wskazał, że przepis ów nie ma zastosowania w przedmiotowej sprawie. Zaznaczono, że postępowanie w niniejszej sprawie toczy się w związku z wnioskiem [...] o zwolnienie spod egzekucji innych wierzytelności pieniężnych. Tymczasem w/w przepis odnosi się do zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego.

Pismem z dnia [...] września 2018 r. [...] wniósł skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu.

Skarżący nie zgodził się z zawartym w zaskarżonym postanowieniu stwierdzeniem że art. 81 § 4 u.p.e.a. nie ma zastosowania w przedmiotowej sprawie. Podkreślił, że wcześniej organy pierwszej i drugiej instancji nie prezentowały takiego stanowiska, a podjęte w przedmiotowej sprawie rozstrzygnięcia uzasadniały uznaniowym charakterem instytucji zwolnienia z egzekucji. Nadto zarzucił, że organ odwoławczy nie odniósł się do podniesionego w jego wniosku z dnia [...] maja 2018 r. argumentu dotyczącego zasadności zastosowania przewidzianego w art. 81 § 4 u.p.e.a. zwolnienia spod zajęcia wynagrodzenia z uwagi na zawartą w art. 1a pkt 17 u.p.e.a. definicję wynagrodzeń. Skarżący zaznaczył, że skoro wniosek o zwolnienie obejmował jego wszystkie, wynikające z plików JPK-VAT należności pieniężne, zajęcie innych wierzytelności pieniężnych nie powinno mieć mocy prawnej, gdyż pozbawiło go należnych od klientów za wykonywaną pracę okresowych świadczeń pieniężnych. Podniósł, że gdyby organ odwoławczy uznał jego argumenty ("uznał przepis za zasadny"), klienci bez żadnych obaw wpłacaliby co miesiąc pieniądze na jego konto. On z kolei, po przedłożeniu w banku innego wiarygodnego dowodu (faktur), mógłby bez żadnego problemu - zgodnie z art. 81 § 4 u.p.e.a. - nimi dysponować.

Skarżący zwrócił uwagę, że zamieszczona w art. 1a pkt 17 u.p.e.a. definicja legalna wynagrodzenia różni się od pojęcia wynagrodzenia funkcjonującego w doktrynie prawa pracy (w Kodeksie pracy nie ma legalnej definicji). W jego opinii, dokonując oceny, czy określone dochody stanowią wynagrodzenie w rozumieniu ustawy egzekucyjnej, nie należy brać pod uwagę prawnej podstawy świadczenia pracy lub wykonywanej funkcji. Wywiódł stąd, że źródłem jego dochodów, jako osoby prowadzącej działalność gospodarczą, jest wynagrodzenie zasadnicze otrzymywane co miesiąc za wykonaną pracę (usługi wymienione w umowie). Zarzucił, że organ odwoławczy, poprzez niewypowiedzenie się oraz nieuwzględnienie przepisów art. 81 § 4 u.p.e.a., uniemożliwił prowadzenie działalności gospodarczej, gdyż w dalszym ciągu prowadzi egzekucję na rachunkach bankowych na podstawie tytułu wykonawczego nr SM [...]. Tymczasem przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą powinien dysponować środkami pieniężnymi do realizacji powierzonych mu zadań oraz regulować bieżące zobowiązania publicznoprawne.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2018, poz. 1302, dalej: p.p.s.a.) stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontrolowanej przez sąd sprawy administracyjnej jest zwolnienie z egzekucji składników majątkowych dłużnika, tj wierzytelności pieniężnych. Stosownie do art. 13 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego. Cytowany wyżej przepis służy poszanowaniu obiektywnie usprawiedliwionych interesów zobowiązanego i może być traktowany jako część szeroko pojmowanej zasady poszanowania minimum egzystencji. Omawiana instytucja może mieć zastosowanie zarówno odnośnie osób fizycznych jak i prawnych. Aby jednak zwolnienie określonej części lub całości mienia zobowiązanego nie prowadziło do powstania komplikacji w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym, niezbędnym jest zachowanie przy jego stosowaniu przez organ egzekucyjny koniecznej równowagi pomiędzy osiągnięciem celu egzekucji a dążeniem do poszanowania interesu zobowiązanego.

Podstawową przesłanką upoważniającą organ egzekucyjny do zwolnienia danego składnika majątkowego zobowiązanego z egzekucji jak wynika z treści art. 13 § 1 u.p.e.a. jest istnienie przemawiającego za tym "ważnego interesu zobowiązanego". Przesłanka ważnego interesu zobowiązanego jest swoistą klauzulą generalną, której znaczenie należy rozpatrywać w kontekście okoliczności konkretnej sprawy. O istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria (wyrok NSA z dnia 16 października 2009 r., sygn. akt II FSK 789/08, Lex nr 863802).

W orzecznictwie sądów administracyjnych funkcjonuje przy tym pogląd, że zobowiązany musi wykazać nie tylko argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych, ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych jego składników majątkowych (por. wyroki: WSA w Bydgoszczy z dnia 14 lipca 2010 r., I SA/Bd 442/10, Lex nr 673058; WSA w Łodzi z dnia 16 stycznia 2008 r., I SA/Łd 997/07, Lex nr 863819; WSA w Krakowie z dnia 15 stycznia 2013 r., III SA/Kr 395/12, Lex nr 1274767; WSA w Gdańsku z dnia 4 kwietnia 2013 r., I SA/Gd 189/13, Lex nr 1368407, wyrok NSA z dnia 1 czerwca 2016 r., sygn. akt II GSK 154/15. Lex nr 2117103). Wiąże się to z tym, że art. 13 § 1 u.p.e.a. ma na celu ochronę interesów tak zobowiązanego jak i wierzyciela, dlatego też uregulowana tam instytucja nie może prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna (wyrok WSA w Lublinie z dnia 3 grudnia 2010 r., I SA/Lu 583/10). Dokonując wykładni przesłanek określonych w art. 13 § 1 u.p.e.a. należy mieć na uwadze podstawowy cel postępowania egzekucyjnego jakim jest zaspokojenie stwierdzonej tytułem wykonawczym wierzytelności. To z kolei nakłada na organ egzekucyjny obowiązek między innymi rozważenia czy wskazane przez zobowiązanego inne sposoby zaspokojenia wierzyciela ze składników majątkowych zobowiązanego wierzyciela, faktycznie mogą doprowadzić do realizacji podstawowego celu egzekucji. Jest to o tyle istotne, że zgodnie z treścią art. 13 § 2 u.p.e.a. na postanowienie w sprawie zwolnienia z egzekucji zażalenie przysługuje tylko dłużnikowi.

Wskazać także należy, że uregulowana w art. 13 § 1 u.p.e.a. instytucja działa na zasadzie rozstrzygania spraw w oparciu o uznanie administracyjne. Mając na względzie specyficzny charakter rozstrzygnięć o charakterze uznaniowym, podkreślenia wymaga, że w świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego, takie postanowienia podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli sądu nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy postanowienie zostało podjęte zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano je w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności. To oznacza, że nawet stwierdzenie przez organ wszystkich przesłanek do zastosowania art. 13 § 1 u.p.e.a. nie obliguje go do tego, lecz stwarza tylko dla organu taką możliwość, i to poddaną kontroli sądowoadministracyjnej (jak wyżej wspomniano) w ograniczonym zakresie. Pozytywne dla zobowiązanego rozstrzygnięcie może jednak podjąć wyłącznie w przypadku wystąpienia ważnego interesu zobowiązanego. Jak wynika z zarówno z treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, jak i dokumentów dołączonych do akt egzekucyjnych organ egzekucyjny poddał wnikliwej analizie stan sprawy.

W przedmiotowej sprawie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...] stwierdził, że podniesione przez stronę argumenty, wskazujące na niezbędność pochodzących z zajętych wierzytelności środków pieniężnych dla finansowania kosztów związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, która stanowi źródło utrzymania zobowiązanego, świadczą o tym, że w przedmiotowej sprawie występuje ważny interes, o którym mowa w art. 13 § 1 u.p.e.a. Uznał jednak, że zwolnienie spod egzekucji byłoby działaniem niewłaściwym, albowiem uwzględnienie wniosku strony prowadziłoby bowiem do sytuacji, w której cel egzekucji nie byłby realizowany, co w konsekwencji mogłoby skutkować jej bezskutecznością.

Z zawartej w piśmie zobowiązanego z dnia [...] czerwca 2018 r. informacji wynikało, że - poza wierzytelnościami od kontrahentów - nie posiada on innych składników majątku. Ciąży na nim natomiast zaległość z tytułu kredytu bankowego hipotecznego w kwocie ok. [...] zł. Z tego względu organ odwoławczy zasadnie stwierdził, że utrzymanie w mocy przedmiotowych zajęć egzekucyjnych jest konieczne. Organowi egzekucyjnemu nie jest znany inny majątek mogący służyć wykonaniu przedmiotowego obowiązku. Także [...] - mimo żądania zwolnienia spod egzekucji w/w wierzytelności - nie wskazał alternatywnego składnika majątku, z którego można by przeprowadzić skuteczną i efektywną egzekucję. Na istnienie takiego mienia nie wskazywał także zebrany materiał dowodowy.

W kontekście powyższego wskazać należy, że uwzględnienie wniosku o zwolnienie z egzekucji nie może prowadzić do bezskuteczności egzekucji (zob. wyrok NSA z 10 czerwca 2014 r. sygn. akt II FSK 1791/12, LEX nr 1518924). Należy przyjąć, że skoro ustawodawca nie zabezpiecza obecnie interesów wierzyciela, uzależniając od jego możliwość pozytywnego rozpatrzenia wniosku zobowiązanego o zwolnienie z egzekucji, to okolicznościom związanym z ważnym interesem zobowiązanego można przeciwstawiać okoliczności związane z interesem wierzyciela. W szczególności niemożność zaspokojenia wierzyciela może być rozpatrywana w kontekście ważnego interesu zobowiązanego. Zachowuje aktualność pogląd, że zobowiązany musi nie tylko przedstawić argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych, ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z jego innych składników majątkowych (zob. wyrok WSA w Łodzi z 16 stycznia 2008 r. sygn. akt I SA/Łd 997/07, LEX nr 863819). Trafna jest zatem odmowa zwolnienia składnika majątkowego z egzekucji w sytuacji, gdy zobowiązany nie posiada innych składników majątkowych podlegających egzekucji (zob. wyrok WSA w Bydgoszczy z 14 lipca 2010 r. sygn. akt I SA/Bd 442/10, LEX nr 673058).

Z uwagi na datę powstania objętej tytułem wykonawczym nr SM [...] zaległości w podatku od towarów i usług m.in. za grudzień 2010 r. (termin płatności podatku upłynął [...] stycznia 2011 r.) słusznie organ odwoławczy uznał, że niezasadne byłoby również odsunięcie w czasie momentu pełnego zaspokojenia wierzyciela.

Na uwzględnienie żądania strony nie mogły też wpłynąć podniesione w zażaleniu argumenty, że w celu kontynuowania działalności gospodarczej [...] zobowiązany jest do regulowania bieżących zobowiązań publicznoprawnych i podstawowych zobowiązań (np. media, zobowiązania wobec dostawców, itp.). Brak jest jakichkolwiek powodów, by Naczelnik Urzędu Skarbowego P. - [...] miał rezygnować z zaspokojenia swoich należności, celem umożliwienia zobowiązanemu regulowania zobowiązań wobec innych, w tym publicznoprawnych wierzycieli. Tym bardziej, że w złożonych w ostatnich kilku latach deklaracjach VAT-7 (a także w zeznaniach rocznych PIT-36 L) strona nie wykazała podatku do zapłaty.

Stwierdzić też należy, że przepis art. 81 § 4 u.p.e.a., nie ma zastosowania w przedmiotowej sprawie, albowiem postępowanie toczyło się w związku z wnioskiem [...] o zwolnienie spod egzekucji innych wierzytelności pieniężnych. Tymczasem w/w przepis odnosi się do zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego. W związku z tym dywagacje strony dotyczące zdefiniowanego w art. 1a pkt 17 u.p.e.a. pojęcia wynagrodzenia za pracę, nie miały związku ze sprawą, ani żadnego wpływu na treść rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie.

Wyjaśnienia wymaga, że Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...] nie jest uprawniony do rozszerzania zakresu stosowania przepisów prawa na inne niż wynikające z treści normy prawnej okoliczności faktyczne. Takie działanie miałoby bowiem charakter prawotwórczy, a zatem wykraczałoby poza przypisane organom administracji publicznej kompetencje. Wobec tego brak było podstaw - z czego zarzut czyni skarżący - by w zaskarżonym postanowieniu organ odwoławczy orzekł o dopuszczalności stosowania w przedmiotowej sprawie przepisu art. 81 § 4 u.p.e.a.

Na marginesie należy zaznaczyć, że wypłaty środków pieniężnych z zajętego w toku egzekucji rachunku bankowego zobowiązanego, banki dokonują na podstawie powyższego przepisu bez udziału organu egzekucyjnego. Rzeczeni dłużnicy zajętych wierzytelności biorą zatem odpowiedzialność za prawidłowe wykonanie nałożonego na nich przez ustawodawcę obowiązku. Stąd nakazanie bankom - zgodnie z wolą skarżącego - dokonywania w oparciu o art. 81 § 4 u.p.e.a. wypłat z zajętego rachunku środków pieniężnych na inne niż wskazane w przepisie cele (tzn. inne niż bieżące wynagrodzenia za pracę, zasądzone alimenty i renty o charakterze alimentacyjnym zasądzone tytułem odszkodowania), byłoby nieuprawnione. Przypomnienia wymaga, że w orzecznictwie i doktrynie ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym w powołanym przepisie chodzi o wynagrodzenia za pracę należne pracownikom zobowiązanego, a nie zobowiązanemu. Wobec tego przekonanie strony o możliwości dokonywania przez bank - na żądanie zobowiązanego, na podstawie wystawionych przez niego faktur - wypłaty środków pieniężnych tytułem jego wynagrodzenia, nie znajduje odzwierciedlenia w przepisach prawa.

Zasadnie także organ odwoławczy podtrzymał zaprezentowaną na etapie pierwszej instancji tezę o braku podstaw do zastosowania w przedmiotowej sprawie art. 81 § 4 u.p.e.a. Wobec tego nietrafne są zarzuty skargi, że na wcześniejszym etapie postępowania organy nie zajęły takiego stanowiska i nie poinformowały o nim strony.

Rację ma natomiast skarżący twierdząc, że przyczyną odmowy uwzględnienia jego wniosku przez organy obu instancji było uznanie, że w przedmiotowej sprawie zwolnienie z egzekucji zajętych innych wierzytelności pieniężnych byłoby nieuzasadnione. W uzasadnieniach postanowień organy obu instancji przedstawiły motywy takiego uznania. Należy podkreślić, że takie działanie znajduje umocowanie w przepisach prawa. Podstawę prawną w przedmiotowej sprawie stanowił bowiem art. 13 § 1 u.p.e.a., w myśl którego organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub w części określone składniki majątkowe zobowiązanego. Użycie przez ustawodawcę terminu "może" oznacza, że treść rozstrzygnięcia - w przypadku wystąpienia ważnego interesu zobowiązanego - zależy od uznania organu załatwiającego sprawę.

Ponadto, w związku z pozostałymi argumentami skargi, należy wyjaśnić, że w zaskarżonym postanowieniu - z uwagi na zawarte w zażaleniu przekonanie strony o nieistnieniu (w związku z uznaniem przez organ egzekucyjny za zasadną skargi na czynność egzekucyjną) obowiązku objętego tytułem wykonawczym nr SM [...] – pouczono skarżącego o właściwym trybie, w ramach którego może się on domagać dokonania weryfikacji swojego stanowiska w w/w przedmiocie. Organ odwoławczy poinformował przy tym, że kwestia istnienia obowiązku nie podlega ocenie w toku niniejszego postępowania prowadzonego w sprawie zwolnienia spod egzekucji innych wierzytelności pieniężnych, zajętych zawiadomieniami z dnia [...] maja 2018 r. nr [...], [...], [...] i [...]. Zaznaczono też, że treść rzeczonej informacji, zawartej w zaskarżonym postanowieniu, jest zgodna z przepisami prawa i nie jest sprzeczna z wypowiedzią zawartą w powołanym w skardze postanowieniu Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] sierpnia 2018 r. Podkreślić należy, że instytucja zwolnienia spod egzekucji danego składnika majątkowego nie służy kontroli prawidłowości dokonanych czynności egzekucyjnych – temu celowi służy skarga na czynności egzekucyjne, o której mowa w art. 54 § 1 u.p.e.a. Należy też podnieść, że wadliwość dokonanych czynności egzekucyjnych nie może stanowić argumentu przemawiającego za zwolnieniem z egzekucji zajętej rzeczy lub prawa majątkowego.

W ocenie Sądu, postępowanie podatkowe zarówno I jak i II instancji przeprowadzono prawidłowo. Naczelnik Urzędu Skarbowego P. [...] zebrał, a następnie kierując się prawidłami logiki i doświadczenia życiowego, należycie ocenił materiał dowodowy dotyczący wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, z którymi, na podstawie obowiązujących przepisów, wiążą się określone skutki prawne. W związku z wniesieniem zażalenia Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...] w ramach kontroli instancyjnej dokonał natomiast własnej oceny okoliczności faktycznych i prawnych uznając, że zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia, a wyciągnięte na jego podstawie wnioski w pełni uzasadnione.

W związku z powyższym Sąd na podstawie art. 151 i art. 119 pkt 3 p.p.s.a. orzekł, jak w wyroku.