Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2626/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-07-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 68 ust. 2 i ust. 4-6b; art. 65 pkt. 1-3; art. 66 ust. 1 pkt 2 i ust. 2; art. 72 ust. 1 pkt 4; art. 5; art. 70; art. 8a ust. 2;
journal: Dz.U. 2014 poz 635
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jednolity.
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 65 ust. 1; art. 17 ust. 1;
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 26;
journal: Dz.U. 2014 poz 637
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Sędziowie Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz (spr.) Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Protokolant sekr. sąd. Katarzyna Zielińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lipca 2017 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie wpisu na listę adwokatów 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] lipca 2016 r. i uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] maja 2016 r.; 2. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącego A. G. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] października 2016 roku, nr [...] utrzymał w mocy uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] lipca 2016 roku, nr [...] utrzymującą w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] maja 2016 roku nr [...] o odmowie wpisu pana A. G. na listę adwokatów Okręgowej Rady Adwokackiej w [...].

Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym spawy.

Pan A. G. , zwany dalej "skarżącym", pismem z dnia [...] października 2015 roku złożył wniosek o wpis na listę adwokatów Okręgowej Rady Adwokackiej w [...], powołując się na zajmowane stanowisko komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...].

W celu dokumentowania przesłanek wpisu na listę adwokatów, o których mowa w art. 65 w zw. z art. 66 ust.1 pkt 2 Prawa o adwokaturze przedłożył dokumenty w postaci zaświadczenia Rady Izby Komorniczej w [...] o pełnieniu funkcji komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...], zaświadczenie Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] o ukończeniu aplikacji radcowskiej, informacji o niekaralności, urzędowo poświadczonego odpisu dyplomu ukończenia wyższych studiów prawniczych oraz kwestionariusza osobowego.

Okręgowa Rada Adwokacka w [...] uchwałą nr [...] z dnia [...] grudnia 2015 r., odmówiła panu A. G. wpisu na listę adwokatów Okręgowej Rady Adwokackiej w [...].

Na skutek odwołania wnioskodawcy z dnia [...] stycznia 216 r. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej uchwałą z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Następnie w dniu [...] maja 2016 r. uchwałą nr [...] Okręgowa Rada Adwokacka w [...] ponownie odmówiła panu A. G. wpisu na listę adwokatów Okręgowej Rady Adwokackiej w [...].

Od powyższej uchwały zainteresowany złożył odwołanie do Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w [...], wnosząc o jej uchylenie i dokonanie wpisu na listę adwokatów.

Uchwale zarzucił naruszenie przepisów art. 65 ust. 1 art. 68 ust. 4 ustawy – Prawo o adwokaturze polemizując z poglądem prawnym leżącym u jej podstaw i powołując się na precedensowe jego zdaniem wyroki sądów administracyjnych.

Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, na mocy uchwały z dnia [...] lipca 2016 r., [...] utrzymano w mocy zaskarżoną uchwałę o odmowie wpisu pana A. G.na listę adwokatów.

W uzasadnieniu uchwały podkreślono, że kwestią przesądzającą o zasadności odmowy wpisu pana A. G. na listę adwokatów jest fakt zajmowania przez niego stanowiska komornika i brak deklaracji zrezygnowania z tej funkcji po ewentualnym uzyskaniu wpisu, a nawet przeciwnie – oświadczenie wnioskodawcy, że w najbliższym czasie nie zamierza podjąć wykonywania zawodu adwokata.

W ocenie organu II instancji rozstrzygające znaczenie dla właściwej interpretacji skutków prawnych stosowania art. 72 ust. 1 pkt. 4 ustawy – Prawo o adwokaturze ma wykładania celowościowa.

Czytelnym zamiarem ustawodawcy jest bowiem niedopuszczenie do sytuacji, w której jedna osoba łączyłaby zajmowanie stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości ze statusem adwokata. Indyferentne prawnie są natomiast takie okoliczności, jak kolejność nabycia uprawnień do wykonywania obydwu zawodów oraz sam fakt ich wykonywania.

Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej wskazało, iż nie może być aprobowana sytuacja, w której osoba mająca prawo tytułować się adwokatem z racji pozostawiania na liście adwokatów zarazem byłaby czynnym komornikiem i np. równolegle posługiwałaby się tytułem adwokata.

Ponadto, w aspekcie uzyskania wpisu na listę adwokatów, ustawodawca nie rozróżnia listy adwokatów "czynnych" i "niewykonujących zawodu", a zróżnicowanie takie ma tylko charakter wewnątrzorganizacyjny i co do istoty nie przesądza o odmiennym statusie prawnym osób figurujących na jednej lub drugiej liście.

Z tych względów Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej nie uwzględniło odwołania pana A. G. .

Uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] lipca 2016 roku nr. [...] zaskarżył pan A. G. składając odwołanie do Ministra Sprawiedliwości w Warszawie domagając się uchylenia zaskarżonej uchwały i dokonanie wpisu jego osoby na listę adwokatów.

Rozstrzygnięciu pan A. G. zarzucił:

- naruszenie art. 65, 66 ust. 1 pkt.2., art. 68 ust. 2 i 4 ustawy – Prawo o adwokaturze w zw. z art. 65 ust. 1 Konstytucji RP poprzez błędną ich wykładnię prowadzącą do uznania, że nie ma podstaw do wpisu na listę adwokatów;

- naruszenie art. 72 ust. 1 pkt. 4 ustawy – Prawo o adwokaturze przez jego błędną interpretację prowadzącą do wniosku, iż pełnienie funkcji komornika sądowego uniemożliwia dokonanie wpisu na listę adwokatów, oraz błędne zastosowanie tego przepisu

- naruszenie art. 107 § 1 k.p.a. wskutek nie powołania podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz nie zawarcie uzasadnienia faktycznego i prawnego;

- naruszenie przepisów postępowania art. 6, 7, 8 k.p.a. poprzez przeprowadzenie postępowania w sposób pobieżny;

- naruszenie art.32 Konstytucji RP poprzez nierówne traktowanie skarżącego i odmowę wpisu na listę adwokatów w sytuacji, gdy osoby na stanowisku komornika uzyskują zgodę na wpis na listę adwokatów i są wpisane na listach adwokatów w poszczególnych izbach adwokackich w kraju w tym w izbie Adwokackiej w [...].

Minister Sprawiedliwości po rozpoznaniu odwołania od decyzji z dnia [...] października 2016 roku utrzymał w mocy uchwałę organów samorządu adwokackiego o odmowie wpisu Pana A. G. na listę adwokatów Okręgowej Rady Adwokackiej w [...].

W uzasadnieniu swojej decyzji wskazał, że pomimo spełnienia przez A. G. ustawowych (formalnych) warunków wpisu, nie było podstaw do dokonania wpisu na listę adwokatów, bowiem zachodzi negatywna przesłanka w postaci braku rękojmi do wykonywania zawodu wobec pełnienia przez A. G. funkcji komornika sądowego. Minister Sprawiedliwości wskazał jednocześnie, że odmowa wpisu znajduje potwierdzenie w regulacjach prawnych samorządu adwokackiego (kodeks etyki), a organy samorządu zawodowego nie były obowiązane do podzielenia stanowisk zawartych w przywołanych przez skarżącego wyrokach sądów administracyjnych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Ministra Sprawiedliwości skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanych przez nią w mocy uchwał i zasądzenie od organu kosztów postępowania. Decyzji Ministra Sprawiedliwości zarzucił:

1. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

Art. 65, art. 66 ust. 1 pkt 2, 68 ust. 2 i 4 ustawy – Prawo o adwokaturze oraz 65 ust. 1 Konstytucji RP przez błędną wykładnię prowadzącą do uznania, że nie było podstaw do wpisu A. G. na listę adwokatów, podczas gdy w sprawie spełnione zostały wszystkie ustawowe przesłanki nabycia prawa do wykonywania zawodu adwokata, i uzyskania wpisu przez skarżącego na listę adwokatów,

2. naruszenie art. 72 ust 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze przez błędną jego wykładnię prowadzącą do uznania, że stanowi on negatywną przesłankę wpisu na listę adwokatów, podczas gdy stanowi on materialnoprawną przesłankę utraty uprawnień i jako taki może mieć zastosowanie wyłącznie do skreślenia z listy adwokata wykonującego zawód wobec objęcia przez niego stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub w wypadku rozpoczęcia wykonywania zawodu notariusza, nie ma zastosowania do sytuacji w której osoba pozostająca na stanowisku komornika miałaby uzyskać wpis na listę adwokatów niewykonywujących zawodu,

3. naruszenie art. 72 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze poprzez jego zastosowanie, podczas gdy przepis ten stosuje się do osób mających status adwokata, a nie do osób ubiegających się o wpis na listę adwokatów, czyli in concreto do skarżącego który jest dopiero kandydatem na adwokata, co powoduję że powołany przepis nie może mieć do niego zastosowania, a co miało wpływ na wynik sprawy,

4. naruszenie art. 32 Konstytucji RP poprzez nierówne traktowanie skarżącego i odmowę wpisu na listę adwokatów niewykonywujących zawodu w poszczególnych Izbach Adwokackich w kraju w tym w Izbie Adwokackiej w [...]

5. art. 138 §1 pkt 1 KPA poprzez utrzymanie w mocy decyzji wydawanych z oczywistym naruszeniem prawa materialnego, a co do których istniały podstawy do uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania,

6. art. 6, 7, 8, 77 § 1, 80 KPA poprzez przeprowadzenie postępowania w sposób pobieżny, skutkujący wybiórczą oceną zgromadzonego materiału dowodowego i brakiem jego wszechstronnej oceny, tj. w sposób który podważa zaufanie do organu władzy publicznej.

Podnosząc powyższe skarżący wniósł o:

1. uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanych nią w mocy uchwał Prezydium Naczelnej rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] lipca 2016 roku nr. [...] i Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] maja 2016 r. nr. [...] o odmowie wpisu skarżącego na listę adwokatów ORA w [...],

2. zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi strona na poparcie merytorycznych zarzutów przytoczyła obszerne fragmenty wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 grudnia 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 1773/14.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podzielił stanowisko reprezentowane w kwestionowanych uchwałach ORA i NRA, że jakkolwiek A. G. spełnia wymogi formalne polegające na korzystaniu z pełni praw publicznych i posiadaniu pełnej zdolności do czynności prawnych, wykształceniu prawniczym i uprzednim minimum trzyletnim wykonywaniu zawodu komornika, to jednocześnie zachodzi negatywna przesłanka wpisu na listę adwokatów, wynikająca z przepisu art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze a zatem organy samorządu adwokackiego słusznie uznały, że nie ma podstaw do wpisu odwołującego na listę adwokatów.

Minister Sprawiedliwości podzielił opinię, w ślad za powołaną linią orzecznicza sądów administracyjnych, że pełnienie funkcji komornika sądowego stoi na przeszkodzie wykonywania zawodu adwokata. Ratio legis normy prawnej zawartej w art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy z 1982 r. - Prawo o adwokaturze sprowadza się do przeciwdziałania sytuacji, w której osoby zatrudnione w szeroko rozumianym wymiarze sprawiedliwości lub organach ścigania mogłyby równocześnie znajdować się na liście adwokatów. Odwoływanie się jedynie do wykładni językowej art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy jest niewystarczające, a wykładnia celowościowa i systemowa prowadzą do wniosku, iż ustawodawca nie miał intencji różnicowania sytuacji członka Izby Adwokackiej, który po wpisaniu go na listę obejmuje stanowisko w organach ścigania i sytuacji członka adwokatury, który takie stanowisko zajmował, ale z niego nie zrezygnował po uznaniu za dokonany wpisu na listę adwokatów. W obu wypadkach powstaje bowiem sytuacja niedopuszczalna.

Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w [...], będące uczestnikiem niniejszego postępowania, nie przedstawiło stanowiska procesowego w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j.: Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.

Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2016 r. utrzymująca w mocy uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] lipca 2016 r. oraz utrzymana przez nią w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] maja 2016 r. o odmowie wpisu A. G. na listę adwokatów Izby Adwokackiej w [...] naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Stosownie do art. 68 ust. 2 i ust. 4-6b ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (t. j.: Dz. U. z 2014 r., poz. 635 ze zm.), wpis na listę adwokatów osoby, o której mowa w art. 66 ust. 1, następuje na jej wniosek, na podstawie uchwały okręgowej rady adwokackiej właściwej ze względu na miejsce złożenia wniosku o wpis. Okręgowa rada adwokacka może odmówić wpisu na listę adwokatów tylko wtedy, gdy wpis narusza przepisy art. 65 pkt 1-3. Okręgowej radzie adwokackiej przysługuje prawo wglądu do akt osobowych i dyscyplinarnych ubiegającego się o wpis. Okręgowa rada adwokacka podejmuje uchwałę w sprawie wpisu na listę adwokatów w terminie 30 dni od dnia złożenia wniosku o wpis. Od uchwały, o której mowa w ust. 5, służy odwołanie do Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w terminie 14 dni od daty doręczenia uchwały. Od uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej służy zainteresowanemu odwołanie do Ministra Sprawiedliwości, zgodnie z ustawą z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.). Od ostatecznej decyzji Ministra Sprawiedliwości zainteresowanemu oraz Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej służy skarga do sądu administracyjnego w terminie 30 dni od dnia doręczenia decyzji.

W rozpoznawanej sprawie Minister Sprawiedliwości w zaskarżonej do Sądu decyzji podzielił stanowisko prezentowane przez organy Izby Adwokackiej w [...], uznając, że odmowa wpisu na listę adwokatów jest uzasadniona, bowiem dokonanie wpisu w zaistniałym stanie faktycznym naruszałoby art. 66 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 72 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy - Prawo o adwokaturze.

Przepis art. 66 ust. 1 pkt 2 przedmiotowej ustawy stanowi, że wymogu odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego nie stosuje się do osób, które przez okres co najmniej 3 lat zajmowały stanowisko radcy lub starszego radcy Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa albo wykonywały zawód komornika. Natomiast art. 72 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy - Prawo o adwokaturze statuuje, że okręgowa rada adwokacka skreśla adwokata z listy w wypadku objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub rozpoczęcia wykonywania zawodu notariusza.

Przed dokonaniem analizy powyższych przepisów, które stanowiły podstawę odmowy wpisu na listę adwokatów, warto raz jeszcze zaznaczyć, że okręgowa rada adwokacka może odmówić wpisu na listę adwokatów tylko wtedy, gdy wpis narusza przepisy art. 65 pkt 1-3. W myśl tego przepisu, na listę adwokatów może być wpisany ten, kto:

1. jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata;

2. korzysta w pełni z praw publicznych oraz ma pełną zdolność do czynności prawnych;

3. ukończył wyższe studia prawnicze w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskał tytuł magistra lub zagraniczne studia prawnicze uznane w Rzeczypospolitej Polskiej;

4. odbył w Rzeczypospolitej Polskiej aplikację adwokacką i złożył egzamin adwokacki, z zastrzeżeniem art. 66 ust. 1 i 2.

Tak więc przesłanki nabycia prawa do wykonywania zawodu adwokata określa cyt. art. 65 ww. ustawy - Prawo o adwokaturze, z zastrzeżeniem art. 66 ust. 1 i 2 tej ustawy. Przepisy te ustalają zatem wymogi osobowe kandydata na adwokata, których spełnienie przesądza o wpisaniu na listę adwokatów. Wyczerpują przy tym w całości przesłanki stanowiące podstawę wpisu na listę. Wpis na listę adwokatów jest elementem niezbędnym, ale niewystarczającym do rozpoczęcia wykonywania zawodu adwokata. Przed rozpoczęciem wykonywania czynności zawodowych adwokat zobligowany jest, mocą art. 5 wymienionej ustawy, złożyć ślubowanie, a ponadto, co ma decydujące znaczenie, wyznaczyć siedzibę zawodową i zawiadomić o tym właściwą radę adwokacką w terminie określonym w art. 70 omawianej ustawy. Zatem ustawodawca w ww. ustawie - Prawo o adwokaturze wyraźnie odróżnił dwie sytuacje dotyczące statusu adwokatów. Pierwsza obejmuje nabycie prawa do wykonywania zawodu adwokata, druga - wykonywanie tego zawodu.

Nie jest kwestionowane w orzecznictwie to, że wpis na listę adwokatów nie uprawnia jeszcze do występowania w charakterze pełnomocnika. W tym celu niezbędne jest zarówno uzyskanie wpisu, jak i podjęcie wykonywania zawodu. Druga sytuacja powstaje zatem, gdy adwokat wskazał w trybie art. 70 ww. ustawy - Prawo o adwokaturze kancelarię adwokacką, zespół adwokacki lub spółkę cywilną, jawną, partnerską czy komandytową, w której będzie wykonywał zawód adwokata. Zgodnie z art. 70 cyt. ustawy, po uzyskaniu wpisu na listę adwokatów adwokat wyznacza swoją siedzibę zawodową i zawiadamia o tym właściwą okręgową radę adwokacką nie później niż w terminie 30 dni przed dniem wyznaczenia siedziby zawodowej.

W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2008 r. o sygn. akt II GSK 594/2008 (publ. ONSAiWSA 2010/2, poz. 36) przyjęto, że w regulacji prawnej nabycia prawa do wykonywania zawodu nie została wprowadzona przesłanka ograniczająca prawo wystąpienia o dopuszczenie do zawodu przez osobę zajmującą dotychczas stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości, czy w organach ścigania. Stanowiłoby to bowiem ograniczenie konstytucyjnego prawa jednostki do wyboru zawodu, ustanowionego w art. 65 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, który stanowi, że każdemu zapewnia się wolność wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy, zaś wyjątki określa ustawa.

Z tego względu nie można wyprowadzać wniosku, że art. 72 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy - Prawo o adwokaturze stanowi przesłankę ograniczającą możliwość dokonania wpisu na listę adwokatów osoby, która nadal wykonuje zawód komornika sądowego. Zawód ten istotnie należy do stanowisk w szeroko rozumianych organach wymiaru sprawiedliwości, jednakże organ samorządu zawodowego adwokatów nie może na podstawie art. 72 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy - Prawo o adwokaturze odmawiać dokonania wpisu na listę adwokatów, skoro czym innym jest uzyskanie wpisu, a czym innym wykonywanie zawodu adwokata, który następnie obejmuje stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości. Innymi słowy, przepis ten ma zastosowanie do osoby posiadającej już status adwokata, a nie do osoby, która dopiero ubiega się o stosowny wpis na listę adwokatów. Wpis na listę adwokatów nie stwarza obowiązku wykonywania zawodu adwokata. Prawo o adwokaturze nie zawiera w tej mierze w ogóle jakichkolwiek przepisów, z których należałoby wyprowadzić wniosek o istnieniu takiego obowiązku. Sprawę wykonywania bądź niewykonywania zawodu adwokata ustawodawca pozostawił wyłącznie woli samego adwokata, nie wiążąc żadnych negatywnych skutków z faktem niepodjęcia w ogóle wykonywania tego zawodu. Natomiast przewidział sytuacje, w których adwokat nie wykonuje zawodu, zwalniając takie osoby z obowiązku ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej (art. 8a ust. 2 ww. ustawy - Prawo o adwokaturze). W tej sytuacji należy uznać, iż przepis art. 72 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy - Prawo o adwokaturze wprowadza jedynie zakaz łączenia czynnie wykonywanego zawodu adwokata z jednoczesnym obejmowaniem stanowisk (sprawowaniem funkcji) w organach wymiaru sprawiedliwości, ale nie odnosi się natomiast do sytuacji osoby, która nabyła samo prawo do wykonywania zawodu adwokata.

Nie ulega wątpliwości, że ww. ustawa - Prawo o adwokaturze nie stwarza przeszkód w uzyskaniu prawa do wykonywania zawodu adwokata (wpisu na listę adwokatów) przez osobę, która w chwili wpisu wykonuje zawód komornika sądowego. Przepisu art. 72 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy - Prawo o adwokaturze nie można interpretować w ten sposób, że na jego podstawie jest dopuszczalne skreślenie z listy adwokatów osoby, która po uzyskaniu wpisu nadal pełni funkcję komornika sądowego, nie podejmując się wykonywania zawodu adwokata. Oznaczałoby to bowiem, w skrajnym przypadku, że skreślenie takiej osoby z listy adwokatów jest dopuszczalne tuż po wpisie na tę listę.

Restrykcyjną sankcję wynikającą z treści art. 72 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy - Prawo o adwokaturze należy więc odnieść do wykonywania zawodu adwokata i jednoczesnego pozostawania na stanowisku komornika sądowego. Natomiast nie można podzielić wykładni, która przyjmuje dopuszczalność pozbawienia praw nabytych przez wyprowadzenie rygorystycznych przesłanek, które nie zostały ustanowione wprost w przepisach prawa. Złożenie wniosku o wpis, czyli podjęcie przez komornika sądowego postępowania w sprawie nabycia prawa do wykonywania zawodu adwokata, nie stwarza po jego stronie obowiązku zrzeczenia się swojego dotychczasowego stanowiska.

Zważyć należy, że ze względu na brak pewności nabycia prawa do wykonywania zawodu, którego źródłem jest rozstrzygnięcie okręgowej rady adwokackiej, nie jest wymagane zrzeczenie się stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, jeżeli przepis prawa takiej przesłanki wprost nie wprowadza, a takiego wymagania ustawodawca nie przewidział w ww. ustawie - Prawo o adwokaturze.

Natomiast przewidział je w ustawie z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t. j.: Dz. U. z 2014 r., poz. 637 ze zm.) w art. 26, stanowiąc, że osoby, które wykonują zawód sędziego, prokuratora, notariusza, komornika, asesora sądowego, prokuratorskiego i notarialnego bądź odbywają aplikację sądową, prokuratorską lub notarialną, nie mogą jednocześnie zostać wpisane na listę radców prawnych ani wykonywać zawodu radcy prawnego. Wyłączona jest interpretacja rozszerzająca przesłanek zarówno warunkujących nabycie prawa do wykonywania zawodu adwokata, jak i pozbawienia prawa nabytego, jeżeli przepis prawa takiej restrykcyjnej regulacji wyraźnie nie wprowadza (B. Adamiak, Glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 kwietnia 2012 r. o sygn. akt II GSK 395/2011, publ. LexPolonica nr 3921461).

Taka wykładnia art. 72 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy - Prawo o adwokaturze pozostaje w zgodzie z normami konstytucyjnymi, tj. z art. 65 ust. 1 oraz art. 17 ust. 1 Konstytucji RP. Artykuł 65 ust. 1 Konstytucji RP gwarantuje bowiem każdemu wolność wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy, przy czym - co wymaga podkreślenia - wyjątki określa ustawa. Zakres podmiotowy wolności gwarantowanej w tym przepisie obejmuje "każdego", a więc bez wyjątku chodzi o każdego człowieka. Konstytucja ustanawia wolność pracy, z czego wynika z jednej strony wolność wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy, a z drugiej - zakaz pracy przymusowej. Trybunał Konstytucyjny, szerzej ujmując tę wolność, stwierdził, że oznacza ona "nie tylko brak przymusu, ale również brak ograniczeń, polegających na uniemożliwieniu podmiotom prawnym wykonywania określonego zawodu, czy zatrudnienia, nie przymuszając ich jednocześnie do robienia czegoś innego" (por wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 czerwca 1999 r. o sygn. akt K 34/98, publ. OTK 1999, Nr 5, poz. 94). Wolność pracy oznacza więc skupienie się ustrojodawcy na przyznaniu jednostce swobód związanych z pracą (B. Banaszak, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, wyd. 2, Warszawa 2012, s. 393). Taka wykładnia pozostaje również w zgodzie z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP, gdyż umożliwia równocześnie wypełnienie w pełnym zakresie przez organy samorządu adwokackiego konstytucyjnego obowiązku sprawowania pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu. Przepis art. 17 ust. 1 Konstytucji RP nakłada bowiem na organy samorządu adwokackiego obowiązek sprawowania pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony. Przypisane organom korporacji zawodowej adwokatów "sprawowanie pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu" dotyczy - przedmiotowo - sytuacji "wykonywania zawodu", podmiotowo zaś - osób uczestniczących w wykonywaniu zawodu objętego zasięgiem odpowiedniej korporacji. Organy samorządu zawodowego adwokatów mają więc instrumenty prawne służące zarówno dyscyplinowaniu członków tej korporacji zawodowej, jak i egzekwowaniu nałożonych na nich mocą ustawy obowiązków (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 listopada 2013 r. o sygn. akt II GSK 1007/12, publ. LEX nr 1451902 oraz z dnia 26 lutego 2014 r. o sygn. akt II GSK 1834/12, publ. LEX nr 1447191).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że z uwagi na fakt, iż skarżący, będąc komornikiem sądowym, ubiega się jedynie o potwierdzenie nabycia prawa do wykonywania zawodu adwokata, ale go nie wykonuje (nie uzyskał wpisu na listę adwokatów, nie złożył ślubowania i nie wyznaczył siedziby zawodowej), nie można było zastosować wobec niego sankcji wynikającej z art. 72 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy - Prawo o adwokaturze.

Jak już zostało zaznaczone, czym innym jest samo nabycie prawa do wykonywania zawodu adwokata czym innym faktyczne podjęcie tego zawodu. Zarówno organy Izby Adwokackiej w [...], jak również sam Minister Sprawiedliwości, stosując wobec skarżącego rygor z art. 72 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy - Prawo o adwokaturze, de facto uczynili z niego urzędującego adwokata, którego należy skreślić z listy, przy czym podejmowane w sprawie rozstrzygnięcie stanowi odmowę dokonania wpisu na listę adwokatów. Przy zastosowanej przez orzekające w sprawie organy wykładni przepisów ww. ustawy - Prawo o adwokaturze dochodzi zatem do swoistego paradoksu. Warto raz jeszcze podkreślić, że jedynie w przypadku faktycznego podjęcia zawodu adwokata i jednoczesnego przy tym objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, przepis art. 72 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy - Prawo o adwokaturze znajduje zastosowanie.

W rozpoznawanej sprawie, wobec dotychczasowego stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Minister Sprawiedliwości, a przed nim organy samorządu adwokackiego wprawdzie skoncentrowały uwagę na przesłankach wynikających z treści art. 65 pkt 1-3 ww. ustawy - Prawo o adwokaturze w związku z art. 66 ust. 1 pkt 2 tej ustawy, które warunkują możliwość dokonania wpisu na listę adwokatów, ale zasadność odmowy oceniały pod kątem braku rękojmi skarżącego.

Co do zasady bowiem, okręgowa rada adwokacka może odmówić wpisu na listę adwokatów tylko wtedy, gdy wpis narusza przepisy art. 65 pkt 1-3 omawianej ustawy. Niewątpliwie ten aspekt sprawy winien determinować rozstrzygnięcie podejmowane wobec skarżącego przez Okręgową Izbę Adwokacką w [...] w przedmiocie wpisu na listę adwokatów. Organy samorządu adwokackiego uznały, że skarżący spełnia wszystkie przesłanki oprócz art. 65 pkt 1 Prawo o adwokaturze, który stanowi, że na listę adwokatów może być wpisany ten, kto jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Minister Sprawiedliwości stwierdził, że jakkolwiek A. G. spełnia wymagania formalne polegające na korzystaniu z pełni praw publicznych i posiadaniu pełnej zdolności do czynności prawnych, wykształceniu prawniczym i uprzednim minimum trzyletnim wykonywaniu zawodu komornika, to podzielił także stanowisko zaprezentowane w zaskarżonych uchwałach ORA i NRA, że zachodzi negatywna przesłanka wpisu na listę adwokatów, wynikająca z przepisu art. 65 pkt 1 ustawy Prawo o adwokaturze, a zatem organy samorządu adwokackiego słusznie uznały, że nie ma podstaw do wpisu odwołującego na listę adwokatów. Minister upatruje brak spełnienia przesłanki rękojmiowej w pełnieniu funkcji komornika sądowego, która stoi na przeszkodzie wykonywania zawodu adwokata.

Z taką podstawą rękojmiową zgodzić się nie sposób. Jak wyżej zostało wskazane ubieganie się przez skarżącego jedynie o potwierdzenie nabycia prawa do wykonywania zawodu adwokata, nawet bez jednoznacznej deklaracji w dacie złożenia wniosku, że wnioskodawca po wpisie podejmie wykonywanie tego zawodu - jest prawem skarżącego. Zdecydowanie przedwczesna jest negatywna ocena rękojmi, w sytuacji ograniczenia jej wyłącznie do faktu złożenia wniosku.

Zważyć bowiem należy, ze w przedmiocie posiadania bądź nie posiadania rękojmi wykonywania zawodu utrwalone jest stanowisko orzecznictwa i literatury. W żadnym ze znanych Sądowi przykładów brak przymiotu rękojmi nie był uzasadniany faktem złożenia wniosku się o wpis na listę adwokatów.

Rękojmia wykonywania zawodu to nieskazitelność charakteru, o jakiej świadczą takie przymioty osobiste jak: uczciwość w życiu prywatnym i zawodowym, uczynność, pracowitość, poczucie odpowiedzialności za własne słowa i czyny, stanowczość, odwaga cywilna, samokrytycyzm, umiejętność zgodnego współżycia z otoczeniem. Nieskazitelność, wymagana od adwokata, to uczciwość w życiu prywatnym i zawodowym, prawość, dopiero jej brak implikuje brak rękojmi do wykonywania zawodu zaufania publicznego.

Ustawodawca w art. 65 pkt 1 Prawo o adwokaturze posługuje się wszak pojęciem "dotychczasowe zachowanie". Zatem to zachowanie i postępowanie skarżącego jako osoby ubiegającej się o wpis na listę adwokatów należało oceniać do chwili złożenia wniosku o wpis na listę adwokatów, a nie wywodzić go z samego faktu złożenia wniosku.

Innymi słowy, taka ocena zachowania i postępowania skarżącego, jako osoby ubiegającej się o wpis na listę adwokatów, winna mieć charakter oceny moralnej, etycznej, dokonanej w oparciu o ustawowe przesłanki i uwzględniającej cały dotychczasowy okres życia kandydata na adwokata.

Obowiązkiem organu, przy ponownym rozpatrzeniu sprawy jest wzięcie pod uwagę i ocena wszelkich dostępnych danych dotyczących osoby ubiegającej się o wpis na listę adwokatów, a nie tylko jednej okoliczności - faktu złożenia wniosku, który co do zasady, jak wyżej wskazano, nie jest zakazany na gruncie ustawy Prawo o adwokaturze.

Reasumując, Minister Sprawiedliwości, podzielając stanowiska organów Izby Adwokackiej w [...] i utrzymując w mocy ich nieprawidłowe rozstrzygnięcia, uchybił tym samym przepisom art. 66 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 72 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy - Prawo o adwokaturze. Dlatego też, Sąd zdecydował o wyeliminowaniu z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji oraz utrzymanych nią w mocy uchwał organu samorządu adwokackiego.

Uznając zatem skargę za uzasadnioną, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działał na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) i orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku.

Obowiązkiem organu ponownie rozpoznającego sprawę będzie zastosowanie się do stanowiska wyrażonego w niniejszym wyroku.

O kosztach postępowania Sąd orzekł w myśl art. 200 p.p.s.a.