Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 153/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-08-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 31zq ust. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
article: art. 7, art. 9, art. 10 § 1, art. 15, art. 79a § 1, art. 107 § 3, art. 180
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak Sędzia WSA Marzenna Kosewska Asesor WSA Piotr Ławrynowicz (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 05 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi G. O. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] w [...] z dnia [...] listopada 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za miesiąc kwiecień 2020 roku uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] z dnia [...] września 2020 r., nr [...]


UZASADNIENIE

G. O. [...] kwietnia 2020 r. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za marzec – maj 2020 r.

Decyzją z [...] września 2020r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] na podstawie art. 31 zq ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm., dalej: ustawa COVID-19) w związku z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 266 ze zm., dalej: usus) odmówił skarżącemu prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za kwiecień 2020 r.

W uzasadnieniu organ podał, że zgodnie z art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19 płatnikowi składek przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek należnych za kwiecień 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony za ten okres jako płatnik składek:

1) przed dniem [...] lutego 2020 r. i na dzień [...] lutego 2020 r.,

2) w okresie od dnia [...] lutego 2020 r. do dnia [...] lutego 2020 r. i na dzień 31 Marca 2020 r.,

3) w okresie od dnia [...] marca 2020 r. do dnia [...] marca 2020 r. i na dzień [...] kwietnia 2020 r.

- zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych.

Ponadto wskazano, iż zgodnie z art. 31 zq ust. 3 ustawy COVID-19 warunkiem zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych za marzec, kwiecień i maj 2020r., nie później niż do dnia [...] czerwca 2020r., chyba, że płatnik składek jest zwolniony z obowiązku ich składania. ZUS stwierdził, iż według danych zaewidencjonowanych w Kompleksowym Systemie Informatycznym (KSI) ZUS wynika, że skarżący złożył deklaracje rozliczeniowe ZUS DRA i imienne raporty za zatrudnianych pracowników za kwiecień 2020 r. w dniu [...] sierpnia 2020 r., tj. po ustawowym terminie. Dlatego skarżącemu nie przysługuje prawo do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podał, że dokumenty rozliczeniowe za kwiecień 2020 r. złożył [...] maja 2020 r. w skrzynce na listy uruchomionej przez ZUS w okresie pandemii COVID-19. Wyjaśnił, iż po sprawdzeniu w systemie PUE w sierpniu 2020 r. okazało się, że dokumenty nie zostały przez ZUS wprowadzone do systemu. W związku z tym, w odpowiedzi na zaistniałe braki, złożył elektronicznie deklaracje. Przez zaistniałą sytuację składki za kwiecień 2020 r. nie zostały umorzone mimo, że dokumenty właściwie złożono.

Zawiadomieniem z [...] października 2020 r. organ poinformował skarżącego o zakończeniu postępowania o ponowne rozpatrzenie sprawy i pouczył o możliwości wypowiedzenia się o zebranych dowodach.

Zaskarżoną decyzją z [...] listopada 2020 r. nr [...] ZUS [...] z up. Prezesa ZUS na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 2020r., poz. 256 ze zm., dalej: Kpa) oraz art. 31 zq ust. 8 ustawy COVID-19 utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z 8 września 2020 r.

W uzasadnieniu organ powoławszy przepis art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19 powtórzył stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, zgodnie z którym dane zawarte w KSI ZUS wskazują, iż skarżący deklaracje rozliczeniowe ZUS DRA i imienne raporty za zatrudnianych ubezpieczonych za kwiecień 2020 r. złożył [...] sierpnia 2020 r., a więc po upływie terminu. Tym samym zaskarżoną decyzję wydano zgodnie z prawem. W związku z tym organ nie znalazł podstaw do jej zmiany czy uchylenia.

W skardze G. O. podniósł, iż w wydanych w sprawie decyzjach ZUS nie odniósł się do okoliczności złożenia przez skarżącego dokumentacji rozliczeniowej do skrzynki w siedzibie ZUS w Ś.. Organ nie dochował należytej staranności w zabezpieczeniu właściwego trybu potwierdzania przyjmowania dokumentów składanych do skrzynek wystawionych po ogłoszeniu stanu pandemii. Inspektorat ZUS w Ś. zaraz po ogłoszeniu pandemii uruchomił skrzynkę do wrzucania dokumentów, wniosków i pism, bez konieczności bezpośredniego kontaktu z pracownikiem organu. W związku z tym skarżący [...] maja 2020 r. złożył własnoręcznie wypełnione deklaracje rozliczeniowe za kwiecień 2020 r. W rozmowie telefonicznej pracownik ZUS poinformował skarżącego, że powinien złożyć odpowiednie deklaracje i imienne raporty za zatrudnionych ubezpieczonych przez PUE ZUS. Wobec tego [...] sierpnia 2020 r. to uczynił. W obu decyzjach wydanych w sprawie ZUS nie odniósł się zaś do okoliczności złożenia przez skarżącego deklaracji w siedzibie organu mimo, iż ten umożliwił tę formę składania dokumentów. Organ tym samym podważył zasadę ochrony zaufania obywatela do organów państwa i stanowionego przez nie prawa oraz bezpieczeństwa prawnego jednostki.

W odpowiedzi organ wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Jednocześnie wskazał, iż nie odnotowano wpływu papierowych ZUS DRA w dniu [...] maja 2020 r. Wszystkie dokumenty złożone do skrzynki po wyjęciu z niej były segregowane, a następnie wprowadzane do bazy danych ZUS. Po wprowadzeniu DRA dokumenty papierowe opisane identyfikatorem wsady były przekazywane do archiwum w K..

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje.

Niniejsza sprawa na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 121 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: Ppsa) została na wniosek skarżącego i przy braku sprzeciwu organu rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c Ppsa uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 Ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 Ppsa).

W tak zakreślonej kognicji Sąd uznał, że wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie z uwagi na naruszenie przez organ przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy COVID-19 (pełna nazwa ustawy i jej publikator podano na wstępie).

W przepisach art. 31zo i n. tej ustawy przewidziano zwolnienie z obowiązku opłacenia nieopłaconych składek osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą, podmiotów zatrudniających nie więcej niż 49 osób.

Zgodnie z art. 31 zo ust. 1 ustawy COVID-19 na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia [...] marca 2020 r. do dnia [...] maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek:

1) przed dniem [...] lutego 2020 r. i na dzień [...] lutego 2020 r.,

2) w okresie od dnia [...] lutego 2020 r. do dnia [...] lutego 2020 r. i na dzień [...] marca 2020 r.,

3) w okresie od dnia [...] marca 2020 r. do dnia [...] marca 2020 r. i na dzień [...] kwietnia 2020 r.

- zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych.

W myśl art. 31 zq ust. 3 ustawy [...] warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia [...] czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. Odmowa zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31 zo, następuje w drodze decyzji (art. 31 zq ust.7 ww. ustawy). Zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, znane na dzień rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek (art. 31 zq ust. 4 ww. ustawy). Zgodnie z art. 31 zq ust. 8 ustawy COVID-19 od decyzji o odmowie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o której mowa w ust. 7, płatnikowi składek przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. – Kodeks postępowania administracyjnego dotyczące odwołań od decyzji oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Skarżący z tego prawa skorzystał. Zarówno w decyzji z [...] września 2020 r., jak i w decyzji z [...] listopada 2020 r. przyczyną odmowy zwolnienia z opłacania należnych składek za kwiecień 2020 r. był brak złożenia deklaracji ZUS DRA i imiennych raportów miesięcznych za ten miesiąc w terminie wskazanym w ww. przepisach, tj. do [...] czerwca 2020r. Skarżący zaprzeczał temu twierdząc, że deklaracje za kwiecień 2020r. złożył w terminie, a dokładnie [...] maja 2020 r. do skrzynki wystawionej w siedzibie organu.

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie doszło do istotnego naruszenia przepisów postępowania.

Wyjaśnienia wymaga, że do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją, z mocy art. 180 Kpa oraz art. 123 usus, mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, stanowiące m.in., że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 Kpa). Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 Kpa). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 Kpa), co oznacza, że materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a zatem konieczne jest zgromadzenie i przeprowadzenie z urzędu dowodów, które pozwolą rozstrzygnąć sprawę w kontekście znajdujących zastosowanie przepisów prawa materialnego. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 Kpa).

Podjęte przez organ rozstrzygnięcie oraz okoliczności stanowiące podstawę rozstrzygnięcia powinny znaleźć odzwierciedlenie w decyzji spełniającej wymogi określone w art. 107 Kpa, w tym w § 3 tego artykułu. Wskazany przepis stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie faktyczne i prawne jest ważnym elementem decyzji, ponieważ przedstawia tok rozumowania organu, który doprowadził do wydanego rozstrzygnięcia. Prawidłowo zredagowane uzasadnienie wymaga logicznego i czytelnego przedstawienia przez organ swojego stanowiska. Poprawne pod względem merytorycznym uzasadnienie ma kluczowe znaczenie dla realizacji zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 Kpa. Zgodnie z tym przepisem organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Istotą tej zasady jest to, by każdy uczestnik postępowania był przekonany, że bierze udział w rzetelnie prowadzonym procesie, i że jeżeli zapadło negatywne rozstrzygnięcie, to przyczyną tego są istotne powody (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 czerwca 2019r., sygn. akt II OSK 1352/18, dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Odnosząc powyższe regulacje procesowe do okoliczności niniejszej sprawy Sąd stwierdza, że obie decyzje nie posiadają prawidłowego uzasadnienia faktycznego, ponieważ organ ograniczył się jedynie do lakonicznego podania, że wymagane dokumenty rozliczeniowe nie zostały złożone przed upływem wyznaczonego w ustawie terminu, tj. [...] czerwca 2020 r., bowiem złożono je - jak wynika z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS – dopiero [...] sierpnia 2020r. Ponownie rozpatrując sprawę organ nie odniósł się do zgłaszanych przez skarżącego twierdzeń o złożeniu przez niego dokumentów rozliczeniowych do skrzynki w siedzibie ZUS w dniu [...] czerwca 2020 r., a więc z zachowaniem terminu, o którym mowa w art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19. Organ nie wyjaśnił, z jakich przyczyn nie dał wiary stanowisku skarżącego. Tym samym naruszył zasadę dwuinstancyjności wyrażoną w art. 15 Kpa, której zachowanie wymaga nie tylko podjęcia dwóch kolejnych rozstrzygnięć przez właściwe organy, ale konieczności, aby rozstrzygnięcia te zapadły w wyniku przeprowadzenia przez każdy z tych organów postępowania merytorycznego tak, aby dwukrotnie oceniono dowody i przeanalizowano wszystkie istotne okoliczności sprawy (por. wyrok NSA z 16 marca 2021 r., sygn. I OSK 291/21, dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Organ nie wyjaśnił dlaczego nie dał wiary skarżącemu, że dokumenty rozliczeniowe faktycznie złożył. Obciążając skarżącego obowiązkiem wykazania, że ww. dokumenty złożył przed upływem terminu określonego w art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19 ZUS nie podał, czy przy procedurze składania dokumentów do pojemników strona miała możliwość wykazania tego w inny sposób niż na podstawie własnych wyjaśnień i z jakich przyczyn nie uwzględnił jej stanowiska.

Z uwagi na trwający od 20 marca 2020 r. stan epidemii (zgodnie z § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20.03.2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii – Dz. U. poz. 491), ZUS – jak wynika z komunikatów z [...] i [...] kwietnia 2020 r. oraz z [...] maja 2020 r. zamieszczonych na stronie internetowej [...] – umożliwił płatnikom składek składanie przedmiotowych wniosków w następujących formach: 1) drogą elektroniczną – przez PUE ZUS, 2) drogą elektroniczną przez PUE ZUS, za pośrednictwem strony gov.pl (link do strony zewnętrznej), 3) w formie papierowej – za pośrednictwem poczty, a także 4) osobiście w placówce ZUS – do skrzynki na dokumenty oznakowanej napisem "Tarcza antykryzysowa" (bez kontaktu z pracownikiem ZUS). Oznacza to, że organ dopuścił w stanie epidemii możliwość osobistego złożenia wniosku o zwolnienie bądź innych dokumentów w placówce ZUS do stosownej skrzynki (urny, pojemnika).

Skarżący twierdzi zaś, że wymagane przepisami ustawy COVID-19 dokumenty rozliczeniowe za kwiecień 2020 r. złożył właśnie do skrzynki wystawionej w siedzibie ZUS [...]. Miało to miejsce – jak skarżący wskazał we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy – [...] maja 2020 r. Tymczasem ZUS wydając zaskarżoną decyzję ograniczył się do podania, że na dzień [...] czerwca 2020 r. ustalono, iż deklarację tę skarżący złożył po upływie ustawowego terminu - [...] sierpnia 2020 r.

Na tle art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19, powołanych zasad postępowania administracyjnego oraz komunikowanego publicznie przez ZUS dopuszczalnego sposobu składania dokumentów osobiście w placówce ZUS – do skrzynki na dokumenty oznakowanej napisem "Tarcza antykryzysowa") Sąd uznał, iż obowiązkiem organu było wyjaśnienie, w jaki sposób ewidencjowano korespondencję składaną przez płatników składek do urn, czy ewidencja korespondencji dokonywana była codziennie, czy istnieje dokumentacja potwierdzająca wpływ wniosków, pism lub innych dokumentów za okres, w którym skarżący – jak twierdzi – wniosek złożył, a wreszcie czy praktyka ewidencji wniosków różniła się w zależności od oddziału lub inspektoratu ZUS, czy może była ustandaryzowana. Takich wyjaśnień zabrakło, a mogły one mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.

Organ na podstawie art. 75 § 1 zd. 1 Kpa jako dowód powinien był dopuścić wszystko, co mogło przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Mógł również – na podstawie art. 75 § 2 Kpa - odebrać od strony, na jej wniosek, oświadczenie złożone pod rygorem odpowiedzialności za fałszywe zeznania. Przepis art. 83 § 3 k.p.a. stosuje się odpowiednio.

Podkreślenia wymaga, że Sąd badając pod kątem zgodności z prawem wydane w sprawie decyzje wziął pod uwagę, iż postępowanie prowadzone przez ZUS przypadło na czas trwającego stanu epidemii, co wiązało się z licznymi powszechnymi ograniczeniami, również natury procesowej. Uwzględniając również realia rozpoznawania wniosków o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, zapewne ich ogromnej liczby, ograniczenia związane z trwającym stanem epidemii, Sąd uznał, że okoliczności te nie mogą uzasadniać niekorzystnych skutków dla jednej strony postępowania – skarżącego.

Organ nie wyjaśnił przyczyn nieuwzględnienia stanowiska skarżącego, nie wyjaśnił procedury składania dokumentów do pojemników i sam nie wskazał, czy wykluczone jest omyłkowe dołączenie dokumentów skarżącego, np. do akt sprawy innego płatnika. Nie można wykluczyć, że przez omyłkę organu mogło dojść do nieprawidłowości, a nie zostało wyjaśnione w jaki realny sposób skarżący miałby wykazać, że dokumenty do skrzynki podawczej złożył. W sytuacji, gdy nie ma możliwości wykazania danej okoliczności, a przedmiotem postępowania jest ograniczenie lub odebranie stronie uprawnień, zgodnie z art. 81a § 1 Kpa nie dające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego rozstrzygane są na korzyść strony. Organ nie skorzystał z możliwości odebrania od skarżącego oświadczenia, nie wziął też pod uwagę, że z uwagi na brak potwierdzenia złożenia dokumentów do pojemnika nie miał on możliwości uzyskania potwierdzenia. ZUS nie rozstrzygnął ewentualnych wątpliwości na korzyść strony. Naruszenie ww. przepisów, nawet przy uwzględnieniu trudnej sytuacji, w jakiej znalazł się również organ w dobie ograniczeń spowodowanych stanem epidemii, mogły mieć wpływ na wynik sprawy i tym samym uzasadniały uchylenie obu decyzji.

Kierując się zasadą prawdy obiektywnej (art. 7 Kpa) oraz obowiązkiem zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 Kpa) organ powinien był wyjaśnić, czy w Inspektoracie ZUS [...], gdzie hipotetycznie skarżący złożył wymagane dokumenty rozliczeniowe, istnieją księgi (repertoria) ewidencyjne korespondencji składanej do pojemników na dokumenty albo inny system ewidencji tego rodzaju korespondencji.

Zważywszy, że kluczowe dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy zagadnienie złożenia bądź niezłożenia dokumentów rozliczeniowych dotyczy okresu kwietnia 2020 r., w którym funkcjonowanie organów, w tym przyjmowanie wniosków o zwolnienie w związku ze stanem epidemii było utrudnione, a jedną z dopuszczalnych form było składanie dokumentów do specjalnego pojemnika przygotowanego przez organ, należało mieć na uwadze, że wnioskodawca ma utrudniony sposób wykazania, iż wniosek doręczył w określonej dacie. Tym bardziej postępowanie wyjaśniające w zakresie ustalenia złożenia dokumentów winno być przeprowadzone przez ZUS szczególnie wnikliwie, w sposób budzący zaufanie obywatela do organu.

W ocenie Sądu w postępowaniu organu należy dostrzec również istotne naruszenie zasady informowania stron (art. 9 Kpa), która zobowiązuje organy administracji publicznej do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego; a także czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, a to poprzez udzielanie im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 Kpa polega m.in. na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę (vide: wyrok NSA z dnia 6 września 2001 r., sygn. akt V SA 44/01, LEX nr 50158). Ponadto, obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (vide: teza pierwsza wyroku NSA z dnia 25 czerwca 1997 r., sygn. akt SA/Lu 2087/95; LEX nr 30816).

Wskazać należy również, iż organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 Kpa). Organy administracji publicznej mogą odstąpić od zasady określonej w § 1 tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną (art. 10 § 2 Kpa). Organ administracji publicznej obowiązany jest utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od zasady określonej w § 1 (art. 10 § 3 Kpa). Zgodnie zaś z art. 79a § 1 Kpa w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się.

Jak wynika z danych powszechnie dostępnych – strona internetowa ZUS (www.zus.pl), ZUS od dnia [...] maja 2020 r. przywrócił standardową obsługę klientów w placówkach ZUS, zachęcając jedynie do załatwiania spraw w ZUS "bez wychodzenia z domu", przez elektroniczny portal Platformy Usług Elektronicznych. Zatem organ powinien był realizować w sprawie od [...] maja 2020 r. określoną w art. 10 Kpa zasadę czynnego udziału strony w toku prowadzonego postępowania w sprawie.

Wyjaśnić należy, iż w następstwie złożenia przez G. O. wniosku [...] kwietnia 2020 r. doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, w którym, kierując się zasadą informowania stron wyrażoną w art. 9 Kpa, a także zasadami określonymi w art. 10 § 1 i art. 79a § 1 Kpa organ powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa strona nie poniosła szkody. W tym celu, jak tego wymagają ww. przepisy, organ powinien był - w rozsądnym terminie - udzielić stronie skarżącej należytego i wyczerpującego wyjaśnienia, m in. o okolicznościach prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków, a więc konkretnie wskazać, jakich dokumentów wg organu brakuje, aby wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony. Od momentu złożenia wniosku przez stronę do upływu terminu na złożenie wymaganych dokumentów (30.06.2020 r.) minęły ponad 2 miesiące. Mimo upływu tak długiego czasu, organ nie udzielił stronie przed [...] czerwca 2020 r. wyjaśnień, że warunkiem pozytywnego załatwienia jej wniosku jest złożenie brakujących zdaniem organu dokumentów rozliczeniowych za kwiecień 2020 r., których wg organu nie złożono. W następstwie tego ZUS wydał decyzję odmowną. W aktach sprawy brak jest dowodów, które mogłyby choć pośrednio świadczyć o tym, że organ podjął starania, by w porę poinformować stronę, że w ocenie organu wymagane dokumenty rozliczeniowe nie wpłynęły, a bez ich złożenia wniosek nie może być pozytywnie rozpatrzony. Brak ten, który w toku postępowania w porę nie został skarżącemu zasygnalizowany przez ZUS, ostatecznie spowodował negatywne rozpatrzenie wniosku.

Sąd zwraca uwagę, że skarżący występował bez profesjonalnego pełnomocnika, ani innego fachowego wsparcia. Normy postępowania zawarta w art. 9, art. 10 § 1 i art. 79a § 1 Kpa zobowiązują organ do udzielania stronie niezbędnych wyjaśnień i wskazówek z urzędu, a nie tylko na wniosek, a to wszystko w celu ochrony strony przed negatywnymi konsekwencjami braku wiedzy co do obowiązującego prawa.

Mając świadomość obciążenia ZUS ogromną ilością spraw do załatwienia i zważywszy na pandemię odbijającą się negatywnie na możliwości sprawnego działania - Sąd nie przypisuje organowi ani złej woli, ani negatywnego nastawienia do strony, ani lekceważącego stosunku do wynikających z ww. przepisów obowiązków. Stwierdza jedynie obiektywnie występujący stan naruszenia tego przepisu w taki sposób i w takim stopniu, który bezpośrednio miał wpływ na pozbawienie strony skarżącej prawa otrzymania ustawowej ulgi. Jest to o tyle istotne, że gdyby nastąpiło to jeszcze przed [...] czerwca 2020 r., wówczas strona miałaby szansę złożyć wymaganą a brakującą zdaniem organu dokumentację. Organ powinien był o to zadbać. Skoro wniosek wpłynął do ZUS już [...] kwietnia 2020 r., było wystarczająco dużo czasu by organ zweryfikował, czy jest on kompletny i czy zostały spełnione wszystkie wymogi formalne. Uznać zatem trzeba, że naruszenie art. 9, art. 10 § 1 i art. 79a § 1 Kpa mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z uwagi na powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art.135 Ppsa uwzględnił skargę i orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu z [...] września 2020 r.

Rozpoznając ponownie sprawę, w związku z naruszeniem ww. przepisów postępowania organ rozważy celowość odebrania od skarżącego oświadczenia o złożeniu dokumentów i weźmie pod uwagę, że niezależnie od dokonanych w tym zakresie ustaleń, nie dające się usunąć wątpliwości w koniecznym dla załatwienia meritum sprawy zakresie, powinien rozstrzygnąć na korzyść skarżącego, stosownie do art. 81a Kpa, mając na uwadze okoliczności towarzyszące złożeniu wniosku (stan epidemii [...]), charakter sprawy, a w szczególności dobro i interes strony postępowania, tj. pominie brak odnotowanego przez organ złożenia dokumentów za kwiecień 2020r. do [...] czerwca 2020 r. jako okoliczność wpływającą na rozstrzygnięcie o zasadności wniosku o zwolnienie z opłacania składek.