Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 565/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2012-02-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: par. 10 ust. 1
journal: Dz.U. 1983 nr 65 poz 294
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych.
Teza: W każdym przypadku postępowania o stwierdzenie choroby zawodowej, w którym po wydaniu orzeczenia lekarskiego nastąpi uzupełnienie materiału dowodowego w znacznym zakresie, w szczególności gdy nowe dowody przeprowadzono na okoliczność faktów istotnych dla rozstrzygnięcia, konieczne jest wydanie nowego orzeczenia lekarskiego, którego diagnoza zostanie sformułowana po rozpatrzeniu nowego materiału dowodowego.

TEZY

W każdym przypadku postępowania o stwierdzenie choroby zawodowej, w którym po wydaniu orzeczenia lekarskiego nastąpi uzupełnienie materiału dowodowego w znacznym zakresie, w szczególności gdy nowe dowody przeprowadzono na okoliczność faktów istotnych dla rozstrzygnięcia, konieczne jest wydanie nowego orzeczenia lekarskiego, którego diagnoza zostanie sformułowana po rozpatrzeniu nowego materiału dowodowego.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Mirosław Wincenciak (spr.), Sędziowie sędzia WSA Jacek Pruszyński,, sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Protokolant Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 31 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi J. Ś. na decyzję P. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w B. z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w W. M. z [...].04.2011 r. nr [...], 2. stwierdza, że wymienione decyzje nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, 3. przyznaje adwokatowi M. D. od Skarbu Państwa (Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku) kwotę 312,20 (trzysta dwanaście złotych, dwadzieścia groszy) tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne skarżącego wykonane na zasadzie prawa pomocy.


UZASADNIENIE

II SA/Bk 565/11

UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...].06.2011 r. nr [...] P. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w B. (dalej PPWIS) utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w W. M. (dalej PPIS) z 29.04.2011 r. nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia u J. Ś. choroby zawodowej w postaci przewlekłego zapalenia oskrzeli wywołanego działaniem substancji toksycznych, aerozoli drażniących – w razie stwierdzenia niewydolności narządu oddechowego, wymienionej pod pozycją 4 wykazu stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z 18.11.1983 r. w sprawie chorób zawodowych.

Stan faktyczny i prawny sprawy przedstawiał się następująco.

Postępowanie w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej u J. Ś. toczy się od roku 1998. Dwukrotnie merytorycznie wypowiadały się w nim jednostki orzecznicze medyczne, kilkakrotnie orzekały organy inspekcji sanitarnej i sąd administracyjny. W sprawie wydano następujące orzeczenia.

Decyzją z 04.11.1999 r. PPWIS utrzymał w mocy decyzję z [...].10.1999 r. PPIS o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wymienionej pod pozycją 4 wykazu do rozporządzenia z 18.11.1983 r. w sprawie chorób zawodowych.

Orzeczenie organu odwoławczego zostało uchylone przez Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Białymstoku wyrokiem z 23.08.2000 r. w sprawie SA/Bk 1507/99 wydanym na skutek skargi J. Ś. Sąd stwierdził naruszenie przepisów procesowych (art. 7 i 77 § 1 Kpa) polegające na oparciu rozstrzygnięć Inspekcji Sanitarnej na orzeczeniach lekarskich niezawierających wzmianki o rodzaju przeprowadzonych badań i uzasadnienia z ustosunkowaniem się do dokumentów przedłożonych przez skarżącego (chodziło o orzeczenia wydane przez Wojewódzki Szpital Zespolony Poradnię Chorób Zawodowych w Ł. z [...].08.1998 r., w którym rozpoznano przewlekłe zapalenie oskrzeli bez związku z warunkami pracy i Instytutu Medycyny Pracy w Ł. z [...].06.1999 r. nr [...] potwierdzającego orzeczenie Poradni). Sąd stwierdził niewyjaśnienie warunków pracy, w jakich wykonywał czynności zawodowe skarżący.

Efektem powyższego wyroku była decyzja PPWIS z [...].10.2000 r. uchylająca decyzję pierwszoinstancyjną z [...].10.1999 r. i przekazująca sprawę do ponownego rozpoznania z zaleceniami jak w wyroku z 23.08.2000 r.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ I instancji uzupełnił materiał dowodowy m.in. o protokoły zeznań świadków ze spraw cywilnych wytoczonych przez J. Ś. byłemu pracodawcy – J. O. właścicielowi zakładu A w S. m.in. o odszkodowanie i rentę, opinie biegłych sporządzone do spraw cywilnych dotyczące schorzeń J. Ś. i ich związku z warunkami pracy w przedsiębiorstwie A. Organ samodzielnie przeprowadził w dniu 21.02.2011 r. wywiad środowiskowy w miejscu pracy. Nie stwierdził wówczas zmian warunków pracy od czasu zatrudnienia strony, które miało miejsce w okresie 15.12.1995 – 17.06.1996 r. Wystąpił do P. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w B. o przeprowadzenie dodatkowych badań i wydanie orzeczenia z uwzględnieniem zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Z uwagi na niestawiennictwo strony na badania postępowanie przedłużało się. Skargi J. Ś. na bezczynność organów Inspekcji Sanitarnej były początkowo odrzucane z przyczyn formalnych lub oddalane (SAB/Bk 31/02, SAB/Bk 37/02, II SAB/Bk 21/07), za wyjątkiem jednej, uwzględnionej wyrokiem z 04.06.2008 r. w sprawie II SAB/Bk 15/08, którym WSA w Białymstoku zobowiązał PPIS do zakończenia sprawy J. Ś. o stwierdzenie choroby zawodowej zakreślając stosowny termin. Od tego wyroku NSA w dniu 02.12.2008 r. w sprawie II OSK 1302/08 oddalił skargę kasacyjną.

W wykonaniu powyższego zobowiązania organy Inspekcji Sanitarnej obydwu instancji stwierdziły brak podstaw do rozpoznania u J. Ś. choroby zawodowej wymienionej w pozycji 4 wykazu stanowiącego załącznik do rozporządzenia z 18.11.1983 r. w sprawie chorób zawodowych (decyzja Inspektora Powiatowego z [...].02.2009 r. i decyzja Inspektora Wojewódzkiego z [...].04.2009 r. uchylająca decyzję pierwszoinstancyjną i stwierdzająca brak podstaw do rozpoznania konkretnej choroby zawodowej: przewlekłego zapalenia oskrzeli wywołanego działaniem substancji toksycznych – aerozoli drażniących). Przedmiotowe rozstrzygnięcia zostały wydane z powołaniem się na orzeczenie lekarskie P. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy z [...].05.2008 r. nr [...] – negatywne dla J. Ś. Organy ustaliły, że strona nie składała wniosku o ponowne badanie przez jednostkę orzeczniczą wyższego stopnia, stąd wskazane orzeczenie lekarskie uznano za ostateczne.

Powyższe decyzje zostały wyeliminowane z obrotu prawnego przez WSA w Białymstoku wyrokiem z 08.10.2009 r. w sprawie II SA/Bk 338/09 z przyczyn procesowych. Sąd, wskazując na związanie oceną prawną zawartą w wyroku z 23.08.2000 r. w sprawie SA/Bk 1507/99, stwierdził niezastosowanie się przez organy do stanowiska składu orzekającego. Wskazał, że nie przeprowadzono wyczerpującego postępowania dowodowego weryfikującego podane przez skarżącego informacje o występowaniu szkodliwych warunków dla zdrowia w miejscu jego pracy na przełomie 1995 i 1996 r. (zadymienie z wózka widłowego i zapylenie z rozsypanych nawozów sztucznych). Sąd zwrócił uwagę, że skarżący konsekwentnie wskazywał na przekroczenie w zakładzie pracy dopuszczalnych norm poziomu zapylenia czy też zadymienia, co – mimo braku stosownych pomiarów w tym czasie – można było zweryfikować przesłuchując świadków. Skład orzekający wskazał, że skarżący składał wnioski dowodowe (o przesłuchanie świadków), które nie zostały uwzględnione, mimo ciążącego na organie obowiązku dążenia do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy. Dlatego, zdaniem sądu, stan rozpoznawanej sprawy nie został należycie wyjaśniony. Polecono ponowienie postępowania wyjaśniającego przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności sprawy i jednoznaczne ustalenie warunków pracy w okresie zatrudnienia skarżącego, w tym na podstawie zeznań świadków.

W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ skoncentrował uwagę na przesłuchaniu kilkunastu świadków zawnioskowanych przez J. Ś. i J. O. (pracodawcy). Również w dniu 10.02.2011 r. sporządzono kartę oceny narażenia zawodowego oraz uzyskano stanowisko P. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy, w którym – po zapoznaniu się z nowymi dowodami (oceną narażenia zawodowego, protokołami przesłuchań świadków) - jednostka ta podtrzymała swoje orzeczenie nr [...].

Decyzją nr [...] z [...].04.2011 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny stwierdził u J. Ś. brak podstaw do uznania choroby zawodowej pod nazwą: przewlekłe zapalenie oskrzeli wywołane działaniem substancji toksycznych, aerozoli drażniących – w razie stwierdzenia niewydolności narządu oddechowego, wymienionej pod poz. 4 wykazu stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z 18.11.1983 r. w sprawie chorób zawodowych. Organ dokonał następujących ustaleń.

J. Ś. był zatrudniony w zakładzie A J. O. w S. na stanowisku pracownika technicznego oraz operatora wózka widłowego o napędzie spalinowym. Zatrudnienie miało miejsce w okresie 15.12.1995 r. - 17.06.1996 r. i było ostatnim miejscem aktywności zawodowej strony, która od tego czasu przebywa na rencie. Do zakładu został przyjęty bez wstępnych badań lekarskich oraz bez wyposażenia w odzież roboczą i środki ochrony osobistej. Głównym obowiązkiem strony było wykonywanie napraw konserwatorskich, a w czasie wolnym J. Ś. przewoził wózkiem spalinowym widłowym palety z nawozami sztucznymi pakowanymi w worki foliowe zgrzewane fabrycznie, posiadające stosowne certyfikaty bezpieczeństwa. W zakładzie pracy występowały śladowe ilości soli potasowej. Na podstawie zeznań świadków organ ustalił, że worki z nawozami rzadko ulegały uszkodzeniu powodując wysypanie nawozów (zeznania T. K., P. B., C. M., E. Ż.). Nie potwierdziły się również twierdzenia strony o dużym zadymieniu spowodowanym pracą wózka widłowego. Świadkowie zeznali, że występujące zadymienie nie utrudniało pracy (zeznania S. O., P. B. i E. Ż.), także osobom cierpiącym na alergię (T. K.), a do magazynu miało dostęp powietrze przez szerokie i wysokie drzwi oraz liczne ubytki w oknach. Organ ocenił zeznania powyżej wymienionych osób jako wiarygodne i wzajemnie się uzupełniające, czego nie stwierdził odnośnie zeznań świadka Z. W. – odosobnionych i nieznajdujących potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy. Ustalił, że w okresie zatrudnienia strony nie przeprowadzano kontroli warunków pracy, natomiast kontrolę sanitarną przeprowadził PPIS w grudniu 1997 r. nie stwierdzając nieprawidłowości w składowaniu nawozów, zapylenia z uszkodzonych worków czy zadymienia spalinami, a stwierdzając prawidłową wentylację pomieszczeń. Również w trakcie kontroli Państwowej Inspekcji Skupu i Przetwórstwa Artykułów Rolnych (wrzesień 1998 r.), Państwowej Inspekcji Pracy (lipiec 1999 r.), Podlaskiej Spółdzielni Produkcyjno – Usługowo – Handlowej Zakład Usług Technicznych (październik 2000 r.) nie stwierdzono uchybień normom sanitarnym i technicznym w zakresie magazynowania środków chemicznych i eksploatacji urządzeń, jak również normom stężenia czynników szkodliwych dla zdrowia. Żaden kontrolujący nie zalecił zainstalowania dodatkowej wentylacji. W zakładzie pracy nie wystąpił też przypadek choroby zawodowej. To uprawniało do wniosku o braku związku przyczynowego między schorzeniem strony a pracą w kontrolowanym zakładzie. Organ nie uznał za konieczne dopuszczenie dowodu z przesłuchania J. Ś. i J. O. w charakterze strony stwierdzając wyjaśnienie wszystkich istotnych w sprawie okoliczności na podstawie już zgromadzonego materiału dowodowego oraz znajomość stanowisk tych osób w sprawie (wielokrotnie przedkładały pisma procesowe). Podobnie organ ocenił jako niemogące wnieść niczego istotnego do sprawy zawnioskowane przez stronę dowody z ekspertyzy w sprawie szkodliwości nawozów, wizji lokalnej czy przesłuchania innych świadków, bowiem okoliczności mające być tymi dowodami stwierdzone zostały, w ocenie organu, wykazane innymi dowodami. Zdaniem organu związku choroby z pracą nie potwierdza także przebieg choroby J. Ś., który w okresie zatrudnienia w A tylko dwukrotnie przebywał na zwolnieniu lekarskim (z powodu grypy i zapalenia oskrzeli) i nie był hospitalizowany, co miało miejsce dopiero po prawie dwóch latach od ustania kontaktu z czynnikami szkodliwymi. Wówczas dopiero zdiagnozowano obturacyjne zapalenie oskrzeli, a następnie przewlekłe zapalenie oskrzeli z zaleceniem unikania pracy w zapyleniu, w kontakcie ze szkodliwymi czynnikami fizycznymi i chemicznymi. Kolejne badania wypadały w przeważającej części ujemnie (testy naskórkowe z alergenami zawodowymi, spirometria, sprawność wentylacyjna, przepływowa), za wyjątkiem testów skórnych z listopada 2000 r. z alergenem Acarus siro. W sprawie uzyskano orzeczenie lekarskie P. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy Poradni Chorób Zawodowych w B. z [...].05.2008 r. nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, który to wniosek stanowczo podtrzymała jednostka w pismach z 02.02. i 23.03.2011 r. Organ podkreślił, że strona była kierowana na badanie do Instytutu Medycyny Pracy w Ł. w dniu 18.02.2002 r. i wielokrotnie pouczana o konieczności poddania się takim badaniom, jednak nie dostosowała się do pouczeń. Wskazano, że orzeczenie lekarskie w przedmiocie zawodowej etiologii choroby jest w zakresie medycznym wiążące dla organu inspekcji sanitarnej, który poddaje je ocenie wyłącznie formalnej, a ta w sprawie wypada pozytywnie. Lekarze wyczerpująco wyjaśnili swoje stanowisko po analizie zgromadzonej dokumentacji, stwierdzając brak kryteriów klinicznych choroby zawodowej, w szczególności brak trwałego upośledzenia sprawności wentylacyjnej płuc, ujemne testy skórne z zestawem pospolitych alergenów środowiskowych i zawodowych, bardzo krótki okres narażenia – 6 miesięcy. Oceniono, że rozpoznanego schorzenia nie można zaliczyć do chorób zawodowych, bowiem nie spełnia warunku następstwa ostrego zatrucia gazami drażniącymi, obiektywnie udokumentowanego i z wykazaniem zależności i ciągłości objawów przewlekłego zapalenia oskrzeli z ostrym zatruciem oraz nie spełnia warunku przewlekłego narażenia na pyły i gazy drażniące trwającego co najmniej 10 lat. Podkreślono, że jednostka medyczna podtrzymała swoje orzeczenie nr 46/2008 również po przeanalizowaniu dodatkowo zgromadzonego materiału dowodowego. Oceniono, że jest ono rzetelne i może być podstawą orzeczenia organu inspekcji sanitarnej, w tym także dlatego, że koresponduje z orzeczeniami wydanymi jako pierwsze w sprawie (z [...].08.1998 r. i z [...].06.1999 r. [...] wydanym przez Instytut Medycyny Pracy) oraz orzeczeniami biegłych z postępowań cywilnych z powództwa J. Ś. przeciwko byłemu pracodawcy. W postępowaniu V U [...] biegli z zakresu pulmonologii, alergologii i medycyny pracy wykluczyli związek schorzenia z warunkami pracy w zakładzie A, a powództwo o odszkodowanie i rentę zostało prawomocnie oddalone. Organ wskazał, że uwzględniono dokumentację medyczną, na którą powoływał się J. Ś. (karta informacyjna i wyniki badań z Kliniki Alergologii i Chorób Wewnętrznych AM w B. z 22.11.2000 r. i 01.12.2000 r., wyniki badań z Centrum Leczenia Oparzeń S. Ś., wyniku spirometrii z 2005 r. ze Szpitala Ogólnego w W. M.). Nie podważają one orzeczenia lekarskiego nr [...] w zakresie medycznym – stwierdzenia przewlekłego zapalenia oskrzeli, natomiast nie dowodzą też związku schorzenia z pracą zawodową w A i nie spełniają warunków postawionych orzeczeniom wydanym przez jednostki uprawnione do orzekania o rozpoznaniu choroby zawodowej. Stwierdzając brak związku przyczynowego między zdiagnozowanym przewlekłym zapaleniem oskrzeli a zatrudnieniem strony w zakładzie A orzeczono brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył J. Ś. zarzucając nieprawidłowość podejmowanych czynności procesowych, będących, jego zdaniem, naruszeniem prawa kwalifikowanym do postępowania karnego. W szczególności zwrócił uwagę na utrudnianie zgłoszenia wystąpienia choroby zawodowej, współpracę organów inspekcji sanitarnej z byłym pracodawcą, nieprawidłowe skierowanie na badania do Instytutu Medycyny Pracy. Wskazał, że nie uwzględniono wniosku dowodowego o przesłuchania stron i przeprowadzenie wizji lokalnej w A.

Zaskarżoną decyzją z [...].06.2011 r. utrzymano w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne z [...].04.2011 r. jako zgodne z prawem, w tym wydane po zastosowaniu się do wytycznych zawartych w wyroku WSA w Białymstoku w sprawie II SA/Bk 339/09. Organ II instancji dokonał identycznych jak w uzasadnieniu pierwszoinstancyjnym ustaleń faktycznych i wyprowadził identyczne wnioski prawne – stwierdzając brak podstaw do uznania związku między zdiagnozowanym u J. Ś. schorzeniem w postaci przewlekłego zapalenia oskrzeli a jego zatrudnieniem w zakładzie A. Stwierdził w szczególności, że zgromadzony materiał dowodowy pozwala przyjąć występowanie analogicznych warunków wykonywania pracy w okresie spornego zatrudnienia, jak i w kilka lat po jego zakończeniu (na podstawie zeznań świadków i wyników kilkukrotnych kontroli). Zaprzecza to twierdzeniom strony o wykonywaniu pracy w warunkach znacznego zapylenia i zadymienia oraz ustaleniu związku przyczynowego między chorobą a warunkami pracy. Organ odwoławczy zaakceptował jako przekonujące wnioski Inspektora Powiatowego o braku konieczności przeprowadzania dodatkowych dowodów: przesłuchania stron (z uwagi na liczne, pisemne wyjaśnienia składane w toku postępowania), wizji lokalnej w zakładzie pracy (mając na uwadze piętnastoletni upływ czasu od daty zatrudnienia), ekspertyzy w sprawie szkodliwości nawozów (z uwagi na dołączone do akt certyfikaty bezpieczeństwa) i przesłuchania innych świadków, uznając za udowodnione okoliczności na które wskazane środki miałyby zostać przeprowadzone. Organ podkreślił konieczność stwierdzenia związku między schorzeniem a warunkami pracy – dla oceny wystąpienia choroby zawodowej i to przy dopełnieniu warunków wynikających z rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych z 1983 r., które wymaga (dla przewlekłego zapalenia oskrzeli) wykazania ostrego zatrucia gazami drażniącymi lub co najmniej dziesięcioletniej ekspozycji na czynniki szkodliwe dla zdrowia, a ponadto stwierdzenia niewydolności narządu oddechowego ujawnionej w czasie narażenia zawodowego lub nie później niż po 5 latach od jego przerwania. Właściwa jednostka medyczna orzecznicza nie stwierdziła powyższych okoliczności w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, co doprowadziło do wydania negatywnego orzeczenia wykluczającego zawodową etiologię schorzenia (nr [...]), podtrzymanego jednoznacznie po uzupełniającej analizie materiału dowodowego. To orzeczenie w zakresie rozpoznania medycznego jest zgodne z pozostałymi znajdującymi się w aktach sprawy: z [...].08.1998 r. (Poradni Chorób Zawodowych w Ł.), z [...].06.1999 r. (Instytutu Medycyny Pracy), a także z opiniami biegłych ze spraw cywilnych i nie zostało podważone przez żadne rozpoznanie medyczne wynikające z dokumentów przedłożonych przez stronę, sporządzonych po hospitalizacji w roku 1998. Organ sanitarny II instancji wskazał na związanie merytoryczne orzeczeniem medycznym, jeśli brak jest podstaw do zakwestionowania jego formalnej poprawności, co ma miejsce w sprawie niniejszej. Wskazał, że strony były informowane o przebiegu postępowania i miały możliwość zapoznania się z materiałem dowodowym przed wydaniem rozstrzygnięcia, a zarzuty natury karnej strona powinna zgłosić właściwym organom ścigania.

Skargę na powyższą decyzję złożył do sądu administracyjnego J. Ś. wnosząc o jej uchylenie i zarzucając naruszenie zasad prowadzenia postępowania dowodowego (art. 77 i 80 Kpa) oraz całkowite zignorowanie wytycznych z wyroku WSA w Białymstoku ze sprawy II SA/Bk 338/09. Zdaniem skarżącego organ pominął zeznania świadków P. G., S. G., J. W., S. O., Z. W. na okoliczność szkodliwych warunków pracy i braku sprzętu bhp oraz innego niż wykazany przez pracodawcę okresu zatrudnienia (11 a nie 6 miesięcy), nieprofesjonalne i stronnicze (z udziałem żony pracodawcy) przesłuchanie tych świadków, pominięcie zeznań innych osób na okoliczność istnienia korupcji w zakładzie pracy (zeznania Z. W., J. W., M. G.), pominięcie zeznań S. O. złożonych przed funkcjonariuszem policji stwierdzających niekorzystne warunki pracy u J. O., pominięcie dokumentacji medycznej z S. Ś., uwzględnienie stwierdzających nieprawdę formularzy postępowania wyjaśniającego (z 27.01.1999 r. i z 08.01.2002 r.) dotyczących występowania u pracodawcy czynników szkodliwych dla zdrowia i wyposażenia stron w sprzęt ochrony osobistej. Zdaniem skarżącego nie było podstaw stawiania się na kolejne badania lekarskie w sytuacji, gdy brak było dokumentacji na temat faktycznego stanu czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy z okresu jego zatrudnienia, który to brak był zawiniony przez pracodawcę. Wskazał, że przed zatrudnieniem w A jego stan zdrowia był nieskazitelny, dzięki czemu mógł pracować w wojskowej jednostce specjalnej. Zignorowano również jego wnioski o przebadanie w Akademii Medycyny Sądowej w G. (składane w postępowaniu cywilnym). Wskazał na kilkakrotne przesłuchania świadków, którzy pod wpływem organów zmieniali zeznania na coraz bardziej niekorzystne dla niego oraz na stwierdzanie w wywiadach epidemiologicznych okoliczności niemających odniesienia do okresu jego zatrudnienia (np. zgodnych z normami warunków pracy). Wskazał, że przed pracą w A nie cierpiał na dolegliwości ze strony układu oddechowego, a pojawiły się one dopiero wówczas, gdy w tym zakładzie rozpoczął pracę. Zakwestionował stwierdzenie, jakoby krótki okres zatrudnienia wykluczał związek schorzenia z czynnościami zawodowymi. Wskazał, że orzeczenie lekarskie ma charakter opinii podlegającej ocenie organu, której w sprawie rzetelnie nie przeprowadzono. Nie uwzględniono w szczególności możliwej z biegiem lat poprawy warunków pracy w zakładzie A. Zdaniem skarżącego przedłożona przez niego dokumentacja medyczna z 2000 r. z Kliniki Alergologii i Chorób Wewnętrznych Akademii Medycznej w B. wystarczająco dowodzi wystąpienia związku schorzenia z pracą zawodową w okresie pięciu lat od zakończenia zatrudnienia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację z uzasadnienia zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 31.01.2012 r. skarżący sprecyzował zarzuty jako: nieprzeprowadzenie dowodów z przesłuchania stron (jego i J. O.), uniemożliwienie złożenia kopii protokołów z zeznań świadków, w tym S. O., złożonych w postępowaniu karnym, błędne ustalenie okresu zatrudnienia jako pół roku a nie prawie rok. Następnie przyznał, że organ przesłuchał wszystkich świadków za wyjątkiem pracodawcy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje:

Skarga podlega uwzględnieniu, bowiem sąd z urzędu i niezależnie od zarzutów zgłoszonych w skardze stwierdził wydanie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Do działania z urzędu uprawnia i zobowiązuje sąd przepis art. 134 § 1 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany wnioskami i zarzutami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Przedmiotem sprawy niniejszej jest spór o stwierdzenie wystąpienia choroby zawodowej, toczący się od 1998 r., w którym wielokrotnie wypowiadały się organy administracyjne obydwu instancji oraz dwukrotnie merytorycznie sąd administracyjny: w wyroku z 23.08.2000 r. w sprawie SA/Bk 1507/99 i ostatnio w wyroku z 08.10.2009 r. w sprawie II SA/Bk 338/09. Kwestia wcześniejszego orzekania przez tutejszy sąd ma istotne znaczenie z uwagi na treść art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, że obecnie rozpoznający sprawę skład orzekający jest podporządkowany dokonanej w poprzednich wyrokach wykładni prawa materialnego i procesowego oraz wskazówkom co do braków materiału dowodowego, które zdaniem poprzednich składów należało w sprawie wyjaśnić.

W treści uzasadnień wyroków z 23.08.2000 r. i z 08.10.2009 r. dominuje jedna podstawowa wskazówka – konieczność wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. W sprawie wcześniejszej zwrócono uwagę na obowiązek uzyskania orzeczeń lekarskich "zawierających nie tylko konkluzje, ale także uzasadnienie z ustosunkowaniem się do dokumentów przedstawionych przez skarżącego i dotyczących stwierdzonej w nich choroby, a także ustalenia warunków w zakładzie pracy, w którym pracował skarżący z okresu zatrudnienia" (vide s. 5, 6 uzasadnienia w sprawie SA/Bk 1507/99). W sprawie II SA/Bk 338/09 stwierdzono niewykonanie wytycznych z poprzedniego postępowania przed sądem i polecono "przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności sprawy i na tej podstawie jednoznaczne ustalenie warunków w zakładzie pracy". Organ miał w szczególności przesłuchać zawnioskowanych przez skarżącego świadków na okoliczność występowania szkodliwych warunków pracy w okresie jego zatrudnienia w A (vide s. 7 uzasadnienia wyroku w ostatnio wskazanej sprawie).

W ocenie składu orzekającego choć działania organów po wydaniu obydwu wyroków, w szczególności wyroku w sprawie II SA/Bk 338/09, w sposób zauważalny zmierzały do zrealizowania wytycznych sądu, o czym świadczy uzupełnienie postępowania wyjaśniającego o nowe dowody (zeznania kilkunastu świadków) i sporządzenie nowej karty oceny narażenia zawodowego, to nie uniknięto nieprawidłowości mogących rzutować na wynik sprawy. Dotyczyły one charakteru wypowiedzi jednostki medycznej, która to wypowiedź, będąca w istocie pisemnym uzupełnieniem własnego wcześniejszego orzeczenia nr [...] i niemająca wymaganej przepisami formy orzeczenia lekarskiego, przesądziła o negatywnym dla organu inspekcji sanitarnej wyniku kontroli sądowej.

Postępowanie w sprawie niniejszej toczyło się w oparciu o przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z 18.11.1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 z późn. zm.), mimo że zaskarżona decyzja została wydana w 2011 r. Wybór tego aktu prawnego było prawidłowy, co wynika z przepisów intertemporalnych. Zgodnie z § 11 ust. 2 obecnie obowiązującego rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych – z 30.06.2009 r. (Dz. U. Nr 105, poz. 869) postępowanie w sprawie zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych, wszczęte i niezakończone przed dniem 03.09.2002 r., są prowadzone na podstawie przepisów obowiązujących w dniu ich wszczęcia. Postępowanie dotyczące choroby zawodowej skarżącego wszczęto w 1998 r., zatem wybór rozporządzenia z 1983 r., w świetle powyższej regulacji, nie budzi wątpliwości.

W § 10 ust. 1 ostatnio wymienionego aktu prawnego wskazano, że właściwy ze względu na siedzibę zakładu pracy inspektor sanitarny wydaje decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej lub decyzję o braku podstaw do jej stwierdzenia – w oparciu o orzeczenie lekarskie medycznej jednostki organizacyjnej wskazane w §8 tego rozporządzenia oraz wyniki dochodzenia epidemiologicznego. Jednostki organizacyjne właściwe do rozpoznawania chorób zawodowych, a więc wydające orzeczenia będące podstawowym dowodem w postępowaniu przed państwowym inspektorem sanitarnym w sprawie takiej choroby, wskazano w § 7 ust. 1 rozporządzenia jako m.in. poradnie chorób zawodowych, kliniki chorób zawodowych, oddziały chorób zawodowych wchodzące w skład odpowiednich zakładów społecznej służby zdrowia, akademii medycznych, instytutów naukowo – badawczych.

Reasumując państwowy inspektor sanitarny orzekając w sprawie choroby zawodowej powinien był dysponować orzeczeniem lekarskim właściwej jednostki medycznej, stanowiącej istotny dowód w sprawie. Jakie wymagania ma spełniać to orzeczenie – wskazał tutejszy sąd w sprawie SA/Bk 1507/99, podkreślając wymaganie jego wszechstronnego uzasadnienia z ustosunkowaniem się do całości zgromadzonego materiału dowodowego (vide fragment uzasadnienia tego wyroku wyżej cytowany).

W ocenie sądu w sprawie niniejszej zaskarżona decyzja i decyzja pierwszoinstancyjna zostały wydane faktycznie bez uzyskania takiego aktualnego orzeczenia. Organy powoływały się co prawda na orzeczenie lekarskie nr [...] negatywne dla skarżącego, jednak zakres o jaki uzupełniono wówczas postępowanie dowodowe, zdezaktualizował znaczną część uzasadnienia wskazanego orzeczenia lekarskiego. W międzyczasie organ, wykonując zalecenia z wyroku w sprawie II SA/Bk 338/09, przesłuchał kilkunastu świadków na okoliczność występowania w okresie zatrudnienia skarżącego szkodliwych warunków pracy oraz sporządził nową kartę oceny narażenia zawodowego. Do dowodów tych, stanowiących - jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji - jeden z istotnych elementów końcowego rozstrzygnięcia, powinna ustosunkować się jednostka medyczna orzekająca w sprawie choroby zawodowej. To ustosunkowanie się w rozpoznawanym przypadku, ze względu na zakres uzupełnienia postępowania wyjaśniającego, powinno nastąpić w drodze wydania nowego orzeczenia lekarskiego. Zgodnie z § 7 ust. 4 rozporządzenia z 1983 r. jednostki medyczne wydają orzeczenie na podstawie informacji o zagrożeniach zawodowych, wyników dochodzenia epidemiologicznego w środowisku pracy, dokumentacji dotyczącej przebiegu zatrudnienia, wyników przeprowadzonych badań klinicznych i dokumentacji lekarskiej. Orzeczenie lekarskie, co wskazał sąd w sprawie SA/Bk 1507/09, powinno zatem uwzględniać cały materiał dowodowy zgromadzony w sprawie.

Inaczej rzecz ujmując można sformułować tezę, że w każdym przypadku postępowania o stwierdzenie choroby zawodowej, w którym po wydaniu orzeczenia lekarskiego nastąpi uzupełnienie materiału dowodowego w znacznym zakresie, w szczególności gdy nowe dowody przeprowadzono na okoliczność faktów istotnych dla rozstrzygnięcia, konieczne jest wydanie nowego orzeczenia lekarskiego, którego diagnoza zostanie sformułowana po rozpatrzeniu nowego materiału dowodowego.

W ocenie sądu tak w niniejszym przypadku się nie stało.

Z akt wynika co prawda, że Powiatowy Inspektor Sanitarny podejmował próbę uzyskania nowego orzeczenia lekarskiego: pismo do P. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy z 11.02.2011 r., w którym wnosił o to wprost (k. 16 tomu VI akt administracyjnych), pismo z 07.03.2011 r., w którym wskazywał na prawo pracownika do odwołania się od orzeczenia lekarskiego będącego podstawą decyzji inspekcji sanitarnej (k. 23 tomu VI), jednak wymieniony Ośrodek występujący w sprawie jako jednostka medyczna orzecznicza I stopnia konsekwentnie i w formie pisma procesowego podtrzymywał dotychczasowe stanowisko. W ocenie sądu nie było to prawidłowe, bowiem uniemożliwiło uzyskanie w sprawie nowego orzeczenia lekarskiego, uwzględniającego cały materiał dowodowy.

Podsumowując stwierdzić trzeba, że uchylanie się Ośrodka Medycyny Pracy od wydania nowego orzeczenia należy ocenić jako błędne i pozbawione podstaw prawnych, co nie zmienia faktu, że zaważyło na legalności decyzji Inspektora Sanitarnego.

O każdorazowej konieczności uzyskania orzeczenia lekarskiego po istotnym uzupełnieniu materiału dowodowego – w procedurze rozpoznawania chorób zawodowych prowadzonej na podstawie rozporządzenia z 1983 r. - świadczy porównanie jego treści z zapisami nowszych rozporządzeń dotyczących tej procedury (z 2002 r. i z 2009 r.). Wprowadzono w nich tryb występowania przez PPIS do lekarza orzecznika, który wydał orzeczenie, o dodatkowe uzasadnienie lub do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację (w obydwu rozporządzeniach jest to § 8 ust. 2). Takiego uprawnienia wprost nie przewidziano w rozporządzeniu z 1983 r., co dodatkowo wzmacnia tezę, że zwłaszcza w przypadku istotnego uzupełnienia materiału dowodowego powinno zostać wydane nowe orzeczenie lekarskie. Jego brak w sprawie niniejszej, choć przyznać trzeba, że nie w pełni zawiniony przez organ, uniemożliwiał ocenę zaskarżonych decyzji jako zgodnych z prawem.

Dodatkowym argumentem za tezą o konieczności uzyskania w sprawie nowego orzeczenia jest to, że jego brak wykluczał skarżącemu możliwość złożenia wniosku o przeprowadzenie nowego badania przez właściwą jednostkę medyczną odwoławczą wskazaną w § 9 ust. 1 rozporządzenia z 1983 r. Jest to wadliwość mająca charakter ograniczenia uprawnień procesowych strony, co w rozpoznawanej sprawie było istotnym uchybieniem formalnym dyskwalifikującym rozstrzygnięcie kończące.

Reasumując doszło w sprawie do naruszenia procedury wydawania orzeczeń w sprawie stwierdzania choroby zawodowej tj. do uchybienia § 10 ust. 1 rozporządzenia z 1983 r., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Już ta tylko nieprawidłowość uzasadniała uchylenie decyzji zaskarżonej i ją poprzedzającej na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a.

Niezależnie od powyższego sąd nie podziela zarzutów skargi dotyczących innych niż powyższe, dostrzeżone z urzędu przez sąd, braków postępowania wyjaśniającego. Organ wykonał zalecenia ze sprawy II SA/Bk 338/09 i przesłuchał wszystkich dostępnych świadków zawnioskowanych przez skarżącego i pracodawcę, którzy mogli posiadać informacje o warunkach zatrudnienia strony. Skarżący potwierdził ostatecznie ten fakt na rozprawie w dniu 31.01.2012 r. (k. 157 verte).

Nieskutecznie zarzucono również braki w materiale dowodowym poprzez niedołączenie protokołów zeznań świadka S. O. złożonych przed funkcjonariuszem Policji (przedłożonych w postaci kserokopii sądowi do akt). Protokoły te znajdują się w aktach administracyjnych na k. 27/7 w tomie IV (przesłuchanie z 2007 r.), na k. 9/7 tomu VII (przesłuchanie z 2006 r.). Nadto PPIS samodzielnie przesłuchał tego świadka (k. 45 tomu IV).

Trudno również uznać za skuteczny zarzut braku obiektywizmu organu w trakcie przesłuchiwania świadków, zwłaszcza że w trakcie większości przesłuchań skarżący był obecny i składał bez zastrzeżeń podpis pod protokołem (vide k. 105-112 tomu V, k. 4.1, 4.2, 4.4, 4.5, 11 tomu VI), a tego podpisu odmówił wyłącznie w dwóch sytuacjach: pod protokołem przesłuchania E. Ż. (k. 103 tomu V) i H. O. (k. 4.3 tomu VI).

Zdaniem składu orzekającego zasadnie organ ocenił brak podstaw do przeprowadzenia obecnie wizji lokalnej w zakładzie zatrudniającym skarżącego na przełomie lat 1995 – 1996. Oczywiste jest, że dowód ten jest nieprzydatny do ustalenia warunków pracy strony sprzed kilkunastu lat. Temu celowi służyć miały natomiast w szczególności zeznania świadków oraz inne dokumenty znajdujące się w aktach sprawy, w tym przedłożona na rozprawie przez pracodawcę kserokopia Rejestru Kontroli Sanitarnej z końca lat dziewięćdziesiątych (k. 159, która notabene znajduje się na k. 41/11 tomu IV akt administracyjnych).

W kwestii dopuszczenia dowodu z przesłuchania stron podzielić należy co do zasady stanowisko organu, że nie zawsze jest on niezbędny w postępowaniu. Dowód ten jest przeprowadzany, gdy po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały nie wyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy (art. 86 zd. 1 Kpa). Jeśli organ uznał w sprawie niniejszej, że taka sytuacja nie miała miejsca a zgromadzony materiał dowodowy jest wyczerpujący, mógł nie uwzględnić wniosku skarżącego o przesłuchanie jego i pracodawcy w charakterze strony.

Na obecnym etapie rozpoznawania sprawy sąd nie widzi jednak podstaw do zajmowania stanowiska w kwestii czy taki dowód byłby konieczny oraz do formułowania opinii, czy organ właściwie i wszechstronnie ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Wobec braku orzeczenia lekarskiego, stanowiącego istotny dowód w sprawie i konieczności jego uzyskania, co może również oznaczać konieczność uzyskania orzeczenia jednostki medycznej odwoławczej gdy strona złoży wniosek o ponowne badanie, niezbędne będzie powtórzenie przez organ oceny dowodów zgromadzonych w sprawie. Dlatego sąd w niniejszym uzasadnieniu mógł się wypowiedzieć wyłącznie w kwestii formalnej poprawności przesłuchania świadków czy konieczności przeprowadzenia dowodu z wizji lokalnej, a więc w kwestiach dających się ocenić na obecnym etapie sprawy. Przedwczesna byłaby natomiast opinia składu orzekającego co do tego, czy organ prawidłowo ocenił już zebrane dowody (zeznania świadków, dokumentację dotyczącą zatrudnienia strony oraz dokumentację medyczną uzyskaną przez stronę we własnym zakresie), czy co do konieczności dopuszczenia dowodu z przesłuchania stron w sytuacji, gdy nie cały materiał zebrano (brak orzeczenia lekarskiego). Przedmiotowej oceny organ będzie zobowiązany dokonać ponownie w rozstrzygnięciu wydanym po uzyskaniu ostatecznego orzeczenia lekarskiego. Wówczas też oceni konieczność dopuszczenia dowodu z przesłuchania stron oraz ustosunkuje się do nowego, niezgłaszanego wcześniej zarzutu skarżącego odnośnie błędnego ustalenia okresu jego zatrudnienia u J. O.

Reasumując stwierdzić należy, że brak nowego orzeczenia lekarskiego uniemożliwiał ocenę zaskarżonej decyzji i decyzji pierwszoinstancyjnej jako zgodnych z prawem. W konsekwencji organ w ponownie prowadzonym postępowaniu uzyska takie orzeczenie posiadające walor ostateczności (wydane w oparciu o przepisy rozporządzenia z 1983 r.), a następnie uwzględniając jego treść i mając na uwadze pozostały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, wyda rozstrzygnięcie w przedmiocie stwierdzenia lub braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. Przy czym wydanie nowego orzeczenia lekarskiego jest na obecnym etapie rozpoznawania sprawy obowiązkiem P. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy.

Stwierdzając naruszenie przepisów prawa jak wyżej sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.

W punkcie 2. wyroku na podstawie art. 152 p.p.s.a. stwierdzono niewykonalność zaskarżonych decyzji do czasu jego uprawomocnienia się.

W punkcie 3. wyroku przyznano pełnomocnikowi wynagrodzenie za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy (art. 250 p.p.s.a. w zw. z §18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28.09.2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.).