Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 434/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2004-08-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 632  Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 sierpnia 2004r Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia NSA Joanna Tuszyńska Sędziowie : NSA Anna Szkodzińska (spr) AWSA Wojciech Jakimowicz Protokolant : Grażyna Grzesiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 sierpnia 2004r sprawy ze skargi A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 28 grudnia 2000r., Nr : [...] w przedmiocie zmiany decyzji i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia skargę oddala


UZASADNIENIE

II SA/Kr 434/01

Uzasadnienie

Decyzją z dnia [...] października 2000 r. znak [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., na podstawie art. 43 ust. 2a w związku z art. 31 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej zmienił z urzędu, w części dotyczącej wysokości świadczenia przyznanego A. C., decyzje :

- z dnia 16 marca 1998 r. w sprawie przyznania zasiłku okresowego w okresie od marca do kwietnia 1998 r., określając kwotę zasiłki na 74,95 zł. miesięcznie,

- z dnia 8 lipca 1999 r. w sprawie przyznania zasiłku okresowego w okresie od lipca do września 1999 r., określając kwotę zasiłku na 176,42 zł. miesięcznie,

- z dnia 23 września 1999 r. w sprawie przyznania zasiłku okresowego w okresie od października do grudnia 1999 r., określając kwotę zasiłku na 176,95 zł. miesięcznie,

a ponadto zobowiązał A. C. do zwrotu kwoty 812 zł. tytułem nienależnie pobranych zasiłków za okres do 31 grudnia 2000 r.

W uzasadnieniu decyzji organ podał, że zmienianymi decyzjami przyznano A. C. kolejno zasiłki okresowe w kwotach : po 100 zł. miesięcznie; po 300 zł. miesięcznie i po 348 zł. miesięcznie. Ponieważ po uprawomocnieniu się tych decyzji wyszły na jaw nowe okoliczności dotyczące dochodów wnioskodawcy, postanowieniem z dnia 26 września 2000 r. wznowiono postępowanie. Z pisma Urzędu Miasta z dnia [...] września 2000 r. wynika, że A. C. przyznano dodatki mieszkaniowe : od 1 kwietnia 1997 r. do 30 września 1997 r. po 104,40 zł. miesięcznie; od 1 lutego 1998 r. do 31 lipca 1998 r. po 133,55 zł. miesięcznie; od 1 sierpnia 1999 r. do 31 stycznia 2000 r. po 207,58 zł. miesięcznie. Zatajenie tych dochodów spowodowało przyznanie zasiłków okresowych wyższych niż przewidziane przepisem art. 31 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Dokonano więc ponownego przeliczenia i wysokość zasiłków ustalono w następujący sposób ;

- w okresie marzec-kwiecień 1998 r. kryterium dochodowe rodziny wynosiło 777 zł. / na zainteresowanego 287 zł., na jego żonę 202 zł., na 2 dzieci powyżej 15 roku życia po 144 zł./, a dochód rodziny 702,05 zł. / pensja żony [...] zł., zasiłek wychowawczy żony 218,90 zł., zasiłki rodzinne w łącznej kwocie 58,20 zł. i dodatek mieszkaniowy w kwocie 133,55 zł. minus 80 zł. - alimenty świadczone na dziecko/ - różnica między tymi kwotami wynosiła 74,95 zł.,

- w okresie od sierpnia do grudnia 1999 r. kryterium dla osoby samotnie gospodarującej wynosiło 384 zł. /zainteresowany oświadczył, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe/, dochodem był zaś dodatek mieszkaniowy w kwocie 207,58 zł. - różnica między tymi kwotami wynosiła 176,42 zł.

Kwota 812 zł stanowi sumę zasiłków przyznanych i wypłaconych ponad tak wyliczone kwoty. W myśl art. 34 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej świadczenie nienależnie pobrane podlega zwrotowi.

W odwołaniu od tej decyzji A. C. wniósł o jej uchylenie, a ponadto zażądał skontrolowania i napiętnowania działań MOPS twierdząc, że jest szykanowany. Podał, że nigdy nie ukrywał, iż ubiegał się o dodatek mieszkaniowy. Dodatek ten nie stanowi dla niego dochodu, bo nie pomniejsza innych wydatków i nie jest dochodem w rozumieniu przepisów podatkowych. Podczas jednej z wizyt w Ośrodku poradzono mu, aby ubiegał się o dodatek mieszkaniowy, a on oświadczył, że taki już pobiera. To oświadczenie uruchomiło całą procedurę.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2000 r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., na podstawie art. 138 § 2 pkt. 1 kpa uchyliło decyzję organu I instancji i sprawę przekazało do ponownego rozpatrzenia.

Kolegium podało, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie wyczerpuje dyspozycji zawartych w art. 107 § 3 kpa. Ze zgromadzonego materiału wynika, że A. C. jest osobą bezrobotną, bez żadnych źródeł dochodu, samotnie gospodarującą, ojcem trojga dzieci, na utrzymanie których nie przekazuje żadnych środków. Korzystał z pomocy ośrodka w postaci bezpłatnych obiadów, zasiłku celowego i zasiłków okresowych.

Dalej Kolegium stwierdziło, że w odwołaniu A. C. podał, że "nikt nie pytał go o dodatek mieszkaniowy". W aktach sprawy nie ma żadnego dowodu na to, aby było inaczej. Nie ma też żadnego dowodu na okoliczność, że poinformowano odwołującego się o konieczności dostarczenia dokumentów świadczących o pobieraniu dodatku. Świadczenie zaś nienależnie pobrane oznacza świadczenie uzyskane na podstawie nieprawdziwych informacji w dokumentach oraz niepoinformowania organu o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Z wyjaśnień A. C. wynika, że nigdy nie ukrywał faktu pobierania dodatku, a był przekonany, że dodatek ten, przekazywany bezpośrednio do Spółdzielni, nie stanowi jego dochodu. Skoro A. C. nie został należycie pouczony, to organ winien rozważyć możliwość odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia nie tylko z tego powodu, że takie zobowiązanie niweczyłoby skutki udzielonej pomocy, ale też dlatego, że tylko zawiniona dezinformacja jest czynem karalnym. Poprzez niweczenie skutków przyznanej pomocy należy przede wszystkim rozumieć sytuację, w której konieczność zwrotu przekracza możliwości osoby korzystającej z pomocy. Kwestie powyższe nie były jednak przedmiotem analizy organu I instancji.

Kolegium podkreśliło, że nie może podjąć rozstrzygnięcia reformatoryjnego, bowiem w sprawie odstąpienia od żądania zwrotu świadczenia nienależnie pobranego orzeczenie zapada w ramach uznania administracyjnego.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego A. C. zarzucił, że Kolegium uchyliło się od merytorycznego rozpatrzenia sprawy, która od początku prowadzona była w warunkach nieważności. Podał, że w postępowaniu nie brał udziału i nie miał możliwości podnieść, że "uchylane przez MOPR decyzje" każdorazowo zaskarżał do SKO. Tylko zatem SKO, a nie organ I instancji mógł wznowić postępowanie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko. Podkreśliło, że organ I instancji zmienił z urzędu swoje decyzje na podstawie art. 43 ust. 2a ustawy, wg. którego właściwy organ może zmienić lub uchylić decyzję na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów lub jeżeli nastąpiły zmiany w sytuacji dochodowej lub osobistej osób otrzymujących świadczenie, a także jeżeli wystąpiły przesłanki o których mowa w ust. 4 i 5 oraz w art. 6 i art. 34 ust. 4a. Dodało, że w wyniku jego decyzji, w dniu 24 czerwca 2001 r. organ I instancji wydał decyzję "w sprawie uchylenia w całości decyzji z [...] października 2000 r. oraz odstąpienia od żądania zwrotu zasiłków okresowych w kwocie 812 zł.".

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył;

Skarga nie jest uzasadniona.

Przede wszystkim wskazać należy, że zaskarżona decyzja w części dotyczącej zmiany wysokości wcześniej przyznanych świadczeń wydana została na podstawie przepisu art. 43 ust. 2a ustawy o pomocy społecznej, a nie w wyniku wznowienia postępowań zakończonych decyzjami o przyznaniu tych świadczeń. Wskazany przepis stwarza, odrębne od wznowienia postępowania, uprawnienie organu do wzruszenia ostatecznej decyzji administracyjnej nawet na niekorzyść strony. W postępowaniu o zmianę decyzji, prowadzonym w oparciu o w/w przepis, nie mają więc zastosowania przepisy kodeksu postępowania administracyjnego dotyczące właściwości organu w postępowaniu wznowieniowym. Instytucja regulowana omawianym przepisem stanowi dopełnienie przepisu art. 163 kpa, zgodnie z którym "organ administracji może uchylić lub zmienić decyzję na mocy której strona nabyła prawo, także w innych przypadkach oraz na innych zasadach niż określone w niniejszym rozdziale, o ile przewidują to przepisy szczególne". Art. 43 ust. 2a ustawy o pomocy społecznej jest właśnie takim szczególnym przepisem, formułującym inaczej niż kpa przesłanki zmiany lub uchylenia decyzji, przy wskazaniu, że organem uprawnionym do takiego działania jest "organ właściwy". Ostatnio zacytowane sformułowanie nie stanowi pełnej regulacji, pozwalającej na ustalenie tego organu /w hierarchii opisanej w art. 17 kpa/, który dla omawianych spraw jest właściwy. W takiej sytuacji sięgnąć należy do tych przepisów kodeksowych, których "emanację" stanowi regulacja art. 43 ust 2a ustawy o pomocy społecznej. Niewątpliwie takim przepisem jest art. 155 kpa, wprowadzający do całego systemu prawa administracyjnego nadzwyczajny środek w postaci zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji, na podstawie której strona nabyła prawo. Zgodnie zaś z tym przepisem o zmianie lub uchyleniu decyzji decyduje ten organ, który tę decyzję wydał, lub organ wyższego stopnia. Stwierdzić więc należy, że zarzut skargi odnoszący się do braku właściwości organu w sprawie, nie jest uzasadniony.

Zaskarżona decyzja jest decyzją kasacyjną, przekazującą sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Zakres merytorycznej sądowej kontroli takiej decyzji ogranicza się do oceny, czy przesłanki wskazane stosowanym przepisem 138 § 2 kpa zostały spełnione, a więc w istocie do oceny czy sprawa wymagała przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego.

Organ odwoławczy wskazał przede wszystkim na potrzebę ponownego, dokładnego wyjaśnienia tej okoliczności, która dla rozstrzygnięcia miała fundamentalne znaczenie : czy w istocie pobrane przez skarżącego świadczenia były świadczeniami nienależnymi. Co prawda zawarta w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wypowiedź w tym zakresie nie jest precyzyjna, ta okoliczność jednak nie może mieć wpływu na ocenę jej zgodności z prawem. Prawdą bowiem jest, że organ I instancji w ogóle kwestii "nienależności" pobranego świadczenia nie wyjaśnił, ograniczając się jedynie do stwierdzenia, że powziął wiadomość o fakcie wcześniejszego pobierania przez skarżącego dodatku mieszkaniowego. Nie wykazał natomiast organ, aby zostały w sprawie spełnione opisane w pkt 6 ust. 2 art. 2a ustawy przesłanki pozwalające na uznanie pobranego świadczenia za nienależne.

Zauważyć też należy, że - zgodnie z art. 43 ust. 2a ustawy /w brzmieniu obowiązującym w dacie zaskarżonej decyzji/ - organ administracji, w sytuacjach tam wskazanych, może, a nie musi podjąć stosowną decyzję. Użyte w przepisie słowo "może" oznacza, że decyzja zapada w ramach uznania administracyjnego. W takiej zaś sytuacji, w sprawie niniejszej, zastosowanie ma przepis art. 138 § 3 / brzmieniu obowiązującym w dacie decyzji/ zgodnie z którym w sprawach należących do właściwości organów jednostek samorządu terytorialnego organ odwoławczy uprawniony jest do wydania decyzji uchylającej i rozstrzygającej sprawę co do istoty jedynie w przypadku gdy przepisy prawa nie pozostawiają sposobu jej rozstrzygnięcia uznaniu administracyjnemu. W pozostałych przypadkach organ odwoławczy ogranicza się do uchylenia decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia. Niezależnie więc nawet od tego, czy sprawa wymagała czy też nie przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, organ odwoławczy słusznie - przynajmniej w części dotyczącej zmian poprzednich decyzji przyznających świadczenia - dostrzegł brak swych uprawnień do wydania decyzji reformatoryjnej.

Wobec powyższego uchybienie organu odwoławczego polegające na wadliwym, czy też nieprecyzyjnym określeniu przepisu stanowiącego podstawę formalną rozstrzygnięcia /art. 138 § 2 pkt. 1/, uznać należy za nieistotne.

Ostatecznie stwierdzić trzeba, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a wobec tego skargę należało oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.