Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 563/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-09-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, ust 1a, 1b, ust. 5 pkt 2 lit a,
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska (spr.) Sędziowie WSA Tomasz Grossmann WSA Józef Maleszewski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 30 września 2022 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 czerwca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 30 czerwca 2022 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Ś. z dnia [...] maja 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania P. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką B. S..

Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z dnia 29 listopada 2021 r. P. S. zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką B. S.. Do wniosku załączono orzeczenie z dnia [...] r. o znacznym stopniu niepełnosprawności B. S..

Burmistrz Miasta i Gminy Ś. pierwotną decyzją z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...] odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnioskodawczyni argumentując, że nie zostały spełnione przesłanki z art. 17 ust. 1b oraz ust. 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003 r. (Dz. U. z 2020 r., poz. 111).

W wyniku odwołania P. S. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 22 marca 2022 r. nr [...] orzekło o uchyleniu zaskarżonej decyzji organu I instancji w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Kolegium wskazało, że organ I instancji bezpodstawnie nie zastosował w sprawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. w sprawie K 38/13 i wskazał jako podstawę decyzji odmownej art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. SKO poleciło także przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w zakresie przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy, tj. ustalenie czy małżonek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności oraz czy ze względu na inne okoliczności faktyczne o charakterze obiektywnym, osoba ta w ramach ciążącego ustawowego obowiązku alimentacyjnego jest w stanie mu zadośćuczynić.

Decyzją z dnia [...] maja 2022 r. Burmistrz Miasta i Gminy Ś. na podstawie art. 2 ust. 2, art. 3, art. 17, art. 18, art. 19, art. 20, art. 23, art. 24, art. 25, art. 26, art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615) ponownie odmówił przyznania P. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką B. S.. W uzasadnieniu swojej decyzji organ I instancji wskazał, że B. S. jest mężatką, która nie uzyskuje pomocy ze strony męża gdyż pozostaje z nim w konflikcie i nie utrzymuje z nim kontaktu. W ponownie prowadzonym postępowaniu ustalił dane z rejestru mieszkańców oraz rejestru PESEL małżonka B. S.. Organ wskazał, że po uzyskaniu adresu wystosował wezwanie do P. S., a w dniu [...] kwietnia 2022 r. skierował pismo do pracodawcy S. P.. Organ ustalił, że P. S. jest pracownikiem Z. i nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności. Dodatkowo w oparciu o oświadczenia P. S. organ potwierdził, że nie posiada on żadnego orzeczenia o niepełnosprawności oraz ustalił, że nie choruje i nie utrzymuje żadnych kontaktów z małżonką B. S.. Dodatkowo pracuje w systemie 4 zmianowym i nie zrezygnuje z pracy, aby sprawować opiekę nad żoną.

Zdaniem organu I instancji P. S. ma możliwość sprawowania opieki lecz odmawia jej sprawowania, gdyż nie zrezygnuje z pracy zawodowej, a to nie jest przesłanką, aby przyznać świadczenie pielęgnacyjne córce.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła P. S. zarzucając błędne zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowiącego o braku uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy nie może on mieć zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz zstępnego. W ocenie Odwołującej się, zastosowanie literalnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt. 2a ustawy prowadziłoby w okolicznościach przedmiotowej sprawy do sytuacji, w której pomimo istnienia w kręgu osób zobowiązanych do alimentacji członka rodziny - córka niepełnosprawnej, która chce i potrafi opiekować się niepełnosprawną matką, zostałaby tej opieki pozbawiona. Wskazała ponadto, że na małżonkach na podstawie art. 27 w zw. z art. 23 k.r.o. spoczywa obowiązek alimentacyjny w pierwszej kolejności, a więc z wyprzedzeniem innych osób. Wyłączenie z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, przyznawanego na osobę pozostającą w związku małżeńskim, małżonków tych osób, zobowiązanych wobec nich do alimentacji (a więc tych, na które państwo nakłada obowiązek opieki nad potrzebującą pomocy osobą najbliższą) naruszałoby konstytucyjne zasady równości i sprawiedliwości społecznej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 30 czerwca 2022 r. orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji.

W uzasadnieniu organ II instancji opisał stan faktyczny sprawy. Następnie przywołał art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnym. Następnie Kolegium szeroko argumentowało o konieczności zastosowania w niniejszej sprawie wyroku TK z dnia 21 października 2014 r. w sprawie K 38/13, czego organ I instancji nie uczynił.

Niezależnie od tego organ odwoławczy uznał, że decyzja odmowna musi być utrzymana ze względu na powoływaną przez organ I instancji przesłankę negatywną, wynikającą z art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem Kolegium organ I instancji prawidłowo ustalił, że P. S. nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, a do tego że w ramach ciążącego ustawowego obowiązku alimentacyjnego wynikającego z zwarcia i istnienia związku małżeńskiego, jest w stanie zadośćuczynić temu obowiązkowi alimentacyjnemu względem żony.

Kolegium wskazało, że przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny nie może jednak obejmować sytuacji, w których współmałżonek osoby wymagającej opieki ma obiektywną możliwość sprawowania opieki (pozwala mu na to wiek i stan zdrowia), lecz odmawia jej sprawowania. Organ II instancji podał, że fakt, iż P. S. wyprowadził się od żony i między małżonkami doszło do separacji faktycznej nie stanowi takich okoliczności, które obiektywnie uniemożliwiają sprawowanie opieki nad współmałżonkiem a wręcz przeciwnie są to okoliczności całkowicie zależne od woli współmałżonka. SKO podało, że w sytuacji zawarcia związku małżeńskiego tworzy się nowa rodzina, która nakłada na małżonków obowiązek wzajemnego wsparcia i pomocy, wyprzedzający obowiązek alimentacyjny krewnych. Przyznanie świadczenia osobie uprawnionej w dalszej kolejności do alimentacji możliwe byłoby tylko wtedy, gdy małżonek osoby niepełnosprawnej faktycznie, z przyczyn od siebie niezależnych i nie wynikających z jego woli, nie jest zdolny do sprawowania nad nią opieki, co nie miało miejsca w niniejszej sprawie.

Skargę na powyższą decyzję złożyła P. S. reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika. Zaskarżonej decyzji zarzuciła rażącą obrazę przepisów prawa materialnego tj. art. 17 ust 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że Skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy matka skarżącej pozostaje w związku małżeńskim, a jej współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym.

W związku z tym wniosła o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 czerwca 2022 r, nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Miejsko Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ś. z dnia [...] maja 2022 r., działającego z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy Ś., w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie P. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu wskazywała, że wykładnia językowa art. 17 ust 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych dokonana przez organ II prowadzi do wyników sprzecznych z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Świadczenie pielęgnacyjne, zdaniem Skarżącej, zgodnie z zamiarem ustawodawcy stanowić ma formę wsparcia rodziny pozostającej nie tylko w trudnej sytuacji materialnej, ale i faktycznej, spowodowanej koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą wymagającą tego ze względu na swój stan zdrowia. Pozostając bowiem wyłącznie przy wyniku wykładni językowej tego przepisu, należałoby uznać, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym małżonkiem przysługiwałoby wyłącznie współmałżonkowi, który sam legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, czyli takiemu, który faktycznej opieki nie może sprawować z uwagi na swoją własną niepełnosprawność. Poprzestanie na wykładni językowej i nie zastosowanie wykładni systemowej i celowościowej tego przepisu w ocenie Skarżącej nie jest wystarczające. Wykładnia celowościowa i systemowa uwzględnia konstytucyjne zasady równości wobec prawa i ochrony rodziny, a także nakazy zapewnienia rodzinie w uzasadnionych wypadkach prawa do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych oraz pomocy osobom niepełnosprawnym w zabezpieczeniu egzystencji.

Skarżąca podała, że negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, rozumiana w sposób bezwzględny, wywołuje daleko idące negatywne konsekwencje dla rodziny i małżeństwa. Otóż, gdy stan zdrowia obydwojga małżonków powoduje, że nie są oni w stanie być dla siebie wzajemnie wsparciem, pozostali członkowie rodziny, którzy chcą - a jednocześnie mają również obowiązek - sprawować nad nimi opiekę, nie mogą uzyskać świadczenia, które uzyskaliby, gdyby taki związek małżeński nie istniał. Tak rozumiany przepis zdaniem P. S. oznacza pewnego rodzaju sankcję dla osób pozostających w związku małżeńskim i w konsekwencji taka wykładnia nie może się ostać w świetle art. 18 Konstytucji RP. Zatem osoby pozostające w związku małżeńskim, których małżonkowie z uwagi na wiek lub stan zdrowia nie są w stanie sprawować nad nimi opieki, powinny być traktowane jednakowo, jak osoby, które w związku małżeńskim nie pozostają. Obydwie bowiem kategorie osób w jednakowym stopniu wymagać będą opieki osób trzecich.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga okazała się niezasadna.

W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej, co oznacza, że w zasadzie sąd administracyjny rozpoznając merytorycznie skargę nie przyznaje wnioskowanych świadczeń. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2022 r., poz. 329 z późn. zm., zwanej dalej – "p.p.s.a."). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie było rozstrzygnięcie dotyczące odmowy przyznania Skarżącej P. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką B. S..

W tym miejscu Sąd wskazuje, że organy administracji publicznej I i II instancji prawidłowo i w stopniu wystarczającym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ustaliły stan faktyczny sprawy, który Sąd przyjmuje i uznaje za podstawę do swoich dalszych rozważań. W sprawie niesporne było, że B. S. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz pozostaje w związku małżeńskim z P. S..

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111), zwanej dalej: "u.ś.r.", obowiązujące na dzień wydania zaskarżonej decyzji), a w szczególności art. 17.

Istotą sporu pomiędzy rozstrzygającymi sprawę organami a Skarżącą jest zagadnienie, czy dopuszczalna była w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego córce (Skarżącej) z tytułu rezygnacji z pracy w związku z opieką nad niepełnosprawną matką posiadającą orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym, w sytuacji, gdy matka Skarżącej pozostaje w związku małżeńskim.

Przechodząc do istoty rozstrzygnięcia przytoczyć należy przepisy mające zastosowanie w sprawie, mianowicie art. 17 ust. 1 u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Natomiast stosownie do art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Stosownie do art. 17 ust 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że zasadnie przyjął organ odwoławczy, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 roku, sygn. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Skutkiem powyższego wyroku TK nie może wykluczyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności po ukończeniu 18. roku życia, względnie 25. roku życia, u osoby podlegającej opiece, w przypadku gdy wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej.

Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przepis ten stanowi zatem jedną z przesłanek wyłączających przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Pozostawanie podopiecznego w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza - co do zasady - z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku. Ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. wyraźnie wskazał bowiem, że zobowiązanym do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym.

Podkreśla się bowiem w orzecznictwie, że zobowiązanie współmałżonka do sprawowania takiej opieki jest konsekwencją istnienia w sferze prawnej związku małżeńskiego, jako szczególnej więzi charakteryzującej się nie tylko elementami emocjonalnymi, ale także elementami natury prawnej. Z przepisu art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej K.r.o.) wynika bowiem, że małżonkowie mają w małżeństwie równe nie tylko prawa, ale także obowiązki, a ponadto, są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Podkreślenia wymaga, że nawet w przypadku ustania małżeństwa w wyniku rozwodu, stosownie do art. 60 § 1 K.r.o., małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i który znajduje się w niedostatku, może żądać od drugiego małżonka rozwiedzionego dostarczania środków utrzymania w zakresie odpowiadającym usprawiedliwionym potrzebom uprawnionego oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego. Przepis art. 130 K.r.o. wskazuje natomiast, że obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka.

Dopóki zatem istnieje związek małżeński, osoby w nim pozostające poddane są przedstawionym wyżej rygorom prawnym właśnie ze względu na istnienie między nimi prawnej więzi małżeństwa. Rygory te nie są bowiem wynikiem jedynie woli małżonków, lecz ich źródłem jest wola ustawodawcy, która stanowi dla obojga małżonków podstawę zgłaszania roszczeń w sferze opiekuńczej.

Należy mieć na względzie, że przepisy K.r.o. dotyczą obowiązku alimentacyjnego z punktu widzenia cywilnego, które nakładają obowiązek pomocy osobie potrzebującej. Cywilistyczna konstrukcja świadczeń alimentacyjnych nie może automatycznie przekładać się na regulacje dotyczące przyznawania świadczenia, o którym mowa w art. 17 ust. 1a u.ś.r. W sprawie nie jest kwestionowane to, kto ma obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej. Jednakże sprawowanie nad B. S. faktycznej opieki przez córkę nie może automatycznie prowadzić do uznania, iż fakt, że mąż B. S. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a nie wywiązuje się mimo takich możliwości, z określonego w K.r.o. obowiązku alimentacyjnego, uprawnia Skarżącą do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

Przyjąć należy, iż obowiązek alimentacyjny może polegać albo na świadczeniu określonych sum pieniężnych, albo na dostarczaniu w naturze określonej ilości produktów potrzebnych do życia, bądź też na osobistych staraniach. W sytuacji, gdy zobowiązany do alimentacji wybiera ten ostatni sposób wspomagania potrzebującej osoby mu bliskiej, polegający na rezygnacji z zatrudnienia po to, by osobistym staraniem wspierać tę osobę, z pomocą przychodzi mu Państwo. Osoba zobowiązana do alimentacji otrzymuje, w zaistniałej sytuacji, pomoc polegającą na przyznaniu jej tzw. świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 u.ś.r.). Świadczenie to jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę. Jest to bowiem określona przepisami kwota pieniężna, z którą wiąże się również opłacanie przez Państwo składek emerytalno-rentowych. Podkreślono, że pomoc świadczona w taki sposób przez Państwo jest przeznaczona dla konkretnych przypadków, to jest dla osób, które obciąża obowiązek alimentacyjny. Zaakcentowano, że obowiązek ten powstaje z mocy prawa, a nie z wyboru dokonanego w danej rodzinie przez jej członków (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16.11.2012 r., sygn. I OSK 1700/12, dostępny CBOSA). Jak dalej wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny, to nie rodzina decyduje, komu spośród jej członków winno być przyznane świadczenie pielęgnacyjne, a decyduje o tym przepis prawa. Obowiązek nie musi przybierać świadczenia pomocy w starań osobistych, a może polegać na np. opłaceniu osoby trzeciej, która tę opiekę zapewni. Może nią być również inny członek rodziny, który nie jest zobowiązany w danym momencie do alimentacji, choć mieści się w kręgu osób zobowiązanych do niej w dalszej kolejności, ale osoba ta w takiej sytuacji nie nabywa - z racji sprawowania opieki - prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (wyr. WSA w Poznaniu z 16 lipca 2020r., sygn. akt IV SA/Po 429/20, dostępne CBOSA).

Zatem przy rekonstrukcji normy prawnej będącej materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego w niniejszej sprawie należy również uwzględniać, że sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim przez inną osobę niż małżonek, lecz obciążoną obowiązkiem alimentacyjnym, w szczególności przez dziecko niepełnosprawnego małżonka, nie wyłącza możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej opiekę. Przyznanie tegoż świadczenia możliwe jest w sytuacji, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem sam nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale obiektywnie nie jest zdolny tego obowiązku wypełnić, a opiekę tą - niejako w zastępstwie małżonka - sprawuje osoba zobowiązana w dalszej kolejności do alimentacji na rzecz osoby wymagającej opieki. Rozstrzygnięcie o zasadności wniosku córki osoby wymagającej opieki wymaga poczynienia ustaleń i rozpoznania sprawy, co do tego, czy i ewentualnie w jakim zakresie P. S. jest w stanie sprawować opiekę nad niepełnosprawną żoną, a nie wyłącznie do stwierdzenia, że podopieczny pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (por. wyrok NSA z 18 listopada 2021 r., I OSK 744/21, LEX nr 3262668).

W niniejszej sprawie osoba wymagająca opieki B. S. pozostaje w związku małżeńskim z P. S.. Ustalono, że mąż B. S. nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności. Sam ten fakt nie wykluczał przyznania świadczenia pielęgnacyjnego córce P. S.. Jednakże w sprawie ustalono także, że nie zachodzą żadne inne okoliczności niezależne, które obiektywnie uniemożliwiałaby sprawowanie przez P. S. opieki nad żoną, do której jest zobowiązany z mocy przepisów ustawy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Faktem jest, że wyprowadził się od żony i między małżonkami doszło do separacji faktycznej. Słusznie jednak wskazuje Kolegium, że w okolicznościach niniejszej sprawy z obowiązku alimentacyjnego wobec żony nie zwalnia P. S. to, że pracuje w systemie czterozmianowym i nie chce rezygnować z wykonywanej pracy, a także to, że nie utrzymuje kontaktów z żoną. Oprócz braku woli P. S. nie istnieją przyczyny uniemożliwiające mu osobiste świadczenie tej opieki, względnie ewentualne pokrycie kosztów opieki nad żoną sprawowaną przez osobę trzecią. Takimi okolicznościami byłby np. wiek lub stan zdrowia P. S., na co słusznie wskazuje się w skardze, jednakże takie obiektywne okoliczności nie zaistniały w niniejszej sprawie. Organ prawidłowo ustalił, że mąż B. S. jest zdrowy i pracuje, a brak zapewnienia opieki nad żoną, czy to w formie osobistych starań, czy pokrycia odpowiednich kwot pieniężnych wynika z jego nieskrępowanej woli. Tak samo, Sąd ocenia, że obiektywną przesłanką uniemożliwiająca sprawowanie opieki nad B. S. przez jej męża w powyżej wskazanych formach nie może być okoliczność pozostawania małżonków w faktycznej separacji.

Biorąc pod uwagę zawartość akt sprawy należy wskazać, że zaskarżona decyzja oraz decyzja organu I instancji odpowiadają prawu, organ odwoławczy nie naruszył przepisów prawa materialnego, ani przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W tym stanie sprawy, Sąd oddalił skargę w całości na podstawie art. 151 p.p.s.a., jak orzekł w sentencji wyroku.

Niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym z uwagi na wniosek w tym zakresie złożony w treści skargi, a organ nie zażądał przeprowadzenia rozprawy (art. 119 pkt 2 p.p.s.a.).