Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1366/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-03-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 82 ust. 1
journal: Dz.U. 1998 nr 162 poz 1118
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Sławomir Antoniuk, Sędzia WSA - Joanna Kube, Sędzia WSA - Stanisław Marek Pietras (spraw.), , Protokolant - Dorota Kwiatkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 marca 2009 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia specjalnego - oddala skargę, - przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata M. S. kwotę 240 (dwieście czterdzieści złotych) oraz kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa złote i osiemdziesiąt groszy) stanowiącą 22% podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Prezes Rady Ministrów po rozpatrzeniu wniosku J. M. z dnia [...] kwietnia 2008 r., decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...], działając na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. z 2004 r. Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił przyznania dla wyżej wymienionego renty specjalnej. W uzasadnieniu podał, że świadczenie owo, w formie emerytury lub renty, Prezes Rady Ministrów może przyznać w szczególnie uzasadnionych przypadkach i w wysokości innej niż określone w ustawie, zaś decyzja ta ma charakter uznaniowy. Przy rozpatrywaniu takich wniosków, brana jest pod uwagę sytuacja bytowa wnioskodawcy, jednak nie stanowi ona jedynego kryterium przyznania świadczenia, bowiem może ono być przyznane osobie znajdującej się w trudnej sytuacji bytowej, niezdolnej do pracy z uwagi na wiek lub stan zdrowia, o ile w sprawie występują też inne okoliczności, wskazujące na jej szczególny charakter. Tymczasem okoliczności wynikające z wniosku i nadesłanych dokumentów, nie dają podstaw do przyznania tego świadczenia.

We wniosku do Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] czerwca 2008 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, J. M. nie zgodził się ze stanowiskiem organu i wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu podał, że organ nie rozpatrzył właściwie przedłożonych przez niego około 1000 stron dokumentów i powołał się na wniosek z dnia [...] lipca 2007 r. skierowany do Prezesa Sądu Najwyższego w przedmiocie postanowienia o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej. W dalszej części wskazał, że niedopuszczalne jest odstąpienie w zaskarżonej decyzji od dotychczasowego, obszernego orzecznictwa Sądu Najwyższego oraz nieuwzględnienie ciężkich urazów, jakich doznał w dzieciństwie w wyniku wypadku komunikacyjnego.

Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...], utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] czerwca 2008 r. i w obszernym uzasadnieniu – przytaczając argumentację zawartą już w powyższej decyzji – opisał faktyczną sytuację skarżącego. Mianowicie, dnia [...] lutego 1953 r., kiedy skarżący miał [...] lata, dwóch pijanych pracowników PKP wjechało wózkiem akumulatorowym wypełnionym dla własnych potrzeb drewnianymi belkami, na plac, gdzie przebywał on wraz z innymi dziećmi. Ponieważ wózek utknął w błocie, to kolejarze kazali mu go popchać i w tym momencie został wciągnięty przez koła, przejechany po plecach, a następnie przez głowę, po czym kierujący wózkiem ruszył i ponownie go przejechał. W wyniku tego wypadku skarżący doznał [...]. Sprawa karna została zatuszowana przed sądem i całą winę przypisano jego matce, zaś jeden ze sprawców zbiegł z miejsca zdarzenia i nie przyznał się do winy, a drugiego ukarano administracyjnie oraz karą sądową na 3 miesiące pozbawienia wolności. Ze względu na problemy finansowe i zdrowotne rodziców, nikt nie zajął się powyższą sprawą i dopiero gdy dorósł, zaczął upominać się o swoje prawa. Jednakże prowadzone przed sądami i różnymi organami oraz instytucjami sprawy, nie zakończyły się po jego myśli. W roku 1986 uzyskał drugą grupę inwalidzką z uwagi na stan zdrowia i obecnie otrzymuje rentę w wysokości [...] zł oraz dodatek mieszkaniowy w kwocie [...] zł, co daje łączny dochód w wysokości [...] zł i nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej. Jak wynika z dokumentacji zgromadzonej w sprawie, aktualnie mieszka sam w 2-pokojowym mieszkaniu należącym do zasobów komunalnych i jest ono czyste oraz skromnie wyposażone. Jego miesięczne opłaty kształtują się w granicach [...] zł. Reasumując, powyższe okoliczności – zdaniem organu – nie stanowią szczególnego przypadku dającego podstawę do przyznania świadczenia specjalnego. Z tego mianowicie powodu, że wnioskodawca nie wykazał podczas swojej działalności np. politycznej, naukowej, społecznej i gospodarczej, aby położył wybitne zasługi dla rozwoju kraju, a jego obecna sytuacja socjalno – bytowa jest rażąco niesprawiedliwa do tych dokonań. Ponadto organ nie może dokonywać oceny procesu sądowego, przebiegu postępowań sądowych, wyroków sądowych co do zasadności przyznania odszkodowania. Innymi słowy mówiąc świadczenia specjalne nie są świadczeniami zastępczymi. Wprawdzie sytuacja skarżącego jest niewątpliwie trudna, ale do udzielania stosownej pomocy są powołane ośrodki pomocy społecznej. Stąd też powyższe świadczenie nie może mieć charakteru socjalnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, J. M. nie zgodził się z zaskarżoną decyzją i – poza zarzutami przedstawionymi już we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy – stwierdził, że nie zapoznano się z całością materiału dowodowego. Zarzucił również, że z uwagi na długoletnie postępowania, Skarb Państwa "zarobił" na jego rencie, zaś stan jego zdrowia ulega pogorszeniu. W dalszej natomiast części zarzucił organowi, że nie przyłożył należytej wagi do wadliwości postępowań sądowych w jego sprawie i stwierdził, że w jego sprawie są spełnione podstawy przyznania świadczenia specjalnego i powołał się na opisane już zdarzenie z roku 1953. Wskazał ponadto, że w art. 117 § 3 k.c. ustawodawca wprowadził definicję wyjątkowych okoliczności i powołał się na stanowisko judykatury w tym względzie.

W odpowiedzi na skargę Prezes Rady Ministrów wniósł o jej oddalenie, a wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne dodał, że przebiegu oraz rezultatu spraw sądowych nie można uznać za szczególną okoliczność, zaś w dalszej części wskazał na orzecznictwo sądów w przedmiocie pojęcia "szczególnych okoliczności".

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania.

Skarga analizowana pod tym kątem podlega oddaleniu, bowiem zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. z 2004 r. Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Stanowi on, że Prezes Rady Ministrów w szczególnie uzasadnionych przypadkach może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie.

W celu dokonania prawidłowej wykładni pojęcia szczególnie uzasadnionych przypadków odwołać się należy do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 października 2006 r. sygn. akt P 38/05 (Dz. U. Nr 193, poz. 1429), w którym Trybunał uznał, że wspomniany wyżej przepis art. 82 ust. 1 ustawy, jest zgodny z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 67 ust. 1 Konstytucji. W uzasadnieniu tego wyroku wskazano, że w przepisie tym chodzi o uhonorowanie i zapewnienie godziwych warunków bytowych osobom, które mają wybitne, indywidualne, także w znaczeniu "niepowtarzalne" zasługi i osiągnięcia w określonej dziedzinie aktywności. Z uwagi na różnorodność, niepowtarzalność często nieporównywalność takich zasług i osiągnięć, użycie przez ustawodawcę zwrotu niedookreślonego "w szczególnie uzasadnionych przypadkach" jest w pełni uzasadnione. Natomiast powoływany przez skarżącego art. 117 § 3 Kodeksu cywilnego, w brzmieniu z roku 1965, dotyczył wyjątkowych okoliczności decydujących o nieuwzględnieniu przedawnienia roszczeń i nie może mieć zastosowania w niniejszej sprawie.

Zauważyć należy, że zaskarżona decyzja ma charakter uznaniowy. Zakres uznania administracyjnego wyznaczony jest zawsze przepisem prawa, którego ramy określają normy kompetencyjne, przepisy prawa materialnego i przepisy o postępowaniu administracyjnym. Ponadto, wydając decyzję o charakterze uznaniowym, organ administracyjny jest związany nie tylko przepisem, ale i celem ustanowionego przepisu oraz normami etycznymi. Podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 k.p.a. ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych. Decyzje podejmowane w ramach uznania administracyjnego pozostają pod kontrolą sądu administracyjnego jak każde inne, ale zakres ich kontroli zmierza do ustalenia, czy na podstawie przepisów prawa dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania i czy uzasadnił rozstrzygnięcie dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 kwietnia 2003 r. sygn. akt II SA 2486/01, LEX nr 149543). Korzystanie z uznania administracyjnego oznacza więc, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Wybór taki nie może być jednak dowolny. Musi on wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy.

Wybór rozstrzygnięcia, dokonywany na podstawie kryteriów słuszności i celowości, pozostaje już jednak poza kontrolą sądowoadministracyjną. Sąd administracyjny nie jest władny wkraczać w to uznanie, gdyż wtedy musiałby dokonać oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia słuszności i celowości, wykraczając tym samym poza wyznaczone mu granice kontrolne.

Renta specjalna może być przyznana, gdy zaistnieje szczególnie uzasadniony przypadek. Ustawodawca nie wprowadził żadnych innych kryteriów przyznania tego świadczenia. Przepis nie określa, jakiego rodzaju mają być to przypadki. Wobec tego za każdym razem winny być one badane i oceniane w sposób indywidualny. Mogą to być np., jak wskazuje w zaskarżonej decyzji organ,

m.in. wybitne zasługi w jakiejś dziedzinie albo szczególne zdarzenia losowe. Brana jest również pod uwagę sytuacja bytowa, ale nie jest to jedyne kryterium przyznania tego świadczenia, gdyż wówczas zastąpiłoby ono świadczenia przyznawane przez pomoc społeczną. Renta specjalna nie ma charakteru roszczeniowego.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji we wskazanym wyżej zakresie, Sąd nie stwierdził, aby wydając ją, organ naruszył prawo. Decyzja uznaniowa może bowiem być uchylona przez Sąd w sytuacji stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów procesowych bądź przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Tego rodzaju naruszenie będzie miało miejsce wówczas, gdy organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego.

Zdaniem Sądu, w rozpatrywanej sprawie prawidłowo zebrano materiał dowodowy i zanalizowano całokształt sprawy. Prezes Rady Ministrów, po wnikliwym zapoznaniu się z materiałem dowodowym, w tym z licznymi dokumentami nadesłanymi przez skarżącego, prawidłowo stwierdził, że okoliczności powoływane przez wymienionego w toku całego postępowania, nie stanowią o istnieniu szczególnie uzasadnionego przypadku. W toku postępowania organ nie stwierdził zaś występowania innych okoliczności, które w świetle orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mogłyby zostać uznane za spełniające warunek "szczególnie uzasadnionego przypadku". Nie stwierdzono bowiem, aby wnioskodawca miał wybitne, indywidualne zasługi i osiągnięcia w jakiejkolwiek dziedzinie działalności.

W ocenie Sądu, organowi, który postępowanie administracyjne przeprowadził

z poszanowaniem zasad k.p.a., nie można zarzucić w niniejszej sprawie dowolności przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. Celem regulacji zawartej w art. 82 ust. 1 ustawy, jest uhonorowanie osób szczególnie zasłużonych i wybitnych lub dotkniętych szczególnymi zdarzeniami losowymi, nie zaś pomoc osobom, które ze względu na stan zdrowia lub wiek znajdują się w trudnej sytuacji życiowej.

Należy podnieść, że Prezes Rady Ministrów, uzasadniając zaskarżoną decyzję wskazał, dlaczego nie dopatrzył się w sytuacji J. M. przypadku uzasadniającego przyznanie świadczenia specjalnego oraz odniósł się do zgromadzonego materiału dowodowego. Organ przekonywująco wyjaśnił, że wyjątkowa sytuacja skarżącego, wynikająca w pierwszej kolejności z wypadku, którego doznał w 1953 roku oraz z bezskutecznych prób uzyskania odszkodowania w postępowaniu przed sądami powszechnymi, nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia specjalnego. Zgodzić się należy z Prezesem Rady Ministrów, że organ administracji nie jest władny w postępowaniu administracyjnym dokonywać oceny prawidłowości procesu sądowego i prawomocnych orzeczeń sądowych. Zaś wielokrotne występowanie do sądu o przyznanie odszkodowania, nawet w połączeniu z trudną sytuacją bytową skarżącego, nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku.

Po stwierdzeniu zatem, iż w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono wszystkie istotne okoliczności sprawy, Sąd nie mógł skutecznie zarzucić organowi administracji naruszenia art. 82 ust. 1 wskazanej powyżej ustawy poprzez wydanie decyzji odmawiającej przyznania świadczenia. Ocena bowiem okoliczności zaistnienia przesłanek przyznania świadczenia specjalnego należy do organu, przy czym nie wystarczy subiektywne odczucie osoby zainteresowanej o zaistnieniu szczególnego przypadku, gdyż organ jest obowiązany kierować się kryteriami obiektywnymi. Tak więc skoro zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, skargę jako nieuzasadnioną należało oddalić.

W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 w zw. z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), a w sprawie wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu na mocy art. 250 cytowanej ustawy w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.), należało orzec jak w sentencji wyroku.