Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 4881/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-05-16 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2, art. 258 par. 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. K. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą G.-M. M. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym p o s t a n a w i a: - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez odmowę zwolnienia od kosztów sądowych


UZASADNIENIE

W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy M. K. prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą G.-M. M. K. (dalej: "Skarżący" lub "Strona") wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że Skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. W rubryce nr 10 wniosku wskazał, że prowadzi działalność gospodarczą. Wyjaśnił, że w 2014 r. poniósł stratę w działalności w wysokości 46.877,66 zł, ponadto Skarżący nie wykazał żadnego majątku. Do stałych wydatków zaliczył opłatę za energię elektryczną na stacjach LPG (3.798,18 zł), telefon (170,54 zł), dzierżawę (1.230 zł) oraz cyt.: "opłata za stację dzierżawa (615 zł)". Do wniosku załączył faktury VAT z tytułu dostawy energii elektrycznej wystawione przez PGE Obrót S.A. Oddział z siedzibą w Ł. na rzecz G.-M. M. K. oraz na rzecz E.-B. R. K., faktury VAT z tytułu zakupu usług telekomunikacyjnych oraz opłaty czynszu dzierżawnego stacji auto-gaz za styczeń 2016 r. na stacji Cz. P., zeznanie podatkowe PIT-36 oraz informację PIT/B za rok 2014. Ponadto Skarżący zwrócił uwagę, że w 2014 r. oprócz obecnie prowadzonej działalności gospodarczej świadczył usługi transportu drogowego towarów, ale ta działalność również przynosiła wysokie straty, przede wszystkim ze względu na "brak uczciwych klientów".

Odpowiadając na wezwanie Sądu do przedstawienia dodatkowych informacji oraz złożenia dokumentów Skarżący wyjaśnił, że jedynym źródłem jego utrzymania jest prowadzona działalność gospodarcza, Skarżący nie otrzymuje świadczeń alimentacyjnych, nie korzysta z pomocy społecznej i pomocy osób trzecich. Do majątku zaliczył dwa samochody ciężarowe o wartości nie większej niż 2.000 zł i wyjaśnił, że nie posiada żadnych nieruchomości ani samochodu osobowego. Skarżący wskazał, że we wrześniu 2015 r. zbył cysternę gazową uzyskując z tego tytułu kwotę 15.000 zł. Odnosząc się do pytań Sądu dotyczących prowadzonej działalności gospodarczej powtórzył, że za 2014 r. poniósł stratę w kwocie 46.877,66 zł. Wyjaśnił, że działalność gospodarcza na przestrzeni poszczególnych miesięcy 2014 r. przynosiła niewielkie zyski lub straty. Aktualnie koszty utrzymania działalności gospodarczej pokrywa z dziennych utargów z dwóch stacji auto-gaz. Odpowiadając na pytanie o miesięczny przychód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wyjaśnił, że przychód jest zróżnicowany w zależności od wysokości sprzedaży na stacjach auto-gaz.

Skarżący oświadczył, że nie potrafi wskazać kwoty, jaką przeznacza w miesiącu na wydatki niezbędne dla utrzymania, ponieważ zależy to od dziennego przychodu na stacjach auto-gaz. Wskazał natomiast, że stałe miesięczne wydatki tj. dzierżawa za biuro i plac (1.230 zł), dzierżawa za stacje auto-gaz (615 złoty), telefon (170 zł) wynoszą łącznie 2.015,54 zł.

Strona nie przedstawiła wyciągów z rachunków bankowych wskazując, że ich nie posiada. Z uwagi na zakończenie prowadzenia transportu drogowego towarów Skarżący zamknął konto bankowe, ponieważ nie były rejestrowane na nim jakiekolwiek obroty. Utargi ze stacji auto-gaz są rejestrowane za pomocą kasy fiskalnej, z kontrahentami rozlicza się w formie gotówkowej, a z urzędem skarbowym oraz zakładem ubezpieczeń społecznych rozlicza się w formie przekazów pocztowych.

Składając wyjaśnienia dotyczące sytuacji osobistej i rodzinnej Skarżący wskazał, że mieszka w mieszkaniu należącym do żony (zajmuje jeden pokój) i jest tam zameldowany, ale małżonkowie posiadają rozdzielność majątkową oraz pozostają w separacji, cyt.: "jaką ustaliliśmy słownie". Oświadczył, że nie prowadzą z żoną wspólnego gospodarstwa domowego, nie zna dochodów żony, nie wie, czy żona posiada rachunek bankowy oraz majątek inny niż mieszkanie. Skarżący nie potrafił również wskazać miesięcznych kosztów utrzymania żony wyjaśnił jedynie, że żona pracuje w przedszkolu, ale nie jest w stanie udokumentować jej wynagrodzenia.

Do pisma załączył deklaracje VAT-7 składane w latach 2015 – 2016, wydruk z księgi przychodów i rozchodów za grudzień 2015 r. oraz za styczeń 2016 r., rejestr sprzedaży za okres od września 2015 do stycznia 2016 r., roczną strukturę przychodu za rok 2015, podatkową księgę przychodów i rozchodów za rok 2015 i za styczeń 2016 r. oraz listy zatrudnionych pracowników na podstawie umowy o pracę i ich wynagrodzenia za okres od września 2015 r. do stycznia 2016 r.

Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje.

Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek.

Oceniając wniosek zgodnie z powyższymi regulacjami, uznać należało, iż nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem Skarżący nie wykazał tego, że spełnia ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Przed wyłożeniem motywów dla których odmówiono przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy jest przeznaczona dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych jest niemożliwe bowiem wiązałoby się z niemożnością zaspokojenia ich podstawowych potrzeb życiowych. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia.

Przypomnieć również trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Rozpoznanie niniejszej sprawy przez Sąd I instancji jest uzależnione od uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 553 zł. Zwrócić uwagę należy, że w tut. Sądzie prowadzonych jest dwadzieścia postępowań sądowych wszczętych skargami M. K.. Łączne wpisy sądowe od skarg w dwudziestu sprawach zawisłych przed tut. Sądem wynoszą 7.974 zł.

Przechodząc do analizy złożonych dokumentów oraz przedstawionych informacji wskazać należy, że podstawą utrzymania Skarżącego jest działalność gospodarcza. W 2014 roku Skarżący poniósł stratę w prowadzonej działalności w wysokości 46.877,66 zł. Z przedstawionego zeznania podatkowego PIT-36 za 2014 rok wynika, że w tym okresie uzyskał przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości 404.691,90 zł oraz poniósł koszty uzyskania przychodów w kwocie 451.537,56 zł.

Z przedstawionej podatkowej księgi przychodów i rozchodów za 2015 r. wynika, że Skarżący uzyskał przychody w wysokości 126.209,45 zł ponosząc wydatki na zakup towarów handlowych i materiałów, wynagrodzenia oraz inne wydatki związane z działalnością w wysokości 130.677,20 zł. Istotne jest, że w 2016 r. Skarżący kontynuuje prowadzenie działalności gospodarczej. Z nadesłanych deklaracji VAT-7 wynika, że w każdym miesiącu 2015 r. Skarżący dokonywał transakcji handlowych, zarówno sprzedając towary i usługi, jak i je nabywając. Również w 2016 r. Strona realizuje sprzedaż oraz nabywa towary i usługi.

Podkreślić zdecydowanie należy, że – pomimo, że Skarżący zawęził zakres prowadzonej działalności rezygnując z transportu drogowego towarów – nadal prowadzi dwie stacje auto-gaz. Wprawdzie Skarżący podkreśla, że rok 2014 zakończył stratą, to należy zwrócić uwagę, że w zeznaniu podatkowym za 2014 r. wykazał przychód w wysokości 404.691,90 zł i zaliczył 451.537,56 zł do kosztów jej prowadzenia, co wskazuje, że prowadził działalność w znacznych rozmiarach. Odnosząc się do wykazanych we wniosku wydatków wskazać należy, że są to wydatki związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, są uwzględniane przy ustaleniu wyniku finansowego działalności, a więc nie stanowią kosztów niezbędnego utrzymania Skarżącego.

Skarżący nie wskazał natomiast (i nie udokumentował) ani na formularzu PPF ani w dodatkowo złożonym wyjaśnieniu kosztów bieżącego, niezbędnego utrzymania. Skarżący utrzymując, że nie uzyskuje dochodów (wydaje więcej na prowadzenie działalności niż uzyskuje w formie przychodu) nie wyjaśnił skąd czerpie środki na niezbędne utrzymanie.

Podsumowując, w ocenie starszego referendarza sądowego tut. Sądu, Skarżący nie wykazał skąd uzyskuje środki pieniężne na utrzymanie, np. na zakup żywności, środków czystości, lekarstw. Nie wyjaśnił również, czy ponosi koszty utrzymania mieszkania w którym mieszka, a więc, czy opłaca, a jeśli tak to ile wynoszą koszty np. zużycie energii elektrycznej, wody, gazu.

Złożone wyjaśnienia są nieprecyzyjne, lakoniczne i nie pozwalają na ocenę, czy Skarżący spełnia przesłanki do zwolnienia od kosztów sądowych. Nie jest bowiem możliwa ocena warunków przyznania prawa pomocy na podstawie oświadczeń Skarżącego, cyt.: "Moja osoba nie jest w stanie zinterpretować jaką kwotą miesięcznie dysponuje, ponieważ zależy to od dziennego przychodu na stacjach auto-gazu".

Analizując złożone przez wnioskodawcę wyjaśnienia wskazać również należy, że Skarżący nie przedstawił wyciągów z rachunków bankowych. Oświadczył, że wszystkie rachunki bankowe zostały zamknięte po zakończeniu prowadzenia działalności w zakresie transportu drogowego, w związku z brakiem obrotów. Obecnie Skarżący rozlicza się jedynie w formie gotówkowej, a zobowiązania wobec zakładu ubezpieczeń społecznych i urzędu skarbowego realizuje przekazami pocztowymi. Złożonych wyjaśnień nie można uznać za wiarygodne, bowiem nie zostały uprawdopodobnione. Skarżący nie przedstawił dokumentu bankowego, z którego wynika zamknięcie rachunku bankowego. Nie przedstawił również kopii przekazów pocztowych potwierdzających rozliczenia z tytułu zobowiązań publicznoprawnych z instytucjami publicznymi w formie gotówkowej.

Przypomnieć należy, że w orzecznictwie sądowym podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych (w szczególności zgromadzonych na rachunku bankowym) jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). Zatem obowiązkiem Skarżącego było wykonanie zarządzenia zgodnie z jego treścią, bądź wykazanie, że jego wykonanie jest niemożliwe lub znacznie utrudnione. Fakt, że Skarżący nie przedstawił wyciągu z rachunku bankowego ani nie uprawdopodobnił jego nieposiadania miał istotne znaczenie przy dokonywanej ocenie zasadności przyznania prawa pomocy, bowiem dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy nie jest tylko istotne, jaka jest wysokość środków zgromadzonych na rachunku bankowym, ale również istotne jest, jak wygląda obrót tymi środkami, a więc, czy Strona nie wyzbywa się środków w związku z wezwaniem do złożenia oświadczenia w tym zakresie, bądź też jakie są przyczyny, że nie dysponuje zasobami pieniężnymi w danym okresie.

Analizując pozostałe przedstawione informacje wskazać należy, że Skarżący oświadczył, że posiada dwa samochody ciężarowe o wartości około 2.000 zł. Ze złożonych wyjaśnień wynika, że aktualnie – w związku z zakończeniem działalności w zakresie transportu drogowego - nie są one wykorzystywane. Ponadto, we wrześniu 2015 r. Skarżący sprzedał cysternę gazowa uzyskując w wyniku tej transakcji kwotę 15.000 zł brutto.

Wątpliwości wywołują również wyjaśnienia dotyczące sytuacji osobistej i rodzinnej. Skarżący nie przedstawił żadnych informacji na temat sytuacji majątkowej żony. Oświadczył, że nie zna dochodów żony, nie wie, czy żona posiada rachunek bankowy oraz majątek, nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego. Wyjaśnił, że małżonkowie umówili się, że pozostają w separacji i posiadają rozdzielność majątkową. Równocześnie Skarżący mieszka w mieszkaniu żony (według oświadczenia zajmuje jeden pokój), jest w tym mieszkaniu zameldowany. Skarżący nie przedstawił małżeńskiej umowy majątkowej. Nie wyjaśnił również, czy ponosi koszty utrzymania mieszkania, a jeśli tak, to w jakim zakresie.

W świetle powyższego aktualne pozostają rozważania podjęte przez Naczelny Sąd Administracyjny w licznych orzeczeniach, w tym w powołanym postanowieniu o sygn. akt I GZ 726/15 lub w postanowieniu z 7 września 2015 r., sygn. akt I GZ 653/15, dotyczące przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz. U. z 2012, poz. 788), dalej k.r.o., a szczególnie przepisów art. 27 k.r.o. i art. 23 k.r.o. Naczelny Sąd Administracyjny niejednokrotnie w swych orzeczeniach wskazywał, że w razie ustanowienia rozdzielności majątkowej, małżonkowie nadal obowiązani są do zaspokajania potrzeb rodziny. Wykazanie sytuacji materialnej obojga małżonków, przynajmniej w zakresie wystarczającym do scharakteryzowania rzeczywistych możliwości płatniczych małżonka domagającego się dofinansowania z budżetu państwa, jest w postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy konieczne (por. postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2015 r., sygn. akt I GZ 313/15).

Pozostawanie w związku małżeńskim, nawet jeśli tylko formalnie, stosownie do art. 27 k.r.o., skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r., o sygn. akt II OZ 1266/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stąd wysokość osiąganych przez małżonkę Skarżącego dochodów, jej sytuacja materialna wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez każdego z małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy (patrz postanowienie WSA w Poznaniu z 17 lutego 2015 r., sygn. akt, I SA/Po 1062/14). Powołane orzecznictwo odnosi się do przedstawionego stanu faktycznego, szczególnie w związku z powołanymi okolicznościami, że pomimo oświadczonej rozdzielności majątkowej oraz nieformalnej separacji małżonkowie mieszkają razem.

W ocenie rozpoznającego wniosek, Skarżący nie przedstawił istotnych dla sprawy informacji dotyczących sytuacji majątkowej. Wskazać trzeba, iż występując o prawo pomocy Strona winna liczyć się z tym, iż będzie zobowiązana do wyczerpującego przedstawienia sytuacji majątkowej. Przywołane na wstępie regulacje uprawniają do żądania złożenia nie tylko dodatkowego oświadczenia, ale przede wszystkim do żądania przedłożenia określonych dokumentów (art. 255 p.p.s.a.). W postanowieniu z dnia 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11 podkreślono, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przywołać warto również stanowisko wyrażone w postanowieniu z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w uzasadnieniu którego Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Wskazać dodatkowo należy na stanowisko orzecznictwa, zgodnie z którym, sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r., sygn. akt II GZ 774/13).

Analizując złożone przez wnioskodawcę oświadczenia nie sposób dokonać rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów postępowania sądowego. Oświadczeniami o przedstawionej treści Skarżący uniemożliwił porównanie wysokości kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym i jego możliwości płatniczych. Podkreślenia wymaga fakt, iż to do Skarżącego jako osoby zainteresowanej w uzyskaniu prawa pomocy należało wykazanie, że zachodzą wobec niego ustawowe przesłanki do zwolnienia od kosztów sądowych.

Należy podkreślić za Naczelnym Sądem Administracyjnym (postanowienie z 5 listopada 2010r., sygn. akt II GZ 318/10, www.orzeczenia.nsa.gov.pl), iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy.

Mając powyższe na uwadze, oświadczenie Skarżącego należy uznać za nierzetelne, budzące wątpliwości, a zatem niewiarygodne, aby na jego podstawie dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej, w jakiej znajduje się Skarżący.

Z wyłożonych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.