Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 923/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-09-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6292 Przymusowy zarząd państwowy
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargi kasacyjne
Powołane przepisy: article: art. 134 § 1, art. 141 § 4, art. 106 § 3, art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c i b
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 7, art. 8, art. 10, art. 11, art. 24 § 1 pkt. 5, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3, art. 156 § 1 pkt. 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 3 ust. 1 b
journal: Dz.U. 1946 nr 3 poz 17
law: Ustawa z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Banasiewicz (spr.) Sędziowie NSA Arkadiusz Despot - Mładanowicz Zygmunt Zgierski Protokolant Agnieszka Gugała - Szczerbicka po rozpoznaniu w dniu 3 września 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych Gminy Miejskiej K. i E. G. T. S.A. Oddział w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 kwietnia 2008 r. sygn. akt IV SA/Wa 1997/07 w sprawie ze skarg Gminy Miejskiej K. i E. S.A. Oddział w K. – Zakład Energetyczny K.w K. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia[...] sierpnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargi kasacyjne


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 11 kwietnia 2008 r., sygn. akt IV SA/Wa 1997/07 oddalił skargi Gminy Miejskiej K. oraz E. Spółki Akcyjnej Oddział w K. – Zakład Energetyczny K. z siedzibą w K. (obecnie E. G. T. S.A. Oddział w K. – Zakład Energetyczny K.) na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności.

Powyższe rozstrzygnięcie Sąd ten poprzedził następującymi ustaleniami faktycznymi i oceną prawną:

Wnioskiem z dnia 9 listopada 1991 r. Z. S., T. S. i S. W. wystąpili do Ministra Przemysłu i Handlu, poprzednika prawnego Ministra Gospodarki, w sprawie "uchylenia" zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] października 1949 r., orzeczenia Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia [...] maja 1951 r. oraz zarządzenia Ministra Przemysłu Motoryzacyjnego z dnia [...] czerwca 1955 r. – dotyczących przejęcia na własność Skarbu Państwa byłej "Fabryki W. M. – S. S. i S." w K. przy ul. [...] "wraz z równoczesnym podtrzymaniem praw do odszkodowań na mocy ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r." Wnioskodawcy podnieśli, że przytoczone powyżej zarządzenia i orzeczenie zostały wydane z wielokrotnym, rażącym naruszeniem prawa.

W toku postępowania ustalono, iż osobami legitymowanymi do występowania w niniejszym postępowaniu w charakterze stron są również: Z. W. (jako następczyni prawna jednego z wnioskodawców S. W.), U. I. i M. O.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r., nr [...], Minister Gospodarki, na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 w związku z art. 157 § 1 i 2 k.p.a., stwierdził nieważność orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia [...] maja 1951 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. Fabryka W. M. – Sp. S. S. – K., ul. [...] (zwanego dalej "Przedsiębiorstwem") oraz zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] października 1949 r., nr [...], w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem pn. Fabryka W. M. – Sp. S. S. w K., ul. [...].

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż w toku postępowania ustalono, że współwłaścicielami przedsiębiorstwa pn. Fabryka W. M. – Sp. S. S. w K., ul. [...] w dacie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego i nacjonalizacji, zgodnie z wpisem w Rejestrze Handlowym Sądu Okręgowego w K., Wydz. III Handlowy, Poj. III. 108, sporządzonym na dzień 21 kwietnia 1938 r., było rodzeństwo: S. S., T.S., J. S., Z. z S. – W., J. z S. – R. i W. S., którzy jednocześnie legitymowali się tytułem własności do znacjonalizowanej wraz z ww. przedsiębiorstwem nieruchomości, położonej w K., przy ulicy [...], zapisanej w wykazie hipotecznym Iwh [...] K. – K. i obejmującej m.in. działki: nr [...],[...] i [...], o łącznej powierzchni 2400 m2.

Mocą zarządzenia Przewodniczącego Wojewódzkiej Komisji do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw w K. z dnia 25 lutego 1947 r. w sprawie ogłoszenia wykazu przedsiębiorstw przechodzących na własność Państwa, przedsiębiorstwo pn. Fabryka W. M. S. S. – K., ul. [...], zostało umieszczone w dziesiątym wykazie przedsiębiorstw przechodzących na własność Państwa w całości wraz z nieruchomym i ruchomym majątkiem i wszelkimi prawami, na zasadzie art. 3 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz.U. RP Nr 3, poz. 17, dalej "ustawa nacjonalizacyjna"), ogłoszonym w Krakowskim Dzienniku Wojewódzkim z dnia 1 marca 1947 r. (Nr 7, poz. 26), jednocześnie ustanowiono nad nim nadzór państwowy. Stosownie do art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej (w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 1 dekretu z dnia 20 grudnia 1946 r. o zmianie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz.U. Nr 72, poz. 394) "orzeczenie w trybie niniejszego artykułu mogło nastąpić tylko wówczas, jeżeli przed dniem 31 marca 1947 r. zostało wszczęte postępowanie o przejęciu danego przedsiębiorstwa na własność Państwa". Minister Gospodarki wskazał, iż zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 2001 r., sygn. akt III RN 176/00 (OSNAP 2001, nr 16, poz. 503), datą wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego wobec przedsiębiorstwa na podstawie przepisów art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej jest data ogłoszenia w dzienniku urzędowym województwa wykazu przedsiębiorstw przechodzących na rzecz Państwa lub innych osób prawnych prawa publicznego oraz przejmowanych na własność Państwa (§ 17 i § 24 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa, Dz.U. Nr 16, poz. 62 ze zm.). W omawianym wypadku byłby to dopiero dzień 1 marca 1947 r., czyli data ogłoszenia w Krakowskim Dzienniku Wojewódzkim Nr 7, w którym opublikowano dziesiąty wykaz podlegających nacjonalizacji przedsiębiorstw, a pośród nich także Przedsiębiorstwa. Oznacza to, że postępowanie w sprawie nacjonalizacji przedmiotowego przedsiębiorstwa zostało wszczęte przed dniem 31 marca 1947 r., a więc zgodnie z wymaganiem prawnym określonym w art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej (w brzmieniu nadanym temu przepisowi przez art. 1 pkt 1 dekretu z dnia 20 grudnia 1946 r.).

Zgodnie z § 27 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa, instytucje, wymienione w art. 3 ust. 2 ustawy nacjonalizacyjnej, mogły zgłosić do wojewódzkiej komisji swoje prawa do przedsiębiorstw, objętych wykazem, a właściciele przedsiębiorstw mogli zgłosić zarzuty, że przedsiębiorstwo nie przechodzi albo nie podlega przejęciu na własność Państwa lub osób prawnych prawa publicznego. Prawa lub zarzuty winny były być zgłoszone w 30-dniowym terminie od daty ogłoszenia wykazu i poparte, w miarę potrzeby, dowodami (§ 28 ww. rozporządzenia). Z uwagi na fakt, że nie zachowała się dokumentacja archiwalna, dotycząca postępowania nacjonalizacyjnego przed komisjami nacjonalizacyjnymi (tj. Komisją Wojewódzką i Komisją Główną ds. Spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw) niemożliwe jest ustalenie jego szczegółów. Zdaniem Ministra, z pewnością można stwierdzić, iż w omawianym postępowaniu nacjonalizacyjnym zgłoszone zostały przez właścicieli ww. przedsiębiorstwa zarzuty, że przedmiotowa fabryka nie podlega przejęciu na własność Państwa. Dowodem na tę okoliczność jest wydanie zarządzenia Przewodniczącego Wojewódzkiej Komisji do Spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w Krakowie z dnia 14 października 1947 r. o ogłoszeniu przedsiębiorstw skreślonych z wykazu przedsiębiorstw podlegających upaństwowieniu, które musiało zapaść po rozpatrzeniu zarzutów właścicieli. Zgodnie bowiem z zarządzeniem Przewodniczącego Wojewódzkiej Komisji do Spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w Krakowie z dnia 14 października 1947 r. o ogłoszeniu przedsiębiorstw skreślonych z wykazu przedsiębiorstw podlegających upaństwowieniu (ogłoszonym w Krakowskim Dzienniku Wojewódzkim Nr 26, pod poz. 122), tym dokumentem, zarządzono umieszczenie przedmiotowej fabryki w czwartym wykazie przedsiębiorstw, które po myśli przepisu § 47a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz.U. RP Nr 16, poz. 62) postanowieniem Wojewódzkiej Komisji do Spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w Krakowie zostały skreślone z ogłoszonego w dniu 1 marca 1947 r. w Krakowskim Dzienniku Wojewódzkim Nr 7 wykazu przedsiębiorstw podlegających upaństwowieniu, w następstwie stwierdzonego w postępowaniu wyjaśniającym (§ 34 cyt. rozp.) braku warunków do zastosowania co do nich ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. W przedmiotowej sprawie właściwa Wojewódzka Komisja do Spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw wydała stosowne postanowienie o skreśleniu omawianej fabryki w dniu 18 lipca 1947 r. (zarządzenie Przewodniczącego Wojewódzkiej Komisji do Spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w Krakowie z dnia 14 października 1947 r. o ogłoszeniu przedsiębiorstw skreślonych z wykazu przedsiębiorstw podlegających upaństwowieniu).

Minister wskazał, iż powyższe winno skutkować negatywnym zakończeniem postępowania nacjonalizacyjnego względem tej fabryki, tym niemniej, biorąc pod uwagę fakt, że postępowanie to jednak zakończyło się wydaniem stosownego orzeczenia właściwego Ministra o przejęciu tego przedsiębiorstwa na własność Państwa, prowadzący postępowanie nieważnościowe Minister Gospodarki założył, iż organy nacjonalizacyjne skorzystały z trybów przewidzianych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r., zmierzających do zaskarżenia wzmiankowanego postanowienia Wojewódzkiej Komisji do Spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w Krakowie o skreśleniu Fabryki W. M. S. S. – K., ul. [...] z wykazu przedsiębiorstw przewidzianych do nacjonalizacji. W rezultacie powyższego Główna Komisja do Spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w Warszawie, postanowieniem z dnia [...] lutego 1951 r. orzekła, iż Przedsiębiorstwo podlega przejęciu na własność Państwa i przedstawiła stosowny wniosek do właściwego Ministra o wydanie orzeczenia w tym zakresie (wzmianki w orzeczeniu nr [...] Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia [...] maja 1951 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa). Mając na uwadze brak archiwalnej dokumentacji dotyczącej szczegółów również tego etapu postępowania nacjonalizacyjnego Minister Gospodarki stwierdził, że zgodnie z § 65 ust. 1 pkt c powołanego wcześniej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa właściwy minister wydawał orzeczenie o przejęciu w myśl art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej na własność Państwa przedsiębiorstw na podstawie niezaskarżonych postanowień Głównej Komisji lub postanowień zespołu odwoławczego Głównej Komisji, których treścią jest stwierdzenie, że odnośne przedsiębiorstwo ulega przejęciu na własność Państwa na zasadzie art. 3 tej ustawy. Tak więc, stosownie do powyższego przepisu, Minister Przemysłu Ciężkiego w dniu [...] maja 1951 r. wydał orzeczenie Nr [...] o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. Fabryka W. M. – Sp. S. S.– K., ul. [...]. Podstawę wydania tego orzeczenia stanowił art. 3 ust. 1 i 5 oraz art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej oraz § 65 ust. 1 i § 71 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa. W szczególności, materialnoprawną podstawą podjęcia tego orzeczenia, w części dotyczącej ww. Fabryki, z uwagi na przedmiot jej działalności, był art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej, zgodnie z którym za odszkodowaniem przejmuje Państwo na własność przedsiębiorstwa przemysłowe nie wymienione pod lit. A, jeżeli są zdolne zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników. Minister podkreślił, że wskazane kryteria nacjonalizacji przedmiotowego zakładu winny być odnoszone nie do stanu przedsiębiorstwa z dnia orzekania o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa, a do jego stanu z dnia wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej ( wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 kwietnia 2004 r. sygn. akt IV SA 487-488/03).

Minister uznał, iż na kwestię zatrudnienia w omawianym przedsiębiorstwie wskazują następujące dokumenty archiwalne:

– odpis protokołu spisanego w dniu 3 listopada 1949 r. w biurze przedsiębiorstwa Fabryka W. M. – Sp. S. S. w K., ul. [...], w sprawie komisyjnego wprowadzenia zarządcy przymusowego w posiadanie tego przedsiębiorstwa, w szczególności jego załącznik nr 7, w którym wskazano że w dniu przejmowania przedsiębiorstwa pod państwowy zarząd przymusowy, zakład posiadał 9 pracowników fizycznych i 2 umysłowych;

– pismo Fabryki W. M. S. S. pod Państwowym Zarządem w K., ul. [...], z dnia 21 listopada 1949 r., znak: 17/49, skierowane do Dyrekcji Przemysłu Miejscowego w K., w sprawie produkcji, z którego wynika, że fabryka ma produkcję na okres 4 tygodni, przy załodze 19 pracowników fizycznych;

– odpis protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa Fabryka W. M. Sp. S. S. w K., ul. [...], sporządzonego w K., w dniu 30 grudnia 1953 r., gdzie widnieje zapis: w chwili obejmowania pod przymusowy zarząd państwowy, przedsiębiorstwo zatrudniało 9 pracowników fizycznych i 2 umysłowych, a w dniu 13 czerwca 1951 r. – 119 pracowników fizycznych i 11 umysłowych.

Minister uznał, że ww. dokumenty nie mogą mieć jednak pełnej wartości dowodowej, ze względu na ich niską wiarygodność lub nieadekwatność, zarówno co do daty ustaleń, jak i ich przedmiotu. Zawarte w pierwszym z ww. dokumentów informacje wskazują jedynie na faktyczne zatrudnienie w okresie listopada 1949 r., nie wykazują one jednak zdolności zatrudnienia przedmiotowej fabryki, w przyjętej, jako punkt odniesienia przy ocenie tej zdolności, dacie 5 lutego 1946 r. Podobną wadliwością cechuje się drugi z ww. dokumentów, który odnosi się do stanu zatrudnienia w okresie znacznie późniejszym, ponad 3,5 roku od daty wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej, tj. 5 lutego 1946 r. W ocenie organu, dokumenty te jednak mogą stanowić materiał pomocniczy w sprawie, zwłaszcza na tle innych dowodów pozyskanych w postępowaniu. W celu uzupełnienia materiału dowodowego organ zwrócił się w trybie art. 84 k.p.a., do biegłego o sporządzenie opinii na okoliczność, czy w dniu 5 lutego 1946 r. przedmiotowa fabryka posiadała zdolność zatrudnienia odpowiadającą przesłankom wskazanym w ustawie nacjonalizacyjnej. Dr inż. W. T. – rzeczoznawca dyplomowany Stowarzyszenia Inżynierów Mechaników Polskich, który w dniu 24 października 2006 r. sporządził opinię, w pierwszym rzędzie oszacował całkowitą realność terenu przedsiębiorstwa (przedsiębiorstwo położone było na działkach oznaczonych L. kat. [...],[...] i [...] o łącznej powierzchni 2400 m²), następnie ustalił, jakie budynki o podstawowym znaczeniu przemysłowym (łącznie z określeniem ich powierzchni zabudowy użytkowej) znajdowały się na terenie przedsiębiorstwa w dniu 5 lutego 1946 r., tj. budynek przemysłowy piętrowy o całkowitej powierzchni zabudowy – 310 m2 i całkowitej pow. użytkowej – 650 m², na którego parterze mieścił się warsztat mechaniczny, kuźnia, biura, kuchnia, sień wjazdowa; na piętrze usytuowany był warsztat mechaniczny, montownia i biuro techniczne, na poddaszu natomiast położony był magazyn, pakownia i lakiernia oraz drugi budynek parterowy stanowiący magazyny. Oprócz wymienionych podstawowych budynków na terenie przedsiębiorstwa znajdowały się obiekty budowlane pomocnicze: urządzenia sanitarne, budynki o charakterze rolniczym, jak stajenka, gnojownik, szopy. Biegły stwierdził, że w lutym 1946 r. w fabryce produkowano głównie lampy karbidowe górnicze i konduktorskie, latarki karbidowe, lampy naftowe, elementy aparatury oświetleniowej oraz ramki, blaszki itp. Proces wytwarzania obejmował następujące główne operacje technologiczne: przygotowanie materiału, cięcie, wykrawanie i wytłaczanie na prasach mechanicznych i ręcznych, obróbka blacharska i kucie, obróbka wiórowa, pokrycia powierzchniowe, malarskie i galwanizerskie, montaż zespołów, spawanie, nitowanie, montaż końcowy i ekspedycja. Proces wytwarzania w obrębie przedmiotowego przedsiębiorstwa opierał się głównie na pracy ręcznej wykwalifikowanych robotników. Fabryka posiadała podstawowe wyposażenie w maszyny i urządzenia do prac ręcznych w postaci: 8 pras ręcznych, 5 nożyc do cięcia blachy, 3 krawędziarek, walca do zwijania blachy, stanowiska kuźniczego, kabiny lakierniczej, wanny galwanicznej, 2 pieców przemysłowych, ok. 10 stanowisk montażowych i ok. 5 stanowisk ślusarskich, które były obsługiwane przez 22 pracowników, a także podstawowe maszyny z napędem ręcznym, a mianowicie: 2 tokarki pociągowe, 2 tokarki rewolwerowe, frezarkę, 2 wiertarki słupowe, prasę potrójną, 4 prasy mimośrodowe, wygniatarkę rowków i nożyce mechaniczne, przy których pracowało 14 robotników. Główną wartość tworzącą zdolność produkcyjną stanowiła istniejąca powierzchnia produkcyjna i wykwalifikowani pracownicy, wyposażeni w ww. oprzyrządowanie operacji technologicznych i narzędzia.

Na podstawie dostępnych danych o powierzchni przemysłowej i wyposażeniu, biegły kierując się zasadami techniki i potrzebami prowadzenia procesu produkcyjnego danego przedsiębiorstwa, obliczył liczbę jego pracowników, którzy powinni być zatrudnieni w lutym 1946 r. w normalnym toku produkcji, na jedną zmianę roboczą określając ją na 47 pracowników.

W ocenie organu powyższa ekspertyza miała charakter szczegółowy, pełny i profesjonalny, oparta została na faktycznie istniejącym stanie przedsiębiorstwa w dniu 5 lutego 1946 r. (data wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej), a ponadto nie zawiera wewnętrznych sprzeczności i niespójności oraz jest jasna co do wniosków końcowych. W tej sytuacji ustalono, iż zdolność zatrudnienia w omawianym przedsiębiorstwie w dniu 5 lutego 1946 r. na jedną zmianę roboczą w rzeczywistości nie przekraczała 50 pracowników i wobec tego nie mogła być podstawą do przejęcia tej fabryki na własność Państwa, zgodnie z ustawą z dnia 3 stycznia 1946 r., a zatem orzeczenie Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia [...] maja 1951 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. Fabryka W. M.– Sp. S. S. – K., ul. [...], zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa materialnego.

Jednocześnie Minister Gospodarki stwierdził, iż podnoszonego przez wnioskodawców zarzutu – braku wypłacenia odszkodowania za znacjonalizowane przedsiębiorstwo na podstawie art. 3 ust. 1 w związku z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. nie można zakwalifikować jako przesłankę rodzącą skutek w postaci rażącego naruszenia prawa przy wydawaniu orzeczenia, na podstawie którego upaństwowiono fabrykę.

Niezależnie od powyższego organ stwierdził, iż względem przedmiotowego przedsiębiorstwa równolegle zastosowano także drugi tryb administracyjny skutkujący jego upaństwowieniem. Rozpoczął się on już w dniu 13 października 1949 r., tego dnia Minister Przemysłu Lekkiego wydał zarządzenie, nr ORG-HZ/101/49, w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem pn. Fabryka W. M. – Sp. S. S. w K., ul. [...], wyznaczając jednocześnie Dyrekcję Przemysłu Miejscowego w K., pl. [...]do jego objęcia. Objęcie składników majątkowych przedmiotowej fabryki przez Dyrekcję Przemysłu Miejscowego w K. nastąpiło protokołem zdawczo-odbiorczym sporządzonym w dniu 3 listopada 1949 r. i ponownie w dniu 14 stycznia 1950 r. Wskazane zarządzenie, jako podstawę prawną jego wydania powołuje przepisy dekretu Naczelnika Państwa z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego (Dz.U. RP Nr 21, poz. 67) w brzmieniu rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 maja 1927 r. (Dz.U. Nr 49, poz. 437). Powołany dekret stanowił, że przymusowy zarząd państwowy ustanawia się nad przedsiębiorstwami nieczynnymi albo zagrożonymi bezruchem, jeśli ich uruchomienie lub utrzymanie w ruchu leżało w interesie Państwa. Przesłanki te musiały być spełnione kumulatywnie – niespełnienie choćby jednej z nich wykluczało zastosowanie dekretu. Minister Gospodarki podniósł, iż przedmiotowa Fabryka była stosunkowo niewielkim zakładem, zatrudniającym w dniu przejmowania przedsiębiorstwa pod państwowy zarząd przymusowy w sumie 11 pracowników (według informacji przekazanej w załączniku nr 5 protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia 3 listopada 1949 r. w sprawie komisyjnego wprowadzenia zarządcy przymusowego), a także mając na uwadze, że jej produkcja ograniczała się do wąskiego i małoznaczącego dla krajowej gospodarki asortymentu produkcji (lampy naftowe, latarki karbidowe górnicze i konduktorskie), nie mogła z oczywistych względów być traktowana jako kluczowy o strategicznym dla Państwa znaczeniu zakład, tym samym utrzymanie jej w ruchu nie mogło mieć i nie miało bezpośredniego związku z interesem Państwa.

Zdaniem Ministra z uwagi na wąski wachlarz asortymentu produkowanych wyrobów, niski stopień przydatności użytkowej tych wyrobów, jak również niewielką skalę realizowanej produkcji, działalność omawianej Fabryki w ówczesnym czasie w żaden sposób nie mogła być uznana za znaczącą dla interesu Państwa. W tym stanie rzeczy, Minister stwierdził, że w stosunku do Przedsiębiorstwa nie została spełniona przewidziana w przepisach dekretu Naczelnika Państwa z dnia 16 grudnia 1918 r. przesłanka, która uzasadniała ustanowienie przymusowego zarządu państwowego, jaką był interes Państwa. Minister zwrócił również uwagę na fakt, że w zarządzeniu Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia 13 października 1949 r. ustanawiającym przymusowy zarząd, nie wskazano na istnienie zależności pomiędzy przedmiotowym przedsiębiorstwem a interesem Państwa, uzasadniającym zastosowanie przepisów ww. dekretu Naczelnika Państwa, w sytuacji gdy organ orzekający w każdym wypadku miał obowiązek wskazać, o jaki interes ogólny (interes Państwa) chodzi i udowodnić, że jest on tak ważny i znaczący, iż bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywatela.

Ponadto Minister uznał, że naruszone zostały przepisy określone w ww. rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. oraz w ustawie z dnia 3 stycznia 1946 r. o zakładaniu nowych przedsiębiorstw i popieraniu prywatnej inicjatywy w przemyśle i handlu. Minister uznał zatem, że zarządzenie Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia 13 października 1949 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad Przedsiębiorstwem nosiło cechy rażącego naruszenia prawa.

Oceniając skutki prawne decyzji, których dotyczyło postępowanie nieważnościowe Minister podniósł, że zarządzenie Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia 13 października 1948 r., ze względu na swój charakter prawny, nie mogło wywołać nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a. Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym, dla skutecznego przeniesienia na rzecz Państwa, w trybie tej ustawy, własności przedsiębiorstwa pozostającego pod przymusowym zarządem państwowym (wywołania skutku rzeczowego), konieczne było wydanie dodatkowej, względem ww. zarządzenia, decyzji deklaratoryjnej, potwierdzającej upaństwowienie przedsiębiorstwa na mocy przepisów cytowanej ustawy i względem przedsiębiorstwa decyzji takiej nie wydano. Omawiane zaś zarządzenie Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia 13 października 1949 r. nie rodziło skutku rzeczowego, a jedynie ograniczało prawo swobodnego dysponowania ww. przedsiębiorstwem przez jego właścicieli, zatem brak jest możliwości oceny skutków prawnych przez nie wywołanych.

W ocenie Ministra Gospodarki odmienna sytuacja występuje względem ww. orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia [...] maja 1951 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. Fabryka W. M. – Sp. S. S. – K., ul. [...], bowiem orzeczenie to miało skutek prawny w postaci przejścia prawa własności przedmiotowego przedsiębiorstwa i związanej z nim nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Minister stwierdził, że w tym przypadku nie występują nieodwracalne skutki prawne.

Jedynym obecnie istniejącym składnikiem majątkowym znacjonalizowanego przedsiębiorstwa jest nieruchomość, na której zakład funkcjonował. Inne bowiem składniki majątkowe znacjonalizowanej fabryki, tzn. ruchomości (maszyny, urządzenia) należy uznać, z racji ich nietrwałego charakteru i znacznego upływu czasu (obecnie ponad 55 lat) od ich upaństwowienia, za złomowane, a zatem nieistniejące. Jak wynika z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, przejęta na własność Państwa wraz z przedsiębiorstwem pn. Fabryka W. M. - Sp. S. S. w K., ul. [...]– nieruchomość składała się w dacie nacjonalizacji z parcel katastralnych: L. kat. [...] o pow. 1187 m², L. kat. [...]o pow. 1077 m² oraz L. kat. [...]o pow. 136 m² (łącznie 0,2400 ha), objętych księgą gruntową Lwh [...] gm. kat. K. [...] K. Zgodnie z podziałem ww. działek, dokonanym z dniem 30 grudnia 1948 r., nr [...], parcela gruntowa 1. kat. 1503 o pow. 0,1187 ha zmieniła konfigurację otrzymując nowe oznaczenie L. kat. [...]o pow. 0,1170 ha, parcela gruntowa L. kat. [...]o pow. 0,1077 ha podzieliła się na parcele: L. kat. [...]o pow. 0,0187 ha, L. kat. [...]o pow. 0,0347 ha oraz L. kat. [...]o pow. 0,0591 ha, natomiast trzecia, pozostała część znacjonalizowanej nieruchomości, jako parcela gruntowa L. kat. [...]o pow. 0,0136 ha, zmieniła konfigurację otrzymując nowe oznaczenie L. kat. [...] o pow. 0,0105 ha. W oparciu o zgromadzoną w sprawie dokumentację, a także stosownie do wyjaśnień i dokumentów złożonych przez uczestników tego postępowania Minister szczegółowo w treści decyzji przedstawił losy prawne przejętej na rzecz Państwa omawianej nieruchomości, począwszy od daty jej przejęcia na własność Państwa do dnia dzisiejszego oraz stwierdził, że znacjonalizowana nieruchomość o łącznej pow. 2400 m² , aktualnie wchodzi w skład pięciu działek oznaczonych zgodnie z ww. obowiązującą do chwili obecnej ewidencją gruntów, tj. działek: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...]i nr [...]. W uzasadnieniu decyzji organ szczegółowo opisał stan prawny i faktyczny wskazanych nieruchomości, jednocześnie odwołując się do utrwalonego orzecznictwa NSA w zakresie nieodwracalnych skutków prawnych Minister Gospodarki stwierdził, iż orzeczenie nr [...] Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia [...]maja 1951 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. Fabryka W. M. – Sp. S. S. – K., ul. [...], w odniesieniu do działek nr [...], nr [...], nr [...], nr [...]i nr [...] nie wywołało nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Minister podkreślił, iż fakt nabycia nieruchomości przez Państwo na podstawie decyzji nacjonalizacyjnej, a następnie sprzedanie jej lub oddanie w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, nie może zawsze przesądzać o tym, że decyzja nacjonalizacyjna wywołała nieodwracalne skutki prawne. Skutkiem prawnym nacjonalizacji było przede wszystkim odjęcie prawa własności dotychczasowemu właścicielowi i przejście własności na Państwo. Zatem w postępowaniu o stwierdzenie nieważności takiej decyzji problem sprowadza się do oceny tego właśnie skutku. Nie chodzi bowiem o odwracalność skutków prawnych w ogóle, ale o "odwrócenie" skutków wywołanych przez decyzję dotkniętą nieważnością w ramach postępowania o stwierdzenie jej nieważności. Skutki prawne wywołane przez późniejsze zdarzenia, nie mogą stanowić podstawy do oceny, że tym samym decyzja nacjonalizacyjna, wydana z rażącym naruszeniem prawa, wywołała nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a. (wyrok NSA z dnia 21 marca 2001 r. sygn. akt IV SA 2182/99).

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...]Minister Gospodarki, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 k.p.a., po rozpatrzeniu wniosków Prezydenta Miasta K., E. S.A. Oddział w K. – Zakład Energetyczny K.w K. oraz M. i J. małżonków T. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2007 r., nr [...].

Minister nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji, uznając za bezzasadne zarzuty wysuwane we wnioskach o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Na powyższą decyzję skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli Prezydent Miasta K., E. S.A. Oddział w K. – Zakład Energetyczny K. w K., a także M. i J. małżonkowie T., których skarga została odrzucona postanowieniem Sądu z dnia 16 listopada 2007 r. Prezydent Miasta Krakowa wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając naruszenie art. 77 § 1 w zw. z art. 7 k.p.a. poprzez niewyczerpujące i niedostateczne zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, oraz naruszenie art. 3 ust. 1 lit. B ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej poprzez jego błędną wykładnię.

Spółka E. zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. z uwagi na wydanie zaskarżonej decyzji przez pracownika podlegającego wyłączeniu w świetle art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., a także naruszenie art. 77 § 1 w zw. z art. 7 k.p.a. i art. 80 k.p.a. i art. 156 § 1 k.p.a.

Minister Gospodarki – w odpowiedzi na skargi podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skarg.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając na podstawie art. 151 p.p.s.a. powyższe skargi stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Sąd podniósł, że kwestionowane decyzje zostały wydane w ramach postępowania nieważnościowego, a przesłanką stwierdzenia nieważności decyzji, którą rozważano w stanie faktycznym sprawy była przesłanka z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., czyli wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa. Z brzmienia tego przepisu wynika, iż nie każde naruszenie prawa pociąga za sobą nieważność decyzji, ale tylko przypadki oczywistego i ciężkiego naruszenia prawa. Termin "rażący" winien być rozumiany w sposób powszechnie przyjęty. Rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość decyzji skutkiem naruszenia norm prawnych regulujących działania administracji publicznej w indywidualnych sprawach, w szczególności przepisów prawa procesowego oraz materialnego, o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym. Taki stan zachodzi w przypadku, gdy czynności zmierzające do wydania decyzji administracyjnej oraz treść załatwienia sprawy w niej wyrażona stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części (wyrok NSA 21 sierpnia 2001 r., sygn. akt II SA 1726/00, Lex 51233, wyrok WSA z dnia 21 lipca 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 740/06).

Mając na uwadze powyższe Sąd doszedł do przekonania, iż Minister Gospodarki stwierdzając nieważność orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia [...] maja 1951 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. Fabryka W. M. – Sp. S. S. – K., ul. [...]oraz – zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] października 1949 r., nr [...], w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem pn. Fabryka W.M. – Sp. S. S. w K., ul. [...]nie naruszył prawa.

Podstawę wydania orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia [...] maja 1951 r. stanowił art. 3 ust. 1 i 5 oraz art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej oraz § 65 ust. 1 i § 71 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa. W szczególności, materialnoprawną podstawą podjęcia tego orzeczenia, w części dotyczącej ww. Fabryki, z uwagi na przedmiot jej działalności, był art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej, zgodnie z którym za odszkodowaniem przejmuje Państwo na własność przedsiębiorstwa przemysłowe nie wymienione pod lit. A, jeżeli są zdolne zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej, niż 50 pracowników.

Biorąc pod uwagę wynik ekspertyzy sporządzonej przez dr inż. W.T., dokonanej w oparciu o zgromadzoną w sprawie dokumentację archiwalną, a stanowiącą i traktowaną jako materiał dowodowy w pełni wystarczający i wiarygodny do dokonania właściwej i obiektywnej oceny zdolności zatrudnienia w dacie nacjonalizacji ww. przedsiębiorstwa, zdaniem Sądu Minister Gospodarki zasadnie stwierdził, że w dniu 5 lutego 1946 r., tj. w chwili wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej, przedsiębiorstwo pn. Fabryka W. M. – Sp. S. S. – K., ul. [...], nie spełniało ustawowej przesłanki w zakresie zdolności zatrudnienia przy produkcji na jedną zmianę, sprecyzowanej w powołanym wyżej przepisie (art. 3 ust. 1 lit. B), która stanowiła podstawę dla objęcia tego przedsiębiorstwa procesem upaństwowienia. Wbrew bowiem orzeczeniu nr [...] Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia [...] maja 1951 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedmiotowego przedsiębiorstwa Fabryka W. M. – Sp. S. S. nie kwalifikowała się do nacjonalizacji na podstawie ww. art. 3 ust. 1 lit. B ww. ustawy nacjonalizacyjnej. Z tego też względu, treść orzeczenia pozostawała w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią normy prawnej, jaką stanowił przepis art. 3 ust. lit. B ww. ustawy nacjonalizacyjnej z dnia 3 stycznia 1946 r. Wbrew opinii skarżących, nie ma znaczenia skala odstępstwa od przewidzianej ustawowo wielkości zdolności zatrudnienia na jedną zmianę roboczą, (określonej powyżej 50 pracowników), jako podstawowego warunku do upaństwowienia danego przedsiębiorstwa, albowiem każde, nawet najmniejsze, odstępstwo od powyższej zasady, traktowanej w oczywisty sposób jako niepodważalna, stanowiło ewidentne naruszenie istoty i celu przedmiotowej normy prawnej. Słusznie przyjął Minister Gospodarki, że przejęcie na podstawie orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia [...] maja 1951 r. na własność Państwa omawianej Fabryki, bezwzględnie nosiło znamiona rażącego naruszenia prawa.

Minister Gospodarki przyjmując powyższą opinię biegłego jako kluczowy dowód w sprawie dokonał jej oceny stosownie do treści art. 80 k.p.a., ponadto wnioski końcowe tej opinii znajdują potwierdzenie w archiwalnym materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie. Dodatkowo organ z uwagi na zarzuty wysunięte we wnioskach o ponowne rozpatrzenie sprawy, zwrócił się do Zespołu Rzeczoznawców Stowarzyszenia Inżynierów Mechaników Polskich i Zespół ten w piśmie z dnia 28 czerwca 2007 r., podniósł, że na podstawie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, upaństwowieniu podlegały przedsiębiorstwa przemysłowe, niewymienione pod punktem A, jeżeli zdolne są zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników, Wytyczne, które obowiązywały odnośnie stosowania ww. ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. zawiera pismo Przewodniczącego Głównej Komisji ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw, prof. dr L. K. z dnia 22 grudnia 1946 r., L.dz. 1112/46 do Przewodniczącego Wojewódzkiej Komisji ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw, tj. "zdolność zatrudnienia mierzy się liczbą pracowników, którzy są zatrudnieni w normalnym toku produkcji, a w szczególności zgodnie z zasadami techniki są potrzebni dla obsłużenia maszyn i urządzeń technicznych danego przedsiębiorstwa. Pracownikami w rozumieniu art. 3 ust. 1 lit. B ww. ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. są tak robotnicy fizyczni, jak i umysłowi, o ile są zatrudnieni w dziale /oddziale/ produkcji, łącznie z magazynami, jak również kierownictwo przedsiębiorstwa i personel inżynieryjno-techniczny. Natomiast nie są pracownikami w rozumieniu tego przepisu osoby zatrudnione w innych działach (oddziałach) przedsiębiorstwa (jak np. zakupy, sprzedaż, ochrona). Dla oceny charakteru i zdolności produkcyjnej przedsiębiorstwa miarodajny jest jego stan w dniu 5 lutego 1946 r. Przy ustaleniu zdolności zatrudnienia, w opinii biegłego rzeczoznawcy nie uwzględniono zatrudnienia obsługi administracyjnej, stróżów, sprzątaczy itp., co jest zgodne z wynikającymi z art. 3 ust. 1 lit. B ww. ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. wytycznymi. Zespół Rzeczoznawców podkreślił także, że wobec braku w dostępnych materiałach archiwalnych informacji o zmianach zabudowy terenu omawianej Fabryki w latach 1935-1946, zawarte w protokołach zdawczo-odbiorczych tej Fabryki z lat 1949, 1950 i 1953 dane o maszynach i urządzeniach, w tym m.in. dane o ich charakterystyce, dacie wyprodukowania, dacie zainstalowania i o stopniu zużycia, pozwalają na określenie ilości i stanu maszyn i urządzeń w lutym 1946 r. W tej sytuacji, mając na uwadze powyższe wyjaśnienia Zespołu Rzeczoznawców, podważanie ze strony wszystkich skarżących wiarygodności dokumentacji archiwalnej (w szczególności planu sytuacyjnego omawianego przedsiębiorstwa, wykonanego w dniu 4 października 1934 r. oraz protokołów zdawczo-odbiorczych tej fabryki z lat 1949, 1950 i 1953), tj. dokumentów, które według zdania skarżących nie mogą w sposób obiektywny oddać stanu faktycznego przedmiotowego przedsiębiorstwa, na dzień 5 lutego 1946 r., nie mają racjonalnego uzasadnienia, wobec czego należy je uznać za zupełnie dowolne.

W ocenie Sądu zachodziły również podstawy do stwierdzenia nieważności drugiego orzeczenia ocenianego w tym postępowaniu, tj. zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia 13 października 1949 r., nr [...], w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem pn. Fabryka W. M. – Sp. S. S. w K., ul. [...]. Minister Gospodarki zasadnie wykazał, iż w odniesieniu do tego Przedsiębiorstwa nie istniały określone dekretem z 16 grudnia 1918 r., przesłanki uzasadniające ustanowienie przymusowego zarządu państwowego, a nadto naruszone zostały przepisy określone w ww. rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. oraz w ustawie z dnia 3 stycznia 1946 r. o zakładaniu nowych przedsiębiorstw i popieraniu prywatnej inicjatywy w przemyśle i handlu. Minister uznał zatem, że wymienione zarządzenie nosiło cechy rażącego naruszenia prawa.

Jak zasadnie podniósł Minister Gospodarki w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji zgodnie z poglądem prawnym wyrażonym przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lipca 1997 r. sygn. akt IV SA 1692/95 ratio legis przepisów powoływanego wyżej dekretu w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego z dnia 16 grudnia 1918 r. polegało nie na upaństwawianiu przedsiębiorstw, lecz jedynie na podtrzymywaniu działalności gospodarczej w przypadku, gdy ich właściciele nie mogli lub nie chcieli prowadzić działalności, a której podtrzymywanie lub wznowienie było konieczne ze względu na interes Państwa. Zgodnie z przesłankami wynikającymi z art. 1 pkt 3 dekretu, zarządem państwowym mogły być objęte wyłącznie te przedsiębiorstwa handlowe czy przemysłowe, których uruchomienie, bądź utrzymanie w ruchu leżało w interesie Państwa. W praktyce przepis ten był często nadużywany, czego przykładem jest omawiane przedsiębiorstwo, którego profil produkcji w postaci lamp i latarek karbidowych górniczych, lamp konduktorskich czy lamp naftowych, nie mógł stanowić strategicznego dla Państwa znaczenia i tym samym utrzymanie go w ruchu nie mogło mieć bezpośredniego związku z interesem Państwa.

Sąd doszedł również do przekonania, iż Minister Gospodarki nie naruszył prawa stwierdzając że, orzeczenie nr [...] Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia [...]maja 1951 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. Fabryka W. M. – Sp. S. S. – K., ul. [...], w odniesieniu do działek nr [...], nr [...], nr [...], nr [...]i nr [...] nie wywołało nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego.

W orzecznictwie podkreśla się, iż jako kryterium nieodwracalnego skutku prawnego decyzji o przejęciu nieruchomości, w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a. nie można przyjmować istnienia możliwości rozporządzania nieruchomością, zaś stwierdzenie nieważności decyzji przejmującej własność nie musi oznaczać odzyskania własności przez poprzedniego właściciela. Przy ocenie ujemnej przesłanki z art. 158 § 2 k.p.a., nie chodzi o "odwracalność" skutków prawnych w ogóle, lecz o odwrócenie skutków prawnych wywołanych przez decyzję dotkniętą nieważnością w ramach postępowania o stwierdzenie jej nieważności (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 marca 2006 r., sygn. akt OSK 1773/04, Lex nr 198357). Jednocześnie w orzecznictwie podkreśla się, że stwierdzenie nieważności decyzji nacjonalizacyjnej nie musi automatycznie oznaczać odzyskania własności nieruchomości przez jej poprzedniego właściciela. Należy bowiem odróżnić skutki prawne decyzji nacjonalizacyjnej od skutków prawnych decyzji wydanych w innym postępowaniu lub innych zdarzeń prawnych, które również wywołały dalsze skutki prawne i mogą być przedmiotem oceny w zakresie nieodwracalności tych skutków w innych postępowaniach. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale siedmiu sędziów z dnia 20 marca 2000 r. OPS 14/99, ONSA nr 3, poz. 93, stwierdził ponadto, że dotychczasowe orzecznictwo kwestię nieodwracalności skutków prawnych silnie wiąże z tym, że organ administracji nie może powstałych zdarzeń prawnych odwrócić własnymi środkami prawnymi w drodze indywidualnego aktu administracyjnego, co daje daleko idącą ochronę osobom trzecim, które na mocy czynności cywilnoprawnej nabyły prawo, poprzednim właścicielom zaś pozostaje tylko dochodzenie roszczeń odszkodowawczych. Wszelkie późniejsze decyzje i zdarzenia prawne dotyczące przedmiotowego przedsiębiorstwa (bądź niektórych jego składników majątkowych) mogą być oceniane pod względem nieodwracalności skutków prawnych, ale w innym postępowaniu przed właściwym organem. Organ, opierając się na stanowisku wyrażonym w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 1996 r. stwierdził, że skutkiem samego tylko stwierdzenia nieważności decyzji nie musi być odzyskanie nieruchomości przez byłego właściciela. Nie chodzi bowiem o "odwrócenie" skutków prawnych w ogóle, ale przede wszystkim o odwrócenie skutków wywołanych przez decyzje dotknięte nieważnością w ramach postępowania o stwierdzenie nieważności. W wyroku z dnia 19 maja 2003 r. Naczelny Sąd Administracyjny (sygn. akt IV SA 3408/02) podkreślił iż "dla oceny skutków decyzji administracyjnej dotkniętej wadą dającą podstawę do stwierdzenia jej nieważności, jest prawnie obojętne, czy istnieją faktyczne możliwości cofnięcia następstw wykonania decyzji, a więc czy istnieją podstawy materialne, organizacyjne lub możliwości techniczne, które prowadzą do przywrócenia stanu faktycznego do pierwotnej postaci".

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, iż wyłącznym skutkiem ocenianego w postępowaniu orzeczenia nacjonalizacyjnego było przejęcie wskazanego przedsiębiorstwa na własność Skarbu Państwa, natomiast fakt objęcia składników majątkowych tego przedsiębiorstwa w użytkowanie wieczyste czy też nabycie ich własności przez inne podmioty było następstwem kolejnych decyzji uwłaszczeniowych oraz dokonywanych czynności cywilnoprawnych, które mogą być oceniane pod względem nieodwracalności skutków prawnych, ale w innym postępowaniu przed właściwym organem.

Sąd I instancji stanął na stanowisku, iż w postępowaniu administracyjnym podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu sprawy zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a. Wyczerpująco zebrano i rozpatrzono cały materiał dowodowy stosownie do treści art. 77 § 1 k.p.a. i w oparciu o zasadę swobodnej oceny dowodów z art. 80 kpa oceniono na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. W konsekwencji – zgodnie z zasadą przekonywania unormowaną w art. 11 k.p.a. dokonano uzasadnienia faktycznego i prawnego zajętego stanowiska, zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a. W ocenie Sądu ze strony organu podjęte zostały wszelkie możliwe czynności poszukiwawcze dokumentów archiwalnych, mających związek z rozpatrywaną sprawą i jednocześnie pozwalających doprowadzić do ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy.

Rozpoznając zarzut skarżącej spółki E. dotyczący naruszenia art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. przez osobę, która podpisała decyzję administracyjną wydaną na skutek rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenia sprawy, Sąd zauważył, iż w przypadku podejmowania decyzji w trybie art. 127 § 3 k.p.a. nie ma zastosowania nakaz wyłączenia pracownika przewidziany w art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. Wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie można zaliczyć wprost do środków odwoławczych, a to z tego względu, że nie spełnia podstawowego warunku uruchomienia toku instancji. Ponadto różni się on od odwołania tym, że nie ma konstrukcji dewolutywnej, jest bowiem rozpatrywany przez organ, który wydał zaskarżoną decyzję. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, skoro wniosek ten różni się od odwołania tym, że nie jest rozpatrywany przez organ wyższej instancji, co wynika wprost z art. 127 § 3 k.p.a. Ponadto użycie sformułowania "odpowiednio" oznacza, że ustawodawca przewidział możliwość niestosowania niektórych przepisów dotyczących odwołań, jak np. art. 129 § 1, art. 132, art. 133 czy też art. 138 § 2 k.p.a.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła E. G. T. S.A. Oddział w K. – Zakład Energetyczny K. zaskarżając go w całości i zarzucając:

1) naruszenie przepisów postępowania, a to:

a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. b/ p.p.s.a., w zw. z art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., poprzez zaniechanie uwzględnienia żądań skargi skarżącego, pomimo iż organ administracji dopuścił się naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

b) art. 1 § 1 i 2 ustawy o ustroju sądów administracyjnych w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b/ p.p.s.a. w zw. z art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., poprzez błędną ocenę, iż sporządzenie (podpisanie) decyzji administracyjnej przez tę samą osobę w ramach ponownego rozpatrywania sprawy nie stanowi podstawy do wznowienia postępowania administracyjnego i tym samym – uchylenia tej decyzji w postępowaniu sądowoadministracyjnym,

c) art. 106 § 3 p.p.s.a. poprzez zaniechanie przeprowadzenia z urzędu dowodu z dokumentów zalegających akta sprawy i przedłożonych przez Z. Z. na rozprawie w dniu 1 kwietnia 2008 r., a to opracowania R. K. pt. "Z dziejów przemysłu krakowskiego 1918–1945" oraz danych Archiwum Państwowego w Krakowie z 1949 r., pomimo iż przedłożenie tych dokumentów było niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości sprawy, nie powodując jednocześnie nadmiernego przedłużenia postępowania,

d) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez przyjęcie przez Sąd I instancji stanu faktycznego w zakresie zdolności zatrudniania przez Fabrykę W. M. – Sp. S. S. – K., który to stan faktyczny Minister Gospodarki ustalił bez wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego i bez jego oceny,

e) art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 1 p.p.s.a. oraz art. 1 § 1 i 2 ustawy o ustroju sądów administracyjnych, poprzez zaniechanie rozpoznania sprawy w jej granicach, opartego o całokształt materiału dowodowego, niezależnie od zarzutów i wniosków wniesionych w sprawie,

f) art. 1 § 1 i 2 ustawy o ustroju sądów administracyjnych, w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., poprzez bezpodstawne przyjęcie, iż decyzja nacjonalizacyjna wydana została z rażącym naruszeniem prawa,

g) art. 1 § 1 i 2 ustawy o ustroju sądów administracyjnych, w zw. z art. 156 § 2 k.p.a., poprzez bezpodstawne przyjęcie, iż decyzja nacjonalizacyjna nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych;

2) naruszenie prawa materialnego, a to:

a) art. 3 ust. 1 B ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, zwanej dalej ustawą nacjonalizacyjną, w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie prowadzące do uznania, iż stan faktyczny sprawy odpowiada hipotezie normy prawnej statuowanej przez ten przepis.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie od Ministra Gospodarki na rzecz skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego, wraz z kosztami zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 kwietnia 2008 r. skargę kasacyjną wniosła również Gmina Miejska K., zarzucając naruszenie:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ p.p.s.a, wobec braku uchylenia zaskarżonej decyzji mimo wykazania przez skarżącego naruszenia takich przepisów prawa materialnego jak:

a) art. 156 § 2 k.p.a. poprzez przyjęcie, iż orzeczenie nr [...] Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia [...] maja 1951 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa w części dotyczącej Fabryki W. M. Sp. S. S. z siedzibą w K. ul. [...]nie wywołało nieodwracalnych skutków prawnych, o których mowa w tym przepisie, a zatem decyzja Ministra Gospodarki z dnia [...] sierpnia 2007. r. nr [...]utrzymująca w mocy decyzję własną z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...]stwierdzającą nieważność cyt. aktów nie narusza prawa,

b) art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, iż naruszenie prawa przez Ministra Przemysłu Ciężkiego przy wydaniu orzeczenia nr [...] z dnia [...] maja 1951 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa w części dotyczącej Fabryki W. M. Sp. S. S. z siedzibą w K. ul. [...]miało charakter rażący, co doprowadziło do przyjęcia braku podstaw do stwierdzenia nieważności cyt. orzeczenia,

c) art. 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.), poprzez jego pominiecie przez nieuwzględnienie ochrony prawnej, wynikającej z rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych osób trzecich, które nabyły odpłatnie i w dobrej wierze prawo użytkowania wieczystego oraz prawo własności do nieruchomości będących przedmiotem skargi,

2) art. 141 § 4 a p.p.s.a – poprzez brak zawarcia w uzasadnieniu wszystkich zarzutów podniesionych w skardze, w szczególności zarzutu nieuwzględnienia w opinii biegłego dr inż. W. T. pracowników kadry kierowniczej, a w konsekwencji brak rozpatrzenia tego zarzutu przez Sąd i brak wskazania podstawy jego oddalenia w rozstrzygnięciu,

– art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. wobec, braku uchylenia skarżonych decyzji mimo wykazania przez skarżącego naruszenia przez organ orzekający w sprawie w stopniu, mającym istotny wpływ na wynik sprawy – takich przepisów prawa procesowego jak: art. 7, 8, 77 § 1, 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy oraz brak wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego, w szczególności Wytycznych, które obowiązywały odnośnie stosowania ustawy nacjonalizacyjnej zawartych w piśmie Przewodniczącego Głównej Komisji ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw prof. dr L. K. z dnia 22 grudnia 1946r. L.Dz. 1112/46 w kontekście opinii biegłego dr inż. W. T.

Skarżąca zarzuciła również przyjęcie przez Sąd stanu faktycznego ustalonego przez organ z naruszeniem art. 7, 8, 77 § 1 , 80, 107 § 3 k.p.a., poprzez uznanie, iż w dniu 5 lutego 1946 r. Fabryka W. M. – Sp. S. S. w K. nie zatrudniała na jedna zmianę roboczą 50 pracowników, a zatem nie mogła być przejęta na własność Państwa zgodnie z ustawą z dnia 3 stycznia 1946 r.o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (art. 3 ust. 1).

Powołując powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na powyższe skargi kasacyjne J. T. oświadczył, że "przychyla się" do obydwu wniesionych w sprawie skarg kasacyjnych, podzielając w pełni zarzuty i twierdzenia w nich zawarte.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skargi kasacyjne nie zasługiwały na uwzględnienie, bowiem podniesione w nich zarzuty nie miały usprawiedliwionych podstaw, zaś Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził, by występowały w sprawie przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Wobec tego, że zawarte w skargach kasacyjnych zarzuty oparte zostały na obu podstawach wskazanych w art. 174 powołanej ustawy w pierwszej kolejności należało odnieść się do zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.).

Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił stanowiska skarżących, zdaniem których zaskarżony wyrok wydany został z tego rodzaju, jak wyżej wskazano, naruszeniem przepisów postępowania.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość (...), w myśl zaś § 2 tego artykułu kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Art. 1 powołanej ustawy jest przepisem o charakterze ustrojowym, jego treść określa funkcje pełnione przez sądy administracyjne, z regulacji tej wynika, że wykonywana przez sądy administracyjne kontrola polega na weryfikacji zaskarżonej decyzji z punktu widzenia obowiązującego prawa materialnego i procesowego. W taki właśnie sposób oceniona została decyzja Ministra Gospodarki z dnia 10 sierpnia 2007 r. i brak jest podstaw by twierdzić, że doszło w sprawie do naruszenia wskazanego przepisu tylko z tego powodu, że wynik przeprowadzonej przez Sąd kontroli był odmienny od oczekiwanego przez stronę.

Nie został też naruszony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi: "Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną". Powyższy przepis wyznacza granice rozpoznania sprawy, które zakreślone są przez przedmiot rozstrzygnięcia wskazany w zaskarżonej decyzji i w takich właśnie granicach skontrolowana została kwestionowana decyzja Ministra Gospodarki stwierdzająca nieważność zarządzenia w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem i orzeczenia o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa, z powodu wydania tych rozstrzygnięć z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Z powyższym zarzutem ściśle związany jest kolejny zarzut procesowy dotyczący naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., które to uchybienie polegać miało na przyjęciu przez Sąd pierwszej instancji stanu faktycznego w zakresie zdolności zatrudnienia przez Fabrykę W. M. – Sp. S. S. K., a który to stan faktyczny Minister Gospodarki ustalił bez wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego i jego oceny (skarga kasacyjna E. G. T. S.A. Oddział w K.) oraz na braku zawarcia w uzasadnieniu wszystkich zarzutów podniesionych w skardze, w szczególności zarzutu nieuwzględnienia w opinii biegłego dr inż. W. T. pracowników kadry kierowniczej (skarga kasacyjna Gminy Miejskiej K.).

Zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Motywy zaskarżonego wyroku zawierają wszystkie niezbędne elementy, ich treść pozwala na dokonanie kontroli stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, które prowadziło do oddalenia skargi. Zauważyć należy, że jeżeli skarżący zamierzali zakwestionować stanowisko Sądu I instancji w zakresie przyjętych za podstawę orzekania ustaleń faktycznych dokonanych w postępowaniu administracyjnym, to winni wskazać na naruszenie przez Sąd innych jeszcze, poza art. 141 § 4 p.p.s.a., przepisów. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09, ONSAiWSA 2010, nr 3, poz. 39: "Przepis art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną (art. 174 pkt 2 tej ustawy), jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Skład orzekający w sprawie pogląd ten podziela. Skoro w rozpoznawanej sprawie Sąd wyraził stanowisko co do stanu faktycznego, to jego zakwestionowanie wymagało wskazania jakie inne jeszcze przepisy, poza art. 141 § 4 p.p.s.a., zostały zdaniem strony naruszone i w jaki istotny sposób uchybienia te mogły wpłynąć na wynik sprawy.

W zakresie kwestii związanych z ustaleniami faktycznymi postawiony także został odrębnie zarzut naruszenia art. 106 § 3 p.p.s.a. – poprzez zaniechanie przeprowadzenia z urzędu dowodu z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy i przedłożonych przez Z. Z. na rozprawie w dniu 1 kwietnia 2004 r. – opracowanie R. K. "Z dziejów przemysłu krakowskiego 1918–1945" oraz danych Archiwum Państwowego w Krakowie z 1949 r. Ponadto zarzucono uchybienie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. wobec braku uchylenia skarżonych decyzji mimo wykazania przez skarżącego naruszenia przez organ w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy art. 7, 8, 77 § 1 i 80 k.p.a. Zarzuty te nie mogły odnieść skutku z przedstawionych dalej przyczyn.

Przede wszystkim nie zostało wykazane, że w postępowaniu administracyjnym doszło do naruszenia wskazanych wyżej przepisów postępowania i uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem – tylko wówczas z powodu naruszenia przepisów postępowania Sąd obowiązany jest uchylić zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a.

Podstawowa dla rozstrzygnięcia sprawy przejęcia Przedsiębiorstwa okoliczność faktyczna to zdolność zatrudnienia przy produkcji na jedną zmianę w dacie 5 lutego 1946 r., to jest w chwili wejścia w życie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, w Przedsiębiorstwie Fabryka W. M. – Sp. S. S. – K. ul. [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że dokonane przez Ministra Gospodarki ustalenia faktyczne w tym względzie przeprowadzone zostały zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Sąd wskazał, że organ oparł się na opinii biegłego dr inż. W. T., która wydana została w oparciu o zgromadzoną w sprawie dokumentację archiwalną, stanowiącą materiał dowodowy w pełni wystarczający i wiarygodny do dokonania właściwej i obiektywnej oceny zdolności zatrudnienia w dacie 5 lutego 1946 r. Zdaniem Sądu, Minister Gospodarki przyjmując opinię biegłego jako kluczowy dowód w sprawie dokonał jej oceny stosownie do treści art. 80 k.p.a. Ponadto, zwrócił się do Zespołu Rzeczoznawców Stowarzyszenia Inżynierów Mechaników Polskich (stanowisko w sprawie wyraził Zespół Rzeczoznawców Stowarzyszenia Naukowo-Technicznego Inżynierów i Techników Przemysłu Spożywczego w Warszawie), który w piśmie z dnia 28 czerwca 2007 r. akceptując stanowisko rzeczoznawcy odwołał się do wytycznych zawartych w piśmie Przewodniczącego Głównej Komisji ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw, prof. dr L. K. z dnia 22 grudnia 1946 r., l. dz. 1112/46 do Przewodniczącego Wojewódzkiej Komisji ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw dotyczących zasad ustalania zdolności zatrudnienia danego przedsiębiorstwa przy produkcji na jedną zmianę na dzień nacjonalizacji i podkreślił, że zawarte w protokołach zdawczo-odbiorczych Fabryki z lat 1949, 1950 i 1953 dane o maszynach i urządzeniach, pozwalają na określenie ilości i stanu maszyn i urządzeń w lutym 1946 r.

Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w postępowaniu administracyjnym podjęto wszelkie niezbędne środki do dokładnego wyjaśnienia stanu sprawy zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a., wyczerpująco zebrano i rozważono cały materiał dowodowy stosownie do treści art. 77 § 1 k.p.a., w postępowaniu tym nie został także naruszony art. 80, art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. Ocena ta zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie została przez skarżących skutecznie podważona.

Kwestionowanie w postępowaniu kasacyjnym czynności dokonanych w postępowaniu nadzorczym, w oparciu o które poczynione zostały ustalenia faktyczne, jest całkowicie gołosłowne. Zauważyć trzeba, że skarżący brali udział w postępowaniu prowadzonym przez Ministra Gospodarki, mieli możliwość zapoznania się ze sporządzona w sprawie opinią i pozostałą dokumentacją aktową. W dniu 31 marca 2007 r. organ zwrócił się o przedłożenie dokumentów, których strony dotychczas nie ujawniły. Minister informował przed wydaniem decyzji o możliwości zapoznania się z dokumentacją sprawy i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a. Skarżący polemizując z treścią opinii nie zgłaszali żadnych wniosków dowodowych. Minister z urzędu wystąpił o wyrażenie stanowiska przez Zespół Rzeczoznawców zwracając się z prośbą o odniesienie się do zarzutów podniesionych we wnioskach o ponowne rozpatrzenie sprawy i stanowisko takie, podzielające opinię rzeczoznawcy uzyskał.

Tymczasem skarżący, którzy zarzucają obecnie uchybienia w postępowaniu dowodowym, nie przedstawili w sprawie żadnych konkretnych wniosków dowodowych mających na celu podważenie ustaleń organu ani w postępowaniu prowadzonym przez Ministra Gospodarki, ani też w późniejszym czasie.

Zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. Sąd może z urzędu lub na wniosek przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Dokumenty złożone na rozprawie przez Z. Z. znane były w postępowaniu administracyjnym. Zarzut, że Sąd pierwszej instancji naruszył wskazany przepis poprzez zaniechanie przeprowadzenia z urzędu dowodu z dokumentów przedłożonych przez Z. Z. na rozprawie w dniu 1 kwietnia 2008 r. jest nieuzasadniony. Przypomnieć trzeba, że postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym ma jedynie charakter uzupełniający, jego zakres jest wyznaczony przez podstawową funkcję kontroli administracji, to jest ocenę zaskarżonego aktu lub czynności z punktu widzenia jego legalności. Dokonywanie przez sąd administracyjny samodzielnych ustaleń faktycznych jest dopuszczalne jedynie w takim zakresie, w jakim jest to niezbędne do dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego działania lub bezczynności organu administracji (tak J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. 2, Lexis Nexis, Warszawa 2006, s. 249). Celem przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego nie jest ponowne ustalenie stanu faktycznego sprawy administracyjnej, do czego Sąd nie jest uprawniony. Postępowanie to służyć ma jedynie ocenie, czy organy ustaliły ten stan zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej, a następnie czy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego do poczynionych ustaleń (por. wyrok NSA z dnia 6 października 2005 r., sygn. akt II GSK 164/05, ONSAiWSA 2006, nr 2, poz. 45). Wobec dokonanych przez organ ustaleń faktycznych Sąd, nie przeprowadzając dowodu ze wskazanych dokumentów, nie uchybił art. 106 § 3 p.p.s.a. Skoro Sąd nie dopuścił dowodu uzupełniającego, to w konsekwencji nie wypowiadał się w uzasadnieniu wyroku co do treści tych dokumentów. Na marginesie zaś uzasadnienia przez stronę zarzutu stwierdzić należy, że twierdzenie, iż treść tych dokumentów pozostawała w rażącej sprzeczności z opinią biegłego jest całkowicie dowolne.

Naczelny Sąd Administracyjny nie uwzględnił także zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. b/ p.p.s.a. w związku z art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. Rozpoznając zarzut naruszenia art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. Sąd pierwszej instancji stwierdził, odwołując się do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 listopada 1999 r., sygn. akt II SA 699/99, że podpisanie decyzji wydanej w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy przez tę samą osobę, która podpisała decyzję wydaną w pierwszej instancji, nie stanowi naruszenia przepisu art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a.

Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 20 maja 2010 r., sygn. akt I OPS 13/09 stwierdził, że "Art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. nie ma zastosowania do osoby piastującej funkcję Głównego Geodety Kraju jako ministra w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 4 k.p.a. w postępowaniu, o jakim mowa w art. 127 § 3 k.p.a." Podzielając powyższe stanowisko uznać należało, że ma ono zastosowanie również w rozpoznawanej sprawie.

Wobec tego, że zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania nie zostały uznane za usprawiedliwione, pozostały do rozważenia zarzuty o charakterze materialnoprawnym, znajdujące oparcie w podstawie wskazanej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., których ocena odniesiona być musi do stanu faktycznego stanowiącego podstawę zaskarżonego wyroku.

Również powyższe zarzuty nie zasługiwały na uwzględnienie.

Za całkowicie chybiony uznać należało zarzut naruszenia art. 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.) poprzez jego pominięcie przez nieuwzględnienie ochrony prawnej wynikającej z rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych osób trzecich, które nabyły odpłatnie i w dobrej wierze prawo użytkowania wieczystego oraz prawo własności do nieruchomości będących przedmiotem skargi. W postępowaniu sądowoadministracyjnym powyższy przepis nie ma zastosowania, nie można więc zarzucać Sądowi pierwszej instancji jego pominięcia.

Zarzut naruszenia art. 3 ust. 1 B ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie prowadzące do uznania, iż stan faktyczny sprawy odpowiada hipotezie normy prawnej statuowanej przez ten przepis uzasadniony został w ten sposób, że w związku z przedstawionymi zarzutami (dotyczącymi postępowania dowodowego) nie sposób uznać, że stan faktyczny sprawy, w szczególności dotyczący zdolności zatrudniania przez Fabrykę odpowiadał hipotezie art. 3 ust. 1 B ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 B powołanej ustawy "Za odszkodowaniem przejmuje Państwo na własność przedsiębiorstwa przemysłowe nie wymienione pod A, jeżeli zdolne są zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej, niż 50 pracowników". Skoro skarżący nie podważyli dokonanych w postępowaniu administracyjnym ustaleń, że Fabryka w dniu 5 lutego 1946 r. posiadała zdolność zatrudnienia na jedną zmianę 47 pracowników, to brak jest podstaw, by kwestionować ocenę, że w postępowaniu nacjonalizacyjnym, orzekając o jej przejęciu naruszono omawiany przepis.

O rażącym naruszeniu prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., decyduje przede wszystkim oczywistość stwierdzonego naruszenia i zakres wpływu tego naruszenia na sposób załatwienia sprawy.

W świetle dokonanych ustaleń faktycznych i treści art. 3 ust. 1 lit. B ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. nie budzi żadnych wątpliwości, że słusznie w sprawie niniejszej przyjęto, iż treść orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia [...]maja 1951 r. w części dotyczącej przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa pn. Fabryka W. M. – Sp. S. S. – K., ul. [...] pozostawała w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią normy prawnej, jaką stanowił powołany przepis. Zasadnie też stwierdzono, że nie ma znaczenia skala odstępstwa od przewidzianej ustawowo wielkości zdolności zatrudnienia na jedną zmianę roboczą. Skoro omawiany przepis przewidywał przejęcie przez Państwo na własność przedsiębiorstw przemysłowych, jeżeli zdolne są zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników, zaś zdolność zatrudnienia na jedną zmianę w rozpatrywanym przypadku wynosiła 47 pracowników przejęcie Przedsiębiorstwa na podstawie art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej nosiło niewątpliwie cechy rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Prawidłowo też Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ocenił, że Minister Gospodarki nie naruszył prawa stwierdzając, że orzeczenie nr [...] Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia [...] maja 1951 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. Fabryka W. M. – Sp. S. S. – K., ul. [...], w odniesieniu do obecnych działek nr [...], nr [...], nr [...], nr [...]i nr [...] nie wywarło nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Za słuszną uznać należy ocenę wyrażoną w zaskarżonym wyroku, że wyłącznym skutkiem ocenianego orzeczenia nacjonalizacyjnego było przejęcie wskazanego przedsiębiorstwa na własność Skarbu Państwa, natomiast późniejsze objęcie składników majątkowych tego przedsiębiorstwa w użytkowanie wieczyste, czy też nabycie ich własności przez inne podmioty było następstwem kolejnych decyzji uwłaszczeniowych oraz dokonywanych czynności cywilnoprawnych, które mogą być oceniane pod względem odwracalności skutków prawnych w odrębnym postępowaniu.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela poglądy uzasadniające powyższe stanowisko, jakie prezentowane są w judykaturze i przytoczone zostały zarówno przez organ, jak i Wojewódzki Sąd Administracyjny. Na konieczność odróżnienia skutków prawnych, które wywołała decyzja kwestionowana w postępowaniu o stwierdzenie nieważności, od dotyczących tego samego przedmiotu skutków prawnych wywołanych późniejszymi decyzjami lub innymi zdarzeniami prawnymi zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 20 marca 2000 r., odwołując się do analogicznego stanowiska w tym względzie, jakie wyrażone zostało w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 1996 r., OPS 7/96, ONSA 1997, nr 2, poz. 46, a także w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 listopada 1998 r., OPK 4–7/98, ONSA 1999, nr 1, poz. 13. Takie stanowisko przedstawiane jest również w późniejszym orzecznictwie, m.in. w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r., I OSK 444/05, niepubl., z dnia 8 marca 2006 r., OSK 1773/04, Lex 198357 i z dnia 20 stycznia 2010 r. I OSK 1084/09 niepubl. W uzasadnieniu tego ostatniego orzeczenia odwołano się także do opracowania R. Bąka Wpływ wadliwej decyzji administracyjnej na prawo własności nieruchomości ("Samorząd Terytorialny" 2006, nr 3, s. 50 i nast.), w którym autor podsumowując dorobek orzecznictwa stwierdził, że na jego podstawie można praktycznie przyjąć, że jedynie dalsze rozporządzenie przez podmiot publiczny przejętą własnością, dokonane na rzecz osób trzecich może stanowić, podstawę do oceny, że decyzja wywołała nieodwracalny skutek, przy czym w sposób wyraźny zaznaczył, że nie dotyczy to takich rozporządzeń prawem własności, które w latach 90 XX w. następowały w procesie komercjalizacji lub uwłaszczenia osób prawnych.

Czynności cywilnoprawne, na które powołuje się skarżący, m.in. sprzedaż nieruchomości lokalowych nie są bezpośrednio skutkiem decyzji nacjonalizacyjnej, a więc brak jest przesłanek by stwierdzić, że zaistniał w sprawie przypadek wystąpienia nieodwracalnych skutków prawnych tej decyzji, o którym mowa w art. 156 § 2 k.p.a. i który upoważnia do rozstrzygnięcia zgodnie z art. 158 § 2 k.p.a.

Z przedstawionych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargi kasacyjne na podstawie art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.