Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 725/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-01-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 64 § 1 pkt 4 i § 6
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 124 § 2, 107 § 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 200 w zw. z art. 205 § 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Wolna-Kubicka Sędziowie WSA Izabela Kucznerowicz (spr.) WSA Barbara Rennert po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi A. Sp. z o.o. w [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej [...] z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie kosztów postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] w [...] z [...] maja 2021 r. nr [...] ; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej [...] na rzecz strony skarżącej kwotę [...] zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego P. - G. wydał w dniu [...] maja 2021 r. postanowienie w przedmiocie kosztów postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec firmy A sp. z o.o. (dalej; "skarżąca", "spółka"), obciążających zobowiązaną spółkę na kwotę [...]zł.

W sprawie był następujący stan faktyczny:

Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego [...] wszczął wobec spółki postępowanie egzekucyjne na podstawie własnego tytułu wykonawczego z [...] grudnia 2020 r., obejmującego podatek od towarów i usług za maj i czerwiec 2014 r., w łącznej kwocie należności głównej [...] zł, plus należne odsetki za zwłokę. W celu realizacji należności objętych ww. tytułem wykonawczym organ egzekucyjny zawiadomieniami z [...] grudnia 2020 r., dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego spółki prowadzonego przez Bank B S.A. oraz Bank C S.A. Zawiadomienia o zajęciu doręczono dłużnikom zajętych wierzytelności [...] grudnia 2020 r., zaś zobowiązanej spółce, wraz z odpisem ww. tytułu wykonawczego, [...] grudnia 2020 r. W wyniku realizacji zajęcia przez Bank C S.A. [...] grudnia 2020 r. organ egzekucyjny uzyskał środki pieniężne w kwocie [...]zł. Ponadto, w wyniku wpłaty dokonanej przez zobowiązaną spółkę uzyskano [...] marca 2021 r. środki pieniężne w kwocie [...]zł. Uzyskane środki pieniężne pokryły w całości koszty egzekucyjne powstałe w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego w kwocie [...]zł oraz należność główną w kwocie [...]zł i odsetki za zwłokę w kwocie [...]zł, dochodzone na podstawie przedmiotowego tytułu wykonawczego. Tym samym, egzekucja prowadzona na jego podstawie została zakończona.

Pismem z [...] lutego 2021 r. spółka wniosła o wydanie zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych, powstałych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o tytuł wykonawczy z [...] grudnia 2020 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego P. - G., działając na podstawie art. 64c § 1, § 6a pkt 1 lit. a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj.: Dz. U. z 2020 r. poz. 1427 ze zm. - dalej "u.p.e.a.") - w brzmieniu obowiązującym do dnia 19 lutego 2021 r., pismem z [...] marca 2021 r., zawiadomił zobowiązaną spółkę o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego przeprowadzonego w oparciu o ww. tytuł wykonawczy. Następnie pismem z [...] kwietnia 2021 r. spółka zażądała wydania postanowienia w sprawie kosztów postępowania egzekucyjnego.

W uzasadnieniu postanowienia z dnia [...] maja 2021 r. organ wskazał, że ustawą z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 1553 – dalej: "ustawa zmieniająca") wprowadzone zostały od 20 lutego 2021 r. zmiany w u.p.e.a. Natomiast w przedmiotowej sprawie koszty egzekucyjne zostały wyegzekwowane w całości 10 grudnia 2020 r., a ich wysokość została ustalona na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. [w brzmieniu obowiązującym do dnia 19 lutego 2021 r.].

Kwestionując powyższe rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego, spółka, pismem z [...] maja 2021 r., złożyła zażalenie na ww. postanowienie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie przepisu art. 64 § 1 pkt 4 oraz przepisu art. 64 § 6 u.p.e.a., poprzez ich zastosowanie i obliczenie opłat egzekucyjnych w maksymalnej wysokości, w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14 stwierdził niezgodność tych przepisów z Konstytucją w zakresie, w jakim nie określają one maksymalnej wysokości opłat. Spółka wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i ustalenie opłaty w prawidłowej wysokości, która jej zdaniem nie powinna przekroczyć [...] zł.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, postanowieniem z dnia [...] czerwca 2021 r. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że [...] lutego 2021 r. nastąpiła zmiana stanu prawnego dotyczącego postępowania egzekucyjnego w administracji i powstających w tym postępowaniu kosztów egzekucyjnych, weszła bowiem w życie ustawa zmieniająca, która uregulowała sytuację prawną dotyczącą zasad ustalania przez organ egzekucyjny kosztów postępowania egzekucyjnego i ponoszenia tych kosztów przez strony postępowania. Ustawa zmieniająca wprowadziła nowe zasady obliczania opłat egzekucyjnych. Przewidziała również przepisy przejściowe, znajdujące zastosowanie w przypadku powstania kosztów egzekucyjnych przed datą nowelizacji (przed 20 lutego 2021 r.). do kosztów egzekucyjnych naliczanych zgodnie z przepisami dotychczasowymi w toczących się postępowaniach egzekucyjnych przyjęto w przepisach przejściowych zawartych w art. 7-9 ustawy zmieniającej, zasadę, że dotyczą one wyłącznie kosztów egzekucyjnych niewyegzekwowanych lub niezapłaconych przed dniem wejścia w życie ustawy, tj. 20 lutego 2021 r. W przepisie przejściowym zawartym w art. 10 ustawy zmieniającej dookreślono, że ograniczenie wysokości opłaty manipulacyjnej i opłaty za czynności egzekucyjne naliczonych na podstawie dotychczasowych przepisów, ale niewyegzekwowanych lub niezapłaconych przez zobowiązanego, o którym mowa w art. 7-9 tej ustawy, ma zastosowanie również do kosztów egzekucyjnych wynikających z doręczonego zawiadomienia albo ostatecznego postanowienia, o którym mowa odpowiednio w art. 64c § 6a i § 7 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym do 19 lutego 2021 r.). Organ przypomniał, że w przedmiotowej sprawie koszty egzekucyjne zostały wyegzekwowane w całości 10 grudnia 2020 r., a wysokość kosztów egzekucyjnych powstałych w przedmiotowym postępowaniu egzekucyjnym została ustalona na podstawie przepisów obowiązującym do 19 lutego 2021 r. Organ wyjaśnił, że przed nowelizacją u.p.e.a., orzecznictwo sądów administracyjnych wskazywało na potrzebę miarkowania kosztów egzekucyjnych, mając na uwadze zindywidualizowany charakter danego postępowania. Miarkowanie kosztów miało uwzględniać efektywność egzekucji, poziom skomplikowania czynności, nakład pracy organu, czy też czas trwania postępowania. Wobec jednak zmiany stanu prawnego od 20 lutego 2021 r., regulującego szczegółowo sposób naliczania i egzekwowania kosztów egzekucyjnych przez organy egzekucyjne, wcześniejsze wytyczne dotyczące miarkowania kosztów egzekucyjnych nie mają już zastosowania. Nowe uregulowania nie przewidują bowiem możliwości miarkowania kosztów. Zatem, w ocenie organu odwoławczego, organ egzekucyjny zasadnie obciążył zobowiązaną spółkę kosztami egzekucyjnymi w wysokości [...] zł, na które składają się:

1. opłata manipulacyjna w kwocie [...]zł tj. zgodnie z art. 64 § 6 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym do 19 lutego 2021 r.) 1% kwoty [...]zł (stanowiącej sumę należności głównej i odsetek na dzień dokonania zajęcia),

2. opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w kwocie [...]zł, tj. zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym do 19 lutego 2021 r.) 5% kwoty [...]zł (stanowiącej sumę należności głównej i odsetek na dzień dokonania zajęcia).

Pismem z dnia [...] sierpnia 2021 r., skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika wniosła skargę na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie:

- art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 19 lutego 2021 r.), poprzez jego błędne zastosowanie polegające na pominięciu wytycznych wynikających z norm prawnych wyrażonych przepisami art. 2, art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP, co skutkowało obciążeniem zobowiązanej z tytułu zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego kwotą [...]PLN, tj. w maksymalnej wysokości, podczas gdy wysokość tejże opłaty powinna być przez organ zmiarkowana w sposób uwzględniający racjonalną zależność między czynnościami organu, a wysokością opłat, co skutkowałoby realizacją standardów i wskazówek określonych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 i dotyczącego art. 64 § 6, art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.;

- art. 64 § 6 u.p.e.a., poprzez jego błędne zastosowanie polegające na pominięciu wytycznych wynikających z norm prawnych wyrażonych przepisami art. 2, art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP, co skutkowało obciążeniem zobowiązanej opłatą manipulacyjną w kwocie [...]zł, tj. w maksymalnej wysokości, podczas gdy wysokość tejże opłaty powinna być przez organ zmiarkowana w sposób uwzględniający racjonalną zależność między czynnościami organu a wysokością opłat, co skutkowałoby realizacją standardów i wskazówek określonych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 i dotyczącego art. 64 § 6, art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.

W skardze skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego P. - G. z dnia [...] maja 2021 r. oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

W pierwszej kolejności zaznaczenia wymaga, że zarzuty skargi sprowadzają się w zasadzie do zakwestionowania wysokości opłaty manipulacyjnej oraz opłaty egzekucyjnej w prowadzonej przez organ egzekucji.

Strona skarżąca w skardze nie kwestionowała, co do zasady podstawy prawnej naliczenia opłat utrzymując jedynie, że w realiach badanej sprawy, naruszono art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz art. 64 § 6 u.p.e.a., poprzez ich błędne zastosowanie, co skutkowało obciążeniem skarżącej opłatą egzekucyjną i opłatą manipulacyjną w maksymalnej wysokości, podczas gdy ich wysokość powinna być przez organ zmiarkowana w sposób uwzględniający racjonalną zależność między czynnościami organu a wysokością opłat, co skutkowałoby realizacją standardów i wskazówek określonych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14. Zdaniem organu wobec zmiany stanu prawnego od 20 lutego 2021 r., regulującego szczegółowo sposób naliczania i egzekwowania kosztów egzekucyjnych przez organy egzekucyjne, wytyczne w zakresie miarkowania kosztów nie mają już zastosowania, jako że nowe regulacje nie przewidują miarkowania kosztów, a także z uwagi na to, że przepisy przejściowe nie przewidują możliwości obniżania/miarkowania kosztów egzekucyjnych wyegzekwowanych przed 20 lutego 2021 r.

Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy zmieniającej w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym wszczętym i niezakończonym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe, z uwzględnieniem ust. 2 – 4 oraz art. 7-11. W art. 7 ust. 1 ww. ustawy zmieniającej ustawodawca określił, że niewyegzekwowaną lub niezapłaconą przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy opłatę manipulacyjną naliczoną w egzekucji należności pieniężnej objętej każdym tytułem wykonawczym w wysokości wyższej niż 100 zł na podstawie art. 64 § 6 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym, pobiera się w wysokości 100 zł. W art. 7 ust. 3 ww. ustawy zmieniającej określił zaś, że nie pobiera się opłaty, o której mowa w ust. 1, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy opłata ta została wyegzekwowana lub zapłacona w wysokości nie niższej niż 100 zł. Ponadto w art. 8 ust. 1 ww. ustawy zmieniającej określił, że niewyegzekwowaną lub niezapłaconą przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy opłatę za czynności egzekucyjne naliczoną w egzekucji należności pieniężnych w wysokości wyższej niż 40 000 zł, oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego, na podstawie art. 64 § 1 pkt 1-5, 7 i 11 oraz § 1a i 5 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym, pobiera się w wysokości 40 000 zł. W art. 8 ust. 2 ww. ustawy zmieniającej określił zaś, że jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy opłata, o której mowa w ust. 1, została częściowo wyegzekwowana lub zapłacona w wysokości niższej niż 40 000 zł, opłatę pobiera się w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy kwotą 40 000 zł a kwotą opłaty wyegzekwowanej lub zapłaconej.

Mając na względzie powyższe przepisy należy wskazać, że postępowanie egzekucyjne zakończono w dniu 10 grudnia 2021 r., wskutek realizacji dokonanego przez bank zajęcia. Wobec powyższego, prawidłowo w niniejszej sprawie organy w swoich rozważaniach uwzględniły stan prawny sprzed zmian dokonanych ustawą z dnia 4 lipca 2019 r., tj. w brzmieniu obowiązującym do dnia 19 lutego 2021 r. Za nieprawidłowe należy jednak uznać stanowisko organu egzekucyjnego w zakresie wykładni art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a., gdyż nie uwzględnia ono treści wyroku TK z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 (opublikowany w Dz.U. z 2016 r., poz. 1244), który odnosi się właśnie do stanu prawnego sprzed 20 lutego 2021 r. Zdaniem Sądu, nie można zatem podzielić stanowiska organu, że wobec zmiany stanu prawnego od 20 lutego 2021 r., wcześniejsze wytyczne dotyczące miarkowania kosztów egzekucyjnych nie mają zastosowania w przedmiotowej sprawie.

W ocenie Sądu, dla rozstrzygnięcia sprawy, istotne znaczenie ma prawidłowa interpretacja ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego. W wyroku tym Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim przepisy te nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, są niezgodne z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie są niezgodne z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.

Sąd podziela stanowisko wyrażone w orzecznictwie, że powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest wyrokiem zakresowym. Wyrok ten, w przeciwieństwie do wyroku uznającego kwestionowany przepis za niezgodny z Konstytucją, nie powoduje utraty mocy tego przepisu. Przepis ten nadal obowiązuje w systemie prawa, nie traci mocy, jednakże od chwili orzeczenia musi być traktowany, jako niezgodny z Konstytucją w zakresie określonym w wyroku Trybunału. W pozostałym zakresie musi być nadal stosowany przez adresatów tego przepisu (także przez organy administracji publicznej i sądy), jednakże aby nie narazić się na zarzut naruszenia Konstytucji, przepis ten musi być stosowany i interpretowany zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku Trybunału.

Wskazać należy, że Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu analizowanego wyroku podał, iż nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych), jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji (i to zarówno na korzyść lub niekorzyść organu). Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie, ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Ponadto z samej istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Swoboda ustawodawcy w określaniu wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem tego państwa. Wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji, powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji, a czynnościami organów, za podjęcie których, opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie, rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej z art. 64 § 6 u.p.e.a. powoduje, że w pewnych warunkach następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami, stają się jedynie sankcją pieniężną. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą, chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego, stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania, podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym, stają się więc obciążeniem podatkowym. Nadto Trybunał uznał, że regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. W konkluzji swoich rozważań Trybunał Konstytucyjny wskazał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie, konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków, wynikających z wyroku Trybunału, określić nie tylko maksymalną wysokość opłat będących przedmiotem skargi konstytucyjnej, ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych. Skutkiem analizowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie jest wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłat w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Dopóki jednak ustawodawca tego nie uczyni, organy stosujące prawo, w nawiązaniu do realiów danej sprawy, którą rozstrzygają, muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w omawianym wyroku. Zadaniem organów jest więc określenie, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w szczególności w przepisach art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP, a jeśli nie, to w jakim zakresie należy dokonać ich miarkowania z uwzględnieniem zasady bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji RP (art. 8 ust. 2). Do czasu postulowanej przez Trybunał Konstytucyjny nowelizacji ustawy, możliwe i konieczne jest bowiem orzekanie o wysokości kosztów egzekucyjnych z zastosowaniem standardów i wskazówek określonych we wskazanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Dlatego też niezbędne jest powiązanie opłat z realiami konkretnego postępowania egzekucyjnego (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 maja 2019 r., I GSK 232/19 i cyt. tam orzecznictwo, www.orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej CBOSA).

Zdaniem Sądu, w badanej sprawie organy, określając wysokość opłaty manipulacyjnej i opłaty za dokonanie czynności zajęcia rachunku bankowego nie zastosowały się do standardów i wskazań, zawartych w omawianym wyroku Trybunału Konstytucyjnego. W praktyce należy to postrzegać w kategoriach adekwatności ustalonej opłaty względem poziomu skomplikowania, czasochłonności czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy tego organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Należy bowiem podkreślić, na co zwracał uwagę w swoich rozważaniach Trybunał Konstytucyjny, że brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika, stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną. Brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego, stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością, czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. Wskazać zatem trzeba, że stosunek wysokości kosztów egzekucyjnych i czynności za dokonanie których zostały one pobrane, powinien pozostawać w rozsądnej (racjonalnej) zależności, czyli tak, jak przedstawił to Trybunał Konstytucyjny. W tym też właśnie objawiać się będzie miarkowanie z uwzględnieniem standardów określonych w tymże wyroku.

W ocenie Sądu, w kontrolowanej sprawie, organy nie przeprowadziły tak rozumianego "miarkowania". Przede wszystkim brak jest jakiejkolwiek argumentacji, w tym wywodów wspartych stosownymi dokumentami, która wskazywałaby w sposób klarowny i jednoznaczny na faktyczny nakład pracy i rzeczywiście poniesione koszty finansowe w aspekcie podnoszonej już czasochłonności i stopnia skomplikowania podjętych czynności egzekucyjnych. Należy zatem stwierdzić, że w zaskarżonym postanowieniu organu I i II instancji nie wykazano, iż określone wobec strony skarżącej, koszty egzekucyjne za zajęcie innej wierzytelności pieniężnej i opłata manipulacyjna, pozostają w rozsądnej proporcji do podjętych w toku postępowania egzekucyjnego czynności, mających na celu wyegzekwowanie należności, wynikających z tytułu wykonawczego, co w konsekwencji stanowi naruszenie przepisów prawa procesowego (art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 124 § 2, 107 § 3 K.p.a.) oraz prawa materialnego (art. 64 § 6, art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.).

Mając na uwadze przedstawione powyżej skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., SK 31/14 – nie budzi wątpliwości Sądu, że organy powinny odnieść się do zachowania racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji, a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone tak, aby opłaty te nie przekroczyły maksymalnego rozsądnego pułapu (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2020 r., I GSK 536/20, 30 lipca 2020 r., I GSK 736/20, I GSK 836/20). Opłaty te powinny być przy tym tak obliczone, aby wierzyciel nie odebrał ich jako swoistej kary. Trzeba też zauważyć, że wysokość opłat nie powinna zniechęcać wierzyciela do dochodzenia swojej wierzytelności, jak też stanowić finansowej bariery do jej dochodzenia.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ powinien zatem uwzględnić, że wysokość kosztów egzekucyjnych nie może pozostawać w oderwaniu od poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy tego organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Koszty egzekucyjne mają zapewnić funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna, powinna polegać na uzyskaniu (przynajmniej częściowego) zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Jednak, organ powinien mieć na uwadze, że z punktu widzenia fundamentalnej zasady demokratycznego państwa prawnego, istotne jest zachowanie racjonalnej zależności, pomiędzy wysokością tych kosztów, a czynnościami organów, za podjęcie których zostały naliczone tak, aby nie można było postawić organowi skutecznego zarzutu pozyskania nieuzasadnionego dochodu (zob. wyrok WSA w Krakowie z dnia 8 sierpnia 2019 r., I SA/Kr 408/19, CBOSA).

Z przytoczonych względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.), uchylił zaskarżone postanowienie (pkt I wyroku). O kosztach postępowania w kwocie [...]zł orzeczono, na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. (pkt II wyroku).