Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2547/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-05-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Monika Sawa, Sędziowie sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.), Protokolant referent stażysta Jagoda Słowik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 maja 2022 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] września 2020 r., nr [...], Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej jako "Minister/organ"), po rozpatrzeniu odwołania E. S. (dalej jako "Skarżąca"), od decyzji Wojewody [...] (dalej jako "Wojewoda/organ I instancji") z [...] czerwca 2020 r., nr [...], odmawiającej potwierdzenia na rzecz Skarżącej prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości [....], powiat [...], województwo [...] – utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Zaskarżona decyzja Ministra została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Pismem z [...] stycznia 2005 r. Skarżąca wystąpiła do Wojewody z wnioskiem o przyznanie ekwiwalentu za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Decyzją z [...] czerwca 2006 r. Wojewoda po raz pierwszy odmówił Skarżącej potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. S. nieruchomości poza obecnymi granicami państwa polskiego, a Minister Skarbu Państwa decyzją z [...] sierpnia 2006 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody.

Wyrokiem z 13 lutego 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 1652/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Skarbu Państwa z [....] sierpnia 2006 r. oraz decyzję Wojewody z [...] czerwca 2006 r., stwierdzając w uzasadnieniu tego wyroku, że nie może istnieć wątpliwość, że fakt repatriowania w trybie zawartej dnia 25 marca 1957 r. Umowy między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w sprawie terminu i trybu dalszej repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej (Dz. U. Nr 47, poz. 222), mieści się w zakresie art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418).

Wyrokiem z 9 lipca 2008 r., sygn. akt I OSK 1052/07, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Ministra Skarbu Państwa od ww. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 13 lutego 2007 r.

Po ponownym przeprowadzeniu postępowania, decyzją z [...] października 2010 r., Wojewoda po raz kolejny odmówił Skarżącej potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. S. nieruchomości poza obecnymi granicami RP wskazując w uzasadnieniu, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza faktu pozostawienia przez S. S. nieruchomości poza obecnymi granicami RP.

Decyzją z [...] maja 2011 r., Minister Skarbu Państwa uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę Wojewodzie do ponownego rozpatrzenia. Organ odwoławczy zalecił Wojewodzie, aby w trakcie ponownego rozpoznania sprawy przeprowadził postępowanie wyjaśniające co do ustalenia zakresu prawa własności przedmiotowej nieruchomości na czas jej pozostawienia, a także ustalił następstwo prawne po M. S. – ojcu S. S.

Wyrokiem z 14 lutego 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 1431/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Skarżącej na ww. decyzję Ministra Skarbu Państwa z [...] maja 2011 r. W sformułowanych wytycznych Sąd zalecił organom ustalenie, czyją własnością był pozostawiony majątek - czy ojca Skarżącej, tj. S. S., czy też jego ojca – M. S., jeśli majątek był własnością M. S., kto i na jakiej podstawie po nim dziedziczył, jaki był udział S. S. w majątku spadkowym po M. S.

W toku postępowania administracyjnego ustalono, że postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] Wydział [...] Cywilny z [...] listopada 2005 r., sygn. akt [...], o stwierdzeniu nabycia spadku po S. S., orzeczono, że po ww. zmarłym, na podstawie testamentu notarialnego z dnia [...] marca 2004 r. otwartego i ogłoszonego w dniu [...] listopada 2005 r., spadek w całości nabyła Skarżąca.

Z kolei na mocy postanowienia Sądu Okręgowego w [...], [...] Wydział Cywilny Odwoławczy z [...] grudnia 2016 r., sygn. akt [...], o zmianie postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z [...] kwietnia 2016 r., sygn. akt [...], o stwierdzenie nabycia spadku po M. S., orzeczono że spadek po ww. zmarłym, na podstawie ustawy spadek nabyli: z majątku ruchomego: żona J. S. z d. O., w 5/35 częściach, oraz dzieci - syn S. S., syn B. S., córka H. S., córka J. K. z d. S., córka M. S., po 6/35 części każde z nich, zaś z majątku ruchomego: żona J. S. z d. O., w 5/20 częściach, oraz dzieci - syn S. S., syn B. S., córka H. S., córka J. K. z d. S., córka M. S., po 3/20 części każde z nich (t. II. k. 744).

Na okoliczność wykazania tytułu prawnego do nieruchomości zgromadzono w aktach sprawy oświadczenia i zeznania świadków oraz pozyskane z Archiwum Państwowego Obwodu [...] Zaświadczenie Archiwalne z [...] czerwca 2009 r., Nr [...] oraz dokument - Obowiązek dotyczący dostaw dla państwa zbóż, ziemniaków, siana w 1950 r. przez gospodarstwa indywidualne obwodów (województw) zachodnich [...] Socjalistycznej Republiki [...].

Mając na uwadze zgormadzony materiał dowodowy, oraz po ponownej jego ocenie, decyzją z [...] czerwca 2020 r., nr [...], Wojewoda odmówił potwierdzenia na rzecz Skarżącej prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w [...], pow. [...], woj. [...].

Po rozpatrzeniu odwołania Skarżącej, decyzją z [...] września 2020 r., nr [....], Minister powyższą decyzję Wojewody następnie utrzymał w mocy.

W uzasadnieniu swojej decyzji Minister wyjaśnił, że z uwierzytelnionej kopii tłumaczenia z języka [...] i [...] pisma Ministerstwa Dostaw Obowiązkowych dla państwa [...] z [...] kwietnia 1950 r. wynika, że S. S. posiadał [...] ha ziemi ornej oraz łąki wchodzące w skład całości obszaru rolnego o powierzchni [...] ha. W ocenie Ministra, z przedmiotowego dokumentu wynika zatem, że S. S. był jedynie posiadaczem nieruchomości o wskazanym w dokumencie obszarze, a nie jej właścicielem. A zatem dokument ten nie może stanowić wiarygodnego dowodu potwierdzającego tytuł prawny S. S. do nieruchomości pozostawionej w M. Ponadto przedmiotowy dokument odnosi się do 1950 r., natomiast prawo własności wykazać należy na moment wybuchu II wojny światowej (1 września 1939 r.).

Z kolei tłumaczenia z języka [...] zaświadczenia archiwalnego Instytucji Naukowo-Metodycznej Archiwum Państwowego Obwodu [...] z [...] czerwca 2009 r. wynika, że: " S.S. s. M. w okresie 1946-1951 r. zamieszkiwał przy ul. [...] we wsi [...] rejonu [...] obwodu [...] w rodzinie swojej matki S. J. c. J. Do gospodarstwa należały: dom mieszkalny, chlew, stodoła i działka gruntowa o pow. ogólnej: w roku [...] ha; w roku [...] ha, w roku [...] – [...] ha. Powierzchnia działki gruntowej, którą posiadała S. J.J. w latach [...],[...] nie została podana. Dokumenty za okres 1944-1945 nie zachowały się. W częściowo zachowanych dokumentach archiwum za lata 1921-1939 danych dotyczących zamieszkania i posiadanego majątku nieruchomego S. S. s. M. we wsi M. gminy M. rejonu [...] obwodu [...]". Wobec tego organ uznał, że i ten dokument również nie potwierdza prawa własności do przedmiotowego gospodarstwa. Zgodnie bowiem z jego treścią matka S. S. – J. S. była posiadaczką nieruchomości położonej w [...]. Ponadto przedmiotowe oświadczenie odnosi się do okresu 1946-1951, a zatem nie może stanowić dowodu na pozostawienie nieruchomości na moment wybuchu II wojny światowej.

Minister zauważył również, że zgodnie z kartą repatriacyjną wydaną w dniu [...] czerwca 1958 r. na rzecz A. S. (żona S. S.), została ona skierowana na osiedlenie do [...], a zgodnie z kartą repatriacyjną wydaną w dniu [...] czerwca 1958 r. na rzecz S. S., został on skierowany na osiedlenie do [...]. Dokumenty te także nie wspominając nic o pozostawionej na Wschodzie własności.

Organ wskazał następnie, że zakrojone na szeroką skalę poszukiwania dokumentów archiwalnych także nie przyniosły spodziewanych rezultatów. W tym celu organ I instancji zawrócił się do: Konsulatu Generalnego RP w [...], Konsulatu Generalnego RP [...], Archiwum Państwowego w [...], Archiwum Państwowego w [...] oraz Archiwum Akt Nowych w [....].

Odnosząc się z kolei do oświadczeń (zeznań) M. i S. A. organ wskazał, że zeznali oni, że właścicielem nieruchomości położonej w [...], o pow. [...] ha był S. S. W protokole przesłuchania z [...] kwietnia 2010 r. M. A. oświadczyła po raz kolejny, że własność nieruchomości należała do S. S., natomiast w tym samym dniu S. A. oświadczył, że pierwotnie właścicielem ziemi ornej, położonej w [...] był M. S., zaś po jego śmierci właścicielem został jego syn – M. S. Natomiast w kolejnym protokole z [...] września 2018 r. zarówno M. A., jak również S. A. oświadczyli, że na dzień [...] września 1939 r. właścicielem nieruchomości był ojciec S. S., zaś po jego śmierci w 1944 r. własność odziedziczył S. S. W ocenie organu powyższe zeznania nie mogą jednak stanowić wiarygodnego dowodu na pozostawienie nieruchomości poza obecnymi granicami RP, ponieważ M. A. urodziła się w 1938 r., a więc w dacie wybuchu II wojny światowej była zaledwie rocznym dzieckiem. Natomiast S. A. w momencie wybuchu II wojny światowej miał 9 lat. W ocenie organu odwoławczego wiedza powyższych świadków odnośnie majątku S. S./M. S. nie stanowi zatem ich własnej wiedzy, gdyż z racji tego, że w dacie wybuchu II wojny światowej byli dziećmi, nie mogli mieć choćby podstawowego rozeznania odnośnie sytuacji, która się wokół nich działa, co dopiero o tytule własności przedmiotowej nieruchomości, i komu on przysługiwał, czy S. S. czy M. S.

Następnie organ wskazał, że w oświadczeniu z [...] lutego 2010 r. kolejny świadek W. S. oświadczył: "S. S. był rzeczywistym właścicielem przedmiotowej nieruchomości, tj. ziemi uprawnej o wielskości [...] ha. Wszyscy mieszkańcy [...] i urzędnicy uznawali S. S. jako właściciela ziemi, ponieważ wykonywał on wszystkie prace w polu do kwietnia 1950 r., gdy ziemia została zabrana pod przymusem przez władze [...]. Równocześnie S. S. zarządzał wszystkimi sprawami, dotyczącymi tej ziemi i całego gospodarstwa - odprowadzał podatki na ziemię, ubezpieczenia za budynki - mieszkalny i gospodarcze, odprowadzał przymusowe dostawy z rolnictwa dla potrzeb [...] (...) Dlatego S. S. był postrzegany i uznawany jako właściciel tej ziemi rolnej o pow. [...] ha przez wszystkich ludzi i otrzymał dokument wystawiony na niego, gdy władze [...] w kwietniu 1950 r. przemocą zabierały jemu ziemię...)". Z protokołu przesłuchania świadka W. S. z [...] kwietnia 2010 r. wynika natomiast, że właścicielem ziemi ornej o pow. [...] ha, położonej w [...] był M. S., który zginął po wojnie, a po jego śmierci jego ziemie "przejął" starszy syn S. S. Z uwagi jednak na fakt, że W. S. urodził się [...] w dniu [...] marca 1939 r. i w dacie wybuchu II wojny światowej (ok. pół roku), organ uznał jego zeznania za mało wartościowe ponieważ świadczy o tym, że wiedzę co do osoby właściciela nieruchomości świadek czerpie z przekazów innych osób, co bezpośrednio wynika zresztą z jego zeznania.

Oceniając zeznania kolejnego świadka, tj. B. S., który zeznał, że od 1939 r. do 1944 r. właścicielem nieruchomości pozostawionej w [...] był M. S., zaś po jego śmierci własność nieruchomości właścicielką nieruchomości była matka – J. S., doszedł jednak do przekonania, że świadek ten jest osobą bliską w stosunku do S. S. i M. S., i oświadczenie to nie może zostać uznane za wiarygodny dowód potwierdzający tytuł prawny do nieruchomości.

Oceniając zeznania świadka S. Z., złożone w dniu [...] kwietnia 2018 r. organ wyjaśnił, że świadek ten nie posiada żadnej wiedzy co do tego, co wchodziło w skład przedmiotowej nieruchomości, a także co do osoby jej właściciela w latach 1939-1958.

Z kolei zeznania J. K., złożonego w dniu[...] kwietnia 2018 r. wskazują, że własność przedmiotowej nieruchomości przysługiwała małżonkom M. i J. S. Jak oświadczyła J. K., S. S. odziedziczył ww. nieruchomość, jednakże świadek nie pamięta, w którym to było roku. Ww. wskazała, że wiedzę na temat przedmiotowej nieruchomości czerpie wyłącznie z faktu zamieszkiwania w tej samej wiosce. Organ jednak zauważył, że J. K. urodziła się w 1943 r., tj. 4 lata po wybuchu II wojny światowej. Z tego powodu organ przyjął, że ten świadek nie posiadała rzetelnej wiedzę na temat osoby właściciela pozostawionej nieruchomości na dzień 1 września 1939 r., skoro urodziła się 4 lata po wybuchu II wojny światowej.

Podobnej oceny organ dokonał względem zeznań T. M. i J. M., które uznał za pozbawione wartości dowodowej. Jak wskazał organ T. M. urodziła się w 1951 r., wobec czego jej wiedza co do osoby właściciela budzi wątpliwości. Natomiast J. M. urodziła się w 1983 r., i wiedzę na temat pozostawionej nieruchomości i osoby jej właściciela czerpie głównie z przekazów rodzinnych, a zatem nie sposób uznać jej zeznań za wiarygodny dowód co do osoby właściciela pozostawionej nieruchomości.

Minister odnotował że w aktach sprawy znajdują się ponadto oświadczenia H. O. i S. O. z dnia [...] grudnia 2005 r., uzupełnione w dniu [...] maja 2006 r., z podpisami uwierzytelnionymi notarialnie, a następnie które zostały uzupełnione podczas przesłuchania ww. osób w ich miejscu zamieszkania w dniu [...] maja 2010 r. Z oświadczeń z dnia [...] grudnia 2005 r. i z dnia[...] maja 2006 r. wynika, że właścicielem nieruchomości, stanowiącej obszar o wielkości [...] ha - w tym [...] ha ziemi rolnej z resztą łąk kośnych ([...] ha) był S. S. Natomiast ww. osoby, przesłuchane przez organ I instancji w dniu [...] maja 2010 r., pouczone o odpowiedzialności karnej zeznały, że nie wiedzą, kto był właścicielem przedmiotowej nieruchomości. Oświadczyli, że nie wiedzą, ile ziemi wchodziło w skład nieruchomości. Jak wynika z oświadczeń, H. i S. O. zamieszkiwali w tej samej miejscowości, byli sąsiadami, niemniej jednak brak jest informacji co do stopnia pokrewieństwa w stosunku do właściciela pozostawionej nieruchomości. Organ zwrócił również należy uwagę na wiek ww. świadków, którzy w momencie wybuchu II wojny światowej byli 9-letnimi dziećmi, co uzasadnia twierdzenie, że nie mieli rozeznania w kwestii wielkości i tego, komu przysługiwał tytuł własności do nieruchomości, co zresztą wynika z zestawienia treści protokołów przesłuchań z [...] maja 2010 r.

Podsumowując ustalenia faktyczne dokonane w sprawie Minister doszedł do przekonania, że Skarżąca na dowód potwierdzenia przysługiwania S. czy też M. S. prawa własności do nieruchomości położonej w miejscowości [...] oraz jej rodzaju i powierzchni, nie przedłożyła organom (oprócz ww. opisanych dokumentów archiwalnych, dotyczących posiadaczy nieruchomości w latach 1946-1950) żadnych innych dokumentów urzędowych. Poszukiwania w różnych instytucjach archiwalnych także dały wynik negatywny. A zatem relacje świadków odnoszące się do sytuacji majątkowej rodziny [...] są w tej sytuacji jedynym dowodem na tą okoliczność. W ocenie organu zawierają one jednak stwierdzenia niepewne i uniemożliwiają precyzyjne określenie osoby właściciela nieruchomości położonej w miejscowości [...] na datę [...] września 1939 r. Powołując się w tym zakresie na stanowisko judykatury organ uznał ponadto, że w świetle przepisów ustawy jedynymi dowodami wskazującymi na fakt pozostawienia nieruchomości, a tym samym wyłączną podstawa do realizacji prawa do rekompensaty, nie mogą być tylko oświadczenia świadków, nawet przy zachowaniu odpowiedniej ich formy. Niezbędne jest potwierdzenie tych okoliczności przez inne rodzaje środków dowodowych, jakimi są dokumenty urzędowe, sadowe lub archiwalne.

Końcowo organ wskazał, że M. S. nie opuścił byłego terytorium państwa polskiego, ponieważ zmarł [...] grudnia 1944 r., zaś jego ostatnim miejscem zamieszkania był [...], pow. [...]. W ocenie organu ma to o tyle znaczenie, albowiem nawet jeśliby udowodniono, że właścicielem nieruchomości był M. S., to jego spadkobiercom nie przysługiwałoby prawo do rekompensaty z tego powodu, że M. S.nie powrócił na obecne terytorium Państwa Polskiego.

Pismem z [...] października 2020 r. skargę na powyższą decyzję Ministra do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła Skarżąca domagając się przyznania na jej rzecz odszkodowania w wysokości [...] złotych, ewentualnie nieruchomości o wartości [...] złotych tytułem rekompensaty za pozostawione na [...][...] mienie nieruchome. W bardzo obszernym uzasadnieniu skargi przedstawiła natomiast losy swojej rodziny na przełomie lat 1940-1950 wskazując, że wskutek stałego prześladowania przez władze [...] S. S. zmuszony był do repatriacji, która nastąpiła w 1958 r.

W uzupełnieniu skargi, pismem z [...] października 2020 r., Skarżącą wniosła o jej przesłuchanie w charakterze strony, oraz w charakterze świadków – T. M. oraz T. L.

W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

W trakcie rozprawy w dniu 30 maja 2022 r. Sąd postanowił oddalić wnioski dowodowe Skarżącej zawarte w piśmie z [...] października 2020 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga jest niezasadna, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Przede wszystkim należy podkreślić, że niniejsza sprawa jest przedmiotem rozpoznania przez tutejszy Sąd już po raz trzeci. Sąd jest zatem związany przy jej rozpatrzeniu wziąć pod uwagę poglądy prawne jakie zawarto we wcześniejszych orzeczeniach wydanych w tej sprawie. Zobowiązuję go do tego treść art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, że Sąd orzekający jest obowiązany rozpatrzyć sprawę ponownie, stosując się do wykładni prawa zawartej w uzasadnieniu ww. wyroków WSA w Warszawie.

Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji były przepisy ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Ustawa ta określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., dokonanego na podstawie wymienionych w niej tzw. układów republikańskich (art. 1 ust. 1) bądź umowy granicznej z 15 lutego 1951 r. (art. 1 ust. 1a). Przepisy tej ustawy stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 1 ust. 2 ). W myśl art. 2 ustawy prawo to przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (...) oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić, jak również posiada obywatelstwo polskie. Przepis art. 3 ust. 2 zdanie pierwsze ustawy stanowi zaś, że w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom, albo niektórym wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 ustawy (posiadają obywatelstwo polskie).

Z powyższego wynika, że prawo to przysługuje obywatelom polskim, posiadającym w przeszłości nieruchomości położone na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a więc położone na obszarze tzw. [...][...], które przed wybuchem II wojny światowej leżało w granicach państwa polskiego, a obecnie znajduje się poza tymi granicami. Do kręgu osób uprawnionych do rekompensaty należą także osoby, które zmuszone były do przesiedlenia się w wyniku wypędzenia lub opuszczenia tych terenów w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie wymienionych w ustawie układów wymienionych w art. 1, względnie przesiedlenia na podstawie umowy wskazanej w ust. 1a ustawy bądź zmuszone były w innych okolicznościach związanych z II wojną światową opuścić byłej terytorium RP.

Wskazać w tym miejscu należy, że w wyroku z 14 lutego 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 1431/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddając skargę Skarżącej na decyzję Ministra Skarbu Państwa z [...] maja 2011 r. stwierdził, że kluczowe dla sprawy jest ustalenie czyją własnością był pozostawiony na [....][...] majątek, tj. czy M. S., czy jego syna – S. S. Od tego ustalenia zależy w ogóle możliwość domagania się przez Skarżącą rekompensaty za przedmiotowy majątek. W dalszej kolejności Sąd zlecił ustalenie kto i na jakiej podstawie dziedziczył po M. S., oraz jaki był udział S. S. w majątku spadkowym po ojcu. Natomiast spełnienie przesłanki obywatelstwa polskiego oraz domicylu poprzedników prawnych Skarżącej w realiach niniejszej sprawy nie było kwestionowane.

Na tak zakreślonym tle zagadnień istotnych niniejszej sprawy sporne pozostaje to czy zebrany w ciągu 17 lat trwania postępowania materiał dowodowy dał wystarczające podstawy do uznania, że własność pozostawionego majątku została niewątpliwie wykazana na rzecz poprzedników prawnych Skarżących (M. S. lub S. S).

Sąd orzekający w tym miejscu stwierdza, że akceptuje ustalenia faktyczne dokonane w sprawie przez organy obu instancji i uznaje je za własne, bez konieczności ponownego ich przytaczania.

Jak wskazuje orzecznictwo, postępowanie w przedmiocie przyznania rekompensaty wszczynane jest na wniosek strony (art. 5 ust. 1 ustawy), a ciężar udowodnienia spełnienia przesłanek nabycia prawa do rekompensaty spoczywa na jednostce ubiegającej się o to prawo (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 marca 2011 r. sygn. akt I OSK 742/10, Lex nr 990282). A zatem to strona, zgodnie z art. 6 ustawy, winna dołączyć do wniosku dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1 oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości, w tym także dowodów potwierdzających przynależne do nieruchomości prawo. Dowody te stanowić mogą w szczególności: urzędowy opis mienia, orzeczenie wydane przez Państwowy Urząd Repatriacyjny, dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych (...) lub innych państw (art. 6 ust. 4 ustawy). W przypadku braku dokumentów zawierających urzędowy opis mienia lub orzeczenia wydanego przez Państwowy Urząd Repatriacyjny, dowodami mogą być oświadczenia dwóch świadków (art. 6 ust. 5 ustawy).

Z akt sprawy wynika, że S. S. - poprzednik prawny Skarżącej opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w 1958 r. (a zatem w związku z umową między Rządem Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej a Rządem Związku Socjalistycznych [...][...] w sprawie terminu i trybu dalszej repatriacji z [...] osób narodowości polskiej zawartej 25 marca 1957 r.). Jednak kwerenda akt archiwalnych, jak i pozostałe dokumenty zgromadzone w toku postępowania nie wykazały, aby S. S. był właścicielem nieruchomości położonej w [...] na dzień [...] września 1939 r. Jedyne dokumenty dotyczące tej nieruchomości dotyczą okresu lat 1946-1951 (vide: tłumaczenie z języka [...] zaświadczenia archiwalnego Instytucji Naukowo-Metodycznej Archiwum Państwowego Obwodu [...] z dnia [...] czerwca 2009 r. oraz tłumaczenie z języka [...] i [...] pisma Ministerstwa Dostaw Obowiązkowych dla państwa [...] z [...] kwietnia 1950 r.) i w swej treści stanowią o posiadaniu gospodarstwa rolnego składającego się z domu mieszkalnego, chlewni, stodoły i działki gruntowej o pow. ogólnej: w roku [...] ha; w roku [...] ha, w roku [...] ha, przez S. S. oraz J. S. (żonę M. S.). Słusznie zatem organ skonstatował na ich podstawie, że nie potwierdzają one prawa własności, a tym bardziej na relewantną datę [...] września 1939 r. (dotyczą okresu znacznie późniejszego). Pomimo wielokrotnych wezwań przez organy Skarżąca nie przedstawiła innych dokumentów świadczących o własności do przedmiotowej nieruchomości na moment wybuchu II wojny światowej. Dokumentów takich nie odnalazły również organy.

W przypadku braku dokumentów ustawa z 8 lipca 2005 r. przewiduje, że dowodami mogą być oświadczenia dwóch świadków, które spełniają przesłanki opisane w art. 6 ust. 5 ustawy.

Należy jednak zauważyć, że w realiach niniejszej sprawy pomimo faktu konwalidowania w toku postępowania formalnych wadliwości oświadczeń świadków tak, iż spełniały one wymagania o których mowa w art. 6 ust. 5 ustawy, to jednak rację należy przyznać w tym zakresie organom, które odmówiły im waloru wiarygodności, głównie z powodu wieku jaki świadkowie ci mieli w momencie wybuchu wojny. Ocenę tych zeznań dokonaną przez organy Sąd w pełni podziela. Zauważyć bowiem należy, że dziecko w wieku dziewięciu lat (tyle lat miał S. A. oraz H. i S. O.), a tym bardziej młodsze (jak w przypadku J. K., W. S.), nie interesuje się takimi wiadomościami jak to, ile ziemi i jakiego rodzaju stanowi własność sąsiadów, jaką powierzchnię mają budynki stojące po sąsiedzku i w jakich latach zostały wybudowane. Zainteresowania dziecka w tym wieku są inne niż stan majątku sąsiadów i to w takich szczegółach. Zeznanie te dowodzą, że świadkowie podane informacje uzyskali później i to od innych osób niż z własnej wiedzy. Analogiczne wnioski należy wyciągnąć względem oceny zeznań T. M. urodzonej w 1951 r. oraz J. M. urodzonej w 1983 r., które nie mogły czerpać swojej wiedzy o majątku rodziny S. na dzień [...] września 1939 r. z bezpośrednich obserwacji, skoro urodziły się wiele lat po zakończeniu II wojny światowej.

Za dowód potwierdzający pozostawienie tego mienia przez [...] S. lub jego syna S. S. nie można także uznać zeznań B. S. z racji tego, że był osoba bliską względem M. S. (jego synem) i S. S. (jego bratem). Podobnie nieprzydatne okazały się zeznania S. Z., który nie miał żadnej wiedzy odnośnie majątku rodziny S. Zauważyć należy także, że H. i S. O., po pouczeniu ich o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, finalnie wycofali się ze swoich zeznań, oświadczając że nie wiedzą kto był właścicielem pozostawionego mienia oraz jakie były jego składniki i powierzchnia.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie zgadza się przy tym z poglądem zaprezentowanym przez Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z 3 października 2017, sygn. akt I OSK 3066/15, iż na gruncie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. dowodami potwierdzającymi okoliczności pozostawienia nieruchomości poza granicami RP, w tym jej rodzaju i powierzchni, mogą być w szczególności dokumenty urzędowe, sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państw obcych. Powyższe prowadzi do wniosku, że w świetle przepisów ustawy jedynymi dowodami wskazującymi na fakt pozostawienia nieruchomości, a tym samym wyłączną podstawą do realizacji prawa do rekompensaty, nie mogą być tylko oświadczenia świadków, nawet przy zachowaniu odpowiedniej ich formy. Niezbędne jest potwierdzenie tych okoliczności przez inne rodzaje środków dowodowych, jakimi są dokumenty urzędowe, sądowe lub archiwalne.

Zdaniem Sądu orzekającego, zachowanie daleko posuniętej ostrożności w tym zakresie winno wynikać z tego, że wspomniane wyżej oświadczenia świadków mają służyć wykazaniu istnienia tytułu prawnego do nieruchomości, a więc mają potwierdzać okoliczność o niebagatelnym znaczeniu prawnym.

W tym stanie rzeczy Sąd stanął na stanowisku, że rację ma Minister wskazując, że w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka własności nieruchomości, zarówno wobec M. S., jak i S. S. Wobec powyższego traci na znaczeniu podniesiona przez organy kwestia braku repatriacji M. S.

Sąd postanowił nie uwzględnić wniosków dowodowych Skarżącej zawartych w piśmie z [...] października 2020 r., ponieważ stosownie do treści 106 § 3 p.p.s.a. - Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. A zatem wnioski o przeprowadzenie dowodów z zeznań Skarżącej oraz wskazanych przez nią świadków jako wykraczające poza ramy przewidziane w powyższym przepisie ustawy procesowej, nie mogły zostać uwzględnione.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.