Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 878/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2005-10-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Podatek od nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 67 par. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 137 poz 926
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zygmunt Chorzępa, Sędziowie Sędzia NSA Marian Jaździński (spr.),, Sędzia WSA Alicja Polańska, Protokolant Karolina Borowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 października 2005 r. sprawy ze skargi J. W. i J. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych z tytułu podatku od nieruchomości za lata 1997-2003 o d d a l a skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r., Nr [...], wydaną na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 i art. 67 § 1 ustawy z dnia 29.08.1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] r., którą odmówiono J. O. i J. W. umorzenia zaległości podatkowej w podatku od nieruchomości za lata 1997-2003.

Z uzasadnienia tej decyzji wynika, iż w dniu [...] r. wpisani do ewidencji działalności gospodarczej przedsiębiorcy – J. O. i J. W. wystąpili do Prezydenta Miasta z wnioskiem o umorzenie w całości lub w znacznej części (75% lub 50%) zaległego podatku od nieruchomości za budynek i grunt położny w S. przy ul. [...]. Podatnicy uzasadnili swój wniosek trudną sytuacją finansową i wysoką należnością główną podatku. W toku postępowania wyjaśniającego organ podatkowy pierwszej instancji ustalił, że wnioskodawcy, występujący jako wspólnicy spółki cywilnej – "T.", są od dnia [...] r. współużytkownikami wieczystymi zajętego pod działalność gospodarczą gruntu o powierzchni [...] m2 oraz współwłaścicielami [...]-kondygnacyjnego budynku związanego z działalnością gospodarczą o powierzchni użytkowej [...] m2 pomieszczeń o wysokości powyżej 2,20 m i powierzchni użytkowej [...] m2 pomieszczeń o wysokości poniżej 2,20 m. Zaległość podatkowa za lata 1997-2003 z tytułu podatku od nieruchomości, według stanu na dzień złożenia wniosku, stanowiła łączną kwotę [...] zł, w skład której wchodziła należność główna w kwocie [...] zł i odsetki za zwłokę w kwocie [...] zł.

Wskazano dalej w uzasadnieniu tejże decyzji, iż po przeprowadzeniu postępowania dowodowego oraz po umożliwieniu stronom wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego, Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] r. odmówił umorzenia zaległości podatkowej z tytułu podatku od nieruchomości za lata 1997-2003, a to z uwagi na wartość nieruchomości będącej w posiadaniu podatników. Ponadto organ podatkowy pierwszej instancji w uzasadnieniu swej decyzji stwierdził, że strony nie powołały się na okoliczności nadzwyczajne, nie przedstawiły żadnych dokumentów świadczących o zadłużeniu np. wobec ZUS, Urzędu Skarbowego, banku lub osób trzecich, ani też nie złożyły żadnych wyjaśnień odnośnie przyczyny niepłacenia podatku od nieruchomości w latach ubiegłych, kiedy to prowadziły działalność gospodarczą na większą skalę.

W dniu [...] r. J. O. i J. W. złożyli odwołanie od w/w decyzji, wnosząc o umorzenie zaległości podatkowej z tytułu podatku od nieruchomości za lata 1997-2003. Jednocześnie skarżący podnieśli, że organ podatkowy pierwszej instancji naruszył art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej przyjmując, że w stanie faktycznym sprawy nie zachodzą przesłanki do zastosowania tego przepisu. Ponadto stwierdzili oni, że z uzasadnienia decyzji wynika, iż gdyby nie wartość posiadanej przez nich nieruchomości, organ podatkowy pierwszej instancji uwzględniłby ich wniosek o umorzenie zaległości podatkowej. Zdaniem skarżących taki sposób podejścia zdradza zamiar Skarbu Państwa do przejęcia nieruchomości w poczet należności podatkowych. Odwołujący się stwierdzili przy tym, że organ podatkowy pierwszej instancji nie wskazał im możliwości wyjścia z impasu gospodarczego i dlatego poprosili o przedstawienie możliwości uregulowania nieprzedawnionych zaległości w rozsądnym terminie i na dogodnych warunkach ratalnych.

Wynika dalej z uzasadnienia omawianej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, że organ ten nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonej odwołaniem decyzji organu pierwszej instancji. Wskazując na wstępie na przepisy prawa uzasadniające jego kompetencje do orzekania w sprawie na skutek wniesionego przez podatników odwołania, organ ten zauważył, iż w toku postępowania odwoławczego badana jest jedynie kwestia, czy zaskarżona odwołaniem decyzja podjęta została zgodnie z podstawowymi regułami postępowania podatkowego, a w szczególności, czy jej wydanie poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym, wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy oraz po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego.

W oparciu o akta postępowania podatkowego przeprowadzonego w pierwszej instancji Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że Prezydent Miasta prawidłowo przeprowadził postępowanie oraz zebrał przy udziale stron i ocenił całość materiału dowodowego. Zaskarżona decyzja odmawiająca umorzenia w całości zaległości podatkowych mieści się w granicach uznania administracyjnego i wobec tego brak jest podstaw do jej uchylenia.

Organ odwoławczy wskazał dalej, że przepis art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej stanowi o tym, iż w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy może na wniosek podatnika umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe lub odsetki za zwłokę. Treść wymienionego przepisu świadczy o tym, iż decyzje dotyczące umorzenia zaległości podatkowych podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego. Umorzenie zaległości podatkowej jest instytucją nadzwyczajną, gdyż zasadą jest płacenie podatków, nie zaś zwalnianie podatników od tego obowiązku. A zatem wypadki uzasadniające uwzględnienie wniosku muszą posiadać tę samą cechę. Użyte w tym przepisie sformułowania "ważny interes podatnika lub interes publiczny" są określeniami nieostrymi i zawierają szeroki zakres pojęciowy, które mogą być uznane za swoistą klauzulę generalną odsyłającą do systemu ocen pozaprawnych. Decyzje oparte na powyższym przepisie mają charakter uznaniowy; jeśli nawet za umorzeniem zaległości przemawia "ważny interes podatnika lub interes publiczny", to organ podatkowy może, ale nie musi umorzyć zaległości podatkowej. Zależy to od jego uznania. Dokonywana przez organy podatkowe ocena w tym zakresie stanowi zagadnienie natury słusznościowej. Uznanie administracyjne organu podatkowego pierwszej instancji samo w sobie nie stanowi przedmiotu oceny dokonywanej przez organ odwoławczy.

Ustosunkowując się do zarzutów podatników zawartych w odwołaniu, Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, jak wynika to z uzasadnienia omawianej decyzji, że Prezydent Miasta prawidłowo zastosował przepis art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej. Ulgi podatkowe, w tym i umorzenie zaległości podatkowej stanowią odejście od zasady sprawiedliwości i równości opodatkowania. Z tego względu stosowane są wyjątkowo i w istocie odnoszą się do przypadków szczególnych, a do takich z całą pewnością nie można zaliczyć sytuacji skarżących. Z uzasadnień pięciu decyzji wymiarowych z dnia [...] r. za lata 1998-2003 wynika, że odwołujący się podatnicy zaniżali podstawę opodatkowania podatkiem od nieruchomości i podstawę tę w wysokości zgodnej ze stanem faktycznym ustalonym wykazali dopiero w wyniku kontroli podatkowej przeprowadzonej przez organ podatkowy pierwszej instancji. Poza tym w toku postępowania nie przedstawili oni żadnych dowodów naprowadzających na nadzwyczajny charakter ich sytuacji majątkowo - finansowej, ani też nie wskazali przyczyn nie uiszczenia podatku od nieruchomości w latach ubiegłych.

Organ odwoławczy zauważył dalej, iż w świetle art. 187 Ordynacji podatkowej, nakazującego organowi podatkowemu zebranie i wyczerpujące rozpatrzenie całego materiału dowodowego sprawy, w zakresie tego obowiązku mieści się również przeprowadzenie analizy majątkowo - finansowej stron. Nie jest zatem uprawniony podniesiony w odwołaniu zarzut, że organ podatkowy w toku postępowania uwzględnił wpływającą na sytuację majątkową stron wartość nieruchomości położnej w S. przy ul. [...]. Zarzut taki mógłby być uzasadniony jedynie w takiej sytuacji, kiedy to organ podatkowy pierwszej instancji w ogóle nie uwzględniłby tej okoliczności.

Odnosząc się do zarzutu dotyczącego zamiaru Skarbu Państwa do przejęcia nieruchomości na poczet należności podatkowych organ odwoławczy wskazał, że wierzycielem zaległego podatku od nieruchomości nie jest Skarb Państwa, lecz jednostka samorządu terytorialnego, jaką jest Miasto.

Wobec stwierdzenia podatników, iż organ podatkowy pierwszej instancji nie wskazuje im możliwości wyjścia z impasu gospodarczego i w związku z wynikającą stąd prośbą o wskazanie możliwości uregulowania nieprzedawnionych zaległości w rozsądnym terminie na dogodnych warunkach ratalnych, Samorządowe Kolegium Odwoławcze stosownie do art. 171 § 1 Ordynacji podatkowej poinformowało ich, że zawarty w odwołaniu z dnia [...] r. (data wpływu do Urzędu Miejskiego: [...] r.) wniosek o rozłożenie na raty zaległości podatkowej podlega załatwieniu przez Prezydenta Miasta, wobec czego powinni oni wnieść do tego organu odrębne podanie w tej sprawie.

Powyższa decyzja ostateczna zaskarżona został przez oboje podatników do sądu administracyjnego z powodu jej niezgodności z prawem. Domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji skarżący zarzucają, iż wydana ona została z mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej, poprzez dowolne przyjęcie, iż w rozpatrywanej sprawie nie zachodzą przesłanki do zastosowania tego przepisu i umorzenia zaległości podatkowych pomimo oczywistego faktu, iż brak środków na spłatę zaległości podatkowych, w części przedawnionych, stanowi podstawę do uwzględnienia wniosku. Zarzucają oni również zaskarżonej decyzji naruszenie interesu prawnego skarżących i interesu publicznego poprzez odmowę umorzenia zaległości podatkowych w podatku od nieruchomości za lata 1997-2003, powodujące zagrożenie ich egzystencji. W uzasadnieniu skargi podatnicy podnieśli, iż trudna aktualnie ich sytuacja finansowa oraz brak możliwości zapłaty zaległych zobowiązań oznacza w istocie pozbawienie ich środków egzystencji, do którego musiałoby dojść w następstwie pozbawienia ich podlegającej opodatkowaniu nieruchomości, stanowiącej jedyny wartościowy składnik ich majątku, a zarazem podstawę ich działalności. Pozbawienie ich tego składnika godziłoby też w interes publiczny rozumiany jako możliwość uzyskiwania przez Gminę dochodu z tytułu płaconych przez podatników podatków.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, nie znajdując podstaw do zmiany swego stanowiska w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, co następuje:

Skarga okazała się nieuzasadnioną, nie zachodzą bowiem podstawy do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja ostateczna nie odpowiada przepisom prawa.

Stosownie do regulacji zawartej w art. 67 § 1 ustawy z 29.08.1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) organy podatkowe mogą umarzać w całości lub w części zaległości podatkowe lub odsetki za zwłokę w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub ważnym interesem publicznym. Stanowiąc w tymże przepisie materialno-prawną podstawę umarzania zaległych zobowiązań podatkowych lub odsetek za zwłokę, ustawodawca upoważnił organy podatkowe do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego, organom tym pozostawiając ocenę tego, czy w konkretnej sprawie występują okoliczności uzasadniające to umorzenie, jak również ocenę zakresu tego umorzenia. Kontrola legalności decyzji wydanych w ramach tzw. uznania administracyjnego sprowadza się w związku z tym jedynie do badania, czy w procesie dochodzenia do tych decyzji organ podatkowy uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, jakie wskazywać mogłyby na ważny interes podatnika lub ważny interes publiczny oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów.

Dokonana w granicach tzw. uznania administracyjnego ocena tego, czy w konkretnej sprawie występują okoliczności uzasadniające umorzenie zaległości podatkowej, jak również ocena zakresu tego umorzenia, w sprawach należących do właściwości jednostek samorządu terytorialnego należy zasadniczo do kompetencji organów tych jednostek, wobec czego możliwość uwzględnienia odwołania od decyzji w tychże sprawach sprowadzać się może jedynie do uchylenia zaskarżonej odwołaniem decyzji w razie stwierdzenia, że w procesie dochodzenia do tej decyzji organ pierwszej instancji nie uwzględnił całokształtu okoliczności faktycznych, jakie mogłyby wskazywać na ważny interes podatnika lub ważny interes publiczny, względnie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów.

W rozpatrywanej sprawie stwierdzić należy, iż organy podatkowe obu instancji w sposób wyczerpujący zebrały dostępny im materiał dowodowy i dokonały jego wszechstronnej oceny, wyprowadzając z tej oceny zasadny wniosek co do braku okoliczności wskazujących na ważny interes podatników lub ważny interes publiczny, mogący przemawiać za umorzeniem zaległego zobowiązania podatkowego. Dokonana przez te organy ocena sytuacji majątkowej i życiowej podatników, jej warunków rodzinnych i dochodowych oraz związanej z tym możliwości poniesienia ciężaru podatkowego w podatku od nieruchomości wskazuje na brak podstaw do uznania, że za umorzeniem zaległego podatku przemawia ważny interes podatnika lub ważny interes publiczny. Umorzenie zaległości podatkowej jest szczególnego rodzaju ulgą podatkową, stanowiącą odstępstwo od zasady równości i powszechności opodatkowania, jej stosowanie zatem może mieć miejsce tylko w okolicznościach nadzwyczajnych, z reguły od podatnika niezależnych. Ważny interes podatnika, jako przesłanka umorzenia zaległego podatku, nie może być utożsamiany wyłącznie z interesem w wymiarze finansowym, ale wynikać musi z całokształtu okoliczności leżących u podstaw sytuacji życiowej podatnika i jego warunków bytowania, stwarzających zagrożenie dla egzystencji jego samego oraz jego rodziny. Podatek od nieruchomości jest podatkiem od posiadania majątku, a zatem sam brak środków finansowych na jego poniesienie nie może, w szczególności w sytuacji posiadania nieruchomości przeznaczonej do prowadzenia działalności gospodarczej, stanowić wystarczającej przesłanki do umorzenia tego podatku.

Nie znajdując w tych warunkach podstaw do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego wydana została z naruszeniem prawa, a w szczególności art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej, orzec należało o oddaleniu skargi jako nieuzasadnionej (art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).