Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 26/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2010-05-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6149 Inne o symbolu podstawowym 614
Hasła tematyczne: Oświata
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: par. 10 ust. 5 pkt 1
journal: Dz.U. 2002 nr 113 poz 988
law: Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 1 lipca 2002 r. w sprawie praktycznej nauki zawodu.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Adam Mikusiński Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant st.sekr.sąd. Alicja Sadowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 maja 2010 r. sprawy ze skargi M.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] nr [...].


UZASADNIENIE

Prezydenta Miasta K. decyzją z dnia [...] odmówił M.B. właścicielce zakładu usługowego "A M.B." w K. udzielenia dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika K.K..

W uzasadnieniu swej decyzji organ pierwszej instancji wskazał, jakie dokumenty strona przedłożyła do wniosku o dofinansowanie oraz wskazał przepisy prawa na jakich opiera się decyzja w sprawie dofinansowania kształcenia młodocianego pracownika. Organ pierwszej instancji uzasadniając odmowę przyznania wnioskowanego dofinansowania, jako podstawową przesłankę tej odmowy przywołał okoliczność, że M.B. w umowach o pracę z w/w pracownikiem młodocianym wskazywana jako instruktor praktycznej nauki zawodu -legitymując się świadectwem ukończenia Technikum Fryzjerskiego w K. z [...] r. oraz zaświadczeniem o ukończeniu kursu pedagogicznego dla instruktorów praktycznej nauki zawodu z [...] r.. Dyplom mistrza w zawodzie fryzjer uzyskała dopiero w dniu [...], zaś kształcenie młodocianej w zakładzie fryzjerskim strony rozpoczęto, pod jej opieką, w dniu [...]. Zważywszy powyższe organ I instancji doszedł do wniosku, iż strona nie posiadała kwalifikacji wymaganych od instruktora praktycznej nauki zawodu od początku rozpoczętego szkolenia.

W odwołaniu M.B. wskazała na swoje niezadowolenie z treści decyzji organu I instancji. Podniosła, iż jej zdaniem jest ona w pełni uprawniona do otrzymania wnioskowanego dofinansowania, gdyż przepisy art. 70b ust. 1 pkt. 1 ustawy o systemie oświaty nie wskazują wprost, iż wymagane od instruktora praktycznej nauki zawodu kwalifikacje winny istnieć od początku zatrudnienia młodocianego pracownika w celu nauki zawodu. W opinii strony mimo ciągłości zatrudnienia w jej zakładzie 'młodocianej K.K. od [...] do [...], należy jej się przynajmniej dofinansowanie za okres [...] do [...] tj. za okres kiedy po uzyskaniu przez stronę dyplomu mistrzowskiego zawarła ona z w/w młodocianym pracownikiem nową umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego.

Decyzja z dnia [...] Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. orzekło utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, iż ustalił, że M.B. w dniu [...] wystąpiła z wnioskiem o przyznanie dofinansowania z tytułu zatrudnienia młodocianego pracownika celem nauki zawodu wskazując, że tym młodocianym pracownikiem jest K.K.. Na podstawie dokumentów ustalił, że K.K. urodzona [...] pozostawała w zatrudnieniu w zakładzie "A " M.B., celem nauki zawodu fryzjera na podstawie dwóch umów o pracę. Pierwsza umowa zawarta na okres od [...] do [...] została rozwiązana w dniu [...], tak aby od [...] na tych samych warunkach, na podstawie kolejnej umowy o pracę kontynuować naukę zawodu młodocianej do [...].. Wskazano, iż młodociana pracownica w dniu [...] zdała egzamin czeladniczy. Nadto podniesiono, że pełniąca obowiązki instruktora praktycznej nauki zawodu właścicielka zakładu fryzjerskiego M.B. legitymuje się: świadectwem ukończenia Technikum Fryzjerskiego w K. z dnia [...] (potwierdzającym uzyskanie tytułu zawodowego technika usług fryzjerskich); zaświadczeniem z dnia [...] o ukończeniu kursu pedagogicznego oraz dyplomem mistrzowskim w zawodzie fryzjer z dnia [...].

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wskazało, że zgodnie z art. 70b ust. 1 ustawy o systemie oświadczy dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika przysługuje pracodawcy, jeżeli ten pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego. Potwierdzenie faktu, że przygotowanie zawodowe może prowadzić tylko i wyłącznie osoba posiadająca kwalifikacje wymagane od instruktora praktycznej nauki zawodu, znajduje potwierdzenie w § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania. Rodzaj kwalifikacji wymaganych do prowadzenia przygotowania zawodowego określono w § 10 ust. 4 i 5 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 01 lipca 2002 r. w sprawie praktycznej nauki zawodu. Zgodnie z tym przepisem instruktorem praktycznej nauki zawodu może być osoba, która legitymuje się: tytułem mistrza w zawodzie, którego będzie nauczać, lub w zawodzie wchodzącym w zakres zawodu, którego będzie nauczać i przygotowaniem pedagogicznym wymaganym od nauczycieli lub ukończonym kursem pedagogicznym (obejmujący co najmniej 70 godzin zajęć z psychologii, pedagogiki i metodyki oraz 10 godzin praktyki metodycznej), albo ukończonym przed 06 stycznia 1993 r. kursem pedagogicznym uprawniający do pełnienia funkcji instruktora praktycznej nauki zawodu. W przypadku nie posiadania tytułu mistrzowskiego osoba mająca pełnić funkcję instruktora praktycznej nauki zawodu winna się legitymować odpowiednim świadectwem dojrzałości i tytułem zawodowym lub dyplomem szkoły wyższej oraz stosownym stażem pracy o których mowa w § 10 ust. 5 pkt. 1- 4 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu w sprawie praktycznej nauki zawodu. Brak któregokolwiek elementu składającego się na kwalifikacje instruktora praktycznej nauki zawodu, powoduje zdaniem Kolegium Odwoławczego konieczność odmowy przyznania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika.

W przedmiotowej sprawie, w chwili rozpoczęcia nauki zawodu przez K.K., M.B.- wskazywana jako instruktor praktycznej nauki zawodu nie spełniała warunków określonych w § 10 ust. 4 i 5 w/w rozporządzenia. Strona bowiem tytuł mistrza w zawodzie fryzjer uzyskała [...] tj. ponad 20 miesięcy później niż rozpoczęto proces przygotowania zawodowego młodocianej K.K.. W opinii Kolegium Odwoławczego okoliczność, iż zatrudnienie K.K., w ramach mającej trwać 36 miesięcy nauki zawodu fryzjera odbywało się w zakładzie "A M.B." w K. na podstawie dwóch następujących po sobie odrębnych umów, nie ma znaczenia w sprawie, gdyż umowy te w istocie potwierdzają ciąg procesu edukacyjnego K.K. u tego samego pracodawcy. W sytuacji gdy pierwsza umowa o pracę została zawarta na 36 miesięcy, a następnie za porozumieniem stron rozwiązana aby natychmiast zawrzeć między tymi samymi stronami następną umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego (na dokończenie okresu nauki zawodu), podział okresu zatrudnienia na dwie części zdaniem Kolegium może zostać uznany za wybieg taktyczny mający na celu próbę obejścia przepisu prawa zobowiązującego do posiadania wszystkich kwalifikacji wymaganych od instruktora praktycznej nauki zawodu od początku procesu nauki zawodu. W sytuacji gdy przepisy prawa wymagają od osoby przystępującej do prowadzenia praktycznej nauki zawodu spełnienia w/w warunków już na etapie początkowym (rozpoczęcia nauki zawodu). Stąd też zdaniem Kolegium Odwoławczego nie można przyznać M.B. dofinansowania tytułu kształcenia młodocianego pracownika K.K., w sytuacji gdy prowadziła ona szkolenie zawodowe od [...], nie posiadając pełnych kwalifikacji wymaganych od instruktora praktycznej nauki zawodu. Wskazano, iż stanowisko Kolegium Odwoławczego znajduje swoje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych, gdzie jednoznacznie i jednolicie wskazywano, że ustalone wymogi w zakresie kwalifikacji zawodowych i p[przygotowania pedagogicznego powinny być spełnione w chwili rozpoczęcia praktycznej nauki zawodu, a nie w trakcie jej trwania.

Zatem – zdaniem organu odwoławczego - nie spełnianie wymogów kwalifikacyjnych przez osobą prowadzącą praktyczną naukę zawody, na gruncie ustawy o systemie oświaty oznacza brak uprawnienia pracodawcy do otrzymania dofinansowania z tytułu kształcenia młodocianych pracowników.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca M.B. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz przynanie jej wnioskowanego dofinansowania. Zarzuciła organowi obrazę przepisu art. 70 b ust. 1 ustawy o systemie oświaty. Zdaniem skarżącej stanowisko Kolegium przedstawione w uzasadnieniu skarżonej decyzji jest niewystarczające, a wskazane przez Kolegium wyroki sądów administracyjnych dotyczą innego stanu prawnego tj. decyzji nie wydanych w oparciu o przepisy ustawy o systemie oświaty. Na poparcie swego stanowiska wskazała wyroki NSA (I Sa/Gd 1531/96, 1 SA/Gd 2436/99, I SA/Gd 2164/00, I SA/G d 2294/00, 1 SA/G d 2435/00). Również zdaniem skarżącej Kolegium winno prowadzić jedynie wykładnię językową art. 70b ust. 1 pkt. 1 ustawy o systemie oświaty, a to jej zdaniem musiałoby doprowadzić do konstatacji, iż wymogi kwalifikacyjne stawiane instruktorowi praktycznej nauki zawodu winny być spełnione jedynie w dacie złożenia wniosku o dofinansowanie, a nie w trakcie (od początku) wcześniej prowadzonego szkolenia zawodowego młodocianego pracownika.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał w całości twierdzenia zawarte w uzasadnieniu swej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia [...] skarżąca podtrzymała złożoną przeze skargę, także zaprezentowana już wcześniej argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz.1269) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) -zwanej dalej p.p.s.a.- wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu , nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Na zasadzie natomiast art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Przeprowadzona w niniejszej sprawie, z uwzględnieniem powyższych zasad, kontrola zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji wykazała, że pomimo legalności działań organów rozpoznających sprawę, zaskarżony akt nie odpowiada wymogom prawa.

Konstytucyjna zasada legalizmu znajduje odzwierciedlenie w art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) - zwanej k.p.a., który stanowi, że organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Źródła prawa powszechnie obowiązującego określa sama Konstytucja. Według art. 87 Konstytucji, do źródeł tych zalicza się: Konstytucję, ustawy, rozporządzenia, ratyfikowane umowy międzynarodowe, a także akty prawa miejscowego ustanowione na obszarze ich działania przez właściwe organy publiczne. Dostrzec jednak trzeba, że o ile organy administracji publicznej związane są całością porządku prawnego, o tyle nie mogą odstępować od stosowania przepisów ustawowych, bądź aktów wykonawczych, powołując się bezpośrednio na przepisy Konstytucji. Nie są też uprawnione do rozstrzygania w sprawie zgodności z Konstytucją przepisów ustaw oraz innych aktów normatywnych i nie mogą odmówić zastosowania w sprawie przepisu ze względu na jego niekonstytucyjność. W tym zakresie, mogą jedynie wystąpić do Trybunału Konstytucyjnego ze stosownym wnioskiem o stwierdzenie zgodności przepisu z Konstytucją, jeśli są do tego uprawnione na mocy art. 191 Konstytucji, bądź wystąpić do podmiotu posiadającego uprawnienie w tym zakresie o skorzystanie z posiadanego przez niego prawa złożenia takiego wniosku.

Stąd też, w ocenie Sądu, stwierdzić w niniejszej sprawie należało, że prawidłowo organy, rozpoznając sprawę na podstawie art. 70b ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.) - zwanej ustawą, uwzględniły regulację § 10 ust. 5 pkt 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 01 lipca 2002 r. w sprawie praktycznej nauki zawodu (Dz. U. Nr 113, poz. 988 ze zm.) i na tej podstawie odmówiły przyznania skarżącej dofinansowania kosztów kształcenia młodocianej pracownicy, z uwagi na nie legitymowanie się przez skarżącą świadectwem dojrzałości technikum, w okresie od zawarcia umowy z młodocianym do czasu uzyskania tytułu mistrza.

Odnosząc się w tym miejscu do materialnej podstawy prawnej podjętego rozstrzygnięcia, wskazać przede wszystkim przyjdzie, iż zgodnie z art. 70b ust. 1 pkt 1 ustawy jednym z warunków uzyskania przez pracodawcę dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika, obok określonej w pkt 2 konieczności ukończenia przez tego pracownika nauki zawodu lub przyuczenia do wykonywania określonej pracy i zdania egzaminu określonego w odrębnych przepisach, jest posiadanie przez pracodawcę lub osobę prowadzącą zakład w imieniu pracodawcy, bądź też osobę u pracodawcy zatrudnioną, kwalifikacji wymaganych do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych, określonych w odrębnych przepisach. Kwalifikacje te określone zostały, na mocy delegacji ustawowej zawartej w art. 70 ust. 4 ustawy, w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 01 lipca 2002 r. w sprawie praktycznej nauki zawodu (Dz. U. Nr 113, poz. 988 ze zm.). Zgodnie z § 10 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia, zajęcia praktyczne nauki zawodu realizowane u pracodawców i w indywidualnych gospodarstwach rolnych mogą zatem prowadzić pracodawcy lub wyznaczeni przez nich pracownicy albo osoby prowadzące indywidualne gospodarstwa rolne, dla których praca dydaktyczna i wychowawcza z uczniami lub młodocianymi nie stanowi podstawowego zajęcia lub jest wykonywana w tygodniowym wymiarze godzin niższym niż przewidziany dla nauczycieli, w ramach obowiązującego ich tygodniowego czasu pracy. Zwani są oni "instruktorami praktycznej nauki zawodu", którzy po myśli § 10 ust. 5 rozporządzenia, jeśli zgodnie z ust. 4 nie posiadają tytułu mistrza w zawodzie, winni posiadać przygotowanie pedagogiczne lub ukończony kurs pedagogiczny, o którym mowa w ust. 4, oraz spełniać określone w ust. 5 pkt 1- 4 wymogi posiadania odpowiedniego wykształcenia oraz stażu pracy w zawodzie. Na mocy § 10 ust. 5 pkt 1, stanowiącego podstawę uznania braku kwalifikacji skarżącego, jako konieczne warunki wskazano posiadanie przez instruktorów: świadectwa dojrzałości technikum lub szkoły równorzędnej albo świadectwa ukończenia szkoły policealnej lub dyplomu ukończenia szkoły pomaturalnej lub policealnej i tytułu zawodowego w zawodzie pokrewnym do zawodu, którego będą nauczać, oraz co najmniej trzyletniego stażu pracy w zawodzie, którego będą nauczać.

Analiza dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wskazuje, że skarżąca jako pracodawca młodocianej, w okresie podpisania umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego tj. w dniu [...], pomimo legitymowania się zaświadczeniem o ukończeniu odpowiedniego kursu pedagogicznego, określonego w § 10 ust. 4 rozporządzenia, nie posiadała tytułu mistrza w zawodzie. Uzyskała go dopiero w trakcie prowadzenia przygotowania zawodowego tj. w dniu [...].

W celu uznania jej kwalifikacji do nauki zawodu na podstawie powołanego rozporządzenia, koniecznym zatem było spełnienie przez skarżącą w okresie od dnia podpisania umowy do uzyskania tytułu mistrza, wymogu posiadania odpowiedniego wykształcenia oraz stażu pracy, określonych w § 10 ust. 5 pkt 1- 4 rozporządzenia. Skarżąca nie wykazała, aby spełniała jakiekolwiek wymagania w zakresie wykształcenia wynikające z pkt 2- 4. Jednocześnie też, stwierdzić należy, że posiadanie przez nią jedynie świadectwa ukończenia technikum zawodowego (fryzjerskiego) i uzyskania przez nią tytułu technika usług fryzjerskich, nie stanowiło o spełnieniu przesłanki z § 10 ust. 5 pkt 1 rozporządzenia. Wskazany przepis – w dacie orzekania przez organy administracji - wyraźnie wszak wymagał w odniesieniu do osób które realizowały edukację w technikum, posiadania świadectwa dojrzałości tego rodzaju szkoły. Posiadanie jedynie świadectwa ukończenia technikum nie wyczerpywało tej przesłanki. Świadectwo ukończenia szkoły średniej (obecnie zwanej ponadgimnazjalną) jest bowiem jedynie potwierdzeniem uzyskania ocen kwalifikacyjnych umożliwiających ukończenie szkoły, zaś świadectwo dojrzałości potwierdza zdanie egzaminu maturalnego. Zdanie tego egzaminu jest przy tym warunkiem jego uzyskania.

W świetle przedstawionych regulacji, w szczególności § 10 ust. 2, ust. 4 i ust. 5 pkt 1 rozporządzenia, wskazać zatem trzeba, iż bez wątpienia słusznie organy rozpoznając wniosek skarżącej o dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika uznały, że nie spełnia ona wymogu posiadania kwalifikacji przewidzianych dla instruktorów prowadzących praktyczną naukę zawodu, a przez to również wynikającej z art. 70b ust. 1 pkt 1 ustawy przesłanki przyznania dofinansowania. Jak już wcześniej wskazano, obowiązane były one bowiem do podjęcia rozstrzygnięcia w oparciu o regulacje ustawowe oraz wydanego na podstawie ustawy rozporządzenia wykonawczego.

Trzeba także wskazać, że celem całego systemu kształcenia zawodowego młodocianych jest zapewnienie im takich warunków, które pozwalają im na zgłębienie praktyki danego zawodu pod okiem doświadczonego, spełniającego dokładnie określone warunki instruktora. W tym też celu prawodawca ukształtował bardzo wyraźne i restrykcyjne zasady jakie musi spełniać osoba, która chce nabyć uprawnienia do kształcenia młodocianych pracowników w danym zawodzie. Ustawodawca powołał do życia instytucję instruktora praktycznej nauki zawodu, aby zapewnić prawidłowy tok szkolenia młodocianego pracownika. Poza wszelkim sporem pozostaje fakt, iż osoba prowadząca szkolenie powinna się legitymować odpowiednimi kwalifikacjami oraz posiadać takie doświadczenie zawodowe, aby w prawidłowy sposób ukształtować zawodowo przyszłego rzemieślnika. Osoba ta powinna posiadać takie uprawnienia w momencie wyznaczenia ją jako instruktora praktycznej nauki zawodu (patrz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 grudnia 2008 r. , sygn. akt IV SA/Gl 426/08 – zbiór orzeczeń LEX Nr 494341).

Niemniej jednak w ocenie sądu zaskarżone rozstrzygnięcie nie zasługuje na akceptację z uwagi na to, że godzi w wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadę demokratycznego państwa prawa, z której wynika miedzy innymi poszanowanie wolności i praw jednostki. Jedną z podstawowych zasad realizacji praw jednostki w myśl art. 32 Konstytucji jest zasada równości wobec prawa. Zdaniem Sądu wprowadzenie w powoływanym rozporządzeniu, w stosunku do instruktorów praktycznej nauki zawodu, którzy tak jak skarżąca ukończyli technikum uzyskując kwalifikacje zawodowe (w przypadku skarżącego jest to tytuł technika mechanika), wskazanego w § 10 ust. 5, w pkt 1 rozporządzenia, wymogu posiadania świadectwa dojrzałości, nie znajduje uzasadnienia w przewidzianym ustawą o systemie oświaty celu instytucji jaką jest praktyczna nauka zawodu i co zasadnicze w ujęciu wykładni systemowej, narusza konstytucyjną zasadę równości wobec prawa, wyrażoną w art. 32 Konstytucji RP.

Celem praktycznej nauki zawodu w ramach przygotowania zawodowego na gruncie ustawy o systemie oświaty, jest zdobycie umiejętności i kwalifikacji zawodowych w określonej dziedzinie. W tym też kierunku powinno odbywać się kształcenie. Z celu w jakim prowadzona jest praktyczna nauka zawodu oraz istoty tej instytucji wynika natomiast, iż zajęcia powinny prowadzić osoby posiadające kwalifikacje w danym zawodzie. Delegacja do określenia w drodze rozporządzenia kwalifikacji wymaganych od osób prowadzących praktyczną naukę zawodu oraz przysługujących im uprawnień, zawarta została w art. 70 ust. 4 ustawyz dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty. Ustawodawca nie przewidział możliwości określenia w drodze rozporządzenia, poza kwalifikacjami, dodatkowych wymogów, których spełnienie byłoby konieczne do prowadzenia nauki zawodu. Mając na uwadze cel ustawy w zakresie kształcenia zawodowego przez "kwalifikacje" o których mowa w art. 70 ust. 4 ustawy rozumieć z kolei należy potwierdzenie posiadania wiedzy i umiejętności do wykonywania danego zawodu.

Uzyskanie kwalifikacji zawodowych, umożliwia, w myśl ustawy o systemie oświaty (w jej obecnym, brzmieniu) bądź to ukończenie jednej ze szkół ponadgimnazjalnych wskazanych w art. 9 ust. 1 pkt 3 lit. a, d, f, g ustawy o systemie oświaty, ukończenie szkoły w ramach systemu szkolnictwa wyższego, czy też wreszcie w przypadku rzemieślników, stosownie do przepisów ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (Dz. U. z 2002 r. Nr 112, poz. 979 ze zm.) zdanie egzaminu na tytuł czeladnika lub mistrza. W przypadku absolwentów szkół wymienionych w art. 9 ust. 1 pkt 3 lit. a, d, f, g ustawy o systemie oświaty – w jej obecnym brzmieniu - kwalifikacje te potwierdza dyplom, którego uzyskanie wiąże się z konieczności zdania egzaminu. Egzamin ten przeprowadzany jest na zasadach określonych w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 kwietnia 2007 r. w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych (Dz. U. Nr 83, poz. 562 ze zm.), które obowiązujące w tej mierze wcześniejsze prawne. Egzamin potwierdzający kwalifikacje zawodowe stanowi formę oceny poziomu opanowania wiadomości i umiejętności z zakresu danego zawodu. Egzamin maturalny, jest natomiast egzaminem o innym charakterze. Jego zaliczenie jest koniecznym warunkiem uzyskania świadectwa dojrzałości, stanowiącego jednocześnie dowód jego zdania i uprawniającego do kontynuowania nauki w ramach szkolnictwa wyższego (egzamin ten jest formą oceny wiadomości i umiejętności poziomu wykształcenia ogólnego). Ma on zatem zupełnie inny charakter oraz służy sprawdzeniu innych wiadomości i umiejętności, niż w przypadku egzaminu potwierdzającego kwalifikacje zawodowe. Żaden też przepis aktów wykonawczych, jak i ustawy o systemie oświaty, nie uzależnia zdobycia kwalifikacji zawodowych od zdania egzaminu maturalnego i uzyskania świadectwa dojrzałości.

Na gruncie wspomnianej już ustawy o rzemiośle, dowodami potwierdzającymi kwalifikacje zawodowe rzemieślników, tj. osób fizycznych zawodowo wykonujących działalność gospodarczą z udziałem kwalifikowanej pracy własnej, w imieniu własnym i na swój rachunek, przy zatrudnieniu do 50 pracowników (art. 1 i art. 2), w myśl art. 3 ust. 1 tej ustawy, są z kolei:

- dyplom lub świadectwo ukończenia wyższej lub ponadgimnazjalnej szkoły o profilu technicznym bądź artystycznym w zawodzie (kierunku) odpowiadającym dziedzinie wykonywanego rzemiosła,

- dyplom mistrza w zawodzie odpowiadającym danemu rodzajowi rzemiosła,

- świadectwo czeladnicze albo tytuł robotnika wykwalifikowanego w zawodzie odpowiadającym danemu rodzajowi rzemiosła,

a od [...] również zaświadczenie potwierdzające posiadanie wybranych kwalifikacji zawodowych w zakresie zawodu odpowiadającego danemu rodzajowi rzemiosła.

W tym stanie rzeczy zważając na uwadze regulacje odnoszące się do dowodów potwierdzających kwalifikacje zawodowe, tak na gruncie ustawy o systemie oświaty, jak i ustawy o rzemiośle podkreślić przede wszystkim trzeba, że w żadnym z przypadków ustawodawca nie uzależnił uzyskania kwalifikacji zawodowych, od uzyskania świadectwa dojrzałości. Świadectwo to, jak już wcześniej wskazano, nie stanowi też potwierdzenia tych kwalifikacji, lecz jedynie dowód zdania egzaminu maturalnego, będącego sprawdzeniem wiedzy ogólnej. Odnosząc się zatem do przepisu § 10 ust. 5 pkt 1 rozporządzenia w sprawie praktycznej nauki zawodu, w części stanowiącej podstawę prawną wydania zaskarżonej decyzji, w granicach niniejszej sprawy w ocenie Sądu uznać należało, iż wprowadzając nim w stosunku do pracodawców będących instruktorami praktycznej nauki zawodu, nie mających tytułu mistrza, lecz legitymujących się tytułem zawodowym uzyskanym wskutek ukończenia technikum, tj. szkoły o której mowa w art. 9 ust. 1 pkt 3 lit. d i f ustawy o systemie oświaty, wymogu posiadania świadectwa dojrzałości - przekracza delegację ustawową. Stanowiący podstawę prawną wydania rozporządzenia przepis art. 70 ust. 4 ustawy wyraźnie bowiem daje uprawnienie do określenia w akcie podustawowym jedynie kwalifikacji wymaganych od osób prowadzących praktyczną naukę zawodu. O ile zatem należy zgodzić się, że określone w § 10 ust. 5 odpowiednie przygotowanie pedagogiczne potwierdza kwalifikacje do nauczania, a określony w pkt 1 staż pracy przesądza o kwalifikacjach w praktycznym wykonywaniu zawodu, o tyle stwierdzić trzeba, że świadectwo dojrzałości żadnych kwalifikacji zawodowych nie określa. Jako że jego uzyskanie w żadnej mierze nie pozostaje w związku z nauką zawodu wprowadzenie wymogu jego posiadania, uznać tym samym należy za dodatkowy warunek, obok posiadania odpowiednich kwalifikacji, ustalenia którego ustawodawca nie przewidział jednak w art. 70 ust. 4 ustawy o systemie oświaty. Wskazać należy, iż pracodawcy będący "instruktorami praktycznej nauki zawodu", nie są nauczycielami i nie został przewidziany w stosunku do nich wymóg spełnienia kwalifikacji wymaganych od nauczycieli.

Stąd tez w ocenie Sądu zapis § 10 ust. 5 pkt 1 rozporządzenia, w zakresie w jakim wprowadza wymóg posiadania świadectwa dojrzałości technikum w stosunku do "instruktorów praktycznej nauki zawodu", którzy uzyskali kwalifikacje zawodowe na skutek ukończenia technikum stawia ich zatem w nierównej sytuacji w stosunku do innych osób, o których mowa w tym przepisie, jak i określonych w § 10 ust. 4 rozporządzenia pracodawców posiadających tytuł mistrza w zawodzie. Godzi tym samym w ich konstytucyjne prawo do równego traktowania określone w art. 32 Konstytucji RP.

Wynikająca z art. 32 Konstytucji zasada równości wobec prawa, stanowi jedno z podstawowych praw jednostki w demokratycznym państwie prawa, przejawiające się w równym traktowania przez władze publiczne. Jako niepodlegająca jakimkolwiek ograniczeniom realizowana winna być przez organy także na etapie stanowienia porządku prawnego. Z zasady tej wynika zaś nakaz jednakowego traktowania podmiotów prawa w obrębie określonej klasy (kategorii). Oznacza to, że wszystkie podmioty charakteryzujące się w równym stopniu daną cechą istotną (relewantną) powinny być traktowane równo, a wiec według jednakowej miary bez zróżnicowań dyskryminujących, czy faworyzujących. Wynika z tego w szczególności, że prawodawca przyznając uprawnienia, nie może określać kręgu osób, którym te uprawnienia przysługują w sposób dowolny. Musi on przyznawać dane uprawnienia wszystkim podmiotom charakteryzującym się daną cechą istotną. Jeśli natomiast określona norma prawna traktuje odmiennie adresatów, którzy odznaczają się określoną cechą wspólną, wówczas mamy do czynienia z odstępstwem od zasady równości. Odstępstwo takie nie jest tożsame z naruszeniem art. 32 Konstytucji. Niemniej jednak, jak stwierdził w jednym ze swych wyroków Trybunał Konstytucyjny, "wszelkie odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych musi zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonywujących argumentach. Argumenty te ujął Trybunał w orzeczeniu z 3 września 1996 r., sygn. K. 10/96 następująco: muszą one mieć: po pierwsze, charakter relewantny, a więc pozostawać w bezpośrednim związku z celem i zasadniczą treścią przepisów, w których zawarta jest kontrolowana norma oraz służyć realizacji tego celu i treści. Innymi słowy, wprowadzane zróżnicowania muszą mieć charakter racjonalnie uzasadniony. Nie wolno ich dokonywać według dowolnie ustalonego kryterium, po drugie, argumenty te muszą mieć charakter proporcjonalny, a więc waga interesu, któremu ma służyć różnicowanie sytuacji adresatów normy, musi pozostawać w odpowiedniej proporcji do wagi interesów, które zostaną naruszone w wyniku nierównego potraktowania podmiotów podobnych. Po trzecie argumenty te muszą pozostawać w jakimś związku z innymi wartościami, zasadami czy normami konstytucyjnymi, uzasadniającymi odmienne traktowanie podmiotów podobnych (...). Jedną z takich zasad konstytucyjnych jest zasada sprawiedliwości społecznej. Różnicowanie sytuacji prawnej podmiotów podobnych ma więc znacznie większe szanse uznania za zgodne z konstytucją, jeżeli pozostaje w zgodzie z zasadami sprawiedliwości społecznej lub służy urzeczywistnianiu tych zasad. Zostaje ono natomiast uznane za niekonstytucyjną dyskryminację (uprzywilejowanie), jeżeli nie znajduje podtrzymania w zasadzie sprawiedliwości społecznej. W tym sensie zasady równości wobec prawa i sprawiedliwości społecznej w znacznym stopniu nakładają się na siebie" (por. wyrok TK z dnia 12 września 2000 r., sygn. akt K 1/00

Mając przeto na względzie przedstawione stanowisko prezentowane w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, uznać trzeba, że unormowanie § 10 ust. 5 pkt 1 wskazanego rozporządzenia, określając wymóg posiadania świadectwa dojrzałości przez pracodawców, którzy uzyskali kwalifikacje zawodowe w związku z ukończeniem technikum, narusza konstytucyjną zasadę równości wyrażoną w przepisie art. 32 Konstytucji RP, albowiem różnicuje w prawie do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych, osoby posiadające odpowiednie kwalifikacje zawodowe, w zawodzie stanowiącym przedmiot nauczania praktycznego. Kierując się przytoczonymi argumentami, odpowiednio do powołanej regulacji stwierdzić przyjdzie, iż w odniesieniu do wskazanej grupy pracodawców uzyskanie świadectwa dojrzałości stanowi dodatkowy wymóg, którego nie przewidziano w odniesieniu do innych grup osób, określonych w § 10 ust. 4 i § 10 ust. 5 pkt 1 rozporządzenia, a który to nie ma żadnego związku z uzyskaniem kwalifikacji zawodowych. Jak już wcześniej wskazano, świadectwo dojrzałości stanowi potwierdzenie zdania egzaminu maturalnego sprawdzającego wiadomości i umiejętności poziomu wykształcenia ogólnego. Nie istnieje zatem jakikolwiek związek pomiędzy uzyskaniem świadectwa dojrzałości, a celem i założeniami kształcenia w zakresie praktycznej nauki zawodu. Celem tym jest przygotowanie praktyczne do wykonywania określonego zawodu lub pracy. Posiadanie świadectwa dojrzałości technikum przez osoby prowadzące przygotowanie zawodowe nie znajduje zatem żadnego racjonalnego uzasadnienia. Przede wszystkim, nie wynika z założeń i celów systemu oświaty w zakresie kształcenia i praktycznej nauki zawodu. Określając w art. 9 ustawy o systemie oświaty charakter i rodzaje szkół, ustawodawca wprowadził bowiem wyraźne rozróżnienie pomiędzy uzyskaniem kwalifikacji zawodowych, a świadectwem dojrzałości i szczegółowo uregulował tryb ich uzyskania w przepisach podustawowych. Jednocześnie też, przyznanie w § 10 ust. 4 uprawnienia do praktycznej nauki zawodu instruktorom posiadającym tytuł mistrza potwierdza, że uprawnienie to nie jest zależne od posiadania potwierdzenia odpowiedniego wykształcenia ogólnego, lecz zasadniczym kryterium w tym zakresie jest posiadanie kwalifikacji zawodowych. Kwalifikacje te w przypadku technikum uzyskać natomiast można, zgodnie z ustawą o systemie oświaty, zdając egzamin po ukończeniu technikum, bądź też w myśl ustawy o rzemiośle zdając egzamin na tytuł mistrza. Dostrzec przy tym trzeba, iż tytuł mistrza może uzyskać zarówno osoba która ukończyła technikum tj. posiadająca wykształcenie średnie, jak i posiadająca wykształcenie zasadnicze zawodowe. Wprowadzenie zaś dla tych osób, mających wykształcenie średnie, dodatkowego kryterium, w postaci posiadania świadectwa dojrzałości, jako nie mającego związku z kwalifikacjami zawodowymi, wyraźnie ogranicza ich prawo do prowadzenia praktycznej nauki zawodu, przy czym ograniczenie to w żaden sposób nie jest proporcjonalne, do wagi interesu któremu służy, a więc praktycznej nauki zawodu.

Nie sposób przy tym uznać za zgodne z zasadą sprawiedliwości społecznej rozróżnienia sytuacji podmiotu mającego wykształcenie średnie, uzyskane w wyniku ukończenia technikum i podmiotu mającego wykształcenie średnie uzyskane w wyniku ukończenia szkoły policealnej. Przepis § 10 ust. 5 pkt 1 rozporządzenia, w stosunku do instruktorów nie mających tytułu mistrza, którzy ukończyli szkołę policealną nie przewiduje bowiem wymogu posiadania świadectwa dojrzałości (tak jak w przypadku kończących technikum), lecz jedynie dyplom ukończenia tej szkoły. Stosownie do tego zauważyć można, że dyplom ukończenia szkoły policealnej potwierdza, tak jak w przypadku osób kończących technikum, kwalifikacje zawodowe. Jednocześnie tak w przypadku pierwszej jak i drugiej kategorii osób, jego uzyskanie wiąże się z koniecznością zdania egzaminu zawodowego, który przeprowadzany jest w obydwu rodzajach szkół na tych samych zasadach, określonych powołanym wcześniej rozporządzeniem w sprawie warunków i sposobu oceniania (...).

W myśl art. 9 warunkiem kontynuowania nauki w szkole policealnej i uzyskania po jej zakończeniu kwalifikacji zawodowych nie jest przy tym, posiadanie świadectwa dojrzałości. Jak wynika z art. 9 ust. 1 pkt 3 lit. g ustawy o systemie oświaty, szkoły policealne, przewidziane zostały dla osób posiadających wykształcenie średnie. Zgodnie natomiast z art. 11a ust. 3 ustawy wykształcenie średnie posiada osoba, która poza przewidzianymi w ustawie wyjątkami ukończyła szkolę podstawową lub ponadgimnazjalną, przy czym przez ukończenie szkoły w myśl § 22 rozporządzenia w sprawie warunków i sposobu oceniania (...), rozumieć należy uzyskanie odpowiednich ocen klasyfikacyjnych z zajęć edukacyjnych. W świetle przedstawionych regulacji, przyjąć zatem trzeba, iż w sposób nieuzasadniony przepis § 10 ust. 5 pkt 1 rozporządzenia różnicuje sytuację osób posiadających jednakowy poziom wykształcenia tj. wykształcenie średnie oraz kwalifikacje zawodowe uzyskane na tych samych zasadach, wprowadzając dla jednej kategorii podmiotów wymóg posiadania świadectwa dojrzałości, który to w żaden sposób nie pozostaje w związku z celem instytucji praktycznej nauki zawodu.

Stąd też w ocenie Sądu uznać należało, iż brak jest związku pomiędzy wprowadzeniem, przepisem § 10 ust. 5 pkt 1 rozporządzenia, omawianego wymogu posiadania świadectwa dojrzałości, a wykonaniem ustawy o systemie oświaty w zakresie określenia kwalifikacji osób prowadzących praktyczną naukę zawodu. Tym samym uregulowanie to nie mieści się w granicach delegacji ustawowej z art. 70 ust. 4 ustawy o systemie oświaty. Ponadto, powoływany przepis rozporządzenia narusza zawartą w art. 32 Konstytucji zasadę równości wobec prawa, poprzez ograniczenie uprawnienia, osób posiadających kwalifikacje zawodowe uzyskane na skutek ukończenia technikum, do prowadzenia praktycznej nauki zawodu, w związku z wprowadzeniem w zakresie tej kategorii osób wymogu posiadania świadectwa dojrzałości, a przez to stoi w sprzeczności także z art. 2 Konstytucji.

Należy wskazać, że powyżej zaprezentowane poglądy wyartykułował już wcześniej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w wyroku z dnia 07 kwietnia 2009 r., sygn. akt II SA/Op 29/09 (zbiór orzeczeń LEX nr 494330). Poglądy te Sąd w składzie tu orzekającym w całości podziela.

Niejako potwierdzeniem prawidłowości zaprezentowanych tu poglądów jest okoliczność, że z dniem 29 kwietnia 2010 r. § 10 ust. 5 pkt 1 omawianego rozporządzenia został zmieniony przez § 1 pkt 5 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 24 marca 2010 r. (Dz.U.10.61.378).

Obecnie § 10 ust. 5 pkt 1 rozporządzenia stanowi, iż instruktorzy praktycznej nauki zawodu, o których mowa w ust. 2 pkt 2, niemający tytułu mistrza w zawodzie, powinni posiadać przygotowanie pedagogiczne lub ukończony kurs pedagogiczny, o których mowa w ust. 4, oraz świadectwo ukończenia technikum, technikum uzupełniającego lub szkoły równorzędnej albo świadectwo ukończenia szkoły policealnej lub dyplom ukończenia szkoły pomaturalnej lub policealnej i tytuł zawodowy w zawodzie pokrewnym do zawodu, którego będą nauczać, oraz co najmniej trzyletni staż pracy w zawodzie, którego będą nauczać. Zatem w chwili obecnej nie jest wymagane świadectwo dojrzałości technikum.

Z regulacji art. 178 ust. 2 Konstytucji, zgodnie z którą sędziowie podlegają tylko Konstytucji i ustawom, wynika dla sądu obowiązek odstąpienia od stosowania przepisów rozporządzenia, które uznaje za sprzeczne z ustawą lub z Konstytucją.

W związku z uznaniem, że zastosowany w rozpoznawanej sprawie przepis narusza Konstytucję Sąd odmówił zatem zastosowania przepisu wykonawczego. Jednocześnie dokonując kontroli zaskarżonej decyzji z punktu widzenia zgodności z prawem, nie mógł stwierdzić legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia.

W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.

Wskazania do dalszego postępowania wynikają zaś wprost z wyżej naprowadzonych wywodów Sądu.