Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 4035/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-06-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Jolanta Sokołowska, Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Płusa (spr.), Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Protokolant Monika Kawa-Ogorzałek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi Z.J. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] września 2006 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia [...] marca 2006 r. nr [...], 2) stwierdza, że uchylone postanowienia nie podlegają wykonaniu w całości.


UZASADNIENIE

Zawiadomieniem z dnia [...] października 2005 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w M. dokonał zajęcia wyegzekwowanej przez Komornika Sądowego Rewiru [...] przy Sądzie Rejonowym w R. kwoty zasądzonej wyrokiem Sądu Rejonowego w M. od Skarbu Państwa - Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. na rzecz Z.J. - Skarżącego w rozpatrywanej sprawie.

Na czynność tę Skarżący pismem z dnia [...] października 2005 r. wniósł skargę, zarzucając, iż dokonana ona została z rażącym naruszeniem wszystkich - mających zastosowanie w sprawie - przepisów prawa.

Postanowieniem z dnia [...] marca 2006 r. Dyrektor Izby Skarbowej w R. uznał skargę Skarżącego za bezzasadną. W uzasadnieniu postanowienia organ nadzoru - odwołując się do definicji "dłużnika zajętej wierzytelności", zawartej w art. 1a pkt 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954, z późn. zm.), powoływanej dalej jako "u.p.e.a." - wskazał, że komornik sądowy wykonując czynności egzekucyjne polegające w niniejszej sprawie na wyegzekwowaniu przysługującej Skarżącemu wierzytelności, dysponował przez pewien czas pieniędzmi wierzyciela uzyskanymi od dłużnika, przez co stał się dłużnikiem zajętej wierzytelności w rozumieniu cytowanego wyżej przepisu u.p.e.a. Oznacza to, zdaniem organu nadzoru, że zajęcie wierzytelności u komornika sądowego było w niniejszej sprawie uzasadnione.

Nie zgadzając się ze stanowiskiem Dyrektora Izby Skarbowej w R. pełnomocnik Skarżącego wniósł zażalenie na powyższe postanowienie. Zarzucił w nim naruszenie:

- art. 89 § 1 w związku z art. 7 u.p.e.a. - poprzez dokonanie czynności nieznanej ustawie;

- § 39 pkt 5 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 137, poz. 1541, z późn. zm.), powoływanego dalej jako "rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r.", w związku z art. 67 § 1 u.p.e.a. - poprzez dokonanie czynności egzekucyjnej w sprzeczności z tymi przepisami;

- art. 40 § 2 ustawy dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.), powoływanej dalej jako "k.p.a.", w związku z art. 32 k.p.a. oraz w związku z art. 18 u.p.e.a. - poprzez pominięcie prawidłowo ustanowionego pełnomocnika.

Uzasadniając zarzut naruszenia art. 89 § 1 w związku z art. 7 u.p.e.a. pełnomocnik Skarżącego wskazał na wymienione w zażaleniu orzeczenia oraz poglądy doktryny.

Zwrócił ponadto uwagę na zawarte w postanowieniu Dyrektora Izby Skarbowej w R. stwierdzenia, które jego zdaniem świadczą o tym, iż organ ten nie dokonał żadnej analizy materiału dowodowego zebranego w sprawie. Pełnomocnik Skarżącego podkreślił również, że udzielone mu pełnomocnictwo obejmowało wszystkie sprawy, w których Skarżący jest stroną, prowadzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. oraz Dyrektora Izby Skarbowej w R. Doręczenie zatem zawiadomienia organu egzekucyjnego o zajęciu wierzytelności - będące w istocie wszczęciem postępowania egzekucyjnego - bezpośrednio Skarżącemu, powoduje bezskuteczność tej czynności.

Postanowieniem z dnia [...] września 2006 r. Minister Finansów utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w R. W uzasadnieniu postanowienia powtórzył, iż w pojęciu wierzytelności mieści się suma pieniężna przysługująca Skarżącemu od komornika sądowego z tytułu wyegzekwowanej na jego rzecz należności, a co za tym idzie podlega ona zajęciu w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że egzekucja administracyjna prowadzona przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. była zgodna z obowiązującymi przepisami.

Ustosunkowując się do zarzutów zażalenia organ odwoławczy stwierdził, iż nie dopatrzył się zarzucanych przez Skarżącego uchybień formalnych w dokonanej czynności. Zauważył mianowicie, że zawiadomienie o zajęciu odpowiada wzorowi ustalonemu dla tego rodzaju druków w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. Zawiera ono również wszystkie elementy, o których mowa w art. 67 § 2 u.p.e.a., a zatem może stanowić podstawę do zastosowania środka egzekucyjnego. Zawiadomienie o zajęciu zostało ponadto podpisane przez uprawnionego pracownika organu egzekucyjnego i dostarczone do dłużnika zajętej wierzytelności oraz do Skarżącego.

Odnosząc się do zarzutu pominięcia ustanowionego w sprawie pełnomocnika, organ odwoławczy wyjaśnił, że kwestie związane z doręczeniem zawiadomienia o zajęciu uregulowane zostały w u.p.e.a., co wynika ze specyfiki postępowania egzekucyjnego. Dodał jednocześnie, że doręczenie zawiadomienia o dokonanej czynności egzekucyjnej bezpośrednio Skarżącemu nie pozbawiło go prawa do reprezentowania przez pełnomocnika w zakresie środków zaskarżenia w postępowaniu egzekucyjnym.

W skardze na powyższe postanowienie Skarżący zarzucił naruszenie:

- art. 32 i art. 89 § 3 u.p.e.a. w związku z art. 32 i art. 40 § 2 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., poprzez zastosowanie środka egzekucyjnego pomimo niedoręczenia zobowiązanemu odpisów tytułów wykonawczych;

- art. 7 § 3 u.p.e.a. w związku z art. 70 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60, z późn. zm.), poprzez stosowanie środka egzekucyjnego dla wyegzekwowania przedawnionych należności;

- art. 26 u.p.e.a., poprzez wszczęcie i prowadzenie egzekucji administracyjnej należności cywilnoprawnej bez tytułu wykonawczego wystawionego na podstawie tego przepisu;

- art. 29 w związku z art. 2, art. 3 § 1, art. 5 § 1 pkt 1, art. 26, art. 27 § 1 pkt 1, art. 32 u.p.e.a., poprzez uchybienie obowiązkom nałożonym tymi przepisami;

- art. 45 u.p.e.a. poprzez prowadzenie egzekucji administracyjnej w sytuacji gdy obowiązki objęte tytułami wykonawczymi wygasły;

- art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 4 w związku z art. 59 § 1 pkt 2 i 7 u.p.e.a., poprzez prowadzenie postępowań egzekucyjnych podlegających umorzeniu z urzędu;

- art. 62 u.p.e.a. i art. 773 k.p.c., przez podejmowanie do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia przez sąd powszechny dalszych czynności egzekucyjnych;

- art. 64 u.p.e.a. przez obciążenie zobowiązanego kosztami egzekucyjnymi w sytuacji istnienia negatywnych przesłanek do zastosowania tego przepisu;

- art. 70 § 3 u.p.e.a., poprzez uchybienie obowiązkowi przewidzianemu w tym przepisie;

- art. 89 § 1 w związku z art. 1a pkt 3 oraz w związku z art. 7 § 1 u.p.e.a., poprzez przyjęcie, że komornik sądowy jest dłużnikiem wyegzekwowanej przez niego wierzytelności.

W uzasadnieniu skargi Skarżący przywołując treść art. 40 § 2 k.p.a., wskazał, iż przepis ten nakłada na organ administracji publicznej obowiązek doręczania pism pełnomocnikowi w sytuacji, kiedy takowy został ustanowiony nawet wówczas, gdy pismo zobowiązuje stronę do osobistego działania. Odnosząc powyższe do stanu faktycznego sprawy podniósł, iż skoro pisma, o których mowa w art. 32 i art. 98 u.p.e.a., nie zostały doręczone pełnomocnikowi Skarżącego, organ egzekucyjny dopuścił się naruszenia art. 32 i art. 40 § 2 k.p.a. w związku z art. 32 i art. 89 u.p.e.a.

W obszernym uzasadnieniu skargi Skarżący zwrócił, m.in. uwagę na wystąpienie w niniejszej sprawie zbiegu egzekucji administracyjnej z egzekucją sądową, do którego doszło z chwilą doręczenia organowi rentowemu zawiadomienia o zajęciu wierzytelności Skarżącego z ubezpieczenia społecznego. Okoliczność ta obligowała organy egzekucyjne do wstrzymania dalszych czynności egzekucyjnych i przekazania akt egzekucyjnych sądowi rejonowemu w celu rozstrzygnięcia zbiegu egzekucji. Skarżący podniósł ponadto, iż zawiadomienie o zajęciu wierzytelności nie zawiera wszystkich wymaganych przepisami elementów, w tym m. in. nie wskazuje terminu płatności należności.

Za nieuprawnione uznał Skarżący stanowisko organów nadzoru, zgodnie z którym komornik sądowy staje się dłużnikiem wierzyciela, przez co w stosunku do kwot przez niego wyegzekwowanych można użyć pojęcia "wierzytelności", zaś w stosunku do komornika pojęcia "dłużnik wierzytelności". Przywołując orzecznictwo oraz poglądy doktryny wskazał, iż pomiędzy komornikiem sądowym a egzekwującym wierzycielem nie dochodzi do powstania stosunku zobowiązaniowego o charakterze cywilnoprawnym, a zatem nie może być tu mowy o tym, iż kwota wyegzekwowana przez komornika jest wierzytelnością tegoż wierzyciela wobec komornika oraz, że komornik sądowy staje się dłużnikiem egzekwującego wierzyciela.

W odpowiedzi na skargę Minister Finansów, wnosząc o oddalenie skargi, podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Dodatkowo ustosunkowując się do kwestii braku wskazania w zawiadomieniu o zajęciu, terminu płatności należności zauważył, że w zawiadomieniu tym organ egzekucyjny może wskazać jedynie te dane, które zawarte są w tytule wykonawczym lub wynikają wprost z przepisów prawa. Tymczasem art. 27 u.p.e.a. wśród elementów tytułu wykonawczego nie wymienia terminu płatności należności. Organ odwoławczy zwrócił także uwagę, że część zarzutów skargi, tj. dotycząca zbiegu egzekucji, braku podstaw prowadzenia egzekucji administracyjnej należności cywilnoprawnych, podlegać będzie ocenie w odrębnym postępowaniu. Nie zgodził się ponadto z twierdzeniem Skarżącego, iż tytuły wykonawcze będące podstawą prowadzenia egzekucji, nie zostały mu doręczone.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 45 u.p.e.a. Minister Finansów stwierdził, że z akt sprawy nie wynika, iż organ egzekucyjny został powiadomiony przez wierzyciela o wygaśnięciu zobowiązania objętego tytułem wykonawczym nr [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie tylko z powodów w niej wskazanych.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dodać również należy, iż w myśl art. 133 § 1 p.p.s.a., sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy.

Przedmiotem zaskarżenia w rozpatrywanej sprawie jest postanowienie Ministra Finansów utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w R. o uznaniu za bezzasadną skargi na czynności egzekucyjne. Postanowienia te wydane zostały w ramach nadzoru nad postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym wobec Skarżącego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. Podstawą prawną wydania tych postanowień stanowił art. 54 u.p.e.a., który to przepis normuje szczególnego rodzaju postępowanie "wpadkowe", za jakie na gruncie przepisów tej ustawy, należy uznać postępowanie w sprawie skargi na czynności egzekucyjne.

Działając na podstawie powyższego przepisu Skarżący, jako zobowiązany w prowadzonym wobec niego postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wniósł do organu nadzoru skargę na czynność organu egzekucyjnego polegającą na zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności. Czynność ta została dokonana, stosownie do art. 89 § 1 u.p.e.a., poprzez przesłanie do dłużnika zobowiązanego - Komornika Sądowego Rewiru [...] przy Sądzie Rejonowym w R. zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego. W myśl art. 89 § 3 pkt 2 i 3 u.p.e.a., jednocześnie z przesłaniem tego zawiadomienia organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią lub ustanowionym na niej zabezpieczeniem, jak również doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony.

Pierwsza grupa zarzutów Skarżącego dotyczy kwestii naruszenia art. 32 i art. 89 § 3 u.p.e.a. w związku z art. 32 i art. 40 § 2 k.p.a. oraz w związku z art. 18 u.p.e.a., poprzez pominięcie przez organ egzekucyjny prawidłowo ustanowionego pełnomocnika.

Zdaniem Skarżącego, który powołuje się na fakt ustanowienia takiego pełnomocnika w osobie S.S., organ egzekucyjny był zobowiązany doręczyć zawiadomienie o dokonanym zajęciu wierzytelności pieniężnej właśnie pełnomocnikowi, zaś doręczenie tego zawiadomienia bezpośrednio zobowiązanemu z pominięciem pełnomocnika jest prawnie nieskuteczne i nie wywołuje żadnych skutków prawnych.

Natomiast w ocenie Ministra Finansów, który powołuje się w tej mierze na art. 89 § 3 pkt 2 u.p.e.a. oraz art. 32 k.p.a. zarzuty te są nieuzasadnione, gdyż w zawiadomieniu o zajęciu wierzytelności pieniężnej organ egzekucyjny poucza zobowiązanego, że nie może zajętej kwoty odebrać, ani też rozporządzać nią, co znaczy, iż dotyczy ono tego rodzaju czynności, które wymagają osobistego działania ze strony zobowiązanego, co z kolei uzasadnia konieczność bezpośredniego doręczenia tego zawiadomienia zobowiązanemu.

Zgodnie z art. 18 u.p.e.a., jeżeli przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy k.p.a. Oznacza to więc, co do zasady, iż w trakcie postępowania egzekucyjnego zobowiązany może być reprezentowany przez pełnomocnika, w związku z odpowiednim stosowaniem obowiązujących w tym zakresie przepisów k.p.a., w tym zwłaszcza art. 32 i art. 33 tej ustawy. W myśl § 2 i § 3 tego ostatniego artykułu pełnomocnictwo powinno być udzielone na piśmie lub zgłoszone do protokołu. Pełnomocnik dołącza do akt oryginał lub urzędowo poświadczony odpis pełnomocnictwa. Należy przy tym podkreślić, iż postępowanie egzekucyjne jest odrębnym rodzajem postępowania w stosunku, np. do postępowania podatkowego, czy też innego rodzaju postępowania administracyjnego, a jego wszczęcie następuje według reguł określonych w art. 26 u.p.e.a.

Dla rozstrzygnięcia sporu, u podłoża którego leży kwestia dotycząca pełnomocnictwa, rzeczą podstawową jest ustalenie, czy pełnomocnictwo to, biorąc pod uwagę wyżej powołane przepisy, zostało skutecznie udzielone oraz jaki jest jego zakres. Tymczasem w nadesłanych Sądowi przez Ministra Finansów aktach sprawy brak jest pełnomocnictwa, na które powołuje się Skarżący. Sam fakt skierowania przez Dyrektora Izby Skarbowej w R. wydanego przez niego postanowienia do pełnomocnika Skarżącego, nie jest w tej mierze wystarczającą przesłanką pozwalającą na przyjęcie istnienia prawidłowego umocowania pełnomocnika Skarżącego. Kwestia ta tym bardziej wymagała wyjaśnienia, gdyż nie tylko warunkuje ona możliwość dokonania oceny przez organy nadzoru prawidłowości postępowania egzekucyjnego w zakresie zaskarżonej czynności egzekucyjnej, ale również rzutuje w bezpośredni sposób na prawidłowość postępowania zażaleniowego. Trzeba bowiem zwrócić uwagę, iż o ile w skardze do sądu Skarżący powołuje się na udzielone przez niego w 1999 r. pełnomocnictwo do reprezentowania go "we wszystkich sprawach przed wszystkimi organami", tak sam pełnomocnik Skarżącego S.S. w złożonym przez niego zażaleniu twierdzi z kolei, że został on ustanowiony pełnomocnikiem Skarżącego "we wszystkich sprawach z jego - jako strony - udziałem, prowadzonych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w M., jak też Dyrektora Izby Skarbowej w R.".

O ile jednak nie było żadnych przeciwwskazań formalnych do rozpatrzenia przez Dyrektora Izby Skarbowej w R. skargi Skarżącego na czynność egzekucyjną, gdyż skargę tę sporządził sam Skarżący, tak zażalenie na postanowienie organu nadzoru zostało wniesione do Ministra Finansów przez pełnomocnika Skarżącego. W takiej sytuacji Minister Finansów, skoro w aktach sprawy brak było pełnomocnictwa udzielonego osobie, która podpisała zażalenie, nie powinien był rozpatrywać tego zażalenia bez uprzedniego zwrócenia się do Dyrektora Izby Skarbowej w R. o uzupełnienie akt sprawy poprzez nadesłanie brakującego pełnomocnictwa, bądź też wezwania wnoszącego środek zaskarżenia, w trybie art. 64 § 2 k.p.a. o uzupełnienie braków formalnych poprzez złożenie prawidłowego pełnomocnictwa. Skoro tego nie uczynił, to tym samym naruszył ten przepis oraz powołane wyżej przepisy k.p.a. regulujące możliwość reprezentowania strony (zobowiązanego) przez pełnomocnika. Uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem w ten sposób mogło dojść do rozpatrzenia środka prawnego nie pochodzącego od uprawnionej osoby.

Tylko ubocznie można jeszcze dodać, iż kwestię konieczności wyjaśnienia istnienia i zakresu pełnomocnictwa udzielonego przez Skarżącego potwierdzają także dokumenty załączone do jego pisma procesowego z dnia [...] maja 2007 r., tj. kopie postanowień wydawanych w związku z prowadzonym wobec Skarżącego postępowaniem egzekucyjnym. I tak, z postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia [...] marca 2007 r., wynika, że zostało ono doręczone adresatowi, tj. samemu Skarżącemu. Natomiast z postanowień z dnia [...] marca 2007 r. wydanych przez organ egzekucyjny, tj. Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. wynika, iż zostały one z kolei doręczone pełnomocnikowi Skarżącego - S.S.

Niezależnie od powyższego uchybienia, które stanowiło wystarczającą podstawę do uchylenia zaskarżonego postanowienia, Sąd uznał za zasadne wypowiedzenie się także co do innych zarzutów Skarżącego, w tym zwłaszcza co do kwestii dotyczącej "dłużnika zajętej wierzytelności".

Przypomnieć zatem trzeba, iż w rozpatrywanej sprawie za dłużnika zajętej wierzytelności został uznany Komornik Sądowy [...] Rewiru przy Sądzie Rejonowym w R., który w ramach sądowego postępowania egzekucyjnego realizował na rzecz Skarżącego występującego w tym postępowaniu jako wierzyciel, przymusowe dochodzenie należności pieniężnych zasądzonych na jego rzecz od Skarbu Państwa - Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. wyrokiem z dnia [...] marca 2005 r. Sądu Rejonowego w M. Wydział [...]. Natomiast, jak wynika z wystawionego przez administracyjny organ egzekucyjny zawiadomienia z dnia [...] października 2005 r. o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną (karta nr 26 akt podatkowych), zajęta wierzytelność określona została jako "należna od niego (tj. komornika) kwota z tytułu wypłaty odszkodowania".

Sąd podziela stanowisko Skarżącego, iż brak jest podstaw do uznania komornika sądowego jako "dłużnika zajętej wierzytelności" w ramach prowadzonego wobec Skarżącego postępowania egzekucyjnego w administracji i tym samym podejmowania wobec tegoż komornika czynności egzekucyjnej polegającej na skierowaniu do niego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej.

W myśl definicji zawartej w art. 1a pkt 3 u.p.e.a., ilekroć w ustawie jest mowa o "dłużniku zajętej wierzytelności" - rozumie się przez to dłużnika zobowiązanego, jak również bank, pracodawcę, podmiot prowadzący działalność maklerską, trasata oraz inne podmioty realizujące, na wezwanie organu egzekucyjnego, zajęcie wierzytelności lub innego prawa majątkowego zobowiązanego.

W świetle powyższego przepisu, aby możliwe było uznanie danego podmiotu jako dłużnika zajętej wierzytelności nie jest wystarczające spełnienie jedynie przesłanki formalnej, czyli faktyczne realizowanie przez ten podmiot wezwania organu egzekucyjnego, lecz konieczne jest także, aby zobowiązanemu przysługiwała wobec niego określona wierzytelność lub prawo majątkowe, które mogłyby być przedmiotem zajęcia dokonanego przez organ egzekucyjny i w dalszej konsekwencji przeprowadzenia z nich egzekucji w ramach postępowania egzekucyjnego w administracji. Przepisy u.p.e.a przewidują bowiem egzekucję z innych wierzytelności pieniężnych i z pozostałych praw majątkowych (tj. innych aniżeli te konkretnie wskazane w art. 1a pkt 12 u.p.e.a.), jako dopuszczalne środki egzekucyjne, które mogą zostać zastosowane w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych. Formuła przyjęta w tym zakresie przez ustawodawcę na gruncie u.p.e.a. jest szeroka, niemniej nie jest ona nieograniczona. Kluczowym dla rozstrzygnięcia kwestii - czy komornik sądowy jest dłużnikiem zobowiązanego (tj. Skarżącego), czy Skarżącemu przysługuje wobec tegoż komornika określona wierzytelność lub też prawo majątkowe, które może podlegać zajęciu i w konsekwencji, czy dopuszczalne było uznanie komornika sądowego za "dłużnika zajętej wierzytelności" na gruncie postępowania egzekucyjnego w administracji - jest wyjaśnienie charakteru relacji jakie zachodzą pomiędzy tymi dwoma podmiotami w ramach sądowego postępowania egzekucyjnego. W postępowaniu tym, o czym była już mowa, komornik sądowy występuje w charakterze organu egzekucyjnego, natomiast Skarżący jest wierzycielem, na rzecz którego komornik prowadzi przymusową egzekucję należności zasądzonych od Skarbu Państwa prawomocnym wyrokiem sądu powszechnego.

W tym miejscu należy więc wyjaśnić znaczenie podstawowych w rozpatrywanej sprawie pojęć, takich jak "wierzytelność", "prawo majątkowe", jak też wskazać, co czyni również w skardze Skarżący, na szczególny status prawny komornika sądowego.

Wierzytelnością pieniężną jest prawo z jednej strony pozwalające wierzycielowi domagać się określonego świadczenia pieniężnego (zapłaty określonej sumy), zaś z drugiej strony zobowiązuje dłużnika do jego wykonania (zapłaty tej sumy). Natomiast inne prawa majątkowe to wszystkie te prawa oprócz wierzytelności pieniężnych, zwłaszcza prawa podmiotowe bezwzględne, na mocy których osobie uprawnionej przypadają korzyści majątkowe (T. Jędrzejewski, P. Rączka, Postępowanie egzekucyjne w administracji z komentarzem, wyd. "Arche", Gdańsk 2000, s. 216; por. także E. Wengerek, Postępowanie zabezpieczające i egzekucyjne, Warszawa 1972 r., s. 420; J Korzonek, Postępowanie egzekucyjne i zabezpieczające, t. II Kraków 1934, s. 826-827; A. Wolter, Prawo cywilne, Warszawa 1986, s. 27 i nast.).

W orzecznictwie sądowym, dotyczącym wprawdzie egzekucji z innych wierzytelności i innych praw majątkowych, prowadzonej na podstawie art. 895-912 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, z późn. zm.), powoływanej dalej jako "k.p.c.", która jednak w tym zakresie w zasadniczej mierze nie odbiega od zasad obowiązujących na gruncie u.p.e.a., podkreśla się, iż zajęcie wierzytelności obejmuje tylko wierzytelność istniejącą i przysługującą dłużnikowi na podstawie konkretnie określonego stosunku prawnego (zob. wyrok SN z dnia 19 sierpnia 1971 r., sygn. akt I CR 308/71, OSNC 1972/5/85). Wskazuje się także, iż zajęcie wierzytelności obejmuje tylko wierzytelność istniejącą, a za taką należy uznać konkretną wierzytelność, osadzoną w ramach określonego stosunku zobowiązaniowego pomiędzy zindywidualizowanymi podmiotami, mającą sprecyzowaną treść (zob. wyrok SN z dnia 11 stycznia 2006 r., sygn. akt III CK 335/05, LEX nr 176064). Nie jest natomiast istotne, czy zajęta wierzytelność może być dochodzona na drodze sądowej, czy też administracyjnej (por. Z. Świeboda, Komentarz do kodeksu postępowania cywilnego, cz. II postępowanie zabezpieczające i egzekucyjne, wyd. "LexisNexis", Warszawa 2004 r. s. 272).

Jeżeli chodzi natomiast o status prawny komornika sądowego w ramach sądowego postępowania egzekucyjnego i relacje, jakie zachodzą pomiędzy nim a innymi podmiotami, których dotyczy to postępowanie, najpełniejsze rozważania w tej kwestii zawarł Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 3 grudnia 2003 r., sygn. K 5/02, OTK-A 2003/9/98. I tak, Trybunał Konstytucyjny stwierdził m.in., "iż z przepisu art. 758 k.p.c. wynika, że komornik jest szczególnego rodzaju organem państwowym, tzw. organem egzekucyjnym (...), wyposażonym przez państwo w określone władcze kompetencje zarówno wobec osób, jak i wobec innych instytucji władzy publicznej (...). Komornik podejmuje działania na wniosek uprawnionego podmiotu, nie zawierając z nim żadnej umowy o charakterze cywilnoprawnym (...). Komornika oraz strony postępowania egzekucyjnego (wierzyciela, dłużnika) nie łączy stosunek o charakterze prywatnoprawnym, lecz o charakterze publicznoprawnym (...). Z uwagi na przyjęte we współczesnym państwie prawnym założenie, iż stosowanie środków przymusu stanowi w zasadzie monopol państwa, przymusowa egzekucja wyroków sądowych odbywa się w drodze działań organów państwa, które nie działają na zlecenie wierzyciela, ale w ramach własnych, przyznanych im przez państwo uprawnień. Innymi słowy wierzyciela i komornika nie łączy stosunek zlecenia, komornik działa bowiem formalnie rzecz biorąc w imieniu państwa, którego zadaniem jest zapewnienie wykonania wyroków sądowych. Tylko faktycznie działa on w interesie wierzyciela jako osoby, której sąd w odpowiednim orzeczeniu zapewnił ochronę publicznoprawną."

W podobnym duchu wypowiadał się także Sąd Najwyższy, który w uchwale z dnia 22 października 2002 r., sygn. III CZP 65/02, OSNC 2003/7-8/100, także powoływanej przez Skarżącego, stwierdził m.in., "iż decydujące o statusie komornika jest to, że ustawa powierza mu - jako funkcjonariuszowi publicznemu - realizację określonych zadań państwa, m.in. w zakresie wykonywania orzeczeń sądowych. Forma i sposób realizacji tych zadań uregulowane są w normach o charakterze publicznoprawnym. Realizując na podstawie tych przepisów zadania powierzone mu przez ustawę, komornik działa jako organ pozostający wobec stron postępowania w stosunku nadrzędności, a nie równorzędności (...). Takie zdefiniowanie statusu komornika ma oczywiście znaczenie dla określenia charakteru stosunku prawnego, który powstaje pomiędzy komornikiem, jako organem egzekucyjnym, a wierzycielem jako uczestnikiem postępowania egzekucyjnego (...). Komornik działający jako organ egzekucyjny realizuje konkretne funkcje państwa, nie wchodzi z uczestnikami tego postępowania w stosunki zobowiązaniowe (cywilnoprawne)."

Odnosząc powyższe uwagi do rozpatrywanej sprawy, w ocenie Sądu, nie ma podstaw, aby relacje pomiędzy komornikiem sądowym a Skarżącym rozpatrywać w kategoriach dłużnika i wierzyciela oraz długu i wierzytelności. Aczkolwiek nie można wykluczyć, aby przedmiotem zajęcia przez organ egzekucyjny była również wierzytelność pieniężna o charakterze publicznoprawnym, to jednak omówiony wyżej charakter istniejącego pomiędzy komornikiem a wierzycielem, publicznoprawnego stosunku prawnego - wierzytelności takiej jednak nie kreuje. Oceny powyższej nie może również zmienić fakt, iż wierzycielowi przysługują określone środki prawne pozwalające na kontrolę działalności komornika. Chodzi tu zwłaszcza o możliwość złożenia skargi na czynności komornika do sądu rejonowego, co przewiduje art. 767 k.p.c., czy też skorzystanie z możliwości prawnych, jakie stwarza art. 23 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. z 2006 r. Nr 167, poz. 1191, z późn. zm.), który to przepis ustanawia obowiązek naprawienia przez komornika szkody wyrządzonej przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu czynności.

Nie jest przy tym również istotne, na jakim etapie znajdują się działania komornika podejmowane w celu wyegzekwowania wynikającej z wyroku sądowego należności pieniężnej, ani też czy działania te okazały się skuteczne, czy też nie. Chodzi tu bowiem o określoną zasadę prawną wyrażającą się w tym, iż pomiędzy wierzycielem w sądowym postępowaniu egzekucyjnym a komornikiem sądowym, jako organem władzy publicznej, nie zachodzą takie relacje zobowiązaniowe, które uzasadniałyby traktowanie obu tych podmiotów w kategoriach wierzyciela i dłużnika, a istniejącego pomiędzy nimi stosunku publicznoprawnego jako podstawy statuującej powstanie po stronie tego pierwszego - wierzytelności pieniężnej, czy też prawa majątkowego skierowanego wobec komornika, mogących być przedmiotem zajęcia egzekucyjnego. Podobnie zresztą, jak relacje tego rodzaju nie zachodzą pomiędzy wierzycielem a organem egzekucyjnym na gruncie postępowania egzekucyjnego w administracji.

Sądowe postępowanie egzekucyjne i postępowanie egzekucyjne w administracji to dwa odrębne, ale równorzędne postępowania, których istotą jest zapewnienie osobom uprawnionym ochrony publicznoprawnej w zakresie przymusowej realizacji przysługujących im od innych podmiotów świadczeń, przy czym w sądowym postępowaniu egzekucyjnym chodzi zwykle o przymusowe wykonanie orzeczeń i innych aktów, stanowiących tytuły egzekucyjne, wydanych w zakresie szeroko rozumianych spraw cywilnych, natomiast egzekucję administracyjną stosuje się do obowiązków o charakterze publicznoprawnym, których źródłem są zazwyczaj decyzje administracyjne. Zbliżona jest także pozycja prawna i charakter wykonywanych zadań przez organy prowadzące te postępowania, a więc odpowiednio, komornika sądowego i organ egzekucyjny w egzekucji administracyjnej. W obu przypadkach są to szczególnego rodzaju organy władzy publicznej, wyposażone w określone władcze kompetencje zarówno w stosunku do osób, wobec których prowadzone są te postępowania - dłużnika (zobowiązanego), jak również w określonych przypadkach i zakresie także wobec osób trzecich, czego przykładem może być również dłużnik wierzytelności. Czasami dochodzi do "skrzyżowania" tych dwóch odrębnych trybów postępowania, np. w przypadku zbiegu egzekucji administracyjnej i egzekucji sądowej do tej samej rzeczy lub prawa. Wówczas jednak istnieją odpowiednie normy kolizyjne - art. 62 u.p.e.a. i art. 773 k.p.c., które przewidują w takim przypadku odpowiedni tryb postępowania pozwalający na uniknięcie "rywalizacji" obu tych organów egzekucyjnych. Generalnie jednak należy stwierdzić, iż nie powinno mieć miejsca i nie ma ku temu podstawy prawnej, aby jeden z tych organów prowadząc "swoje postępowanie" ingerował w tok postępowania prowadzonego przez ten drugi organ, a tym bardziej, aby stosował wobec tego organu środki prawne o charakterze władczym, a za taki należy uznać niewątpliwie "zajęcie wierzytelności". Dodać również trzeba, iż uznanie na gruncie egzekucji administracyjnej określonej osoby za "dłużnika zajętej wierzytelności" powoduje potencjalną możliwość poddania tej osoby szeregu rygorom prawnym, poczynając od przeprowadzenia u niej kontroli przez organ egzekucyjny (art. 71a u.p.e.a.), poprzez możliwość wszczęcia wobec niej postępowania egzekucyjnego (art. 71b u.p.e.a.), a na wymierzeniu kary pieniężnej kończąc (art. 168e u.p.e.a.). Trudno jest zaakceptować sytuację, aby dopuszczalne było zastosowanie tych wszystkich środków prawnych przez organ egzekucyjny wobec komornika sądowego, jako sądowego organu egzekucyjnego.

Biorąc pod uwagę powyższe, uzasadniony jest zarzut Skarżącego dotyczący naruszenia art. 89 § 1 w związku z art. 1a pkt 3 u.p.e.a., poprzez uznanie komornika sądowego za dłużnika zajętej wierzytelności i dokonaniu u niego zajęcia wierzytelności pieniężnej.

Jeżeli chodzi natomiast o te wszystkie zarzuty zawarte w skardze, które odnoszą się do wielu różnych elementów, prowadzonego wobec Skarżącego postępowania egzekucyjnego, przypomnieć trzeba, iż zgodnie z powoływanym już wcześniej art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy. Granice te wyznaczone są przedmiotem zaskarżenia. W rozpatrywanej sprawie, o czym była już mowa, zaskarżone zostało postanowienie Ministra Finansów utrzymujące w mocy, wydane na podstawie art. 54 u.p.e.a. postanowienie organu nadzoru - Dyrektora Izby Skarbowej w R. uznające za nieuzasadnioną skargę na czynność egzekucyjną polegającą zajęciu wierzytelności pieniężnej u dłużnika zobowiązanego. Przedmiotem tej skargi była zatem konkretna czynność egzekucyjna. Stosownie do art. 1a pkt 2 u.p.e.a., przez czynność egzekucyjną rozumie się wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego może być zatem wnoszona na czynności o charakterze wykonawczym, środek ten nie przysługuje natomiast na czynności procesowe, polegające na wydawaniu aktów administracyjnych, w ramach których organ egzekucyjny rozstrzyga o uprawnieniach i obowiązkach uczestników postępowania egzekucyjnego (zob. D. Jankowiak, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - Komentarz 2005, wyd. "Unimex", Wrocław 2005 r., s. 390). Skarga składana w trybie art. 54 u.p.e.a. powinna dotyczyć zatem konkretnej czynności egzekucyjnej, w rozumieniu przepisów u.p.e.a. Zarówno w literaturze przedmiotu, jak i w orzecznictwie sądowym podkreśla się również, iż przedmiotem skargi składanej w trybie art. 54 u.p.e.a., mogą być (oprócz przewlekłości postępowania) wyłącznie poszczególne czynności egzekucyjne i to tylko wtedy, gdy ustawa nie przewiduje innych środków zaskarżania takich czynności (zob. wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2000 r., sygn. akt III SA 827/99 - LEX nr 43032; wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 stycznia 2004 r., sygn. akt III SA 1503/03 - LEX nr 113578).

Odnosząc te uwagi do rozpatrywanej sprawy należy zwrócić uwagę, iż jak wynika z akt sprawy, postępowanie egzekucyjne wobec Skarżącego toczyło się już dużo wcześniej przed dokonaniem zaskarżonej w tej sprawie czynności egzekucyjnej, a w jego ramach stosowane były już także wcześniej inne środki egzekucyjne, np. polegające na egzekucji ze świadczenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego. Wcześniej miał również miejsce zbieg egzekucji sądowej i egzekucji administracyjnej. Jak wskazuje sam Skarżący, toczy się także postępowanie w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Skarżący w swojej skardze do sądu administracyjnego sformułował cały szereg zarzutów, w tym także takich, których nie podnosił wcześniej w postępowaniu prowadzonym przed organami nadzoru, a które nie dotyczą bezpośrednio zaskarżonej czynności egzekucyjnej, lecz innych elementów prowadzonego wobec niego postępowania egzekucyjnego, m.in. takich, jak: przedawnienie egzekwowanych należności, zastrzeżenia co tytułów wykonawczych, na podstawie których prowadzona jest egzekucja, kwestia dotycząca zbiegu egzekucji, doręczenie tytułów egzekucyjnych, zastrzeżenia do innych stosowanych wcześniej środków egzekucyjnych, kwestia kosztów egzekucyjnych, itd.

Przyjmując nawet, iż pomiędzy poszczególnymi działaniami podejmowanymi przez organ egzekucyjny na różnych etapach prowadzonego wobec Skarżącego postępowania egzekucyjnego istnieje określony związek, to nie ma jednak podstaw, aby składaną w trybie art. 54 u.p.e.a. skargę na czynności egzekucyjne traktować jako uniwersalny środek zaskarżenia, przy pomocy którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny w toku całego postępowania egzekucyjnego.

W związku z tym, te wszystkie zarzuty, które nie dotyczą bezpośrednio kwestionowanej czynności egzekucyjnej, nie mogę być rozpatrywane przez organy nadzoru w trybie postępowania prowadzonego na podstawie art. 54 u.p.e.a, jak również stanowić przedmiotu oceny sądu dokonywanej w ramach badania legalności postanowienia wydanego na tej podstawie prawnej.

Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia i wnioski, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 135 oraz art. 152 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.