Postanowienie WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 100/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2015-03-23 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art.246 par.1, art.258 par.2 pkt 7
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 28 listopada 2014 r. Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania w opłacie paliwowej za kwiecień 2011 r., p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi A. S. (dalej jako skarżący) jest decyzja Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 28 listopada 2014 r. Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania w opłacie paliwowej za kwiecień 2011 r. Wartość przedmiotu sporu opiewa na kwotę 1.055 zł. W związku z tym skarżący na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany jest - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Na dalsze koszty w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

W dniu 28 stycznia 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz.270) - zwanej dalej p.p.s.a. Przedmiotowym wnioskiem skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych w całości.

W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych ze względu na dokonane w ramach egzekucji pieniężnej (prowadzonej przez Dyrektora Izby Celnej w Opolu oraz Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Opolu) zajęcia środków pieniężnych znajdujących się na jego rachunkach bankowych. Jednocześnie oświadczył, że w ramach gospodarstwa domowego, w którym pozostaje wspólnie z żoną i córką, uzyskiwane są miesięczne dochody w wysokości 11.248,09 zł (skarżącego z prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości 9.648,09 zł, jego żony ze stosunku pracy w kwocie 1.600 zł), oraz że majątek gospodarstwa domowego obejmuje dom mieszkalny o powierzchni 200 m² i nieruchomość rolna o powierzchni 6 ha.

W załączeniu do wniosku pełnomocnik skarżącego przekazał uwierzytelnione za zgodność z oryginałem kopie dwóch zawiadomień Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu o zajęciach wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego z dnia 16 grudnia 2014 r. na kwoty odpowiednio 14.259,90 zł i 368.811,90 zł, zawiadomienia Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Opolu o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego z dnia 8 grudnia 2014 r. na kwotę 40.853,02 zł, tytułu wykonawczego oraz zlecenia wykonania usługi transportowej.

Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył, co następuje:

Generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy.

W art. 245 p.p.s.a. ustawodawca określił zakres prawa pomocy, zaś w art. 246 § 1 p.p.s.a. przesłanki dające podstawę do zastosowania tej instytucji.

Zgodnie z art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków.

Zatem wniosek skarżącego dotyczący zwolnienia od kosztów sądowych w całości należy rozpatrywać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. Stosownie do postanowień tego przepisu przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego jednoznacznie wynika, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom charakteryzującym się ubóstwem w takim stopniu, iż zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin.

Tym samym zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8).

Jednocześnie należy wskazać, że oceniana jest zasadność wniosku w dwóch aspektach – z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.).

Nadto należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (zob. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX 552205; postanowienie NSA z 9 maja 2013 r., I FZ 125/13, LEX nr 1318594; postanowienie NSA z 16 maja 2013 r., II OZ 364/13, LEX nr 1319071). Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Nastąpić to może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, tj. spójny, nie budzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej zasadność zastosowania wobec niej instytucji prawa pomocy.

Dokonując oceny sytuacji majątkowej i finansowej gospodarstwa domowego skarżącego, oprócz informacji zawartych zarówno we wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i opisanych wyżej kopii dokumentów, referendarz sądowy poddał analizie również informacje i dane wynikające ze sporządzonego przez pełnomocnika skarżącego w dniu 19 lutego 2015 r. pisma oraz z załączonych do niego dokumentach.

Wraz z wymienionym pismem pełnomocnik skarżącego przekazał bowiem uwierzytelnione za zgodność z oryginałem kopie następujących dokumentów:

- faktur dotyczących zakupu artykułów spożywczych, opłat za usługę telekomunikacyjną, energię elektryczną, zużytą wodę, odprowadzenie ścieków, gospodarowanie odpadami,

- dowodów wpłaty dobrowolnego ubezpieczenia na życie skarżącego i jego żony,

- decyzji w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego (podatek od nieruchomości i podatek rolny) na rok 2015,

- zeznań o wysokości dochodów (PIT36L i PIT-37) osiągniętych przez skarżącego w latach 2013 i 2014,

- zeznań o wysokości dochodów (PIT-37) osiągniętych przez córkę skarżącego M.S. za lata 2013 i 2014,

- załącznika PIT-11 do zeznania podatkowego za 2014 r.,

- deklaracji podatkowych VAT-7 za okres od sierpnia 2014 r. do stycznia 2015 r.,

- podsumowania podatkowej księgi przychodów i rozchodów za styczeń 2015 r.,

- wyciągów z rachunków bankowych skarżącego i jego córki.

W powołanym piśmie z 19 lutego 2015 r. pełnomocnik wskazał, że z prowadzonego gospodarstwa rolnego skarżący nie uzyskuje przychodów, że poza dochodami pozyskiwanymi z prowadzenia działalności gospodarczej nie posiada innych źródeł dochodów, że skarżący i jego córka nie posiadają lokat bankowych, oraz że wszystkie środki zgromadzone na jego rachunku bankowym zostały zajęte w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym, na dowód czego wskazuje na znajdujące się w aktach sprawy (a opisane wyżej) zawiadomienia Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu o zajęciach wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego z dnia 16 grudnia 2014 r. oraz zawiadomienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Opolu o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego z dnia 8 grudnia 2014 r. W piśmie tym pełnomocnik skarżącego zamieścił również zestawienie miesięcznych kosztów dotyczących zakupu żywności (stanowiących wielkość rzędu 2.000 zł), utrzymania domu mieszkalnego (opiewających na kwotę 1.383 zł, związanych z zakupem środków czystości, gazu, węgla na opał, energii elektrycznej, a także odnoszących się do podatku od nieruchomości, opłat komunalnych, za zużycie wody, media i odprowadzenie ścieków) oraz zakupu lekarstw, ubrań, paliwa do samochodów, odzieży roboczej, ubezpieczenia na życie (łącznie w kwocie 2.112 zł).

W wyniku analizy sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżącego, dokonanej w oparciu o informacje zawarte we wniosku o prawo pomocy oraz informacje i dane wynikające z przedłożonych dokumentów, referendarz sądowy uznał, iż zapłata przez niego kosztów sądowych wymaganych zarówno w niniejszej sprawie jak i w innych zawisłych przed tut. Sądem nie przekracza jego możliwości finansowych.

Otóż jak ustalono na podstawie przekazanych kopii zeznania podatkowego PIT-36L za 2014 r. oraz deklaracji podatkowych VAT-7 za okres od sierpnia 2014 r. do stycznia 2015 r. skarżący posiada znaczny potencjał do gromadzenia środków finansowych w sposób ciągły, przejawiający się w postaci uzyskiwanych przychodów. Dla oceny zasadności wniosku ta okoliczność posiada większe znaczenie niż dochody czy też szeroko pojęta płynność finansowa firmy bądź jej rentowność. O potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lipca 2014 r., I FZ 239/14; dostępne pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl)..

Badając tę okoliczność, na podstawie wymienionych dokumentów, ustalono, że w 2014 r. skarżący uzyskał przychody w wysokości 709.980,24 zł, zaś ostatnim okresie, tj. w miesiącach sierpień, wrzesień, październik, listopad, grudzień 2014 r. i styczeń 2015 r. z tytułu sprzedanych towarów i usług pozyskał środki finansowe w wysokości 317.456 zł.

Zatem porównując wielkość kosztów sądowych związanych z wpisem od skargi wymaganych zarówno w przedmiotowej sprawie jak i w innych zawisłych przed tut. Sądem w tym samym czasie (jak wskazano na wstępie uzasadnienia kwota wpisu od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 100 zł, zaś w pozostałych, jak ustalono, stanowi kwotę około 12.500 zł) ze skalą środków finansowych, którymi obraca (709.980,24 zł w 2014 r., 317.456 zł we wskazanym wyżej okresie, z czego tylko w styczniu 2015 r. skarżący pozyskał zasoby finansowe ze sprzedaży towarów i usług w wysokości 50.887 zł, wydatkując zarazem w tym miesiącu środki finansowe na zakup towarów i usług w wysokości 41.281 zł brutto), nie sposób przyjąć, iż nie jest on w stanie dokonać zapłaty tych kosztów sądowych.

Jednocześnie należy stwierdzić, iż z przekazanych dokumentów nie wynika, że prowadzona egzekucja pieniężna uniemożliwia skarżącemu partycypowanie w kosztach postępowania sądowego. Prowadzenie egzekucji pieniężnej nie pozbawiało bowiem skarżącego możliwości obracania, w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, znacznymi środkami finansowymi.

W tym względzie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, iż sam fakt obciążenia komorniczego rachunków bankowych nie jest wystarczający do uznania, że podmiot prowadzący działalność gospodarczą spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy (postanowienie z 7 stycznia 2014 r., II FZ 1196/13, lex 1410630; postanowienie z 15 stycznia 2014 r., II FZ 1527/13, lex 1417310).

Jak wynika bowiem z przekazanych deklaracji podatkowych VAT-7 w grudniu 2014 r. i styczniu 2015 r. (a więc w okresie kiedy prowadzono egzekucję pieniężną) skarżący dokonał sprzedaży towarów i usług na kwotę 102.497 zł, wydatkując zarazem środki finansowe na zakup towarów związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą na kwotę 100.816 zł (brutto).

Jednocześnie należy podkreślić, iż w strukturze wydatków koszty związane z uregulowaniem zobowiązań prywatnoprawnych w żadnym razie nie mają priorytetu przed kosztami sądowymi. Niedopuszczalnym jest by skarżący w ramach posiadanych środków finansowych (jak wskazano wyżej wielokrotnie przekraczających wielkość kosztów sądowych) preferencyjnie traktuje zobowiązania prywatnoprawne uznając, że koszty sądowe powinien kredytować Skarb Państwa.

Poza tym należy wskazać na wykazane przez skarżącego dochody w wysokości 11.248,09 zł oraz nieruchomość rolną, które również wskazują na znaczny potencjał finansowy i majątkowy jego gospodarstwa domowego. Przy czym w rozliczeniu kosztów obciążających wskazane dochody jako wydatków niezbędnych dla koniecznego utrzymania nie uwzględniono kosztów zakupu paliwa do samochodów i ubrań roboczych. Stanowią one bowiem koszty uzyskania przychodów prowadzonej działalności gospodarczej. Również opłaty za ubezpieczenie, jako nie będące, w ocenie referendarza, wydatkami koniecznego (niezbędnego) utrzymania nie zostały uwzględnione w ostatecznym rozliczeniu. Zatem za niezbędne koszty dla utrzymania skarżącego i jego rodziny pomniejszające wykazane dochody należało uznać wydatki związane z utrzymaniem domu w wysokości 1.383 zł, zakupem żywności w wysokości 2.000 zł oraz zakupem lekarstw i ubrań w wysokości 300 zł.

W ocenie referendarza również dysponowanie przez skarżącego w ostatnim okresie, tj. we listopadzie i grudniu 2014 r. (a więc kiedy skarżący reprezentowany przez pełnomocnika winien mieć na względzie, iż w związku z wydaniem niekorzystnych dla niego decyzji organów celnych i następnie przeniesieniem sporu na drogę sądową zobowiązany będzie do poniesienia kosztów postępowania sądowego), znacznymi środkami finansowymi stanowi okoliczność przemawiającą za odmową przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Otóż wyniku analizy danych pochodzących z rachunku bankowego (A S.A.) ustalono, iż w listopadzie i grudniu 2014 r. na rachunek bieżący skarżącego wpłynęły środki pieniężne w wysokości 126.192,39 zł. Zatem dysponując tak znacznymi środkami pieniężnymi i mając świadomość wymagalności kosztów sądowych skarżący winien uwzględnić konieczność ich zapłaty, a dopiero w dalszej kolejności regulować inne zobowiązania.

W konkluzji, opierając się na opisanych wyżej okolicznościach, należało zauważyć, iż skarżący, zamiast podjąć działania w celu realizacji obowiązku zapłaty wymaganych kosztów sądowych (ku czemu miał wiele okazji jak też możliwości), poczynił jednak znaczne starania aby odniesiono wrażenie, że z tego obowiązku winien być zwolniony, oczekując tym samym, że koszty te pokryje Skarb Państwa, stawiając zarazem siebie w uprzywilejowanej pozycji wobec innych podatników.

Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.