Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 521/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2009-09-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 147, 149, 150, 240 par.1 pkt 4
journal: Dz.U. 1997 nr 137 poz 926
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w P w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Małek Sędziowie Sędzia WSA Maciej Jaśniewicz Sędzia WSA Małgorzata Bejgerowska (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Kamila Kozłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 08 września 2009r. sprawy ze skargi R.W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania podatkowego zakończonego decyzją ostateczną orzekającą o odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe Spółki w podatku od towarów i usług uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...]r. nr [...] /-/M. Bejgerowska /-/St. Małek /-/M. Jaśniewicz


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 5 lutego 2008 r. R. W., powołując się na art. 240 § 1 ust. 4 i 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz.U. z 2005 r., nr 8, poz. 60 ze zm. – dalej w skrócie: "O.p."), wystąpił o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w P., nr [...], z dnia ... grudnia 2007 r. w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności wyżej wymienionego za zaległości podatkowe spółki, a także o umorzenie postępowania w oparciu o art. 118 § 1 O.p. Ponadto, wskazując na treść art. 246 § 1 O.p., wnioskodawca zwrócił się o wstrzymanie wykonania powyższej decyzji z dnia ... grudnia 2007 r. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że od połowy października 2007 r. R. W. przebywał za granicą, a jego matka informowała doręczycieli o fakcie nieobecności adresata przesyłek. O przeprowadzonym postępowaniu i decyzji z dnia ... grudnia 2007 r. strona dowiedziała się dopiero w dniu ... stycznia 2008 r., stawiając się w siedzibie urzędu skarbowego. Dodatkowo wskazano, że organ podatkowy nie przeprowadził dowodu z protokołu przekazania środków trwałych, a wydanie decyzji przenoszącej odpowiedzialność za zaległości podatkowe za miesiąc grudzień 2001 r. i miesiące od lutego do września 2002 r. uległy przedawnieniu.

Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w P. postanowieniem z dnia ... lipca 2008 r., nr [...], wznowił postępowanie zakończone decyzją ostateczną z dnia ... grudnia 2007 r., a jako podstawę podano art. 240 § 1 pkt 4 O.p., wskazując jednocześnie, że fakt przekazania przez R. W. składników majątku nowemu właścicielowi wynikał z protokołu z dnia 27 listopada 2007 r.

W decyzji z dnia ... listopada 2008 r., nr [...], organ pierwszej instancji uznał, że nie wystąpiły przesłanki do wznowienia postępowania i odmówił uchylenia decyzji z dnia ... grudnia 2007 r. Powyższa decyzja została doręczona pełnomocnikowi ustanowionemu w dniu 11 stycznia 2008 r. przez R. W., adwokatowi M. P.. Za bezsporny przyjęto fakt, że strona nie brała udziału w postępowaniu zakończonym decyzją z dnia ... grudnia 2007 r., przy czym organ uznał, że nie nastąpiło to bez jej winy. Oceniając zeznania R. W. i jego matki U. W. organ uznał je za niewiarygodne co do utrzymywania między nimi kontaktu telefonicznego oraz momentu wyjazdu i powrotu strony z zagranicy. Dalej wskazano, że postanowienie z dnia ... października 2007 r., wszczynające postępowanie w sprawie przeniesienia odpowiedzialności doręczono w dniu 19 listopada 2007 r. matce strony - dorosłemu domownikowi, która podjęła się oddania przesyłki adresatowi. Doręczenie decyzji z dnia ... grudnia 2007 r., wobec odmowy przyjęcia przesyłki przez sąsiadów i matkę strony, nastąpiło w trybie art. 150 O.p. Organ podkreślił, że informację o wyjeździe strony za granicę U. W. przekazała dopiero na etapie doręczania decyzji kończącej postępowanie. Zdaniem organu, doręczenia dokonane zostały prawidłowo i nie można przyjąć, że strona pozbawiona była udziału w postępowaniu.

Odwołując się od powyższej decyzji R.W. podniósł, że organ nie wyjaśnił wątpliwości i nie ustalił w sposób należyty stanu faktycznego, a ocena zeznań jego i jego matki jest wadliwa i nieobiektywna. Nadto podkreślił, że we wskazanym przez siebie okresie przebywał za granicą o czym organ był informowany przez jego matkę.

Dyrektor Izby Skarbowej w P. decyzją z dnia ... lutego 2009 r., nr [...], doręczoną bezpośrednio stronie, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu orzeczenia pierwszoinstancyjnego i przyjął, że skarżący przebywał za granicą w okresie od 9 listopada 2007 r. do 11 stycznia 2008 r., co oznacza że nie dopełniono obowiązku ustanowienia pełnomocnika do spraw doręczeń i podatnik z własnej winy nie brał udziału w postępowaniu. W ocenie organu II instancji decyzję z dnia ... grudnia 2007 r. doręczono skutecznie w dniu 6 grudnia 2007 r.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu R. W. podtrzymał dotychczasowe argumenty zawarte w odwołaniu, zarzucając naruszenie art. 138 O.p. poprzez jego niezastosowania w sprawie i błędne przyjęcie, że w oparciu o treść art. 147 O.p. miał obowiązek ustanowienia w niniejszej sprawie pełnomocnika dla doręczeń. W uzasadnieniu skargi wskazano, że art. 147 § 1 O.p. odnosi się do podmiotu, który wie o wszczętym wobec niego postępowaniu, tymczasem skarżącemu nie doręczono skutecznie postanowienia o wszczęciu postępowania i nie wiedział on o toczącym się postępowaniu. Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów podatkowych obu instancji i umorzenie postępowania, powołując się na art. 118 § 1 O.p.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w P. wniósł o jej oddalenie, podnosząc argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 8 września 2009 r. pełnomocnik organu, odpowiadając na pytanie Sądu, oświadczył, że nie posiada w aktach sprawy dokumentu odwołującego pełnomocnictwo udzielone przez skarżącego adwokatowi M.P. i stwierdził, że decyzja merytoryczna z dnia ... grudnia 2007 r. została doręczona zastępczo 6 grudnia 2007 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże głównie ze względów innych niż w niej podniesione.

Rozpoznając wniesioną skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny, zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), a także art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej w skrócie: "P.p.s.a."), bada, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a w szczególności czy przy jej wydawaniu doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów postępowania, dającego podstawę do jego wznowienia, względnie mającego istotny wpływ na wynik tego postępowania (art. 145 P.p.s.a.). Sąd administracyjny dokonuje zatem kontroli zgodności z prawem działań administracji publicznej poprzez orzekanie w sprawach skarg na akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Granice rozpoznania skargi przez Sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów podatkowych w zaskarżonej sprawie, a z drugiej przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego (zakaz reformationis in peius).

Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że sąd nie mógł rozpoznać wniosku strony skarżącej o umorzenie postępowania, albowiem jak wspomniano, powołany został do kontroli legalności zaskarżonych decyzji, a nie rozstrzygania merytorycznego w sprawie.

Badanie sprawy należy rozpocząć od kwestii procesowych, albowiem prawidłowo ustalony stan faktyczny w toku prawidłowego postępowania, w oparciu o niewadliwie przeprowadzone i rozpatrzone dowody, a także w zgodzie z wymogami formalnymi dają dopiero podstawy do rozpatrzenia prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego. Badając decyzje organów podatkowych w świetle przedstawionych kryteriów, Sąd stwierdził, że akty te nie odpowiadają prawu.

Nie ulega wątpliwości, że prowadząc postępowanie wznowieniowe organy są związane ogólnymi zasadami postępowania wynikającymi z przepisów Ordynacji podatkowej. Badanie podstaw wznowieniowych nie może być dokonywane z pominięciem regulacji dotyczących reprezentowania strony tego postępowania. Skoro skarżący ustanowił w niniejszej sprawie pełnomocnika – udzielając adwokatowi pełnomocnictwa ustnie do protokołu w dniu 11 stycznia 2008 r. (k. 53b akt admin.), to zgodnie z art. 145 § 2 O.p. pisma winny być doręczane temu pełnomocnikowi. Organ I instancji doręczył decyzję z dnia ... listopada 2008 r. prawidłowo – tj. ustanowionemu pełnomocnikowi, natomiast organ odwoławczy pominął go i orzeczenie przesłał jedynie stronie. Sąd w składzie tu orzekającym podziela pogląd wyrażany w orzecznictwie, że w sytuacji, gdy strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi, a inne doręczenie, jest niewłaściwe i nie może być uznane za skuteczne (por. wyrok NSA z dnia 14 sierpnia 1996 r., sygn. akt SA/Gd 1686/95, publ.: LEX nr 27280, wyrok NSA z dnia 3 sierpnia 2001 r., sygn. akt I SA/Wr 2995/08, publ.: LEX nr 62361). Z przedłożonych Sądowi akt sprawy nie wynika przy tym, aby pełnomocnictwo to zostało odwołane, a obecny na rozprawie pełnomocnik organu potwierdził, że organ nie dysponuje takim dokumentem. Wobec powyższego Sąd stwierdza, że organ odwoławczy naruszył przepis proceduralny, tj. art. 145 § 2 O.p., pomijając pełnomocnika strony w toku postępowania wznowieniowego, a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Postępowanie podatkowe zakończone zaskarżoną decyzją wszczęte zostało na skutek wniosku o wznowienie postępowania. Toczyło się zatem w trybie nadzwyczajnym stwarzającym możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy zakończonej decyzją ostateczną, o ile postępowanie, w którym została ona wydana, było dotknięte jedną z kwalifikowanych wad wskazanych enumeratywnie w art. 240 § 1 pkt 1-11 O.p. Ostateczność decyzji kończącej postępowanie jest konieczną przesłanką warunkującą uruchomienie trybu wznowieniowego. W niniejszej sprawie zadaniem organów było więc ustalenie, czy i kiedy decyzja z dnia ... grudnia 2007 r. (w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności skarżącego jako członka zarządu za zaległości podatkowe spółki) stała się ostateczna. O ile organ I instancji w ogóle nie odniósł się do tej kwestii, pomijając w ustaleniach faktycznych datę, z którą wskazana decyzja stała się ostateczna, o tyle organ odwoławczy wskazał jedynie datę ... grudnia 2007 r. jako dzień jej doręczenia.

W ocenie Sądu decyzja organu I instancji jako niepełna w tym zakresie jest wadliwa, albowiem w sprawie wznowieniowej przesądzenie o ostateczności decyzji jest warunkiem wszczęcia postępowania. Natomiast data podana w zaskarżonej decyzji przez organ II instancji nie znajduje potwierdzenia w materiale dowodowym zgromadzonym w aktach. Podnieść należy, że organy nie wskazały precyzyjnie w jakim trybie nastąpiło doręczenie decyzji z dnia ... grudnia 2007 r. W aktach sprawy znajduje się notatka z dnia 6 grudnia 2007 r. wskazująca, że dorosły domownik – matka skarżącego poinformowała o wyjeździe adresata i odmówiła przyjęcia i oddania pisma, podobnie nie podjęła się oddania pisma sąsiadka skarżącego. Wobec tego nie można mówić o skuteczności takiego doręczenia. Z treści przepisu art. 149 O.p. wynika bowiem jednoznacznie, że dla przyjęcia skutecznego doręczenia w tym trybie koniecznym warunkiem jest, aby domownik lub sąsiad podjęli się doręczenia pisma adresatowi. Z akt badanej sprawy wynika, że organ podjął również próbę doręczenia decyzji w trybie art. 150 O.p. – zawiadomienia o pozostawieniu pisma w Urzędzie Miasta P. z dnia 7 grudnia 2007r. i 14 grudnia 2007 r. (k. 34 i 36 akt admin.). Przy czym Sąd zwraca uwagę, że wbrew wskazanej przez organ I instancji dacie 7 grudnia 2007 r., za pierwszy dzień z 14 dniowego okresu, o którym mowa w art. 150 § 1 pkt 2 i § 2 O.p., uznać można dopiero dzień 11 grudnia 2007 r., kiedy pismo zostało faktycznie złożone w Urzędzie Miasta P. – data wpływu do urzędu (k. 33 akt admin.).

Organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji z dnia [...]., odnosząc się do zarzutu dotyczącego art. 147 O.p., wskazał na ciążący na stronie obowiązek ustanowienia pełnomocnika do spraw doręczeń w razie wyjazdu za granicę na okres co najmniej 2 miesięcy. Przy czym w swoich wywodach organ zupełnie pominął okoliczność, że nie jest to obowiązek abstrakcyjny, ale adresowany jedynie do strony toczącego się postępowania. Przepisy Ordynacji podatkowej precyzyjnie wskazują komu i od kiedy przysługuje przymiot strony. Mając na uwadze, że postępowanie w sprawie przeniesienia odpowiedzialności za zaległości podatkowe Spółki wszczęte zostało z urzędu, a zatem zgodnie z art. 165 § 4 O.p. datą jego wszczęcia byłby dzień 19 listopada 2007 r. – dzień, w którym doręczono postanowienie o wszczęciu z dnia ... października 2007 r. dorosłemu domownikowi – matce skarżącego. Bez wątpienia dopiero z tym dniem odebrane zostało orzeczenie i od tej pory skarżący mógłby powziąć wiadomość o tym, że jest stroną postępowania, które zakończyło się wydaniem decyzji z dnia ... grudnia 2007 r. Należy jednak zwrócić uwagę, że z ustaleń organów wynika jednoznacznie, że matka skarżącego nie oddała przesyłki adresatowi, gdyż miała z nim tylko kontakt telefoniczny. Nie sposób pominąć, że zgodnie z ustaleniami organu doręczenie postanowienia o wszczęciu postępowania U. W. nastąpiło już po wyjeździe skarżącego z kraju – za datę jego opuszczenia przyjęto bowiem dzień 9 listopada 2007 r. Tymczasem obowiązek wskazany w art. 147 § 1 O.p. może być spełniony w toku postępowania i nie odnosi się do osoby, która wyjechała za granicę, jeszcze przed jego wszczęciem. Wobec powyższego, w opinii Sądu, rację ma skarżący, że wykładnia zastosowana przez organ odwoławczy prowadziłaby do sytuacji, w której nawet osoba nie mająca jeszcze statusu strony przed wyjazdem za granicę i co do której nie wszczęto jeszcze postępowania, obowiązana byłaby do ustanowienia pełnomocnika do spraw doręczeń. Taka sytuacja jest nie do zaakceptowania, biorąc pod uwagę choćby literalne brzmienie przepisu art. 147 § 1 O.p.

Reasumując powyższe Sąd stwierdza, że organy w niniejszej sprawie dopuściły się uchybień proceduralnych i nie wyjaśniły istotnych okoliczności faktycznych, a w efekcie nie ustaliły stanu faktycznego w sposób wyczerpujący. W decyzji pierwszoinstancyjnej brak jest prawidłowych ustaleń, co do daty z którą decyzja z dnia ... grudnia 2007 r. stała się ostateczna, a w uzasadnieniu orzeczenia odwoławczego wskazana została jedynie data doręczenia, nie znajdująca oparcia w zebranym materiale dowodowym. Ponadto pełnomocnik organu na rozprawie w dniu 8 września 2009 r. również nie był w stanie tej daty wskazać. Organy nie wyjaśniły dostatecznie przesłanek stosowania art. 150 O.p. i art. 149 O.p., przy czym z akt administracyjnych nie wynika jednoznacznie, aby dorosły domownik skarżącego i jego sąsiadka podjęli się odebrania i oddania adresatowi przesyłki zawierającej decyzję z dnia ... grudnia 2007 r. Przeciwnie, z notatek służbowych z dnia 6 grudnia 2007 r. wynika, że żadnej ze wskazanych osób nie doręczono decyzji z zachowaniem wymogów art. 149 O.p. (k. 25 akt admin.). Rozstrzygnięcie kwestii doręczeń jest niezmiernie istotne, po pierwsze dla ustalenia czy i ewentualnie kiedy decyzja z dnia ... grudnia 2007 r. stała się ostateczna, a w dalszej kolejności dla ustalenia, czy strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu.

Ubocznie Sąd wskazuje, że wyjaśnienia wymaga prawidłowe określenie strony postępowania poprzez jednoznaczne ustalenie pisowni i brzmienia jej nazwiska. Zarówno decyzja I, jak i II instancji adresowane były do R. W., przy czym w decyzji z dnia ... grudnia 2007 r. jako adresata wskazano R.W., a sam skarżący w pismach adresowanych do Sądu posługuje się nazwiskiem W.. Wyjaśnienie tej kwestii jest istotne ze względu na obowiązek wynikający z art. 122 O.p., jak również na treść art. 247 § 1 pkt 5 O.p.

Rozpatrując sprawę ponownie organ winien wyjaśnić kwestię doręczenia decyzji z dnia ... grudnia 2007 r. i ustalić jednoznacznie na tej podstawie datę, z którą stała się ona ostateczna. Ponadto należy zapewnić pełnomocnikowi ustanowionemu przez stronę udział w postępowaniu, dokonując doręczeń zgodnie z powołanymi wcześniej przepisami Ordynacji podatkowej.

Mając na uwadze opisane powyżej naruszenia przepisów postępowania podatkowego mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy orzeczono o uchyleniu decyzji organów podatkowych obu instancji jako niezgodnych z prawem, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1lit. c P.p.s.a. w związku z art. 135 P.p.s.a.

/-/M. Bejgerowska /-/S. Małek /-/M.Jaśniewicz