Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1037/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-01-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 75 par. 1, art. 180
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 123
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Salachna Sędzia NSA Piotr Piszczek Sędzia del. WSA Marek Sachajko (spr.) po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 22 lutego 2022 r., sygn. akt I SA/Rz 934/21 w sprawie ze skarg K. Z. na decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 sierpnia 2020 r., nr 130100/71/458379/2020/ZPWWO/1 nr 130100/71/458380/2020/ZPWWO/1 nr 130100/71/458381/2020/ZPWWO/1 w przedmiocie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem 22 lutego 2022 r., sygn. akt I SA/Rz 934/21 po rozpoznaniu sprawy ze skarg K.Z., na decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 19 sierpnia 2020 r., nr 130100/71/458381/2020/ZPWWO/1, nr 130100/71/458379/2020/ZPWWO/1, nr 130100/71/458380/2020/ZPWWO/1 w przedmiocie zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne - uchylił zaskarżone decyzje oraz poprzedzające ja decyzje.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł skargę kasacyjną od wyroku WSA, zaskarżając to orzeczenie w całości domagając się jego uchylenia w całości i odrzucenia skargi oraz zasądzenia kosztów postępowania.

Zaskarżonemu wyrokowi organ zarzucił naruszenie:

1. naruszenie przepisów postępowania w rozumieniu art.174 pkt.2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). tj. naruszenie art. 58 §1 pkt. 6 w zw. z art. 52 § 1, 2 i 3 p.p.s.a. oraz w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735; dalej: k.p.a.), polegające na merytorycznym rozpoznaniu niedopuszczalnej skargi skarżącego, albowiem zgłoszonej wobec aktu administracyjnego, co do którego skarżący skorzystał uprzednio z prawa zgłoszenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, a organ w rozpoznaniu tego wniosku wydał decyzje z 19 sierpnia 2020 r., co do których skarga zgłoszona nie została.

Organ wskazał, że WSA zamiast odrzucić niedopuszczalną skargę, rozpoznał ją, uchylając zarówno decyzje z 19 sierpnia 2020 r., co do których skargi nie wniesiono, jak i decyzje z 31 lipca 2020 r., co do których zgłoszono wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, rozpoznany właśnie decyzjami z 19 sierpnia 2020 r.

Powyższe nastąpiło wskutek błędnego przyjęcia przez WSA w Rzeszowie, że skarga dotyczy decyzji organu z 19 sierpnia 2020 r. (nr: 130100/71/458379/2020/ZPWWO/1; 130100/71/458380/2020/ZPWWO/1; 130100/71/458381/2020/ZPWWO/1), podczas gdy skarga w istocie dotyczyła decyzji organu z 31 lipca 2020r. (nr:130000/71/458379/2020/ZPWWO; 130000/71/458380/2020/ZPWWO; 130000/71/458381/2020/ZPWWO) w stosunku do których skarżący skorzystał z prawa zgłoszenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i dopiero na skutek tak zgłoszonego wniosku organ wydał decyzje z 19 sierpnia 2020 r.

Organ wskazał, że pomimo podstaw do odrzucenia skargi zgłoszonej wobec aktu administracyjnego, co do którego skarżący skorzystał z prawa zgłoszenia wniosku o ponowne rozpoznania sprawy, z nieznanych przyczyn i wbrew stanowisku skarżącego, WSA potraktował skargę z 24 sierpnia 2020 r. jako zgłoszoną od decyzji z 19 sierpnia 2020 r. Powyższe stanowi o naruszeniu przez Sąd I instancji art. 58 § 1 pkt. 6 p.p.s.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 174 pkt. 2 p.p.s.a., skoro bowiem skarga podlegała odrzuceniu, to niedopuszczalnym było jej merytoryczne rozpoznanie i wydanie orzeczenia o uchyleniu decyzji organu.

Skarżący nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki zostały wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził, by w rozpoznawanej sprawie wystąpiła którakolwiek z przesłanek nieważności postępowania.

Dokonując analizy zarzutu skargi kasacyjnej należy wskazać na treść art. 52 § 1- 3 p.p.s.a., który normuje obowiązek wyczerpania środków zaskarżenia jako warunku normatywnego złożenia skargi do sądu administracyjnego.

Zgodnie z art. 52 § 1 p.p.s.a., skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. W art. 52 § 2 p.p.s.a. postanowiono, że przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie. Na podstawie art. 52 § 3 p.p.s.a. jeżeli stronie przysługuje prawo do zwrócenia się do organu, który wydał decyzję z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, strona może wnieść skargę na tę decyzję bez skorzystania z tego prawa.

Ponadto zgodnie z art. 127 § 3 k.p.a. od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji.

Art. 52 § 1 pkt 1- 6 p.p.s.a. wskazuje natomiast przesłanki odrzucenia skargi. Zgodnie z art. 52 § 1 pkt 6 p.p.s.a., sąd odrzuca skargę jeżeli z innych przyczyn wniesienie skargi jest niedopuszczalne.

W sprawie będącej przedmiotem kontroli judykacyjnej dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny w aspekcie zarzutów skargi kasacyjnej należy dokonać analizy zarówno postępowań administracyjnych jak i postępowania sądowego, zainicjowanego skargami wniesionymi do WSA w Rzeszowie jak również oceny zachowania strony skarżącej – a to z perspektywy wzorców normatywnych w zakresie przesłanek odrzucenia skargi.

Skarżący we wniosku z dnia 21 kwietnia 2020r.domagał się zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za marzec, kwiecień i maj 2020r. Decyzjami z dnia 31 lipca 2020r. nr: 130000/71/458381/2020/ZPWWO, 130000/71/458379/2020/ZPWWO, 130000/71/458380/2020/ZPWWO, ZUS odmówił skarżącemu prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ww. ubezpieczenia - za marzec, kwiecień i maj 2020r. Od powyższych decyzji skarżący złożył wnioski o ponowne rozpatrzenie spraw wskazując, że uzupełnił już dokumenty rozliczeniowe ZUS DRA.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzjami z dnia 19 sierpnia 2020r., nr: 130100/71/458381/2020/ZPWWO/1, 130100/71/458379/2020/ZPWWO/1, 130100/71/458380/2020/ZPWWO/1, utrzymał w mocy decyzje z dnia 31 lipca 2020r., którymi odmówiono skarżącemu prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe oraz ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za marzec, kwiecień i maj 2020r.

Od powyższych decyzji zostały przez skarżącego wniesione trzy skargi do WSA w Rzeszowie.

Sąd I instancji powziął wątpliwości w zakresie będących przedmiotem skarg aktów administracyjnych. Wątpliwości te były także zawarte w odpowiedzi na skargi organu z dnia 18 września 2021r., w którym zawarte były wnioski: a) o odrzucenie skargi (ze względu na złożenie skarg na decyzje organu z dnia 31 lipca 2020r.) oraz ewentualnie b) oddalenia skarg (ze względu na ich bezzasadność).

Należy wskazać, że treść pisma skarżącego z dnia 7 lutego 2022 r., przesłanego w odpowiedzi na zarządzenie z dnia 31 stycznia 2022 r. wskazuje, że skarga dotyczy wszystkich trzech decyzji organu wydanych dnia 31 lipca 2020 r., odmawiających prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za miesiąc marzec, kwiecień i maj 2020r.

Niezwykle istotną okolicznością - z perspektywy prawa procesowego – jest fakt występowania przez skarżącego zarówno na etapie postępowania administracyjnego, jak i następnie - na etapie postępowania sądowego bez zawodowego pełnomocnika. Skarżący wykonuje zawód kierowcy. Kieruje samochodami ciężarowymi w ruchu międzynarodowym.

Dokonując analizy prawidłowości czynności dokonanych przez Sąd I instancji należy stwierdzić, że Sąd ten jednoznacznie i prawidłowo określił w uzasadnieniu wyroku, że skarżący domaga się uchylenia bądź zmiany zaskarżonych decyzji. WSA wskazał, że w uzasadnieniach skarg skarżący podniósł, że nie złożył deklaracji rozliczeniowych ZUS DRA z powodu braku informacji o konieczności ich złożenia. Jednakże uzupełnił brakujące dokumenty zaraz po otrzymaniu decyzji odmownych.

NSA stwierdza, że już samej treści skargi, jak również załączonych do skargi dokumentów w postaci m.in. trzech decyzji ZUS z dnia 31 lipca 2020r. oraz trzech decyzji ZUS z dnia 19 sierpnia 2020 r. jak też wniosków o ponowne rozpoznanie sprawy z dnia 5 sierpnia 2020r. jednoznacznie wynika, że skarżący kwestionuje prawidłowość wszystkich decyzji wydanych w sprawach będących przedmiotem kontroli judykacyjnej.

WSA - jak wynika z analizy akt sądowych - powziął wątpliwości w zakresie treści skarg z dnia 24 sierpnia 2020 r. NSA uznaje, że brak było podstaw do wezwania przez Sąd I instancji do skonkretyzowania treści skarg z dnia 24 sierpnia 2020 r. albowiem już z treści identycznie brzmiących skarg jednoznacznie wynika, że skarżący żąda uchylenia decyzji w przedmiocie odmowy dzielenia ulgi.

W konsekwencji powyższego z uwagi na prawidłowe określenie żądania już w samej skardze pismo Sądu z dnia 31 stycznia 2022r. zwierające zobowiązanie skarżącego do określenia zakresu skargi nie wywołuje negatywnych skutków procesowych dla strony skarżącej, a także skutków dla dalszego toku postępowania sądowoadministracyjnego.

Podkreślić należy, że skarżący już w samej skardze określił zakres zaskarżenia kwestionując zarówno trzy decyzje z dnia 31 lipca 2020 r., jak i trzy decyzje z dnia 19 sierpnia 2020 r. Skarżący w uzasadnieniu skargi szczegółowo opisał stan faktyczny, jak i przebieg postępowania administracyjnego, które zainicjował wnioskiem z dnia 21 kwietnia 2020r .

Skargi zawierające wniosek o rozpoznanie sprawy przed Sądem I instancji należy interpretować jako żądanie objęcia kontrolą judykacyjną trzech postępowań administracyjnych prowadzonych przez ZUS na skutek wniosku z dnia 21 kwietnia 2020r . Z treści uzasadnień skarg wynika, że skarżący z powodu charakteru pracy, niewiedzy oraz szczególnej sytuacji związanej z okresem pandemii nie złożył do ZUS wymaganych dokumentów. Po otrzymaniu decyzji skarżący złożył wyjaśnienia, przedłożył dokumenty oraz złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. Skarżący także jednoznacznie wskazał: "...niestety 19 sierpnia 2020 r. otrzymałem potwierdzenie utrzymania decyzji z dnia 3 lipca 2020 r., która była negatywna dla mnie. Zwracam się do Wysokiego Sądu Administracyjnego z prośbą o rozpatrzenie mej sprawy." Dalej skarżący argumentował, że spełnia kryteria do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Z treści uzasadnienia skarg wynika, że skarżący kwestionuje zarówno trzy decyzje wydane przez ZUS dnia 31 lipca 2020 r., jak i trzy decyzje wydane przez ten organ dnia 19 sierpnia 2020 r.

Kolejny element na który należy zwrócić uwagę przy ocenie zachowania skarżącego związany jest z chronologią czynności podejmowanych przez skarżącego. Decyzje ZUS wydane dnia 19 sierpnia 2020 r., na skutek wniosków o ponowne rozpoznanie sprawy, zostały doręczone skarżącemu dnia 21 sierpnia 2020r. Skargi do WSA zostały złożone 26 sierpnia 2020 r. a więc po wyczerpaniu przewidzianych w niniejszej sprawie środków prawnoprocesowych, unormowanych w art. 52 k.p.a.

Istotne jest, że skarżący zwrócił się o ochronę prawną i zainicjował wszczęcie postępowania judykacyjnego po wyczerpaniu możliwości kwestionowania prawidłowości decyzji administracyjnych w trybie k.p.a. Należy też podkreślić, że każda decyzja administracyjna ZUS z dnia 19 sierpnia 2020 r. obejmująca poszczególne miesiące 2020 r. (marzec, kwiecień i maj) zawiera pouczenie o prawie skarżącego do złożenia skargi do WSA W Rzeszowie w terminie 30 dni od dnia doręczenia decyzji. Z tego uprawnienia procesowego skarżący skorzystał, składając skargi w każdej z trzech spraw. Sprawy te zostały przez WSA w Rzeszowie połączone do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia na rozprawie dnia 22 lutego 2020r.

Jak wynika z powyższej analizy skarżący - w będących przedmiotem kontroli judykacyjnej sprawach – wyczerpał środki procesowe w zakresie zaskarżania w zwykłym postępowaniu administracyjnym, a następnie złożył skargę do WSA w Rzeszowie kwestionując działania organu (ZUS) zarówno w toku trzech postępowań obejmujących okresy marzec, kwiecień i maj 2020r., zakończonych trzema decyzjami administracyjnymi wydanymi dnia 31 lipca 2020r., jak również – na podstawie trzech wniosków skarżącego o ponowne rozpoznanie sprawy - zakończonych trzema decyzjami administracyjnymi wydanymi przez ZUS dnia 19 sierpnia 2020r., doręczonymi skarżącemu dnia 21 sierpnia 2020 r.

Mając na względzie powyższe, z przedstawionych powyżej powodów uznać należało, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw prawnych do odrzucenia przez Sąd I instancji skarg na podstawie art. 58 § pkt 6 p.p.s.a. w zw. z art. 52 § 2 i 3 p.p.s.a.

Biorąc pod uwagę omówione wyżej okoliczności, Naczelny Sąd Administracyjny, oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a.