Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 360/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2017-03-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 39 ust. 1 i ust. 2
journal: Dz.U. 2015 poz 163
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

|Sygn. akt IV SA/Wr 360/16 | | , [pic], , WYROK, , W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ, , Dnia 28 marca 2017 r., , , Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, w składzie następującym:, Przewodniczący, , Sędzia NSA Henryk Ożóg, , Sędziowie, Sędzia WSA Lidia Serwiniowska, Sędzia WSA Wanda Wiatkowska – Ilków (spr.), , , Protokolant, sekretarz sądowy Katarzyna Leśniowska, , , po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 28 marca 2017 r., sprawy ze skargi J, B,, na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W,, z dnia [...] maja 2016 r. nr SKO [...], w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego, , , oddala skargę w całości., , , ,


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 26 stycznia 2016 r. J. B. (zwana dalej stroną, wnioskodawczynią lub skarżącą) wystąpiła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. o przyznanie zasiłku celowego w związku z koniecznością remontu domu. Strona wskazała, że w marcu 2015 r., w czasie wymiany wodomierza w nowym, niewykończonym jeszcze w całości domu, doszło do uszkodzenia instancji wodociągowej i sukcesywnego zalewania kuchni, łazienki, wnęki pod schodami i przedpokoju, aż do grudnia 2015 r. Pomieszczenia te były zaś wykorzystywane już przez skarżącą i jej ojca. Zwłaszcza łazienka, której wnioskodawczyni nie posiadała w starym domu.

W wyniku przeprowadzonego w dniu 5 lutego 2016 r. rodzinnego wywiadu środowiskowego ustalono, że wnioskodawczyni jest osobą nieaktywną zawodowo, zarejestrowaną w urzędzie pracy od 9 listopada 2010 r., bez prawa do zasiłku.

Zamieszkuje wspólnie z ojcem w starym domu, którego jest współwłaścicielką, gdzie koncentruje swoje życiowe interesy, prowadzi jednak odrębne gospodarstwo domowe.

Na uzyskiwane przez nią miesięczne dochody w łącznej kwocie 545,44 złotych składają się: zasiłek okresowy w kwocie 184,59 złotych oraz wsparcie otrzymywane od ojca w kwocie 360,85 złotych.

Wobec odmowy przedłożenia aktualnych rachunków, pracownik socjalny wziął pod uwagę dane zawarte w oświadczeniu skarżącej z października 2015 r. ustalając wysokość całkowitych, przypadających na nią obciążeń mieszkaniowych na kwotę 360,85 złotych.

Skarżąca przedłożyła również do wglądu polisę ubezpieczeniową wraz z potwierdzeniem otrzymania kwoty 660,46 złotych tytułem odszkodowania za powstałą szkodę. Przedstawiła również kosztorys osuszania pomieszczeń na kwotę 4.914 złotych

Pracownik socjalny w czasie przeprowadzania wywiadu środowiskowego dokonał oględzin zalanych pomieszczeń i stwierdził, że kuchnia, łazienka, przedpokój i pomieszczenie pod schodami były suche, z niewielkimi zaciekami na ścianach na wysokości ok. 30 cm, bez widocznych śladów pleśni i grzybów.

Decyzją z dnia [...] marca 2016 r., nr [...] Prezydent Miasta W., działając na podstawie art. 3 ust. 4, art. 7 pkt 4, art. 8, art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 1, 3, 3a, 4, art. 110 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm., zwanej dalej u.p.s.), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 1058) oraz art. 104 i art. 108 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., zwanej dalej k.p.a.), odmówił przyznania skarżącej zasiłku celowego na remont domu.

Organ pierwszej instancji wskazał, że pomoc społeczna może zostać przyznana osobom i rodzinom na zaspokojenie ich niezbędnych potrzeb i umożliwienie życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, po spełnieniu ustawowych przesłanek odnoszących się do właściwego dla nich kryterium dochodowego oraz szczególnych okoliczności w jakich się znajdują.

Zawnioskowany przez skarżącą zasiłek celowy służy zaspokojeniu niezbędnej potrzeby bytowej, a więc takiej, bez której zaspokojenia osoba lub rodzina nie może samodzielnie egzystować, zagrożone są warunki jej istnienia, a w szczególności życie lub zdrowie. Nie oznacza to jednak, że w ramach świadczeń z pomocy społecznej zostaną zaspokojone wszystkie potrzeby osób lub rodzin. Rolą pomocy społecznej – przyznawanej na zasadach uznaniowych – jest bowiem udzielenie wsparcia, nie zaś zastąpienie wnioskodawcy w podejmowaniu starań zmierzających do samodzielnego zaspokojenia wszystkich swoich codziennych i niezbędnych potrzeb życiowych. Nie bez znaczenia pozostają przy tym również możliwości finansowe, jakimi dysponuje określona jednostka pomocy społecznej w świetle oczekiwań potencjalnych beneficjentów.

Organ pierwszej instancji podkreślił, że skarżąca na co dzień zamieszkuje w starym domu, a z nowego obiektu korzysta wyłącznie w ograniczonym zakresie (łazienka). O zaistniałym zdarzeniu losowym skarżąca dowiedziała się już w marcu 2015 r., lecz nie podjęła efektywnych działań mających na celu usunięcie awarii i zabezpieczenie przed dalszym zalewaniem nowego domu.

W ocenie Prezydenta, egzystencja skarżącej jest niezagrożona, gdyż ma ona możliwość prowadzenia gospodarstwa w starym domu, a tym samym zaspokajania swoich potrzeb mieszkaniowych w godziwych warunkach.

W ewentualnym remoncie nowego mieszkania winien natomiast partycypować także i ojciec wnioskodawczyni, który posiada niezależne źródło utrzymania w postaci emerytury.

Z tych przyczyn organ pierwszej instancji odmówił przyznania skarżącej zasiłku celowego.

W odwołaniu skarżąca zakwestionowała opisane rozstrzygnięcie wskazując, że zawiera ono liczne błędy merytoryczne i rachunkowe, zwłaszcza w odniesieniu do sposobu wyliczenia ponoszonych wydatków mieszkaniowych oraz kontaktów z siostrą.

Decyzją z dnia [...] maja 2016 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie.

W uzasadnieniu organ odwoławczy, powołując się na ustawowe przesłanki umożliwiające przyznanie wnioskowanego świadczenia wskazał, że podany przez skarżącą cel na jaki miała zamiar przeznaczyć przyznany zasiłek nie mieści się w pojęciu niezbędnej potrzeby bytowej, rozumianej jako potrzeby usprawiedliwionej ze względu na zachowanie życia, zdrowia i zwykłych stosunków związanych ze statusem obywatela.

Zdaniem Kolegium, przyznanie pomocy finansowej na pokrycie kosztów wyremontowania domu, w którym strona nie zamieszkuje, jest sprzeczne z istotą pomocy społecznej oraz narusza interesy innych osób ubiegających się i korzystających ze świadczeń pomocy społecznej. Z zasobów pomocy społecznej nie mogą być bowiem przeprowadzane remonty lokali mieszkalnych, które nie służą zaspokajaniu niezbędnych potrzeb mieszkaniowych.

Organ odwoławczy zwrócił również uwagę, że w remoncie domu winny również uczestniczyć inne – poza skarżącą – osoby, które z niego korzystają. Także sama wnioskodawczyni powinna podjąć starania w celu zdobycia zatrudnienia i pozyskania w ten sposób funduszy na remont.

Stąd też organ uznał, że zakwestionowane rozstrzygnięcie nie zostało podjęte z przekroczeniem granic uznania administracyjnego i było usprawiedliwione okolicznościami sprawy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

– art. 8 i art. 11 u.p.s., poprzez uznanie, że organ pierwszej instancji w kontrolowanym postępowaniu w sposób dokładny zbadał sytuację skarżącej;

– art. 80 k.p.a., poprzez podtrzymanie lakonicznego stanowiska organu pomocy społecznej, że nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 40 ust. 1 – 3 u.p.s.

W uzasadnieniu skarżąca ponownie przywołała okoliczności faktyczne sprawy podkreślając, że o awarii instalacji wodociągowej zawiadamiała odpowiednie służby w ciągu całego 2015 r., lecz dopiero w grudniu 2015 r. usterka stała się widoczna. W wyniku długotrwałego przecieku kilka z pomieszczeń nowego domu wymaga specjalistycznego osuszenia i remontu, w tym zwłaszcza łazienka, z której – z racji jej braku w starym domu – zmuszona jest korzystać stale. Możliwość korzystania z tego pomieszczenia jest również niezbędna z uwagi na dolegliwości jej ojca.

Skarżąca wskazała dalej, że domagała się przyznania zasiłku celowego określonego w art. 40 ust. 1 i 3 u.p.s. z tej przyczyny, że awaria miała charakter zdarzenia nagłego. Zarzuciła również, że organ niewłaściwie ustalił jej faktyczną sytuację życiową, majątkową oraz dochodową oraz wziął ją pod uwagę, niezgodnie z treścią art. 40 ust. 3 u.p.s.

Stąd też skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez właściwe organy.

W odpowiedzi Kolegium podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zakwestionowanej decyzji, wnosząc o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Należy również pamiętać, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Podstawą materialną wydanego rozstrzygnięcia były przepisy ustawy o pomocy społecznej, która w art. 2 ust. 1 wskazuje, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem zaś pomocy społecznej jest zapobieganie wskazanym sytuacjom przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 2 u.p.s.).

Prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej – co do zasady – przysługuje po spełnieniu właściwego kryterium dochodowego, które w odniesieniu do osoby samotnie gospodarującej wynosi aktualnie 634 złotych, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2 – 15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej (art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s.).

Jedną z form pomocy społecznej jest zasiłek celowy, który może zostać przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s.).

Zasiłek celowy jest świadczeniem uznaniowym, co oznacza, że organ orzekając w konkretnej sprawie i mając na względzie sytuację wnioskodawcy może więc, lecz nie musi przyznać oczekiwaną pomoc. Wybór taki nie może być jednak dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 23 kwietnia 2014 r., sygn. akt IV SA/Po 1114/13, wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1192/12 oraz z dnia 21 marca 2012 r., sygn. akt I OSK 1920/11).

Na wstępie rozważań należy podkreślić, że kwestionowana przez skarżącą decyzja została wydana w ramach postępowania administracyjnego wszczętego oraz prowadzonego w oparciu o art. 39 ust. 1 u.p.s. Skarżąca bowiem zarówno we wniosku z dnia 26 stycznia 2016 r., jak i podczas wywiadu środowiskowego, żądała wyłącznie przyznania jej pomocy finansowej (dofinansowania) w celu przeprowadzenia remontu domu. Z treści jej oświadczeń złożonych w toku postępowania przed organem pierwszej instancji nie wynikało, aby domagała się ona ustalenia prawa do świadczenia, o którym mowa w art. 40 ust. 1 u.p.s. Również w odwołaniu od decyzji Prezydenta W., odnoszącej się w podstawie prawnej, jak i w uzasadnieniu wprost do treści art. 39 ust. 1 u.p.s., strona w żaden sposób nie zakwestionowała przyjętego przez organ trybu postępowania. W takiej sytuacji nie było przesłanek uprawniających do przyjęcia, że postępowanie było przez organy prowadzone w oparciu o błędną podstawę prawną.

W niniejszej sprawy nie budziło wątpliwości, że skarżąca spełniała ustawowe kryteria ubiegania się o przyznanie pomocy społecznej w formie zasiłku celowego. Zgromadzony w toku postępowania materiał dowodowy, w tym w szczególności wywiad środowiskowy, wykazał bowiem, że suma uzyskiwanych przez skarżącą miesięcznych dochodów kształtowała się na poziomie 545,44 złotych i obejmowała zasiłek okresowy w kwocie 184,59 złotych, a także wsparcie udzielane jej ze strony ojca w kwocie 360,85 złotych. Ponadto skarżąca jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w urzędzie pracy od 9 listopada 2010 r.

Przedmiotem sporu pozostaje natomiast kwestia oceny, czy zawnioskowana przez skarżącą potrzeba stanowi niezbędną potrzebę bytową, o której mowa w art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s.

W ustawie o pomocy społecznej jedynie przykładowo wymieniono niezbędne potrzeby bytowe. Określenie to nie zostało jednak zdefiniowane ustawowo. Niezbędna potrzeba bytowa jest więc pojęciem prawnie niedookreślonym, znajdującym konkretyzację dopiero w okolicznościach faktycznych danej sprawy. Niemniej jednak za niezbędną potrzebę życiową uznać należy jedynie taką, która jest nieodzowna do egzystencji. Niezbędna potrzeba bytowa, to więc potrzeba uzasadniona tylko podstawowym katalogiem dóbr zasługujących na ochronę, takimi jak życie, czy zdrowie (por. wyroki: Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 grudnia 2015 r., sygn. akt I OSK 1302/14, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 17 kwietnia 2012 r., III SA/Kr 1159/11, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 1 grudnia 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 1107/15).

W orzecznictwie sądowym przyjmuje się również, że do uzasadnionych potrzeb bytowych należą także niezbędne przedmioty użytku domowego, drobne remonty i naprawy, jednak chodzi tu tylko o takie naprawy i remonty, które zabezpieczają byt, a nie które podnoszą jakość funkcjonowania (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 11 lutego 2014 r., sygn. akt II SA/Bk 553/13).

W okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy, odmowa przyznania świadczenia z pomocy społecznej przeznaczonego na remont kilku pomieszczeń jednego z dwóch domów skarżącej była uzasadniona. Należy podkreślić, że strona z nowego budynku korzysta jedynie w ograniczonym zakresie, na co dzień nadal zamieszkuje bowiem w starym domu, zajmując jeden pokój z dostępem do kuchni. W dalszym ciągu mogła ona również korzystać z łazienki zlokalizowanej w nowym domu, gdyż – jak wynika to z akt sprawy – awaria wodociągowa nie wyłączyła tego pomieszczenia z użytkowania. Zachowało ono swoją funkcję i mimo zawilgocenia mogło nadal pełnić dotychczasową rolę. Warto przy tym podkreślić, że planowany przez stronę remont, miał stanowić nie tyle usunięcie skutków awarii, co przywrócenie stanu pierwotnego po planowanym przez skarżącą osuszeniu pomieszczeń.

W związku z tym należało uznać, że w dacie wydania zakwestionowanej decyzji, skarżąca miała zaspokojone niezbędne potrzeby bytowe związane z warunkami mieszkaniowymi. Planowany zaś remont pomieszczeń nowego domu nie wpływał tyle na realizację jej podstawowych potrzeb, co miał zagwarantować polepszenie dotychczasowych warunków mieszkania. W takim zaś wypadku skarżąca w pierwszym rzędzie winna we własnym zakresie zadbać o zdobycie na to odpowiednich środków, angażując w remont także inne osoby, współkorzystające z zalanych pomieszczeń.

Zdaniem Sądu, na uwzględnienie nie zasługiwał podniesiony przez skarżącą zarzut niedokładnego zbadania jej sytuacji życiowej w oparciu o niepełny materiał dowodowy i naruszenia tym samym art. 8 i art. 11 u.p.s. W toku postępowania organ pozyskał bowiem wiedzę o jej sytuacji osobistej i majątkowej z przeprowadzonego w dniu 5 lutego 2016 r. wywiadu środowiskowego, który nie ograniczył się wyłącznie do zebrania danych, ale także m.in. do oględzin zalanych pomieszczeń.

Zaaprobować również należało ustalenie wydatków skarżącej na podstawie ostatnich dostępnych danych z października 2015 r. Niemniej jednak kwestia powyższa nie miała istotnego wpływu na wynik sprawy, zwłaszcza że zaprezentowane przez stronę dane liczbowe na temat ponoszonych wydatków mieszkaniowych w niewielkim tylko stopniu odbiegają od ustaleń organu. Bez znaczenia dla niniejszego postępowania okazało się również nieprzedstawienie przez skarżącą adresu zamieszkania jej siostry. Nie wchodziła ona bowiem w skład prowadzonego przez skarżącą gospodarstwa domowego.

Nieuprawnionym okazał się także podniesiony w skardze zarzut jakoby organ uzależnił przyznanie zasiłku celowego od faktycznej sytuacji majątkowej i dochodowej wnioskodawczyni, wbrew oczywistej treści art. 40 ust. 3 u.p.s. Jak już zostało to wskazane na wstępie, organ pomocy społecznej prowadził postępowanie administracyjne na podstawie art. 39 ust. 1 u.p.s., nie zaś art. 40 ust. 1 u.p.s. Nie mógł więc brać pod uwagę treści tego przepisu, skoro w ogóle nie znajdował on zastosowania w sprawie. Poza tym trzeba również zauważyć, że skarżąca spełniała kryterium ustawowe uprawniające ją do ubieganie się o przyznanie wnioskowanego świadczenia, a okoliczności tej organ w żaden sposób nie kwestionował.

Reasumując powyższe rozważania należało stwierdzić, że w toku postępowania administracyjnego materiał dowodowy został przez organy zgromadzony zgodnie z dyspozycją art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a., a następnie rozpatrzony w myśl art. 80 k.p.a. Dokonane przez organ ustalenia nie przekroczyły granic uznania administracyjnego i niewątpliwie wykazały, że wnioskowany przez skarżącą remont domu, w okolicznościach przedmiotowej sprawy, nie mógł zostać uznany za niezbędną potrzebę bytową, o której mowa w art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. Stąd też organy zasadnie odmówiły skarżącej przyznania zasiłku na ten cel.

Wobec tego, że wniesiona skarga okazała się nieuzasadniona, zaś zakwestionowana decyzja odpowiada prawu, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. zobowiązany był do oddalenia skargi, o czym orzeczono w sentencji niniejszego wyroku.