Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 331/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2011-06-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6199 Inne o symbolu podstawowym 619
Hasła tematyczne: Inspekcja pracy
Skarżony organ: Inspektor Pracy
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 10 ust. 1 pkt 9a, art. 11a
journal: Dz.U. 2007 nr 89 poz 589
law: Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy
article: art. 3 ust. 1, art. 3 ust. 3, art. 41 ust. 1, art. 41 ust. 4-6
journal: Dz.U. 2008 nr 237 poz 1656
law: Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska Sędziowie WSA Donata Starosta (spr.) WSA Izabela Bąk - Marciniak Protokolant st.sekr.sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi A. R. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w P. z dnia [...] stycznia [...] r. nr [...] w przedmiocie wpisu do ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze oddala skargę


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] czerwca 2010 r. A. R. (zwany dalej wnioskodawcą, odwołującym albo skarżącym) zwrócił się do Państwowej Inspekcji Pracy (dalej PIP albo Inspekcja Pracy) ze skargą na działanie swojego pracodawcy – E. S.A. w K. (zwanej dalej spółką albo pracodawcą) polegającej na odmowie wpisania pracownika do wykazu stanowisk pracy wykonywanych w szczególnym charakterze, domagając się w tym zakresie przeprowadzenia przez PIP kontroli w trybie art. 9a ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. 2007 r., nr 89, poz. 589 ze zm., dalej upip), tj. przeprowadzenia kontroli ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze o której mowa w art. 41 ust. 4 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. 2008 r., nr 237, poz. 1656 ze zm., dalej uep), którą sporządził pracodawca oraz o zastosowanie w tym celu środków prawnych określonych w upip.

W uzasadnieniu pisma wnioskodawca podał, że pozostaje pracownikiem spółki zatrudnionym od [...] września 1970 r. na stanowisku elektromonter pomiarów urządzeń elektroenergetycznych w Zakładzie Usług Specjalistycznych. Praca na wskazanym stanowisku polega na wykonywaniu pomiarów i przeglądów urządzeń zainstalowanych w stacjach WN/SN, SN/nN, pomiarach ochrony przeciwpożarowej i uziemień stacji SN/nN oraz stanowisk WN i SN, badaniu i lokalizacji miejsc uszkodzeń w liniach kablowych SN i nN, identyfikacji kabla z wiązki kabli biegnących równolegle będących pod napięciem SN i nN, wyznaczeniu trasy kabla, pomiarach na urządzeniach wyłączonych i nie uziemionych, pomiarach i diagnostyce transformatorów Wn/Sn, pomiarach prądu 1-fazowego zwarcia z ziemią sieci SN, pracach na urządzeniach będących pod napięciem, pomiarach termowizyjnych temperatury złącz WN, SN i nN, badaniu urządzeń z gazem FS6. Wyżej wymienione prace są wykonywane w ramach podstawowych obowiązków w godzinach pracy oraz w ramach pełnienia dyżuru pogotowia domowego związanego z wystąpieniem awarii w sieci energetycznej. Usunięcie awarii wiąże się ze zlokalizowaniem i wymianą urządzenia na nowe w obiektach spółki oraz obiektach energetycznych zleceniodawców zewnętrznych, co jest związane z koniecznością posiadania przez pracownika zatrudnionego na takim stanowisku dużej sprawności sensomotorycznej takiej jak: ostrość wzroku, widzenie stereoskopowe, sprawny zmysł równowagi, dobra koordynacja wzrokowo-ruchowa, szybki refleks, spostrzegawczość, brak lęku przed wysokością.

Powołując się na pkt 14 uep (powinno być pkt 14 załacznika nr 2 do uep, zawierającym wykaz prac o szczególnym charakterze) stanowiącym o pracach przy bezpośrednim sterowaniu procesami technologicznymi mogącymi spowodować awarię techniczną z poważnymi skutkami dla bezpieczeństwa publicznego wnioskodawca zauważył, że charakter jego pracy kwalifikuje się do powyższego określenia. Opisując przebieg wykonywanej pracy wnioskodawca zauważył, że pracuje w GPZ-ach i RS-ach o napięciach od 6 do 110 kV, będących elementami systemu elektroenergetycznego kraju. Od należytego działania tych urządzeń zależy poprawne działanie systemu oraz bezpieczeństwo publiczne. Na podstawie badań i opinii skarżącego dyspozytorzy ZDR i RDR (objęci uep) podejmują decyzje o dopuszczeniu tych urządzeń do dalszej eksploatacji i wydają zgodę na włączenie ich do systemu elektroenergetycznego. Błędna ocena stanu urządzeń sterujących i zabezpieczających wchodzących w skład sieci elektroenergetycznej może spowodować nieodwracalne w skutkach uszkodzenie części urządzeń i aparatury WN i SN oraz poważne w skutkach zachwianie bezpieczeństwa energetycznego kraju. W zakresie pkt 17 zał. nr 2 do uep (prace elektromonterów bezpośrednio przy usuwaniu awarii oraz eksploatacji napowietrznych sieci elektroenergetycznych w warunkach prac pod napięciem) wnioskodawca wskazał, że bierze czynny udział w usuwaniu awarii na urządzeniach energetycznych (transformatory mocy, linie WN, linie napowietrzne i kablowe SN i nN). Wymiana uszkodzonego urządzenia wiąże się z pracą w różnych często wymuszonych, skrajnie niewygodnych pozycjach. Skarżący wskazał również, że lokalizacja uszkodzenia kabli elektroenergetycznych SN i nN wiąże się bezpośrednio z usuwaniem awarii, a praca w związku z wystąpieniem awarii ma miejsce często w nocy przy trudnych warunkach pogodowych, a niekiedy przy jednoczesnym ruchu pojazdów. Wnioskodawca zwrócił uwagę na art. 3 ust. 3 uep, który definiuje prace o szczególnym charakterze. Zdaniem skarżącego wszystkie prace, które wykonuje w ramach swoich obowiązków wpisują się w/w artykuł uep. Na skutek postępującego wieku wnioskodawcy i pogorszenia się jego sprawności szczególny charakter pracy niesie duże niebezpieczeństwo spowodowania awarii z poważnymi skutkami dla bezpieczeństwa publicznego, a prace wykonywane przez pracownika wykonywane są w warunkach szczególnego zagrożenia dla zdrowia i życia ludzkiego, w szczególności prace w rozdzielniach SN ze względu na budowę szczęki odłącznika szynowego od strony szyn SN znajdują się pod napięciem i od strony linii występuje napięcie zwrotne a wszystkie obwody wtórne są pod napięciem 220 V prądu stałego i 230/400 V prądu przemiennego, co wymaga zachowania skupienia i ostrożności.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...], podjętą na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 33 ust. 1 pkt 1 i art. 11a upip w zw. z art. 3 ust. 3, zał. Nr 2 pkt 17 uep, po przeprowadzeniu kontroli w dniach [...] listopada – [...] grudnia 2010 r., Inspektor Pracy odmówił nakazania pracodawcy umieszczenia wnioskodawcy w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 uep.

W uzasadnieniu podjętej decyzji przytoczony został dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie, w tym wydanie przez Inspektora Pracy decyzji z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...], nakazującej pracodawcy umieszczenie wnioskodawcy w ewidencji pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 uep, która to decyzja na skutek odwołania złożonego przez pracodawcę została uchylona decyzją Okręgowego Inspektora Pracy z dnia [...] października 2010 r., nr [...], a sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania organowi I instancji.

Motywując podjęte w sprawie rozstrzygnięcie Inspektor Pracy zauważył, że główny zakres prac wykonywanych przez pracownika na stanowisku elektromontera pomiarów urządzeń elektroenergetycznych dotyczy przede wszystkim linii kablowych. Na wskazanym stanowisku wykonywane są najczęściej prace eksploatacyjne, a czynności usuwania awarii w GPZ (Głównych Punktach Zasilania) i RS (Rozdzielniach Sieciowych) realizowane są incydentalnie. Z ustaleń pokontrolnych organu I instancji wynika, że w okresie od [...] stycznia 2010 r. do [...] listopada 2010 r. pracownik przepracował 8 dni (badany okres obejmuje 333 dni). Czynności usuwania awarii odbywają się w zespołach wieloosobowych (co najmniej dwuosobowych) na polecenie pisemne. Szczególną odpowiedzialność za stan techniczny awarii ponosi bezpośrednio dyspozytor, który decyduje o załączeniu urządzeń elektroenergetycznych do ruchu. Elektromonterzy pomiarów urządzeń elektroenergetycznych jedynie przekazują dyspozytorowi informacje o usunięciu niesprawności poszczególnych urządzeń i ich odpowiedzialność w poawaryjnym załączaniu urządzeń do sieci jest stosukowo ograniczona, w związku z czym brak jest podstaw do uznania, że jest to odpowiedzialność szczególna. Praca na omawianym stanowisku wymaga dobrej sprawności psychofizycznej, jednakże z uwagi na funkcjonujące systemy zabezpieczeń (w większości w układach asekuracyjnych) oraz stosowane metody badań tych układów, ewentualne pogorszenie się sprawności nie generuje zagrożeń publicznych o wielkościach określonych w mającej zastosowanie ustawie o stanie klęski żywiołowej. Prawdopodobne zakłócenia w wykonywaniu prac przez elektromontera pomiarów urządzeń elektroenergetycznych, wynikające z utraty zdolności psychofizycznych mogą powodować przestoje techniczne i eksploatacyjne sieci zasilających oraz straty materialne o ograniczonym rozmiarze. Skutki tych zdarzeń nie można uznać za równoważne ze skutkami awarii przemysłowych wskazanych m.in. w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 30 grudnia 2002 r. w sprawie poważnych awarii przemysłowych objętych obowiązkiem zgłoszenia do Głównego Inspektora Ochrony Środowiska (Dz. U. 2003 r., nr 5, poz. 58). Ze zgromadzonego materiału dowodowego, w tym wyjaśnień osób nadzorujących oraz wykonujących bezpośrednio czynności na stanowisku elektromontera pomiarów urządzeń elektroenergetycznych wynika, że prace przez nich wykonywane związane są zasadniczo z eksploatacyjnymi czynnościami pomiarowymi urządzeń elektroenergetycznych, głównie sieci kablowych, a ewentualne usuwanie awarii wykonywane jest sporadycznie na urządzeniach znajdujących się w GPZ i RS, z reguły wyłączonych spod napięcia i odpowiednio przygotowanych.

Odnosząc warunki pracy na stanowisku wnioskodawcy do kryteriów zawartych w załączniku nr 2 pkt 17 uep organ I instancji wskazał, że warunkiem podstawowym do zakwalifikowania określonych czynności do prac o szczególnym charakterze jest praca elektromonterów bezpośrednio przy usuwaniu awarii oraz eksploatacji napowietrznych sieci elektroenergetycznych w warunkach pod napięciem. Przy kwalifikowaniu prac uprawniających do emerytury pomostowej uwzględnić należy jedynie prace elektromonterów wykonywane w warunkach pod napięciem, związane z usuwaniem awarii oraz eksploatacji napowietrznych sieci elektroenergetycznych.

Sieci kablowe i obiekty GPZ i RS, na których usuwane są awarie przez elektromonterów pomiarów urządzeń elektroenergetycznych, nie mieszczą się w pojęciu napowietrznych sieci elektroenergetycznych w rozumieniu ww normy i tym samym nie spełniają kryteriów napowietrznych sieci elektroenergetycznych, o których mowa w załączniku nr 2 pkt 17 uep, a czynności elektromontera pomiarów urządzeń elektroenergetycznych przy usuwaniu awarii nie pozostają w związku z tak rozumianymi napowietrznymi sieciami elektroenergetycznymi. Organ I instancji wskazał, że powołanie się na omówioną normę jest podyktowane brakiem w przepisach prawa innych legalnych definicji pojęć używanych w uep. Przy usuwaniu awarii przez elektromontera pomiarów urządzeń elektroenergetycznych nie jest z reguły spełniony wymóg wykonywania prac w warunkach pod napięciem. Stosowane technologie usuwania awarii oraz obowiązujące w spółce procedury bezpieczeństwa przy ich wykonywaniu powodują, że są one realizowane jedynie po wyłączeniu urządzeń spod napięcia oraz dodatkowo po uprzednim przygotowaniu stanowiska pracy. Zakres obowiązków, odpowiedzialności i czynności wykonywanych na stanowisku elektromontera pomiarów urządzeń elektroenergetycznych nie spełnia więc wskazanych wyżej kryteriów, w tym w szczególności wynikających z załącznika nr 2 pkt 17 uep i brak jest podstaw do nakazania umieszczenia wnioskodawcy w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

Pismem z dnia [...] grudnia 2010 r. pracownik złożył odwołanie od powyższej decyzji z dnia [...] grudnia 2010 r. uważając, że jest ona krzywdząca.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. [...] Okręgowy Inspektor Pracy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] grudnia 2010 r.

W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że pomimo braku wskazania przez odwołującego szczegółowych zarzutów w odniesieniu do decyzji z dnia [...] grudnia 2010 r., w sposób dogłębny zbadał on podstawy faktyczne i prawne wydanego przez inspektora pracy orzeczenia.

Rozpatrując kwestię zaliczenia prac wykonywanych przez odwołującego do prac o szczególnym charakterze organ II instancji zwrócił uwagę, że zasadnicze znaczenie ma zakres zadań wykonywanych zwykle w ramach stosunku pracy i sposób wykonywania pracy przez pracownika. Do podstawowych czynności elektromontera pomiarów urządzeń elektroenergetycznych należy zapewnienie sprawności aparatury zabezpieczającej i układów automatyki elektroenergetycznej, głównie na GPZ (głównych punktach zasilania) i RS (rozdzielniach sieciowych). Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że prace te związane są przede wszystkim z czynnościami eksploatacyjnymi sieci elektroenergetycznych, a ewentualne usuwanie awarii wykonywane jest sporadycznie na urządzeniach znajdujących się w GPZ i RS z reguły wyłączonych spod napięcia i odpowiednio przygotowanych.

Z dokonanych ustaleń wynika, że wnioskodawca w okresie od 1 stycznia do 30 listopada 2010 r. przy usuwaniu awarii przepracował 8 dni. Usuwanie awarii odbywa się w zespołach wieloosobowych na polecenie pisemne. Szczególną odpowiedzialność za stan techniczny sieci elektroenergetycznej po usuniętej awarii ponosi bezpośrednio przede wszystkim dyspozytor, który decyduje o załączeniu urządzeń elektroenergetycznych do ruchu. Elektromonter pomiarów urządzeń elektroenergetycznych jedynie przekazuje dyspozytorowi informacje o usunięciu niesprawności poszczególnych urządzeń i jego odpowiedzialność w poawaryjnym załączeniu urządzeń do sieci jest ograniczona.

W dalszej części uzasadnienia organ II instancji odwołując się do kryteriów zawartych w punkcie 17 załącznika nr 2 do uep wskazał, że warunkiem podstawowym do zakwalifikowania czynności do prac o szczególnym charakterze jest praca elektromonterów bezpośrednio przy usuwaniu awarii oraz eksploatacji napowietrznych sieci elektroenergetycznych w warunkach prac pod napięciem. Zatem przy kwalifikowaniu prac uprawniających do emerytury pomostowej uwzględnić należy jedynie prace elektromonterów wykonywane w warunkach pod napięciem, związane z usuwaniem awarii oraz eksploatacji napowietrznych sieci elektroenergetycznych i to wykonywane bezpośrednio. Czynności elektromontera pomiarów urządzeń elektroenergetycznych przy usuwaniu awarii nie pozostają w związku z tak rozumianymi napowietrznymi sieciami elektroenergetycznymi. Ponadto faktycznie wykonywana praca wnioskodawcy nie spełnia kryteriów określonych powyżej dla pracy w szczególnych warunkach. Brak jest w zadaniach wykonywanych przez pracownika takich obowiązków, które bezpośrednio wiązałyby się z usuwaniem awarii. Przy usuwaniu awarii przez elektromontera pomiarów urządzeń elektroenergetycznych nie jest również spełniony wymóg wykonywania prac w warunkach pod napięciem. Stosowane technologie usuwania awarii oraz obowiązujące w spółce procedury bezpieczeństwa przy ich wykonywaniu powodują, że są one realizowane jedynie po wyłączeniu urządzeń spod napięcia oraz dodatkowo po uprzednim przygotowaniu stanowiska pracy. Zakres obowiązków, odpowiedzialności i czynności wykonywanych na stanowisku elektromontera pomiarów urządzeń elektroenergetycznych nie spełnia więc wskazanych wyżej kryteriów, w tym w szczególności wynikających z pkt 17 załącznika nr 2 uep i brak jest podstaw do umieszczenia wnioskodawcy w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu (dalej WSA) pismem z dnia 2 marca 2011 r. złożył A. R., zarzucając powyższej decyzji z dnia [...] stycznia 2011 r.:

- naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 3 ust. 3 uep w związku z załącznikiem nr 2 do ww ustawy, zgodnie z którą do prac o szczególnym charakterze należą prace elektromonterów wykonywane w warunkach pod napięciem związane z usuwaniem awarii oraz eksploatacji sieci elektroenergetycznych,

- naruszenie przepisów postępowania przez nie przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu energetyki, do czego był upoważniony na podstawie art. 84 kpa oraz art. 25 upip na okoliczność interpretacji pojęć: "prac pod napięciem" oraz "prac przy usuwaniu awarii",

- naruszenie prawa materialnego tj. art. 41 ust 4 pkt 4 uep poprzez przyjęcie, że umieszczenie stanowiska pracy pracownika w wykazie prac w szczególnych warunkach przez płatnika składek - pracodawcę wymaga świadczenia pracy stale i w pełnym wymiarze,

- naruszenie przepisów postępowania tj. art. 77 § 1 kpa skutkujące niewyjaśnieniem wszystkich istotnych występujących w sprawie okoliczności a w konsekwencji błędnym ustaleniem stanu faktycznego w sprawie mającym wpływ na treść decyzji wynikający z niewyjaśnienia wszystkich okoliczności związanych z wykonywaniem pracy na stanowisku "elektromonter pomiarów urządzeń elektroenergetycznych"

- naruszenie przepisów postępowania tj. art. 10 kpa poprzez niezapewnienie stronie udziału w postępowaniu, na etapie postępowania przed organem drugiej instancji jak też uniemożliwienie wypowiedzenia się co do zgłoszonych dowodów i zgłoszonych żądań.

Mając na uwadze sformułowane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Uzasadniając podniesione zarzuty skarżący powołał się na treść art. 41 ust. 4 pkt 1 i 2 uep, który nakłada na pracodawcę obowiązek prowadzenia wykazu stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oraz prowadzenia ewidencji pracowników wykonujących takie prace. Skarżący wskazując na pkt 17 załącznika nr 2 do uep zauważył, że zawarty w nim warunek prac pod napięciem odnosi się wyłącznie do prac eksploatacyjnych napowietrznych sieci elektroenergetycznych, a z kolei w stosunku do prac związanych z usuwaniem awarii ten warunek się nie odnosi. Takie rozumienie omawianego zapisu wynika zdaniem skarżącego z jego interpretacji przy zastosowaniu reguł wykładni gramatycznej i logicznej. Interpretowane zdanie "Prace elektromonterów bezpośrednio przy usuwaniu awarii oraz eksploatacji napowietrznych sieci elektroenergetycznych w warunkach prac pod napięciem" składa się z dwóch członów połączonych spójnikiem "oraz", przy czym sformułowany warunek "prac pod napięciem" nie został poprzedzony znakiem przestankowym ",". Z powyższej konstrukcji gramatycznej wynika nakaz odczytania zdania w dwóch niezależnych sekwencjach: prace elektromonterów bezpośrednio przy usuwaniu; prace przy eksploatacji napowietrznych sieci elektroenergetycznych w warunkach prac pod napięciem. Skarżący wskazał, że charakter prac elektromontera pracującego bezpośrednio przy usuwaniu awarii w warunkach prac pod napięciem zależy od konkretnego przypadku, czego nie można z góry ustalić, a co do zasady zdarzenie takie nie występuje w praktyce, bowiem w przypadku powstania awarii wyłączane jest napięcie w sieci, ponieważ przeciwna sytuacja mogłaby spowodować zagrożenie bezpieczeństwa ludzi i bezpieczeństwa publicznego. Nielogicznym byłoby wobec tego przypisanie ustawodawcy intencji pozostawienia dla uznania statusu pracy w szczególnych warunkach przesłanki usuwania awarii w warunkach prac pod napięciem, skoro w praktyce wykonywanie pracy w warunkach prac pod napięciem przez elektromontera zależy od konkretnej sytuacji, czego nie da się z góry przewidzieć, a która zasadniczo nigdy nie wystąpi.

Ponadto zdaniem skarżącego wydanie decyzji w niniejszej sprawie wymagało wiedzy specjalistycznej, ponieważ tylko biegły z zakresu energetyki, znający specyfikę pracy na stanowiskach pracy elektromonterów w tym na stanowisku zajmowanym przez skarżącego w oparciu o karty stanowiska pracy miał możliwość rzetelnej oceny charakteru pracy. W tym zakresie powoływanie się przez organy administracji na treść normy w celu wyjaśnienia zawiłych kwestii technicznych jest niewystarczające.

Dla oceny charakteru prac w szczególnych warunkach w celu umieszczenia ich w wykazie, o jakim mowa w uep nie ma znaczenia czy prace te są wykonywane stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, bo przesłanka ta jest badana przez ZUS przy ustalaniu prawa do emerytury. W związku z powyższym skarżący zakwestionował słuszność ustaleń organu w zakresie rzeczywiście wykonywanych prac w warunkach szczególnych i ich znaczenie dla rozstrzygającej oceny czy zajmowane przez niego stanowisko jest stanowiskiem pracy w warunkach szczególnych.

W zakresie zarzutu dotyczącego naruszenia przepisów postępowania skarżący wskazał, że decydujące znaczenie dla kwalifikacji danego pracownika do umieszczenia w wykazie stanowisk prac w szczególnych warunkach jest świadczenie przez niego pracy w tych warunkach, niezależnie od zajmowanego stanowiska czy kwalifikacji zawodowych. Tym samym o charakterze pracy, jako świadczonej w szczególnych warunkach decyduje kryterium faktycznego jej świadczenia w danych warunkach. Powyższe nakłada na organ administracji wydający decyzje obowiązek wnikliwego ustalenia warunków pracy pracownika w oparciu o wszystkie dopuszczalne dowody. Skarżący powołał zakres swoich obowiązków i argumenty zawarte w skardze do PIP na pracodawcę oraz w pierwszym odwołaniu od decyzji organu I instancji, w szczególności w podsumowaniu tego zarzutu skarżący wskazał, że pracodawca miał obowiązek ująć stanowisko skarżącego w wykazie na podstawie uep.

W zakresie zarzutu naruszenia przez organ art. 10 kpa skarżący wskazał na obowiązek organów administracji publicznej zapewnienia stronom czynnego udziału w całym stadium postępowania oraz obowiązek umożliwienia stronom wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Ponadto skarżący wskazał, umożliwienie wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego dotyczy tylko etapu po zakończeniu postępowania wyjaśniającego a jeszcze przed wydaniem decyzji. Zasada czynnego udziału strony w postępowaniu nie jest zachowana wtedy, gdy strona jest jedynie obecna przy dokonywaniu czynności procesowych przez organ administracji publicznej, ale wtedy gdy organ zapewni warunki realizacji przez stronę jej uprawnień do podejmowania czynności procesowych, na przykład wezwie stronę do udziału w rozprawie. W przedmiotowym postępowaniu zdaniem skarżącego zasada ta nie została zapewniona przez organ na żadnym etapie postępowania (k. 4-7 akt sądowych).

W odpowiedzi na skargę z dnia [...] marca 2011 r., nr [...], Okręgowy Inspektor Pracy wniósł o jej oddalenie.

W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ II instancji wskazał, że podstawą do oceny, czy pracownik wykonuje pracę o szczególnym charakterze jest uznanie, czy wykonywana przez niego praca należy do wymienionych w załączniku nr 2 do uep.

Okręgowy Inspektor Pracy wyjaśnił jednocześnie, że skarżący był poinformowany o rozpoczęciu czynności kontrolnych związanych z rozpatrywaniem skargi, miał możliwość wglądu w akta sprawy na każdym etapie postępowania, ale nie skorzystał z możliwości uczestniczenia w postępowaniu kontrolnym inspektora pracy, jak również nie brał udziału przy sporządzaniu protokołu z kontroli i nie wniósł do niego zastrzeżeń, jak również nie przedstawił żadnych wniosków i żądań. Nieprawdą jest natomiast twierdzenie zawarte w skardze, jakoby organ II instancji uważał, że do zaliczenia danego pracownika do pracowników wykonujących pracę w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze niezbędne jest wykonywanie przez niego pracy w pełnym wymiarze czasu pracy. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że praca polegająca na usuwaniu awarii jest jedynie nieznacznym fragmentem prac wykonywanych przez skarżącego w ramach jego obowiązków służbowych co dodatkowo ma wpływ na ocenę czy prace skarżącego mogły być zaliczone do prac o szczególnym charakterze. Ponadto zdaniem organu nie jest zasadne zarzucanie nie skorzystania z opinii biegłego, ponieważ w rozpoznawanej sprawie brak było takiej potrzeby, gdyż w sprawie nie występowały elementy wymagające wiedzy specjalistycznej, a jedynie powstała konieczność definiowania pojęcia "sieci napowietrznej". Skorzystanie z definicji zawartej w Polskiej Normie wobec jej jasności nie uzasadniało weryfikowania jej treści przez inne środki dowodowe, jak na przykład przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego (k. 12-13 akt sądowych).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Złożona skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej ppsa), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego. Wskazać również należy, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa).

Przedmiotem kontroli zgodności z prawem w rozpoznawanej sprawie była decyzja Okręgowego Inspektora Pracy z dnia [...] stycznia 2011 r. utrzymująca w mocy decyzję Inspektora Pracy z dnia [...] grudnia 2010 r. odmawiającą nakazania umieszczenia skarżącego w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Kluczowym zagadnieniem w niniejszej sprawie było udzielenie odpowiedzi na pytanie jakie uprawnienia przysługują inspektorowi pracy w ramach prowadzonej kontroli na skutek skargi złożonej przez pracownika na nie umieszczenie jego w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach i w szczególnym charakterze. Zgodnie z art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr 237/08 poz. 1656), Płatnik składek jest obowiązany prowadzić m. in. ewidencję pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych. W przypadku nie umieszczenia w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP, pracownikowi przysługuje skarga do Państwowej Inspekcji Pracy (art. 41 ust. 6 w/w ustawy). Kompetencje właściwych organów Państwowej Inspekcji Pracy w razie wniesienia takiej skargi określa art. 11a i 19 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. Nr 89/07 poz. 589 ze zm.). Według tych przepisów właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy (tj. Główny Inspektor Pracy, okręgowi inspektorzy pracy i inspektorzy pracy działający w ramach właściwości terytorialnej okręgowych inspektoratów pracy – art. 17 cytowanej ustawy), są uprawnione do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, wykreślenia go z ewidencji oraz do sporządzenia korekty dokonanego wpisu w tej ewidencji.

O obowiązku prowadzenia przez ZUS centralnego rejestru stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oraz centralnego rejestru pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP (Fundusz Emerytur Pomostowych) stanowi art. 41 ust. 1 uep. Natomiast w art. 41 ust. 4 uep ustawodawca nałożył na pracodawcę obowiązek prowadzenia: 1) wykazu stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oraz 2) ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP. Definicja legalna pracy w szczególnych warunkach została zamieszczona przez ustawodawcę w art. 3 ust. 1 uep, natomiast jak należy rozumieć pracę o szczególnym charakterze ustawodawca określił w art. 3 ust. 3 uep. W art. 41 ust. 5 uep, ustawodawca nałożył na płatnika obowiązek powiadomienia pracowników o dokonaniu wpisu do ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, zastrzegając jednocześnie w art. 41 ust. 6 uep, że w przypadku nieumieszczenia w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP, pracownikowi przysługuje skarga do Państwowej Inspekcji Pracy.

Z powyższą regulacją prawną koresponduje art. 10 ust. 1 pkt 9a upip stanowiący, że do zadań Państwowej Inspekcji Pracy należy kontrola ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 uep. Przepis ten został dodany do upip mocą art. 48 pkt. 1 uep, z dniem 1 stycznia 2010 r. (art. 57 pkt 1 uep). Z kolei zgodnie z art. 11a upip, dodanym do upip mocą art. 48 pkt 2 uep z dniem 1 stycznia 2010 r. (art. 57 pkt 1 upip), właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, wykreślenia go z ewidencji oraz do sporządzenia korekty dokonanego wpisu w tej ewidencji. Jak wskazano w ostatnio wydanym orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracji w Warszawie z dnia 19 kwietnia 2011 roku (sygnatura akt IOSK 1969/10 baza orzeczeń NSA) w oparciu o przywołaną regulację prawną, organy inspekcji pracy nie mają jednak prawnych podstaw do dokonywania wiążących ustaleń czy badań w zakresie wykazywania, czy określone stanowisko pracy spełnia wymogi przewidziane przez uep by być umieszczone przez pracodawcę w rejestrze stanowisk prowadzonym w oparciu o art. 41 ust. 4 pkt 1 uep. Organy inspekcji pracy nie są upoważnione do wydawania decyzji ingerujących w treść tego rejestru. Zadaniem organów inspekcji pracy w tego rodzaju sprawach pozostaje dokonanie kontroli ewidencji pracowników prowadzonej przez płatnika składek, która sprowadza się do porównania stanu istniejącego w postaci rejestru stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze z określonego rodzaju wzorcem w postaci regulacji prawnej .

Odnosząc powyższe uwagi do rozpoznawanej sprawy, w pierwszej kolejności Sąd miał na względzie, że skarżący wniósł skargę do WSA na decyzję o odmowie nakazania umieszczenia w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach. Co prawda skarżący nie doprecyzował w sposób wyraźny swojego żądania w skardze z dnia 22 czerwca 2010 r. powołując się jedynie na art. 41 ust. 4 uep bez wyraźnego wskazania, czy wnosi o ujęcie jego stanowiska pracy w wykazie o którym stanowi art. 41 ust. 4 pkt 1 uep, czy też o wpis do ewidencji o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 uep, tym niemniej na dalszych etapach postępowania, począwszy od wydania decyzji z dnia [...] grudnia 2010 r. skarżący w sposób precyzyjny oraz konsekwentny kwestionował odmowę ujęcia w ewidencji pracowników o której stanowi art. 41 ust. 4 pkt 2 uep. Skoro organy inspekcji pracy ustaliły, że wykonywanie obowiązków pracowniczych na stanowisku elektromontera pomiarów urządzeń elektroenergetycznych nie stanowi pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, zasadnie odmówiły nakazania umieszczenia skarżącego w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Organy inspekcji pracy nie miały prawnych podstaw do prowadzenia postępowania dowodowego, czy praca świadczona przez skarżącego spełnia wymogi z art. 3 ust. 1 i 3 uep, żeby zostać umieszczona w ewidencji o której stanowi art. 41 ust. 4 pkt 2 uep. W przeciwnym razie, badając pod względem merytorycznym, czy określone stanowisko pracy spełnia w konkretnej sprawie wymogi przewidziane przez uep, powstałoby niebezpieczeństwo niezgodnej z prawem ingerencji organów inspekcji pracy w treść prowadzonego przez płatnika wykazu. Rzeczą organów inspekcji pracy w niniejszej sprawie było dokonanie kontroli stanowiska pracy zajmowanego przez skarżącego z przepisami uep oraz dwoma załącznikami do ustawy pod względem zaliczenia stanowiska pracy – elektromontera pomiarów urządzeń elektroenergetycznych, do wykazu prac w szczególnych warunkach lub wykazu prac o szczególnym charakterze. Organy obu instancji trafnie przy tym uznały, że praca wykonywania przez skarżącego na zajmowanym stanowisku nie zalicza się do któregokolwiek z wyróżnionych rodzajów prac niebezpiecznych dla zdrowia i życia. Gdyby natomiast uznać, że skarżący wnosił o dokonanie wpisu do wykazu o którym stanowi art. 41 ust. 4 pkt 1, wówczas zgodnie z argumentacją przedstawioną w powołanym wyżej wyroku NSA z dnia 19 kwietnia 2011 r., sygn. akt I OSK 1969/10, postępowanie prowadzone przed inspekcją pracy na podstawie art. 105 §1k.p.a podlegałoby umorzeniu.

Materialnoprawną podstawą zaskarżonych decyzji był art. 3 ust. 3 ustawy i zał. Nr 2 pkt 17 do tej ustawy. Stosownie do art. 3 ust. 3 ustawy za prace o szczególnym charakterze ustawodawca uznał prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się; wykaz prac o szczególnym charakterze określa załącznik nr 2 do ustawy. W przypadku prac o szczególnym charakterze ustawodawca dominującą rolę przypisał ochronie innych osób przed niebezpieczeństwem, a więc decydujące znaczenie przypisał interesowi publicznemu, który wyraża się tym, że pracownik, który wykonuje szczególnie odpowiedzialne czynności może nie mieć już w pewnym wieku koniecznej na danym stanowisku sprawności psychofizycznej, ze względu na jej obniżenie podyktowane wiekiem. W interesie publicznym leży, więc odsunięcie takiego pracownika od wykonywania czynności obarczonych szczególnym ryzykiem.

Katalog prac wykonywanych w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wymienionych w załącznikach nr 1 i 2 ustawy zamknięty, co oznacza, że cech pracy "o szczególnym charakterze" lub "w szczególnych warunkach" nie mogą posiadać inne prace, choćby sposób ich wykonywania i ich jakość mogła obniżyć się z wiekiem.

W przedmiotowej sprawie organy orzekające w sprawie oceniały czy praca wykonywana przez A.a R.ego spełniała kryteria zawarte zał. nr 2, pkt. 17 do ustawy, zgodnie z którym do prac o szczególnym charakterze zalicza się prace elektromonterów bezpośrednio przy usuwaniu awarii oraz eksploatacji napowietrznych sieci elektroenergetycznych w warunkach prac pod napięciem.

Na podstawie karty stanowiska pracy dla elektromontera pomiarów urządzeń elektroenergetycznych ustalono, że do jego zadań i obowiązków o charakterze szczegółowym należy między innymi :pomiary urządzeń elektroenergetycznych w stacjach w stacjach WN/Sn i SN, nn, badanie i lokalizacje miejsc uszkodzeń w liniach kablowych średniego i niskiego napięcia, oraz identyfikacja i wyznaczanie tras kabli średniego i niskiego napięcia. Zgodnie z instrukcją dla pracowników Wydziału Maszyn i Urządzeń nr266/09 do jego zadań oprócz prac typowo eksploatacyjnych należy badanie poawaryjne transformatorów", badanie przekładników, badanie kondensatorów, badanie ochrony przeciwpożarowej urządzeń elektroenergetycznych o napięciu wyższym od 1kV oraz pomiary rezystancji uziemień i prądów ziemnozwarciowych linii napowietrznych o napięciu wyższym od 1 kV. Do zadań tego pracownika należy również współpraca z Zakładową Dyspozycją Mocy oraz Rejonowymi Dyspozycjami Ruchu w zakresie koordynacji prac remontowych, eksploatacyjnych i awariach. Z "Karty oceny ryzyka zawodowego dla stanowiska Elektromontera pomiarów urządzeń elektroenergetycznych" wynika, że w/w zobowiązany jest między innymi do wykonywania poawaryjnych pomiarów transformatorów, odgromników, przekładników, baterii kondensatorów oraz urządzeń kompensacyjnych oraz do wykonywania pomiarów urządzeń roboczych i odgromowych oraz napięć rażenia. Na podstawie wyciągu z "Pleceń wykonywania pracy" z okresu od 4 czerwca 2010 roku do 5 lipca 2010n roku organ ustalił, że A. R. brał czynny udział przy lokalizacji uszkodzeń kabli SN i nn oraz kabli oświetlenia ulic w Rejonach Dystrybucji w : K., O. W. i T. Rozpatrując kwestię zaliczenia prac wykonywanych przez odwołującego do prac o szczególnym charakterze organ II instancji słusznie zwrócił uwagę, że zasadnicze znaczenie ma zakres zadań wykonywanych zwykle w ramach stosunku pracy i sposób wykonywania pracy przez pracownika. Do podstawowych czynności elektromontera pomiarów urządzeń elektroenergetycznych należy zapewnienie sprawności aparatury zabezpieczającej i układów automatyki elektroenergetycznej, głównie na GPZ (głównych punktach zasilania) i RS (rozdzielniach sieciowych). Prace te związane są przede wszystkim z czynnościami eksploatacyjnymi sieci elektroenergetycznych, a ewentualne usuwanie awarii wykonywane jest sporadycznie na urządzeniach znajdujących się w GPZ i RS z reguły wyłączonych spod napięcia i odpowiednio przygotowanych.

Wnioskodawca w okresie od [...] stycznia do [...] listopada 2010 r. przy usuwaniu awarii przepracował 8 dni. Usuwanie awarii odbywa się w zespołach wieloosobowych na polecenie pisemne. Szczególną odpowiedzialność za stan techniczny sieci elektroenergetycznej po usuniętej awarii ponosi bezpośrednio przede wszystkim dyspozytor, który decyduje o załączeniu urządzeń elektroenergetycznych do ruchu. Elektromonter pomiarów urządzeń elektroenergetycznych jedynie przekazuje dyspozytorowi informacje o usunięciu niesprawności poszczególnych urządzeń i jego odpowiedzialność w poawaryjnym załączeniu urządzeń do sieci jest ograniczona.

Odnosząc się do argumentacji skarżącego dotyczącego zarzutu dotyczącego naruszenia zasady czynnego udziału strony w postępowaniu stwierdzić należy, że pracownik był poinformowany o rozpoczęciu czynności kontrolnych i miał możliwość wglądu w akta. Fakt iż skarżący nie skorzystał z możliwości złożenia zastrzeżeń do protokołu jak i nie przedstawił żadnych wniosków nie przesadza o naruszeniu przez organy administracyjne art. 10 kpa.

Mając powyższe na uwadze Sąd działając na podstawie art. 151 ppsa oddalił skargę.