Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 415/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2016-09-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: § 4 ust. 2 w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 4 ust. 3
journal: Dz.U. 2015 poz 1801
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej  pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c., 135, art. 250
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 24 par. 1pkt 5, art. 127 par. 3, art. 7, art. 77 par. 1, art. 107 par. 1, 3, art. 80art. 8,
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 41a ust. 1 pkt 2,
journal: Dz.U. 1991 nr 7 poz 24
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników.
article: art. 128, art. 133 par. 2, art. 135 par. 1,
journal: Dz.U. 2012 poz 788
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Grabowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Danuta Kuchta, Sędzia WSA Mirosław Surma, Protokolant Starszy inspektor sądowy Anna Adamczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 września 2016 r. sprawy ze skargi H. S. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; 2. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokat E. P.-K. kwotę 590,40 (pięćset dziewięćdziesiąt 40/100) złotych, w tym 110, 40 (sto dziesięć 40/100) złotych podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] nr [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego ("KRUS Kasa"), po ponownym rozpoznaniu sprawy utrzymał w mocy decyzję z [...]r. którą odmówił H. S. umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że H. S. od dnia 14 stycznia 2006 r. nabył prawo do renty rolniczej na podstawie decyzji z 20 lutego 2006 r. Świadczenie zostało przyznane do 31 grudnia 2006 r., w części składkowej plus 50% części uzupełniającej z tytułu prowadzenia działalności rolniczej z małżonką, która nie miała ustalonego prawa do własnego świadczenia. Kolejny wniosek strony o ustalenie dalszej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym nie został uwzględniony. Decyzją z [..] r. KRUS odmówił prawa dalszej wypłaty renty rolniczej, uznając, że ubezpieczony nie jest całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym. Decyzją z [...] r. KRUS wydał decyzję o wstecznym wyłączeniu strony z ubezpieczenia społecznego rolników od 1 marca 1995 r., z powodu nie spełniania warunków do podlegania ubezpieczeniu w KRUS. Decyzja ta jest ostateczna.

Decyzją z [...] r. H. S. został zobowiązany do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w kwocie 7.034,99 zł za okres od 14 stycznia 2006 r. do 31 grudnia 2006 r. Sąd Okręgowy w Kielcach Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, w związku ze złożonym na rozprawie z wnioskiem strony o umorzenie kwoty nienależnie pobranej renty rolniczej, umorzył postępowanie odwoławcze. Decyzją z 2 czerwca 2015 r. organ odmówił umorzenia nienależnie pobranego świadczenia. Wydana przez KRUS, po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzja z [...] r. została wyrokiem z 7 kwietnia 2016 r., uchylona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach i sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia organowi rentowemu.

Rozpoznając ponownie sprawę KRUS ustalił, że H. S. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną A. S.. Zamieszkują w czteropokojowym domu murowanym, z kuchnią i łazienką, krytym blachą stanowiącym własność córki W. S. B., która prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Na terenie posesji znajduje się stodoła murowana, kryta eternitem, obora murowana, szopa w stanie średnim, ciągnik oraz podstawowy sprzęt do uprawy pola, przekazany umową darowizny, z prawem dożywotniego korzystania przez stronę, na rzecz córki W. S.-B.. Zobowiązany nie posiada innych nieruchomości, nie korzysta z dopłat z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Zarówno zobowiązany jak i jego małżonka aktualnie nie posiadają żadnego źródła dochodu. Z przedstawionej dokumentacji wynika, że stałe wydatki strony stanowią: energia elektryczna - 229,08 zł, odpady - 60 zł kwartalnie, woda - 96,56 zł. oraz koszty związane z leczeniem - 599,10 zł. Koszty związane z wyżywieniem, utrzymaniem domu, w tym zakup butli gazowej, opłacanie rachunków za prąd, wodę, odpady a także koszty związane z zakupem opału na zimę czy niezbędnych lekarstw ponosi obdarowana córka W.. We wrześniu 2015 r. zobowiązany otrzymał jednorazową pomoc w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup leków w kwocie 100 zł. Obecnie nie korzysta on ani jego małżonka z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej.

Organ ustalił, że strona leczy się na nadciśnienie tętnicze i dyslipidemię oraz legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z 22 lipca 2015 r. z powodu chorób układu krążenia i oddechowego. Z kolei małżonka zobowiązanego cierpi na nadczynność tarczycy i dyskopatię, posiada także orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z 22 lipca 2015 r. z powodu upośledzenia narządu ruchu. Z opinii wydanej przez Lekarza Regionalnego Inspektora Orzecznictwa Lekarskiego KRUS, wydanej na podstawie analizy dokumentacji medycznej, przedstawionych zaświadczeń lekarskich oraz faktur za zakup leków wynika, że w związku z przewlekłością choroby zobowiązany oraz jego żona wymagają systematycznego leczenia, stałego przyjmowania leków i oszczędnego trybu życia.

Poza zadłużeniem wobec Kasy H. S. posiada zobowiązania względem Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z tytułu nienależnie pobranych płatności - renty strukturalnej w kwocie 78.804 zł, oraz względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu zaległych składek z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Z przedłożonej przez stronę decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 5 maja 2015 r. wynika, że należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy na łączną kwotę 37.615,65 zł. zostały umorzone. Do zgromadzonej w sprawie dokumentacji strona dołączyła fakturę z dnia 13 maja 2016 r. na kwotę 1450 zł dokumentującą zakup węgla przez córkę W. S.-B.

W ocenie organu sytuacja w jakiej znajduje się skarżący jakkolwiek trudna nie uzasadnia umorzenia należności, nie można uznać, że regulowanie należności stanowi zagrożenie bytu i zdrowia, zagraża egzystencji zobowiązanego i jego żony. Sytuacja strony nie uzasadnia zatem umorzenia powstałego zadłużenia.

Odnosząc się do sytuacji zdrowotnej ubezpieczonego oraz jego małżonki organ uznał, że choroby wymagają leczenia i systematycznego przyjmowania leków, jednak nie wykluczają podjęcia pracy zarobkowej - zgodnie z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, w warunkach pracy chronionej. Z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z 22 lipca 2015 r. wynika, że stopień niepełnosprawności jest umiarkowany, brak jest wskazań medycznych do zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne ułatwiające funkcjonowanie, strona nie wymaga opieki osoby drugiej.

W świetle obowiązującego prawa cywilnego osoba, która znajduje się w niedostatku, nie mająca własnych środków utrzymania może ubiegać się o pomoc przede wszystkim od członków rodziny. Sytuacja finansowa dzieci zobowiązanego jest dobra, co wynika z decyzji Ośrodka Pomocy Społecznej z 4 września 2015 r., a zatem są w stanie udzielić mu pomocy i taką pomoc od dzieci otrzymuje na zakup leków, wyżywienia, opału, środków czystości, opłat rachunków, co wynika ze złożonych przez stronę oświadczeń. Regulowanie zobowiązań wobec Kasy nie zagraża egzystencji ubezpieczonego i jego małżonki.

W ocenie Kasy sytuacja finansowa rodziny na przestrzeni ostatniego roku nie uległa pogorszeniu, część zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych została umorzona (tzw. abolicja podatkowa), zaś po ukończeniu w dniu 18 sierpnia 2016 r. wieku emerytalnego przez małżonkę zobowiązanego, będzie ona spełniać warunki do uzyskania emerytury rolniczej, co w znacznym stopniu poprawi sytuację materialną rodziny.

Organ podkreślił, że żadne z ciążących na ubezpieczonym zobowiązań nie zostało spłacone, choćby w niewielkiej części i nie ubiegał się on o rozłożenie zaległości na dogodne, dostosowane do swoich możliwości płatniczych raty, lecz jedynie o całkowite umorzenie zadłużenia. Ponadto zadłużenie wobec Kasy powstało z winy strony, która nie poinformowała o prowadzeniu działalności gospodarczej i zobowiązaniu do opłacania składek w ZUS.

Przepis art. 41a ust. 1 pkt. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2015 r. poz. 704, z zm.) dalej u.s.r obok ważnego interesu zainteresowanego nakazuje uwzględnić również stan funduszów Kasy. Analiza stanu finansów funduszu emerytalno-rentowego wskazuje, że wydatki funduszu wielokrotnie przewyższają wpływy tytułu składek opłacanych przez rolników, zaś brakującą kwotę wydatków na realizację gwarantowanych świadczeń pokrywa budżet Państwa.

Po rozpatrzeniu wszystkich okoliczności przedstawionych przez stronę oraz wnikliwej analizie materiałów zgromadzonych w postępowaniu KRUS nie znalazł podstaw do umorzenia nienależenie pobranego świadczenia.

Na powyższą decyzję H. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnosząc o jej uchylenie oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

- art. 7, art. 76 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 kpa w zw. z art. 15 kpa polegające na nie zgromadzeniu dostatecznie materiału dowodowego, poprzez brak ustalenia czy w sprawie zachodzi ważny interes zobowiązanego, o którym mowa w art. 41a ust. 1 pkt 2 u.s.r.

- naruszenie art. 7, art. 76 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, wyrażającej się w tym, że organ nie ustalił relacji pomiędzy dochodami rodziny skarżącego, a ponoszonymi wydatkami;

- naruszenie art. 7, art. 76 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, wyrażającej się w tym, że organ nie uwzględnił faktu, że niezgłoszenie prowadzenia przez niego działalności gospodarczej nie wynikało z jego złej woli a niewiedzy. Pracownicy KRUS kilkukrotnie kontrolowali jego gospodarstwo, gdzie znajdował się sklep i żaden z nich nie wskazał mu, iż powinien taki fakt zgłosić.

Uzasadniając zarzuty skarżący podniósł, że organ nie ustalił prawidłowo możliwości płatniczych zobowiązanego, o których mowa w art. 41 a ust. 1 pkt 2 u.s.r. Treść tego przepisu oznacza, że obowiązkiem organu orzekającego w sprawie umorzenia należności jest wyjaśnienie sytuacji materialnej skarżącego. Dla ustalenia sytuacji bytowej zobowiązanego nie wystarczy wskazanie wysokości dochodów i wydatków, konieczne jest bowiem ustalenie relacji pomiędzy dochodami a wydatkami koniecznymi dla egzystencji zobowiązanego i jego rodziny pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Tylko ustalenie takiej relacji pozwala na dokonanie oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy. Skarżący zarzucił, że organ nie wyjaśnił, jak miałby pokryć świadczenia, skoro nie posiada żadnych dochodów, nawet na podstawowe potrzeby życiowe, które są pokrywane przez jego dzieci. Podniósł również że organ wskazując, że możliwe jest pokrywanie zobowiązań wobec KRUS z alimentów od dzieci, pominął cel instytucji alimentacji ustalonej w art. 128 Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego. Strona stwierdziła, że niewątpliwe dzieci wypełnią swój obowiązek alimentacyjny, gdyż dostarczają jemu oraz żonie wszystkie niezbędne produkty do przeżycia, jak również pokrywają koszty rachunków. Przyjęcie przez organ, że winny również spłacić KRUS, bez zbadania ich sytuacji majątkowej jest rażącym naruszeniem art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a.

Skarżący zarzucił, że organ nie wziął pod uwagę, że posiada on również inne zobowiązania publiczno - prawne, jak zobowiązanie wobec Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opatowie, w wysokości 78.804 zł. KRUS nie wskazał, jakie elementy ustalonej sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego, uzasadniają twierdzenie, że nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności. Organ przyjął, że w sierpniu 2016 r. żona A. S. nabędzie prawo do emerytury KRUS, pomimo, wykreślenia przez ten sam organ decyzją z 18 maja 2016 r. żony z podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników z funduszu emerytalno-rentowego od dnia 30 grudnia 2010 r., pozbawiając ja tym samym tej emerytury.

Zdaniem skarżącego uzasadnienie zaskarżonej decyzji zbudowane w oparciu o schemat zawierający jedynie suche wymienienie wydatków, bez oceny ich relacji do dochodów, bez zbadania stanu zdrowia zobowiązanego, rzeczywistych jego potrzeb, bez wątpienia nie spełnia wymogów wskazanych w art. 107 § 3 k.p.a. Brak prawidłowego uzasadnienia decyzji, zwłaszcza tych o charakterze uznaniowym, uniemożliwia - w przypadku jej zaskarżenia - ustalenie, czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania- administracyjnego.

Skarżący podkreślił ciężką sytuację materialną i osobistą. Obecnie został wraz z żoną bez środków do życia. Po odebraniu mu decyzją ARMiR renty strukturalnej, nie ma żadnych dochodów. Pozostaje na łasce i niełasce dzieci i znajomych. Nie posiada żadnego majątku ruchomego, który można sprzedać, aby pozyskać środki do życia. Wskazał na stan zdrowia, orzeczony stopień niepełnosprawności chorobę żony i konieczność zakupu leków.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał stanowisko, że nie zachodzą przesłanki dające podstawę do umorzenia nienależnie pobranego świadczenia. Zdaniem organu H. S. posiada możliwości pozwalające na uregulowanie należności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo

o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz.U.2016.1066) i art. 134 § 1 ustawy

z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(j.t. 2016.718 ze zm.), określanej dalej jako "ustawa p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany, co do zasady, zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Realizując wyżej określone granice kontroli, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja narusza prawo.

Na wstępie należy wskazać, że WSA w Kielcach wyrokiem z dnia 7 kwietnia 2016 r. w sprawie sygn. akt I SA/Ke 105/16, uchylił poprzednią decyzję KRUS, z uwagi na naruszenie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. w związku z art. 127 § 3 k.p.a., dające podstawę do wznowienia postępowania. Powyższa wadliwość zaskarżonej decyzji uniemożliwiała Sądowi ocenę jego merytorycznej prawidłowości. Wydając przedmiotową decyzję organ zastosował się do wskazań Sądu, którymi był związany zgodnie z art. 153 ustawy p.p.s.a. i w prowadzonym postępowaniu nie brali udziału pracownicy, co do których istniały przesłanki wyłączenia.

Stosownie do unormowania art. 41 a ust 1 pkt 2 u.s.r. organ może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na wniosek zainteresowanego, w przypadkach uzasadnionych jego ważnym interesem, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno rentowego i składkowego. Zapis powyższy oznacza, iż organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia korzysta ze swobody uznania administracyjnego, organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki ważnego interesu zobowiązanego, jego możliwości płatniczych uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy art. 7 k.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego ( art. 77 § 1 k.p.a.), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 k.p.a. Podkreślić należy, że organ działa w ramach uznania dopiero na etapie, gdy uzna, że w sprawie zachodzą przesłanki o których mowa w art. 41 a ust 1 ustawy, gdyż ocena w tym przedmiocie wykracza poza zakres uznania i jest kategorią obiektywną, wynikającą z ustalonego w sprawie stanu faktycznego. W przypadku decyzji uznaniowych jej uzasadnienie ma szczególne znaczenie dla oceny prawidłowości rozstrzygnięcia. Szczególnie negatywne rozstrzygnięcie dotyczące umorzenia należności powinno być przekonywująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją.

Decyzje w przedmiocie ulg, jako decyzje uznaniowe, podlegają kontroli sądu administracyjnego w ograniczonym zakresie. Sąd nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji państwowej wybór jest słuszny, a zatem Sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej, takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów. Decyzja uznaniowa w pełnym zakresie podlega natomiast badaniu, co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi i ocenie czy organ podatkowy prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia zaległości podatkowych mają swoje uzasadnienie w zebranym w sprawie materiale dowodowym oraz czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne (zob. wyrok NSA, sygn. akt I SA/Gd 1507/00). Decyzja uznaniowa może być przez Sąd uchylona w przypadku stwierdzenia, że została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa materialnego czy procesowego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdy organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny przekraczając zasadę swobodnej oceny dowodów, oceniając materiał dowodowy wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego.

Dokonując analizy zaskarżonej decyzji z uwzględnieniem wskazanych wymogów należy uznać, iż proces decyzyjny organu został przeprowadzony wadliwie, gdyż nie spełnił powyższych wymagań. Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie został rozpatrzony z naruszeniem zasady określonej w art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p. a.

Skarżący wnioskując o umorzenie należności powoływał się na zły stan zdrowia oraz trudną sytuację materialną. Sytuacja materialna wnioskodawcy i wynikająca z niej niemożność opłacania składek może uzasadniać istnienie przesłanki ważnego interesu. Zatem obowiązkiem organu wynikającym z art. 77 § 1 k.p.a. było wyjaśnienie sytuacji materialnej i życiowej skarżącego, ustalenie jego możliwości płatniczych przy uwzględnieniu źródeł dochodu, posiadanego majątku, stanu zdrowia oraz koniecznych wydatków tak dla jego egzystencji, jak i osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe. Ważny interes w umorzeniu należności ze względu na trudną sytuację ubezpieczonego istnieje bowiem wtedy, gdy pomiędzy obowiązkiem zapłaty należności i jego sytuacją materialną istnieje związek tego rodzaju, że wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego i jego bliskich podstawowych potrzeb życiowych.

Z ustaleń organu wynika, że skarżący z żoną nie posiadają żadnego majątku, nie posiadają także żadnego źródła dochodów. Zamieszkują w domu stanowiącym własność córki, przekazanym jej darowizną w 2010 r. Córka ponosi koszty związane z utrzymaniem rodziców, ich leczeniem jak również koszty eksploatacyjne ogrzewanie, elektryczność, wywóz śmieci. Oprócz zadłużenia będącego przedmiotem postępowania skarżący posiada zadłużenie w stosunku do ARiMR w wysokości 78.804 zł, oraz w stosunku do ZUS. Skarżący leczy się na nadciśnienie tętnicze oraz dyslipidemie, posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności zaś jego żona cierpi na nadczynność tarczycy i dyskopatię, posiada także orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Stan zdrowia skarżącego i jego żony z uwagi na przewlekłość chorób wymaga systematycznego leczenia, stałego przyjmowania leków oraz oszczędnego trybu życia.

Zdaniem organu ustalona sytuacja materialna, zdrowotna nie daje podstaw do przyjęcia, że zachodzi określona w art. 41 a ust 1 pkt 2 u.s.r przesłanka umorzenia - ważny interes zobowiązanego, przy uwzględnieniu jego możliwości płatniczych. W ocenie organu nie ma podstaw by przyjąć, że sytuacja skarżącego i jego żony jest wyjątkowo trudna, że stwarza zagrożenie bytu i zdrowia, skoro potrzeby jego i żony są zaspokojone - otrzymuje pomoc od dzieci znajdujących się w dobrej sytuacji materialnej, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, stwierdzony u skarżącego i jego żony umiarkowany stopień niepełnosprawności nie wyklucza możliwości podjęcia przez nich pracy zarobkowej w warunkach pracy chronionej. Osiągnięcie przez żonę skarżącego, podlegającą ubezpieczeniu społecznemu rolników, wieku emerytalnego w sierpniu 2016 r. i uzyskanie emerytury rolniczej będzie miało wpływ na poprawę sytuacji materialnej.

W ocenie Sadu wyprowadzone wnioski są dowolne i nie mają odzwierciedlenia w zebranym materiale dowodowym.

Sąd nie kwestionuje, że na wstępnych względem zstępnych ciąży obowiązek alimentacyjny, który zgodnie z art. 128 k.r.o., oznacza obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania. Zakres tego obowiązku wyznacza art. 133 § 2 k.r.o posługując się pojęciem niedostatku. Jakkolwiek przepis ten nie wyjaśnia jak to pojęcie należy rozumieć, to wskazówkę interpretacyjną w tym zakresie zawiera art. 135 § 1 k.r.o. Z jego brzmienia można wnosić, iż niedostatek występuje wtedy, gdy uprawniony nie może w pełni własnymi siłami, z własnych środków, zaspokoić swych usprawiedliwionych potrzeb. Potrzeby te, to potrzeby tak materialne jak i niematerialne, przy czym potrzeby każdego człowieka kształtują się inaczej. Są one uzależnione od indywidualnych cech uprawnionego, tj. od wieku, stanu zdrowia, zawodu, pozycji społecznej i dotychczasowej stopy życiowej (por. wyrok SN z 5 maja 1998 r. I CKN 95/98). Obowiązek alimentacyjny obejmuje przede wszystkim koszty związane z zapewnieniem utrzymania i nie ulega wątpliwości, że obowiązek alimentacyjny nie może objąć obowiązku zapłaty przez zstępnych zaległości ciążących na uprawnionym tak tytułu KRUS, ZUS jak i Agencji. Skarżący, czego organ nie kwestionuje nie posiada żadnych źródeł dochodu. Obowiązek alimentacyjny córki realizowany jest dobrowolnie, z tym, że nawet realizowany w drodze orzeczenia sądowego ograniczony być musi do zaspokajania potrzeb utrzymania, leczenia. Nie można podzielić oceny organu, że skoro potrzeby bytowe skarżącego i jego żony są zaspokojone, to zapłata należności jest możliwa i nie stwarza zagrożenia dla egzystencji zobowiązanego i jego żony. Jedynym źródłem zapłaty mogą być bowiem środki przeznaczone na utrzymanie i leczenie otrzymywane od córki. Sam organ odwołuje się do opinii lekarza orzecznika KRUS, z której wynika, że stan zdrowia zobowiązanego i jego żony wymaga systematycznego leczenia, stałego przyjmowania leków oraz oszczędnego trybu życia. Zatem wniosek o możliwościach płatniczych pozwalających na spłatę zobowiązań z uwagi na obowiązek alimentacyjny uznać należy za dowolny.

Nie można podzielić stanowiska organu, że skoro skarżący i jego żona mają orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności to mogą uzyskać dochód podejmując pracę w warunkach pracy chronionej. Postawienie takiej tezy wymaga ustalenia, czy taka możliwość faktycznie istnieje, a ustaleń w tym zakresie organ nie czynił. Organ nie może rozpatrując kwestię ważnego interesu zobowiązanego abstrahować od konkretnej sytuacji, faktycznej możliwości podjęcia takiego zatrudnienia, uwzględniając miejsce zamieszkania, wiek (zarówno skarżący jak i jego żona są w wieku 64 i 60 lat) rodzaj pracy jaki uwzględniając schorzenia mogą oni wykonywać. Podnieść należy, że skarżący w piśmie z 15 października 2015 r. podnosi, że nie korzysta ze świadczeń rehabilitacyjnych z uwagi na konieczność dojazdu i brak stosownych środków. Wnioski organu, że spłata zadłużenia może być realizowana bowiem skarżący i jego żona mają możliwość podjęcia zatrudnienia, nie mają odzwierciedlenia w materiale dowodowym sprawy, mają zatem charakter dowolny.

Rozpatrując wniosek o umorzenie zasadą jest, że organ jest zobligowany do uwzględnienia sytuacji wnioskodawcy na dzień wydania decyzji. W ocenie Sądu w sytuacji, gdy z materiału dowodowego wynika, że sytuacja ta może realnie ulec zmianie (w tym przypadku osiągnięcie wieku emerytalnego i otrzymanie świadczenia przeze żonę skarżącego) organ ma prawo, dokonując ustaleń w zakresie zaistnienia przesłanki określonej w art. 41 a ust. 1 pkt 2 u.s.r. takie zdarzenie przyszłe rozważyć i ocenić. Organ ustalił, że żona skarżącego podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników w KRUS. Na podstawie tych ustaleń sformułował tezę, że sierpniu 2016 r., z chwilą osiągnięcia wieku emerytalnego otrzyma świadczenie, co będzie miało wpływ na możliwości płatnicze zobowiązanego. Należy zauważyć, że decyzją z dnia 18 maja 2016 r. (wydaną na dzień przed wydaniem decyzji zaskarżonej) Prezes KRUS stwierdził, że A. S. żona skarżącego nie podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników na funduszu emerytalno rentowym od 30 grudnia 2010 r. Wobec ustaleń organu wskazujących na możliwość uzyskania przez żonę skarżącego źródła dochodu kwestia powyższa ma zasadnicze znaczenie dla ustalenia możliwości płatniczych zobowiązanego jako przesłanki umorzenia należności. Należy wskazać, że zgodnie z art. 8 k.p.a. postępowanie winno być prowadzone w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Argumentacja organu, który odmowę umorzenia należności uzasadnia możliwością poprawy sytuacji materialnej zobowiązanego uwagi na nabycie przez jego żonę uprawnień emerytalnych, w sytuacji orzeczenia przez ten sam organ, że A. S. nie podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników narusza wskazaną zasadę zaufania.

Z powyższych względów zarzuty skargi naruszenia art. 77 § 1 i 80 k.p.a. należy podzielić. W ocenie Sądu organ nie rozpatrzył wszechstronnie materiału dowodowego i nie dokonał jego oceny zgodnie z regułą określoną w art. 80 k.p.a. W konsekwencji ustalenia organu, że posiadane przez skarżącego możliwości płatnicze, pozwalają na zapłatę należności zaś wykonanie obowiązku nie spowoduje niemożności zaspokojenia przez zobowiązanego i jego bliskich podstawnych potrzeb życiowych nosi znamiona dowolności

Zgodnie z unormowaniem 41 a ust. 1 pkt 2 u.u.s.r. przesłanką umorzenia należności jest także stan finansów funduszów emerytalno rentowego i składkowego. Analiza stanu finansów funduszu emerytalno-rentowego z której wynika, że wydatki funduszu wielokrotnie przewyższają wpływy tytułu składek opłacanych przez rolników, co stanowi w konsekwencji obciążenie budżetu Państwa świadczy niewątpliwie, że stan finansów funduszu emerytalno-rentowego stanowi negatywną przesłankę umorzenia należności. Dla oceny, czy rozpatrywany przypadek jest uzasadniony organ winien brać pod uwagę z jednej strony ważny interes osoby zobowiązanej a z drugiej stan finansów funduszów i podejmując decyzje wyważyć wskazane interesy. Prymat interesu społecznego nie może być uznany za decydujący i zwalniający organ od dokonania prawidłowych ustaleń w zakresie przesłanki ważnego interesu zobowiązanego.

Ponownie rozstrzygając sprawę organy, uwzględniając powyższe uwagi, rozważą wszechstronnie zebrany materiał dowodowy i dokonają oceny możliwości płatniczych skarżącego w kontekście przesłanek jego ważnego interesu i stanu funduszów KRUS, przedstawiając wynik w uzasadnieniu decyzji spełniającej wymogi z art. 107 § 3 k.p.a.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c., 135 orzeczono jak w sentencji wyroku. Wynagrodzenie pełnomocnikowi, ustanowionemu z urzędu, Sąd przyznał na podstawie art. 250 ustawy p.p.s.a. w związku z § 4 ust. 2 w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U.2015.1801).