Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 14/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2012-04-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 134 par. 1, art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 152
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art 126, art. 107 par. 3, art. 9, art. 57 par. 5 pkt 2, art 184 par. 1, art. 148 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 1 ust. 1, art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c, art. 21 ust. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 42 poz 371
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - tekst jednolity.
article: art. 1 ust. 1 i ust. 2 pkt 1, art. 4 ust. 1
journal: Dz.U. 1996 nr 87 poz 395
law: Ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędziowie Sędzia WSA Jakub Zieliński Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Protokolant St. sekretarz sąd. Joanna Wieczorkiewicz-Skoczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi L. A. na postanowienie Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] 2011 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie przyznania uprawnień kombatanckich uchyla zaskarżone postanowienie


UZASADNIENIE

W dniu 19 maja 2003 r. do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie wpłynęło pismo L. A. zawierające zapytanie o sposobie rozpatrzenia jego wniosku z 2001 r. o przyznanie mu uprawnień kombatanckich.

W dniu 12 maja 2005 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wydał postanowienie o odtworzeniu zaginionych akt kombatanckich L. A., a następnie pismami z dnia 17 czerwca 2005 r. i z dnia 26 lipca 2005 r. zwrócił się do L. A. o nadesłanie wszelkiej posiadanej przez niego dokumentacji świadczącej o jego działalności kombatanckiej.

Decyzją z dnia [...] 2005 r., nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił L. A. przyznania uprawnień kombatanckich w tytułu pobytu w obozie przesiedleńczym w Łodzi w styczniu-lutym 1941 r.

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż strona nie przedstawiła dostatecznych dowodów, iż zachodzą w jej sprawie przesłanki z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, a w szczególności z przedstawionych dokumentów nie wynika, w którym z obozów przesiedleńczych L. A. przebywał.

Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] 2006 r., nr [...] utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] 2005 r.

Organ stwierdził, iż materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie daje podstaw do przyznania stronie uprawnień kombatanckich w oparciu o art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Zainteresowany nie przedstawił bowiem żadnych dokumentów na poparcie swoich twierdzeń odnośnie pobytu w obozie przesiedleńczym w Łodzi przy ul. Żeligowskiego. Organ wyjaśnił, iż twierdzenia strony nie zostały potwierdzone przez żaden dokument, choć organ zwracał się w tej sprawie do Instytutu Pamięci Narodowej oraz Archiwum Państwowego w Łodzi.

Kierownik Urzędu zauważył, że jakkolwiek oświadczenie strony może być dowodem w sprawie, to jednak jego wiarygodność podlega ocenie na zasadach ogólnych, a więc w przypadku, gdy oświadczenie strony nie zostało zweryfikowane żadnym z dowodów w sprawie, nie może ono stanowić wyłącznej podstawy do stwierdzenia, iż L. A. przebywał w w/w miejscu odosobnienia.

Kierownik Urzędu zaznaczył również, iż okoliczność wykonywania pracy u niemieckiego gospodarza, jak również pełnienia służby wojskowej w latach 1951-1954 nie stanowią tytułu do nabycia uprawnień kombatanckich.

W dniu 20 września 2011 r. do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie wpłynęło pismo Prezesa Wielkopolskiego Zarządu Wojewódzkiego Związku Kombatantów Rzeczypospolitej Polskiej i Byłych Więźniów Politycznych datowane na 16 września 2011 r., przy którym przesłał on organowi 4 komplety dokumentów wraz z rekomendacją dotyczącą L. A.. Wraz z pismem do Urzędu wpłynął m.in. datowany na 8 września 2011 r. Kwestionariusz osoby ubiegającej się o przyznanie uprawnień kombatanckich podpisany przez L. A., rekomendacja wniosku L. A. o przyznanie uprawnień kombatanckich wystawiona przez Związek Kombatantów Rzeczypospolitej Polskiej i Byłych Więźniów Politycznych, życiorys L. A. oraz datowane na 29 sierpnia 1998 r. i 20 października 1998 r. oświadczenia E. W. i S. S. potwierdzające pobyt L. A. w obozie przesiedleńczym w Łodzi przy ul. Żeligowskiego 41 we wrześniu 1940 roku. Oba wskazane wyżej oświadczenia opatrzone były adnotacjami Wiceprezesa Zarządu Głównego Stowarzyszenia Kombatantów oddz. L. R.P. potwierdzającymi ich wiarygodność. Do oświadczeń dołączono kserokopie zaświadczeń z Archiwum Państwowego w Łodzi potwierdzających ich autorów we wrześniu 1940 r. z miejsc zamieszkania do obozu przesiedleńczego w Łodzi przy ul. Żeligowskiego 41.

Pismem z dnia 27 września 2011 r. Departament Orzecznictwa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wezwał L. A. do sprecyzowana czy wnosi o wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną czy o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej.

W odpowiedzi L. A. pismem z dnia 5 października 2011 r. sprecyzował, iż wnosi o wznowienie postępowania i ponowne rozpoznanie jego wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich, a następnie, odpowiadając na kolejne wezwanie organu, pismem z dnia 20 października 2011 r. wskazał, iż wznowienia domaga się wznowienia na podstawie przesłanki określonej w art. 145 § 1 pkt 5 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Postanowieniem z dnia [...] 2011 r., nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego decyzją ostateczną z dnia 25 września 2006 r.

Uzasadniając rozstrzygnięcie organ wskazał, że zgodnie z art. 148 § 1 k.p.a. podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Natomiast wniesienie podania po tym terminie skutkuje wydaniem postanowienia o odmowie wznowienie postępowania – art. 149 § 3 k.p.a.

Dalej organ wyjaśnił, iż wniosek o wznowienie postępowania wpłynął do urzędu w dniu 25 października 2011 r. Z kolei dołączone oświadczenia świadków pochodzą z 1998 r. W ocenie organu powyższe świadczy, iż termin do wniesienia podania o wznowienie postępowania został przekroczony.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy L. A. podniósł, iż w 2001 r. złożył w Urzędzie do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie dokumenty i został zarejestrowany. W czasie gdy otrzymał informację o zagubieniu jego akt i wezwanie o nadesłanie nowych przeszedł zawał i nie był w stanie ponownie uzyskać niezbędnych dokumentów. W 2011 r. "ponowił" sprawę za pośrednictwem Zarządu Wojewódzkiego Związku Kombatantów Rzeczypospolitej Polskiej i Byłych Więźniów Politycznych w P. Podniósł, iż nie czuje się winny w sprawie gdyż to organ zgubił złożone przez niego w 2001 r. dokumenty.

Postanowieniem z dnia [...] 2011 r., nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia 2 listopada 2011 r. podtrzymując stanowisko, iż złożenie przez L. A. nowych dowodów w sprawie – oświadczeń E. W. i S. S. z 1998 r. nastąpiło z uchybieniem terminu o którym mowa w art. 148 § 1 k.p.a.

Na powyższe postanowienie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wywiódł L. A. podnosząc, iż skoro Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił mu wznowienia postępowania, to tym samym odmówił mu przyznania świadczenia na podstawie ustawy z 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie mu świadczenia.

W uzasadnieniu skargi L. A. powtórzył argumenty podnoszone w odwołaniu oraz dodatkowo wskazał, iż z notatek prasowych dowiedział się o możliwości ubiegania się, w oparciu o ustawę z 31 maja 1996 r. o stały dodatek pieniężny przysługujący osobom deportowanym do pracy przymusowej na terenie III Rzeszy i państw przez nią okupowanych. Natomiast w Zarządzie Wojewódzkiego Związku Kombatantów Rzeczypospolitej Polskiej i Byłych Więźniów Politycznych w P. dowiedział się, iż jego sprawa powinna zostać ponownie rozpoznania przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. W tym celu pozyskał dokumenty z "archiwum Polsko-Niemieckiego Pojednania w Warszawie" i przesłał je do organu.

Skarżący wskazał, iż podstawę wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.) podał po konsultacji telefonicznej z pracownikiem Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Podniósł, iż nie rozumie decyzji odmownej organu skoro to organ zagubił jego dokumenty złożone w 2001 r. i do 2005 r. nie zajmował się jego sprawą.

Odpowiadając na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, zważył co następuje.

Przed przystąpieniem do rozważań o charakterze merytorycznym wyjaśnić trzeba, że sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153 poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.), uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Wady, skutkujące koniecznością uchylenia decyzji lub postanowienia, stwierdzeniem ich nieważności bądź wydania ich z naruszeniem prawa, przewidziane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. decyzja podlega uchyleniu między innymi wówczas, gdy narusza przepisy postępowania w sposób, mogący mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia.

W realiach niniejszej sprawy podkreślić nadto trzeba, iż sąd administracyjny nie jest związany zarzutami ani wnioskami skargi i zawartą w skardze argumentacją. Obowiązany jest natomiast, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. do oceny praworządności zachowań organów administracji w danej sprawie. Oznacza to, iż podniesione w skardze zarzuty i ich uzasadnienie nie są wyłącznym kryterium badania legalności zaskarżonego aktu lub czynności. Sąd ma bowiem obowiązek wziąć pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze i dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet gdy dany zarzut nie został podniesiony (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 maja 2004 r. sygn. akt I SA 2027/02, publ. Lex 146756 i z dnia 29 czerwca 2004 r. sygn. akt I SA 2819/02, publ. Lex 146750).

Rozpoznając sprawę w tak określonej kognicji zauważyć należy, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie z powodów w niej podniesionych.

W pierwszym rzędzie wskazać należy, iż zgodnie z art.. 148 § 1 k.p.a. podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania.

Analiza zaś zarówno akt sprawy administracyjnej jak i uzasadnienia postanowienia z dnia [...] 2011 r. oraz utrzymującego go w mocy postanowienia z dnia [...] 2011 r. wskazuje, iż Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie tylko nie ustalił, lecz nawet nie podjął próby ustalenia kiedy L. A. dowiedział się o okoliczność uzasadniającej wznowienie postępowania, jaką w realiach niniejszej sprawy jest wyjście na jaw nowych istotnych dowodów nie znanych organowi, który wydał decyzję, to jest oświadczeń świadków S. S. i E. W..

Inaczej rzecz ujmując organ administracji mimo, że rozstrzygnął sprawę powołując się na upływ terminu określonego w art. 148 § 1 k.p.a., to jednak w żadnym ze swoich orzeczeń nie wskazał chociażby przybliżonej daty, od jakiej termin ten miałby w niniejszej sprawie zacząć biec. Termin do złożenia podania o wznowienie postępowania liczony jest zaś od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania.

Podkreślić trzeba, że aby skutecznie odmówić wznowienia postępowania w związku z niedochowaniem terminu przewidzianego w przepisie art. 148 § 1 i 2 k.p.a. nie wystarczy - jak uczynił to organ - zasugerować, że strona miała możliwość wcześniejszego dowiedzenia się o okoliczności stanowiącej podstawę prawną do wznowienia, lecz trzeba dowieść, że wiedziała ona istnieniu okoliczności stanowiącej podstawę wniosku o wznowienie postępowania wcześniej niż miesiąc od dnia złożenia podania o wznowienie postępowania. Biorąc pod uwagę, iż zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, zaś zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy oczywistym jawi się, że organ swoje stanowisko odnośnie niedochowania przez stronę winien oprzeć na kompletnym materiale dowodowym dotyczącym tej okoliczności, zaś działania zmierzające do jego uzupełnienia winien podejmować także z urzędu. W myśl art. 126 k.p.a. poczynione ustalenia oraz ich ocenę prawną organ winien zaprezentować w uzasadnieniu postanowienia odpowiadającemu wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a., którym to wymogom uzasadnienie zaskarżonego postanowienia z przyczyn opisanych w niniejszym uzasadnieniu nie sprostało.

Zauważyć w tym miejscu należy, iż choć w orzecznictwie sądów administracyjnych powszechnie przyjmuje się, iż zachowanie terminu do złożenia podania o wznowienie musi być udowodnione przez stronę (por. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w Gliwicach z 2 lipca 2008 r., sygn. II SA/GL 1071/07 oraz w Warszawie z dnia 20 kwietnia 2009 r., sygn. V SA/Wa 2733/07 i z dnia 8 grudnia 2010 r., sygn. VII SA/Wa 1690/10, wszystkie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych), to jednak w świetle art. 9 k.p.a. stanowiącego, iż organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz czuwają nad tym, aby strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek oczywistym jawi się, iż organ administracji winien wezwać stronę do wskazania kiedy dowiedziała się o okoliczności uzasadniającej wznowienie postępowania oraz pouczyć ją o skutkach prawnych braku wykazania powyższej okoliczności. Zarówno wezwanie jak i pouczenie winno być przy tym jednoznaczne i zrozumiałe dla strony, przy uwzględnieniu jej właściwości osobistych, do których niewątpliwie zaliczyć można podeszły wiek strony.

Wymogom powyższym Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w niniejszej sprawie nie sprostał, albowiem w kierowanych do L. A. pismach z dnia 27 września 2011 r. i 12 października 2011 r. ograniczył się jedynie do zacytowania treści art. 148 § 1 k.p.a. oraz nie zawarł w nich w pouczenia o skutkach procesowych nie wskazania przez stronę terminu w jakim dowiedziała się o okolicznościach uzasadniających wznowienie postępowania. Za takowe pouczenie nie może być bowiem uznany enigmatyczny zapis: " W przypadku braku odpowiedzi w terminie 14 dni od otrzymania pisma wniosek zostanie rozpoznany według treści" zawarty w piśmie z dnia 12 października 2012 r.

Kolejnym uchybieniem proceduralnym Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych było utożsamienie daty wpływu podania strony do urzędu w dniu 20 września 2011 r. z datą złożenia wniosku o wznowienie postępowania, w sytuacji gdy zgodnie z art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a. termin uważa się za zachowany, jeżeli przed jego upływem pismo zostało nadane w polskiej placówce pocztowej operatora publicznego. W aktach sprawy (k. 47 verte akt administracyjnych) znajduje się zaś nie w pełni czytelna kserokopia koperty, z której wynika, że przedmiotowy wniosek został nadany w Urzędzie Pocztowym w Poznaniu w dniu 15 lub 16 września 2011 r. Zauważyć przy tym należy, iż pismo inicjujące postępowanie wznowieniowe w postaci kwestionariusza osoby ubiegającej się o przyznanie uprawnień kombatanckich L. A. złożył w dniu 8 września 2011 r. nie w organie administracji, lecz w Wielkopolskim Zarządzie Wojewódzkim Związku Kombatantów Rzeczpospolitej Polskiej i Byłych Więźniów Politycznych, który to podmiot przekazał je wraz z załącznikami w dniu 15 lub 16 września 2011 r. organowi powołując się na bliżej nieokreślone postanowienie Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.

W tym budzącym istotne wątpliwości prawne stanie rzeczy organ administracji winien w sposób precyzyjny ustalić datę złożenia przedmiotowego wniosku o wznowienie postępowania, jednocześnie uzasadniając swoje stanowisko w tym zakresie (art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a.) .

Reasumując uznać należy, iż zaskarżone postanowienie Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zapadło z naruszeniem szeregu przepisów postępowania (art. 7 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a.), które to naruszenia mogły mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, co uzasadniało na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylenie zaskarżonego postanowienia.

Przy ponownym rozpoznaniu organ winien wyeliminować wskazane powyżej uchybienia, a wyniki swoich ustaleń przedstawić w uzasadnieniu rozstrzygnięcia odpowiadającym wymogom kodeksowym.

Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze wskazać zaś należy, iż nie zasługiwały one na uwzględnienie i muszą być uznane za oczywiście bezzasadne.

W pierwszym rzędzie wskazać należy, iż stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi skutkuje uchyleniem zaskarżonego orzeczenia (decyzji bądź jak w niniejszej sprawie postanowienia). Z powyższego wynika, iż sąd administracyjny co do zasady nie orzeka w przedmiocie przyznania stronom uprawnień, co za tym idzie brak jest podstawy prawnej do uwzględnienia przez sąd zawartego w skardze L. A. wniosku o przyznanie mu świadczenia i to niezależnie od poczynionych w toku postępowania sądowoadministracyjnego ustaleń.

Odnosząc się do kolejnych zarzutów podnoszonych w skardze wskazać należy, iż oczywiście błędnym jest pogląd jakoby poprzez odmowę wznowienia postępowania w przedmiocie odmowy przyznania L. A. uprawnień kombatanckich określonych w ustawie z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego odmówiono skarżącemu przyznania świadczenia na podstawie ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

Zauważyć bowiem należy, iż dwa odrębne akty prawne jakimi są ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego oraz ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich przewidują różnego rodzaju świadczenia, należne z różnych tytułów i przyznawane w całkowicie odrębnych postępowaniach administracyjnych prowadzonych przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.

Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego kombatantami są osoby, które brały udział w wojnach, działaniach zbrojnych i powstaniach narodowych, wchodząc w skład formacji wojskowych lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej.

Jednocześnie z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c tej samej ustawy odnoszący się do sytuacji prawnej L. A. stanowi, że przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego, przy czym represjami w rozumieniu ustawy są między innymi okresy przebywania w miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa.

Ustawa przewiduje przy tym szereg uprawnień o charakterze pracowniczym, emerytalnym, z zakresu ochrony zdrowia, pomocy socjalnej i innych, wśród których znajduje się prawo do dodatku kombatanckiego w wysokości 144,25 zł miesięcznie, które to uprawnienia zgodnie z art. 21 ust. 1 przysługują osobie, która uzyska decyzję potwierdzającą działalność wymienioną w art. 1 ust. 2 i w art. 2 albo fakty, o których mowa w art. 4.

Odmowy przyznania L. A. uprawnień kombatanckich na podstawie powyższej ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. dotyczyła decyzja ostateczna Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] 2006 r. o wzruszenie, której zabiegał on w toku postępowania wznowieniowego.

Odmiennych stanów faktycznych dotyczy ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, która w art. 1 ust. 1 w zw. z art. 2 stanowi, że świadczenie pieniężne przysługuje osobom, które podlegały represjom polegającym na osadzeniu w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych, deportacji (wywiezieniu) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945 oraz na terytorium Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach.

Sposób obliczania wysokości przysługującego świadczenia określony został w art. 3 ustawy poprzez uzależnienie wysokości tegoż świadczenia od ilości pełnych miesięcy trwania pracy przymusowej, jednakże nie więcej niż za 20 miesięcy, w którym to przypadku świadczenie osiąga maksymalna wysokość 144,25 zł miesięcznie.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy uprawnienie do świadczenia jest przyznawane decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie wniosku zainteresowanej osoby, zaopiniowanego przez właściwe stowarzyszenie osób poszkodowanych, i dokumentów oraz dowodów potwierdzających rodzaj i okres represji.

Podkreślić przy tym należy, iż zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt 1 ustawy z 31 maja 1996 r., świadczenie pieniężne określone w tej ustawie przysługuje wyłącznie osobom, które nie mają ustalonego prawa do dodatku kombatanckiego, określonego w przepisach o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.

Powyższe oznacza, iż skoro L. A. nie ma ustalonego prawa do dodatku kombatanckiego, określonego w przepisach o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, to nie ma przeszkód prawnych by wystąpił on z odrębnym wnioskiem o przyznanie świadczenia pieniężnego z tytułu wywiezienia do pracy przymusowej (a nie z powodu osadzenia w obozie w Łodzi) i na podstawie ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej, albowiem jakiekolwiek postępowanie dotyczące przyznania mu świadczenia pieniężnego na tej podstawie prawnej jak dotąd nie toczyło się.

Podkreślić przy tym trzeba, iż w żadnym piśmie poprzedzającym skierowanie skargi, a składanym w toku postępowania administracyjnego L. A. nie wskazywał, że domaga się przyznania mu świadczenia pieniężnego na podstawie ustawy z 31 maja 1996 r. z tytułu wywiezienia do pracy przymusowej, a treść wszystkich składanych przez niego pism pozwalała na ustalenie, co też trafnie uczynił organ, iż jego wolą jest wzruszenie decyzji ostatecznej odmawiającej przyznania mu uprawnień kombatanckich na podstawie ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. Szczególnie znamienna jest w tym zakresie treść kwestionariusza z dnia 8 września 2011 r. inicjującego postępowanie wznowieniowe, w którym L. A. jako podstawę faktyczną w oparciu o którą domaga się przyznania mu uprawnień kombatanckich wskazał wyłącznie pobyt w obozie przesiedleńczym w Łodzi i wyłącznie na tą okoliczność przedstawił nowe, nieznane organowi dowody w postaci oświadczeń świadków.

Jakiegokolwiek znaczenia dla sprawy nie mają także argumenty skarżącego sprowadzające się do wskazania, iż to organ administracji odpowiada za zagubienie dokumentów dołączonych przez niego do pierwotnego wniosku 2001 r., brak których stanowił przesłankę wydania decyzji odmawiającej mu przyznania uprawnień kombatanckich.

Przedmiotem postępowania przed sądem administracyjnym nie jest bowiem generalna ocena prawidłowości działania Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, lecz tylko i wyłącznie ocena zgodności z prawem postanowienia o odmowie wznowienia postępowania. Podkreślić należy, iż ustawodawca określając w art. 148 § 1 k.p.a. termin w jakim należy wystąpić z podaniem o wznowienie postępowania, w żaden sposób nie uzależnił obowiązywania tego terminu, od faktu czy wydanie decyzji obarczonej wadą uzasadniającą wznowienie postępowania było zawinione, czy też niezawinione przez organ bądź stronę.

Gwoli wszechstronnego wyjaśnienia sprawy należy w tym miejscu wskazać, iż wznowienie postępowania może nastąpić na wniosek (żądanie) strony jak i z urzędu (art. 147 k.p.a.).

Analiza obowiązujących przepisów prowadzi do wniosku, że nie ma podstaw do uznania, aby obowiązkiem organu było każdorazowe wznowienie postępowania w stosunku do każdego prawomocnie zakończonego postępowania celem sprawdzenia, czy nie zachodzą podstawy do wznowienia postępowania (W. F. Dąbrowski, Procedura wznowienia postępowania, RPEiS 1965, Nr 3, s. 60 za B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, wyd. 11, Warszawa 2011, s. 569). W ten sposób w orzecznictwie sądów administracyjnych zarysował się pogląd wskazujący, iż wznowienie postępowania z urzędu przez organ jest jego prawem (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 marca 2002 r., sygn. akt II SA 2791/00, LEX 83816, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 grudnia 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 1299/07, LEX 357475).

Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 sierpnia 1996 r., sygn. akt III SA 888/95 (publ. Mon. Pod. 1997, nr 9, s. 277) stwierdzając, nieskorzystanie przez organ administracji publicznej z możliwości wszczęcia z urzędu postępowania o wznowienie postępowania umyka kontroli legalności decyzji (postanowień) dokonywanej przez sąd administracyjny, gdyż w tego rodzaju sprawach żaden tego rodzaju akt nie może być wydany.

Podkreślić należy, iż w takich przypadkach nie służy też skarga na bezczynność organu, który wbrew oczekiwaniom strony nie wznawia postępowania z urzędu, albowiem wobec braku wznowienia jakiekolwiek postępowanie administracyjne w sprawie się nie toczy i co za tym idzie nie rozpoczynają biegu kodeksowe terminy przewidziane dla załatwiania spraw administracyjnych.

Reasumując stwierdzić należy, iż w przypadku zawarcia w piśmie procesowym wniosku o wznowienie postępowania administracyjnego, na podstawie art. 147 k.p.a., a następnie wydania przez organ postanowienia odmawiającej wznowienia, z uwagi na niedochowanie przez stronę terminu do złożenia wniosku o wznowienie, strona nie może domagać się skontrolowania przez Sąd braku podjęcia postanowienia o wznowieniu postępowania z urzędu, jak i Sąd nie może kontroli takowej dokonać z własnej inicjatywy.

Odmienny pogląd prowadziłby do sytuacji, w której strona mogłaby w istocie w każdym czasie, po upływie miesięcznego terminu wskazanego w art. 148 § 1 k.p.a. domagać się od organu wznowienia postępowania z urzędu w oparciu o przesłanki z art. 145 § 1 pkt 1-3, 5-8 k.p.a., a organ byłby zobligowany do wydania decyzji, od której strona mogłaby się następnie odwołać. Pogląd taki jest nie do zaakceptowania albowiem prowadziłby w praktyce do zniesienia różnicy pomiędzy wznowieniem postępowania na wniosek strony, a wznowieniem postępowania z urzędu i czynił bezprzedmiotowymi regulacje ustanawiające terminy dla wywiedzenia przez stronę wniosku o wznowienie postępowania.

Reasumując wskazać należy, iż nieskorzystanie przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z możliwości wznowienia postępowania z urzędu, aczkolwiek w realiach niniejszej sprawy opisywanych przez skarżącego, a niekwestionowanych przez organ, co najmniej wątpliwe moralnie, to jednak nie może zostać objęte kontrolą sądu administracyjnego.

Wskazać w tym miejscu należy, iż podmiot domagający się wznowienia postępowania administracyjnego z urzędu i niezadowolony z braku takowego wznowienia może wystąpić do prokuratora z wnioskiem o wywiedzenie sprzeciwu od decyzji ostatecznej (art. 184 § 1 k.p.a.), albowiem prokurator nie jest związany terminami określonymi w art. 148 k.p.a.

Sąd nie określił w wyroku czy i w jakim zakresie zaskarżony akt nie może być wykonany. W ocenie Sądu wykładnia celowościowa art. 152 p.p.s.a. prowadzi do wniosku, że przepis ten odnosi się do aktów lub czynności, które podlegają wykonaniu. Ratio legis niniejszego przepisu wskazuje, iż jego stosowanie ma zabezpieczyć stronę, której skarga została uwzględniona przed ewentualnym wykonaniem przez organ, przed uprawomocnieniem się wyroku, aktu uchylonego przez Sąd.

Przez pojęcie wykonania aktu administracyjnego należy rozumieć spowodowanie w sposób dobrowolny lub doprowadzenie w trybie egzekucji do takiego stanu rzeczy, który jest zgodny z rozstrzygnięciem zawartym w danym akcie. Problem wykonania aktu administracyjnego dotyczy aktów zobowiązujących, ustalających dla ich adresatów nakazy lub zakazy, aktów, na podstawie których określony podmiot uzyskuje równocześnie uprawnienie i mocą którego zostają na niego nałożone obowiązki, oraz aktów, na podstawie których jeden podmiot jest do czegoś zobowiązany, a drugi wyłącznie uprawniony.

W niniejszej sprawie Sąd uchylił postanowienie Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymujące w mocy postanowienie tego samego organu w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego. Z uwagi zatem na charakter prawny uchylonego aktu, który ma charakter wyłącznie odmowny i nie wiąże się z nałożeniem na stronę jakiegokolwiek obowiązku, bądź przyznaniem uprawnienia, uznać należy, iż jako taki nie nadaje się on do wykonania (nie ma przymiotu wykonalności). Stąd też nie znaleziono podstaw do orzekania w przedmiocie jego wykonania, w trybie art.152 p. p. s. a.

W ocenie Sądu sposób sformułowania przez ustawodawcę art. 152 p.p.s.a. wyraźnie wskazuje, iż obligatoryjnym jest każdorazowe dokonanie przez sąd w przypadku uwzględnienia skargi na akt lub czynność oceny dopuszczalności ich wykonania, przepis ten nie przesądza jednakże w żaden sposób o treści rozstrzygnięcia, na co wskazuje sformułowanie, iż "sąd w wyroku określa, czy (...) zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonywane", co wyraźnie wskazuje na dopuszczenie przez ustawodawcę do sytuacji, gdy nawet w przypadku uwzględnienia skargi nie zostanie wydane orzeczenie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonego aktu. Gdyby bowiem racjonalny ustawodawca chciał nałożyć na sąd obowiązek orzekania o niemożności wykonania uchylonego aktu użyłby sformułowania wskazującego na obligatoryjność rozstrzygnięcia o takowej treści, na przykład poprzez sformułowanie, iż sąd orzeka, iż uchylony akt nie może być wykonywany w całości lub części.