Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 220/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-05-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 31zq ust. 1, art. 31zq ust. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

SENTENCJA

Dnia 11 maja 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędziowie WSA Mirella Ławniczak WSA Szymon Widłak (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 maja 2021 roku sprawy ze skargi T. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w P. z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za miesiąc kwiecień 2020 roku uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w Poznaniu z dnia [...] września 2020r. nr [...]


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS") II Oddział w P. decyzją z [...] listopada 2020 r., nr [...], po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy T. K. (dalej: "strona") od decyzji z [...] września 2020 r., nr [...], odmawiającej prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek należnych za kwiecień 2020 r., utrzymał w mocy decyzję wydaną w I instancji.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym.

Strona wystąpiła do ZUS z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za marzec-maj 2020 r., jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność opłacająca składki wyłącznie za siebie.

ZUS II Oddział w P. decyzją z [...] września 2020 r., nr [...], powołując się na art. 31zo ust. 2 i 4 oraz art. 31zq ust. 3 i 7 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm., dalej: "ustawa COVID-19"), a także art. 41 ust. 1, 2 i 3, art. 18c ust. 1, 9 pkt 1 i 2 oraz art. 47 ust. 2a i 2c ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 266 ze zm., dalej: "u.s.u.s."), odmówił stronie prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, za kwiecień 2020 r.

ZUS wskazał, że na podstawie danych zaewidencjonowanych w Kompleksowym Systemie Informatycznym ustalono, że: - strona [...] marca 2020 r. zgłosiła się do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego na dokumencie ZUS ZUA z kodem tytułu ubezpieczenia [...] od [...] lutego 2020 r.; - strona [...] marca 2020 r. złożyła deklarację ZUS DRA cz. II (z zakresem numeracji w przedziale 40-49) z podanym dochodem i przychodem uzyskanym za rok 2019 z prowadzonej działalności gospodarczej i obliczoną nową podstawą do ubezpieczeń społecznych obowiązującą od lutego 2020 r. na kodzie tytułu ubezpieczenia [...] w wysokości [...] zł; - strona [...] sierpnia 2020 r. złożyła deklarację ZUS DRA cz. II z kolejnym numerem porządkowym 42 z podanym dochodem i przychodem uzyskanym za rok 2019 z prowadzonej działalności gospodarczej i obliczoną nową podstawą do ubezpieczeń społecznych obowiązującą od lutego 2020 r. na kodzie tytułu ubezpieczenia [...] w wysokości [...] zł; - strona nie złożyła deklaracji ZUS DRA za luty 2020 r. w ustawowym terminie, to jest do [...] marca 2020 r., z zadeklarowaną podstawą do ubezpieczeń społecznych obliczoną na podstawie dochodu uzyskanego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w roku 2019 na kodzie tytułu ubezpieczenia [...] w wysokości [...] zł. W związku z powyższym od marca 2020 r. do nadal na koncie strony nie tworzą się systemowe deklaracje (dokumenty z urzędu) ZUS DRA na kodzie tytułu ubezpieczenia [...] z podstawą do ubezpieczeń społecznych w wysokości [...] zł. Deklarację ZUS DRA za sporny miesiąc z tą podstawą strona złożyła [...] sierpnia 2020 r.

W uzasadnieniu decyzji z [...] listopada 2020 r. ZUS wskazał, że analiza danych zaewidencjonowanych w Kompleksowym Systemie Informatycznym potwierdza, że jako osoba deklarująca opłacanie niższych składek na ubezpieczenie społeczne (MDG+): - strona złożyła [...] sierpnia 2020 r. po ustawowym terminie deklarację rozliczeniową ZUS DR2 z kolejnym numerem porządkowym 42 z podanym dochodem i przychodem uzyskanym za rok 2019 z prowadzonej działalności gospodarczej i obliczoną nową podstawą do ubezpieczeń społecznych obowiązującą od lutego 2020 r. dla kodu tytułu ubezpieczenia [...] w wysokości [...] zł; - strona nie złożyła deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA za luty 2020 r. w ustawowym terminie, tj. do [...] marca 2020 r. z zadeklarowaną podstawą do ubezpieczeń społecznych obliczoną na podstawie dochodu uzyskanego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w roku 2019 z kodem tytułu ubezpieczenia [...] w wysokości [...] zł, w konsekwencji nie zostały sporządzone poprawnie deklaracje rozliczeniowe z urzędu na kolejne miesiące; - strona złożyła deklarację rozliczeniową ZUS DRA za sporny miesiąc po ustawowym terminie, to jest [...] sierpnia 2020 r.

W skardze skierowanej do tut. Sądu skarżący podniósł, że nie był zobligowany do składania deklaracji rozliczeniowych za okres podany przez Zakład. Od lutego skarżący przeszedł na niższe składki, dokumenty złożył [...] marca 2020 r. ZUS ZUA, ZUS PDRA i PDRA II z kodem [...]. W Biurze Obsługi Klienta po pytaniu, jakie dokumenty skarżący musi jeszcze złożyć oświadczono, że kolejnym dokumentem będzie dopiero deklaracja rozliczeniowa w styczniu 2021 r. Skarżącego przekonano, że nie musi wypełniać deklaracji i raportów, bowiem będą one generowane automatycznie, jak do tej pory. Po wizycie w oddziale [...] sierpnia 2020 r. pracownik Biura Obsługi powiedział, że w DRA był błąd. Pracownik, który wprowadzał dane [...] marca 2020 r. do systemu wpisał przychód taki jak dochód, co skutkowało brakiem generowania raportów. Po poprawieniu błędu poinformowano skarżącego, że może płacić mniejsze składki i wypisano DRA za miesiąc marzec, kwiecień oraz maj ze zmniejszonymi składkami. Zaskarżona decyzja wydana została przy tym po upływie ustawowego terminu 30 dni.

ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

W piśmie procesowym z [...] marca 2021 r. skarżący wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W piśmie procesowym z [...] marca 2021 r. organ rentowy wskazał, że nie żąda przeprowadzenia rozprawy i nie sprzeciwia się rozpoznaniu sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wskazać trzeba, że niniejsza sprawa rozpoznana została w trybie uproszczonym. Zgodnie z mającym w tym względzie zastosowanie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w tym trybie, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jako że skarżący wystąpił o rozpoznanie sprawy w rzeczonym trybie, a wniosek ten poparty został przez ZUS, ziściły się przewidziane w tym przepisie przesłanki. Jak przewiduje art. 120 P.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Stanowi to odstępstwo od ujętej w art. 10 P.p.s.a. zasady jawnego rozpoznania spraw.

Zaskarżona decyzja ZUS II Oddział w P. z [...] listopada 2020 r., nr [...], jak i poprzedzająca ją decyzja z [...] września 2020 r., nr [...], wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a. uzasadnia ich wyeliminowanie z obrotu prawnego.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy COVID-19. W art. 31zo i nast. tej ustawy przewidziano zwolnienie z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek. Zgodnie z art. 31zo ust. 2 ustawy COVID-19 na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 u.s.u.s., zwanej dalej "osobą prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od 1 marca 2020 r. do 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r.

Jak stanowi art. 31zq ust. 1 ustawy COVID-19 za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania. Zgodnie zaś z art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19 warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.

ZUS – w zaskarżonej decyzji – odmówił zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek. Organ rentowy uznał, że skarżący złożył po ustawowym terminie, to jest po 30 czerwca 2020 r., zarówno deklarację rozliczeniową ZUS DRA za kwiecień 2020 r., jak i deklarację rozliczeniową ZUS DRA cz. II. Deklaracje te w ocenie organu rentowego miały zostać złożone [...] sierpnia 2020 r. Skarżący nie kwestionuje, że spoczywał na nim obowiązek złożenia deklaracji rozliczeniowych, jednak podnosi, że wymagane w tym względzie deklaracje ZUS DRA, jak i ZUS DRA cz. II złożył [...] marca 2020 r., przy czym poinformowany został, że kolejne deklaracje rozliczeniowe będzie zobowiązany złożyć dopiero w styczniu 2021 r. W dniu [...] sierpnia 2020 r. skarżący otrzymać miał w Biurze Obsługi informację, że w DRA był błąd, bowiem pracownik, który wprowadzał dane do systemu wpisał dochód taki sam jak przychód. Po poprawieniu błędu wypisano skarżącemu DRA za miesiąc marzec, kwiecień oraz maj ze zmniejszonymi składkami.

Uznać należy, że w realiach kontrolowanej sprawy zachodzą dwa kluczowe zagadnienia, które wymagają dalszego wyjaśnienia. Po pierwsze, czy na skarżącym spoczywał obowiązek złożenia deklaracji rozliczeniowych za kwiecień 2020 r. stosownie do art. 31zq ust. 1 ustawy COVID-19, a jeżeli tak, to czy skarżący złożył te deklaracje w terminie przewidzianym w art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19, a więc do 30 czerwca 2020 r. Po drugie, czy skarżący został powiadomiony o braku deklaracji rozliczeniowych, o ile deklaracje te były wymagane, przed upływem wskazanego terminu ustawowego.

W ocenie tut. Sądu wydanie wobec skarżącego decyzji odmownej, w świetle wskazanych zagadnień, było co najmniej przedwczesne. W obecnej sytuacji, biorąc pod uwagę zarówno zgromadzony w sprawie – a znajdujący odzwierciedlenie w przekazanych do tut. Sądu aktach administracyjnych – materiał dowodowy, jak i przedstawioną przez Zakład w zaskarżonej decyzji argumentację, Sąd nie jest w stanie ocenić prawidłowości twierdzeń organu rentowego, jakoby skarżący złożył deklaracje rozliczeniowe za sporny okres po 30 czerwca 2020 r.

W tym miejscu zauważyć przede wszystkim trzeba, że stosownie do art. 133 § 1 w zw. z art. 54 § 2 P.p.s.a. sąd administracyjny wydaje wyrok na podstawie akt sprawy, jakie przekazane zostały przez organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi. Oznacza to, że sąd administracyjny nie przeprowadza własnego postępowania wyjaśniającego, a uwzględniając postępowanie wyjaśniające organu i dokonane przez ten organ ustalenia faktyczne, ogranicza się do oceny zgodności z prawem tak podjętych przez organ działań. Wyjątek w tym względzie przewidziany został w art. 106 § 3 i § 4 P.p.s.a. Zgodnie z art. 106 § 3 P.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Jak przewiduje zaś art. 106 § 4 P.p.s.a. fakty powszechnie znane sąd bierze pod uwagę nawet bez powołania się na nie przez strony.

Tut. Sąd bierze pod uwagę to, że poddane obecnie kontroli postępowanie ZUS przypadło na okres trwającego od 20 marca 2020 r. stanu epidemii związanego z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 (zob. rozporządzenie Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii, Dz. U. z 2020 r., poz. 491), co wiązało się z licznymi powszechnymi ograniczeniami, również natury procesowej. Zdając sobie również sprawę z realiów rozpoznawania tego rodzaju wniosków, ich ogromnej liczby, ograniczeń związanych z trwającym stanem epidemii, Sąd uznał jednak, że nie mogą one uzasadniać niekorzystnych skutków jedynie dla jednej strony postępowania – skarżącego.

Do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją, z mocy art. 180 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: "K.p.a.") oraz art. 123 u.s.u.s., miały zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Art. 7 K.p.a. stanowi, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Stosownie do art. 77 § 1 K.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien więc być kompletny, to jest dotyczyć wszelkich okoliczności faktycznych, które mają istotne znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a zatem konieczne jest zgromadzenie i przeprowadzenie z urzędu dowodów, które pozwolą rozstrzygnąć sprawę w kontekście znajdujących zastosowanie przepisów prawa materialnego. Zgodnie z art. 77 § 4 zd. 2 K.p.a. fakty znane organowi z urzędu należy zakomunikować stronie. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 K.p.a.).

Art. 107 § 1 pkt 6 K.p.a. nakazuje, by decyzja administracyjna zawierała uzasadnienie faktyczne i prawne. W myśl art. 107 § 3 K.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie faktyczne i prawne jest ważnym elementem decyzji, bowiem przedstawia tok rozumowania organu, który doprowadził do rozstrzygnięcia. Ponadto, odpowiednie ujawnienie procesu decyzyjnego w sferze podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia stanowi jedną z gwarancji prawidłowej realizacji zasady przekonywania wynikającej z art. 11 K.p.a. Uzasadnienie decyzji powinno umożliwiać kontrolę poprawności jej rozstrzygnięcia, w tym również przez sąd administracyjny, który nie zastępuje organu w podaniu motywów uzasadnienia decyzji o oznaczonej treści.

Mając na względzie powołane przepisy Sąd doszedł do przekonania, że zarówno zgromadzony materiał dowodowy, jak i uzasadnienie faktyczne i prawne decyzji wydanych w kontrolowanej sprawie narusza art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 K.p.a., w stopniu który mógł mieć istotny wpływ na jej wynik.

Odnosząc się do pierwszego z nakreślonych zagadnień, Zakład – choć jedynie w decyzji wydanej w I instancji – zwrócił uwagę na to, że skarżący złożył deklaracje rozliczeniowe już [...] marca 2020 r., wskazując inną podstawę do ubezpieczeń społecznych niż w dokumentacji rozliczeniowej złożonej [...] sierpnia 2020 r. Organ ten na potrzeby rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy uznał jednak deklaracje rozliczeniowe – zarówno ZUS DRA, jak i ZUS DRA cz. II – pochodzące z późniejszego terminu, to jest [...] sierpnia 2020 r. Zakład nie wykazał przy tym w dostateczny sposób ani na gruncie u.s.u.s., ani w oparciu o materiał dowodowy (dokumentację ubezpieczeniową), dlaczego tak przyjął. Nie jest rolą tut. Sądu, kontrolującego legalność wydanych decyzji, rekonstrukcja procesu decyzyjnego organu, tym bardziej, że na rekonstrukcję taką nie pozwala w żadnym razie zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Przedstawione przez Zakład akta są niekompletne, wskutek czego nie sposób zbadać, czy prawidłowo przyjęto, że skarżący zobowiązany był złożyć deklaracje rozliczeniowe z okres objęty decyzją i uczynił to dopiero po 30 czerwca 2020 r. W aktach sprawy brak jest dokumentacji ubezpieczeniowej skarżącego, w tym zwłaszcza dokumentacji rozliczeniowych, jakie złożone zostały [...] marca 2020 r., jak i [...] sierpnia 2020 r.

Niezbędne okazuje się, z uwagi na powyższe braki, powtórzenie postępowania celem prawidłowego i dokładnego odtworzenia przebiegu składania przez skarżącego deklaracji rozliczeniowych w 2020 r., w tym oceny, czy nie powinno dojść w świetle przepisów u.s.u.s. i czy faktycznie nie doszło do korekty pierwotnie złożonej przez skarżącego dokumentacji rozliczeniowej. Skarżący na etapie postępowania przed tut. Sądem wskazał, że składając deklaracje rozliczeniowe [...] marca 2020 r. został poinformowany, że kolejne dokumenty będzie musiał złożyć dopiero w styczniu 2021 r. W dniu [...] sierpnia 2020 r. pracownik Biura Obsługi miał jednak powiadomić skarżącego, że w DRA był błąd bowiem pracownik, który wprowadzał [...] marca 2020 r. dane do systemu wpisał dochód taki jak przychód, co skutkowało brakiem generacji raportów. Skarżącemu wypisano DRA za miesiąc marzec-maj ze zmniejszonymi składkami. Okoliczności wskazywane w tym względzie przez skarżącego nie zostały – z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 K.p.a. – w żaden sposób przez Zakład wyjaśnione. Organ ten zobowiązany jest przy tym do oceny, czego w sprawie także zabrakło, charakteru deklaracji rozliczeniowych pochodzących zarówno z [...] marca 2020 r., jak i [...] sierpnia 2020 r. Konieczne może przez to okazać się także ustalenie informacji, jakie przekazywane miały być skarżącemu przez pracowników Zakładu. Bez jakiegokolwiek w tym względzie materiału dowodowego i ustaleń faktycznych Zakładu, które powinny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, nie sposób stwierdzić, jaki był charakter rzeczonych czynności. Gdyby okazało się, że skarżący przed 30 czerwca 2020 r. złożył deklaracje rozliczeniowe, a następnie już po upływie tego terminu, jedynie je skorygował, należałoby przyjąć, w świetle art. 31zq ust. 1 i 3 ustawy COVID-19 w zw. z art. 47 ust. 3 u.s.u.s., że korekta danych modyfikuje je z mocą wsteczną tzn. od daty pierwotnego złożenia korygowanego dokumentu (por. wyrok Sądu Okręgowego w Rzeszowie z 20 lipca 2017 r., sygn. IV U 570/17, Lex nr 2335927). W rezultacie należałoby stwierdzić, że złożenie przez płatnika przed 30 czerwca 2020 r. wniosku o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek wraz z wymaganymi, choć nawet nieprawidłowo wypełnionymi deklaracjami rozliczeniowymi, lecz po tym terminie skorygowanymi, rodzi obowiązek po stronie Zakładu zwolnienia płatnika z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek.

W warunkach niniejszej sprawy powyższa kwestia nie jest możliwa do rozstrzygnięcia zarówno ze względu na braki w przedstawionym materiale dowodowym, jak i niewyczerpujące uzasadnienia wydanych decyzji. Nie dają one podstaw do oceny przez tut. Sąd, czy Zakład prawidłowo przyjął, że skarżący złożył wymagane w świetle art. 31zq ust. 1 w zw. z ust. 3 ustawy COVID-19 dokumenty rozliczeniowe po 30 czerwca 2020 r.

Odnosząc się do drugiego z nakreślonych na wstępie do niniejszych rozważań zagadnienia wskazać trzeba, że w postępowaniu administracyjnym wszczętym w następstwie złożonego przez skarżącego wniosku Zakład – kierując się wyrażoną w art. 9 K.p.a. zasadą – powinien czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa strona nie poniosła szkody. W tym celu, jak tego wymaga art. 9 K.p.a., organ powinien w rozsądnym terminie udzielić skarżącemu niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, aby wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony.

W orzecznictwie wskazuje się, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 K.p.a. polega m.in. na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę (zob. wyrok NSA z 6 września 2001 r., sygn. akt V SA 44/01, dostępny w CBOSA, na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto, obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (zob. teza pierwsza wyroku NSA z 25 czerwca 1997 r., sygn. akt SA/Lu 2087/95, LEX nr 30816).

Należy dodać, że art. 9 K.p.a. zobowiązuje organ do udzielania stronie potrzebnych informacji i wskazówek z urzędu, a nie tylko na wniosek.

Organy administracji publicznej obowiązane są także zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 K.p.a.). Organy administracji mogą odstąpić od zasady określonej w § 1 tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną (art. 10 § 2 K.p.a.). Organ administracji obowiązany jest utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od zasady określonej w § 1 (art. 10 § 3 K.p.a.). Zgodnie natomiast z art. 79a § 1 K.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się.

W świetle art. 15 zzzzzn pkt 1 ustawy COVID-19 w okresie stanu epidemii, w szczególności, gdy urząd administracji obsługujący organ administracji publicznej wykonuje zadania w sposób wyłączający bezpośrednią obsługę interesantów, organ administracji publicznej może odstąpić od zasady określonej w art. 10 § 1 K.p.a. także w przypadku, gdy wszystkie strony zrzekły się swego prawa. Jak wynika z danych powszechnie dostępnych – strona internetowa ZUS (www.zus.pl) – ZUS od 4 maja 2020 r. przywrócił standardową obsługę klientów w placówkach Zakładu, zachęcając jedynie do załatwiania spraw w ZUS "bez wychodzenia z domu", przez portal Platformy Usług Elektronicznych. Zatem organ powinien realizować – od 4 maja 2020 r. – uregulowaną w przywołanym powyżej art. 10 K.p.a. zasadę czynnego udziału strony w toku prowadzonego postępowania w sprawie.

Z akt administracyjnych sprawy ani z uzasadnienia decyzji nie wynika, aby Zakład wyjaśnił skarżącemu – przed 30 czerwca 2020 r. – że warunkiem pozytywnego załatwienia wniosku jest złożenie – o ile przed tą datą stosowne deklaracje nie zostały już złożone, o czym była mowa powyżej – brakujących deklaracji rozliczeniowych. Z akt tych jak i uzasadnienia nie wynika także, aby Zakład przed wydaniem decyzji odmownej umożliwił skarżącemu wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, jak również, aby wyjaśnił skarżącemu przesłanki, które nie zostały spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem skarżącego. Braki te stanowią o naruszeniu przez Zakład także i w tym zakresie art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 K.p.a., wskutek czego nie sposób stwierdzić, czy organ ten dopełnił w kontrolowanej sprawie wymogów z art. 9, art. 10 § 1 oraz art. 79a § 1 K.p.a. Zauważyć przy tym trzeba, że jeśli organ odstępuje od zasad określonych w art. 10 § 1 K.p.a. i wytycznych płynących z art. 79a § 1 K.p.a. (co może nastąpić w sytuacji przewidzianej w art. 10 § 2 K.p.a.), to w myśl art. 10 § 3 K.p.a. jest zobowiązany utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny takiego odstąpienia. Tymczasem takiej adnotacji także w aktach brakuje.

Uznać zatem należy, że względem obydwu wyróżnionych powyżej zagadnień doszło do istotnego uchybienia art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 K.p.a. Nie tylko w zgromadzonym materiale dowodowym zachodzą znaczące braki, lecz ponadto motywy podjętego przez organ rentowy rozstrzygnięcia pozostają nieczytelne. Nie jest natomiast rolą sądu administracyjnego wyręczanie organu w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia oraz – jak już powyżej wyjaśniono – w uzupełnianiu postępowania dowodowego. Obowiązki te spoczywają na organie.

Ponownie rozpoznając sprawę Zakład uwzględni ocenę prawną i wytyczne co do dalszego postępowania zawarte w niniejszym uzasadnieniu. Organ uzupełni materiał dowodowy o dokumenty źródłowe (pełną dokumentację ubezpieczeniową płatnika za okres, którego sprawa dotyczy), co pozwoli na ustalenie, czy skarżący zobowiązany był do złożenia dokumentacji rozliczeniowej stosownie do art. 31zq ust. 1 ustawy COVID-19, a jeżeli tak, to czy uczynił to w terminie określonym w art. 31zq ust. 3 COVID-19.

Jednocześnie tut. Sąd zaleca organowi, aby w przypadku stwierdzenia, po pierwsze, że skarżący złożył wymagane deklaracje rozliczeniowe po 30 czerwca 2020 r., po drugie, że organ dochował wymogów z art. 9, art. 10 § 1 i art. 79a § 1 P.p.s.a. – na podstawie obowiązującego od 16 grudnia 2020 r. art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy COVID-19 organ zawiadomił skarżącego o uchybieniu terminu do dokonania czynności kształtującej jego prawo (złożenie wymaganych dokumentów), wyznaczając termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do ich złożenia. Przepis ten wprost uwzględnia sytuację, w której strona uchybiła terminowi do dokonania czynności kształtującej jej prawa i obowiązki. Choć Sąd dostrzega, że powołany przepis wszedł w życie po wydaniu zaskarżonej decyzji, niemniej obejmuje zdarzenia, które miały miejsce "w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19". Stan epidemii, jak wspomniano, ogłoszono zaś od 20 marca 2020 r.

Wobec powyższego, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku.