Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 1781/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2016-06-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7, 77 § 1, art. 11 i 80, art.107
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 28 ust. 1  3a
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jerzy Drwal, Sędziowie: WSA Ewa Kowalczyk, WSA Grzegorz Grymuza (sprawozdawca), Protokolant: Referent Bartłomiej Maciak, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 31 maja 2016 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2015 r., Nr [...] wydaną z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymano w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. z dnia [...] września 2015 r., Nr [...] odmawiającą K. W. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w sprawie, której stan faktyczny przedstawia się następująco:

Pismem z dnia [...] lipca 2015 r. K. W. wniósł do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy.

Decyzją dnia [...] września 2015 r., Nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. odmówił skarżącemu umorzenia należności z powyższego tytułu.

W wyniku wniesionego przez skarżącego wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy decyzją z dnia [...] października 2015 r., Nr [...] wydaną z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymano w mocy decyzję z dnia [...] września 2015 r.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zadłużenie figurujące na koncie skarżącego objęte było postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w L., który następnie przekazał tytuły wykonawcze do realizacji do Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. Następnie egzekucja prowadzona była przez Komornika Sadowego w R., który postanowieniem z dnia [...] grudnia 2011 r. umorzył postępowanie egzekucyjne. Natomiast aktualnie zadłużenie figurujące na koncie nie jest objęte postępowaniem egzekucyjnym. Jednocześnie organ zaznaczył, że należność za okres listopad 2009 została zabezpieczona wpisem hipotecznym z dnia [...] lipca 2015 r. na nieruchomości stanowiącej własność skarżącego oraz jego żony. Wobec powyższego brak na obecnym etapie postępowania brak było możliwości stwierdzenia całkowitej nieściągalności.

Organ powyższy stan faktyczny ocenił w oparciu o przesłanki warunkujące umorzenie należności, wynikające z art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2015 r. poz. 121), podnosząc, że z powyższego przepisu wynika, iż umorzenie należności z tytułu składek ma charakter wyjątkowy i musi być uzasadnione zaistnieniem ściśle określonych przesłanek.

Odnosząc się do podnoszonych przez wnioskodawcę twierdzeń o trudnej sytuacja materialnej organ wskazał, że w oparciu o zgromadzoną dokumentację ustalono, że K. W. prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i synem w wieku szkolnym. Skarżący korzysta ze wsparcia finansowego i rzeczowego z pomocy społecznej. Wskazał on również, że posiada zadłużenie pieniężne wobec Urzędu Skarbowego z tytułu niezapłaconego VAT w wysokości 17 000 zł, Banku Spółdzielczego w kwocie 219036,00 zł, osób fizycznych w kwocie 3100 zł, oraz [...] w kwocie 6185,43 zł. Zgodnie z oświadczeniem skarżący spłaca jedynie zadłużenie wobec banku uiszczając kwotę 600 zł miesięcznie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego K. W. podniósł, że jego sytuacja finansowa i zdrowotna jest bardzo trudna. Jego zobowiązania wobec Urzędu Skarbowego wynoszą 17.000 zł, banku spółdzielczego – 219.036 zł i innych instytucji 9000 zł. Skarżący utrzymuje się z żoną i synem z gospodarstwa rolnego oraz pomocy opieki społecznej.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Przedmiotem rozpoznawanej sprawy jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiająca K. W. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy w tym zarówno należności z tytułu składek, jak i odsetek za zwłokę, opłat dodatkowych i kosztów upomnień.

Podstawę prawną powyższego rozstrzygnięcia stanowił art. 28 ust. 1 – 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz.U.2015.121 ze zm. - dalej jako "u.s.u.s.").

Stosownie do powyższych przepisów należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. Są to m.in. takie okoliczności, jak śmierć dłużnika, który nie pozostawił żadnego majątku (pkt 1), oddalenie przez sąd wniosku o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzenie postępowania upadłościowego z określonych przyczyn (pkt 2), zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności (pkt 3), ustalenie, że nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym (pkt 4), ustalenie, że wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (pkt 4a), ustalenie, że nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym (pkt 4b), stwierdzenie przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję (pkt 5), czy ustalenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (pkt 6).

W art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przewidziano wyjątek od powyższej zasady w postaci możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

W przedmiotowej sprawie powyższy przepis ten mógł mieć zastosowania albowiem spod jego zastosowania wyłączone są jedynie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych nie będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia.

Z tych też przyczyn do ewentualnego umorzenia należności objętych wnioskiem mogło dojść alternatywnie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. lub art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Trzeba w tym miejscu wyraźnie podkreślić, że decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma, a ściślej rzecz biorąc, może mieć charakter uznaniowy, wówczas gdy do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych należy wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy. Dotyczy to zarówno sytuacji kiedy podstawą umorzenia jest art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. (całkowita nieściągalność składek), jak i art. 28 ust. 1 i 3a ustawy (uzasadniony przypadek przy braku nieściągalności). Oznacza to, że nawet ustalenie, że zachodzą przesłanki umorzenia opisane we wskazanych przepisach, nie zobowiązuje Zakładu do umorzenia zaległości. Organ ma wówczas możliwość wyboru rozstrzygnięcia pozytywnego lub negatywnego dla wnioskodawcy. Możliwość wyboru rozstrzygnięcia nie oznacza jednak, że decyzja Zakładu może być dowolna. Organ rozstrzygnięcie powinien uzasadnić, wskazując w szczególności jakie okoliczności skłoniły go do odmowy umorzenia składek, mimo ustalenia, że przesłanki konieczne dla umorzenia, określone w przepisach ustawy zostały spełnione.

W przypadku uznaniowego charakteru decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 1-3a u.s.u.s. w postępowaniu przed sądem administracyjnym nie kontroluje się merytorycznej zasadności, czy celowości takich decyzji. Sądowa kontrola legalności decyzji uznaniowych sprowadza się do oceny, czy organ podejmujący decyzję prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia składek mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym oraz czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach. Istotą decyzji uznaniowej jest pozostawienie organowi swobody wyboru określonego rozwiązania w ramach tzw. luzu decyzyjnego, z zastrzeżeniem, że wybór ten jednak powinien być odpowiednio uzasadniony. Z uzasadnienia wyboru jednego z kilku możliwych rozwiązań wynikać powinno dlaczego organ zdecydował się na zajęcie określonego stanowiska, w szczególności w sytuacji, w której przyjmuje się rozwiązanie negatywne dla strony.

Jednak jak wcześniej wspomniano decyzja wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek jedynie może mieć charakter uznaniowy, co oznacza, że nie zawsze ma taki charakter. Jest tak dlatego, ponieważ uprawnienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do uznaniowości w podejmowaniu decyzji o umorzeniu składek lub odmowie umorzenia realizuje się dopiero po ustaleniu, że zachodzą przesłanki do umorzenia przewidziane w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. Do podjęcia decyzji w ramach uznania administracyjnego, czyli do możliwości wyboru określonego rozstrzygnięcia, dochodzi dopiero po uprzednim ustaleniu, że w sprawie zaistniała przesłanka w postaci całkowitej nieściągalności składek. Można stwierdzić, że wystąpienie opisanej przesłanki jest konieczne dla podjęcia decyzji o umorzeniu składek, ale niewystarczające, bowiem w takiej sytuacji ostateczna decyzja podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego.

W związku z powyższym należy wskazać, że ustalając samo istnienie lub brak przesłanek umorzenia określonych w art. 28 ust. 2 - 3 ustawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie działa w ramach uznania administracyjnego, ponieważ kwestia ustalenia czy zachodzą ściśle sprecyzowane okoliczności decydujące o całkowitej nieściągalności składek (art. 28 ust. 3 u.s.u.s.) to nie jest kwestia wyboru między różnymi możliwościami, lecz kwestia jednoznacznych ustaleń faktycznych i prawidłowych jednoznacznych wniosków wynikających z tych ustaleń.

Jeżeli ustalenia faktyczne prowadzą do wniosku, że nie są spełnione omawiane przesłanki umorzenia składek, to wówczas Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ma możliwości działania w ramach uznania administracyjnego i wyboru konsekwencji prawnych. Może wówczas tylko odmówić umorzenia. Decyzja wydana w takiej sytuacji faktycznej i prawnej ma charakter decyzji związanej. Natomiast wykazanie istnienia którejkolwiek z wymienionych przesłanek, choć pozwala Zakładowi na zastosowanie tej ulgi, to jednak do tego nie zobowiązuje. Dopiero i jedynie po ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia określonych w art. 28 ust. 2-3 u.s.u.s. Zakład Ubezpieczeń Społecznych podejmując decyzję o umorzeniu albo o odmowie umorzenia składek działa w ramach uznania administracyjnego.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że kontrolą Sądu objęte została decyzja i prowadzące do wydania tej decyzji postępowanie, w którym Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że nie ma podstawy do umorzenia składek, ponieważ nie zachodzi całkowita nieściągalność składek, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz brak okoliczności uzasadniających umorzenie należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności określonych w art. 28 u.s.u.s.

W ocenie Sądu, w realiach przedmiotowej sprawy, ustalenie braku przesłanek umorzenia składek na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. budzi zastrzeżenia. Zauważyć co prawda należy, że skarżący sam przyznał, iż z pomocą rodziców spłaca kredyt i utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych z gospodarstwa rolnego oraz pomocy społecznej. Tym niemniej jednak w aktach sprawy znajduje się postanowienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w R., które może zostać ocenione jako spełniające przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. pozwalające na uznanie, że w niniejszej sprawie zachodzi całkowita nieściągalność. W związku z powyższym zastrzeżenia Sądu odnoszą się do rozważenia i należytego uzasadnienia decyzji o zastosowaniu, bądź odmowie zastosowania art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s.

W myśl przepisu art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie natomiast z przepisami art. 77 § 1 i 80 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a następnie na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona.

Przez rozpatrzenie całego materiału dowodowego należy rozumieć uwzględnienie wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu, jak i uwzględnienie wszystkich okoliczności towarzyszących przeprowadzeniu poszczególnych dowodów, a mających znaczenie dla oceny ich mocy i wiarygodności. Ocena dowodów powinna być oparta na wszechstronnej analizie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.).

Organy administracji publicznej są więc na podstawie przytoczonych przepisów zobowiązane do podjęcia wszelkich niezbędnych czynności proceduralnych w celu zebrania pełnego materiału dowodowego, dopiero bowiem wówczas mogą ocenić, czy dana okoliczność została wyjaśniona i udowodniona.

W rozpoznawanej sprawie organy administracji naruszyły wskazane reguły postępowania.

Jak już wcześniej wyjaśniono, wyjątek od zasady, że umorzeniu podlegają należności z tytułu składek tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności dotyczy składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Wówczas należności mogą być umarzane w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). W ustawie nie określono bliżej uzasadnionych przypadków w rozumieniu art. 28 ust. 3a u.s.u.s., natomiast zgodnie z art. 28 ust. 3b tej ustawy minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego otrzymał upoważnienie ustawowe do określenie w drodze rozporządzenia szczegółowych zasad umarzania składek, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s., Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Ustawodawca nie zdefiniował w ustawie uzasadnionych przypadków dających podstawę do umorzenia składek na podstawie art. 28 ust 3a u.s.u.s., jednak skorzystał z konstrukcji upoważnienia ustawowego zobowiązującego właściwego ministra do określenia w rozporządzeniu, w ramach szczegółowych zasad umarzania składek, także przesłanek uzasadniających umorzenie. Oznacza to delegację ustawową do zdefiniowania uzasadnionych przypadków, o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Treść § 3 ust. 1 rozporządzenia wskazuje, że takie uzasadnione przypadki dające podstawę do umarzania składek zachodzą wówczas, kiedy zobowiązany ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. We wskazanym przepisie przykładowo wymieniono takie sytuacje, o których mowa wyżej, w tym przypadek, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że kontrolą sądu objęte zostały decyzja i prowadzące do wydania tej decyzji postępowanie, w którym Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że nie ma podstawy do umorzenia składek, ponieważ nie tylko nie zachodzi całkowita nieściągalność składek, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., ale także ustalił, że nie zachodzi przesłanka umorzenia składek określona w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia.

W ocenie Sądu ustalenie braku przesłanek umorzenia składek na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz ust. 3a wymagało od organu szczegółowej analizy.

Podkreślić jeszcze raz należy, że w aktach znajduje się postanowienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w R. z dnia [...] listopada 2014 r. umarzające postępowanie wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji, co zgodnie z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. mogło wskazywać na brak majątku z którego można prowadzić, pomimo, że przedmiotem tego postępowania egzekucyjnego nie były należności objęte przedmiotowym postepowaniem.

Niezależnie od powyższego wskazać należy, że z własnych ustaleń organu wynikało, że zadłużenie figurujące na koncie Skarżącego objęte było postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. i następnie przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w R., który egzekucję tą umorzył postanowieniem z dnia [...] grudnia 2011 r.

Tego rodzaju postanowienie, jeżeli u jego podstaw leżało stwierdzenie braku majątku z którego można prowadzić egzekucję, mogło i powinno zostać ocenione jako okoliczność, która mogła wyczerpywać dyspozycję art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s.

Organ zaniechał dokonania oceny tej okoliczności, w tym w szczególności nie wyjaśnił na jakiej podstawie i z jakich przyczyn komornik umorzył przedmiotowe postępowanie egzekucyjne.

Dokonując oceny przedmiotowych okoliczności należało mieć również na uwadze to, że umorzenie przedmiotowej egzekucji miało już miejsce kilka lat temu.

Jednakże okoliczność ta sama w sobie powinna wyłączać przedmiotowego umorzenia spod zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., o ile w późniejszym okresie sytuacja majątkowa Skarżącego nie uległa poprawie.

Przy ocenie powyższych okoliczność należało mieć także na uwadze fakt umorzenia w 2015 r. innego prowadzonego przeciwko Skarżącemu postępowania egzekucyjnego z uwagi na jego bezskuteczność.

W przedmiotowej sprawie organ zaniechał należytego wyjaśnienia i oceny tych okoliczności.

W konsekwencji też należy stwierdzić, że nie są wystarczające i nie zostały przekonująco uzasadnione ustalenia faktyczne, które doprowadziły organ do stwierdzenia, że nie zachodzi przesłanka umorzenia składek określona w art. 28 ust. 2, 3, a także, że brak jest okoliczności uzasadniających umorzenie należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności określonych w art. 28 u.s.u.s.

Zakład ustalił bowiem także, że w okolicznościach faktycznych sprawy brak jest podstaw do stwierdzenia, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązaną i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Takie ustalenie można by zaakceptować, tylko gdyby zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z regułami postępowania zawartymi w przepisach art. art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a., to jest gdyby organ w sposób prawidłowy ustalił i rozważył wszystkie okoliczności istotne dla ustalenia istnienia bądź braku omawianej przesłanki.

W ocenie Sądu, powyższych wymogów w omawianym zakresie nie spełnia zaskarżona decyzja, bowiem Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie uzasadnił w przekonujący i logiczny sposób swojego ustalenia, że w niniejszej sprawie nie występuje sytuacja kiedy zobowiązany ze względu na stan majątkowy i sytuacją rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanej w okolicznościach przewidzianych w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Według tego przepisu jedną z tych okoliczności, które sprawiają, że zobowiązany ze względu na stan majątkowy i sytuacją rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to dla niego zbyt ciężkie skutki jest taka sytuacja, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Wymaga podkreślenia, że w postępowaniu prowadzonym w przedmiocie umorzenia należności organ, ustalając sytuację majątkową dłużnika, powinien między innymi porównać stwierdzoną aktualną sytuację materialną zobowiązanego z wysokością zaległej należności i wskazać dochody zobowiązanego (uzyskiwane rzeczywiście czy możliwe realnie do uzyskania), które w ocenie organu byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 października 2007 r. w sprawie II GSK 176/07, publ. SIP LEX nr 399183). Przy tym oczywiste jest, że pokrycie tego zadłużenia mogłoby nastąpić w dłuższej perspektywie czasowej, a nie tylko jednorazowo lub w krótkim okresie. Należy ponadto zestawić wysokość dochodu uzyskiwanego przez dłużnika z niezbędnymi kosztami jego utrzymania w celu ustalenia, czy strona jest w stanie faktycznie spłacić istniejące zadłużenie bez pozbawienia siebie możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych.

W przedmiotowej sprawie organy w ogóle nie ustaliły w jakiej wysokości dochody osiąga Skarżący.

Z ustaleń organu wynika jedynie wysokość kwot uzyskiwanych przez Skarżącego z pomocy społecznej, których z uwagi na ich specyficzny charakter oraz funkcje, nie można uwzględniać przy ustalaniu wysokości dochodów osiąganych przez Skarżącego.

Organ wskazał jedynie, że Skarżący wraz z rodziną utrzymuje się z gospodarstwa rolnego.

Jednakże nie ustalono przy tym w jakiej wysokości dochody osiągane są w rodzinie Skarżącego z tego tytułu, w tym pominięto także konieczność wyjaśnienia czy i w jakiej wysokości Skarżący otrzymuje dopłaty lub inne płatności rolnicze.

Co więcej organ stwierdził wprost brak możliwości jednorazowej spłaty przez Skarżącego stosunkowo przecież niewysokiego zadłużenia i wskazał przy tym, że spłata zadłużenia może następować w ramach układu ratalnego.

Oczywiście należy zgodzić się z tym, że spłata należności w ratach jest zazwyczaj korzystniejsza dla dłużnika i potencjalnie bardziej możliwa i osiągalna.

Jednakże także i dla spłaty najmniejszej nawet raty konieczne jest osiągnięcie określonego dochodu, z którego możliwe jest zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych rodziny i przeznaczenie posiadanej nadwyżki na zapłacenie raty.

W przedmiotowej sprawie organy nie ustaliły czy Skarżący takie właśnie dochody osiąga.

Organ powinien dla uzyskania obrazu rzeczywistych możliwości płatniczych Skarżącego ustalić kwotę dochodu jaka przypada na poszczególnych członków rodziny Skarżącego i następnie zestawić ją co najmniej z informacją opracowaną przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w W., wskazująca na minimum egzystencji dla poszczególnych gospodarstw, a czego bezpodstawnie zaniechano.

W konsekwencji też w istocie organ nie ustalił sytuacji finansowej wnioskodawcy oraz jej wpływu na możliwość spłaty zadłużenia.

Organ dokonując próby wyważenia interesu Skarżącego oraz interesu publicznego reprezentowanego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych pominął jeszcze jedną istotną okoliczność, a mianowicie to, że Skarżący i jego rodzina utrzymują się ze świadczeń z pomocy społecznej.

Jak trafnie zaś wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu wyroku z dnia 8 lipca 2015 r., sygn. akt II GSK 1502/14 sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego pozbawionego możliwości zaspakajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych do środków pomocy państwa nie jest zgodna nie dość z interesem zobowiązanego, to jednocześnie nie jest zgodna z interesem publicznym.

Przedstawione powyżej okoliczności wskazują, że postępowanie przeprowadzone zostało z naruszeniem reguł proceduralnych określonych w art. art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a., a także w art. art. 107 i 11 K.p.a. Naruszenie wymienionych przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, skoro doprowadziło do ustalenia, że brak jest przesłanki odmowy umorzenia składek, bez koniecznej analizy sprawy w ramach kompetencji organu wynikających z uznaniowości decyzji o umorzeniu.

Ponownie rozstrzygając sprawę organ należycie przeprowadzi postępowanie dowodowe i dokona odpowiadających dowodom ustaleń faktycznych dotyczących sytuacji materialnej i rodzinnej Wnioskodawcy, z uwzględnieniem wszystkich okoliczności mających na nią wpływ.

Organ wyjaśni czy z uwagi na zaistniałe umorzenie prowadzonych przeciwko Skarżącemu postępowań egzekucyjnych spełniona została przesłanka całkowitej nieściągalności należności, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s.

Przede wszystkim organ ustali wysokość dochodów osiąganych w gospodarstwie domowym Wnioskodawcy, ze szczególnym uwzględnieniem dochodów osiąganych przez Wnioskodawcę z tytułu pracy i posiadania gospodarstwa rolnego.

Organ rozważy wszechstronnie zebrany materiał dowodowy, przedstawiając wynik w uzasadnieniu decyzji spełniającej wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a.

Ustalenie istnienia lub braku przesłanek umorzenia powinno być logicznym wynikiem dokonanych ustaleń faktycznych. Jeżeli okoliczności faktyczne sprawy dotyczące kwestii istotnych dla oceny stanu majątkowego oraz zdolności Skarżącego do zapłaty należności bez pozbawienia go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, nadal będą wskazywać na trudną sytuację majątkową Skarżącego, to organ powinien albo przekonująco uzasadnić, że mimo wszystko skarżący jest w stanie spłacać należności, choćby ratalnie, bez pozbawienia się możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, albo powinien – ustalając, że istnieje konieczna przesłanka pozwalająca na umorzenie składek - podjąć decyzję o umorzeniu i uzasadnić, z jakiej przyczyny wybrał określony sposób rozstrzygnięcia sprawy.

Podkreślić należy, że wskazanie Sądu co do dalszego postępowania nie wyznacza w żaden sposób kierunku rozstrzygnięcia sprawy. Oznacza jedynie konieczność wyczerpującego wyjaśnienia i oceny stanu faktycznego sprawy oraz wyciągnięcia logicznych wniosków z dokonanych ustaleń. Dopiero wyczerpująca i logiczna ocena istnienia lub braku przesłanek z art. 28 ust. 1 – 3a u.s.u.s. pozwoli Zakładowi odmówić umorzenia składek (w razie braku wszystkich przesłanek) albo przejść do uznaniowego umorzenia, bądź odmowy umorzenia składek (jeżeli któraś z przesłanek zostanie stwierdzona).

Z przytoczonych wyżej przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.