Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 2/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2011-08-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6032 Inne z zakresu prawa o ruchu drogowym
Hasła tematyczne: Ruch drogowy
Skarżony organ: Starosta
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony akt
Powołane przepisy: article: art. 146 par 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Walentek Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik (spr.) Sędzia WSA Andrzej Matan Protokolant Paulina Kowalczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 sierpnia 2011 r. sprawy ze skargi I. B. na akt Starosty W. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie opłaty za wydanie karty pojazdu 1) uchyla zaskarżony akt; 2) zasądza od Starosty W. na rzecz skarżącej kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] r. I. B. zwróciła się do Starostwa Powiatowego w W.o zwrot kwoty 425 zł uiszczonej przez nią za wydanie karty pojazdu marki Opel Corsa rok produkcji 2004r o numerze rejestracyjnym [...].

Żądanie swoje uzasadniła stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 17 stycznia 2006r ( sygn. akt U6/04 publ. Dz. U. z 2006r. Nr 15 poz. 119), w którym Trybunał orzekł o niezgodności z art. 92 ust. 1 i art. 217 Konstytucji RP przepisu § 1 ust 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz. U. Nr 137 poz. 1310).

W odpowiedzi na otrzymany wniosek, działający z upoważnienia Starosty, Naczelnik Wydziału Komunikacji i Transportu Starostwa W. poinformował wnioskodawczynię, iż obniżenie wysokości opłaty za wydanie karty pojazdu w związku ze zmianą treści rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu, a także na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie jest możliwe.

Podkreślono, iż pobranie opłaty przez urząd rejestrujący samochód wnioskodawczyni nastąpiło na podstawie przepisów obowiązujących w dniu złożenia wniosku o rejestrację tego pojazdu, a opłata wynosiła wtedy 500 zł, jak stanowił § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu. Zdaniem organu Starosta zobligowany był do stosowania obowiązującego prawa, a ocena jego zgodności z prawem EU czy Konstytucją RP nie należała do administracji szczebla powiatowego i pozostawał w gestii sądu, Trybunału Konstytucyjnego lub Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości.

Wskazano na brak podstawy prawnej lub stosownego orzeczenia sądy dającego kompetencje Staroście do wypłaty z budżetu powiatu pobranej kwoty tytułem opłaty za wydanie karty pojazdu.

Poinformowano wnioskodawczynię o możliwości wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach po uprzednim wezwaniu organu do usunięcia naruszenia prawa, a także pouczono ją o obowiązujących w tym zakresie terminach.

Odpowiedź organu odebrana została przez I. B. osobiście, jednakże na dowodzie doręczenia brak jest daty odbioru przesyłki.

W dniu [...]r. wnioskodawczyni wezwała Starostę W. do usunięcia naruszenia prawa.

Przytaczając, jak w złożonym wniosku, wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 stycznia 2006r. sygn. akt U 6/04 stwierdzający niezgodność § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu z art. 92 ust. 1 i 217 Konstytucji RP oraz art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005r. Nr 108 poz. 908) uznała, iż odpowiedź Starosty W. z dnia [...]r. Nr [...] na jej wniosek o zwrot opłaty za kartę pojazdu stanowi czynność z zakresu administracji publicznej, którą organ ten naruszył prawo.

W piśmie Starosty W. z dnia [...]r. przekazanego wnioskodawczyni w dniu [...]. podtrzymano dotychczasowo prezentowane stanowisko podkreślając, iż odmowa zwrotu opłaty za wydanie karty pojazdu jest niemożliwa ze względu na jej pobranie na podstawie obowiązującego prawa.

W skardze z dnia [...]r. (z datą wpływu do Starostwa W. dnia [...].) skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach I. B. wniosła o uchylenie aktu Starosty W., co do którego skierowała uprzednio wezwanie o usunięcie naruszenia prawa.

Powołując się na złożony z dniu [...] wniosek zawierający żądanie zwrotu nadpłaty w wysokości 425 zł z pobranej od niej, w chwili rejestracji pojazdu marki Opel Corsa o numerze rejestracyjnym [...], kwoty 500 zł i uzyskaną od organu negatywną odpowiedź oświadczyła, iż działanie organu oparte było na regulacji zawartej w przepisie § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu. Przepis ten uznany został przez Trybunał Konstytucyjny za sprzeczny z art. 92 ust. 1 i 217 Konstytucji RP oraz art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997r. Prawo o ruchu drogowym ( Dz. U. z 2005r. Nr 108 poz. 908). Uznała, iż odmowa organu zwrotu pobranej nieprawnie kwoty w wysokości 425 zł mija się z ogólnymi zasadami procedury administracyjnej, a zwłaszcza art. 8 k.p.a. i jest nieuzasadniona.

Zauważyła nadto, iż część organów administracji dokonuje zwrotu nadpłaconej opłaty i wskazała na potwierdzający jej stanowisko wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o sygn. akt II SA/Gl 443/08.

W odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie oświadczono, iż stanowisko prezentowane przez Starostę W. wynika z dwóch faktów.

Po pierwsze z faktu obowiązywania, w czasie rejestracji pojazdu skarżącej, przepisów nakazujących organowi pobieranie opłaty za wydanie karty pojazdu w wysokości 500 zł. Były to - art. 77 ust. 1 oraz art. 77 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997r. Prawo o ruchu drogowym (tekst jednolity Dz. U. z 2005r. Nr 108 poz. 908) nakazujące Staroście obowiązek wydania karty pojazdu po uprzednim pobraniu stosownej opłaty oraz § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 4 marca 2002r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu ( Dz. U. Nr 18 poz. 177 ze zmianą z dnia 28 lipca 2003r.), w brzmieniu którego opłata ta wynosiła 500 zł.

Po drugie z faktu istnienia w obrocie prawnym decyzji o rejestracji pojazdu skarżącej wydanej na podstawie wskazanych przepisów. Decyzja ta nie został uchylona, nie stwierdzono również jej nieważności. Skarżąca nie występowała również o wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną po wydaniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 stycznia 2006r.

Zdaniem organu przedstawione fakty wskazują na brak podstaw do obciążania go odpowiedzialnością z tytułu pobrania przez Starostę opłaty za kartę pojazdu w toku postępowania rejestrowego. Nie może również uzasadniać odpowiedzialności organu administracji wydanie przez Ministra Infrastruktury rozporządzenia uznanego następnie za niezgodne z Konstytucją RP. Organ administracji nie jest uprawniony do odmowy zastosowania przepisu prawa powszechnie obowiązującego, nawet takiego, którego wadliwość byłaby oczywista. Zaznaczono, iż brak jest normy prawnej umożliwiającej organowi administracji odstąpienie od czynności w postępowaniu administracyjnym dokonywanej na podstawie przepisu prawa powszechnie obowiązującego, uznanego za niezgodny z Konstytucją przez Trybunał Konstytucyjny, jeżeli przepis ten nadal pozostaje w obrocie prawnym. W szczególności, w opinii organu, nie można uznać, iż odpadła podstawa prawna do pobrania opłaty w wysokości 500 zł, jeśli wyrok wszedł w życie po pobraniu tej opłaty. Trybunał Konstytucyjny w swoim wyroku z dnia 16 stycznia 2006r. odroczył termin utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu do dnia 1 maja 2006r. celem umożliwienia wprowadzenia nowej regulacji prawnej bez pozbawienia powiatów odpłatności za te czynności. Zdaniem organu odroczenie mocy obowiązującej wyroku Trybunału Konstytucyjnego, jako pozbawione racjonalności stawia traktowanie dotychczasowo pobieranej opłaty kwocie 500 zł, jako nienależnego świadczenia. Przedłużenie obowiązku pobierania opłaty do 1 maja 2006r. w dotychczasowej wysokości, po to tylko, by w okresie późniejszym ją zwracać, na pewno nie było zamierzone przez Trybunał Konstytucyjny nawet jeśli wprost nie wyłączył uprawnienia do występowania z żądaniem zwrotu opłaty za kartę pojazdu w części przekraczającej rzeczywiste koszty przygotowania i wydania tego dokumentu.

Opierając się na stanowisku Sądu Najwyższego przedstawionemu w wyrokach z dnia 20 kwietnia 2006r. sygn. akt IV CSK 38/06 publ. LEX nr 398455, sygn. akt IV CSK 28/06 publ. OSNC 2007/2/31 i w uchwałach z dnia 23 stycznia 2004r. sygn. akt 112/03 publ. OSNC 2005/4/61 oraz z dnia 3 lipca 2003r. sygn. akt III CZP 45/03 publ. OSNC 2004/9/136 wywiedziono, iż odroczenie utraty mocy obowiązującej przepisu przez Trybunał Konstytucyjny wyraża jednocześnie jego stanowisko o prospektywnym działaniu takiego orzeczenia. Oznacza to, że do czasu upływu okresu utraty mocy obowiązującej przepisu sąd i inne organy państwowe winny przepis ten stosować. W toku postępowania sądy powinny zatem te wadliwie normy uwzględniać do oceny zdarzeń, które wystąpiły przez utratą przez nie mocy obowiązującej. Wykluczone jest zatem, by utrata mocy obowiązującej przepisu z upływem określonego terminu mogła działać zarówno w okresie odroczenia, jak i poprzednim. Jest to wyjątek od reguły retroakcji przyjętej przez Sąd Najwyższy. Przesłanki, które przemawiają za przyjęciem skutku wstecznego orzeczenia w razie zastosowania reguły zawartej w art. 190 ust. 3 zdanie pierwsze in principio tracą bowiem swoją doniosłość, gdy Trybunał decyduje się na utrzymanie w mocy wadliwego przepisu. Przyjęcie odmiennego rozwiązania wywoływałoby sprzeczność logiczną, polegającą na uznaniu, że przepis obowiązywał z woli Trybunału, a jednocześnie nie obowiązywał.

W konkluzji odpowiedzi na skargę stwierdzono, że nie można uznać, by opłaty za karty pojazdu pobrane w wysokości 500 zł w okresie przed 1 maja 2006r. zostały uiszczone bez podstawy prawnej.

Po przesłaniu skargi, wykonując zarządzenie Sądu, organ wskazał, iż na dowodzie doręczenia zaskarżonego aktu brak jest odnotowanej daty doręczenia pisma.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje .

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta obejmuje zarówno działalność organów samorządu terytorialnego, jak również organów administracji rządowej. Kryterium sprawowania tej kontroli stanowi zgodność z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych).

Zakres zachowań administracji publicznej objętych kontrolą sądów administracyjnych wyznaczony został w treści art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a. Wśród wymienionych w przepisie tym działań administracji publicznej występują inne niż decyzje lub postanowienia akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa (art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.).

Przedmiotem kontroli Sądu w rozpatrywanej sprawie jest akt wydany przez Starostę W. , którym odmówiono skarżącej dokonania zwrotu części uiszczonej przez nią w dniu 28 sierpnia 2004r. kwoty 500 zł tytułem opłaty za wydanie karty pojazdu. Opłatę tę pobrano od skarżącej na podstawie art. 77 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997r. Prawo o ruchu drogowym (tekst jednolity Dz. U. z 2005r. Nr 108 poz. 908), a wysokość opłaty ustalono na podstawie przepisów wykonawczych wydanych z mocy art. 77 ust. 4 pkt wymienionej ustawy, w ich brzmieniu obowiązującym do 15 kwietnia 2006r.

Mając na względzie ugruntowane już stanowisko judykatury, podzielane w pełni przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, należy przyjąć, iż o akcie lub czynności w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. można mówić wówczas, gdy akt (czynność ) podjęty był w sprawie indywidualnej, został skierowany do oznaczonego podmiotu administrowanego, dotyczy uprawnienia lub obowiązku tego podmiotu, samo zaś uprawnienie lub obowiązek, którego akt (czynność) dotyczy, są określone w przepisie prawa powszechnie obowiązującego.

Odpowiedź organu na skierowane do niego żądanie zwrotu opłaty za wydanie karty pojazdu uiszczonej na podstawie § 1 ust. 1 rozporządzenia z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz. U. Nr 137, poz. 1310) jest załatwieniem sprawy administracyjnej w drodze aktu, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., i od którego przysługuje skarga do sądu administracyjnego (por.uchwałę 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lutego 2008 r., sygn. akt I OPS 3/07 publ. ONSAiWSA z 2008 r., Nr 2, poz. 21, która ma walor wiążący dla składu orzekającego z mocy art. 269 § 1 p.p.s.a)

Podkreślić trzeba, iż sądy administracyjne, uprawnione do badania legalności wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a. aktów nie podejmują działania z urzędu, a wyłącznie w przypadku zainicjowania postępowania sądowadministracyjnego przez uprawniony podmiot. W przypadku skutecznie wniesionej skargi ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych umożliwia sądowi administracyjnemu uchylenie aktów, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. (art. 146 § 1 p.p.s.a.). Sąd ten może jednocześnie w wydanym wyroku uznać uprawnienie lub obowiązek wynikający z przepisów prawa ( art. 146 § 2 p.p.s.a.)

Przez skutecznie wniesioną skargę rozumieć należy skargę wniesioną przez uprawniony podmiot z zachowaniem wymogów formalnych wynikających z właściwej regulacji prawnej.

Oceniając pod względem formalnoprawnym skargę na akt Starosty W. z dnia [...]. nr [...]przedstawioną Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach przez I. B., należy uznać ją za wniesioną skutecznie. Wymogiem formalnym skargi, której przedmiotem jest legalność skarżonego aktu jest uprzednie pisemne wezwanie organu do usunięcia naruszenia prawa złożone organowi w terminie czternastu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o wydaniu aktu oraz dochowanie 30 dniowego terminu biegnącego od daty doręczenia odpowiedzi na to wezwanie (art. 52 § 3 i art. 53 § 2 p.p.s.a.). Poprzedzając wniesienie skargi I. B. wezwała Starostę W. do usunięcia naruszenia prawa i uzyskując odpowiedź ze strony organu złożyła w wymaganym, trzydziestodniowym terminie skargę.

Warunki formalne do rozpoznania skargi zostały przeto spełnione, a pozytywna ocena w tym zakresie pozwoliła Sądowi na przejście do dalszych rozważań.

Kryterium oceny legalności aktu organu powiatu, określone w art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych nakazuje Sądowi ocenić kontrolowany akt, pod względem zgodności z aktami prawa powszechnie obowiązującego, a więc Konstytucją, ustawami, aktami wykonawczymi, oraz powszechnie obowiązującymi aktami prawa miejscowego (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 grudnia 2003 r. P 9/02, OTK-A 2003, nr 9, poz. 100).

Przyjmując zatem działania związane z pobraniem opłaty za wydanie karty pojazdu i odmowę zwrotu uiszczonej z tego tytułu opłaty za działania administracyjnoprawne, ważność tych zdarzeń prawnych należało ocenić przede wszystkim według przepisów prawa administracyjnego. Warunki i tryb wydawania kart pojazdów uregulowane są przepisami ustawy z dnia 20 czerwca 1997r. Prawo o ruchu drogowym (tekst jednolity Dz. U. 2005 Nr 108 poz. 908). Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał przeto za stosowne dokonać analizy zaskarżonego aktu w świetle przepisów tej ustawy.

Stosownie do art. 77 ust. 3 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (tj. Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 z późn. zm.) kartę pojazdu dla pojazdu samochodowego, innego niż określony w ust. 1, wydaje za opłatą, przy pierwszej rejestracji pojazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, właściwy w sprawach rejestracji starosta. W myśl natomiast ust. 4 przywołanego artykułu, minister właściwy do spraw transportu upoważniony został m.in. do określenia w drodze rozporządzenia wysokości opłat za kartę pojazdu. Jednocześnie w ust. 5 cytowanego artykułu ustawodawca ograniczył autonomię ministra wskazując, iż ustalając w rozporządzeniu wysokość opłat za wydanie karty pojazdu należy uwzględnić znaczenie jego dokumentu dla rejestracji pojazdu oraz wysokość kosztów związanych z drukiem i dystrybucją kart pojazdów. Upoważniony w treści art. 77 ust. 4 pkt 2 ustawy prawo o ruchu drogowym Minister Infrastruktury wykonał powierzony mu obowiązek wydając przywołane wyżej rozporządzenie z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu. W myśl § 1 ust. 1 tego rozporządzenia, za wydanie karty pojazdu przy pierwszej rejestracji na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej organ rejestrujący pobierać miał opłatę w wysokości 500,00 zł. Rozporządzenie to obowiązywało w czasie rejestracji samochodu marki Opel Corsa przez skarżącą , która opłatę w takiej wysokości wniosła.

Wymieniony przepis § 1 ust. 1 rozporządzenia w dniu 17 stycznia 2006 r. wyrokiem w sprawie o sygn. akt U 6/04 uznany został przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 ustawy Prawo o ruchu drogowym oraz z art. 92 ust. 1 i art. 217 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, określona w tym przepisie wysokość opłaty za wydanie karty pojazdu w kwocie 500,00 zł była zawyżona, albowiem nie uwzględniała ustawowych wytycznych do określenia wysokości tej opłaty zawartych w art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 ustawy Prawo o ruchu drogowym. Organ wydający rozporządzenie nie jest bowiem umocowany do działania poza granicami upoważnienia, dla realizacji założeń w ustawie przemilczanych. Pomimo to ustalając wysokość opłaty nie ograniczył się do uwzględnienia rzeczywistego znaczenia karty pojazdu dla rejestracji pojazdu oraz kosztów związanych z drukiem i dystrybucją karty, lecz ustalił opłatę uwzględniającą dodatkowo koszty innych zadań administracji publicznej, których ustawodawca w udzielonej Ministrowi delegacji nie przewidział. Trybunał Konstytucyjny wskazał też, iż opłata charakteryzuje się wprawdzie cechami podobnymi do podatku, jednak w przeciwieństwie do podatków jest świadczeniem ekwiwalentnym. W konsekwencji, zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, podwyższenie opłaty za wydanie karty pojazdu do wysokości 500 zł nie pozostawało w związku z kosztami świadczonej usługi i było sprzeczne z art. 217 Konstytucji RP, gdyż ustanowiona w nim opłata stanowi - ze względu na niewspółmierność do rzeczywistych kosztów świadczonej usługi - daninę publiczną o charakterze podatkowym.

Trybunał Konstytucyjny uznał za niezbędne odroczenie terminu utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu do dnia 1 maja 2006 r. celem umożliwienia wprowadzenia do tego czasu - bez pozbawiania powiatów odpłatności za ich czynności - nowej regulacji, zgodnej z postanowieniami Konstytucji.

Odnosząc się w tym miejscu do argumentacji przedstawionej w odpowiedzi na skargę zwrócić uwagę trzeba, że odroczenie utraty mocy obowiązującej przepisu uznanego za niezgodny z Konstytucją RP nie oznacza, iż w okresie dalszego, z woli Trybunału, pozostawania w obrocie prawnym przepis ten objęty jest domniemaniem legalności. Natomiast uznać trzeba jako bezsporne, iż zakwestionowany przepis aktu wykonawczego stanowił od chwili jego wydania przepis niekonstytucyjny, wykraczający poza zakres udzielonej przez ustawodawcę delegacji. Wskazana przez Trybunał data odnosi się jedynie do utraty mocy obowiązującej przepisu, nie zaś do jego oceny jako niekonstytucyjnego. Nie oznacza jednak, że do daty odroczenia jest on zgodny z Konstytucją, a od tej daty staje się on niezgodny. Samo odroczenie orzeczenia ma na celu umożliwienie odpowiedniemu organowi stosowną zmianę tegoż przepisu, tak by był on zgodny z Konstytucją lub innym aktem nadrzędnym (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2007 r., OSNP 2008, z 5-6, poz. 61; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 maja 2009 r., sygn. akt II OSK 290/09, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OSK 1242/08).

Zwrócić trzeba także uwagę na fakt, iż odroczenie wejścia w życie orzeczenia Trybunału, w przypadku, gdy dotyczy normy zawartej w akcie podstawowym, nie stanowi dla sądu administracyjnego przeszkody do odmowy jego stosowania. Dokonując bowiem kontroli legalności aktu administracji opartego na przepisie rozporządzenia, sąd może odmówić jego stosowania oceniając samodzielnie, czy przepis ten pozostaje w zgodzie z przepisami ustawy. W myśl art. 178 Konstytucji sędziowie w zakresie sprawowania swego urzędu są niezawiśli, co oznacza, że podlegają jedynie Konstytucji i ustawom. W relacji zatem do aktów stanowiących przez władzę wykonawczą, związanie sądów tymi aktami nie istnieje. Uprawnienie każdego sądu rozpoznającego sprawę do oceny, czy określone przepisy rozporządzenia są zgodnie z ustawą było i jest przyjmowane zarówno w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego, jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Tym bardziej fakt uznania przez Trybunał Konstytucyjny normy prawnej za niezgodną z Konstytucją musi być dostrzeżone skutecznie przy kontroli aktu administracyjnego wydanego na podstawie tej normy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2008 r., II OSK 1745/07, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OSK 1242/08).

Na problemy, jakie wiążą się z odroczeniem utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu zwraca uwagę także Trybunał Konstytucyjny z 27 października 2004 r., sygn. akt SK 1/04 (publ.OTK z 2004 r. A nr 9, poz. 42) podnosząc między innymi, że obowiązywanie przez określony czas niekonstytucyjnego przepisu stawia wyzwanie i możliwości wyboru przez same sądy takiego środka proceduralnego, który najlepiej pozwoli na osiągnięcie efektu najbliższego nakazowi wykładni i stosowania prawa w zgodzie z Konstytucją (por. powołany wyżej wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 października 2004 r.).

W takich przypadkach należy brać pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnym przepisem, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych takim przepisem, powody, dla których Trybunał odroczył termin utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu, a także okoliczności rozpoznawanej przez sąd sprawy i konsekwencje stosowania lub odmowy zastosowania niekonstytucyjnego przepisu.

Przyjdzie jednocześnie stwierdzić, iż uprawnienie sądów do odmowy zastosowania aktu rangi podustawowej nie pozostaje w kolizji z rolą Trybunału Konstytucyjnego. W przypadku stwierdzenia niezgodności przepisów rozporządzenia z Konstytucją i ustawą różnica polega na tym, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego stwierdzające niezgodność wywołuje ten skutek, że zakwestionowane przepisy tracą moc z chwilą wskazaną przez Trybunał, podczas gdy stwierdzenie takiej niezgodności przez sąd administracyjny jest podstawą do odmowy zastosowania zakwestionowanego przepisu w toku rozpoznawania określonej sprawy, pomimo że formalnie przepis ten pozostaje w systemie prawnym (por. wyrok NSA z 24 lutego 2009 r., I OSK 418/08). Tym samym określenie przez Trybunał innego, niż wynikającego z bazowej reguły walidacyjnej, momentu utraty mocy obowiązującej przepisu wykonawczego sądu administracyjnego nie związuje (por. J. Trzciński, Glosa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 23 października 2007 r., P 10/07, Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego 2008, nr 1; także J. Trzciński, R. Hauser: Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 2008, s. 70 i 85; wyrok NSA z dnia 26 maja 2009 r., II OSK 290/09, LEX nr 505239; wyrok NSA z dnia 21 maja 2009 r., II OSK 179/09, LEX nr 507638, wyrok NSA z dnia 5 maja 2009 r., II OSK 71/09, LEX 507812; wyrok NSA z dnia 6 lutego 2008 r., II OSK 1745/07, LEX nr 357511).

Biorąc zatem pod uwagę zasady demokratycznego państwa, w którym sprawa indywidualnego obywatela powinna zostać rozpatrzona z należytym respektem dla jego uprawnień wynikających z właściwie umocowanych przepisów prawa Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał za priorytetowe rozstzrygnąć sprawę w aspekcie interesu indywidualnego i dokonał opartej na podstawie art. 178 ust. 1 Konstytucji RP samodzielnej oceny konstytucyjności przepisów rozporządzenia Ministra Infrastruktury uznając, iż § 1 ust. 1 rozporządzenia został wydany z przekroczeniem upoważnienia ustawowego.

W ocenie Sądu, upoważnienie zawarte w art. 77 ust. 5 w zw. z ust. 4 pkt 2 ustawy Prawo o ruchu drogowym nie uprawniało Ministra Infrastruktury do określenia w rozporządzeniu wysokości opłaty za kartę pojazdu w wysokości przewyższającej rzeczywiste znaczenie tego dokumentu dla rejestracji pojazdu oraz koszt związany z drukiem i dystrybucją karty. Konsekwencją uznania przez tutejszy Sąd przepisu za niekonstytucyjny w dacie jego zastosowania przez organ administracji publicznej jest stwierdzenie, że poddany kontroli akt podjęty został z naruszeniem prawa. Organ odmówił bowiem skarżącej zwrotu części uiszczonej w 2004r. przy rejestracji pojazdu opłaty pomimo faktu, iż jej pobranie w wysokości 500 zł nastąpiło nieprawnie, na mocy przepisu wykraczającego poza zakres udzielonego Ministrowi Infrastruktury upoważnienia, w wysokości zawyżonej w stosunku do wskazań zawartych w art. 77 ust. 5 ustawy – Prawo o ruchu drogowym.

Wyrażony przez Sąd w niniejszej sprawie pogląd i ocena prawna, co do odmowy zwrotu przez organ części opłaty za wydanie karty pojazdu są konsekwentnie i powszechnie przyjmowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, a skład orzekający nie znalazł podstaw i argumentów, które mogłyby uzasadniać zmianę tego stanowiska (por. m. in. wyroki tut. Sądu z dnia 18 czerwca 2008 r., sygn. akt II SA/Gl 353/08; z dnia 20 listopada 2009 r., sygn. akt SA/Gl 545/09 oraz z dnia 18 czerwca 2010 r., sygn. akt II SA/Gl 108/10; wyroki WSA w Gdańsku z dnia 12 lutego 2009 r., sygn. akt III SA/Gd 450/08 oraz III SA/Gd 455/08; wyrok WSA w Olsztynie z dnia 30 czerwca 2009 r., sygn. akt II SA/Ol 389/09; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt IV SA/Po 330/09; wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 lutego 2010 r., sygn. akt I OSK 589/09, I OSK 591/09, I OSK 1204/09, I OSK 1354/09 i z dnia 22 lutego 2010 r. sygn. akt I OSK 557/09).

Odnosząc się w dalszym ciągu do twierdzeń przedstawionych w odpowiedzi na skargę zwrócić uwagę należy, że obowiązek uiszczenia opłaty w wysokości 500 zł nie został ustalony wobec skarżącej w decyzji administracyjnej. Bezsprzecznie obowiązek uiszczenia opłaty ma charakter obowiązku administracyjnego, który wynika z przepisów prawa, a organ administracji publicznej jest uprawniony do nałożenia tego obowiązku na rejestrujący pojazd podmiot, przy czym nie ma podstawy do rozstrzygania o tym w drodze decyzji administracyjnej.

Wobec powyższego zwrócić przyjdzie uwagę na pogląd zaprezentowany przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 lutego 2009 r., sygn. akt I OSK 418/08 publ. LEX nr 518241. W wyroku tym oceniono skutki stwierdzenia niekonstytucyjność przepisu, będącego podstawą prawną dla czynności lub aktu, a nie decyzji administracyjnej uznając, iż w takiej sytuacji (a więc również w sytuacji pobrania opłaty za wydanie karty pojazdu) trzeba zastosować "inne środki", do których odnosi się art. 190 ust. 4 Konstytucji RP. Tym środkiem jest właśnie możliwość wystąpienia o zwrot nadpłaconej kwoty za kartę pojazdu. Odmienna interpretacja prowadziłaby do sytuacji, w której nastąpiłaby utrata ochrony jednostki zagwarantowanej w ust. 4 art. 190 Konstytucji. Przepis ten rodzi bowiem prawo do kwestionowania rozstrzygnięć ukształtowanych na podstawie niekonstytucyjnego przepisu jeszcze przed orzeczeniem Trybunału stwierdzającego taką niekonstytucyjność. Aprobując tak postawioną tezę stwierdzić należy, że przemawia ona dodatkowo za koniecznością uchylenia kontrolowanego aktu.

Kolejną przesłanką powodującą konieczność uwzględnienia skargi jest sprzeczność powołanego przepisu rozporządzenia z art. 90 Traktatu Ustanawiającego Wspólnotę Europejską (TWE). Postanowienia Traktatu są bezpośrednio stosowane i mają walor nadrzędności nad prawem krajowym państw członkowskich, co znajduje odzwierciedlenie w art. 87 ust. 1, art. 89 ust. 1 pkt 3 i art. 91 Konstytucji RP oraz Traktatu akcesyjnego dotyczącego przystąpienia Polski do Unii Europejskiej. Zgodnie z art. 2 Aktu o warunkach przystąpienia stanowiącego część Traktatu, od dnia przystąpienia do Unii Europejskiej, Polska jest związana postanowieniami Traktatów założycielskich i aktów przyjętych przez instytucje Wspólnot i Europejski Bank Centralny. Art. 90 TWE stanowi zaś, że żadne Państwo Członkowskie nie nakłada bezpośrednio lub pośrednio na produkty innych Państw Członkowskich podatków wewnętrznych jakiegokolwiek rodzaju wyższych od tych, które nakłada bezpośrednio lub pośrednio na podobne produkty krajowe (zasada niedyskryminacji w ramach wspólnego rynku).

Zgodność krajowych regulacji prawnych odnoszących się do opłat za wydanie karty pojazdu z powołanym przepisem TWE stała się przedmiotem postanowienia Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z dnia 10 grudnia 2007 r. w sprawie C-134/07 (Lex nr 353541) wydanego w związku z pytaniem prejudycjalnym Sądu Rejonowego w Jaworznie. W orzeczeniu tym Trybunał orzekł, że sporna opłata jest objęta zakazem z art. 90 akapit pierwszy TWE. Trybunał stwierdził też, że "art. 90 akapit pierwszy TWE należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwia się on opłacie, takiej jak przewidziana w § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu, która to opłata w praktyce jest nakładana w związku z pierwszą rejestracją używanego pojazdu samochodowego przywiezionego z innego państwa członkowskiego, lecz nie jest nakładana w związku z nabyciem w Polsce używanego pojazdu samochodowego, jeśli jest on tam już zarejestrowany". W świetle przytoczonego wywodu nie ulega wątpliwości, że prawidłowość kierunku wykładni art. 90 TWE została przesądzona przez Europejski Trybunał Sprawiedliwości. Mając na względzie powyższe stwierdzić należy, że skoro sprzeczność polskiej regulacji z normą prawa wspólnotowego nie budziła wątpliwości Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, to Sąd orzekający w niniejszym składzie był w pełni uprawniony do odmowy zastosowania tego przepisu ( por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 25 lutego 2011r. sygn. akt II SA/Gl 1306/10 publ. w internetowej bazie orzeczeń).

Zdaniem składu orzekającego, skoro stanowisko organu administracji, co do odmowy zwrotu opłaty, ma postać aktu z zakresu administracji, uwzględnienie skargi winno nastąpić w formie uchylenia tego aktu ( art. 146 § 1 p.p.s.a.).Odnosząc się zaś do żądania uznania uprawnienia wyjaśnić przyjdzie, że w świetle regulacji zawartej w przepisie § 2 art. 146 p.p.s.a. zawarcie w wyroku takiego orzeczenia jest fakultatywne, a Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał za stosowne, by Starosta W. przy ponownym rozpoznaniu sprawy ustalił wysokość kwoty należnej skarżącej tytułem zwrotu nieprawnie uiszczonej części opłaty za wydanie karty pojazdu kierując się przy tym kryterium wynikającymi z art. 77 ust. 5 ustawy – Prawo o ruchu drogowym. Należy mieć przy tym na uwadze, że na podstawie rozporządzenia Ministra Transportu i Budownictwa z dnia 28 marca 2006 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz.U. z 2006r. Nr 59 poz.421) wysokość tej opłaty określono na kwotę 75 zł. Aczkolwiek wysokość tej nowej opłaty nie sposób wprost przenieść na grunt niniejszej sprawy, to jednak należy się kierować tymi samymi kryteriami.

Nie jest przy tym wykluczone dochodzenie roszczenia o zapłatę przed sądem powszechnym, o ile organ administracji nie dokona zwrotu nadpłaty (vide: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2007 r., sygn. akt III CZP 35/37).

O kosztach postępowania, obejmujących wpis sądowy w kwocie 100 zł, rozstrzygnięto na wniosek skarżącej, zgodnie z art. 200, art. 202, art. 205 § 1 i art. 209 cyt. ustawy.