Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1274/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-10-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Rada Notarialna
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 141 § 4, art. 174 pkt 1 i 2, art. 183 § 1-2, art. 185 § 1, art. 203 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 40 § 1 pkt 9, art. 72 § 1 i 2, art. 74 § 3
journal: Dz.U. 2008 nr 189 poz 1158
law: Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie - tekst jednolity
article: art. 217 § 2, art. 219
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: § 2 pkt 3, § 11, § 12, § 13
journal: Dz.U. 2005 nr 258 poz 2169
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r.  w sprawie organizacji aplikacji notarialnej.
article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia del. WSA Zbigniew Czarnik (spr.) Protokolant Tomasz Haintze po rozpoznaniu w dniu 16 października 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Krajowej Rady Notarialnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 11 marca 2013 r. sygn. akt VI SA/Wa 2249/12 w sprawie ze skargi D. B. na uchwałę Krajowej Rady Notarialnej z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W.; 2. zasądza od D. B. na rzecz Krajowej Rady Notarialnej 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. (dalej: WSA w W. lub Sąd I instancji) wyrokiem z dnia 11 marca 2013 r. o sygn. akt VI SA/Wa 2249/12, po rozpoznaniu sprawy ze skargi D. B. na uchwałę Krajowej Rady Notarialnej (dalej jako KRN) z dnia [...] sierpnia 2012 r., Nr [...] odmawiającą wydania zaświadczenia o dobyciu aplikacji notarialnej, uchylił zaskarżoną uchwałę i uchwałę organu I instancji, orzekł o niewykonywaniu uchylonych uchwał oraz zasądził od organu na rzecz skarżącej koszty sądowe.

I

Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd I instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia.

Wskazaną uchwałą z dnia [...] sierpnia 2012 r. KRN na podstawie art. 72 § 2 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie (Dz. U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 ze zm.), dalej: p.n. oraz art. 219 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), dalej: k.p.a. utrzymała w mocy uchwałę Rady Izby Notarialnej w W. z dnia [...] lipca 2012 r., odmawiającą D. B. wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej. Z uzasadnienia uchwały KRN wynika, że aplikantka nie mogła uzyskać żądanego zaświadczenia, bo nie złożyła kolokwium z wynikiem pozytywnym, przez co nie wykonała obowiązku objętego programem aplikacji. KRN uznała, że ukończenie aplikacji notarialnej jest uzależnione od złożenia przez aplikanta dwóch kolokwiów. Wynika to jednoznacznie z przepisów p.n., rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie organizacji aplikacji notarialnej (Dz. U. Nr 258, poz. 2169 ze zm.), dalej: rozporządzenie oraz uchwały KRN nr VII/48/2009 r. z dnia 18 września 2009 r. w sprawie programu aplikacji notarialnej.

Uwzględniając skargę WSA w W. stwierdził, że KRN uchwałą z dnia 18 września 2009 r., wydaną na podstawie art. 40 § 1 pkt 9 p.n., wprowadziła do programu aplikacji notarialnej obowiązek złożenia dwóch kolokwiów (§ 6 ust. 1 uchwały). Z tego obowiązku wyprowadziła skutek w postaci odmowy wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej w przypadku złożenia przez aplikanta kolokwium z wynikiem negatywnym. Uzasadniając stanowisko w kwestii konieczności zdania przez aplikanta dwóch kolokwiów jako przesłanki wydania zaświadczenia, a w konsekwencji dopuszczenia do egzaminu notarialnego, KRN powołała się na treść art. 72 § 1 p.n., a w szczególności na sformułowanie "zaznajomienia się aplikanta notarialnego z całokształtem pracy notariusza". W ocenie Sądu wprowadzając ten warunek KRN przekroczyła swoje kompetencje, ponieważ nie wynika on z przepisów ustawy Prawo o notariacie, ani z rozporządzenia. Jedynym skutkiem uzyskania przez aplikanta negatywnego wyniku z kolokwium jest obowiązek jego powtórzenia, a nie odmowa wydania zaświadczenia wskazanego w art. 72 § 2 p.n.

Sąd wyjaśnił, że odbycie aplikacji notarialnej to odbycie szkoleń u notariusza i we właściwych sądach, polegających na zapoznaniu się z całokształtem pracy notariusza i z czynnościami sądów, w okresach podanych w rozporządzeniu oraz w czasie trwania aplikacji określonym art. 72 § 1 p.n. Z pojęcia "odbycie aplikacji notarialnej" samorząd notariuszy wyprowadził nieuprawniony wniosek, że należy w nim umieścić także sprawdziany wiedzy aplikanta i uzależnić wydanie zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej od wyniku tych sprawdzianów, mimo że nie wynika to z przepisów prawa.

Zdaniem Sądu błędna była argumentacja KRN, że skoro § 13 rozporządzenia daje możliwość samorządowi notarialnemu przeprowadzania kolokwiów, to kolokwia te służą do sprawdzenia wiedzy aplikanta, a jeżeli aplikant nie wykazał się pożądaną wiedzą, nie można mu wydać zaświadczenia o odbyciu aplikacji, stanowiącego warunek dopuszczenia do egzaminu notarialnego. Taka argumentacja, oparta o kryterium słuszności, nie znajduje potwierdzenia w obowiązującym stanie prawnym.

II

Skargą kasacyjną KRN domagała się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. Wnosząca skargę kasacyjną zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie:

I. prawa materialnego przez błędną wykładnię:

1) art. 72 § 1 p.n. poprzez faktyczne zaprzeczenie, że aplikacja notarialna polega na zaznajomieniu się aplikanta z całokształtem pracy notariusza;

2) art. 72 § 2 p.n. poprzez uznanie, że należy wydać zaświadczenie o odbyciu aplikacji notarialnej aplikantowi, który nie zaznajomił się z całokształtem pracy notariusza i w konsekwencji nie odbył aplikacji notarialnej;

II. przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy:

1) art. 141 § 4 zd. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. poprzez brak zawarcia w uzasadnieniu wyroku wskazań dla Rady Izby Notarialnej w W. co do dalszego postępowania w sprawie;

2) art. 141 § 4 zd. 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. poprzez brak należytego wskazania powodów uchylenia zaskarżonego stanowiska KRN oraz uchwały Rady Izby Notarialnej w W.

Uzasadniając zarzuty kasacyjnie KRN wskazała, że na mocy art. 40 § 1 pkt 9 p.n. posiada ustawową kompetencję do ustalenia programu aplikacji notarialnej i sprawowania nadzoru nad szkoleniem aplikantów. Uchwałą nr VII/48/2009 z dnia 18 września 2009 r. przyjęła program aplikacji notarialnej. Zamieściła w nim obowiązek przeprowadzania przez rady właściwych izb notarialnych kolokwiów, sprawdzających wiedzę aplikantów. Uznanie kolokwiów za środek weryfikacji spełnienia przesłanki zaznajomienia się aplikanta notarialnego z całokształtem pracy notariusza wynika zatem nie tylko z art. 72 § 1 p.n., lecz także z kompetencji KRN.

Wnosząca skargę kasacyjną podkreśliła, że rada właściwej izby notarialnej, biorąc pod uwagę wyniki kolokwiów i sprawdzianów przy wydawaniu zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej nie zmierza do zastąpienia w ten sposób egzaminu notarialnego, tylko do weryfikacji spełnienia przez aplikanta notarialnego przesłanek odbycia aplikacji, o których mowa w art. 72 § 1 p.n. Interpretacja tego przepisu przez WSA w W., zawarta w zaskarżonym wyroku, prowadziłaby do niemożliwości zweryfikowania tych przesłanek, a więc Sąd I instancji naruszył art. 72 § 1 p.n. przez błędną wykładnię.

W ocenie skarżącej kasacyjnie KRN, argumentacja Sądu I instancji skupia się na twierdzeniu, że złożenie przez aplikanta notarialnego kolokwiów nie jest ustawową przesłanką do stwierdzenia odbycia aplikacji notarialnej. Jednak KRN nie traktuje złożenia kolokwiów jako osobnej przesłanki odbycia aplikacji notarialnej. Traktuje je jako środek dowodowy, służący do ustalenia czy aplikant notarialny zaznajomił się z całokształtem pracy notariusza oraz czynnościami sądów. Prowadzi to do wniosku, że wywód prawny Sądu rozmija się z istotą problemu, przez co uzasadnienie wyroku narusza treść art. 141 § 4 p.p.s.a. Uzasadnienie wyroku narusza ten przepis również dlatego, że nie zawiera wskazań co do dalszego postępowania, bo Sąd nie podaje jakie fakty mają świadczyć o spełnieniu przez aplikanta przesłanek odbycia aplikacji.

KRN stanęła na stanowisku, że zaświadczenie o odbyciu aplikacji notarialnej, niezbędne do przystąpienia do egzaminu notarialnego, aplikant notarialny może otrzymać wyłącznie wówczas, gdy zaznajomił się z całokształtem pracy notariusza oraz czynnościami sądów, a te obowiązki zostały zweryfikowane poprzez złożenie kolokwiów.

D. B. skorzystała z prawa do wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną i wniosła o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.

III

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA lub Sąd II instancji) rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach w niej określonych, biorąc z urzędu pod uwagę przyczyny nieważności postępowania sądowoadministracyjnego wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły okoliczności skutkujące nieważnością postępowania sądowego, zatem spełnione zostały warunki do rozpoznania skargi kasacyjnej.

Zgodnie z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego, które może polegać na błędnej jego wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu, albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarga kasacyjna KRN została oparta na obu podstawach kasacyjnych wskazanych w art. 174 p.p.s.a. W takiej sytuacji NSA jest zobowiązany w pierwszej kolejności odnieść się do naruszeń prawa procesowego, gdyż ich wykluczenie pozwala Sądowi II instancji dokonać oceny poprawności wyroku Sądu I instancji w zakresie sposobu stosowania przepisów materialnych.

W ocenie NSA skarga kasacyjna KRN ma usprawiedliwione podstawy, z tego też względu zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie podniesione w niej zarzuty są prawnie uzasadnione. Zdaniem Sądu II instancji nie ma oparcia w przepisach prawa zarzut naruszenia przepisów postępowania. Strona skarżąca kasacyjnie wskazuje w nim naruszenie przez Sąd I instancji treści art. 141 § 4 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Naruszenie tych przepisów miało polegać na braku wskazania powodów, które legły u podstaw uwzględnienia skargi oraz niewskazaniu wytycznych dla KRN co do dalszego postępowania. Tak postawiony zarzut nie spełnia prawem przewidzianych wymagań. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że skarga kasacyjna jako środek prawny wyznaczający granice kontroli kasacyjnej musi być sformułowana precyzyjnie, ilekroć chodzi o zarzut i jego uzasadnienie. Sąd II instancji nie może domniemywać ani zakresu i rodzaju zarzutu, jak również argumentacji wspierającej jego trafność, gdyż takie działanie sądu odwoławczego byłoby wyjściem poza granice kognicji wyznaczonej przepisami prawa. Zatem kwestionowanie poprawności stosowania art. 141 § 4 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wymagało wyraźnego określenia, który z przepisów art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. został naruszony. Brak tego wskazania jest brakiem skargi kasacyjnej, który nie może prowadzić do jej uwzględnienia.

W ocenie NSA nietrafny jest również zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. polegający na niewskazaniu wytycznych dla KRN. Wprawdzie uzasadnienie wyroku nie konkluduje stanowiska WSA w W., ale z jego treści jednoznacznie wynika dalszy tryb działania organu. Inną rzeczą jest, że KRN wyraża odmienną ocenę, co do koniecznych działań w ponownym postępowaniu, ale odmienność oceny nie może być utożsamiana z brakiem określonym w art. 141 § 4 p.p.s.a. Ten przepis, jeżeli ma być samodzielną podstawą do uwzględnienia skargi kasacyjnej, to może być odnoszony do uzasadnienia wyroku tylko w sytuacji, gdy z jego treści nie da się ustalić podstaw i argumentacji przemawiającej na rzecz przyjętego rozstrzygnięcia. W rozpoznawanej sprawie taka wadliwość nie ma miejsca, zatem ten zarzut również musi być uznany za nieskuteczny.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia prawa materialnego NSA stwierdza, że mają one usprawiedliwienie prawne. Uwzględnienie ich musi skutkować przyjęciem zasadności skargi kasacyjnej, co w konsekwencji prowadzi do uchylenia wyroku nią objętego. W zakresie zarzutów naruszenia prawa materialnego NSA podziela pogląd wyrażony we wcześniejszym, własnym orzecznictwie, zwłaszcza w wyroku z dnia 4 listopada 2013 r. o sygn. akt II GSK 990/13 (publik. LEX nr 1415154).

Aplikacja notarialna jest rodzajem kształcenia zawodowego, nie tylko przyuczeniem do wykonywania czynności notariusza. Obowiązki aplikanta notarialnego nie sprowadzają się wyłącznie do uczestniczenia w szkoleniach. W § 2 pkt 3 rozporządzenia MS z dnia 22 grudnia 2005 r. nałożono na aplikanta obowiązek stałego podnoszenia poziomu jego wiedzy zawodowej. Jeszcze wyraźniej ten aspekt aplikacji notarialnej podkreśla obecnie obowiązujący art. 72c p.n., stanowiąc, że do obowiązków aplikanta należy:

1) sumienne wykonywanie powierzonych obowiązków, w tym poleceń przełożonego lub patrona;

2) uczestniczenie w przewidzianych programem aplikacji zajęciach seminaryjnych oraz w praktykach;

3) samodzielne pogłębianie wiedzy prawniczej i praktycznych umiejętności niezbędnych do zajmowania stanowiska notariusza.

Formą ogólnego, prawniczego przygotowania aplikanta notarialnego są zajęcia seminaryjne, organizowane w sposób określony w § 11 rozporządzenia MS z dnia 22 grudnia 2005 r., obejmujące program nauczania przewidziany w § 12 tego aktu. Stałe pogłębianie czy podnoszenie wiedzy prawniczej, objętej programem zajęć seminaryjnych jest niewątpliwie elementem kształcenia aplikanta w toku aplikacji i ten obowiązek ma taką wagę i znaczenie, jak pozostałe obowiązki związane z odbywaniem aplikacji. Stanowisko takie znajduje potwierdzenie w treści art. 74 § 3 ustawy określającej cel egzaminu notarialnego. Aplikant przystępując do egzaminu notarialnego, po odbyciu aplikacji notarialnej powinien wykazać się przygotowaniem prawniczym, które zdobywa podczas odbywania aplikacji.

NSA stwierdza, że o odbyciu aplikacji notarialnej można mówić dopiero w razie wypełnienia przez aplikanta wszystkich obowiązków wynikających z programu szkolenia, w tym wypełnienia obowiązku kształcenia ogólnego (w ramach zajęć seminaryjnych), potwierdzonego w sposób przewidziany w programie aplikacji. Tym samym NSA nie podziela stanowiska Sądu I instancji, według którego odbycie aplikacji to nic innego, jak spełnienie wymagań określonych w art. 72 § 1 p.n., a więc zamknięcie aplikacji w ustalonym ustawą okresie i zaznajomienie się w ramach szkolenia z czynnościami notariusza i z czynnościami wskazanych sądów.

Obowiązujący w czasie podejmowania przez KRN uchwały o odmowie wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji przepis § 13 rozporządzenia MS z dnia 22 grudnia 2005 r. stanowił, że rada izby notarialnej może dla sprawdzenia stopnia opanowania przez aplikantów notarialnych dziedzin prawa, z których prowadzone jest szkolenie, przeprowadzać kolokwia i sprawdziany. Dopuszczał więc możliwość weryfikowania postępów aplikantów w zakresie wypełniania obowiązku określonego w § 2 pkt 3 tego aktu. Przyznane organom samorządu notarialnego kompetencje do sprawdzania wiedzy aplikantów mają umocowanie ustawowe. Według art. 40 § 1 pkt 9 p.n. do zakresu działania Krajowej Rady Notarialnej należy m.in. ustalanie programu aplikacji notarialnej oraz nadzór nad szkoleniem aplikantów.

Wpływ korporacji notarialnej na przebieg aplikacji, a tym samym na wypełnianie przez aplikantów obowiązków związanych ze zdobywaniem wiedzy i umiejętności niezbędnych do wykonywania tego zawodu, należy również rozpatrywać w kontekście wynikającego z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP obowiązku sprawowania przez korporację osób wykonujących zawód zaufania publicznego pieczy nad wykonywaniem tego zawodu. Na ten temat wypowiadał się wielokrotnie Trybunał Konstytucyjny. Podkreślał w swych orzeczeniach m.in., że sprawowanie pieczy nad wykonywaniem zawodu zaufania publicznego zakłada pewien udział samorządu zawodowego w procesie przygotowania i naboru do zawodu (wyrok TK z dnia 19 kwietnia 2006 r. o sygn. akt K 6/06, publik. OTK-A z 2006 r. nr 4, poz. 45).

Interpretacja art. 72 § 1 i 2 p.n. powinna uwzględniać przytoczone wyżej wytyczne, powinna mieć zatem na uwadze zapewnienie samorządowi notarialnemu wpływu na przebieg szkolenia aplikantów. Trudno taki wpływ zapewnić, jeżeli rola samorządu ograniczałaby się tylko do ustalenia programu aplikacji bez możliwości sprawdzenia, czy aplikant ten program zrealizował, a więc czy rzeczywiście nabył umiejętności i wiedzę niezbędną do właściwego wykonywania zawodu notariusza.

Sąd I instancji nie kwestionuje dopuszczalności przeprowadzenia przez organy korporacji notarialnej, w toku aplikacji, kolokwiów i sprawdzianów wiedzy aplikantów z zakresu dziedzin prawa objętych szkoleniem. Popada tym samym w sprzeczność, ponieważ zaakceptowanie dopuszczalności sprawdzania, w drodze kolokwium, wiedzy aplikanta nie koresponduje z tezą, że odbycie aplikacji polega jedynie na uczestniczeniu w szkoleniach objętych programem aplikacji. Starając się uniknąć sprzeczności Sąd stwierdza, że żaden przepis prawa nie daje podstawy do odmowy wydania zaświadczenia o dobyciu aplikacji w razie niezaliczenia takiego kolokwium (kolokwiów). Zdaniem Sądu, negatywny wynik kolokwium rodzi jedynie określony w § 6 ust. 16 uchwały KRN z dnia 18 września 2009 r., Nr VII/48/2009 w sprawie programu aplikacji notarialnej obowiązek powtórzenia kolokwium. Niestety Sąd nie poświęcił chwili uwagi wyjaśnieniu, czemu zatem służą te kolokwia i jaki ma sens zobowiązanie aplikanta do powtarzania kolokwium w sytuacji, gdy negatywny wynik kolokwium nie ma żadnego znaczenia. Nie jest żadną przeszkodą dla ukończenia aplikacji, bo pomimo takiego wyniku aplikantowi należy wydać zaświadczenie o dobyciu aplikacji.

Zdaniem NSA aplikant odbył aplikację notarialną, jeżeli nabył wiedzę i umiejętności niezbędne dla wykonywania zawodu notariusza. Zaświadczenie o odbyciu aplikacji notarialnej służy urzędowemu potwierdzeniu tego faktu rozumianego w sposób wyżej przedstawiony. Zaświadczenie ze swej istoty jest urzędowym potwierdzeniem określonych faktów lub stanu prawnego (art. 217 § 2 k.p.a.). Jeżeli więc określone fakty nie zaistniały, nie ma podstaw do wydania zaświadczenia potwierdzającego te fakty. Można zatem przyjąć, że żądanie wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej, której aplikant w istocie nie odbył, ponieważ nie wypełnił wszystkich obowiązków z aplikacją związanych, nie może być uwzględnione. Prawną podstawą odmowy wydania takiego zaświadczenia będzie zarówno art. 72 § 1 i 2 p.n., jak i mające w tym przypadku zastosowanie przepisy art. 217 § 2 i art. 219 k.p.a. To nie względy słusznościowe, ale przepisy ustaw stoją za odmową wydania zaświadczenia o dobyciu aplikacji notarialnej aplikantowi, który nie uzyskał zaliczenia kolokwium przewidzianego w programie szkolenia.

Przedstawione wywody znajdują wsparcie w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 8 maja 2013 r. o sygn. akt III ZS 5/13 (publik. LEX nr 1318425), którym SN utrzymał w mocy zaskarżoną przez Ministra Sprawiedliwości uchwałę Krajowej Rady Notarialnej Nr VIII/196/2012 w sprawie programu aplikacji notarialnej, wydaną na podstawie art. 40 § 1 pkt 9 p.n., która przewiduje możliwość przeprowadzania sprawdzianów wiedzy aplikanta (§ 6) i kolokwiów na zasadach przez Radę ustalonych (§ 7). Według SN w konsekwencji uzasadniona jest odmowa wydania zaświadczenia, jeżeli te warunki (obowiązki) nie zostaną spełnione. Sąd Najwyższy zaakceptował również dopuszczalność przeprowadzania w toku aplikacji kolokwiów i sprawdzianów wiedzy aplikantów, podkreślając że jest to obiektywny sposób weryfikacji "stałego podnoszenia poziomu wiedzy zawodowej", czyli wypełniania przez aplikantów obowiązku określonego w § 2 pkt 3 rozporządzenia MS z dnia 22 grudnia 2005 r.

Uchwała KRN Nr VIII/196/2012 zastąpiła uchwałę Nr VII/48/2009 z dnia 18 września 2009 r. w sprawie programu aplikacji notarialnej, obowiązującą w chwili podjęcia uchwały o odmowie wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej w rozpatrywanej sprawie. Postanowienia nowej uchwały stanowią w dużej mierze powtórzenie postanowień uchwały z 2009 r., w szczególności dotyczy to § 1 ust. 2. Dlatego wypowiedzi Sądu Najwyższego na temat legalności postanowień uchwały Nr VIII/196/2012 można odnieść do postanowień uchwały Nr VII/48/2009.

Zaprezentowane przez NSA stanowisko, że odbycie aplikacji notarialnej nie polega wyłącznie na zaznajomieniu się z programem szkolenia przez samo uczestniczenie w zajęciach szkoleniowych, lecz oznacza obowiązek przyswojenia sobie określonej wiedzy i umiejętności tym programem objętych, jest zgodne z ustawowo przypisaną aplikacji notarialnej funkcją podstawowego sposobu przygotowania do wykonywania tego zawodu. NSA nie podziela poglądu, że ostatecznym kryterium przydatności do zawodu notariusza jest egzamin notarialny. Nie można bowiem mylić dwóch rzeczy: przygotowania do zawodu i sprawdzenia tego przygotowania. Tak więc, jak nie można zastąpić egzaminu notarialnego samą aplikacją notarialną, nie można aplikacji zastąpić egzaminem notarialnym. Ustawodawca wprowadzając dla kandydata na notariusza obowiązek odbycia aplikacji notarialnej i przewidując jedynie na zasadzie wyjątków odstępstwa od tego sposobu uzyskania kwalifikacji zawodowych, podkreśla, że zarówno ważny jest stan przygotowania prawniczego do wykonywania zawodu notariusza w chwili przystąpienia do egzaminu notarialnego, jak i sposób dochodzenia do tej wiedzy.

W świetle powyższego należy uznać trafność stanowiska KRN, która w skardze kasacyjnej zarzuca Sądowi I instancji błędną wykładnię art. 72 § 1 i 2 p.n. Przede wszystkim uzasadnione jest stanowisko KRN, że aplikacja to nie tylko samo uczestniczenie w szkoleniu przez okres trwania aplikacji, ale również proces szkolenia, który ma przynieść określony efekt w postaci zaznajomienia się aplikanta z całokształtem pracy notariusza oraz czynnościami określonych sądów. Konieczność ustalenia, że ten efekt został osiągnięty, wymaga weryfikacji wiedzy i umiejętności aplikanta. Rada słusznie zauważa, że ustawową podstawę do takiej weryfikacji daje art. 40 § 1 pkt 9 p.n. Kolokwia i sprawdziany służące weryfikacji postępów w szkoleniu nie stanowią więc osobnej, nie przewidzianej w ustawie przesłanki odbycia aplikacji notarialnej lecz są jedynie środkiem dowodowym, umożliwiającym stwierdzenie, że aplikant zaznajomił się z całokształtem pracy notariusza i z czynnościami sądów.

Dodatkowo wskazać należy, że postępowanie zaświadczeniowe rządzi się własnymi regułami. Jego istotą jest stwierdzenie określonych faktów lub stanu prawnego, zatem wydanie zaświadczenia może mieć miejsce tylko wówczas, gdy stan prawny lub fakty mogą być urzędowo potwierdzone przez organ zobowiązany do wydania zaświadczenia. Podkreślić należy, że w tym postępowaniu nie rozstrzyga się o prawach i faktach, ale tylko się je potwierdza. W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania przez Sąd II instancji niewątpliwe jest to, że w chwili odmowy wydania zaświadczenia obowiązywały przepisy p.n., rozporządzenia MS z dnia 22 grudnia 2005 r. i uchwała KRN. Z tych aktów w sposób jednoznaczny wynikało, że aplikant ma zaliczyć przewidziane prawem kolokwia. Niespełnienie tego warunku nie dawało podstaw do wydania zaświadczenia. Inną rzeczą jest to, na ile obowiązujące w sprawie przepisy były zgodne wewnętrznie i pozostawały w zgodzie z Konstytucją RP. Tych kwestii nie rozstrzyga się w postępowaniu zaświadczeniowym, które ma realizować zupełne inne cele, niż kontrolę legalności podstaw prawnych wydania zaświadczenia.

Mając to wszystko na uwadze NSA uznał skargę kasacyjną za uzasadnioną i na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono stosownie do treści art. 203 pkt 2 p.p.s.a.