Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 828/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28 , 156 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit a
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Apostolidis (spr.) Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka- Płaczkowska WSA Jolanta Dargas Protokolant starszy referent Justyna Kobylarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2017 r. sprawy ze skargi M. S., A. D. i B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2004 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] marca 2015 r., nr [...] , utrzymało w mocy własną decyzję z dnia [...] grudnia 2004 r., nr [...] , o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego Przewodniczącego Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] maja 1951 r., l.dz. [...] , odmawiającego przyznania dotychczasowym właścicielom - I.F., A. F., H. F. i M. D. prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości ozn. hip,[...] z jednoczesnym stwierdzeniem, że wszystkie budynki znajdujące się na tym gruncie przeszły na własność Skarbu Państwa - w odniesieniu do gruntu stanowiącego mienie komunalne - działki o nr. ewid. [...] i [...] w obrębie [...] .

Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.

Nieruchomość położona w [...] przy ul. [...], oznaczona numerem hip. [...], znajduje się na terenie objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...] ([...], dalej jako dekret). Z dniem 21 listopada 1945r., to jest z dniem wejścia w życie ww. dekretu, grunty nieruchomości [...], w tym grunt przedmiotowej nieruchomości, na podstawie art. 1 dekretu, przeszły na własność Gminy [...] , a w dniu 13 kwietnia 1950r. tj. z chwilą likwidacji gmin, na własność Skarbu Państwa. Aktualnie nieruchomość ta znajduje się w obrębie [...] i w jej skład wchodzą: działka ewidencyjna nr [...], uregulowana w księdze wieczystej nr [...], stanowiąca własność [...]; działka ewidencyjna nr [...] (część) - własność [...]; działka ewidencyjna nr [...] - uregulowana w księdze wieczystej nr [...], stanowiąca własność [...], z wyłączeniem [...] sprzedanych lokali (uregulowanych w księdze wieczystej [...] z którymi związane są ułamkowe części prawa użytkowania wieczystego gruntu.

Działka ewidencyjna nr [...] i nr [...] zostały skomunalizowane decyzjami Wojewody [...]: nr [...] z dnia [...] marca 1993r. stwierdzającą nabycie z mocy prawa przez dzielnicę Gminę [...] własności nieruchomości, którą stanowiła działka ewidencyjna nr [...] w obrębie [...] oraz decyzją nr [...] z dnia [...] marca 1992r. stwierdzającą nabycie z mocy prawa przez dzielnicę Gminę [...] własności nieruchomości, którą stanowiła działka ewidencyjna nr [...] w obrębie [...].

Objęcie przedmiotowego gruntu w posiadanie przez gminę [...] nastąpiło w dniu [...] kwietnia 1948r., tj. z dniem ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Nr [...] Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego [...] , a zatem termin do złożenia wniosku w trybie art. 7 dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszar [...] upływał w dniu [...] października 1948r.

Organ wskazał, że zgodnie z § 1 rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia [...] stycznia 1948 r. w sprawie obejmowania w posiadanie gruntów przez gminę [...] ([...]). obejmowanie w posiadanie przez gminę [...] gruntów na obszarze tej gminy, nie objętych dotychczas w posiadanie na podstawie rozporządzenia z dnia [...] kwietnia 1946 r. następuje w drodze ogłoszeń Zarządu Miejskiego [...], podanych do publicznej wiadomości przez zamieszczenie w organie urzędowym Zarządu Miejskiego i w jednym z poczytnych pism codziennych, wydawanych w [...] oraz przez rozplakatowanie. Stosownie do § 3 tego rozporządzenia grunty uważano za objęte w posiadanie z dniem wydania numeru organu urzędowego Zarządu Miejskiego, w którym zamieszczono ogłoszenie. Tak więc skutek prawny, polegający na tym, że grunty na określonym obszarze [...] zostały objęte w posiadanie przez gminę w rozumieniu art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r., następował z dniem wydania numeru powołanego organu urzędowego.

Organ wskazał, że zgodnie z zaświadczeniem Sądu Grodzkiego w [...] Oddział Ksiąg Wieczystych z dnia [...] marca 1949r., Nr [...] , wydanym na podstawie stanu wykazu hipotecznego nieruchomości Nr hip. [...]" w [...] na dzień [...] marca 1949r., stosownie do działów I i II wykazu hipotecznego tytuł własności uregulowany jest jawnym wpisem na imię I.F. co do połowy, A.F. w ¼ części, M. z F. w części, oraz I. i H.małżonków F. w częściach równych - do drugiej połowy, na podstawie wniosku tej księgi z dnia [...] marca 1943r. [...], na mocy aktu z dnia [...] stycznia 1938r. za [...] w powiązaniu z poprzednimi wpisami.

Z akt sprawy wynika, że dawni właściciele hipoteczni nieruchomości nie złożyli wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do przedmiotowej nieruchomości w terminie 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę, jednak wystąpili w tym terminie z wnioskiem o zezwolenie na odbudowę budynku znajdującego się na gruncie. W wyniku uwzględnienia wniosku orzeczeniem z dnia [...] maja 1948r. ustalono termin odbudowy zniszczonego w [...]% budynku do [...] lipca 1949r. Decyzją nr [...] z dnia [...] maja 1948r. budynek wyłączono spod przepisów dekretu z dnia 21 grudnia 1945r. o publicznej gospodarce lokalami i kontroli najmu (Dz.U. Nr 4, poz. 27 z 1946r.).

Pismem z dnia 11 lipca 1949r. I. F., H.F. i M. D. zwrócili się do Prezydenta [...] o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do terenu nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] Nr hip. [...]. Do wniosku załączony został wniosek do Zarządu Miejskiego w [...] o przyznanie za czynszem symbolicznym prawa własności czasowej do przedmiotowej nieruchomości na podstawie art. 7 dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...] .

Prezydent [...] orzeczeniem administracyjnym z dnia [...] października 1949r., nr [...] , odmówił I. F., H.F., A. F. i M.D. przywrócenia terminu do złożenia wniosku o prawo własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...] hip.[...] .

Orzeczeniem administracyjnym Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] maja1951r., [...], orzeczono o odmowie przyznania dotychczasowym właścicielom - I. F., A. F., H. F. i M.D. prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości ozn.hip.[...], stwierdzając jednocześnie, że wszystkie budynki znajdujące się na tym gruncie przeszły na własność Skarbu Państwa.

Wnioskiem z dnia 20 lipca 2002r. pełnomocnik następców prawnych dawnych właścicieli hipotecznych nieruchomości wystąpiła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego Przewodniczącego Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] maja1951r., [...], o odmowie przyznania dotychczasowym właścicielom - I.F., A.F., H. F.i M. D. prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości ozn.hip,[...] jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że wprawdzie w terminie wynikającym z art. 7 dekretu [...] dawni właściciele nieruchomości nie złożyli wniosku o przyznanie prawa własności czasowej (złożyli go w dniu [...] lipca 1949r.) jednak w terminie tym złożyli wniosek o zezwolenie na odbudowę budynku położonego na nieruchomości. Wniosek dawnych właścicieli został uwzględniony i orzeczeniem z dnia [...] maja 1949r. ustalono, że odbudowa zniszczonego w [...]% budynku ma być ukończona do dnia [...] lipca 1949r. Wobec zezwolenia na odbudowę decyzją z dnia [...] maja 1948r. nr [...] , budynek został wyłączony spod przepisów dekretu o publicznej gospodarce lokalami i kontroli najmu. We wniosku podniesiono także, że jedyną przesłanką pozwalającą na zgodną z prawem odmowę przyznania prawa własności czasowej była niemożność pogodzenia korzystania z gruntu przez dotychczasowego właściciela z przeznaczeniem tego gruntu według planu zabudowy. W przypadku gruntu przedmiotowej nieruchomości przesłanka ta nie zaistniała. W żadnej decyzji orzekające organy administracji nie powołały się na ustalenia planu zabudowy. Nigdy nie obowiązywał dla tego terenu plan zabudowy, który przewidywałby inne jego przeznaczenie niż zabudowa istniejącymi, w przeważającej części odbudowanymi ze zniszczeń wojennych budynkami. Wobec tego odmowa przyznania prawa własności czasowej rażąco naruszyła prawo.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2004r.. nr [...], orzekło o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego z dnia [...] maja1951r., nr [...], w odniesieniu do gruntu stanowiącego mienie komunalne - działki o nr ewidencyjnym [...] i [...]. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że wniosek o zezwolenie na odbudowę budynku, który znajdował się na gruncie, nie jest równoznaczny z wnioskiem o przyznanie prawa własności czasowej do tego gruntu, ponieważ dekret [...]zawierał regulacje prawne "odrywające" naniesienia budowlane od gruntu, na którym się znajdowały. SKO podniosło, że przyznanie prawa do odbudowy zniszczonego wskutek działań wojennych budynku nie było jednoznaczne z uznaniem praw wnioskodawcy do gruntu. Natomiast złożenie wniosku o przyznanie prawa własności czasowej po terminie określonym w art. 7 dekretu [...] stanowi okoliczność wystarczającą do orzeczenia o odmowie przyznania prawa własności czasowej. Rozpatrując wniosek dawnych właścicieli hipotecznych nieruchomości organ nie miał więc obowiązku badania, czy korzystanie z przedmiotowego gruntu przez dotychczasowego właściciela da się pogodzić z jego przeznaczeniem w planie zabudowania.

Wnioskiem z dnia 19 stycznia 2005r. T. S., I. F. i A.D. zwrócili się o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją SKO z dnia [...] grudnia 2004r. Podtrzymali zarzut, zgodnie z którym nie ma przeszkód do uznania, że wniosek złożony w terminie przez dawnych właścicieli hipotecznych nieruchomości o zezwolenie na odbudowę praktycznie nieistniejącego budynku za równoznaczny ze złożeniem wniosku o przyznanie prawa własności czasowej. Wniosek został uzupełniony pismem z dnia 6 września 2013r. w którym pełnomocnik wnioskodawców wskazała, że orzeczenie administracyjne nie zostało doręczone prawidłowo wszystkim stronom, bowiem zostało skierowane do A.F. nieżyjącej w dacie jego doręczenia, co zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych skutkuje jego nieważnością. Z dokumentów załączonych do akt sprawy wynika, że A.F. zmarła w 1943r. a postępowanie spadkowe po jej śmierci miało miejsce w sprawie [...] dopiero w 2001r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpoznaniu powyższego wniosku, decyzją z dnia [...] marca 2015 r. utrzymało w mocy własną decyzję z dnia [...] grudnia 2004 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podniosło, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest postępowaniem nadzwyczajnym, mającym na celu wzruszenie decyzji ostatecznej. Stanowi więc wyjątek od ustanowionej w art. 16 § 1 k.p.a. zasady trwałości decyzji administracyjnych. Wyeliminowanie decyzji ostatecznej z obrotu prawnego od początku, bo taki jest skutek stwierdzenia nieważności, może mieć miejsce tylko wówczas, gdy zostanie wykazana przesłanka wskazana w art. 156 § 1 k.p.a. Przedmiotem tego postępowania jest wyłącznie ustalenie, czy decyzja dotknięta jest wadą wymienioną w art. 156 § 1 k.p.a., a organ administracji nie może rozpatrywać sprawy co do istoty, tak jak w postępowaniu odwoławczym. W postępowania nadzorczym organ musi ograniczyć się jedynie do zbadania prawidłowości decyzji w kontekście art. 156 § 1 k.p.a. w zestawieniu z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa materialnego.

Kolegium wskazało, że materialnoprawną podstawę badanego w trybie nadzorczym orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] maja1951r., [...], stanowił art. 7 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...] ([...]). Przepis art. 7 powołanego dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...] w stosunku do dawnych właścicieli formułuje tylko dwie przesłanki, których spełnienie nakazuje gminie uwzględnić wniosek o przyznanie prawa użytkowania wieczystego. Są to: złożenie w ustawowym terminie wniosku dekretowego (w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę) oraz zgodność korzystania z gruntu z jego przeznaczeniem według planu zabudowania.

Zdaniem Kolegium objęcie przedmiotowego gruntu w posiadanie przez gminę [...] nastąpiło w dniu [...] kwietnia 1948r. tj. z dniem ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Nr [...] Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego [...] , a zatem termin do złożenia wniosku w trybie art. 7 ww. dekretu upływał w dniu [...] października 1948r. Jedynym warunkiem powodującym prawidłowość objęcia gruntu w posiadanie przez gminę był fakt zamieszczenia ogłoszenia o tym objęciu w organie urzędowym Zarządu Miejskiego - co według Kolegium w niniejszej sprawie nastąpiło. Natomiast w ocenie organu z akt sprawy wynika, że dawni właściciele hipoteczni nieruchomości nie złożyli wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do przedmiotowej nieruchomości w terminie 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę (tj. do dnia [...] października 1948r.). Dopiero pismem z dnia [...] lipca 1949r. (złożonym w dniu [...] lipca 1949r.) I.F., H.F. i M.D. zwrócili się do Prezydenta [...] o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do terenu nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...]Nr hip. [...]. Do wniosku załączony został wniosek do Zarządu Miejskiego w [...] na podstawie art. 7 dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...] o przyznanie za czynszem symbolicznym prawa własności czasowej do przedmiotowej nieruchomości. Z powyższego wynika zatem, że dawni właściciele hipoteczni przedmiotowej nieruchomości mieli świadomość złożenia wniosku o przyznanie im prawa własności czasowej po terminie, skoro jednocześnie ubiegali się o przywrócenie im terminu do jego złożenia.

Kolegium wskazało, że sześciomiesięczny termin do złożenia wniosku o przyznanie prawa wieczystej dzierżawy zakreślony w art. 7 ust. 1 dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...] jest terminem zawitym prawa materialnego i z jego upływem wygasało uprawnienie do uzyskania w tym trybie prawa własności czasowej. Ponieważ termin ten nie podlega przywróceniu, złożenie wniosku o przyznanie prawa własności czasowej po terminie określonym w art. 7 ust. 1 dekretu stanowi okoliczność wystarczającą do wydania decyzji odmownej, bez względu na przyczynę uchybienia. Przy czym zdaniem Kolegium w zaistniałej sytuacji organ administracji nie miał obowiązku badania merytorycznych przesłanek z art. 7 ust. 2 dekretu, gdyż i tak wobec uchybienia terminu nie będzie możliwe ustanowienie prawa użytkowania wieczystego.

Kolegium podniosło jednocześnie, iż wniosek o zezwolenie na odbudowę budynku, który znajdował się na gruncie, nie jest równoznaczny z wnioskiem o przyznanie prawa własności czasowej do tego gruntu, ponieważ dekret [...] zawierał regulacje prawne "odrywające" naniesienia budowlane od gruntu, na którym się znajdowały. Przyznanie zatem prawa do odbudowy zniszczonego wskutek działań wojennych budynku nie było jednoznaczne z uznaniem praw wnioskodawcy do gruntu.

Odnosząc się z kolei do zarzutu podniesionego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zgodnie z którym ww. orzeczenie administracyjne Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] maja1951r. nie zostało doręczone prawidłowo wszystkim stronom, bowiem zostało skierowane do A.F. nieżyjącej w dacie jego doręczenia, co zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych skutkuje jego nieważnością (A.F. zmarła w 1943r. a postępowanie spadkowe po jej śmierci miało miejsce w sprawie [...] dopiero w 2001r.) Kolegium uznało, że nie może on stanowić postawy do stwierdzenia nieważności orzeczenia na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.. SKO wskazał, że do wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu przedmiotowej nieruchomości zawartego w piśmie z dnia [...] lipca 1949r. wnioskodawcy tj. I.F., H.F. i M.D. załączyli zaświadczenie Sądu Grodzkiego w [...] Oddział Ksiąg Wieczystych z dnia [...] marca 1949r., Nr [...], wydane na podstawie stanu wykazu hipotecznego nieruchomości Nr hip. [...] " w [...] na dzień [...] marca 1949r., z którego wynikało, że tytuł własności uregulowany jest jawnym wpisem na imię I.F. co do połowy, A.F. w ¼ części, M. z F. w1/4 części, oraz I.i H. małżonków F. w częściach równych - do drugiej połowy. W związku z powyższym Prezydium Rady Narodowej [...] skierowało omawiane orzeczenie z dnia [...] maja1951r. do osób wskazanych jako właściciele hipoteczni nieruchomości. Przy czym ujawnienie w treści orzeczenia administracyjnego nazwiska zmarłej A.F. było wynikiem wskazania jej w zaświadczeniu wieczystoksięgowym. Ponadto, w ocenie Kolegium, rozstrzygający dla oceny, czy zachodzą przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa, jest stan prawa w dniu wydania tej decyzji; na taką ocenę nie może mieć wpływu ani późniejsza zmiana prawa, ani też tym bardziej zmiana interpretacji tego prawa. Nie można, bowiem przypisywać organowi orzekającemu w latach pięćdziesiątych w ramach ówczesnej aksjologii w stosowaniu prawa, rażącego naruszenia tego prawa tylko dlatego, iż organ ten zastosował odmienną wykładnię przepisu, która w dzisiejszych standardach konstytucyjnych może budzić wątpliwości. Dopiero aktualnie orzecznictwo sądów administracyjnych wypracowało pogląd, według którego skierowanie decyzji osobie zmarłej stanowi rażące naruszenie prawa. Kolegium wskazało również, że orzeczenie administracyjne zostało doręczone I.F., który zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] maja 2001r. sygn. akt [...] był jednym ze spadkobierców A.F..

Kolegium zauważyło także, że z akt sprawy wynika, iż w dniu [...] września 1948r. wniosek o przyznanie prawa własności czasowej złożył Okręgowy Urząd Likwidacyjny w [...]. Jednakże, w ocenie Kolegium, okoliczność ta nie mogła stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności objętego postępowaniem nadzorczym orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] maja1951r..Urząd Likwidacyjny nie był bowiem podmiotem uprawnionym do składania wniosku, o którym jest mowa w art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...] .

W związku z powyższym, w ocenie Kolegium, brak jest podstaw prawnych do uznania, że orzeczenie administracyjne Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] maja1951r. dotknięte było jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a.

Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli T. S. i A.D., zarzucając naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez uznanie, że prowadzenie postępowania administracyjnego i wydanie decyzji administracyjnej w stosunku do osoby zmarłej nie naruszało rażąco prawa i tym samym nie stanowiło przesłanki stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji. Argumenty na zasadność skargi strony przedstawiły w jej obszernym uzasadnieniu

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

W toku postępowania sądowego zmarła skarżąca T. S., a w jej miejsce wstąpili M. S., B. S., którzy poparli skargę swojej poprzedniczki prawnej.

W dniu 26 października 2017 r. wpłynęło do akt sprawy pismo procesowe skarżących, do którego załączona został kopia decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...] lutego 2009 r., nr [...] stwierdzająca nieważność ww. orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] maja1951 r., nr [...] w części stanowiącej własność [...], tj. działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] .

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Powyższa ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Natomiast zgodnie z art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej p.p.s.a.), Sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kierując się powyższą regułą Sąd ocenił, że zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] jak też poprzedzająca ją decyzja tego samego organu z dnia [...] grudnia 2004 r., odmawiająca stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] maja1951 r. obarczone są tego rodzaju wadami, które skutkowały ich uchyleniem. Jak wynika bowiem z akt sprawy administracyjnej i co stanowi bezsporną okoliczność - A.F. zmarła w roku 1943, a zatem przed wydaniem ww. orzeczenia PRN. Oznacza to, że powyższe rozstrzygnięcie, którego adresatem była także wyżej wymieniona, zostało skierowane do osoby zmarłej, a więc takiej, która nie mogła mieć w tym postępowaniu statusu strony w rozumieniu art. 28 k.p.a.

Podkreślić należy, że chociaż Kodeks postępowania administracyjnego nie zawiera normy, która by wprost regulowałaby kwestię skutków prawnych skierowania decyzji organu do osoby zmarłej, to zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie sądowym dominuje pogląd, zgodnie z którym prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie w takiej sytuacji decyzji stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a. Nie ma przy tym znaczenia, czy organ, który skierował decyzję do zmarłej strony prowadząc postępowanie wiedział, że osoba ta nie żyje, czy też - jak miało to miejsce w rozpoznawanej sprawie - takiej wiedzy nie posiadał (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2008 r. sygn. akt I OSK 1959/06 Lex nr 505429, z dnia 22 stycznia 2014 r. sygn. akt I OSK 708/12 Lex nr 1452172). Jest to uchybienie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. Ażeby bowiem można było mówić o postępowaniu administracyjnym, musi istnieć organ administracyjny mający zdolność prawną do jego prowadzenia oraz strona, o prawach której organ orzeka w danym postępowaniu. Zdolność prawną, w przypadku osób fizycznych, ma każdy od chwili urodzenia (art. 8 k.c.), a kończy się ona z chwilą śmierci. W konsekwencji, także przysługujący osobie fizycznej status strony w rozumieniu art. 28 k.p.a., wygasa z chwilą jej śmierci.

W związku z powyższym nie ulega wątpliwości w ocenie Sądu, że zmarła A.F., jako osoba niemająca zdolności prawnej nie mogła być podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa administracyjnego, a skoro tak, to w stosunku do niej nie można było prowadzić postępowania, ani skierować do niej wydanej decyzji. Skoro zaś do takiej sytuacji doszło, to należy przyjąć, że podjęte w przedstawionych okolicznościach faktycznych rozstrzygnięcia sprawy obarczone są od dnia wydania wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., co skutkować musi stwierdzeniem ich nieważności.

Mając na względzie powyższe stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja SKO podlega wyeliminowaniu z obrotu prawnego, a organy przy ponownym rozpoznaniu sprawy będą zobowiązane do zastosowania przedstawionej przez Sąd wykładni i argumentacji prawnej.

Z tych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.