Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 334/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-06-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 6 ust. 1,  art. 3,  art. 9
journal: Dz.U. 2003 nr 162 poz 1568
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
article: art. 7, 77  par. 1, 10 par. 1, 34 par. 1, 61 par. 4, 107 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 140
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art. 21 ust. 2, 64 ust. 2 i 3
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie WSA Gabriela Nowak Asesor WSA Joanna Skiba Protokolant Magdalena Zając po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 czerwca 2007 r. sprawy ze skarg Gminy K., K. S., F. W., Ż. G., P. W., N. G., M. Z., Z. Z., M. Z., T. R., W. S., C. M., J. K., A. Z., R. P., E. Ł., L. H., M. N., K. G., J. J., E. P., M. P., B. T., J. K., J. M., M. M., J. S., A. D., R. D., Z. D., P. K., L. K., Z. S., Z. C., P. L., J. P., B. Z., E. Ś., W. S., A. C., E. C., B. K., S. S. i B. L. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...] w przedmiocie wpisu do rejestru zabytków oddala skargi.


UZASADNIENIE

Sygn. I SA/Wa 334/06

Uzasadnienie

Minister Kultury decyzją z dnia [...] listopada 2005 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w G. z dnia [...] czerwca 2005 r., nr [...] wpisującą do rejestru zabytków pod nr [...] układ ruralistyczny wsi K. [...] i [...] w granicach historycznych wraz z otoczeniem, oznaczając granice wpisu.

Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym sprawy:

Postępowanie administracyjne w sprawie wpisu układu przestrzennego zabudowy i zagospodarowania gruntów wsi K. do rejestru zabytków zostało wszczęte z urzędu przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w G. w dniu 21 kwietnia 1992 r. Postępowanie prowadzone było wówczas w oparciu o przepisy ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. " o ochronie dóbr kultury i muzeach" ( Dz. U. Nr 10, poz. 48 z późń. zm.). Wydana przez organ pierwszej instancji - Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w G. decyzja z dnia [...] czerwca 1992 r. wpisująca do rejestru zabytków dobro kultury: układ przestrzenny i zagospodarowanie gruntów wsi K. została uchylona decyzją Generalnego Konserwatora Zabytków z dnia [...] listopada 1992 r. wyłącznie ze względów formalnych. W uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego nie zanegowano merytorycznej słuszności objęcia ochroną konserwatorską układu przestrzennego wsi K., lecz z uwagi na niewłaściwy, zdaniem organu odwoławczego, tryb powiadomienia stron decyzji o wpisie, czyli ogłoszenia jej na tablicy ogłoszeń Urzędu Gminy w K. naruszone zastały podstawowe zasady prawa administracyjnego ( ustawa z 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury i muzeach" nie zawierała przepisu szczególnego, o którym stanowi art.49 kpa.).

[...] Wojewódzki Konserwator Zabytków w G. zawiadomił w drodze obwieszczenia z dnia 7 lutego 2005 r. o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie wpisu do rejestru zabytków układu ruralistycznego w K. obejmującego teren w granicach określonych w obwieszczeniu (k. [...] akt administracyjnych). Obwieszczenie zostało wywieszone w siedzibie [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w G. (k.[...]), w siedzibie Urzędu Gminy K. ( k. [...]), we wsi K. [...] i [...] (k. [...]) oraz opublikowane w dniu [...] lutego 2005 r. w dzienniku o zasięgu ogólnokrajowym "Rzeczypospolita" (k.[...]).

Obwieszczeniem z dnia 18 marca 2005 r. [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków zawiadomił, że w dniu 10 kwietnia 2004 r. w Ratuszu w P. dokonywane będą czynności ostatecznego sprawdzenia i ustalenia granic obszaru objętego projektowanym wpisem, jak również, że wyłożona zostanie do publicznego wglądu, w Ratuszu w P., mapa geodezyjna z ustalonymi granicami układu ruralistycznego w K. (k. [...]). Obwieszczenie to zostało wywieszone na tablicy ogłoszeń w siedzibie Starostwa Powiatowego w P. (k.[...]) oraz w siedzibie Urzędu Gminy w K[...] (k..[...]). Z czynności ostatecznego sprawdzenia i ustalenia granic obszaru objętego projektowanym wpisem do rejestru zabytków został w dniu 11 kwietnia 2005 r. sporządzony protokół (k.[...]). W dniu 27 kwietnia 2005 r. przedstawiciele Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w siedzibie Urzędu Gminy w K. zamieścili obwieszczenie informujące o terminie oględzin wraz z objazdem terenu objętego prowadzonym postępowaniem o wpis do rejestru zabytków. Obwieszczenie o terminie oględzin zostało również zamieszczone w dniu [...] kwietnia 2005 r. w dzienniku " Rzeczypospolita" (k. [...]).

W dniu 11 maja 2005 r. odbyły się oględziny terenu i granic obszaru układu ruralistycznego wsi K. i na tę okoliczność został sporządzony protokół wraz z listą uczestników oględzin i zgłoszonymi uwagami ( k.[...]).

[...] Wojewódzki Konserwator Zabytków w G. decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r., nr [...] orzekł o wpisie do rejestru zabytków województwa pomorskiego, pod numerem wpisu [...] układ ruralistyczny wsi K. [...] i [...] w granicach historycznych wraz z otoczeniem z określeniem granic wpisu i granic wpisu otoczenia. Załącznikami będącymi integralną częścią decyzji są mapa wraz z zaznaczonymi granicami wpisu oraz granicami wpisu otoczenia oraz pouczenie o skutkach wpisania zabytku nieruchomego do rejestru zabytków.

Decyzja [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków została doręczona stronom w drodze publicznego obwieszenia zamieszczonego w dzienniku Rzeczypospolita ( k. [...]), w siedzibie Urzędu Gminy K. w dniu 29 czerwca 2005 r. ( k.[...]) i Starostwa w P[...] ( k. [...]) oraz we wsi K. (k. [...]).

W uzasadnieniu powyższej decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że w celu udokumentowania wartości naukowych, historycznych i artystycznych stosownie do art.3 ust.1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami zostało przeprowadzone postępowanie dowodowe. Wynikiem tego są znajdujące się w aktach sprawy opinie i opracowania : 1) dr arch. B. L. – " Opinia dotycząca wartości zabytkowych, kulturowych i krajobrazowych wsi K. gm. K." ; 2) prof. dr arch. J. B. –" Opinia dotycząca zabytkowego krajobrazu wsi K."; 3) prof. dr hab. A. M. – " Opinia w sprawie wartości przyrodniczo – kulturowych [...] K."; 4) dr inż. K. C. – " [...] system ochrony przeciwpowodziowej i melioracji K. dobrem kultury technicznej w gminie K. na W. K."; 5) dr inż. arch. E. R. – " Wytyczne do zagospodarowania wsi K."; 6) dr hab. inż. arch. Z. M. – "Opinia w sprawie przedmiotu, rodzaju i zasięgu terytorialnego ochrony konserwatorskiej układu ruralistycznego wsi K. [...] i [...]"; 7) Opinia Komisji Kształtowania Przestrzeni Polski Północnej przy Oddziale G. Pan Filia w S."; 8) arch. M. S. na temat ochrony krajobrazu kulturowego wsi K.; 9) dr inż.arch. Z. M. – " Opinia w sprawie " Studium historyczno – ruralistyczno – krajobrazowego wsi K., gmina K."; 10) Krajowego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków autorstwa dr inż. arch. A. K., mgr B. J. i mgr D. H. Na podstawie zebranych materiałów dowodowych organ pierwszej instancji ustalił, że obszar na którym zostały założone K. leżał w rozległym paśmie podmokłych gruntów ciągnących się równolegle do morza. W 1599 r. starosta p. sprowadził na te tereny osadników z F. i wystawił przywilej lokacyjny dla wsi K., a w zamian za przywilej dzierżawy wystawiony na 60 lat, osadnicy fryzyjscy otrzymali grunt zwolniony od podatków z zadaniem osuszenia i zagospodarowania bagiennego terenu nadmorskiego oraz zalesienia części wydm południowych. Przed rozplanowaniem osady osuszono teren wprowadzając regularną sieć kanałów odwadniających, a także utwardzono grunt pod tereny budowlane i uprawne. System melioracyjny składał się z kanałów odpływowych i zbiorczych, zewnętrznych i wewnętrznych oraz sieci rowów. Kanały zewnętrzne szersze, ujęte groblami, wyznaczały jednocześnie granice wsi. Dwa z nich poprowadzono prostopadle do brzegu morskiego, zaś dwa równolegle do brzegu morskiego. Kanały wewnętrzne, o przebiegu równoległym, oddzielały [...] od terenu siedlisk. W strukturę kanałów wpisano układ drożny w kształcie rzędówki bagiennej oparty na dwóch równoległych drogach wyznaczających rząd I i II zabudowy, rozdzielonych [...]. Przy wytyczeniu drogi rzędu pierwszego wykorzystano naturalne wzniesienie terenu, zabudowa rzędu pierwszego była jednostronna, zabudowa rzędu drugiego obustronna i naprzemianległa. [...] podzielono prostopadle biegnącymi rowami na długie regularne działki, jednocześnie wyznaczając też teren wyłączony spod upraw w narożniku pd- wsch. W środkowej części zabudowy pierwszego rzędu powstał cmentarz ( wpisany do rejestru zabytków decyzją z dnia [...] kwietnia 1990 r.). Obowiązek utrzymania sprawnego systemu melioracyjnego spoczywał na mieszkańcach, w 1900 r. wzniesiono wał ochronny od strony południowej, a od 1926 r. działa na terenie wsi spółka melioracyjna, reaktywowana po wojnie, której dziełem była gruntowna renowacja systemu melioracyjnego, zakończona na początku lat 60 – tych XX wieku. Dzięki tym działaniom historyczny układ przestrzenny wsi zachował pierwotny kształt, zarówno w zakresie granic, wyznaczonych kanałami odpływowymi i zbiorczymi z grobla, a także układu drożnego dwiema równoległymi drogami, skupiającymi zabudowę I i II rzędu, pozostała także wewnętrzna sieć kanałów, z których główne biegną równolegle do rzędów zabudowy, a prostopadle rozdzielają rozlegle [...] na długie parcele. Organ podkreślił, że K. [...] i [...] to jedyny przykład nadmorskiej osady typu " o." w naszym kraju, o ponad czterystuletniej metryce, z zachowaną strukturą przestrzenną rzędówki bagiennej stanowiącej nie tylko świadectwo XVI – wiecznej kultury technicznej, lecz również przykład wspólnoty działań osadniczych na terenie północnej Europy. Niezwykłość zastosowanego rozwiązania polegała na umiejętnym powiązaniu niezbędnego dla funkcjonowania wsi systemu melioracyjnego z regularnym i starannie zakomponowanym układem przestrzennym osady, harmonijnie wpisanym w nadmorski krajobraz. W celu jak najlepszej ekspozycji a także ochrony wartości widokowych układu ruralistycznego wyznaczono, jako otoczenie zabytku, tereny niezalesione i w większej części niezabudowane wzdłuż granic wschodniej i zachodniej. Rozległy i równinny teren otoczenia stwarza możliwość prezentacji otwarcia widokowego na panoramę wsi. Zaznaczono, że obszary otoczenia powiązane są historycznie ze wsią K. – część wschodnia obejmuje dawną wieś K. (włączoną administracyjnie w 1893 r. w obręb K.), a część zachodnia otoczenia, to grunty sąsiadujących wsi K. i W., związanych z wsią K. długoletnimi dzierżawami gruntów. W oparciu o powyższe ustalenia [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków w G. uznał, że przedstawione wartości historyczne, ruralistyczne i krajobrazowe jednoznacznie wskazują, że wieś K. wraz z otoczeniem jest zabytkiem w myśl art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami i wyczerpuje dyspozycję art.6 ust.1 pkt 1 lit.b ustawy.

Decyzja organu pierwszej instancji została doręczona stronom w drodze publicznego obwieszczenia w dniu 29 czerwca 2005 r. na tablicy ogłoszeń w siedzibie Starostwa w P., we wsi K. w obecności sołtysa wsi, w siedzibie Urzędu Gminy K. oraz na łamach " Rzeczypospolitej".

Od powyższej decyzji organu pierwszej instancji wieczyści użytkownicy i właściciele gruntów położonych na terenie objętym wpisem do rejestru zabytków złożyli 139 odwołań, zarzucając głównie naruszenie prawa procesowego – art.8 i art. 77 – 80 kpa, polegające na wadliwym przeprowadzeniu postępowania dowodowego, a także naruszenie prawa materialnego - art. 3 ust. 1 i 2 w zw. z art.6 ust.1 pkt 1 lit.b ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami poprzez objęcie wpisem do rejestru nieruchomości, które – zdaniem odwołujących się – utraciły wartości historyczne i zabytkowe na skutek przekształceń i podziałów.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z dnia [...] listopada 2005 r., nr [...] utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w G. z dnia [...] czerwca 2005 r. stwierdził, że organ konserwatorski dokonując wpisu do rejestru zabytków układu ruralistycznego K. w granicach historycznych wraz z otoczeniem przeprowadził wystarczające postępowanie dowodowe świadczące, iż teren wsi posiada wyjątkowe wartości naukowe, historyczne i artystyczne, które wypełniają dyspozycję art.3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Fakt ten został poparty dowodami, wyszczególnionymi w zaskarżonej decyzji, w postaci szeregu opinii, rozpoznań monograficznych, fotografii lotniczych i studiów historycznych opracowanych przez specjalistów, wybitnych autorytetów z dziedziny ochrony krajobrazu kulturowego. Obszerne Studium historyczno- ruralistyczno- krajobrazowe wsi K., gm. K., jako materiał naukowo - badawczy, stanowi jednocześnie podstawowy materiał dowodowy do objęcia prawną ochroną konserwatorską poprzez wpis do rejestru zabytków wsi K. wraz z otoczeniem. Organ odwoławczy podzielił ocenę organu pierwszej instancji, że w skali europejskiej tylko ta właśnie, położona na polskim Wybrzeżu wieś, posiada tak wyjątkową genezę historyczną, wielowiekową tradycję i tak długi czas trwania bez znaczącego przekształcenia przestrzennego. Jest to jedyna w pasie nadbrzeżnym Europy ( w paśmie błot nadmorskich)wieś, która uzyskała formę tzw. rzędówki bagiennej, założonej przez kolonistów o. Zabudowa skupiona wzdłuż dwóch dróg równoległych do brzegu morskiego, rozłóg pozyskany w wyniku przeprowadzonej przez osadników melioracji bagien ukształtowany w formie łanów opartych na module łanów holenderskich, regularna sieć rowów i kanałów, towarzysząca im zieleń o układzie linearnym, wydzielająca w przestrzeni czytelne wnętrza krajobrazowe, to historyczna forma, będąca świadectwem ówczesnego, wysokiego poziomu techniki, organizacji przestrzennej, kultury rolnej, gospodarności społeczności lokalnej, która przetrwała do naszych czasów.

Organ odwoławczy nadmienił również, że szczególna wartość przyrodnicza i krajobrazowa tego terenu była już wcześniej uznana m.in. poprzez ustalenia w nieobowiązującym już dziś miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego gminy K. z 1978 r., w którym wieś figurowała jako rezerwat kulturowy zespołu ruralistycznego in situ, obejmujący obszar wsi i grunty w pasie o szerokości. O, 5 km na północ i południe od drogi wiejskiej. Ponadto obszar wsi w granicach historycznych rozporządzeniem nr 5/94 Wojewody Gdańskiego z dnia 8 listopada 1994 r. ( Dz. Urz. Woj. Gd. Nr 27, poz.139 ) został włączony w obszar Nadmorskiego Parku Krajobrazowego, czego skutkiem było wprowadzenie szeregu zakazów mających na celu ochronę tego terenu przed zjawiskami zagrażającymi środowisku przyrodniczemu i kulturowemu. Pomimo tego dokonano częściowego zagospodarowania terenu rażąco naruszając przepisy obowiązujących wówczas ustaw: o ochronie dóbr kultury z 15 czerwca 1962 r., o zagospodarowaniu przestrzennym z 7 lipca 1974 r., o ochronie przyrody z 16 października 1991 r., prawo budowlane z 7 lipca 1994 r.

Minister Kultury odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniach uznał, że są one nietrafne. Co do zarzutu wadliwego zawiadomienia stron o wszczęciu postępowania administracyjnego organ odwoławczy wyjaśnił, że wprawdzie w obwieszczeniu z dnia 7 lutego 2005 r., będącym jedynie czynnością materialno- techniczną, błędnie użyto sformułowania " o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego", jednakże jego głównym celem było zawiadomienie stron o toczącym się postępowaniu, co zostało potwierdzone w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy uznał za nietrafny zarzut nieprawidłowego przeprowadzenia postępowania dowodowego, gdyż w każdym stadium postępowania w tej sprawie strony były powiadamiane drogą obwieszczenia publicznego o przeprowadzeniu czynności dowodowych, zapewniono im czynny udział w tym postępowaniu i miały możliwość zapoznania się z całym materiałem dowodowym, stosownie do art.10 kpa. Co do zarzutu objęcia ochroną przez wpis do rejestru zabytków układu ruralistycznego wsi w granicach historycznych, która poprzez przekształcenia utraciła wartości zabytkowe, organ odwoławczy stwierdził, że [...] K. po II wojnie światowej w 1957 r. uległ częściowej przebudowie i modernizacji systemu ochrony przeciwpowodziowej i melioracji, jednakże w 1966 r. zrealizowano nowy projekt modernizacji [...], mający charakter rewaloryzacyjny, polegający na renowacji sieci melioracyjnej, a więc przywróceniu i utrwaleniu systemu w jego pierwotnym charakterze. Obszar wsi, zwłaszcza w części północnej, w ostatnim dziesięcioleciu, został znacznie przekształcony poprzez parcelację, sprzedaż gruntów rolnych ( zmeliorowanych łąk) i nielegalną zmianę sposobu użytkowania tych gruntów, nadal jednak czytelny jest historycznie wytyczony podział na rozłogi, stanowiący najistotniejszą cechę kompozycyjną w całym układzie przestrzennym założenia ruralistycznego. Ponadto Minister Kultury nie zgodził się z zarzutem pominięcia dowodu w postaci opinii Komisji Kształtowania Przestrzeni Polski Północnej przy Oddziale G. PAN " w sprawie możliwości przekwalifikowania części gruntów rolnych położonych na terenie wsi K. [...], Gm. ., znajdujących się pod ochroną konserwatorską na cele rekreacyjne." Organ odwoławczy podniósł, że w powyższej opinii jednoznacznie potwierdzona została wyjątkowa wartość kulturowa, krajobrazowa i przyrodnicza wsi, która powinna podlegać ochronie. Natomiast zagadnienie rozwiązania nabrzmiałego konfliktu między organami ochrony zabytków i ochrony przyrody, a właścicielami działek rolnych używanych, jako rekreacyjne autorzy opinii widzą jedynie w " odpowiednim sformułowaniu zasad kształtowania przestrzeni wsi i właściwym sterowaniu działaniami inwestycyjnymi przy pomocy jasnych ustaleń w planie zagospodarowania przestrzennego." Według Ministra powyższa opinia nie ma istotnego znaczenia dla prowadzonego postępowania administracyjnego. Co do zarzutu naruszenia przepisu art.64 ust.2 i 3 Konstytucji, czyli ograniczenia prawa własności, organ drugiej instancji zwrócił uwagę, że wskazany przepis dopuszcza ograniczenie prawa własności tylko w drodze ustawy a takie przepisy zawiera ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.

Minister Kultury podzielił stanowisko organu pierwszej instancji uznając, że materiał dowodowy zebrany w sprawie wskazuje, iż układ ruralistyczny K. jest zabytkiem w rozumieniu art.3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, a więc jest dziełem człowieka minionej epoki, którego zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Interes społeczny wyraża się w konieczności ochrony tego układu, jego wartości zabytkowych i krajobrazowych. W tym względzie nie został naruszony również art.7 kpa.

Decyzja organu drugiej instancji została stronom doręczona w drodze obwieszczenia zamieszczonego w Dzienniku Rzeczypospolitej w dniu [...] września 2005 r., na tablicy ogłoszeń Urzędu Gminy K. , na posesji Sołtysa wsi i w pomieszczeniach sklepu wsi K..

Skargi na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] listopada 2005 r. oraz poprzedzającą ją decyzję [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w G. z dnia [...] czerwca 2005 r. złożyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Gmina K. oraz następujące osoby, będące właścicielami oraz użytkownikami wieczystymi nieruchomości położonych na obszarze objętym wpisem do rejestru zabytków : K. S., F. W., Ż. G., N. G., P. W., M. Z., Z. Z., M. Zi., T. R., W. S., C. Ma., J. K., A. Z., R. P., L. H., E. Ł., M. N., K. G., J. J., E. P., M. P., B. T., J. K., J. M., M. M., J. S., . D., R. D., Z. D., P. K., L. K., Z. S., Z. C., . L., J. P., B. Z., E. S. oraz działający przez pełnomocnika adwokata A. T. : W. S., E. C., B. K., S. S., B. L. i A. C.

Skarżący zarzucili zaskarżonej decyzji:

1) naruszenie prawa procesowego – art.7 kpa, art. 77-80 kpa przez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności faktycznych sprawy i wydanie decyzji bez uwzględnienia całokształtu materiału dowodowego, a w szczególności na nieprzeprowadzeniu dowodu z opinii biegłych na okoliczność zabytkowego charakteru nieruchomości objętych wpisem i nie przeprowadzeniu oględzin nieruchomości,

2) naruszenie art.10 §1 kpa w zw. z art.34 §1 kpa, art. 61§4 kpa i art. 107 §1 kpa polegające na nie ustaleniu w toku postępowania i nie wskazaniu w zaskarżonej decyzji oraz w poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji wszystkich stron postępowania, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy,

3) naruszenie przepisów art.75 §1 kpa w zw. z art.84 §1 kpa polegające na uzyskiwaniu wiadomości specjalnych na podstawie "ekspertyz" nie będących opiniami biegłych,

4) naruszenie art. 21 ust.2 i art. 64 ust.2 i 3 Konstytucji RP poprzez takie ograniczenie prawa własności, które narusza istotę prawa własności przy braku jakiegokolwiek odszkodowania,

5) naruszenie art.2 i art. 64 ust.2 Konstytucji RP poprzez zastosowanie art.94 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami do doręczeń kierowanych do właścicieli nieruchomości, które zostały wpisane do rejestru zabytków,

6) utrzymanie w mocy przez organ odwoławczy decyzji, co której istnieje podstawa do stwierdzenia jej nieważności na mocy art.156 §1 pkt 5 kpa w zw. z art.9 ust.4 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, bowiem decyzja ta jest niewykonalna, gdyż nie może być podstawą wpisu do księgi wieczystej.

W uzasadnieniu skargi adwokat A. T., reprezentujący skarżących: W. S., E. C., B. K., S. S., B. L. oraz A. C. wskazywał, że decyzja dotknięta jest wadą trwałej niewykonalności, bowiem wykonanie decyzji o wpisie do rejestru zabytku nieruchomego polega m.in. na ujawnieniu wpisu do rejestru zabytków w księdze wieczystej nieruchomości, zgodnie z art. 9 ust.3 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, przy czym ujawnienie wpisu jest obligatoryjne. Skoro nie wymieniono w decyzji o wpisie do rejestru zabytków numerów ksiąg wieczystych nieruchomości objętych wpisem do rejestru zabytków, to decyzja taka nie może być podstawą wpisu do dokonania jakiegokolwiek wpisu do księgi wieczystej. Według pełnomocnika skarżących istotnym naruszeniem przepisów postępowania jest nieustalenie przez organy stron postępowania oraz posłużenie się przez organ ekspertyzami, których autorzy nie są biegłymi. Zarzucono organom nie wyjaśnienie, czy zabytek został rzeczywiście zachowany, a jeśli tak to, w jakich granicach. Według pełnomocnika skarżących, aby dokonać oceny, czy rzeczywiście zabytek został zachowany, powinna być przeprowadzona szczegółowa inwentaryzacja obiektów budowlanych i hydrotechnicznych oraz analiza podziałów geodezyjnych, ogrodzeń, nasadzeń, stan wytyczenia dróg pomiędzy wydzielonymi działkami. Wskazano również na naruszenie prawa własności i ograniczenia tego prawa bez słusznego odszkodowania oraz na niezgodność art.6 ust.1 w zw. z art.7 pkt 1 w zw. z art.4 i 5 ustawy o ochronie zabytków i opiece na zabytkami z art. 21 ust.2 i art.64 ust. 2 i 3 Konstytucji R.P. W ocenie pełnomocnika skarżących zastosowanie art.94 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami do doręczeń kierowanych do właścicieli nieruchomości objętych wpisem narusza zasady wynikające z art.64 ust.2 Konstytucji RP.

Skarżąca Gmina K. w uzasadnieniu skargi wskazała na naruszenie art.61 § 2 kpa poprzez wszczęcie z urzędu w dniu 7 lutego 2005 r. postępowania, które zostało uprzednio wszczęte w dniu 21 kwietnia 1992 r. i nie zostało zakończone, strony nie zostały zawiadomione o zmianie podstawy prawnej wpisu do rejestru zabytków i zmianie ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury, ponadto organ nie odniósł się do zarzutów zawartych w odwołaniach od decyzji organu pierwszej instancji złożonych przez 139 osób. Gmina zarzuciła również brak merytorycznego uzasadnienia wpisu terenu K. do rejestru zabytków.

Skarżąca E. Ł., oprócz wyżej opisanych zarzutów, zarzuciła organom konserwatorskim, iż nie wzięły pod uwagę dowodu w postaci oświadczenia inż. N., wyrażającego odmienne niż przyjął organ stanowisko i wywodził, że jedynym zabytkiem w K. jest budynek szkoły oraz kilka chat. W skardze wskazała na wyrządzenie krzywdy właścicielom nieruchomości, szykanowanie ich od 1992 r. oraz partykularne interesy osób " trzymających władzę" w gminie K.

Pozostali skarżący wymienieni powyżej kwestionowali prawidłowość przebiegu linii wyznaczającej granice wpisu do rejestru zabytków przez przyjęcie linii między sołectwami K. [...] i K., co w ich ocenie stanowi sztuczny podział i wprowadza rozgraniczenie między domami i działkami należącymi do wsi K. i do K. [...], proponują natomiast linię naturalnego podziału - linii brzegowej kanału rzeki K., biegnącej w prostej linii od morza do wsi K.. Za nieprawidłową skarżący uważają czynność sprawdzenia i ostatecznego ustalenia granic ( protokół z dnia 11 kwietnia 2004 r.), w której brało udział tylko 16 stron postępowania, jak też oględziny całego terenu z udziałem 24 stron postępowania. Zarzucili nieprawidłowe wytyczenie otoczenia zabytku, strona północno – wschodnia zawiera znaczne wcięcie obszaru nie objętego wpisem do rejestru, w części wręcz bezpośrednio stykającego się z granicami otuliny. Podkreślili, że teren objęty wpisem do rejestru zabytków poprzez przekształcenia i podziały geodezyjne utracił związek z układem ruralistycznym. Zarzucono nie skorzystanie przez [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z opinii właściwej Rady Konserwatorskiej.

W odpowiedzi na skargę Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wnosił o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Na wstępie wymaga podkreślenia, że sąd administracyjny sprawuje kontrolę aktów administracji publicznej pod względem zgodności z przepisami prawa materialnego oraz pod względem zgodności z przepisami postępowania administracyjnego, przy czym kontrola Sądu sprowadza się do zbadania, czy organy administracji publicznej w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Dlatego poza kognicją sądu administracyjnego pozostają podnoszone w niektórych skargach zarzuty wyrządzenia zaskarżoną decyzją krzywdy właścicielom nieruchomości i usankcjonowanie partykularnych interesów "ludzi trzymających władzę" w gminie K.", a także aspekty społeczne - powstanie szkód, które dotkną mieszkańców tego regionu utrzymujących się z obsługi działek letniskowych.

Przedmiotem oceny Sądu jest decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego utrzymująca w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków o wpisie do rejestru zabytków układu ruralistycznego wsi K. [...] i [...] w granicach historycznych wraz z otoczeniem wydana ze wskazaniem materialnoprawnej podstawy - przepisów art. 6 ust.1 pkt 1 lit.b oraz art.9 ust.1 i 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami ( Dz.U. Nr 162, poz.1568 ze zm.). Stosownie do art.6 ust.1 pkt 1 lit b ustawy : " Ochronie i opiece podlegają, bez względu na stan zachowania zabytki nieruchome będące, w szczególności układami urbanistycznymi, ruralistycznymi i zespołami budowlanymi". Pojęcie układu ruralistycznego ustawodawca sprecyzował w art.3 pkt 12 stanowiąc, że jest to "przestrzenne założenie miejskie lub wiejskie, zawierające zespoły budowlane, pojedyncze budynki i formy zaprojektowanej zieleni, rozmieszczone w układzie historycznych podziałów własnościowych i funkcjonalnych, w tym ulic lub sieci dróg." Znajdujące się w aktach administracyjnych sprawy opinie, rozpoznania monograficzne, ekspertyzy i studia historyczne dawały, według Sądu, podstawy do objęcia terenu K. [...] i [...] ochroną konserwatorską. Ze wszystkich znajdujących się w aktach administracyjnych opinii jednoznacznie wynika, że wartości historyczne, ruralistyczne i krajobrazowe K. pozwalają na uznanie tego obszaru za zabytek w rozumieniu art.3 pkt 1 wyżej wymienionej ustawy. Zarzuty skarg dotyczące naruszenia przez organ art.3 ust.1 i 2 oraz art.6 ust.1 pkt 1 lit b ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami sprowadzają się do twierdzenia skarżących, że organ błędnie przyjął i z naruszeniem wymienionych przepisów objął wpisem przedmiotowy teren i otoczenie do rejestru zabytków, gdyż poprzez przekształcenia i podziały geodezyjne nieruchomości znajdujące się na tym terenie utraciły jakikolwiek związek z układem ruralistycznym. Z takim stanowiskiem nie można się jednak zgodzić. Należy bowiem podkreślić, że przepis art. 6 ust.1 pkt 1 stanowi o możliwości objęcia ochroną zabytków "bez względu na stan zachowania". Dodatkowo jednak w aktach sprawy znajduje się m.in. opinia dr inż. K. C. ( k.[...]), w której odniósł się do wykonanych po wojnie inwestycji melioracyjnych i stwierdził, że "wprowadzone zmiany miały charakter rewaloryzacji i renowacji i nie zmieniły istotnego funkcjonowania i ukształtowania rowów zbierających i osączających. W efekcie przedłużono żywotność [...]"(k.[...] verte). Znajduje to również potwierdzenie w opinii prof. Instytutu Architektury Krajobrazu Politechniki Krakowskiej – J. B. ( k.[...]), opinii dr inż. arch. E. R. ( k.[...]),a także w opinii dr Z. M. : "W sprawie studium historyczno – ruralistyczno – krajobrazowego wsi K., gm. K." ( k. [...]). W kontekście zebranych w sprawie opinii, z których w sposób jednoznaczny wynika, że wieś K. posiada wyjątkową genezę historyczną, wielowiekową tradycję i unikatowo długi czas przetrwania bez zniekształcenia przestrzennego ( k.[...], k.[...], k. [...],[...], k.[...]) powoływane przez skarżących oświadczenie inż. J. N., zawarte w liście do sołtysa wsi K., a dotyczące przebudowy systemu melioracyjnego i stwierdzające, że po " oleandrach prawie nic nie zostało" pozostaje w sprzeczności ze wszystkimi pozostałymi opiniami znajdującymi się w aktach sprawy, w tym również z opiniami specjalistów z zakresu architektury krajobrazu. To uprawniało organ wydania decyzji właśnie w oparciu o pozostałe, poza oświadczeniem inż. N., opinie wydane w sprawie. Nieuzasadniony jest również całkowicie zarzut niektórych skarg nie wzięcia przez organ pod uwagę pisma posła J. B. z dnia 31 maja 2005 r. skierowanego do Ministra Środowiska, w którym wskazuje na brak pozostałości po układzie ruralistycznym rzędówki bagiennej typu "o.". Wobec bowiem szeregu opinii specjalistów z dziedziny krajobrazu architektury i Studium historyczno- ruralistyczno- krajobrazowego, pismo posła J. B. nie mogło mieć wpływu na treść decyzji. Wymaga również podkreślenia, że przepisy ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami nie przewidują obowiązku organów orzekających o wpisie dobra do zabytku dopuszczenia dowodu z opinii biegłych na okoliczność, czy wpisywane dobro jest lub nie jest zabytkiem. Dlatego zarzuty skarg dotyczące konieczności dopuszczenia dowodu z opinii biegłych, oprócz opinii które znajdują się w aktach sprawy i związany z tym zarzut naruszenia art.75 §1 kpa w zw. z art.84 §1 kpa, nie są trafne. Za nieuzasadniony należy również uznać zarzut, że wszystkie znajdujące się w aktach sprawy opinie są nieaktualne, bo zostały wydane po pierwszej decyzji wpisującej obszar K. do rejestru zabytków z dnia [...] czerwca 1992 r., następnie uchylonej przez Generalnego Konserwatora Zabytków [...] listopada 1992 r. Jak wynika z akt sprawy opinia prof. A. M. była wydana w dniu 6 lutego 1993 r., dr inż. B. L. w dniu 7 lutego 1993 r., dr K. C. w dniu 23 marca 1993 r., arch. M. S. w dniu 24 maja 1993 r., prof. J. B. w dniu 10 lutego 1993 r., Komisji Kształtowania Przestrzeni przy Oddziale PAN w dniu 31 sierpnia 1999 r., dr inż. arch. E. R. w dniu 21 listopada 2001 r., dwie opinie dr Z. M. sporządzone w dniach 15 grudnia 2003 r. i 30 października 2004 r.,, Studium historyczno- ruralistyczno – krajobrazowe z 2004 r. Zatem zarzut braku opinii aktualnych w dacie podjęcia decyzji przez organy ochrony konserwatorskiej w 2005 r. jest nieuzasadniony. Wypada tez nadmienić, że skarżący kwestionując wszystkie powołane powyżej opinie, z których w sposób jednoznaczny wynika konieczność objęcia ochroną konserwatorską obszaru wpisanego do rejestru zabytków w granicach historycznych wraz z otoczeniem, oprócz argumentu, że system melioracyjny został przebudowany a teren podzielony na działki, nie przedstawili żadnych innych argumentów przemawiających za brakiem podstaw do objęcia przedmiotowego terenu wpisem do rejestru zabytków. Należy w tym miejscu nadmienić również, że w sytuacji, gdy były już podziały działek a także po przebudowie w latach ubiegłych urządzeń melioracyjnych, orzekał w sprawie wstrzymania podziałów nieruchomości objętych wpisem do rejestru zabytków Naczelny Sąd Administracyjny. W uzasadnieniu wyroku z dnia 15 grudnia 1994 r. , znajdującego się w aktach sprawy ( a także publikowanego ONSA-OZ 1997/2/11) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że: " Przedmiotowy teren funkcjonał w miejscowej tradycji, jak i w źródłach historycznych jako obiekt związany ze starą, unikatową kulturą rolną, stosowaną przez osadników holenderskich. Ich działalność datująca się od XVI w. doprowadziła do wytworzenia na obszarze objętym między innymi zaskarżoną decyzją krajobrazu kulturowego w znaczeniu art.5 pkt 12 ustawy ochronie dóbr kultury.....Organ uprawniony był do objęcia ochroną konserwatorską przedmiotowych działek, znajdujących się na obszarze wsi K.".

Sąd nie podziela również zarzutu skarżących naruszenia przepisów postępowania administracyjnego tj. art.7 kpa, 77 §1 kpa polegającego, według niektórych skarżących, na nieprawidłowym powiadomieniu przez organ pierwszej instancji o podejmowanych w sprawie czynnościach, a według pozostałych skarżących na nie przeprowadzeniu dowodu z opinii biegłych na okoliczność zabytkowego charakteru terenu objętego wpisem do rejestru zabytków. Jak wynika z akt administracyjnych [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków o podejmowanych w sprawie czynnościach powiadamiał strony w drodze publicznych obwieszczeń. Do tych czynności należały: zamieszczenie obwieszczenia o wszczęciu postępowania, o terminie i czynności ostatecznego ustalenia i przebiegu granic obszaru objętego projektowanym wpisem, możliwości zapoznania się z mapą geodezyjną, terminu i miejsca przeprowadzenia oględzin, wskazanie możliwości i miejsca zapoznania się z aktami sprawy. W każdym przypadku obwieszczenia publiczne o podejmowanych czynnościach były wywieszane w siedzibie Urzędu Gminy K., we wsi K., a dodatkowo w Dzienniku o zasięgu ogólnopolskim " Rzeczypospolita" ( termin oględzin i zawiadomienie o wszczęciu postępowania), w siedzibie Starostwa w P. (o spotkaniu w sprawie ostatecznego ustalenia i przebiegu granic obszaru objętego wpisem do rejestru). Nie można się zgodzić z twierdzeniem skarżących, że zostały naruszone przepisy postępowania, bo w oględzinach i w spotkaniu dotyczącym ustalenia przebiegu granic wzięli udział nieliczni, spośród wszystkich właścicieli działek położonych na obszarze podlegającym wpisowi do rejestru. Obowiązkiem organu było prawidłowe powiadomienie o podejmowanych czynnościach w sprawie, natomiast udział w tych czynnościach przez poszczególnych właścicieli działek był ich prawem, z którego mogli skorzystać. Za nieuzasadniony uznać należy zarzut konieczności dopuszczenia dowodu z opinii biegłych, przeprowadzenie szczegółowej inwentaryzacji budynków i obiektów hydrotechnicznych, analizy podziałów geodezyjnych. Jak bowiem wskazano powyżej przepisy ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami nie obligują organu do przeprowadzenia takich czynności. Ponadto w uzasadnieniu decyzji organ bardzo dokładnie wskazał dowody na podstawie, których podjął decyzję w sprawie i należy uznać, że było to wystarczające, a niepowołanie innych biegłych nie może przemawiać za naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego i wadliwością wydanej w sprawie decyzji w sytuacji, gdy wszystkie opinie zebrane w sprawie nie pozostają ze sobą w sprzeczności, lecz są jednoznaczne i nie wykluczają się wzajemnie. Jak wielokrotnie wskazywał Naczelny Sąd Administracyjny organy ochrony zabytków są władne do dokonywania oceny obiektu pod względem posiadanych przez niego wartości artystycznych, historycznych i naukowych, do rejestru zabytków może być wpisany przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków konkretny obiekt nawet bez potrzeby zasięgania opinii specjalistycznej, jeśli fakt zabytkowego charakteru jest oczywisty i niepodważalny ( vide: wyrok NSA z dnia 12 lutego 2002 r., I SA 1704/00, publ. Lex 82686).

Kolejny zarzut skargi dotyczy naruszenia art.10 §1kpa w zw. z art.34 §1 kpa, art.61§4 kpa i art.107 §1 kpa przez nie ustalenie stron postępowania przy zastosowaniu art.49 kpa w zw. z art.94 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Stosownie do art.49 kpa - "Strony mogą być zawiadamiane o decyzjach i innych czynnościach organów administracji państwowej przez obwieszczenie lub inny zwyczajowo przyjęty w danej miejscowości sposób publicznego ogłaszania, jeżeli przepis szczególny tak stanowi; w tych przypadkach zawiadomienie bądź doręczenie uważa się za dokonane po upływie czternastu dni od dnia publicznego ogłoszenia." Takim przepisem szczególnym umożliwiającym w niniejszej sprawie zastosowanie tego typu zawiadomienia zainteresowanych jest art.94 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Z przepisu tego wynika, że w postępowaniach administracyjnych dotyczących historycznych układów urbanistycznych i ruralistycznych, historycznych zespołów budowlanych oraz terenów, na których znajduje się znaczna ilość zabytków archeologicznych, strony tych postępowań mogą być zawiadamiane o decyzjach i innych czynnościach ministra właściwego do spraw kultury i dziedzictwa narodowego lub wojewódzkiego konserwatora zabytków przez obwieszczenie lub w inny zwyczajowo przyjęty w danej miejscowości sposób publicznego ogłaszania. Poza sporem pozostaje zatem prawidłowość zastosowania przez organ formy obwieszczenia i zgodność z prawem zastosowania takiej formy. Należy zwrócić uwagę, że ustawodawca nie sprecyzował i nie nałożył na organ stosujący tę formę zawiadamiania stron o podejmowanych czynnościach żadnych szczególnych wymogów, jakim powinno to obwieszczenie odpowiadać. Formułowanie zatem dodatkowych wymogów, jakim powinno odpowiadać obwieszczenie ( w tym konieczność wymienienia w nim z imienia i nazwiska ponad tysiąca osób będących właścicielami lub użytkownikami wieczystymi nieruchomości) wynika już z interpretacji przepisu przez skarżących, a nie z jego brzmienia. Integralną częścią decyzji organu pierwszej instancji jest mapa, na której zaznaczone zostały granice obszaru podlegającemu wpisowi do rejestru zabytków i granice wpisu otoczenia, linie graniczne oznaczone kolorem czerwonym przebiegają przez oznaczone geodezyjnie numery działek i umożliwiają identyfikację obszaru wpisanego do rejestru zabytków. Z tych powodów Sąd uznał, że nie wymienienie z imienia i nazwiska wszystkich właścicieli i współwłaścicieli nieruchomości nie miało wpływu na treść podjętych w sprawie decyzji. W związku z powyższymi zarzutami pozostaje również zgłoszony przez niektórych skarżących zarzut niewykonania przez organ pierwszej instancji wytycznych Generalnego Konserwatora Zabytków zawartych w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] listopada 1992 r. w zakresie dotyczącym konieczności doręczenia decyzji o wpisie do rejestru zabytków. Należy mieć na uwadze, że wskazana decyzja z [...] listopada 1992 r. była wydana i postępowanie prowadzono wówczas na podstawie przepisów ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury i muzeach. Ustawa ta nie przewidywała możliwości doręczenia decyzji przez publiczne obwieszczenia, tak jak czyni to aktualnie obowiązująca ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Wymaga też zwrócenia uwagi, że z uzasadnienia decyzji Generalnego Konserwatora Zabytków z dnia [...]listopada 1992 r. w sposób jednoznaczny wynika celowość wpisu obszaru K. do rejestru zabytków.

Następny zarzut skargi dotyczy nie wskazania w zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji przedmiotu wpisu – numerów ksiąg wieczystych nieruchomości objętych wpisem, co czyni według skarżących decyzję niewykonalną, wobec braku możliwości dokonania wpisu do księgi wieczystej. Istotnie wpisanie zabytku nieruchomego do rejestru ujawnia się w księdze wieczystej danej nieruchomości na wniosek wojewódzkiego konserwatora zabytków, na podstawie decyzji o wpisie do rejestru tego zabytku ( art.9 ust.4 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami). Jednakże w niniejszej sprawie dokonano wpisu do rejestru zabytków układu ruralistycznego, czyli według słowniczka ustawy o ochronie zabytków, "przestrzennego założenia wiejskiego, zawierającego zespoły budowlane, pojedyncze budynki i formy projektowanej zieleni, rozmieszczone w układzie historycznych podziałów własnościowych i funkcjonalnych, w tym ulic i sieci dróg". Jak wynika z treści decyzji wpis dotyczy " układu ruralistycznego wsi K. [...] i [...] w granicach historycznych wraz z otoczeniem". Zgodnie z art.9 ust.3 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami - wpis do rejestru historycznego układu urbanistycznego, ruralistycznego lub historycznego zespołu budowlanego nie wyłącza możliwości wydania decyzji o wpisie do rejestru wchodzących w skład tych układów lub zespołu zabytków nieruchomych. Sąd podziela pogląd tych skarżących, którzy twierdzą, że na mapie stanowiącej załącznik do decyzji o wpisie do rejestru zabytku organ powinien zaznaczyć numery geodezyjne działek, lecz w ocenie Sądu - brak takiego oznaczenia nie miał wpływu na treść decyzji. Należy bowiem podkreślić, że na mapie przedstawiającej teren objęty wpisem granice wpisu zabytku i otoczenia zabytku przebiegają przez oznaczone numerami geodezyjnymi działki, co umożliwia identyfikację obszaru, którego dotyczy wpis do rejestru zabytków.

Sąd nie podziela zarzutu naruszenia art.21 ust.2 i art.64 ust. 2 i 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez takie ograniczenie prawa własności właścicieli nieruchomości, które narusza istotę prawa własności przy braku jakiegokolwiek odszkodowania i przez zastosowanie art.94 ustawy o ochronie zabytków do doręczeń kierowanych do właścicieli nieruchomości, które zostały wpisane do rejestru zabytków. Przepis art.21 ust.2 Konstytucji dotyczy wywłaszczenia i w sprawie niniejszej nie ma zastosowania. Natomiast zgodnie art.64 ust.2 i 3 Konstytucji : " Własność, inne prawa majątkowe oraz prawo dziedziczenia podlegają równej dla wszystkich ochronie prawnej. Własność może być ograniczona tylko w drodze ustawy i tylko w zakresie, w jakim nie narusza ona istoty prawa własności". Ograniczenia własności skarżących będące konsekwencją wpisu obszaru wsi K. do rejestru zabytków wynikają właśnie z ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, a zatem są dopuszczalne ( wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 marca 1993 r., IV SA 883/96, publ. Lex 43333; z dnia 2 czerwca 1999 r., IV SA 818/97, niepubl.). Nie sposób zatem podzielić zasadności zarzutów skargi, że organy konserwacji zabytków działając w ramach umocowania ustawowego określonego w powołanych decyzjach przepisów ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami dopuściły się naruszenia w sposób bezprawny uprawnień właścicielskich skarżących do nieruchomości objętych wpisem do rejestru zabytków. Już art.140 kodeksu cywilnego przewiduje ograniczenia w korzystaniu z rzeczy, statuując zasadę, że właściciel może to czynić w granicach określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego oraz zgodnie ze społeczno – gospodarczym przeznaczeniem rzeczy. Do ustaw, na podstawie których mogą zostać w sposób istotny ograniczone uprawnienia właścicielskie do korzystania z nieruchomości należy zaliczyć ustawę o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, a także inne ustawy np. ustawę o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Nie oznacza to jednak, że decyzje wydane na podstawie tych ustaw, a ograniczające uprawnienia właścicieli, naruszają obowiązujące prawo, w tym ustawę zasadniczą – Konstytucję R.P.

Mając na uwadze wszystkie powyższe okoliczności Sąd doszedł do przekonania, że wydane w sprawie decyzje zgodne są zarówno z przepisami prawa materialnego i przepisami postępowania administracyjnego, a wszystkie zarzuty skarg złożonych w sprawie są niezasadne. Dlatego na podstawie art.151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), skargi należało oddalić.