Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2063/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-10-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 156 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Czesława Nowak-Kolczyńska Sędziowie: sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 28 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 lutego 2021 r. sygn. I SA/Wa 1348/20 w sprawie ze skargi K. S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 28 lutego 2020 r. nr DAP-WOSR-7280-25/2020/GD w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od K. S. na rzecz Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 11 lutego 2021 r. sygn. I SA/Wa 1348/20 oddalił skargę K. S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji.

Wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

H. S. i K. S. zwróciły się do Wojewody Warmińsko – Mazurskiego z wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. i E. J. nieruchomości we wsi [...], gmina [...], powiat [...], dawne województwo wołyńskie.

Wojewoda Pomorski decyzją z dnia [...] września 2009 r. nr [...] odmówił potwierdzenia H. S. oraz K. S. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. J. gospodarstwa rolnego we wsi [...] w gminie [...] w powiecie [...]im, w dawnym województwie wołyńskim. Na skutek wniesionego odwołania Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] utrzymał w mocy przedmiotową decyzję Wojewody Pomorskiego. Od tej decyzji Ministra Skarbu Państwa strony nie wniosły skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Wojewoda Pomorski decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r., nr [...] - ponownie - odmówił H. S. oraz K. S. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. i E. J. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Na skutek odwołania złożonego od tej decyzji Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] października 2010 r., uchylił decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia [...] czerwca 2010 r. oraz umorzył postępowanie przed organem I instancji w stosunku do K. S. i H. S. . W toku postępowania odwoławczego organ drugiej instancji zauważył, że sprawa zainicjowana wnioskiem H. S. oraz K. S. była już przedmiotem rozstrzygnięcia Wojewody Pomorskiego. Skargę na tę decyzję złożyły K. S. i H. S. a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 26 czerwca 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 716/13 skargę tę oddalił. Następnie Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 19 czerwca 2015 r. sygn. I OSK 2411/13 oddalił skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 czerwca 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 716/13.

Pismem z dnia [...] kwietnia 2016 r. K. S. wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody Pomorskiego z [...] września 2009 r., znak: [...] , odmawiającej H. S. i K. S. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. J. gospodarstwa rolnego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonego we wsi [...], gmina [...], powiat [...], województwo wołyńskie, dalej "nieruchomość" oraz decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] grudnia 2009 r., znak: [...], utrzymującej w mocy decyzję Wojewody Pomorskiego z [...] września 2019, r., znak: [...]. We wniosku wskazano na rażące naruszenie przez Wojewodę Pomorskiego oraz Ministra Skarbu Państwa art. 27 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. w związku z art. 88 ust. 4 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (t.j. Dz.U. 1991 Nr 30, poz. 127 - dalej jako: "ustawa o wywłaszczaniu") poprzez ich niezastosowanie w sprawie i całkowite pominięcie faktu, że w posiadaniu organów na dzień wydania kwestionowanych decyzji znajdował się wniosek J. J. , brata K. S. i H. S. , datowany na dzień [...] maja 1991 r. złożony do Urzędu Rejonowego w [...] o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Podniesiono również zarzut naruszenia art. 61 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego – dalej jako: "k.p.a.", poprzez wszczęcie bez jakiejkolwiek podstawy prawnej kolejnego postępowania w sprawie prawa do rekompensaty, w oparciu o wniosek z dnia [...] marca 2009 r., w sytuacji gdy w sprawie toczyło się już postępowanie z wniosku J. J. . Wskazano na rażące i pozbawione podstawy prawnej wydzielenie wniosku K. S. i H. S. do osobnego postępowania.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r., znak: [...] , Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (nastąpiła zmiana organu właściwego) odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Pomorskiego w dnia [...] września 2009 r., znak: [...] , oraz decyzji ją poprzedzającej. K. S. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji nie stwierdził podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Organ wskazał, że postępowanie zakończone kwestionowaną ostateczną decyzją Wojewody Pomorskiego z dnia [...] września 2009 r., o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty, zostało wszczęte i prowadzone na wniosek złożony przez H. S. i K. S. z [...] marca 2009 r. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że wniosek został złożony po terminie wynikającym z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.

Sąd I instancji oddalił skargę K. S. złożoną na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lutego 2020 r.

Z wyrokiem tym nie zgodziła się K. S., która wywiodła skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sxv z dnia 11 lutego 2021 r. sygn. I SA/Wa 1348/20 zarzucając Sądowi I instancji:

I. naruszenie przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art 133 § 1 w zw. z art. 134 § 1 oraz art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – dalej jako: "p.p.s.a" w związku z:

1. art. 27 ustawy z dnia 8 lipca 2005 roku o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej - dalej jako: "ustawa zabużańska", poprzez niewłaściwą jego wykładnię i niezastosowanie w sprawie polegające na przyjęciu, że wniosek skarżącej K. S. z dnia [...] marca 2009 r. zainicjował nowe postępowanie, które prowadzone winno być w całości na podstawie przepisów ustawy zabużańskiej, w konsekwencji czego w sprawie nie mogły znaleźć zastosowania przepisy art. 27 ustawy zabużańskiej i art. 88 ust. 4 ustawy o wywłaszczaniu, co doprowadziło do całkowitego wypaczenia samej nawet literalnej treści art. 27 ustawy zabużańskiej, która nakazuje stosowanie ustawy zabużańskiej do spraw wszczętych a zatem już toczących się na gruncie wcześniej obowiązujących przepisów, które to przepisy w przypadku K. S. i H. S. nakazywały uznanie ich za strony postępowania zainicjowanego wnioskiem brata J. J. już w 1991 r.,

2. art. 27 ustawy zabużańskiej w zw. z art. 88 ust 4 ustawy o wywłaszczaniu poprzez ich niewłaściwą wykładnię i niezastosowanie w sprawie oraz art. 5 ust 1 i 2 ustawy zabużańskiej poprzez jego błędne zastosowanie w sprawie polegające na przyjęciu, że sprawa zainicjowana przez brata skarżącej w dacie obowiązywania art. 88 ust. 4 ustawy o wywłaszczaniu stanowi sprawę odrębną od sprawy skarżącej i jej siostry H. S. gdyż została odrębnie zainicjowana, a z wniosku brata skarżącej nie wynikało by działał on w imieniu sióstr, co stanowi zaprzeczenie samej nawet literalnej treści art. 88 ust 4 ustawy o wywłaszczaniu, który stanowił, że w razie śmierci właściciela mienia pozostawionego, uprawnienie do rekompensaty przysługuje łącznie wszystkim spadkobiercom lub jednemu z nich, wskazanemu przez osoby uprawnione, co przy braku takiego wskazana powodowało, iż postępowanie zainicjowane takim wnioskiem było wszczynane i z mocy prawa toczyło się z udziałem wszystkich osób uprawnionych bez konieczności wskazywania ich we wniosku czy składania przez nie wniosków nowych. Powyższe powodowało uznanie za strony postępowania zainicjowanego wnioskiem brata również K. S. i H. S. bez konieczności podejmowania przez nie jakichkolwiek czynności, w szczególności bez wymogu składania przez nie kolejnych wniosków na gruncie ustawy o wywłaszczaniu czy ustawy zabużańskiej,

3. art. 5 ust. 1 i 2 ustawy zabużańskiej w zw. z art. 27 ustawy zabużańskiej i art. 88 ust, 4 ustawy o wywłaszczaniu, poprzez jego niewłaściwą wykładnię i nieprawidłowe zastosowanie w sprawie polegające na rażącym błędnym przyjęciu, że złożenie przez skarżącą wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty na podstawie ustawy zabużańskiej zobowiązywało organy do osobnego rozpoznania tegoż wniosku jako sprawy nowej, niezależnie od tego, że skarżąca i jej siostra były stronami już wcześniej wszczętego na gruncie ustawy o wywłaszczaniu postępowania z wniosku J. J. ,

4. art. 156 § 1 pkt 2 w związku z art. 157 § 2 k.p.a. w zw. z art. 27 ustawy zabużańskiej oraz w związku z art. 88 ust. 4 ustawy o wywłaszczaniu, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. poprzez uznane, że w sprawie niniejszej brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Pomorskiego z dnia [...] września 2009 r. znale [...] jak i utrzymującej ją w mocy decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] grudnia 2009 r. znak [...] w sytuacji nieuwzględnienia przez organy administracji faktu wcześniejszego wszczęcia postępowania z wniosku brata skarżącej i posiadania przez skarżącą i jej siostrę statusu strony w toczącym się z wniosku brata postępowaniu, co skutkowało pogwałceniem w zaskarżonych decyzjach elementarnych praw nabytych przez skarżącą i jej siostrę, tj. już wcześniej nabytego na gruncie art. 88 ust. 4 ustawy o wywłaszczaniu statusu strony, oraz wszczęcia nowego postępowania w sprawie już zawisłej przed organem administracji,

5. art. 145 § 1 pkt. 4 k.p.a., które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. poprzez uznanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, że okoliczności podnoszone przez skarżącą kwalifikowałyby sprawę co najwyżej do wznowienia postępowania, w sytuacji gdy zarzut skarżącej w niniejszej sprawie sprowadza się do całkowitego pominięcia wniosku brata skarżących z dnia z [...] maja 1991 r. inicjującego postępowanie o potwierdzenie prawa do rekompensaty oraz przepisów art. 27 ustawy zabużańskiej i art. 88 ust. 4 ustawy o wywłaszczaniu oraz wszczęcia przez organ administracji nowego postępowania względem skarżącej i jej siostry tylko z uwagi na złożenie wniosku z dnia [...] marca 2009 r., pomimo faktu, że skarżąca i jej siostra były już stronami innego toczącego się postępowania a sama sprawa o potwierdzenie prawa do rekompensaty była zawisła przez organem oraz poprzez błędne uznanie, że skarżącej upłynął już termin do złożenia wniosku o wznowienie w sytuacji gdy skarżącej upłynął co najwyżej termin liczony od dowiedzenia się o decyzjach wydanych w jej sprawie w 2009 r., natomiast o decyzjach wydanych w postępowaniu, w których udziału skarżącej odmówiono, skarżąca dowiedziała się dopiero w 2017 r., kiedy to też złożyła stosowne wnioski o wznowienie postępowań,

6. art. 6, 7, 8 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 i 4 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 27 ustawy zabużańskiej oraz w związku z art. 88 ust. 4 ustawy o wywłaszczaniu, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. poprzez brak zwrócenia uwagi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny na fakt pominięcia w sprawie przez Wojewodę Pomorskiego i Ministra Skarbu Państwa przepisów art. 27 ustawy zabużańskiej i art. 88 ust. 4 ustawy o wywłaszczaniu oraz nieuprawnione "uzupełnianie" decyzji tychże organów przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji rozpatrującego wniosek o stwierdzenie nieważności, o dowody i rozważania dotyczące wniosku J. J. z [...] maja 1991 r. oraz art. 27 ustawy zabużańskiej w zw. z art. 88 ust. 4 ustawy o wywłaszczaniu celem znalezienia i uzasadnienia podstaw do odmowy stwierdzenia nieważności ich decyzji z 2009 r., w sytuacji gdy bez żadnych wątpliwości organy te rozpatrując sprawę K. i H. S. zupełnie pominęły wskazany wniosek i przywołane przepisy prawa całkowicie wypaczając postępowanie w sprawie, co już samo w sobie uzasadniać winno stwierdzenie nieważności wydanych przez nie decyzji. W sprawie skarżącej nie doszło bowiem do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w żadnej części, co oznacza, że sprawa o potwierdzenie prawa skarżącej i H. S. do rekompensaty nie została w ogóle przeprowadzona poza samą weryfikacją czy złożyły one formalny wniosek w terminie do dnia 31 grudnia 2008 r., 7. art. 7 i 9 k.p.a. w związku z art. 61 § 1 k.p.a. w zw. z art. art. 2, 3 ust. 2 i 27 ustawy zabużańskiej oraz w związku z art. 88 ust. 4 ustawy o wywłaszczaniu, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. poprzez nieuprawnione przyjęcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, że organ rozstrzygający sprawę wniosku skarżącej z dnia [...] marca 2009 r. o potwierdzenie prawa do rekompensaty związany był tym wnioskiem i zobowiązany do jego rozpoznania, niezależnie od toczącego się już a wszczętego na podstawie art. 88 ust. 4 ustawy o wywłaszczaniu postępowania z wniosku jej brata J. J. , którego to postępowania z mocy prawa była stroną, a więc bez należytej weryfikacji stanu faktycznego sprawy i bez udzielenia stronie wyjaśnień pozwalających na ustalenie rzeczywistej woli strony.

Zaskarżonemu wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucono ponadto naruszenie przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy - poprzez niezauważenie rażących naruszeń poniższych przepisów prawa przez wcześniej wydające w sprawie decyzje organy administracji, tj. Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji rozpatrującego wniosek o stwierdzenie nieważności oraz Ministra Skarbu Państwa i Wojewodę Pomorskiego wydających decyzje główne, a zatem poprzez art. 133 § 1 w zw. z art. 134 § 1 i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.:

1. art. 27 ustawy zabużańskiej oraz w związku z art. 88 ust. 4 ustawy o wywłaszczaniu poprzez ich niezastosowanie w sprawie i całkowite pominięcie przy rozpoznawaniu sprawy K. S. i H. S. wniosku J. J. z [...] maja 1991 r. wszczynającego na gruncie ustawy o wywłaszczaniu postępowanie o potwierdzenie prawa do rekompensaty względem wszystkim spadkobierców właściciela mienia pozostawionego oraz konieczności jedynie "dalszego" stosowania ustawy zabużańskiej w związku z jej art. 27,

2. art. 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej w związku z art. 61 § 1 k,p.a. poprzez ich niewłaściwą wykładnię i nieprawidłowe zastosowanie oraz w związku z art. 27 ustawy zabużańskiej oraz w zw. z art. 88 ust. 4 ustawy o wywłaszczaniu poprzez ich niezastosowanie w sprawie skutkujące rażąco nieprawidłowym i pozbawionym podstawy prawnej osobnym negatywnym rozpoznaniem sprawy K. S. i H. S. w sytuacji gdy formalnie postępowanie administracyjne o potwierdzenie prawa do rekompensaty zostało zainicjowane jeszcze w 1991 r., tj. na skutek wniosku J. J. z [...] maja 1991 r., i to względem wszystkich uprawnionych spadkobierców, gdyż jednolicie interpretowany art. 88 ust. 4 ustawy o wywłaszczaniu przewidywał łączne przysługiwanie uprawnienia do rekompensaty wszystkim spadkobiercom, co powodowało, że na skutek wniosku jednego z nich postępowanie z mocy prawa wszczynane było względem wszystkich uprawnionych, a tym samym brak było podstaw do osobnego prowadzenia i rozpoznania spraw K. S. i H. S. oraz spadkobierców J. J. ,

3. art. 5 ust. 1 i 2 w związku z art. 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej w zw. z art. 27 ustawy zabużańskiej i art. 88 ust. 4 ustawy o wywłaszczaniu, poprzez ich niewłaściwą wykładnię i nieprawidłowe zastosowanie w sprawie polegające na rażącym błędnym przyjęciu, że w przypadku spraw wszczętych na gruncie ustawy o wywłaszczaniu, a zatem już toczących się w dniu wejścia w życie ustawy zabużańskiej, konieczne było dla zachowania uprawnień do rekompensaty, złożenie nowych wniosków przez wszystkich spadkobierców w terminie do 31 grudnia 2008 r.

4. art. 5 ust. 1 i 2 w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej poprzez ich niewłaściwą wykładnię i nieprawidłowe zastosowanie w sprawie polegające na przyjęciu, że wniosek, o którym mowa w art. 5 ust. 1 i 2 ustawy zabużańskiej powinien był zostać złożony do 31 grudnia 2008 r.

5. art. 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej w zw. z art. 61 § 4 k.p.a. poprzez ich niewłaściwą wykładnię i nieprawidłowe zastosowanie poprzez wszczęcie bez jakiejkolwiek podstawy prawnej kolejnego postępowania na wniosek z dnia [...] marca 2009 r. w sytuacji gdy już toczyło się postępowanie w tej sprawie z wniosku W. J. .

6. art. 6 i 7 w zw. z art. 61 § 1 i 4, art. 77 § 1 i 4, art. 80 k.p.a. w zw. z art. 2, art. 3 ust. 2 oraz art. 7 ust.1 i 2 ustawy zabużańskiej w zw. z art. 27 ustaw zabużańskiej i art. 88 ust. 4 ustawy o wywłaszczaniu poprzez nieprzeprowadzenie postępowania wyjaśniającego i brak właściwej oceny dowodów,

7. art. 6 i 7 w zw. z art. 61 § 1 i 4, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i 4, art. 80 k.p.a. w zw. z art. 26 i 27 ustawy zabużańskiej w zw art. 88 ust. 4 ustawy o wywłaszczaniu poprzez pominięcie, że w aktach sprawy znajdował się wniosek J. J. – brata K. S. i H. S. ,

8. art. 10 § 1 k.p.a. w związku z art. 28, art. 61 § 4 k.p.a., art. 27 ustawy zabużańskiej oraz w zw. z art. 88 ust. 4 ustawy o wywłaszczaniu i art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez rażące i pozbawione podstawy prawnej wydzielenie sprawy K. S. i H. S. do osobnego rozpoznania i rozstrzygnięcia, skutkujące pozbawieniem ich przymiotu strony w postępowaniu toczącym się z udziałem W. J. , S. J. i J. J. , w sytuacji gdy postępowanie w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty zostało zainicjowane wcześniej wnioskiem J. J. złożonym dnia [...] maja 1991 r., tj. w trakcie obowiązywania art. 88 ust. 4 ustawy o wywłaszczaniu, który" jednoznacznie przewidywał łączne przysługiwanie wszystkim spadkobiercom prawa do rekompensaty, a zatem skutkował wszczęciem na skutek wniosku jednego z uprawnionych postępowania również względem pozostałych spadkobierców, co nakazywało prowadzenie jednego postępowania w sprawie z udziałem wszystkich uprawnionych również po wejściu w życie ustawy zabużańskiej i niezależnie od złożenia przez osoby uprawnione wniosków, o których mowa w art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej (ochrona praw nabytych),

9. art. 10 § 1 k.p.a. w związku z art. 28 i art. 61 § 4 k.p.a. oraz w związku z art. 3 ust. 2 i art. 5 ust. 1 i 2 ustawy zabużańskiej, poprzez rażące i pozbawione podstawy prawnej wydzielenie sprawy K. S. i H. S. do osobnego rozstrzygnięcia, skutkujące pozbawieniem ich przymiotu strony w postępowaniu toczącym się dalej z udziałem W. J. , S. J. i J. J. oraz uniemożliwienie im wzięcia w nim czynnego udziału, pomimo jednoznacznego brzmienia przepisów ustawy zabużańskiej, potwierdzonego dodatkowo w utrwalonej linii orzeczniczej, wskazującej, że z uwagi na fakt, że w sprawie o potwierdzenia prawa do rekompensaty mamy do czynienia z jedną sprawą administracyjną, złożony w terminie do dnia 31 grudnia 2008 r. wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty, powoduje wszczęcie postępowania w zakresie wszystkich uprawnionych i to do obowiązków organu należy ustalenie kręgu stron tego postępowania,

10. art. 6-11 k.p.a. w związku z art. 5 ust. 1 i 2 i art. 27 ustawy zabużańskiej oraz w zw. z art. 88 ust. 4 ustawy o wywłaszczaniu, poprzez oczywiste niezastosowanie zasad ogólnych postępowania administracyjnego w stopniu powodującym istotne ograniczenie uprawnień strony w postępowaniu, tj. działanie organu z rażącym naruszeniem prawa skutkującym nieważnością decyzji wydanych w sprawie (w tym dokonanie subsumpcji wadliwie ustalonego stanu faktycznego pod niewłaściwą normę prawną), brak wszechstronnego zbadania sprawy z uwzględnieniem interesu obywateli K. S. oraz H. S. , prowadzenie sprawy bez pogłębiania zaufania obywateli do państwa, należytego wykonania względem stron obowiązku informacyjnego oraz wyjaśniania im zasadności przesłanek, którymi kierował się organ przy wydawaniu decyzji, co skutkowało niedoinformowaniem stron o posiadaniu przymiotu strony w postępowaniu wszczętym z wniosku J. J. złożonego dnia [...] maja 1991 r. a także z wniosku bratanka W. J. złożonego dnia 31 grudnia 2008 r. a w konsekwencji przedwczesną i nieuzasadnioną odmową potwierdzenia im prawa do rekompensaty oraz odmową udziału w toczącym się dalej z udziałem ich bratanka postępowaniu,

11. art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w związku z art. 61§1 k.p.a. w związku z art. 2, art. 3 ust. 2, art. 5 ust. 1 i 2, art. 7 ust. 1 i 2 oraz art. 26 i 27 ustawy zabużańskiej oraz w zw. z art. 88 ust. 4 ustawy o wywłaszczaniu poprzez nieprawidłowe uzasadnienie wydanej w sprawie decyzji, tj.:

a. całkowite pominięcie uzasadnienia faktycznego, w szczególności w zakresie faktów uznanych przez organ za udowodnione w kontekście ustalenia wniosku faktycznie inicjującego postępowanie administracyjne w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty oraz przesłanek potwierdzenia prawa do rekompensaty uregulowanych w art. 2 i art. 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej, oraz dowodów na których organ się oparł lub którym odmówił wiarygodności, jak również

b. nieprawidłowe uzasadnienie prawne decyzji związane z nieprawidłowym zastosowaniem i błędną wykładnią przepisów prawa, tj. art. 3 ust. 2 i art. 5 ust. 1 i 2 ustawy zabużańskiej, a także całkowitym pominięciem art. 27 ustawy zabużańskiej oraz w zw. z art. 88 ust. 4 ustawy o wywłaszczaniu,

co wskazuje na brak prawidłowego rozpoznania sprawy, jak również należytego wyjaśnienia K. S. oraz H. S. przesłanek, którymi kierował się organ wydający decyzję skutkujący brakiem możliwości należytego skontrolowania zapadłej decyzji.

Żądaniem skargi kasacyjnej objęto zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uchylenie decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] stycznia 2020 r. względnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Wniesiono też o zasądzenie kosztów postępowania. Skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy.

Pismem z dnia 27 września 2021 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł odpowiedź na skargę kasacyjną, jej żądaniem obejmując oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie od K. S. na rzecz Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

W niniejszej sprawie skarżąca kasacyjnie, na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. zrzekła się rozprawy, a żadna ze stron w ustawowym terminie nie wniosła o jej przeprowadzenie. W tej sytuacji rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, stosownie do art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.) z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu I instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niezasadne.

Obszerna skarga kasacyjna i liczne podniesione w niej zarzuty zmierzają w istocie do wykazania, że z rażącym naruszeniem prawa doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego zakończonego wydaniem decyzji Wojewody Pomorskiego z dnia [...] września 2009 r. nr [...] odmawiającej potwierdzenia H. S. oraz K. S. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. J. gospodarstwa rolnego we wsi [...] oraz utrzymującej tę decyzję w mocy, decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] .

1. Podniesione w sprawie zarzuty skargi kasacyjnej nie mogły przynieść oczekiwanego skutku z tej przyczyny, że w wyroku z dnia 19 czerwca 2015 r. sygn. I OSK 2411/13 Naczelny Sąd Administracyjny literalnie wskazał, że wniosek złożony przez K. S. i H. S. w dniu [...] marca 2009 r. zainicjował postępowanie administracyjne. Sąd prawomocnie przesądził, że wniosek K. S. i H. S. z dnia [...] marca 2009 r. nie budził wątpliwości. Wyraźnie bowiem wynikało z jego treści, że jest to "wniosek o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej" i dotyczy nieruchomości w [...] w województwie Wołyńskim. Naczelny Sąd Administracyjny przesądził, że wbrew stanowisku skarżących kasacyjnie nie może być mowy, że organ prowadził postępowanie bez wniosku stron, skoro taki wyraźny wniosek znajduje się w aktach. Sąd przesądził ponadto, że organ kwestię tę dostatecznie wyjaśnił. Zwrócono uwagę, że inną sprawą jest to, że już wniosek W. J. powinien inicjować postępowanie dotyczące wszystkich spadkobierców. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że na wniosek z [...] marca 2009 r. zostało zainicjowane postępowanie administracyjne, a sprawa została rozstrzygnięta decyzją administracyjną pozostającą w obrocie prawnym.

Mając zatem na uwadze wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2015 r. sygn. I OSK 2411/13 za całkowicie nieusprawiedliwione uznać należało zarzuty skargi kasacyjnej, które - wszystkie - oparte zostały na tezie, że wniosek K. S. i H. S. nie mógł zainicjować postępowania administracyjnego. Teza ta została bowiem zakwestionowana prawomocnym wyrokiem wyroku z dnia 19 czerwca 2015 r. sygn. I OSK 2411/13.

2. Bezzasadnie skarżąca kasacyjnie w niniejszej sprawie zarzuca Sądowi I instancji naruszenie przepisów ustawy zabużańskiej. Zauważyć trzeba, że prawomocnie przesądzone w tej sprawie pozostaje, że jakkolwiek w świetle art. 5 ust. 2 ustawy zabużańskiej, nie istnieje wymóg, aby wniosek określony art. 5 ust. 1 tej ustawy złożyć musieli wszyscy spadkobiercy, to okoliczność ta rzutować mogła jedynie na ocenę decyzji wydanej z wniosku W. J. . Podnoszone w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia przepisów ustawy zabużańskiej nie mogły zatem przynieść oczekiwanego skutku w niniejszej sprawie.

3. Niezasadnie ponadto Sądowi I instancji zarzucono naruszenie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Trafnie Sąd I instancji, powołując się na wyrok NSA wskazał, że skoro skarżące uważały, że powinny być stroną postępowania zakończonego decyzją w przedmiocie rekompensaty to powinny były złożyć wniosek o wznowienie postępowania administracyjnego w oparciu o art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Pominięcie strony postępowania administracyjnego jest bowiem przesłanką wznowieniową, a nie nieważnościową. W myśl jednak art. 148 § 2 k.p.a. miesięczny termin do złożenia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji. A zatem termin ten skarżącym już upłynął.

4. Bezpodstawnie też w sprawie podniesiono zarzuty dotyczące wadliwego przeprowadzenia postępowania dowodowego. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji organy rozpoznawały sprawę pod kątem istnienia podstaw nieważnościowych, sprawę nową wywołaną wnioskiem skarżącej i jej siostry. Podniesione zarzuty dotyczące postępowania dowodowego, pozostają zatem bez wpływu na wynik niniejszej sprawy.

5. Rację ma też Sąd I instancji, że w istocie niezrozumiały jest zarzut naruszenia art. 61 § 1 k.p.a., art. 27 ustawy zabużańskiej i art. 88 ustawy wywłaszczeniowej i wywodzona z tych przepisów łączna legitymacja wszystkich uprawnionych do brania udziału w sprawie. Przepis art. 61 § 1 k.p.a. wskazuje jedynie, że postępowanie może być wszczęte na wniosek lub z urzędu. Postępowanie które jest przedmiotem oceny pod kątem istnienia przesłanek do stwierdzenia nieważności było postępowaniem wywołanym m.in. wnioskiem strony skarżącej. Podobnie, odrębnym wnioskiem, postępowanie zainicjował brat skarżącej. Nie doszło, zatem do rozdzielenia spraw, ale co najwyżej nie zostały one połączone. To jednak nie stanowi podstawy do stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji. Nawet przyjmując tezę skarżącej, że powinno dojść do połączenia obu spraw, to biorąc pod uwagę wątpliwości co do treści normy art. 5 ust. 1 i 2 ustawy zabużańskiej i rozbieżne orzecznictwo w tym zakresie - uchybienie to nie może stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji wydanej w stosunku do skarżącej.

Mając zatem na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a.

Na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. Sąd zasądził od skarżącej kasacyjnie na rzecz organu koszty postępowania kasacyjnego.