Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 632/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2004-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Gorczycka -Muszyńska asesor WSA Jakub Linkowski asesor WSA Wanda Zielińska -Baran ( spr.) Protokolant Julia Dobrzańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2004r. sprawy ze skargi J. L. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2004r . Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia stwierdzającego,że nieruchomość ziemska nie podpada pod działanie dekretu o reformie rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] lipca 1996r 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącego J. L. kwotę 500zł (pięćset) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Sygn. IV SA/Wa 632/04

U Z A S A D N I E N I E

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] lipca 1996r., po rozpatrzeniu wniosku A. M. z dnia 27 kwietnia 1990r., na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] stycznia 1951r. utrzymującego w mocy orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w R. z dnia [...] września 1950r o uznaniu, że nieruchomość ziemska obj. whl. [...],[...],[...], [...] i [...] ks. gr. gm.kat. A. o ogólnej powierzchni 7 ha 68 a 61 m2 wraz z budynkami cegielni, młyna, mieszkalnymi i gospodarczymi, podpada pod przepis art. 2 ust.1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej i jako taka przeznaczona zostaje na cele reformy rolnej. W uzasadnieniu decyzji podano, że przedmiotowa nieruchomość w dniu 1 września 1939 roku była własnością B. L. - ojca wnioskodawczyni oraz K. L. - brata wnioskodawczyni. B. L. był też właścicielem majątku w S. o pow. 332 ha przejętego na cele reformy rolnej. Podstawą przejęcia przedmiotowej nieruchomości w A. na cele reformy rolnej zgodnie z art. 2 ust.1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz. U. z 1945r. Nr 3, poz. 13) stanowił obszar majątku w S. i wpis prawa własności w księgach wieczystych na dzień 1 września 1939r., który dokonany był na rzecz B. L. Zdaniem organu nadzoru, trafnie podniesiono w uzasadnieniu orzeczenia z dnia 30 września 1950r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, że przedmiotowa nieruchomość w A. stanowiła całość gospodarczą z majątkiem w S. Podstawą do stwierdzenia nieważności orzeczenia o przejęciu nieruchomości w A. na rzecz Skarbu Państwa nie może być okoliczność darowania w dniu 10 maja 1941r aktem notarialnym tej nieruchomości A. M. przez B. i K. L., bowiem zgodnie z art. 2 ust. 2 ww. dekretu z dnia 6 września 1944r. nieważne były wszystkie prawne lub fizyczne działy nieruchomości ziemskich wymienionych w art.2 ust.1 lit. e dekretu dokonane po dniu 1 września 1939 r. Zdaniem organu nadzoru brak było podstaw do stwierdzenia, że przejęcie przedmiotowej nieruchomości nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy A. M. przede wszystkim podniosła, że nieruchomość w A. nie podpadała pod przepisy dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej z uwagi na charakter gospodarczy, gdyż znajdowała się na niej cegielnia, młyn, budynki mieszkalne i gospodarcze,. jak również z uwagi na powierzchnię - 8 ha. Chybione jest stanowisko organu, że nieruchomość w A. stanowiła całość majątku ziemskiego wraz z nieruchomością położoną w S., ponieważ obie nieruchomości położone były w różnych powiatach i w znacznej odległości od siebie.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] maja 2004r. na podstawie art. 127 § 3 kpa utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lipca 1996 roku. W uzasadnieniu decyzji podał, że przedmiotowa nieruchomość na której usytuowana była cegielnia i młyn wchodziła w skład majątku ziemskiego B. L. o pow. 332 ha położonego w S. przejętego na cele reformy rolnej i stanowiła z tym majątkiem zorganizowaną całość gospodarczą. Cegielnia nie była prawnie wyodrębniona i nie była wpisana do rejestru handlowego jako przedsiębiorstwo. Natomiast młyn był przedsiębiorstwem przemysłu rolnego i podlegał przejęciu na cele reformy rolnej zgodnie z art. 6 dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zdaniem organu oba obiekty wchodziły w skład majątku ziemskiego o pow. 332 ha i podlegały przejęciu na podstawie art.2 ust.1 lit. e i art. 6 ww. dekretu.

Obszerną skargę na powyższą decyzję wniósł J. L.- następca prawny A. M., podnosząc przede wszystkim, iż Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi bezpodstawnie przyjął, że nieruchomość w A. wchodziła w skład majątku ziemskiego w S. Obie nieruchomości były prawnie i fizycznie odrębne, stanowiły współwłasność innych osób. Majątek w S. należał do B. i I. L. a nieruchomość w A. do braci B. i K. L. Organ naczelny bezpodstawnie także przyjął, że nieruchomość w A. miała charakter rolny. Na nieruchomości funkcjonowała cegielnia, która nie ma charakteru rolnego. Również charakteru rolnego nie miał znajdujący się na nieruchomości młyn motorowy, ponieważ był to młyn przemysłowy do rozrabiania gliny dla produkcji wyrobów formowanych i wypalanych w cegielni. Organ w uzasadnieniu decyzji nie podał w oparciu o jakie dowody ustalił ,że młyn ten był młynem zbożowym. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] lipca 1996 r. zostały wydane przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] stycznia 1951 roku uznającego nieruchomość ziemska w A. o pow. 7,6821 ha wraz budynkami cegielni, młyna, mieszkalnymi i gospodarczymi, stanowiąca byłą współwłasność B. i K. L. podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz. U. Nr 3, poz. 13).

Na wstępie należy podnieść, że zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e ww. dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej przejęciu na cele reformy rolnej podlegały nieruchomości ziemskie o powierzchni przekraczającej wielkości określone w przepisach. Istota problemu w niniejszej sprawie sprowadza się zatem do wyjaśnienia, czy nieruchomość w A. była nieruchomością ziemską i czy była funkcjonalnie i gospodarczo powiązana z majątkiem ziemskim w S.

Wypada zauważyć, że dekret o reformie rolnej nie zawierał definicji pojęcia " nieruchomości ziemskiej". Sąd Najwyższy dokonując w wyroku z dnia 25 stycznia 1995r. sygn. III ARN 77/94 ( OSN 1995/14/167) wykładni pojęcia " nieruchomość ziemska" wskazał, że ocena, czy określona nieruchomość wchodziła w sensie prawnym w skład kompleksu ziemskiego przejmowanego na cele reformy rolnej, nie może być dokonywana w oderwaniu od przeznaczenia i faktycznego sposobu wykorzystania tej nieruchomości. Pojęcie to zostało również zdefiniowane w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990r. TK W 3/89 - OTK 1990/1/26. W uchwale tej Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił, iż przy definiowaniu pojęcia " nieruchomości ziemskiej", użytego w art. 2 ust.1 lit. e dekretu należy przyjąć, że normodawca używając określenia " ziemskie" miał na względzie te nieruchomości, które mają charakter rolniczy, czyli mogą być wykorzystywane przez inne podmioty do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej czy sadowniczej.

Błędne jest stanowisko organu nadzoru, że nieruchomość położona w A., zabudowana cegielnią, młynem oraz budynkami mieszkalnymi i gospodarczymi podlegała przejęciu na cele reformy rolnej jako powiązana z majątkiem ziemskim z S. " przez osobę właściciela – B. L". Taka interpretacja dekretu i celów, jakie dekret ten miał spełniać nie znajduje oparcia w przepisach tego dekretu. Przepisy dekretu, jak też rzadny inny akt prawny wydany w tym okresie nie przewidywał nacjonalizacji wszelkich nieruchomości, jako zbioru nieruchomości, niezależnie od tego czy była nieruchomością ziemską, czy też nie miała takiego charakteru. Nieruchomość zabudowana cegielnią oraz młynem służącym celom cegielni , której dotyczy niniejsza sprawa, nie znajdowała się na terenie nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 dekretu, lecz na terenie innej gminy odległej od tej nieruchomości ziemskiej. Błędne jest stanowisko organu, że nieruchomość w A. była funkcjonalnie i gospodarczo powiązana z nieruchomością ziemską w S., a to dlatego, że znajdujące sie na niej obiekty, tj. cegielnia i młyn parowy nadawały jej charakter nieruchomości przemysłowej a nie nieruchomości rolniczej. Okoliczność ta wykluczała możliwość uznania, że nieruchomość w A. podlegała pod działanie dekretu o reformie rolnej.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 210 cyt. . ustawy.