Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 95/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2018-06-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.83 ust.1 pkt 3, art.28 ust.1, ust,3 pkt 5 i 6 , art.24ust.4, ust.5, ust. 5b
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wójcik (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Grzegorz Gocki Sędzia WSA Marta Wojciechowska Protokolant Starszy inspektor sądowy Iwona Dąbrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 11 stycznia 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie Oddział w Opolu decyzją z dnia 11 stycznia 2018 r. wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778) – dalej w skrócie "u.s.u.s.", po rozpatrzeniu wniosku M. W. (dalej określana jako strona, wnioskodawczyni, skarżąca) z dnia 06 listopada 2017 r. w sprawie umorzenia należności z tytułu składek odmówił umorzenia tych należności:

I. w części finansowanej przez płatnika w łącznej wysokości 88.560,57 zł w tym:

• na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych - za okres 01/2011, 03/2011-07/2011, 09/2011-07/2012 w łącznej kwocie 74.952,73 zł, w tym z tytułu: a) składek – 57.340,73 zł; b) odsetek liczonych na dzień wydania decyzji przenoszącej na skarżącą, jako wspólnika spółki cywilnej A s.c., odpowiedzialność za zobowiązania tej spółki z tytułu składek, tj. na dzień 29 kwietnia 2014 r. – 17.554,00 zł; c) kosztów upomnienia - 58,00 zł;

• na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych- za okres 03/2011-07/2011, 09/2011-07/2012 w łącznej kwocie 13.607,84 zł, w tym z tytułu: a) składek 10320,84 zł; b) odsetek liczonych na dzień wydania ww. decyzji przenoszącej odpowiedzialność tj. 29 kwietnia 2014r.- 3.229,00 zł; c) kosztów upomnienia - 58,00 zł;

II. w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej wysokości 24.950,00 zł w tym:

• na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres 01/2011, 03/2011-07/2011, 09/2011-07/2012 z tytułu odsetek naliczonych na dzień wydania ww. decyzji przenoszącej odpowiedzialność tj. 29 kwietnia 2014r. w kwocie 14.695,00 zł;

• na ubezpieczenie zdrowotne za okres 03/2011-07/2011, 09/2011-07/2012 z tytułu odsetek naliczonych na dzień wydania decyzji przenoszącej odpowiedzialność tj. 29 kwietnia 2014 r. w kwocie 10.255,00 zł.

Wnioskiem z dnia 6 listopada 2017 r. pełnomocnik strony zwrócił się o umorzenie należności z tytułu składek wskazując, że spełnia ona przesłanki całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. Wskazał, że przeprowadzone wobec strony liczne postępowania egzekucyjne przez komorników na terenie całej Polski wykazały brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, skutkiem czego te postępowania umorzono. Nadto pełnomocnik podniósł kwestię przedawnienia należności z tytułu składek akcentując w szczególności (z powołaniem się na przykłady orzeczeń sądów administracyjnych) konieczność ustalenia przez organ w pierwszej kolejności, które ze składek uległy przedawnieniu. Zdaniem pełnomocnika, do przedawnienia składek doszło z upływem 5-letniego terminu przedawnienia liczonego od dnia 1 stycznia 2012 r., czyli wszystkie składki przedawniły się z dniem 1 stycznia 2017 r.

Rozpatrując ten wniosek, w ramach czynności zmierzających do ustalenia sytuacji materialno-finansowej i bytowej strony Zakład uzyskał informację Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w [...] o wysokości dochodów osiągniętych przez nią w latach 2014-2016, z której wynikało, że za rok 2014 strona zadeklarowała przychód/dochód z innych źródeł w kwocie 360,20 zł, za rok 2015 przychód/dochód z innych źródeł w kwocie 2077,80 zł, za rok 2016 nie odnotowano wpływu zeznania. Z kolei według informacji Ośrodka Pomocy Społecznej strona ani członkowie jej rodziny żadnych świadczeń z tego Ośrodka nie pobierali. Ze złożonego przez stronę oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej wynikało, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie córką oraz z małżonkiem uzyskującym dochód netto 1500,00 zł. Rodzina korzysta z programu "Rodzina 500+". W złożonym oświadczeniu wskazano wydatki związane z utrzymaniem w łącznej kwocie 800,00zł.

W zakresie stanu prawnego sprawy organ wskazał na treść art. 28 ust. 2 u.s.u.s., zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umorzone tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Z kolei przypadki pozwalające stwierdzić całkowitą nieściągalność są wymienione enumeratywnie w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Całkowita nieściągalność zachodzi m.in. w przypadkach wskazanych przez stronę a określonych w punktach 5 i 6 ust. 3 art. 28, co obejmuje sytuacje, gdy:

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W ocenie organu, materiał dowodowy zebrany w sprawie nie potwierdził, by którakolwiek z tych przesłanek została spełniona, przez co brak jest podstaw do stwierdzenia całkowitej nieściągalności.

Organ wskazał, że decyzją z dnia 29 kwietnia 2014 r. została przeniesiona odpowiedzialność na M. W. oraz P. W., jako wspólników spółki cywilnej A, za należności z tytułu składek ciążące na tej spółce. W związku z tym faktem w stosunku do skarżącej Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako organ egzekucyjny nie wszczął i nie prowadzi postępowania egzekucyjnego, co oznacza, że nie zostały wykorzystane przysługujące mu możliwości przymusowego dochodzenia należności. Przy czym, zgodnie z art. 19 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r., poz. 1201 z późn. zm. – dalej w skrócie "u.p.e.a."), Dyrektor ZUS jako organ egzekucyjny może prowadzić egzekucję tylko co do rachunku bankowego, wynagrodzenia za pracę, świadczeń emerytalno-rentowych, a także wierzytelności. W egzekucji prowadzonej przez ten organ nie mogą być więc wykorzystane wszystkie środki egzekucyjne. Skoro jednak organ nie wdrożył postępowania egzekucyjnego (tym samym nie zastosował wszystkich dostępnych środków egzekucyjnych), to przed uruchomieniem takiego postępowania nie ma podstaw aby stwierdzić, że ewentualne czynności egzekucyjne nie będą skuteczne, np. w sytuacji podjęcia zatrudnienia przez zobowiązaną.

Zakład zwrócił uwagę, że postępowanie egzekucyjne było prowadzone, ale w stosunku do spółki A s.c., na podstawie wystawionych na tę spółkę tytułów wykonawczych.

Natomiast z powodu braku wdrożenia takiego postępowania w stosunku do skarżącej nie można uznać na obecnym etapie sprawy, by zachodziły wobec niej przesłanki opisane w pkt 5 i 6 ust. 3 art. 28 u.s.u.s., tj.: "naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję" oraz, że "jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne". Dodatkowo na ruchomości, tj. na pojeździe marki [...] ustanowiono w dniu 28 sierpnia 2014 r. zastaw skarbowy za zobowiązania spółki A S.C. z tytułu: ubezpieczeń społecznych za okres: 01.2011; 03.2011- 07.2011; 09.2011-07.2012, ubezpieczeń zdrowotnych oraz Funduszu Pracy i Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres: 03.2011-07.2011, 09.2011-07.2012.

Wobec przedstawionych okoliczności żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności opisanych w art. 28 ust. 3 ww. ustawy nie została spełniona.

Odnosząc się do kwestii przedawnienia należności z tytułu składek organ przedstawił, w ujęciu historycznym, zmieniające się regulacje prawne dotyczące tego zagadnienia, poczynając od 1 stycznia 1999 r., zarówno w kwestii terminów przedawnienia jak i zdarzeń mających wpływ na jego bieg, a zatem skutkujących zawieszeniem lub przerwą biegu tego terminu. Z istotnych dla tej sprawy kolejnych nowelizacji wskazał na zmianę okresu przedawnienia wprowadzoną od dnia 1 stycznia 2012 r., gdyż na mocy art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Przy czym, zgodnie z art. 27 tej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Według zasady wynikającej z tego przepisu, do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, ale liczony nie od daty wymagalności składek, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Natomiast wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r., stosownie do którego, jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu.

Organ wskazał, że wdrożenie postępowania egzekucyjnego i doręczenie dłużnikowi tj. A s.c., wystawionych przez Zakład tytułów wykonawczych spowodowało przerwanie biegu terminu przedawnienia. Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137, ze zm.) należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zarazem przepis art. 24 ust. 5 u.s.u.s. o treści: "nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia" nie został przez ustawodawcę wyeliminowany z obiegu prawnego i nadal jest obowiązujący.

Jeśli chodzi o należności z tytułu składek ciążące na spółce A s.c., to z uwagi na prowadzone wobec niej postępowanie egzekucyjne bieg terminu przedawnienia został zawieszony od dnia 20 marca 2012 r. do dnia 06 grudnia 2015 r., wobec czego najstarsza składka za 01/2011 przedawni się dopiero 17 września 2020 r. Analogicznie, składki za pozostałe okresy także nie uległy na dzień wydania niniejszej decyzji przedawnieniu z uwagi na w/w termin zawieszenia biegu tego terminu.

W konkluzji organ stwierdził brak podstaw do uwzględnienia wniosku.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skarżąca działająca przez pełnomocnika podniosła zarzuty naruszenia przepisów:

1. prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3 pkt 5 w zw. z art. 28 ust. 2 u.s.u.s., poprzez jego niezastosowanie skutkujące przyjęciem, że w przedmiotowej sprawie wobec skarżącej nie zachodzi całkowita nieściągalność składek objętych wnioskiem o umorzenie, co w konsekwencji doprowadziło do odmowy umorzenia należności;

2. prawa materialnego, tj. art. 35 ust. 4 ustawy z dnia 25 listopada 1986 roku o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1989 roku, Nr 25, poz. 137 z późn. zm.) poprzez jego zastosowanie skutkujące przyjęciem, iż wdrożenie przez organ postępowania egzekucyjnego i doręczenie stronie wystawionych przez organ tytułów wykonawczych, spowodowało przerwanie (a nie zawieszenie) biegu przedawnienia;

3. prawa materialnego, tj. art. 24 ust. 5b u.s.u.s. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie skutkujące przyjęciem, iż bieg terminu przedawnienia należności został zawieszony wobec skarżącej na skutek podjęcia czynności zmierzających do wyegzekwowania należności od spółki cywilnej, prowadzonej pod firmą A s.c.;

4. prawa materialnego, tj. art. 115 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 roku, poz. 201 z późn. zm. dalej jako O.p.) w zw. z art. 31 u.s.u.s. w zw. z art. 24 ust. 5b u.s.u.s przez błędne przyjęcie, iż podjęcie czynności zmierzających do wyegzekwowania należności z tytułu składek od spółki cywilnej powoduje zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności również wobec wspólników spółki cywilnej.

Stawiając te zarzuty pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego, oraz o przyznanie skarżącej prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Jednocześnie na podstawie art. 145a § 1 P.p.s.a. wniósł o zobowiązanie organu do wydania w określonym terminie decyzji umarzającej należności z tytułu składek, objętych wnioskiem z dnia 6 listopada 2017 r.

W uzasadnieniu skargi podniósł, że z literalnego brzmienia art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. wynika wprost konieczność stwierdzenia braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, przez ściśle określone organy, tj. przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego. Dlatego brak wszczęcia egzekucji przez Dyrektora ZUS jako organ egzekucyjny – na co wskazał organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji - nie ma, dla ustalenia tej przesłanki całkowitej nieściągalności, żadnego znaczenia. Pełnomocnik zwrócił też uwagę na całkowite pomijanie przez organ faktu, iż wobec skarżącej prowadzącej działalność gospodarczą jako wspólnik spółki cywilnej pod firmą A s.c., było prowadzone szereg postępowań egzekucyjnych przez kilku bądź kilkunastu komorników sądowych z całego kraju a także przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w [...]. Tym samym w całości wypełniona została przesłanka umorzenia należności z tytułu składek, wskazana w art. 28 ust 1 pkt 5 u.s.u.s. Wszystkie postępowania egzekucyjne, których było łącznie kilka lub nawet kilkanaście, były przez organy egzekucyjne umarzane z uwagi na bezskuteczność egzekucji, co oznacza, że dłużnik nie posiada jakiegokolwiek majątku, z którego istniałaby możliwość zaspokojenia wierzyciela.

Wskazał następnie, że prowadzenie egzekucji względem majątku spółki cywilnej jest jednocześnie prowadzeniem egzekucji względem majątku jej wspólnika, a więc w tej sprawie względem majątku skarżącej. Spółka cywilna w obecnym stanie prawnym nie posiada podmiotowości prawnej, jest wyłącznie stosunkiem o charakterze zobowiązaniowym (umową), zawartym pomiędzy co najmniej dwoma podmiotami (art. 860 § 1 k.c.). W świetle stanowiska zajmowanego przez Sąd Najwyższy (postanowienie tego Sądu z dnia 17 czerwca 2014 roku, II UZ 34/14, OSNP 2015/11/155) spółka cywilna nie może być uznana za pracodawcę, a więc również za płatnika składek na ubezpieczenia społeczne zatrudnionych pracowników. Konsekwencją braku po stronie spółki cywilnej przymiotu pracodawcy (płatnika składek) jest niemożliwość występowania takiej spółki w postępowaniu sądowym jako strony (spółka cywilna, jako nieposiadająca podmiotowości prawnej, może zostać wyposażona w zdolność sądową i procesową tylko jako pracodawca - por. art. 460 § 1 k.p.c.). W sprawie dotyczącej stosunku ubezpieczenia społecznego pracowników spółki cywilnej (w tym również składek na te ubezpieczenia) spółkę reprezentują wszyscy jej wspólnicy, będący solidarnie płatnikiem składek na te ubezpieczenia, chyba że umowa spółki lub uchwała wspólników wprowadzają odmienne uregulowania w tym zakresie. W tych okolicznościach Zakład Ubezpieczeń Społecznych błędnie przyjmuje, że prowadził postępowanie egzekucyjne w tym zakresie wyłącznie w stosunku do majątku spółki cywilnej A s.c. Postępowanie egzekucyjne z natury stosunku spółki cywilnej musiało być prowadzone względem jej wspólników i ich majątku.

Pełnomocnik podkreślił, że nie mogły w tej sprawie mieć zastosowania przywołane przez organ przepisy ustawy z dnia 25 listopada 1986 roku o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, skoro zalegle należności obejmują lata 2011-2012. Biorąc natomiast pod uwagę prawidłowo zastosowany 5-letni okres przedawnienia, liczony od 1 stycznia 2012 r., należności objęte wnioskiem uległy przedawnieniu z dniem 1 stycznia 2017 r., czego organ niesłusznie nie uwzględnił.

Prowadzenie postępowania egzekucyjnego względem A s.c. nie mogło odnieść skutków prawnych, gdyż spółka nie posiada osobowości prawnej, czy zdolności procesowej. Według NSA, decyzja wydana wobec spółki cywilnej, w ogóle nie określa jej adresata, co stanowi naruszenie art. 107 § 1 K.p.a. i jako kwalifikowana wada prawna jest podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (wyrok NSA z dnia 8 stycznia 2015 r., sygn. akt II OSK 1395/13). W tej sytuacji nie można przyjąć, że doszło do zawieszenia biegu przedawnienia należności z tytułu składek. Zgodnie z art. 24 ust 5b u.s.u.s., bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Tymczasem dłużnik, którym była m.in. skarżąca jako jeden ze wspólników spółki cywilnej, nie została zawiadomiona o pierwszej czynności egzekucyjnej, wskutek czego bieg terminu przedawnienia względem niej nie uległ zawieszeniu.

Ponadto podniesiono zarzut, iż wydanie przez ZUS w dniu 29 kwietnia 2014 r. decyzji ustalającej o odpowiedzialności P. W. i M. W. za zobowiązania spółki A s.c. z tytułu należnych składek, doprowadziło do sytuacji, w której organ miał wiedzę, że skarżąca nie posiada majątku, z którego istniałaby możliwość prowadzenia egzekucji i zaspokojenia należności.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podkreślając, że na mocy decyzji orzekającej o odpowiedzialności wspólnika spółki cywilnej z dnia 29 kwietnia 2014 r. skarżąca ponosi solidarną odpowiedzialność wraz ze spółką i pozostałymi wspólnikami za należności z tytułu składek, jednak dotychczas nie było wobec niej, jako wspólnika tej spółki będącego osobą trzecią, prowadzone postępowanie egzekucyjne, zatem nie jest możliwe stwierdzenie, że skarżąca nie posiada majątku nadającego się do egzekucji (zwłaszcza, że pojeździe ustanowiono zastaw skarbowy). Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie została wobec niej spełniona. Zarazem nie można wykluczyć, iż skarżąca będzie w stanie spłacać należność w układzie ratalnym w przyszłości, gdyż nie jest wykluczone, że podejmie zatrudnienie – albowiem nie wykazano, by istniały co do tego przeszkody ze względu na wiek czy stan zdrowia. Egzekucja była prowadzona przeciwko spółce cywilnej A, a nie przeciwko skarżącej, zaś zakończenie tej egzekucji prowadzonej na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych na Spółkę, nastąpiło wskutek likwidacji Spółki. Egzekucję umorzono postanowieniem z dnia 4 grudnia 2015 r. W sprawie doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności składkowych ciążących na spółce, albowiem za czynność wywołującą taki skutek można uznać, zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s., doręczenie odpisu tytułu wykonawczego lub np. ustanowienie zastawu skarbowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa w sposób, o jakim mowa w art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369, ze zm. – dalej jako "P.p.s.a."). Sąd nie dopatrzył się zatem w niej naruszenia prawa materialnego lub procesowego w sposób – odpowiednio- mający lub mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ani także naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, czy też okoliczności skutkujących stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Strona wniosła skargę w trybie art. 52 § 3 P.p.s.a. – nie korzystając ze środka prawnego w postaci wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przez ten organ.

W kontrolowanej sprawie, w której skarga dotyczy decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiającej stronie umorzenia należności z tytułu składek, przedmiotem odmiennych stanowisk stron stały się w istocie dwie kwestie: po pierwsze, czy doszło do przedawnienia należności z tytułu składek objętych wnioskiem o umorzenie oraz, po drugie, czy spełniona została przesłanka całkowitej nieściągalności określona w art. 28 ust. 3 pkt 5 ( także pkt 6) u.s.u.s. Ponadto strona w skardze wskazuje dodatkowo na kontrowersje dotyczące statusu spółki cywilnej, zwłaszcza na gruncie spraw z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, twierdząc ostatecznie – za tą linią orzecznictwa Sądu Najwyższego, która opowiada się za brakiem podstaw do przypisania spółce cywilnej statusu pracodawcy – że w konsekwencji A s.c. nie mogła być płatnikiem składek. Wiąże się to z definicją płatnika, którym zgodnie z art. 4 pkt 2 lit. a) u.s.u.s. w stosunku do pracowników był pracodawca (a także ubezpieczony zobowiązany do opłacenia składek na własne ubezpieczenie społeczne – pkt 2).

Trzeba także wskazać, że w dniu 20 grudnia 2017 r. została wydana przez Zakład decyzja o odmowie wszczęcia postępowania o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek (art. 30 u.s.u.s.).

Jeśli chodzi o wysuwającą się na plan pierwszy kwestię przedawnienia, to stwierdzić należy, że wniosek o umorzenie składek został złożony w następstwie wezwania skarżącej do uregulowania należności, ciążących na niej jako na osobie trzeciej. Między stronami sporne nie jest sporne, i wynika to z akt sprawy, że w dniu 29 kwietnia 2014 r. Zakład wydał decyzję, mocą której na podstawie m.in. art. 115 O.p. w związku z art. 31 u.s.u.s. przeniesiona została na skarżącą oraz na P. W., jako wspólników spółki cywilnej A s.c., odpowiedzialność za należności z tytułu składek ciążące na tej spółce. Ta decyzja jest decyzją ostateczną i skutki prawne z niej wynikające są wiążące, gdyż, czego ani strona ani też Zakład nie podnosi, nie została we właściwym trybie wyeliminowana z obrotu prawnego. Tym samym Sąd orzekający w tej sprawie, a wcześniej także organ, był związany stanem prawnym, jaki ona ukształtowała. Trzeba bowiem wskazać, że taka decyzja ma charakter konstytutywny, a więc z chwilą jej doręczenia kształtuje się sytuacja prawna polegająca na tym, że wspólnicy tej spółki ponoszą, wraz ze spółką i między sobą, solidarną odpowiedzialność za zobowiązania spółki z tytułu składek. Wynika to z zawartego w art. 31 u.s.u.s. odesłania do odpowiedniego stosowania m.in. art. 107, 108 i 115 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa. Natomiast zarówno terminy przedawnienia, w tym co do osób trzecich, jak i zdarzenia wpływające na ich bieg, zostały w ustawie systemowej ukształtowane samodzielnie (art. 24 ust. 5-6 u.s.u.s.). Z powyższego wypływa wniosek, że w zakresie podstaw określenia odpowiedzialności wspólnika spółki cywilnej jako osoby trzeciej oraz charakteru prawnego tej instytucji należy stosować reguły określone w Ordynacji podatkowej.

Poza ww. skutkiem prawnym wydania decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej, mającej walor decyzji ostatecznej, z jej istoty wynika także dalsza okoliczność, której w tym postępowaniu nie można pominąć. Otóż istnienie w obrocie prawnym takiej decyzji wskazuje i rozstrzyga nie tylko o kręgu osób trzecich, na które została przeniesiona odpowiedzialność, ale także – co jest istotne w tej sprawie ze względu na charakter podnoszonych w skardze zarzutów – że to na spółce cywilnej A (jako na tzw. dłużniku głównym), uznanej za płatnika składek, ciążyły określone należności z tytułu składek, które nie zostały przez nią zapłacone. Gdyby było inaczej, zbędne byłoby wydawanie decyzji na podstawie art. 115 O.p. w związku z art. 31 u.s.u.s. Dlatego decyzyjne przeniesienie tej odpowiedzialności na skarżącą jako jedną z osób trzecich rodzi konsekwencje tego rodzaju, że zarówno organ jak i Sąd są związani tą decyzją w znaczeniu wyżej określonym, a zatem, że po pierwsze, na A s.c. ciążyły zobowiązania z tytułu składek, które w określonej w decyzji wysokości nie zostały przez spółkę uiszczone oraz po drugie, że odpowiedzialność za te należności solidarnie ze spółką i z drugim wspólnikiem, na mocy ww. decyzji, ponosi skarżąca. Z tego powodu całkowicie chybione są zarzuty skargi o naruszeniu w tej sprawie przez organ art. 115 O.p. w związku z art. 31 u.s.u.s., skoro w tej sprawie przepisu tego organ stosować nie mógł (i go nie stosował). Na marginesie jedynie można wskazać na bezzasadność zarzutu skargi o wadzie tej decyzji, jako skierowanej do spółki cywilnej, gdyż co do takiego działania istnieje wyraźna podstawa normatywna w art. 115 O.p., a przywołany na poparcie tego zarzutu wyrok NSA sygn. akt II OSK 1395/13 zupełnie nie przystaje do realiów tej sprawy. Przy czym w przypadku decyzji wydawanych na podstawie art. 115 O.p. nie istnieje ustawowy wymóg (tak jak w przypadku spółek wymienionych w art. 116 O.p.) uprzedniego stwierdzenia bezskuteczności egzekucji z majątku spółki.

Podkreślić zatem trzeba, że dopóki w obrocie prawnym istnieje ww. decyzja ostateczna z dnia 29 kwietnia 2014 r. przenosząca na skarżącą, jako na wspólnika spółki cywilnej będącego osobą trzecią, odpowiedzialność za należności spółki z tytułu składek, dopóty określone powyżej konsekwencje z niej wynikające są prawnie wiążące. Skarżąca nie może zatem skutecznie podważać, w postępowaniu w przedmiocie umorzenia składek, okoliczności, które legły u podstaw wydania decyzji przenoszącej na nią, jako na osobę trzecią, odpowiedzialność za należności A s.c. Z uwagi na ostateczny charakter tej decyzji są one prawnie wiążące i muszą być uwzględniane w niniejszej sprawie. Nie jest też rolą sądu administracyjnego rozstrzyganie w tym postępowaniu, czy określonemu podmiotowi (tu: spółce A) przysługiwał, bądź nie, status płatnika składek. Zresztą sama skarżąca, przywołując orzecznictwo Sądu Najwyższego, wskazuje na wynikające z niego stwierdzenie o nieprzysługiwaniu spółce cywilnej przymiotu strony (a tylko wspólnikom) w sprawach z zakresu ubezpieczenia społecznego. Kontrolowana sprawa do takich nie należy. Wskazywane kwestie, czyli rozstrzyganie o statusie podmiotu jako płatnika składek, są zastrzeżone do kognicji sądów powszechnych, a skarżąca nie wykazała, aby takie postępowanie się toczyło. Zatem wszystkie zarzuty skargi zmierzające do wykazania, iż ze względu na szczególny status spółki cywilnej (w tym nieprzysługiwanie jej zdolności prawnej i procesowej) i z uwagi na zmieniającą się linię orzecznictwa Sądu Najwyższego wskazującego na nieprzysługiwanie tej spółce przymiotu płatnika składek nie mogły, w świetle przedstawionych okoliczności, odnieść w tej sprawie zamierzonego skutku. To samo dotyczy zarzutu o wadliwym przeprowadzeniu – z tychże przyczyn – postępowania egzekucyjnego wobec spółki cywilnej, o czym poniżej.

Uznając zatem za niepodważony przez stronę fakt przeniesienia na nią odpowiedzialności za należności z tytułu składek ciążące na spółce Sąd wskazuje, że odpowiedzialność osoby trzeciej ma charakter odpowiedzialności subsydiarnej, jest akcesoryjna względem odpowiedzialności podatnika (tu: płatnika składek) jako tzw. dłużnika głównego. Zatem istnieje ona tak długo, jak długo istnieje dług ciążący na dłużniku głównym. Jego wygaśnięcie – z różnych przyczyn (np. wskutek zapłaty czy przedawnienia przez tego dłużnika) - sprawia, że również nie istnieje już odpowiedzialność osoby trzeciej. Celem wydania decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności na osobę trzecią jest bowiem zwiększenie skuteczności realizacji roszczeń przysługujących wierzycielom publicznoprawnym (Skarbowi Państwa lub Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych).

Powyższe nakazuje stwierdzić, że rozpatrując przedawnienie należności ciążących na osobie trzeciej, a wynikających z ostatecznej decyzji taką odpowiedzialność kształtującej (czyli w tej sprawie decyzji z dnia 29 kwietnia 2014 r.) należy rozważyć, czy po pierwsze, nie doszło do przedawnienia należności składkowych ciążących na dłużniku "głównym", czyli na A s.c. uznanej za płatnika składek (sama spółka za takiego płatnika się uznawała, składając w 2011 i 2012 r. stosowne deklaracje, na podstawie których wystawiono następnie tytuły wykonawcze), oraz, po wtóre, czy nie przedawniło się, ciążące na skarżącej jako na osobie trzeciej, zobowiązanie do zapłaty zaległych składek ukształtowane ww. decyzją ostateczną. Co do tej drugiej kwestii przepis ustawy systemowej w art. 24 ust. 5d jednoznacznie stanowi, że przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następuje po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana. Zatem na jego podstawie mogłoby dojść do przedawnienia należności ciążących na skarżącej jako na osobie trzeciej dopiero z dniem 31 grudnia 2019 r.

Niemniej jednak, do zwolnienia skarżącej z odpowiedzialności obciążającej ją na podstawie decyzji z dnia 29 kwietnia 2014 r. mogłoby także dojść (z uwagi na ww. subsydiarny charakter odpowiedzialności osób trzecich) również w przypadku, gdyby przedawniło się zobowiązanie ciążące na spółce cywilnej jako płatniku (na dłużniku głównym). W tym zakresie stwierdzić należy, iż bieg terminu przedawnienia składek za 2011 r. rozpoczął się z dniem 1 stycznia 2012 r. i skończyłyby się z dniem 1 stycznia 2018 r., pod warunkiem, że nie wystąpiły zdarzenia skutkujące nierozpoczęciem, zawieszeniem lub przerwą tego biegu, przy czym nie może budzić wątpliwości, że przedawnienie według przepisów dotychczasowych nie nastąpiłoby wcześniej. Rozważenia zatem wymagało, czy w trakcie biegu terminu przedawnienia nie wystąpiły tego rodzaju zdarzenia. Natomiast składki za miesiące od stycznia do lipca 2012 r. uległyby przedawnieniu na ogólnych zasadach, wedlug 5-letniego terminu liczonego od dnia ich wymagalności.

Jak wynika z akt sprawy i na co słusznie wskazuje organ, do zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek ciążących na skarżącej doszło na skutek pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności, o której dłużnik został zawiadomiony (art. 24 ust. 5b u.s.u.s.), za którą trafnie uznano dzień 20 marca 2012 r., jako datę doręczenia A s.c. upomnień dotyczących zapłaty składek za 2011 r. i za styczeń 2012 r., co zostało następnie objęte tytułami wykonawczymi wystawionymi w dniu 23 kwietnia 2012 r., które zostały doręczone pocztą, a ich odbiór potwierdził P. W., drugi ze wspólników. Jak wynika z akt administracyjnych, kolejne tytuły, dotyczące należności składkowych za okres od lutego do lipca 2012 r., zostały wystawione w dniu 30 września 2013 r., a ich wystawienie było poprzedzone doręczeniem upomnień w dniach odpowiednio: 24 maja, 10 sierpnia i 19 grudnia 2012 r.

We wszystkich tytułach jednoznacznie wskazano - jako zobowiązanego, u którego powstał obowiązek - A s.c. To zatem spółka miała w postępowaniu egzekucyjnym status zobowiązanego i w związku z tym w sprawie niniejszej organ był obowiązany, co słusznie uczynił, uwzględnić skutki prowadzonego wobec niej postępowania egzekucyjnego. Za bezskuteczne należy więc uznać podnoszone przez skarżącą zarzuty, że czynności dokonywane wobec A s.c. w ramach postępowania egzekucyjnego nie mogą być uznane za skuteczne.

W tym zakresie należy wskazać, że, podobnie jak w kwestii prawidłowości decyzji wydanej na podstawie art. 115 § 1 O.p wobec wspólników A s.c., organ w sprawie o umorzenie należności składkowych również nie był władny rozstrzygać o skuteczności wszczęcia i prowadzenia egzekucji przeciw spółce z uwagi na wskazywany przez skarżącą brak zdolności prawnej i zdolności procesowej takiej spółki. W sprawie niniejszej badanie zasadności wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego wobec spółki stanowiłoby w istocie obejście przepisów zawartych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, regulujących m.in. możliwość kwestionowania tych czynności w trybie zarzutów na postępowanie egzekucyjne lub wniosku o jego umorzenie. Stanowiłoby to też wyjście poza granice sprawy, którą jest tu postępowanie sądowe dotyczące kontroli prawidłowości decyzji o odmowie umorzenia należności składkowych ciążących na skarżącej na podstawie decyzji z 29 kwietnia 2014 r. W sprawie takiej, skupiając się na zagadnieniach istotnych dla jej wyniku, a więc kwestii ewentualnego przedawnienia (czyli istnienia należności objętych wnioskiem o umorzenie) oraz przesłanek tego umorzenia, określonych w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6, nie można rozszerzać tej kontroli na kwestie pozostające poza granicami sprawy, w tym na prawidłowość złożenia przez spółkę deklaracji, prawidłowość wszczęcia i prowadzenia egzekucji, skuteczność podejmowanych w tym postępowaniu czynności. Należą one do innych organów, w innym trybie są realizowane i dopiero po wyczerpaniu tych prawem przewidzianych środków możliwa jest kontrola sądu administracyjnego.

Z tego też względu Sąd rozpoznający tę sprawę, w ramach kontroli zaskarżonego aktu, obowiązany jest uwzględnić te okoliczności, które dotyczą ewentualnego przedawnienia należności i przesłanek całkowitej nieściągalności, na czym zresztą skarżąca oparła swoje żądanie. Z uwagi na okoliczności sprawy należało zatem wziąć pod uwagę dowody w postaci dokumentów urzędowych, jakimi są ostateczne decyzje administracyjne czy postanowienia, czyli wskazana powyżej decyzja z dnia 29 kwietnia 2014 r. oraz postanowienie Naczelnika Pierwszego US w [...] z dnia 4 grudnia 2015 r. o umorzeniu egzekucji prowadzonej przeciw płatnikowi składek, A s.c. Jeśli spółka nie zgadzała się z prowadzeniem egzekucji przeciw niej, mogła uruchomić środki prawne przysługujące jej na podstawie przepisów u.p.e.a. Skoro takich czynności skutecznie nie podjęła, wiążące są podjęte w tym zakresie czynności i postanowienie.

W świetle powyższego zasadne jest stanowisko organu, iż doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek ciążących na A s.c. jako na tzw. dłużniku głównym (płatniku) wskutek pierwszej czynności zmierzającej do ściągnięcia należności, o której dłużnik został zawiadomiony. Niewątpliwie taką czynnością było doręczenie zobowiązanemu (spółce A) w dniu 20 marca 2012 r. upomnień (składki za 2011 r. i za styczeń 2012 r.), oraz w dniach 24 maja, 10 sierpnia i 19 grudnia 2012 r. upomnieć dotyczących należności składkowych za luty-lipiec 2012 r. Wskutek tych zdarzeń doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia, i zawieszenie tego biegu trwało do dnia umorzenia postępowania egzekucyjnego toczącego się przeciw temu dłużnikowi, czyli do dnia 4 grudnia 2015 r. (art. 24 ust 5b u.s.u.s.). Zatem słusznie uznał organ, że na dzień wydania zaskarżonej decyzji do przedawnienia należności z tytułu składek, ciążących na spółce, nie doszło, skoro najstarsza składka, za styczeń 2011 r., ulegnie przedawnieniu dopiero z dniem 17 września 2020 r. Kolejne składki przedawnią się odpowiednio w późniejszych terminach.

To stanowisko organ wypowiedział wprost w ostatnim fragmencie uzasadnienia decyzji i należy je ocenić jako prawidłowe. Natomiast za oczywiście zasadny uznać należy zarzut skargi o naruszeniu przez organ art. 35 ust. 4 ustawy z dnia 25 listopada 1986 o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, albowiem nie mógł on mieć, w stanie faktycznym sprawy, żadnego zastosowania. Niemniej jednak to naruszenie prawa materialnego nie mogło mieć wpływu na wynik sprawy, skoro organ równocześnie wskazał prawidłowo na skutek, jaki z podjęcia czynności zmierzających do wyegzekwowania składek, tj. wystawienia tytułów wykonawczych, wynika z obecnie obowiązującej regulacji prawnej, tj. z art. 24 ust. 5b u.s.u.s., czyli na zawieszenie, a nie przerwanie, biegu terminu przedawnienia, oraz określił czas trwania tego zawieszenia.

Zgodzić się też należy z zarzutem skarżącej o zbędnym przywołaniu przez organ treści regulacji prawnych w zakresie przedawnienia z okresu sprzed wymagalności składek. Niemniej jednak, choć przepisy te w ogóle nie miały w sprawie zastosowania a więc przywołanie ich przez organ było niepotrzebne i jedynie zaciemniało stan prawny sprawy, to należy zwrócić uwagę, że organ przywołał także prawidłowe regulacje. Mianowicie we wnioskach końcowych, odnoszonych do kwestii przedawnienia, prawidłowo wskazał na zawieszenie (a nie przerwanie) biegu terminu przedawnienia, wskazując konkretny okres tego zawieszenia. Nie sposób zatem przyjąć, że zbędne przywołanie tych przepisów miało wpływ na wynik sprawy. Istniejący obiektywnie w systemie prawa i wskazany przez organ przepis art. 24 ust. 4 i nast. u.s.u.s w jego brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2012 r., wraz z art. 27 nowelizacji z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców, zostały w sprawie prawidłowo zastosowane. Skutkiem tego trafny jest wniosek końcowy, że na dzień wydania decyzji należności z tytułu składek, które obciążają skarżącą jako osobę trzecią, nie uległy przedawnieniu.

Kolejną kwestią jest zbadanie, czy organ prawidłowo stwierdził brak przesłanek całkowitej nieściągalności, tj. czy wystąpiły wskazane przez stronę we wniosku przesłanki z punktu 5 i 6 ust. 3 artykułu 28 u.s.u.s.

W odniesieniu do przesłanki z punktu 5 wskazać należy, iż wymaga ona, aby komornik sądowy lub naczelnik urzędu skarbowego (jako organ egzekucyjny stosujący wszystkie dopuszczalne prawem środku egzekucyjne) stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Istotne jest przy tym, aby stwierdzenie tego majątku, przez jeden ze wskazanych organów egzekucyjnych, nastąpiło w postępowaniu prowadzonym przeciwko zobowiązanej. Stąd zasadne jest twierdzenie organu, że skoro nie została dotychczas w ogóle wszczęta egzekucja, najpierw przez Dyrektora ZUS (będącego także organem egzekucyjnym, ale z niepełnym zakresem stosowania środków egzekucyjnych), w której to skarżąca byłaby osobą zobowiązaną na podstawie wystawionych na nią tytułów wykonawczych (na podstawie decyzji z 29 kwietnia 2014 r.), to oczywistym jest, że przesłanka z punktu 5 (a w konsekwencji także i z punktu 6) nie została spełniona. Sama skarżąca wskazuje i podkreśla w skardze, że dla spełnienia warunku opisanego w art. 28 ust. 3 pkt 5 konieczne jest, by do umorzenia egzekucji doszło przez jeden z organów egzekucyjnych w tym przepisie wymienionych, czyli komornika sądowego lub naczelnika urzędu skarbowego. Nie można mówić o spełnieniu tej przesłanki, skoro egzekucji nie wszczął jeszcze ani komornik sądowy, ani naczelnik urzędu skarbowego, jak tego wymaga punkt 5 ust. 3 art. 28 u.p.e.a. Choć pełnomocnik strony wskazywał na prowadzenie wobec skarżącej, prowadzącej działalność gospodarczą jako wspólnik spółki cywilnej, kilku czy nawet kilkunastu postępowań egzekucyjnych przez komorników sądowych na terenie całego kraju, to ograniczył się wyłącznie do takiego ogólnego stwierdzenia. Nie przedstawił też żadnych dokumentów potwierdzających fakt umorzenia tych postępowań, z uwagi na brak majątku. Trudno zatem wymagać, by organ był obowiązany do wystąpienia do komorników na terenie całego kraju, aby sprawdzić wiarygodność tych twierdzeń, tym bardziej, że strona działała przez pełnomocnika, który został poinformowany o konieczności złożenia wszelkich dokumentów istotnych dla sprawy (pismo z dnia 5 grudnia 2017 r.). Niezależnie od tego wskazać należy na trafnie podnoszony przez organ argument, iż należności z tytułu składek zostały zabezpieczone poprzez ustanowienie zastawu skarbowego na samochodzie osobowym.

W tym stanie rzeczy nie sposób uznać za skuteczne podnoszonych w tym wątku sprawy zarzutów.

Biorąc zatem pod uwagę całość przedstawionych powyżej rozważań, skargę należało oddalić jako nieuzasadnioną na podstawie art. 151 P.p.s.a.