Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1232/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-04-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 215  ust. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 1990
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Monika Sawa Sędzia WSA Joanna Skiba Asesor WSA Iwona Ścieszka (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi K. O. na decyzję [...] z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za nieruchomość 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz K. O. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewoda [...] (dalej: Wojewoda) decyzją z [...]

marca 2021 r., w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r. poz. 1990, ze zm., dalej: u.g.n.), po rozpatrzeniu sprawy z odwołań K. O. i C. J. od decyzji Prezydenta [...] z [...]lipca 2020 r. orzekającej o odmowie przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w [...]przy ul. [...], ozn. hip. "[...]" rej. hip. [...], stanowiącą część działki ewidencyjnej nr [...]

z obrębu [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.Wojewoda ustalił, że wnioskiem z [...]września 2006 r. uzupełnionym pismem z [...] maja 2008 r. K. O. wystąpiła o odszkodowanie za nieruchomość położoną w [...]przy ul. [...], ozn. hip. "[...]" rej. hip. [...].

Decyzją z [...]

lipca 2020 r. Prezydent [...]

odmówił K. O., B. K., A. L., A. F., C. J., W. K. i R.M. przyznania odszkodowania za opisaną wyżej nieruchomość. Nieruchomość ta znajduje się na terenie objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...]

(Dz. U. Nr 50, poz. 279, dalej: dekret) i zgodnie z art. 1 dekretu przeszła na własność gminy [...]

, a następnie z mocy art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130) stała się własnością Skarbu Państwa. Prezydent podkreślił, że objęcie przedmiotowego gruntu w posiadanie przez gminę [...]

nastąpiło w dniu 25 listopada 1948 r., tj. z dniem ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym nr 27 Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego [...]. Termin do składania wniosków upłynął w dniu [...]maja 1949 r. Wobec nie złożenia w obowiązującym terminie wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu przedmiotowej nieruchomości budynek położony przy ul. [...], ozn. jako hip. "[...]" rej. hip. [...] przeszedł na własność [...], a następnie z mocy prawa na własność Skarbu Państwa na podstawie przepisów dekretu.

Zgodnie z zaświadczeniem Sądu Powiatowego dla [...] Wydział III Ksiąg Publicznych z 5 stycznia 1959 r. tytuł własności tej nieruchomości uregulowany był na imię B. S. i M. F. w częściach równych niepodzielnie, na mocy aktu z [...] maja 1936 r. za Nr [...] tej księgi.

Prezydent podkreślił, że w świetle art. 215 u.g.n., odszkodowanie może być przyznane za:

1. gospodarstwo rolne, jeżeli poprzedni właściciele lub ich następcy prawni zostali pozbawieni faktycznego władania tym gospodarstwem po 5 kwietnia 1958 r.,

2. dom jednorodzinny, jeżeli przeszedł on na własność Państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., lub

3. działkę, która przed dniem wejścia w życie dekretu (tj. przed dniem 21 listopada 1945 r.) mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli były właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r.

Biorąc pod uwagę, że byli właściciele nie złożyli w terminie określonym przez art. 7 dekretu stosownego wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu ww. nieruchomości, organ podkreślił, że budynek znajdujący się na przedmiotowej nieruchomości przeszedł na własność Skarbu Państwa przed dniem 5 kwietnia 1958 r. Nie została zatem spełniona przesłanka ustalenia odszkodowania za dom jednorodzinny.

Organ I instancji zaznaczył, że przedmiotem żądania jest jednak ustalenie odszkodowania za nieruchomość zabudowaną, zgłoszone w trybie art. 215 ust. 2 u.g.n. W tym zakresie Prezydent wskazał, że ustalenie odszkodowania za działkę w trybie art. 215 ust. 2 u.g.n. dotyczy tylko działki niezabudowanej w dacie wejścia w życie dekretu, tj. 26 listopada 1945 r., natomiast przedmiotowa działka była zabudowana. Fakt zabudowania przedmiotowej nieruchomości na 1945 rok, Prezydent [...]

potwierdził na podstawie dokumentów z Biura Odbudowy Stolicy załączonych do pisma Archiwum Państwowego w [...]

z dnia [...]

marca 2019 r. Zgodnie z pismem Wydziału Urbanistyki Urzędu [...]

z [...]

stycznia 1978 r. na przedmiotowej nieruchomości znajdował się parterowy mieszkalny budynek bliźniaczy składający się z dwóch niezależnych segmentów przedzielonych łącznikiem komunikacyjnym na posesję o szerokości [...]. Segment zachodni bliźniaka składa się z pięciu izb o łącznej powierzchni użytkowej [...]m2. Segment wschodni bliźniaka składa się również pięciu izb o łącznej powierzchni [...]m2. Przywołał szereg dokumentów wskazujących, że budynek posadowiony na gruncie przedmiotowej nieruchomości miał charakter domu bliźniaczego o konstrukcji wyodrębniającej dwa niezależne segmenty mieszkalne przedzielone łącznikiem komunikacyjnym. Ponadto, jak wynika z pisma strony z [...]października 2011 r., częścią lokali w przedmiotowym budynku dysponował Wydział Kwaterunkowy Dzielnicowej Rady Narodowej, co potwierdzają załączone kopie dokumentów. Fakt zameldowania osób trzecich przed 5 kwietnia 1958 r. w budynku posadowionym na przedmiotowej nieruchomości potwierdza również informacja zawarta w piśmie Delegatury Biura Administracji i Spraw Obywatelskich w [...] z [...] lutego 2019 r.

Powyższe potwierdza, że utrata władania przez dawnych właścicieli przedmiotową nieruchomością nastąpiła przed 5 kwietnia 1958 r., a zatem nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 215 ust. 2 u.g.n. W związku z powyższym Prezydent [...]

stwierdził, że z punktu widzenia art. 215 ust. 2 u.g.n. nie jest możliwe ustalenie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość z uwagi na fakt jej zabudowania domem wielorodzinnym.

Odwołania od powyższej decyzji złożyli: K. O. oraz C. J.. Zarzucili organowi I instancji dokonanie błędnych ustaleń w zakresie przesłanki utraty faktycznej możliwości władania nieruchomością oraz przyjęcie błędnego kierunku interpretacji art. 215 ust. 2 u.g.n. w zakresie dopuszczalności ustalenia na jego podstawie odszkodowania za grunt zabudowany.

Wojewoda [...]utrzymując w mocy decyzję Prezydenta [...]z [...]lipca 2020 r. podkreślił, że organ I instancji odmówił przyznania odszkodowania wskazując, że byli właściciele nie złożyli w terminie określonym przez art. 7 dekretu stosownego wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu ww. nieruchomości, a w konsekwencji budynek znajdujący się na gruncie przedmiotowej nieruchomości przeszedł na własność Skarbu Państwa z upływem tego terminu tj. przed dniem 5 kwietnia 1958 r. Nie została zatem spełniona przesłanka ustalenia odszkodowania za dom jednorodzinny.

Zdaniem organu II instancji, kluczowym dokumentem zgromadzonym w materiale dowodowym, na podstawie którego można stwierdzić, że budynek posadowiony na przedmiotowym gruncie nie był domem jednorodzinnym, jest znajdująca się w aktach własnościowych nieruchomości "opinia szacunkowa zabudowań i urządzeń budowlanych przy ul. [...]" z listopada 1976 r. sporządzona przez biegłych Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Urzędu [...]. Charakter budynku posadowionego na przedmiotowej nieruchomości opisuje także plan inwentaryzacyjny z [...]maja 1959 r. oraz dokument inwentaryzacyjny WAGKIM Urzędu Dzielnicowego [...]z [...]października 1977 r. Pochodzące zaś od ówczesnych stron postępowania odszkodowawczego pismo Wydziału Urbanistyki i Architektury Urzędu [...]z [...]stycznia 1978 r., będące odpowiedzią na zapytanie organu prowadzącego wówczas postępowanie wyjaśniające w sprawie odszkodowawczej o charakter budynku posadowionego na nieruchomości wskazuje, że opisywany budynek składa się z dwóch niezależnych części, które można traktować jako dwa segmenty budynku bliźniaczego przedzielone łącznikiem komunikacyjnym na posesję.

W piśmie Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Prezydenta [...]z [...]

listopada 1978 r. przekazującym odwołanie strony od decyzji organu I instancji odmawiającej uwzględnienia odszkodowania za nieruchomość położoną w [...], przy ul. [...], wskazano, że z materiału dowodowego sprawy wynika, iż sporny budynek posiadał 10 izb. W aktach własnościowych nieruchomości znajduje się również karta Rejestracji nieruchomości Resortu Techniczno-Budowlanego Zarządu Miejskiego w [...]z [...]listopada 1948 r., która w rubryce B. "Opis budynków" zawiera wskazanie, że na gruncie nieruchomości przy ul. [...] znajdowały się dwa budynki, w tym: budynek frontowy, murowany o powierzchni [...]m2 o wysokości [...]m oraz budynek znajdujący się w głębi posesji, drewniany o pow. [...] m2 i wysokości [...]m. Przeznaczenie pierwszego z budynków przewidziano jako mieszkaniowe, a drugiego - jako ubikację. Jako rok rozpoczęcia użytkowania budynku po dokonaniu jego odbudowy przewidziano 1946 r.

Z powołanych dokumentów – zdaniem Wojewody - wynika, że na nieruchomości posadowiony był budynek tworzący jedną bryłę, ale funkcjonalnie stanowiący dwie odrębne części, przedzielone wjazdem na posesję. Zarówno powierzchnia budynku frontowego, położonego w dacie wejścia w życie dekretu [...]na gruncie nieruchomości nr rej. hip. [...], jak i jej opis dokonany przez biegłych posiadających wiedzę specjalistyczną, zgodnie z którym budynek składał się z dwóch segmentów, stanowiących własność dwóch różnych osób, wskazuje, że budynek nie wpisywał się w definicję budynku jednorodzinnego, zgodnie z ówcześnie obowiązującymi przepisami prawa budowlanego. Wobec powyższych ustaleń w stosunku do budynku znajdującego się na gruncie przedmiotowej nieruchomości, Wojewoda uznał, że organ I instancji zasadnie stwierdził, iż nie zostały spełnione obie przesłanki warunkujące przyznanie odszkodowania za dom jednorodzinny.

Wobec przedstawionego wyżej stanu faktycznego przedmiotowej nieruchomości, Wojewoda stwierdził, że ustalenia organu I instancji w kwestii przesłanki dotyczącej utraty faktycznej możliwości władania nieruchomością przez dawnych właścicieli w stosunku do newralgicznej daty 5 kwietnia 1958 r., nie mają znaczenia w przypadku niniejszej sprawy.

W zakresie odszkodowania za grunt zabudowany, położony przy ul. [...]

, Wojewoda wskazał, że w części uzasadnienia zaskarżonej decyzji, w której Prezydent [...]

podejmuje próbę wykazania, że dawny właściciel utracił faktyczną możliwość władania nieruchomością przed dniem 5 kwietnia 1958 r., udowodniono, że w dacie wejścia w życie dekretu warszawskiego budynek na nieruchomości funkcjonował jako dom wielorodzinny. Ta okoliczność z kolei jest bezsprzecznie potwierdzona treścią materiału dowodowego, przytoczonego powyżej.

Z uwagi na powyższe, wykazane naruszenie obowiązującego kierunku interpretacji przesłanek zawartych art. 215 ust. 2 u.g.n. co do nieruchomości zabudowanej budynkiem, w sposób polegający na zbadaniu przesłanki utraty faktycznej możliwości władania nieruchomością zamiast zbadania charakteru domu posadowionego w dacie wejścia w życie dekretu oraz daty utraty własności tego budynku, przy wykazaniu przez organ I instancji, że nieruchomość była zabudowana budynkiem wielorodzinnym i tym samym - braku możliwości ustalenia odszkodowania zarówno za ten budynek jak i za grunt pod nim, organ odwoławczy uznał, że nie doszło do uchybienia, powodującego konieczność uchylenia decyzji na zasadzie art. 138 § 2 k.p.a.

Końcowo Wojewoda podkreślił, że w świetle zgromadzonego w sprawie nieruchomości przy ul. [...]materiału dowodowego, wskazującego, że w dacie wejścia w życie dekretu warszawskiego, na nieruchomości posadowiony był budynek nie będący jednorodzinnym, nie jest możliwe ustalenie odszkodowania za grunt tej nieruchomości jako zabudowany w ogóle. W zaistniałym stanie sprawy organ odwoławczy za bezcelowe uznał badanie prawidłowości ustaleń organu I instancji, odnoszących się do spełnienia przesłanki faktycznej możliwości władania gruntem przedmiotowej nieruchomości. Wojewoda uznał też za nieadekwatne do kontrolowanego stanu faktycznego zarzuty zawarte w odwołaniu K. O. sprowadzające się do przyjęcia jako wzorca do oceny charakteru budynku posadowionego na nieruchomości przy ul. [...]przepisów aktualnie obowiązującej ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane, w szczególności jej art. 3 pkt 2a, zawierającego definicję legalną domu jednorodzinnego.

Skargę na decyzję Wojewody [...]wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie K. O., podnosząc następujące zarzuty:

naruszenie przepisów postępowania, a to art. 107 § 3 w zw. z art. 140 k.p.a. mających wpływ na wynik sprawy polegające na przyjęciu, że ustalenia organu I instancji w kwestii przesłanki dotyczącej utraty faktycznej możliwości władania nieruchomością przez dawnych właścicieli w stosunku do newralgicznej daty 5 kwietnia 1958 r. nie mają znaczenia w niniejszej sprawie i tym samym nie rozpoznanie zarzutu z pkt 1a odwołania z dnia [...]sierpnia 2020 r. tj.: "naruszeniu przepisów postępowania a to art. 7 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a. mających wpływ na wynik sprawy polegające na niewyjaśnieniu stanu faktycznego oraz niewyczerpujące zebranie i błędne rozpatrzenie całości materiału dowodowego i przyjęcie, iż budynek położony na nieruchomości przy ul. [...], ozn. hip. "[...]" rej. hip. [...]

, będący przedmiotem niniejszego postępowania, przeszedł na własność Skarbu Państwa przed dniem 5 kwietnia 1958 r. w sytuacji, gdy z akt postępowania należy wywieść wniosek wprost odwrotny, m.in.: w związku z zaświadczeniami z 1959 nr [...](k. 7, I segregator, akt postępowania) oraz [...]

(k. 5, I segregator, akt postępowania) kierowanymi do ówczesnych właścicieli M. F. i B. S., gdzie wprost jest wskazane, iż budynek położony na nieruchomości nie został przejęty na własność Skarbu Państwa, jak również w związku z treścią księgi wieczystej nr [...]

prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla [...]

w [...]

, gdzie wyczytać można, iż decyzja wywłaszczeniowa miała miejsce w dniu [...]

1. czerwca 1978 r."

naruszenie prawa materialnego, a to art. 215 ust. 2 u.g.n. w związku z art. 3 pkt 2a ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane, poprzez błędną wykładnię definicji "domu jednorodzinnego" i w konsekwencji przyjęcie, że w związku z tym, iż budynek postawiony na nieruchomości przy ul. [...]

2. był złożony z dwóch części, budynek ten stanowi dom wielorodzinny w sytuacji, gdy z treści art. 3 pkt 2a ustawy Prawo budowlane wynika, iż przez budynek mieszkalny jednorodzinny należy rozumieć budynek wolnostojący albo budynek w zabudowie bliźniaczej, szeregowej lub grupowej, służący zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych, stanowiący konstrukcyjnie samodzielną całość, w którym dopuszcza się wydzielenie nie więcej niż dwóch lokali mieszkalnych albo jednego lokalu mieszkalnego i lokalu użytkowego o powierzchni całkowitej nieprzekraczającej 30% powierzchni całkowitej budynku

Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzającą ją decyzją Prezydenta [...]w całości i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania. Jednocześnie w skardze zawarty został wniosek o dopuszczenie dowodu z załączonych dokumentów na okoliczności wskazane w uzasadnieniu skargi, tj.

- dokumentu z inwentaryzacji części budynku mieszkalnego stanowiącego załącznik do decyzji z [...] października 1977 r.

- pismo Urzędu Miasta [...]Wydział Urbanistyki i Architektury z [...]stycznia 1978 r.

- pismo zatytułowane: "odwołanie" wniesione przez skarżącą do Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 kwietnia 1981 r.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie.

Postanowieniem z [...]kwietnia 2022 r. Sąd oddalił wniosek dowodowy zgłoszony przez K. Ol mając na uwadze, że wskazywane dokumenty inwentaryzacyjne, jak również pismo z [...] stycznia 1978 r. znajdują się w aktach administracyjnych sprawy. W odniesieniu do pisma adresowanego do Naczelnego Sądu Administracyjnego stwierdzić należy, że wykracza ono poza ramy uzupełniającego postępowania dowodowego, o którym mowa w art. 106 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Skarga jest zasadna.

Na wstępie wyjaśnić trzeba, że wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania złożony przez K. O. w dniu [...] września 2006 r. obejmował żądanie ustalenia odszkodowania za "nieruchomość i grunt" położone w [...]przy ul. [...], objęte działaniem przepisów dekretu. Tak wyrażone żądanie wymagało uwzględnienia treści art. 215 ust. 2 u.g.n., w myśl którego przepisy ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu wymienionego w ust. 1 mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. W ramach przyznanego odszkodowania poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni mogą otrzymać w użytkowanie wieczyste działkę pod budowę domu jednorodzinnego.

Przepis ten uzupełnia regulacje dekretowe, umożliwiając części osób pozbawionych własności, zgłoszenie wniosku o ustalenie odszkodowania odpowiadającego wartości przejętych nieruchomości. Ustala on odrębne warunki przyznania odszkodowania za dom i działkę. Przyznanie odszkodowania za dom podlegający przepisom dekretu uzależnione jest od spełnienia następujących warunków: dom przeszedł na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r. oraz dom był jednorodzinny. Ustalenie odszkodowania za "działkę" jest natomiast warunkowane ustaleniem, że podlegała ona przepisom dekretu, mogła być przed dniem wejścia w życie dekretu przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne oraz poprzedni właściciel lub jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po 5 kwietnia 1958 r.

W odniesieniu warunków ustalenia odszkodowania za budynek znajdujący się na gruncie nieruchomości przy ul. [...], Sąd podziela spostrzeżenia i ocenę organów, że charakter zabudowy nie pozwalał przyjąć, iż stanowi ona budynek jednorodzinny.

W orzecznictwie przyjmuje się, że skoro art. 215 ust. 2 u.g.n. odwołuje się do kryteriów obowiązujących przed dniem wejścia w życie dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...], to pojęcie dom jednorodzinny należy rozumieć w znaczeniu jakie mu wówczas nadawano. Przepisami konstruującymi pojęcie domu jednorodzinnego jest zatem rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli (Dz. U. z 1939 r. Nr 34, poz. 216) – por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 lutego 2007 r., sygn. akt I OSK 479/06, CBOSA. Budynek jednorodzinny, czy dom jednorodzinny, jako pojęcie niezdefiniowane przed dniem wejścia w życie dekretu [...] należy rozumieć jako taki, który miałby służyć jednej rodzinie, zaś jego wielkość zależeć mogła tylko od możliwości ekonomicznych i potrzeb rodziny (wyrok NSA z dnia 1 lutego 2008 r. sygn. akt I OSK 35/07).

W tym znaczeniu zgromadzone w sprawie dokumenty pozwalały Sądowi podzielić spostrzeżenia i ocenę organów, że budynek usytuowany w [...] przy ul. [...], nie stanowił domu jednorodzinnego. Jak wynika z pisma Wydziału Urbanistyki Urzędu [...]z [...] stycznia 1978 r. umiejscowiony na wskazanej nieruchomości gruntowej budynek bliźniaczy składa się z dwóch niezależnych segmentów przedzielonych łącznikiem komunikacyjnym. Znajdujący się między nimi łącznik spełnia funkcję jedynej drogi ewakuacyjnej z obu budynków. Każdy z segmentów ma własne niezależne wejście. Z zaświadczenia z [...] października 1977 r. Urzędu [...]

Wydział Architektury, Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej wynika, że – o ile budynek pod względem technicznym i architektonicznym stanowi jedną bryłę – to ze względów techniczno-budowlanych może być podzielony na dwie odrębne nieruchomości, tj. część wschodnią i zachodnią ze wspólną bramą przejazdową. Jego inwentaryzacja pozwoliła ustalić, iż zawiera 10 izb mieszkalnych, dwa korytarze i dwa przedpokoje. Dokumenty inwentaryzacyjne, na które powołuje się skarżąca, odnoszą się do poszczególnych części budynku mieszkalnego. Nie sposób zaś z odrębności dokumentów wywodzić samodzielności części składowych budynku usytuowanego na działce o powierzchni [...]m2, które – jak wywodzono wcześniej – pozostawały w użytkowaniu dwóch rodzin współwłaścicieli: M. F. i B. S.. W piśmie z [...] lipca 1977 r. skierowanym do Dyrekcji Rozbudowy Miasta [...], Urząd [...]

poinformował zaś, że na posesji znajduje się jeden budynek mieszkalny wielolokalowy.

Dom usytuowany na nieruchomości dekretowej przy ul. [...] zaspokajał zatem potrzeby mieszkaniowe nie tylko rodziny skarżącej.

Powyższe ustalenie czyniło zbędnym badanie dalszej przesłanki dla możliwości ustalenia odszkodowania za dom, tj. przejścia na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 13 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 3326/18, przepis art. 215 ust. 2 u.g.n. wymaga łącznego spełnienia przesłanek przejścia na własność państwa "domu jednorodzinnego" oraz "po dniu 5 kwietnia 1958 r.". Wykluczenie bowiem pierwszej z nich uniemożliwia uwzględnienie żądania z tego przepisu.

Treść złożonego przez wnioskodawczynię żądania w konfrontacji z przywołanym przepisem art. 215 ust. 2 u.g.n. wymagała natomiast odrębnego rozważenia możliwości ustalenia odszkodowania w odniesieniu do działki gruntu wchodzącej w skład nieruchomości [...]. Powyższe zostało dostrzeżone i ocenione przez Prezydenta [...], który odmawiając przyznania odszkodowania za grunt uznał, że w obliczu przesłanek ustalonych art. 215 ust. 2 u.g.n., na przeszkodzie powyższemu stoi fakt zabudowy działki domem wielorodzinnym oraz utrata władania przez dawnych właścicieli przedmiotową nieruchomością przed 5 kwietnia 1958 r.

Wojewoda zaś uznał, że sama okoliczność zabudowy gruntu wykluczała możliwość przyznania odszkodowania. Powyższe ustalenie nie wymagało więc, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, badania w dalszej kolejności pozostałych przesłanek, w tym akcentowanej przez organ I instancji daty utraty faktycznej możliwości władania nieruchomością, do której odwołuje się art. 215 ust. 2 u.g.n.

Z powyższym stwierdzeniem nie sposób się zgodzić.

Sąd zauważa, że przepis art. 215 ust. 2 u.g.n. w zakresie możliwości objęcia jego dyspozycją gruntu zabudowanego jest różnie interpretowany, a to w związku z jego niejednoznacznym brzmieniem. Ustawodawca bowiem stwierdził, że chodzi o działkę, która mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne przed dniem wejścia w życie przepisu. Początkowo, tak w piśmiennictwie, jak też w judykaturze przyjmowano, że można ubiegać się wyłącznie o działkę niezabudowaną (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 3326/18, CBOSA). Pogląd ten zakłada, że odszkodowanie przysługuje tylko za dom jednorodzinny, gdyż grunt pod nim przeszedł na własność Państwa bez odszkodowania. Natomiast ustalenie odszkodowania za działkę w trybie art. 215 ust. 2 u.g.n. dotyczy tylko działki niezabudowanej w dacie wejścia w życie dekretu, tj. 21 listopada 1945 r. Stanowisko to opiera się na literalnej wykładni tego przepisu. Pogląd odmienny wyraża się w tezie, że odszkodowanie przysługuje za działkę wchodzącą w skład nieruchomości warszawskiej niezależnie, czy była ona zabudowana. Przesłanką ustawową jest bowiem warunek, aby działka mogła być przeznaczona pod zabudowę przed dniem wejścia dekretu w życie, zaś użyty w przepisie spójnik "oraz" wskazuje, że przepisy odszkodowawcze mają zastosowanie zarówno do domu jednorodzinnego, jak i działki, na którym był on usytuowany, jeżeli odpowiadała ona wymogom określonym w tym przepisie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 czerwca 2021 r., sygn. akt I OSK 320/21, CBOSA).

Uwzględniając powyższe Sąd w składzie orzekającym uznał, że przepis art. 215 ust. 2 u.g.n. nie stoi na przeszkodzie dla ustalenia odszkodowania za zabudowany grunt nieruchomości [...], o ile spełnione zostaną określone nim warunki, tj. przesłanka planistyczna oraz pozbawienie poprzednich właścicieli lub następców prawnych faktycznej możliwości władania nieruchomością po dniu 5 kwietnia 1958 r. Sąd przychyla się tym samym do tych wypowiedzi judykatury, które odwołują się do zasady słusznego odszkodowania, o której mowa w art. 21 ust. 2 Konstytucji RP, rozumianego jako odszkodowania odpowiedniego do wartości utraconego prawa. Skoro bowiem sposób zabudowy uniemożliwia ustalenie odszkodowania za budynek usytuowany na gruncie nieruchomości warszawskiej, to pozbawienie byłych właścicieli odszkodowania za grunt (działkę budowlaną pod budowę domu) – co do zasady – prowadziłoby do sprzeczności z zasadą sprawiedliwości społecznej polegającej na nieuprawnionym różnicowaniu zakresu odszkodowania za działki przy odwołaniu się do pozaustawowego warunku, jakim jest brak zabudowy nieruchomości. Istotnym w tym zakresie pozostaje zatem ustalenie, czy w owym czasie na obszarze obejmującym teren danej nieruchomości obowiązywał plan miejscowy, który dopuszczał zabudowę jednorodzinną, a więc czy istniała potencjalna możliwość przeznaczenia gruntu pod budownictwo jednorodzinne przed datą wejścia w życie dekretu, oraz czy doszło do pozbawienia faktycznej możliwości władania nieruchomością po dniu 5 kwietnia 1958 r. Przy czym, jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 30 listopada 2020 r., sygn. akt I OSK 1202/20, oba te warunki muszą być spełnione łącznie. Niespełnienie któregokolwiek z nich powoduje brak podstaw do odszkodowania.

Pominięcie takiej analizy przez organ odwoławczy, pomimo dokonania oceny ustalonych w tym względzie przesłanek przez Prezydenta [...], sprawia, że przedwczesnym, a tym samym dowolnym jest pogląd o braku możliwości ustalenia odszkodowania w zakresie określonym wnioskiem K. O. z [...] września 2006 r. Kategorycznie negatywne stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w zakresie przyjęcia braku możliwości ustalenia odszkodowania za grunt nieruchomości zabudowanej, oznacza, że organ odwoławczy nie zajął się sprawą w jej całokształcie, pomijając jej istotny aspekt.

W konsekwencji należało uznać, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego - art. 215 ust. 2 u.g.n., konsekwencją czego było naruszenie prawa procesowego, którego istotności nadaje brak dokonania przez organ odwoławczy oceny materiału dowodowego w powyższym zakresie (art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 140 k.p.a.). Wypada zaznaczyć, że zakres postępowania odwoławczego nie jest węższy niż zakres postępowania przed organem I instancji, a organ odwoławczy obowiązany jest dążyć z urzędu do ustalenia rzeczywistego stanu sprawy. Brak pogłębionych i szczegółowych ustaleń organu odwoławczego oraz wyczerpujących i przekonujących motywów rozstrzygnięcia świadczy o działaniu w sposób nie budzący zaufania do organów władzy publicznej. Powoduje to konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji. W ponownie prowadzonym postępowaniu Wojewoda [...] będzie zobowiązany zbadać zaistnienie przesłanek ustalonych w art. 215 ust. 2 u.g.n. w odniesieniu do gruntu nieruchomości warszawskiej uwzględniając powyższe wywody.

Z przedstawionych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. W przedmiocie kosztów postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800, ze zm.). Na powyższe koszty składają się wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej w kwocie 480 zł oraz wpis sądowy od wniesionej skargi w wysokości 200 zł.

Wyrok wydano na posiedzeniu niejawnym, w trybie określonym w art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095, ze zm.).