Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1046/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-07-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 9  ust. 2,  art. 31
journal: Dz.U. 1974 nr 21 poz 118
law: Ustawa z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne.
article: art. 156  par. 1  pkt 2,
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 922  par. 2
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie: WSA Bożena Marciniak (spr.) WSA Tomasz Wykowski Protokolant specjalista Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lipca 2014 r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

I SA/Wa 1046/14

UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r., nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu wniosku A. J. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] grudnia 2013 r., nr [...], którą odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w O. z dnia [...] października 1974 r., nr [...], mocą której przejęte zostało na własność Państwa gospodarstwo rolne o pow. [...] ha (działki nr:[...]), położone we wsi F., gm. O., stanowiące byłą własność C. J.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Naczelnik Gminy w O. decyzją z dnia [....] października 1974 r. nr [...], przejął na własność Państwa gospodarstwo rolne składające się z działek nr [...] o łącznej powierzchni [...] ha, położone we wsi F., gmina O., które stanowiło byłą własność C. J.

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności powołanej wyżej decyzji wystąpił spadkobierca byłej właścicielki A. J. podnosząc, że Naczelnik Gminy w O. pominął go w decyzji z dnia [...] października 1974 r. uznając, że jedynym właścicielem przejmowanego na własność Państwa gospodarstwa rolnego była C. J.

W dniu [...] grudnia 2013 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydał decyzję nr [...], którą odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w O. z dnia [...] października 1974 r.

W uzasadnieniu powołanego rozstrzygnięcia Minister wskazał, że podstawę prawną przejęcia na własność Państwa gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha położonego we wsi F. stanowiły, między innymi, art. 9 ust. 2 i art. 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118). Zgodnie z art. 9 ust. 2 powołanej ustawy gospodarstwo rolne obejmujące co najmniej 2 ha gruntów rolnych i leśnych mogło być z urzędu przejęte na własność państwa za rentę, jeżeli wykazywało niski poziom produkcji rolnej, a rolnik osiągnął wiek 60 lat mężczyzna, a 55 lat kobieta lub zaliczony został do jednej z grup inwalidów, zaś art. 31 ww. ustawy określał właściwość do wydawania decyzji w kategoriach spraw dotyczących przejęcia nieruchomości na własność Państwa w zamian za rentę lub za spłaty pieniężne.

Organ zauważył, że we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy w O. z dnia [...] października 1974 r. strona podniosła, iż organ bez podstawy przyjął, że jedynym właścicielem przejmowanego na własność państwa gospodarstwa rolnego była C. J. Organ ustalił, że ze znajdującego się w aktach sprawy aktu własności ziemi z dnia [...] maja 1974 r. nr [...] wynika, że właścicielką nieruchomości objętych decyzją Naczelnika Gminy w O. z dnia [...] października 1974 r. była C. J.

Zatem, w ocenie organu Naczelnik Gminy w O. nie miał podstaw do uznania za właścicieli gospodarstwa innych osób, aniżeli wskazana w akcie własności ziemi z dnia [...] maja 1974 r. C. J. Organ zauważył również, że ze zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów wynika, że C. J. spełniała przesłankę określoną w art. 9 ust. 2 ustawy, ponieważ choć na dzień wydania decyzji o przejęciu gospodarstwa miała ukończone 45 lat, to jednak [...] Komisja ds. Inwalidztwa i Zatrudnienia uznała ją z dniem 25 maja 1974 r. za inwalidkę III grupy. Ponadto ZUS Oddział w L. przyznał C. J. decyzją z dnia [...] lutego 1975 r. rentę z tytułu przekazania gospodarstwa o pow. [...] ha położonego we wsi F.

Analizując zaś przesłankę niskiego poziomu produkcji rolnej Minister zaznaczył, że sformułowanie "niski poziom produkcji rolnej" nie zostało dookreślone ani w przepisach ustawy z dnia 29 maja 1974 r. ani w przepisach wykonawczych. Dyspozycja zawarta w § 4 ust. 3 rozporządzenia z dnia 31 maja 1974 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. Nr 21, poz. 125) wskazywała jedynie, że poziom produkcji danego gospodarstwa ustalał naczelnik gminy po zasięgnięciu opinii właściwej komisji gminnej rady narodowej. Z powyższego wynika, że ocena gospodarstwa należała do naczelnika gminy oraz komisji gminnej rady narodowej. Naczelnik Gminy mógł posiłkowo stosować przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczania gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania i w sprawie ustalania wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów (Dz. U. nr 11, poz. 58).

W myśl § 1 ust. 1 ww. rozporządzenia, gospodarstwa rolne uznaje się za wykazujące niski poziom produkcji wskutek zaniedbania, a w szczególności wskutek niekorzystania ze środków wpływających na wzrost produkcji rolniczej, jeżeli w ciągu ostatnich trzech lat nie wszystkie grunty orne były rolniczo wykorzystywane lub plony czterech zbóż i ziemniaków były niższe, co najmniej o 1/3 od przeciętnych plonów osiąganych w danej wsi na podobnych glebach, a przy tym obsada bydła, trzody chlewnej i owiec wynosiła łącznie na 1 ha użytków rolnych nie mniej niż 0,4 sztuki przeliczeniowej, przyjmując 1 sztukę bydła za jedną sztukę przeliczeniową, 1 sztukę trzody chlewnej za 0,2 sztuki przeliczeniowej, 1 sztukę owiec za 0,1 sztuki przeliczeniowej. Organ pierwszej instancji ustalił, że w dniu [...] września 1973 r. sporządzono protokół z przeprowadzenia lustracji ww. gospodarstwa rolnego, stanowiący o przeznaczeniu tego gospodarstwa do przejęcia na własność Państwa. Z ww. protokołu wynika, że z areału [...] ha powierzchnia [...] ha nie była zagospodarowana rolniczo. Plony uzyskane z prowadzonych upraw były rażąco niższe od przeciętnych we wsi F. Plony czterech zbóż wynosiły [...] q, przy przeciętnych plonach osiąganych we wsi wynoszących [...] q. Plony ziemniaka wynosiły [...] q, przy przeciętnych plonach osiąganych we wsi wynoszących [...] q.

Z ww. decyzji i protokołu wynika, że omawiane gospodarstwo zostało zakwalifikowane do kategorii gospodarstw wykazujących niski poziom produkcji rolnej. Ustalono, że w omawianym gospodarstwie nie wykonywano podstawowych zabiegów agrotechnicznych, nie stosowano nawozów mineralnych oraz, że było ono obciążone zadłużeniem wobec Funduszu Emerytalnego Rolników.

Na podstawie dokonanych ustaleń Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uznał, że nie można bezsprzecznie stwierdzić, że decyzja Naczelnika Gminy w O. z dnia [...] października 1974 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa.

Z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ww. decyzją wystąpił spadkobierca byłej właścicielki A. J.

W wyniku rozpatrzenia ww. wniosku w dniu 21 stycznia 2014 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydał decyzję nr [...], którą utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] grudnia 2013 r., nr [...] o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w O. z dnia [...] października 1974 r.

W uzasadnieniu ww. decyzji organ wskazał, że podstawą prawną przejęcia na własność Państwa gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha położonego we wsi F. były, między innymi, art. 9 ust. 2 i art. 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118).

Organ ustalił, na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału, iż C. J. spełniała przesłankę określoną w art. 9 ust. 2 ww. ustawy, gdyż mimo że nie miała ukończonych 55 lat, w dniu [...] maja 1974 r. została uznana przez [...] Komisję Lekarską ds. Inwalidztwa i Zatrudnienia za inwalidkę III grupy. Ponadto ZUS decyzją z dnia [...] lutego 1975 r. przyznał C. J. rentę z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego na własność Państwa.

Odnosząc się do zarzutu dotyczącego ustalenia praw własności do przedmiotowych gruntów organ podkreślił, że z aktu własności ziemi z dnia [...] maja 1974 r., nr [...] wynika, że właścicielką gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha, położonego we wsi F., była wyłącznie C. J. Organ wskazał, iż na poparcie twierdzenia, że w dacie przejęcia własnosći ww. nierucjhomości jej właścicielami byli C. J. i – nieuwzględniony w akcie własności ziemi - jej syn A. J., wnioskodawca przedstawił postanowienie z dnia [...] października 2007 r., I Ns [...], o stwierdzeniu nabycia spadku po ojcu A. J.

W ocenie Ministra, Naczelnik Gminy w O., ustalając stan prawny przejmowanych nieruchomości na podstawie aktu własności ziemi, wskazał jako właścicielkę gospodarstwa jedynie C. J. Minister uznał, że skoro postępowanie spadkowe po zmarłym w roku 1967 ojcu wnioskodawcy A. J., zostało przeprowadzone dopiero 33 lata po jego śmierci to Naczelnik Gminy w O. w dniu wydania decyzji, tj. [...] października 1974 r. nie miał wiedzy w zakresie innych współwłaścicieli przejmowanej nieruchomości. Własność przejętej nieruchomości nie została również podważona w postępowaniu cywilnym - akt własności ziemi potwierdzający stan prawny w chwili wydania przedmiotowej decyzji nie został wycofany z obiegu prawnego i potwierdza tytuł prawny C. J do przejętych nieruchomości. Minister przypomniał, że zgodnie z przepisami obowiązującego w tym okresie dekretu z dnia 2 lutego 1955 r. o ewidencji gruntów i budynków, to na właścicielach nieruchomości, pod rygorem nałożenia kary grzywny, ciążył obowiązek zgłaszania, wszelkich zmian dotyczących m.in. osoby właściciela i innych osób, w których władaniu grunt się znajduje oraz miejsca zamieszkania tych osób. Organ dodał, że była właścicielka gospodarstwa nie podniosła zarzutu, iż współwłaścicielem przejmowanego gospodarstwa był także jej syn - obecny wnioskodawca.

Minister podniósł również, iż informacja potwierdzająca, iż właścicielką gospodarstwa była C. J., wynika również z mapy sytuacyjnej działek należących do ww. osoby z dnia 21 września 1973 r., sporządzonej w Powiatowym Biurze Geodezji i Urządzeń Rolnych w O. na potrzeby wydania przedmiotowej decyzji przez Naczelnika Gminy.

Rozważając wystąpienie w sprawie drugiej z przesłanek przejęcia, tj. przesłanki niskiego poziomu produkcji, organ wskazał, iż sformułowanie "niski poziom produkcji rolnej" nie zostało doprecyzowane w przepisach ustawy z dnia 29 maja 1974 r. i rozporządzeniu wykonawczym do tej ustawy Dyspozycja zawarta w § 4 ust. 3 rozporządzenia z dnia 31 maja 1974 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne wskazywała jedynie, że poziom produkcji danego gospodarstwa ustalał naczelnik gminy po zasięgnięciu opinii właściwej komisji gminnej rady narodowej. Z powyższego wynika, że ocena gospodarstwa należała do naczelnika gminy oraz komisji gminnej rady narodowej. Naczelnik Gminy mógł posiłkowo stosować przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczania gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania i w sprawie ustalania wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów (Dz. U. nr 11, poz. 58).

Organ wskazał, iż Naczelnik Gminy przed wydaniem decyzji z [...] października 1974 r. zbadał stan gospodarstwa. W aktach sprawy znajduje się protokół z lustracji przedmiotowego gospodarstwa rolnego z roku 1973, a także opinie sporządzane na bieżąco przed przejęciem nieruchomości na własność Państwa z końca roku 1973, w tym stanowisko Komisji badającej poziom ww. gospodarstwa, że ogólne zaniedbanie gospodarstwa, a także zły stan zdrowia jego właścicielki, nie pozwalał na jego dalsze prowadzenie przez C. J. Organ dodał, iż byłej właścicielce pozostawiono do korzystania działkę o pow. [...] ha, której się zrzekła.

Powodując się na zasadę trwałości decyzji administracyjnych wyrażoną w art. 16 § 1 k.p.a. organ zauważył, że w przedmiotowym postępowaniu do wykazania rażącego naruszenia prawa konieczne jest niezbite i jednoznaczne potwierdzenie faktu, że wydane przez dany organ rozstrzygnięcie pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią określonego przepisu prawa, zaś zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy takiej oczywistej sprzeczności nie potwierdza. Organ wskazał również, że dokumentacja zgromadzona w toku niniejszego postępowania nie wskazuje za zaistnienie pozostałych podstaw stwierdzenia nieważności decyzji, przewidzianych w art. 156 § 1 k.p.a.

Na ww. decyzję A. J. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie domagając się jej uchylenia oraz uchylenia poprzedzającej ją decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2013 r.

Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił:

- naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez nietrafne przyjęcie przez organ, iż wydanie decyzji Naczelnika Gminy w O. z dnia [...] października 1974 roku nie nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa, czego konsekwencją była odmowa stwierdzenia jej nieważności,

- naruszenie art. 7 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nieustosunkowanie się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do jego zarzutów wskazanych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 19 grudnia 2013 roku, dotyczących rozbieżności pomiędzy rzeczywistym stanem prawnym nieruchomości, a stanem wskazanym w dokumentacji na podstawie której Naczelnik Gminy w O. wydal zaskarżoną decyzję, ze szczególnym wskazaniem na prymat przepisów spadkowych, które Naczelnik Gminy w O. zignorował.

W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, iż decyzja Naczelnika Gminy w O. powinna być skierowana i wydana przy uwzględnieniu wszystkich współwłaścicieli gospodarstwa, a więc zarówno C. J., jak i A. J. Skarżący powołał się na wyrok NSA z 15 listopada 2011 r., I OSK 1993/10, w którym NSA uznał za niewątpliwie ciężką wadę wydanie decyzji nacjonalizacyjnej, która jest skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie.

Zdaniem skarżącego, decyzja Naczelnika Gminy w O. została wydana z całkowitym pominięciem rzeczywistego stanu prawnego gospodarstwa będącego przedmiotem postępowania nacjonalizacyjnego, a wynikającego z przepisów spadkowych. Skarżący podniósł, iż A. J. zmarł w dniu [...] października 1967 roku, a spadek po nim z mocy prawa nabyli C. J. oraz A. J., każde po 1/2 części. W ocenie skarżącego nieprzeprowadzenie niezwłocznie postępowania spadkowego po zmarłym nie zmienia stanu prawnego gospodarstwa rolnego. Stwierdzenie nabycia spadku ma bowiem charakter deklaratoryjny i jedynie potwierdza (a nie ustanawia) stan prawny jaki rzeczywiście ma miejsce. Zatem niezasadnym jest powoływanie się w zaskarżonej decyzji na fakt, że postępowanie spadkowe po zmarłym zostało przeprowadzone dopiero 33 lata po jego śmierci. Ze stanu faktycznego, który przedstawiono w niniejszej sprawie wynika, że również C. J. nie miała świadomości jaki jest stan prawny nieruchomości. Dlatego też organ administracji nie może przerzucać odpowiedzialności za swoje zaniedbania na obywatela, który nie ma odpowiedniej wiedzy prawnej, jaką dysponują organy państwowe. Skarżący podkreślił, że w trakcie postępowania nacjonalizacyjnego był nastolatkiem. Nie dysponował wówczas żadną wiedzą prawną, nie miał również pełnej zdolności do czynności prawnych, a co się z tym wiąże wszelkie decyzje podejmowała za niego matka. Nie był on więc w stanie przenalizować w ówczesnym czasie swojej sytuacji prawnej. Jego zdaniem, z dostępnej wówczas dokumentacji można było przy niewielkim zaangażowaniu stwierdzić, że skarżący jest synem zmarłego A. J., a co za tym idzie, współwłaścicielem gospodarstwa będącego przedmiotem postępowania nacjonalizacyjnego.

Skarżący wskazał, że jego interes został naruszony w sposób oczywisty bowiem na skutek wydania decyzji z 1974 roku oraz późniejszego obrotu rzeczonymi nieruchomościami, nie może on korzystać z nieruchomości, która powinna stanowić jego własność. Zdaniem skarżącego, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie rozstrzygnął w sposób jednoznaczny czy decyzja nacjonalizacyjna została wydana z naruszeniem przepisów prawa cywilnego czy też rozstrzygnięcie administracyjne w przedmiotowej sprawie ma pierwszeństwo przed stanem prawnym ustalonym, zgodnie z przepisami prawa. Organ skupił się jedynie na czynnościach Naczelnika Gminy poprzedzających wydanie decyzji, ignorując skutki samego jej wydania z rażącym naruszeniem prawa.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wskazał, iż badał sprawę w trybie nadzoru, a wystąpienie przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji badał biorąc pod uwagę stan prawny istniejący w dacie wydania kontrolowanej w trybie nadzorczym decyzji. Minister stwierdził, iż Naczelnik Gminy ustalił stan prawny przejmowanych nieruchomości na podstawie dokumentów, którymi dysponował w dniu jej wydania, tj. aktu własności ziemi z dnia [...] maja 1974 r. oraz wyrysu z rejestru gruntów z dnia [...] września 1973 r. prowadzonego w Powiatowym Biurze Geodezji i Urządzeń Rolnych w O. Z dokumentów tych wynika, iż właścicielką przedmiotowego gospodarstwa była wyłącznie C. J. W ocenie organu, zasadnicze znaczenie dla oceny prawidłowości ustaleń stanu prawnego nieruchomości ma fakt, czy w dacie wydania decyzji Naczelnik Gminy w O. miał podstawy przypuszczać, że przedmiotowe nieruchomości rolne stanowią współwłasność ww. osób. Podkreślenia wymaga fakt, iż ze wszystkich zgromadzonych w sprawie dokumentów wynikało, iż jedyną właścicielką nieruchomości była C. J., która nigdy nie kwestionowała tego stanu prawnego, ani także nie podważyła wydanego aktu własności ziemi w postępowaniu przez sądem powszechnym w postępowaniu cywilnym.

Minister podniósł również, iż istotne znaczenie dla oceny słuszności wydanego rozstrzygnięcia ma także fakt, iż jeśli nawet nieujęty w akcie własności A. J. byłby współwłaścicielem przejętego na własność Państwa gospodarstwa rolnego, to zgodnie z art. 6 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, zgoda współwłaścicieli, zstępnych, dożywotników lub małżonka na przekazanie nieruchomości nie była wymagana, gdy gospodarstwo wykazywało niski poziom produkcji rolnej lub było zagrożone spadkiem jej produkcji, co miało miejsce w powyższej sprawie.

Organ wskazał ponadto, iż wszelkie dodatkowe zarzuty skarżącego dotyczące braku jego udziału w postępowaniu dotyczącym gospodarstwa C. J. stanowić mogłyby jedynie przesłankę do wznowienia postępowania w trybie art. 145 § 1 pkt 4 kpa. Nie mogą one stanowić natomiast przesłanki do stwierdzenia nieważności, z uwagi na zasadę niekonkurencyjności trybów nadzwyczajnych przewidzianych w przepisach kpa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto, co wymaga podkreślenia, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).

Rozpoznając sprawę w ramach powołanych wyżej kryteriów, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Przedmiotem skargi jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2014 r., którą organ utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [....] grudnia 2013 r., wydaną na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa w związku z art. 158 kpa, o odmowie stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego.

W pierwszej kolejności wskazać trzeba, iż instytucja stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej należy do wyjątków od ustanowionej w art. 16 § 1 K.p.a. ogólnej zasady trwałości decyzji administracyjnych. Zasada trwałości decyzji ostatecznych ma podstawowe znaczenie dla stabilizacji opartych na niej stosunków prawnych. Zatem, wszelkie dopuszczalne przez prawo wyjątki muszą być stosowane przy jednoczesnym, szczególnie starannym, wyważeniu wynikających z nich wartości w odniesieniu do dobra, które w wyniku wadliwej decyzji zostało naruszone a przepisy prawne regulujące zasady odstępowania od tej zasady muszą być wykładane ściśle, z wykluczeniem możliwości stosowania wykładni rozszerzającej czy też daleko idących analogii.

Przepis art. 156 § 1 pkt 2 kpa dopuszcza możliwość stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, a zatem także ostatecznej decyzji administracyjnej, chronionej przez zasadę wyrażoną w art. 16 § 1 kpa, tylko w ścisłe określonych przypadkach, a mianowicie w razie wydania takiej decyzji bez podstawy prawnej lub wydania jej z rażącym naruszeniem prawa. W rozpoznawanej sprawie w grę wchodzi tylko ten drugi przypadek. Wskazać trzeba, iż posłużenie się przez ustawodawcę niedookreślonym zwrotem "rażące naruszenie prawa" może budzić i budzi zarówno w doktrynie jak i w orzecznictwie wiele różnorakich wątpliwości. W zasadzie zgodnie przyjmuje się, że przypadek rażącego naruszenia przepisu prawa materialnego zachodzi tylko wówczas, gdy naruszono przepis, którego rozumienie nie pozostawia jakichkolwiek wątpliwości prawnych, a jego treść jest na tyle jasna, że nie wywołuje sporów doktrynalno - orzeczniczych. Przykładowo E. Śladkowska w artykule "Wydanie decyzji administracyjnej z rażącym naruszeniem prawa w ogólnym postępowaniu administracyjnym" (Samorząd Terytorialny z 2006 r., nr 11, str. 59) stwierdza m. in., że aby decyzji można było zarzucić, że została wydana z rażącym naruszeniem prawa, jej treść musi pozostawać w sprzeczności z przepisami prawa w sposób bezsporny, tzn. fakt istnienia naruszenia prawa powinien być oczywisty i nie rodzić dyskusji. Co najwyżej rozbieżności może wywołać ewentualna kwalifikacja wagi i skutków tego naruszenia.

Podstawę materialnoprawną decyzji ostatecznej kontrolowanej w postępowaniu nadzorczym, tj. decyzji Naczelnika Gminy w O. z dnia [...] października 1974 r., stanowił, między innymi, art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118). Zgodnie z powołanym przepisem, gospodarstwo rolne określone w ust. 1 może być przejęte na własność Państwa za rentę również z urzędu, jeżeli wykazuje niski poziom produkcji rolnej, a rolnik osiągnął wiek 60 lat mężczyzna, a 55 lat kobieta lub zaliczony został do jednej z grup inwalidów.

W ocenie Sądu, prawidłowo uznał organ – w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy – iż w niniejszej sprawie zostały spełnione przesłanki warunkujące zastosowanie przez Naczelnika Gminy w O. art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność państwa za rentę i spłaty pieniężne. Wskazać trzeba, iż z akt sprawy wynika, iż choć C. J. nie miała w dniu wydania decyzji Naczelnika Gminy ukończonych 55 lat, to została ona uznana na podstawie orzeczenia Obwodowej Komisji Lekarskiej ds Inwalidztwa i Zatrudnienia za inwalidkę III grupy. Zatem, w sprawie została spełniona przesłanka osiągnięcia odpowiedniego wieku lub zaliczenia do jednej z grup inwalidów. Ponadto, w sprawie została spełniona przesłanka niskiego poziomu produkcji rolnej, co wynika ze zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów: protokołu z lustracji przedmiotowego gospodarstwa rolnego z dnia [...] września 1973 r. oraz opinii sporządzonych przed przejęciem nieruchomości na własność Państwa w końcu 1973 roku.

Analiza zarzutów skargi prowadzi do wniosku, iż koncentrują się one na wydaniu decyzji Naczelnika Gminy w O. z pominięciem rzeczywistego stanu prawnego przejmowanego gospodarstwa rolnego, wynikającego z przepisów spadkowych. W ocenie skarżącego, wydając decyzję z dnia [...] października 1974 r. Naczelnik Gminy bezzasadnie przyjął, iż prawo własności przedmiotowej nieruchomości na dzień wydania tej decyzji przysługiwało wyłącznie C. J., podczas gdy przysługiwało ono również A. J. jako spadkobiercy zmarłego w 1967 roku A. J.

W ocenie Sądu, powołane zarzuty nie zasługują na aprobatę. Wskazać trzeba, iż zgodnie z art. 922 § 1 Kodeksu cywilnego, prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób stosownie do przepisów księgi niniejszej (Księgi czwartej - Spadki). Art. 924 Kodeksu cywilnego stanowi, iż spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy. Stosownie zaś do art. 925 Kodeksu cywilnego, spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku. W doktrynie przyjmuje się, iż z chwilą otwarcia spadku spadkobierca nabywa spadek, tj. z mocy samego prawa (ex lege) wstępuje w ogół praw i obowiązków zmarłego. Zasada ta dotyczy każdego spadkobiercy, ustawowego i testamentowego (tak: A. Kidyba, E.Niezbecka, Kodeks cywilny, Komentarz, t. IV, Spadki, WKP 2012, LEX nr 114526).

Jak wynika z powyższego, spadkobranie ustala się na dzień otwarcia spadku, co - zgodnie z powołanymi przepisami Kodeksu cywilnego - następuje w chwili śmierci spadkodawcy. Z akt sprawy wynika, iż ojciec skarżącego, A. J., zmarł w dniu [...] października 1967 roku. Zatem, w tym właśnie dniu nastąpiło otwarcie spadku po A. J. Akt własności ziemi stwierdzający nabycie, przez C. J., z mocy prawa własności nieruchomości o pow. [...] ha położonej we wsi F., został natomiast wydany przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. w dniu [...] maja 1974 roku. Wydanie przedmiotowego aktu własności ziemi dla C. J. było zatem zdarzeniem o siedem lat późniejszym niż spadkobranie po A. J.

W ocenie Sądu, powołane zdarzenie późniejsze w postaci wydania aktu ziemi z dnia [...] maja 1974 r. miało ten skutek, iż mogło zmienić ustalenie wynikające ze zdarzenia wcześniejszego, jakim było spadkobranie, które nastąpiło w dacie [...] października 1967 roku. Zatem, orzekając w dniu [...] października 1974 roku w sprawie wydania decyzji o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego Naczelnik Gminy w O. miał obowiązek ustalić stan faktyczny i prawny, w tym osobę właściciela przedmiotowej nieruchomości, na podstawie aktu własności ziemi z dnia [...] maja 1974 r. Oznacza to, iż Naczelnik Gminy prawidłowo przyjął, iż w dacie wydania decyzji z dnia [...] października 1974 roku prawo własności do ww. nieruchomości przysługiwało wyłącznie C. J.

Podsumowując, zasadnie organy obu instancji – działając w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 kpa – orzekły o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w O. z dnia [...] października 1974 r. Nie można bowiem uznać aby w powołanych wyżej okolicznościach kontrolowana w postępowaniu nadzorczym decyzja ostateczna zawierała znamiona rażącego naruszenia wskazanych powyżej przepisów prawa materialnego.

Na aprobatę nie zasługuje ponadto podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 7 i art. 107 § 3 kpa. W ocenie Sądu, organ odwoławczy podjął w przedmiotowym postępowaniu wszelkie czynności mające na celu dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego oraz załatwienie sprawy, zaś uzasadnienie decyzji zawiera wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a także wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Mając powyższe na uwadze, na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.