Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 1151/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-11-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 13 ust. 1 i ust. 2
journal: Dz.U. 2003 nr 162 poz 1568
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mariola Kowalska, , Sędzia WSA Joanna Gierak – Podsiadły (spr.), Sędzia WSA Maria Tarnowska, Protokolant st. ref. Karolina Kaca, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 listopada 2013 r. sprawy ze skarg A. H. i Stowarzyszenia "[...]" z siedzibą w [...] na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] kwietnia 2013 r., znak [...] w przedmiocie skreślenia z rejestru zabytków skargi oddala.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skarg wniesionych przez A. H. i Stowarzyszenie [...] z siedzibą w W. jest decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...] kwietnia 2013 r. znak: [...].

Decyzją tą organ, działając na podstawie art. 7 pkt 1, art. 13 ust. 1, 2, 5 i 6 oraz art. 89 pkt 1, 93 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. Nr 162, poz. 1568 ze zm.) oraz art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej k.p.a.), po rozpatrzeniu wniosku A. H. i Stowarzyszenia [...] w W. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z [...] czerwca 2012 r., znak: [...] skreślającą z rejestru zabytków działkę nr [...] obręb [...], stanowiącą część zespołu architektoniczno-produkcyjnego gospodarstwa ogrodniczego złożonego przez P. H. w P. – Ż., wpisanego do tego rejestru decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w W. z [...] stycznia 1992 r., sygn. [...], pod numerem [...].

W uzasadnieniu orzeczenia organ wskazał, że postępowanie dotyczące skreślenia z rejestru zabytków działki nr [...] obręb [...], zostało wszczęte z urzędu, a w toku tego postępowania Stowarzyszenie [...] zostało dopuszczone do udziału w tym postępowaniu, w charakterze uczestnika na prawach strony. Organ wskazał dalej, że Wojewódzki Konserwator Zabytków w W. wymienioną w sentencji decyzją z [...] stycznia 1992 r. wpisał do rejestru zabytków pod numerem [...], zespół architektoniczno-produkcyjny gospodarstwa ogrodniczego, założony przez P. H. wg projektu architekta C. D. ok. 1898 r., składający się z gospodarstwa ogrodniczego - budynku zarządcy, szklarni, stajni, piwnic, wiatraka, budynku transformatora, parkanu murowanego - w granicach wg załączonego planu, stanowiącego integralną część tej decyzji. Treść ww. decyzji została wyjaśniona postanowieniem [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w W. Nr [...] z [...] lipca 2005 r. w ten sposób, że wpisem do rejestru zabytków objęty jest zespół składający się z wymienionych w sentencji ww. decyzji z [...] stycznia 1992 r. obiektów oznaczonych na planie linią w kolorze czerwonym wraz z terenem, w granicach oznaczonych linią w kolorze zielonym na załączonej mapie ewidencyjnej stanowiącej integralną część postanowienia. Teren ten stanowił cześć działki ewidencyjnej nr [...], z obrębu [...] uregulowanej w KW [...] - obecnie działki: [...] o powierzchni 0,9755 ha oraz [...] o powierzchni 7,9610 ha, które to wyodrębnione zostały na podstawie decyzji o ustaleniu lokalizacji autostrady [...] dla odcinka IV.

Organ wyjaśnił następnie, że sprawa skreślenia ww. części zespołu z rejestru zabytków była już dwukrotnie rozpatrywana przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, który po przeprowadzeniu z urzędu postępowania decyzją z [...] października 2008 r., znak: [...], orzekł o nieskreślaniu działki nr ew. [...] w P. oraz po przeprowadzeniu postępowania na wniosek Skarbu Państwa, reprezentowanego przez Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad, Oddział w W., orzeczeniem z [...] stycznia 2011 r. znak: [...], odmówił skreślenia z rejestru zabytków przedmiotowej nieruchomości.

Dalej, organ podał, że w aktach sprawy znajduje się opinia, o sporządzenie której zwrócił się do Narodowego Instytutu Dziedzictwa w W. W opinii tej, z [...] maja 2012 r., przedstawiono aktualny stan zagospodarowania przedmiotowej działki. W szczególności ustalono, że po wyznaczeniu w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego miasta P. korytarza przebiegu planowanej autostrady [...], z pierwotnej działki o nr ew. [...] wydzielono działkę nr ew. [...] - przeznaczoną pod budowę autostrady, zaś druga jej część, oznaczona jako działka nr ew. [...], w całości swojej powierzchni pozostała w funkcji produkcyjnej szkółek hodowlanych. Południowa granica działki nr ew. [...] na styku z działką zespołu gospodarczego Ż. jest linią zainwestowania pasa drogowego autostrady. Teren ten jest przekształcony - wykonany został nasyp o wysokości 1 m. Część przedmiotowej działki została zajęta bezpośrednio pod budowę jezdni autostrady i oddzielona ekranem akustycznym, usytuowanym równolegle do południowej granicy działki, w odległości 10 m od niej. Pozostała jej część pomiędzy południową granicą a ekranem w przyszłości zostanie zagospodarowana na pas technologiczny autostrady z biegnącą wzdłuż drogą techniczną i nasadzeniami roślinnymi. W pobliżu punktu stycznego, pod jezdnią autostrady usytuowano przebieg dla zwierząt. W treści omawianego opracowania zdecydowanie negatywnie oceniono sztuczne wydzielenie działki [...] z obszaru zespołu szkółek Ż. dla celów lokalizacji i budowy autostrady [...]. Niemniej stwierdzono, że wydzielona działka, zagospodarowana i zabudowana jezdnią autostrady oraz towarzyszącej infrastruktury poprzez zmianę funkcji i sposobu zagospodarowania, utraciła wartości zabytkowe. We wnioskach końcowych ww. opinii uznano za zasadne skreślenie działki nr ew. [...], stanowiącej część zespołu architektoniczno-produkcyjnego gospodarstwa ogrodniczego złożonego przez P. H. w P.-Ż., wpisanego do tego rejestru decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z W. z [...] stycznia 1992 r., sygn. [...], pod numerem [...]. Dodatkowo natomiast podniesiono kwestię pasa technologicznego autostrady, zlokalizowanego pomiędzy szkółką a ekranami akustycznymi. W ocenie autorów opinii, pomimo zmiany funkcji i sposobu zagospodarowania, stanowi on wyraźną kontynuację przestrzeni zespołu zabytkowego pozostając z nim w bezpośredniej styczności, stanowiąc nadal jego integralną część. Mógłby zatem zostać wpisany do rejestru zabytków jako otoczenie Zespołu.

I dalej, Minister Kultury stwierdził, że wnioski zawarte w wyżej cytowanej opinii, dotyczące zakresu postępowania, tj. zaistnienia przesłanek określonych w art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, jak słusznie wskazano w decyzji z [...] czerwca 2012 r., znak: [...], znajdują potwierdzenie w stanie faktycznym oraz w zgromadzonym materiale dowodowym. Minister Kultury wskazał także, że zebrany materiał dowodowy spełnia warunki przepisu art. 77 k.p.a. Organ zaznaczył, że przedmiotowa działka uległa zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jej wartości. Wyjaśnił, że argumenty merytoryczne przemawiające za skreśleniem z rejestru zabytków zostały wyczerpująco wyjaśnione w uzasadnieniu podjętej decyzji.

Nadto, Minister Kultury zaznaczył, iż z materiału dowodowego wynika, że [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków ostateczną decyzją Nr [...] z [...] września 2010 r., znak: [...], pozwolił Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad na realizację prac związanych z budową odcinka "[...]" autostrady [...], zgodnie z zakresem przedstawionym we wniosku (wykonanie ekranu antywibracyjnego, ustawienie tymczasowego ekranu ochronnego, przebudowa istniejącej sieci gazowej, wybudowanie fragmentu autostrady wraz z elementami wyposażenia - przejściem dla zwierząt, barierami drogowymi, kolumną alarmową, kanalizacją deszczową, murem oporowym, ekranem akustycznym, ogrodzeniem i zielenią osłonową). Decyzji tej został nadany rygor natychmiastowej wykonalności. W toku postępowania ustalono, że prace wskazane w powyższej decyzji [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków zostały zrealizowane. W wyniku ich wykonania, teren wnioskowanej do skreślenia z rejestru zabytków działki nr [...] został nieodwracalnie przekształcony, a sposób jej użytkowania trwale zmieniony, niezgodnie z pierwotnym, historycznym przeznaczeniem.

Minister Kultury, odnosząc się do argumentów podniesionych we wnioskach o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazał, że istotą postępowania w niniejszej sprawie było ustalenie zaistnienia przesłanek wynikających z art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami w odniesieniu do działki nr ew. [...], obręb [...] P., stanowiącej integralną część zabytku - zespołu architektoniczno-produkcyjnego H. w P.-Ż., natomiast okoliczności zaistnienia tych przesłanek pozostają bez wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Organ wyjaśnił także, że kompetencje organów ochrony zabytków określają przepisy ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego jest organem właściwym w sprawach skreślenia zabytku z rejestru zabytków, natomiast w sprawach nakazu przywrócenia zabytku do stanu pierwotnego osobie, która go zniszczyła zajmuje stanowisko na etapie postępowania odwoławczego. Organ podał więc, że przepisy ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami nie przewidują możliwości wydania przez Ministra Kultury decyzji nakazującej przywrócenie zabytku do stanu pierwotnego osobie, która go zniszczyła , nadto stwierdził, że kwestia ta wykracza poza zakres niniejszej sprawy.

Minister Kultury zauważył również, że słusznie wnioskodawcy podnieśli, że decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...] czerwca 2012 r., znak: [...], została wydana przed upływem wyznaczonego terminu na zapoznanie się z aktami sprawy oraz zgłoszenie uwag, wniosków i dowodów w tej sprawie. Zawiadomienie o zakończeniu postępowania Stowarzyszenie [...] otrzymało w dniu [...] czerwca 2012 r., a A. H., reprezentowany przez adwokata G. J., w dniu [...] czerwca 2012 r. Decyzja natomiast została wydana w dniu [...] czerwca 2012 r., wnioskodawcy nie mieli zatem możliwości wypowiedzenia się co do zebranych materiałów. Organ wskazał przy tym, że powyższe uchybienie dotyczące naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. mogłoby odnieść skutek tylko wówczas, gdyby strona wykazała, że uniemożliwiło jej to dokonanie konkretnych czynności procesowych, a taka sytuacja w tym przypadku nie miała miejsca. Podkreślił, że w aktach sprawy znajdowały się dowody znane stronie za wyjątkiem opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa z [...] maja 2012 r. Niemniej ani w protokole z przeglądania akt sprawy, ani we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy czy też w toku niniejszego postępowania A. H., reprezentowany przez adwokata G. J., nie odniósł się do tej opinii, a argumentacja w ww. wniosku odnosi się do błędnej oceny prawnej zaistnienia okoliczności, o których mowa w art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków. Natomiast, w kontekście podniesionego przez Stowarzyszenie [...] zarzutu dotyczącego nienależytego rozpatrzenia materiału i niedostrzeżenia sprzeczności w opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa, organ przypomniał, że w myśl art. 80 k.p.a. zarówno ww. opinia jak i pozostałe zgromadzone dowody w sprawie podlegają ocenie organu rozpatrującego sprawę. Wskazał, że w jego ocenie w treści opinii nie ma zarzucanej sprzeczności. Teren zlokalizowany za ekranami akustycznymi, mieści się w pasie ochronnym autostrady. Nie oznacza to, że zapewnia on w obecnym stanie zagospodarowania, ochronę przed przepływem i szkodliwym dla roślin działaniem zanieczyszczeń gazowych i pyłowych. Organ stwierdził też, że przeprowadzenie rozprawy administracyjnej na okoliczność zadania pytań autorom opinii i wyjaśnienia podniesionych we wniosku sprzeczności w sporządzonej opinii nie było celowe.

W końcu, organ podał, iż w jego ocenie nie budzi wątpliwości, że w zaistniałych okolicznościach, tj. wybudowania autostrady, przedmiotowa działka, stanowiąca w dacie wpisu do rejestru zabytków jego integralną część, uległa zniszczeniu w stopniu powodującym utratę wartości zabytkowych, dla ochrony których została wpisana do rejestru zabytków. Okoliczności dotyczące obecnego stanu omawianej nieruchomości zostały wystarczająco udokumentowane w materiale dowodowym.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na opisaną wyżej decyzję, A. H. wniósł o jej uchylenie oraz o uchylenie utrzymanej nią w mocy decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...] czerwca 2012 r., a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego.

Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie:

1) art. 138 § 1 pkt 1 kpa poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pomimo, że została ona wydana z:

a) naruszeniem przepisów postępowania, a mianowicie art. 7, 77 i 80 k.p.a. poprzez brak wyjaśnienia wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności w tym przede wszystkim zaniechanie nadania dostatecznej wagi wydanej w niniejszej sprawie opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa w zakresie, w jakim autorzy opinii uznali, że działka o nr ew.[...] obręb [...] stanowi integralną część zespołu architektoniczno - produkcyjnego gospodarstwa ogrodniczego założonego przez P. H. w P. – Ż., podczas gdy okoliczność ta uzasadnia wpisanie przedmiotowej działki do rejestru zabytków co najmniej jako otoczenie Zespołu;

b) naruszeniem przepisów postępowania, a mianowicie przepisu art. 10 § 1 k.p.a. poprzez uniemożliwienie stronie zajęcia stanowiska w sprawie przed wydaniem decyzji;

c) naruszeniem przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami poprzez jego zastosowanie;

2) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie przepisu art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wyjaśnienia podstawy prawnej zaskarżonej decyzji, co skutkuje brakiem możliwości dokonania właściwej sądowej kontroli zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że organ nie wyjaśnił wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności. Wskazał, że zgodnie z opinią Narodowego Instytutu Dziedzictwa jakkolwiek działka nr [...] utraciła wartości zabytkowe, to jednak nadal stanowi integralną część zespołu architektoniczno - produkcyjnego gospodarstwa ogrodniczego założonego przez P. H. w P. - Ż. Jednocześnie opiniujący w sposób negatywny odnieśli się do sztucznego wydzielenia działki nr [...] dając tym samym do zrozumienia, że zespół architektoniczno - produkcyjny oraz działka nr [...] stanowi jedną całość i tak też powinien być traktowany. Tym samym skoro działka nr [...] stanowi integralną część przedmiotowego zespołu architektoniczno – produkcyjnego, to jako błędny należy uznać wniosek, iż ww. działka straciła wartość zabytkową, czego organ nie zauważa. Skarżący wskazał także, że Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego nie nadał dostatecznej wagi opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa w zakresie, w jakim opiniujący wskazali, przedmiotowa działka, jako integralna część zespołu zabytkowego mogłaby zostać wpisana do rejestru zabytków jako otoczenie Zespołu. Okoliczność ta ma istotne znaczenie rozstrzygnięcia niniejszej sprawy albowiem wskazuje na zasadność wpisania przedmiotowej działki do rejestru zabytków, a contrario wskazuje na bezcelowość jej wykreślenia.

Nadto, skarżący stwierdził, że wydana w sprawie decyzja w istocie sankcjonuje świadome zniszczenie zabytku i z tego powodu błędne jest powoływanie jako jej podstawy prawnej art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Wskazał też, że nie można mówić o zniszczeniu zabytku, jeżeli istnieją możliwości odtworzenia wartości prawnie chronionych. Skarżący podniósł, że w sprawie nie zaistniała przesłanka "zniszczenia zabytku", a jedynie zmianie uległ sposób wykorzystywania działki [...].

W końcu, skarżący zarzucił rażące naruszenie w sprawie art. 10 § 1 k.p.a. poprzez uniemożliwienie mu wypowiedzenia się odnośnie zgromadzonego materiału dowodowego przed wydaniem decyzji. Skarżący zarzucił także naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wyjaśnienia podstaw prawnych wydania zaskarżonej decyzji.

Stowarzyszenie [...] w W., w skardze do Sądu na ww. decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, zarzuciło natomiast naruszenie:

- art. 10 k.p.a. poprzez uniemożliwienie Stowarzyszeniu wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji przez organ pierwszej instancji co do zebranych dowodów i materiałów,

- art. 75 § 1 i 78 § 1 i 2 i 89 § 2 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie wniosku Stowarzyszenia o wyznaczenie rozprawy administracyjnej i przesłuchanie biegłego celem wyjaśnienia wątpliwości dotyczących opinii i utraty przez zabytek w części obejmującej działkę [...] wartości zabytkowych,

- art. 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie należyte całego materiału dowodowego i nieuwzględnienie sprzeczności w opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa z [...] maja 2012 r. oraz błędną ocenę, że teren działki [...] został nieodwracalnie przekształcony i nieruchomość ta uległa zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jej wartości jako integralnej części zespołu architektoniczno -produkcyjnego H.

Podnosząc powyższe Stowarzyszenie również wniosło o uchylenie obu decyzji wydanych w sprawie i zasądzenie kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu skargi Stowarzyszenie [...] podniosło, iż organ I instancji uniemożliwił mu zapoznanie się z aktami postępowania i ustosunkowanie co do zebranego materiału dowodowego przed wydaniem decyzji. Zawiadomienie o takiej możliwości i zakończeniu postępowania zostało doręczone w dniu [...] czerwca 2012 r. i wskazano w nim 7 dni na zapoznanie się z aktami sprawy, a w dniu [...] czerwca 2012 r. organ wydał już decyzję. Uchybienie to zdaniem skarżącego Stowarzyszenia spowodowało, iż nie mogło wypowiedzieć się ono co do opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa złożonej w sprawie oraz zgłosić w związku z jej treścią wniosków dowodowych.

Dalej, Stowarzyszenie podniosło, iż ww. opinia jest wewnętrznie sprzeczna. Co do tego samego pasa ochronnego w jednym miejscu twierdzi się bowiem w niej, że nie daje on żadnej ochrony, a w innym miejscu – że pełni rolę buforowego pasa.

Nadto, Stowarzyszenie wskazało na to, że skoro w opinii stwierdza się, iż przedmiotowy teren stanowi wyraźną kontynuację przestrzeni zespołu zabytkowego pozostając z nim w bezpośredniej styczności stanowiąc jego integralną część, to przyjąć trzeba, że teren ten nie utracił wartości zabytkowej i nie powinien podlegać skreśleniu z rejestru zabytków.

Stowarzyszenie podkreśliło, że skreślenie działki [...] z rejestru zabytków usankcjonuje bezprawne działania organów władzy publicznej (w tym Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, który zezwolił na budowę autostrady na jej terenie), które doprowadziły do zniszczenia zabytku w tej części i pozwoli na dalszą degradację zabytku w części pozostałej, tj. działki nr [...]. Wskazało również, że wskutek wybudowania autostrady, działka [...] nie przestała być niezbędna dla zabytkowego założenia. Zauważyło także, że z poprzednich opinii, sporządzonych we wcześniejszych postępowaniach dotyczących skreślenia zabytku z rejestru wynika, że działka nr [...] stanowiła integralną i niezbędną część zabytkowego zespołu ze względu na jego funkcję produkcyjną i konieczność zmianowania na tej działce.

W odpowiedzi na skargi, Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego podtrzymał argumentację wyrażoną w uzasadnieniu decyzji i wniósł o ich oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skargi nie zasługiwały na uwzględnienie, albowiem -w ocenie Sądu- zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Podstawę prawną kwestionowanej decyzji stanowił przepis art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. Nr 162, poz. 1568 ze zm.), zgodnie z którym zabytek wpisany do rejestru, który uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych, zostaje skreślony z rejestru. Z przepisu tego wynika, iż skreślenie zabytku z rejestru zabytków możliwe jest w dwóch przypadkach, a spełnienie chociażby jednego z nich obliguje organ do wydania decyzji o skreśleniu. Przy czym, instytucja przewidziana w przywołanym przepisie winna być traktowana w kategoriach wyjątku.

I tak, skreślenie zabytku z rejestru zabytków ma miejsce w sytuacji jego zniszczenia w stopniu powodującym utratę wartości historycznej, artystycznej lub naukowej. W literaturze przedmiotu i orzecznictwie podkreśla się, że dla zaistnienia tej przesłanki konieczne jest stwierdzenie istnienia bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy faktem częściowego lub całkowitego zniszczenia obiektu wpisanego do rejestru, a utratą przez ten obiekt ww. wartości. W wyroku z 25 maja 2011 r. sygn. akt II OSK 1157/10 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że o istnieniu wartości zabytkowej decyduje zachowanie substancji, która inkorporuje rdzeń wartości zabytkowej. I dalej, Sąd kasacyjny w ww. orzeczeniu podał, że zniszczenie elementów zabytku, których zachowanie nie miało wpływu na istotę tego zabytku, powoduje uszczerbek w wartości zabytkowej, choć nie może powodować skreślenia (na mocy ww. art. 13 ust. 1 wskazanej ustawy). Zatem, w kontekście powyżej wskazanej przesłanki, istotnego znaczenia nabiera ustalenie, czy stopień zniszczenia obiektu spowodował utratę jego wartości zabytkowej. Nie każde więc zniszczenie zabytku może doprowadzić do skreślenia tego zabytku z rejestru zabytków, a jedynie takie, z którym wiąże się dla tego obiektu utrata wartości prawnie chronionych. Dodać należy, iż ww. przepis, na mocy art. 13 ust. 2 ww. ustawy, stosuje się do skreślenia z rejestru części zabytku.

Wskazana przesłanka, z uwagi na okoliczności sprawy, miała decydujące znaczenie w niniejszej sprawie.

Postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją zostało uruchomione przez organ z urzędu i dotyczyło skreślenia z rejestru zabytków działki nr [...] obręb [...], stanowiącej część zespołu architektoniczno – produkcyjnego gospodarstwa ogrodniczego założonego przez P. H. w P. – Ż., wpisanego do rejestru pod numerem [...], na mocy decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w W. z [...] stycznia 1992 r. W toku tego postępowania włączono do akt opinię Narodowego Instytutu Dziedzictwa z [...] maja 2012 r. Opinia ta, stanowiąca zasadniczy dowód w sprawie, została sporządzona w celu ustalenia, czy w stosunku do działki o nr [...], wchodzącej w skład powyżej opisanego zabytkowego zespołu, zaistniała przesłanka z cyt. art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.

Przeprowadzenie postępowania w takim zakresie stało się konieczne z tego względu, iż wskazana działka nr [...] została przeznaczona pod budowę drogi. Działka ta powstała bowiem w wyniku podziału działki nr [...], dokonanego na podstawie ostatecznej decyzji Wojewody [...] z [...] listopada 2005 r. nr [...] o ustaleniu lokalizacji [...] odcinka autostrady [...]. Nadto, [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków ostateczną decyzją z [...] września 2010 r. znak: [...], pozwolił inwestorowi – Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad na realizację prac związanych z budową odcinka autostrady [...] na ww. działce, tj. przy zabytkowym zespole architektoniczno – ogrodniczym P. H., a decyzji tej nadał rygor natychmiastowej wykonalności.

Wskazana opinia Narodowego Instytutu Dziedzictwa została sporządzona w oparciu m. in. o wizję lokalną przeprowadzoną w dniu [...] kwietnia 2012 r. oraz wcześniej sporządzone -w tym samym przedmiocie- opinie (na potrzeby wcześniej prowadzonych już postępowań dotyczących wykreślenia z rejestru zabytków ww. działki nr [...], tak z urzędu jak i na wniosek), tj. opinię autorstwa dr hab. J. D. z [...] września 2010 r. oraz opinię autorstwa mgr inż. A. D. z [...] lipca 2008 r. W omawianej opinii z [...] maja 2012 r., oceniając aktualny stan faktyczny oraz wartości zabytkowe wskazanej działki o nr ew. [...] podano, iż południowa granica działki nr [...] w styku z działką zespołu gospodarczego Ż. jest linią zainwestowania pasa drogowego autostrady. Teren jest przekształcony nasypem o wysokości 1 m. Część wydzielonej działki o nr ewid. [...] zajęta została bezpośrednio pod budowę jezdni autostrady i oddzielona ekranem akustycznym, usytuowanym równolegle do południowej granicy działki, w odległości 10 m od niej, pozostała jej część pomiędzy południową granicą a ekranem w przyszłości zostanie zagospodarowana jako pas technologiczny autostrady z biegnącą wzdłuż drogą techniczną i nasadzeniami roślinnymi. W pobliżu punktu stycznego, pod jezdnią autostrady usytuowano przebieg dla zwierząt. W omawianej opinii podano także, że formalna granica obiektu wpisanego do rejestru zabytków obejmuje jedynie część działki o nr ew. [...], w tym fragment zajęty pod pas jezdni i oddzielony ekranem akustycznym oraz fragment pomiędzy ekranem akustycznym a południową granicą działki zajęty pod pas drogi technologicznej. W konsekwencji, w opinii tej stwierdzono, że działka nr ew. [...], sztucznie wydzielona z działki nr ew. [...] stanowiącej obszar zabytkowego zespołu dla celów lokalizacji i budowy autostrady [...], zajęta jest pod budowę jezdni autostrady i towarzyszącej infrastruktury, a przez zmianę funkcji i sposobu zagospodarowania utraciła swoje wartości zabytkowe. I dalej, wskazano, że biorąc pod uwagę pierwotną funkcję terenu, obszar zabytkowego zespołu i jego rozplanowanie, które to walory były podstawą wpisu zespołu w P. – Ż. do rejestru zabytków, Narodowy Instytut Dziedzictwa uważa, iż wyodrębniona w procesie podziału terenu działka nr ew. [...], zagospodarowana i zabudowana jezdnią autostrady, poprzez zmianę funkcji i sposobu zagospodarowania utraciła swoje pierwotne wartości zabytkowe i zasadnym jest skreślenie jej z rejestru zabytków.

Opierając się na stwierdzeniach i wnioskach zawartych we wskazanej opinii, Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego uznał, że zasadnym jest zastosowanie art. 13 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami i skreślenie z rejestru zabytków działki nr ew. [...] o powierzchni 0,9755 ha, stanowiącej część zabytkowego zespołu założonego przez P. H. w P. – Ż. Takiej też treści orzeczenie organ ten wydał w dniu [...] czerwca 2012 r., które to podtrzymał zaskarżoną decyzją z [...] kwietnia 2013 r. Minister Kultury przyjął bowiem, że teren działki nr ew. [...] został nieodwracalnie przekształcony, a sposób jej użytkowania trwale zmieniony, niezgodnie z pierwotnym, historycznym przeznaczeniem. Tym samym zaistniała w sprawie jedna z przesłanek, o których mowa w art. 13 ust. 1 ww. ustawy, gdyż wskazana nieruchomość uległa zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jej wartości zabytkowych.

Tak dokonana ocena organu, wobec zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w pełni zasługuje na akceptację.

Dowody zgromadzone w sprawie nie pozostawiają bowiem żadnych wątpliwości co do tego, że działka nr ew. [...] uległa nieodwracalnym przekształceniom, nadto – że w wyniku tych przekształceń związanych z realizacją na tej nieruchomości inwestycji drogowej, utraciła ona swoje walory prawnie chronione. Bezspornym bowiem w sprawie jest, że działka nr ew. [...] wydzielona z działki nr [...] stanowiła część produkcyjną zabytkowego założenia i rezerwę na matecznik zimny. Sposób jej użytkowania, jak wskazano we wnioskach końcowych opinii z [...] lipca 2008 r., był zróżnicowany ze względu na cykliczność produkcji ogrodniczej, część terenu była odłogowana. Z uwagi na taki sposób jej wykorzystywania, działka ta przedstawiała wartości zabytkowe. Wizja lokalna przeprowadzona w dniu [...] kwietnia 2012 r. wykazała, iż działka nr ew. [...], w wyniku wykonanych robót budowlanych, została zmieniona w sposób, który uniemożliwia obecnie wykorzystywanie jej na działalność produkcyjną. Część tej działki została zajęta bezpośrednio pod jezdnię autostrady, a część została przeznaczona na pas technologiczny, w tym drogę techniczną. Te okoliczności uzasadniały w konsekwencji sformułowanie wniosku o zasadności wykreślenia omawianej działki z rejestru zabytków. W takim kształcie jak obecnie, działka ta bowiem nie przedstawia żadnych wartości prawnie chronionych, dla których została objęta ochroną. Dostrzec przy tym -za organem- należy, iż w kontekście art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, istotą postępowania prowadzonego w przedmiocie skreślenia zabytku (lub jego części) z rejestru zabytków jest ustalenie, czy zaistniała którakolwiek przesłanka wymieniona w tym przepisie, natomiast okoliczności, które doprowadziły do jej zaistnienia pozostają bez wpływu na rozstrzygnięcie tego rodzaju sprawy. Tym samym okoliczności te, wskazywane w obu skargach, nie mogły odnieść zamierzonego skutku.

Z tych też przyczyn Sąd uznał, iż w sprawie nie doszło do naruszenia norm prawa materialnego, albowiem poczynione ustalenia w pełni uzasadniały wydanie decyzji o skreśleniu części zabytku z rejestru zabytków na podstawie art. 13 ust. 1 i 2 wskazanej powyżej ustawy. Sąd zaznacza przy tym, iż nie stwierdził, aby stosując wskazane przepisy organ zastosował błędną ich wykładnię.

Sąd nie stwierdził także, aby w sprawie wystąpiły naruszenia przepisów procesowych o charakterze istotnym. Przede wszystkim, w ocenie Sądu, w sprawie nie naruszono przepisów regulujących postępowanie dowodowe. Materiał dowodowy został zgromadzony w sposób wyczerpujący i nie zachodziła potrzeba jego uzupełniania, a okoliczności mające znaczenie w sprawie ocenione zostały zgodnie z art. 80 k.p.a. Co istotne, okoliczności istotne w sprawie zostały ustalone w sposób bezsporny, bowiem żadna ze stron postępowania nie kwestionuje tego, iż działka nr ew. [...] została objęta realizowaną inwestycją drogową, a ta okoliczność w istocie miała decydujące znaczenie dla wydanego rozstrzygnięcia. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego poczynił takie ustalenia w oparciu o opinię Narodowego Instytutu Dziedzictwa z [...] maja 2012 r., a ta sporządzona została nie tylko w oparciu o wizję przedmiotowej działki, ale także wcześniejsze opinie dotyczące przedmiotu sprawy, zawierające negatywne stanowiska co do skreślenia działki nr [...] z rejestru zabytków. Warto w tym miejscu zwrócić uwagę, iż omawiana opinia uwzględnia obecną sytuację istniejącą na działce nr ew. [...], stąd też różni się w zasadniczym wniosku z wcześniejszymi opracowaniami dotyczącymi ewentualnego skreślenia ww. działki z rejestru zabytków. Przy czym, warto w tym miejscu wskazać, że w opinii z [...] lipca 2008 r. wyraźnie zaznaczono, że skoro działka nr ew. [...], stanowiąca integralną część zabytkowego zespołu architektoniczno – produkcyjnego szkółek P. H. nie została przekształcona i zachowała pierwotny charakter części produkcyjnej, z konserwatorskiego punktu widzenia nie zachodzą okoliczności określone w art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków (...). Opinia ta opierała się na stanie istniejącym w dacie jej wydania, a ten od 2008 r. do kwietnia 2012 r. uległ istotnej zmianie, co musiało też znaleźć wyraz w opinii sporządzonej z datą [...] maja 2012 r. Nadto, co ważne, ta ostatnia opinia, wbrew twierdzeniom skarżących, nie jest wewnętrznie sprzeczna. Przy czym, trzeba odnotować, iż oprócz istoty sprawy, wypowiada się także w kwestiach innych, które to w niniejszym postępowaniu nie miały żadnego znaczenia prawnego. I tak, w opinii tej wskazano na kwestie ochronne, dotyczące zabytkowego zespołu, a to z uwagi na to, iż graniczy bezpośrednio z autostradą. Podniesiono w tym też zakresie, że wydzielony z przestrzeni fragment działki nr ew. [...], położony pomiędzy linią ekranu akustycznego a południową jej granicą, powinien być chroniony poprzez wpisanie do rejestru zabytków jako otoczenie zabytku. Taki wniosek Narodowego Instytutu Dziedzictwa nie pozostaje jednak, wbrew twierdzeniom skarg, w sprzeczności z wcześniej sformułowanym wnioskiem tego Instytutu (w tym samym opracowaniu) o zasadności wykreślenia ww. działki z rejestru zabytków. Dotychczas działka ta wpisana bowiem była do rejestru nie jako otoczenie zabytku, a część zabytku – tj. zabytkowego zespołu, inne więc walory decydowały o jej ochronie. Nadto, wykreślenie jej z rejestru zabytków (jako części zabytku), w żaden sposób nie przesądza o objęciu jej części wpisem do tego rejestru jako otoczenie zabytku, ale do wydania rozstrzygnięcia w tej materii właściwy jest inny organ konserwatorski. Reasumując, Sąd nie stwierdził, aby wskazana opinia wymagała uzupełnienia, czy też powodowała potrzebę przeprowadzenia dodatkowych dowodów w sprawie. Warto przy tym zaznaczyć, iż została ona sporządzona przez Instytut, stanowiący zaplecze eksperckie dla Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz, że nie została w sprawie skutecznie podważona.

I w końcu, Sąd nie stwierdził, aby w sprawie doszło do istotnego naruszenia art. 10 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Odnosząc się do tego zarzutu wskazać należy za organem, iż może on odnieść skutek tylko wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże związek pomiędzy jego naruszeniem a wynikiem sprawy. Wskazał na to Naczelny Sąd Administracyjny m. in. w wyroku z 18 grudnia 2012 r. sygn. akt II OSK 1490/11 formułując tezę, iż "Zarzut naruszenia postanowień art. 10 § 1 k.p.a. przez niezawiadomienie strony o zebraniu materiału dowodowego oraz możliwości wypowiedzenia się, co do tego i składania wniosków może odnieść skutek wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych. Na stronie stawiającej zarzut spoczywa ciężar wykazania istnienia związku przyczynowego między naruszeniem przepisów postępowania a wynikiem sprawy." W pełni podzielając przytoczone stanowisko, Sąd orzekając w niniejszej sprawie nie stwierdził, aby tego rodzaju sytuacja wystąpiła w kontrolowanym postępowaniu. Przy czym Sąd dostrzega, iż na etapie wydawania decyzji z [...] czerwca 2012 r., Minister Kultury naruszył ww. art. 10 § 1 k.p.a. Pismem z [...] maja 2012 r. pouczył bowiem strony o przysługujących im prawach i wyznaczył termin na zapoznanie się z aktami sprawy (w tym opinią z [...] maja 2012 r.) przed wydaniem decyzji, a decyzję wydał przed upływem tego terminu. Uniemożliwiło to stronom zajęcie końcowego stanowiska w sprawie, ale te strony mogły przedstawić i to też uczyniły w złożonych wnioskach o ponowne rozpatrzenie sprawy. Ich stanowiska zostały zaś rozważone przez Ministra Kultury w decyzji tego organu z [...] kwietnia 2013 r. Należy przy tym zaznaczyć, że A. H. w złożonym środku zaskarżenia nie kwestionował w ogóle ww. opinii z [...] maja 2012 r., a w kontekście podniesionego zarzutu naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. nie wskazał na żadną czynność, której to nie mógł dokonać w wyniku wadliwego działania organu. Na taką czynność nie powołało się także Stowarzyszenie [...] w W., które wskazując na sprzeczności zawarte w ww. opinii, nie przedstawiło na przykład żadnego kontrdowodu.

Reasumując, Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji. W ocenie Sądu, decyzja ta została wydana na podstawie wyczerpująco zgromadzonego materiału dowodowego oraz w oparciu o prawidłowe przepisy prawa materialnego i prawidłową ich wykładnię.

Zdaniem Sądu, Minister Kultury orzekając w sprawie, zasadnie wszczął i prowadził postępowanie wyjaśniające w celu ustalenia, do jakich zmian doszło od momentu wpisania części zabytku do rejestru zabytków i jakie znaczenie miały one dla jego wartości prawnie chronionych, wymienionych w ww. art. 13 ust. 1 ww. ustawy. W konsekwencji, Sąd nie dopatrzył się naruszenia wskazanych norm prawa materialnego. Z tego też powodu nie podzielił również zarzutów podniesionych w skargach, w tym dotyczącego naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., jak i pozostałych, o charakterze procesowym.

Z tych też przyczyn Sąd uznał, iż zaskarżone rozstrzygnięcie jest prawidłowe i skargi jako nieuzasadnione w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) oddalił.