Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 435/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2020-12-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 8 ust. 1 i 4
journal: Dz.U. 2013 poz 1367
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska Sędziowie Sędzia WSA Ewa Kamieniecka Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków (sprawozdawca) po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi W. Ł. na decyzję Dolnośląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Dolnośląski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. decyzją z dnia [...] lipca 2020 r. Nr [...], działając na podstawie art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2019 r. poz. 59 z późn. zm.), art. 2351 i art. 2352 Kodeksu pracy (Dz. U. z 2019 r. poz. 1040 z późn. zm.) oraz § 8 ust. 1 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1367) jak również art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego [dalej: k.p.a.] (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm.) i po rozpatrzeniu odwołania strony – W.Ł z dnia [...] października 2019 r. od decyzji nr [...] Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. z dnia [...] września 2019 r. o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej: astmy oskrzelowej (poz. 6 wykazu chorób zawodowych wymienionych w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych) u W. Ł. (dalej: strona, wnioskodawczyni, skarżąca) – utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu podano, że wnioskodawczyni pracowała w narażeniu na czynniki biologiczne, pyły organiczne:

• od [...] maja 1991 r. do nadal, prowadząc własną działalność gospodarczą pod nazwą: "Sklep Ogólnospożywczy [...]", polegającą na sprzedaży detalicznej owoców i warzyw oraz handlu artykułami ogólnospożywczymi.

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. na skutek zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej dokonanego przez stronę wszczął dnia [...] czerwca 2018 r. postępowanie administracyjne w sprawie choroby zawodowej: astma oskrzelowa (poz. 6 wykazu chorób zawodowych wymienionych w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych) u strony.

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. działając jako organ pierwszej instancji przeprowadził dochodzenie epidemiologiczne, którego celem było ustalenie i ocena narażenia zawodowego skarżącej podczas prowadzenia działalności gospodarczej polegającej na sprzedaży warzyw i owoców, w zakresie narażenia na czynniki biologiczne, pyły organiczne.

Skarżąca była badana w Dolnośląskim Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy we W. - Oddział w J., który dnia [...] listopada 2018 r. wydał orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej: astmy oskrzelowej (poz. 6) u W.Ł.Jednostka orzecznicza I stopnia diagnostycznego swoje stanowisko uzasadniła tym, że: "(...) Konsultacja alergologiczna w poradni Alergologicznej DWOMP we W. ([...] listopada 2018 r.) - w jej wyniku: wskazano potrzebę dalszej obserwacji pod kątem objawów astmy i systematyczne weryfikowanie badań czynnościowych płuc; konieczność weryfikacji (potwierdzenia) rozpoznania astmy alergicznej i samej alergii; uznano za niepewny ewentualny wpływ zapylenia w pracy dla potencjalnej nadreaktywności oskrzeli, w tym samo rozpoznanie nadreaktywności oskrzeli w astmie jak również samo rozpoznanie astmy. (...) W oparciu o całość obrazu należy stwierdzić, że w przypadku strony nie zostały spełnione określone kryteria upoważniające do rozpoznania astmy pochodzenia zawodowego. Zgodnie z aktualną oceną specjalisty alergologa, nie zostało bezspornie potwierdzone rozpoznanie schorzenia. Brak także jednoznacznego potwierdzenia zależności między narażeniem na potencjalny czynnik sprawczy a pojawieniem się u pacjentki pierwszych objawów duszności lub ich ekwiwalentów. Brak dowodu na występowanie w środowisku pracy badanej czynnika uczulającego. Brak potwierdzenia uczulenia orzekanej na określony czynnik za pomocą testów alergicznych. Tym samym brak jest dowodów do rozpoznania w tym przypadku choroby zawodowej - poz. 6 wykazu."

W.Ł. nie zgodziła się z powyższym orzeczeniem lekarskim i złożyła wniosek o przeprowadzenie ponownych badań w jednostce orzeczniczej II stopnia diagnostycznego. Po przeprowadzeniu specjalistycznych badań Instytut Medycyny Pracy w Ł. Dnia [...] maja 2019 r. wydał orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej: astmy oskrzelowej (poz. 6) u Wł. Ł. Jednostka orzecznicza II stopnia swoje stanowisko uzasadniła tym, że: "...Badaniem przedmiotowym u pacjentki nie stwierdzono zmian osłuchowych nad polami płucnymi, natomiast w wykonanym badaniu spirometrycznym wykazano zaburzenia wentylacji płuc o typie obturacji oskrzeli. Wykonana próba rozkurczowa z salbutamolem (preparat Ventolin) była dodatnia, natomiast z bromkiem ipratropium (preparat Atrovent) była ujemna. Na podstawie przeprowadzonego testu z metacholiną u pacjentki stwierdzono nadreaktywność oskrzeli. Wykonane punktowe testy skórne z pospolitymi aeroalergenami oraz zestawem grzybów pleśniowych dały wynik ujemny. Testy skórne wykonane metodą prick-to-prick z winogronem, sałatą, kapustą, ziemniakiem, burakiem, marchwią, ogórkiem dały wynik ujemny, a testy wykonane metodą otwartą ze skórką i sokiem z cytryny i pomarańczy również wypadły ujemnie. W surowicy krwi nie potwierdzono obecności swoistych przeciwciał IgE dla mieszaniny najbardziej rozpowszechnionych alergenów wziewnych (Phadiatop). Aktualnie wykonane przeglądowe badanie składu komórkowego wymazu nosa i plwociny uzyskanej metodą indukcji nie wykazało istotnego poziomu komórek, świadczących o alergicznym charakterze reakcji błony śluzowej górnych dróg oddechowych. Uznanie zawodowej etiologii astmy jest możliwe pod warunkiem udowodnienia przyczynowego związku zaistnienia tej choroby z czynnikami specyficznymi dla środowiska pracy. Oznacza to, że konieczne jest udowodnienie (lub przynajmniej wykazanie z przeważającym prawdopodobieństwem), że pierwotną przyczyną astmy jest swoista nadwrażliwość na alergen specyficzny dla tego środowiska. Analiza narażenia zawodowego nie potwierdza, aby na stanowisku sprzedawcy W. Ł. była narażona na czynniki alergizujące specyficzne dla środowiska pracy. Występująca w przebiegu astmy nieswoista nadreaktywność oskrzeli mogła być wprawdzie przyczyną nasilania się dolegliwości przy kontakcie z czynnikami o nieswoistym działaniu drażniącym drogi oddechowe podczas wykonywania czynności zawodowych (szczególnie praca fizyczna w kontakcie z pyłem pochodzącym z worków z ziemniakami) - czynniki te mogły w nieswoisty sposób nasilać dolegliwości pacjentki, ale nie mogą być uznane za pierwotną przyczynę choroby. Dodatkowo brak udokumentowanego uczulenia na alergeny występujące w miejscu pracy przeczy etiologii zawodowej rozpoznanej astmy oskrzelowej. Reasumując, analiza wywiadu chorobowego, dokumentacji medycznej, narażenia zawodowego oraz wyników aktualnie wykonanych badań nie dają podstaw do rozpoznania u W. Ł. choroby zawodowej pod postacią astmy oskrzelowej (poz. 6)...".

Strona pismem z dnia [...] lipca 2019 r. wniosła uwagi do zebranego w sprawie materiału dowodowego kwestionując ustalenia dokonane w orzeczeniu lekarskim Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi Nr [...]z dnia [...] maja 2019 r., wniosła także o przeprowadzenie badania na czynniki drażniące w miejscu pracy tj. pył z ziemniaków i ich związek ze stwierdzoną astmą oskrzelową. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. pismem z dnia [...] lipca 2019 r. przekazał pismo strony do Instytutu Medycyny Pracy Łodzi celem zajęcia stanowiska w rozpatrywanej sprawie.

Instytut Medycyny Pracy w Łodzi pismem z dnia 2[...] sierpnia 2019 r. poinformował, że: "...Nadreaktywność oskrzeli jest osobniczą zdolnością oskrzeli do reagowania obturacją (skurczem) na różne bodźce prowokacyjne swoiste i nieswoiste, neutralne dla osób zdrowych. Termin ten oznacza zwiększoną skłonność dróg oddechowych do skurczu pod wpływem działania różnych czynników immunologicznych i nieimmunologicznych. Jeśli jest ona wywołana alergenami, to określa się jako nadreaktywność swoistą i występuje u osób uczulonych na dany alergen. Nadreaktywność nieswoista ujawnia się pod wpływem działania czynników fizycznych, chemicznych, farmakologicznych. Testy swoistej prowokacji wykonywane są z alergenami zawodowymi, natomiast na stanowisku pracy W. Ł. potwierdzono jedynie występowanie czynników drażniących - nie posiadają one potencjału alergizującego dla dróg oddechowych."

Strona pismem z dnia [...] sierpnia 2019 r. ponownie wniosła uwagi do zgromadzonego materiału, wniosła o uzupełnienie materiału dowodowego poprzez skierowanie na badania na czynniki drażniące w miejscu pracy, tj. pył z ziemniaków, marchwi i innych warzyw okopowych i ich wpływu na stwierdzoną astmę oskrzelową.

Na podstawie całości zgromadzonej dokumentacji, a w szczególności wydanych orzeczeń lekarskich oraz oceny narażenia zawodowego Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. Dnia [...] września 2019 r. wydał decyzję Nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej - astmy oskrzelowej (poz. 6) u W.Ł.

Od powyższej decyzji strona złożyła odwołanie do organu II instancji, nie zgadzając się z jej rozstrzygnięciem. Odwołująca się uważa, że istniejące dolegliwości zdrowotne są ściśle związane z wykonywaną pracą zawodową, a także wnosi o przeprowadzenie badań na występowanie czynnika drażniącego w miejscu pracy oraz przeprowadzenie testów prowokacji wziewnej.

Po przeanalizowaniu całości dokumentacji organ II instancji będąc zobligowanym do ustalenia pełnego stanu faktycznego po myśli art. 7, art. 77 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w toku postępowania odwoławczego, pismem z dnia [...] października 2019 r. zwrócił się do Dolnośląskiego Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy we W. Oddziału w J. z prośbą o okazanie wyniku konsultacji w Dolnośląskim Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy we W., na podstawie której wydane zostało dnia [...] listopada 2018 r. orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - astmy oskrzelowej (poz. 6) u W.Ł., które wraz z odwołaniem przesłał do Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi celem zajęcia stanowiska w kontekście rozpatrywanej sprawy, ze szczególnym odniesieniem się do wniosków odwołującej się w zakresie powtórnego wykonania badań. Nadto organ zwrócił się o wyjaśnienie kwestii nieswoistej nadreaktywności oskrzeli w rozpoznaniu choroby zawodowej - astmy oskrzelowej (poz. 6), wskazanie czy obraz schorzenia W.Ł. może odpowiadać astmie wywołanej przez czynniki drażniące.

Instytut Medycyny Pracy w Łodzi pismem z dnia [...] stycznia 2020 r. poinformował, że: "Nadreaktywność oskrzeli jest osobniczą zdolnością oskrzeli do reagowania obturacją (skurczem) na różne bodźce prowokacyjne swoiste i nieswoiste, neutralne dla osób zdrowych. Termin ten oznacza zwiększoną skłonność dróg oddechowych do skurczu pod wpływem działania różnych czynników immunologicznych i nieimmunologicznych. Jeśli jest ona wywołana alergenami, to określa się ją jako nadreaktywność swoistą i występuje u osób uczulonych na dany alergen. Nadreaktywność nieswoista ujawnia się pod wpływem działania czynników fizycznych, chemicznych i farmakologicznych. Nadreaktywność oskrzeli jest główną cechą astmy oskrzelowej, choć może występować także w przebiegu: rozstrzeni oskrzeli, alergicznego zapalenia pęcherzyków płucnych, sarkoidozy, przewlekłej obturacyjnej choroby płuc, atypowych zapaleń płuc; alergicznego nieżytu nosa; zapalenia zatok obocznych nosa; infekcji wirusowych i bakteryjnych układu oddechowego; niewydolności serca, choroby refluksowej przełyku; mukowiscydozy. Etiologicznie astma zawodowa rozwija się w wyniku oddziaływania czynników i warunków specyficznych dla środowiska pracy, niewystępujących pospolicie w środowisku komunalnym i rozróżniamy dwa typy zawodowej astmy oskrzelowej:

• typ alergiczny (immunologiczny) - występujący po okresie utajenia, obejmujący astmę wywołaną przez czynniki alergizujące o dużej i małej masie cząsteczkowej i udowodnionym tle immunologicznym (zależnym od IgE) oraz astmę wywołaną przez swoiste czynniki zawodowe bez zidentyfikowanego mechanizmu zależnego lub niezależnego od IgE - jednak jak opisano w uzasadnieniu do orzeczenia lekarskiego nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej u W. Ł. nie wykazano konkretnego czynnika alergizującego charakterystycznego dla stanowiska pracy W. Ł., na który występuje u W. Ł. nadwrażliwość.

• typ niealergiczny - bez okresu latencji, obejmujący astmę wywołaną jednorazową ekspozycją na czynniki o działaniu drażniącym występujące w wysokich stężeniach tj. zespół reaktywnej dysfunkcji dróg oddechowych (reactive airways dysfunction syndrome, RADS) oraz astmę wywołaną wielokrotnym narażeniem na czynniki drażniące w wysokich stężeniach kilkukrotnie przekraczających lub bliskich normatywom higienicznym (irritant-induced asthma, IIA).

W trakcie zatrudnienia skarżącej nie udokumentowano nigdy wypadku przy pracy z narażeniem na jednorazową ekspozycję na czynniki o działaniu drażniącym występujące w wysokich stężeniach, dlatego nie ma podstaw do podejrzenia i rozpoznania astmy zawodowej niealergicznej z narażenia na czynniki drażniące. Według orzecznika występuje choroba układu oddechowego o przebiegu zaostrzającym się w środowisku pracy. Etiologia tych schorzeń jest pozazawodowa lub wieloczynnikowa, ale nie można wykazać z bezspornym lub wysokim prawdopodobieństwem, że narażenie zawodowe było głównym czynnikiem sprawczym w indukcji procesu chorobowego. Czynniki obecne w środowisku pracy i /lub sposób jej wykonywania, mogą negatywnie wpływać na przebieg już istniejącej choroby. I tak u W.Ł. ejdochodzi do występowania objawów i zaostrzenia astmy oskrzelowej wynikającej z narażenia na zapylenie, objawy są prowokowane wysiłkiem fizycznym wykonywanym w pracy, czy też inhalacją zimnego powietrza."

Dolnośląski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. pismem z dnia [...] stycznia 2020 r. ponownie zwrócił się do Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi z prośbą o ustosunkowanie się do zarzutów W.Ł. zawartych w odwołaniu z dnia [...] października 2019 r. tj. nie przeprowadzenia swoistych testów prowokacji wziewnej oraz wniosku odwołującej się o skierowanie na badania reakcji na czynniki drażniące w miejscu pracy, tj. pył z ziemniaków, marchwi i innych warzyw okopowych i ich wpływu na rozpatrywane schorzenie a także zarzutu, iż nie zostały wykonane specjalistyczne badania na czynniki narażenia zawodowego pochodzenia biologicznego jak i pyły organiczne.

Instytut Medycyny Pracy w piśmie z dnia [...] lutego 2020 r. poinformował, że: "W trakcie hospitalizacji W. Ł. nie wykonano swoistych prób prowokacyjnych z pyłem organicznym pochodzenia glebowego (pył z ziemniaków, marchwi i innych warzyw okopowych), gdyż takich prób nie wykonuje się ani w Polsce ani nigdzie na świecie (...) pył ten działa niespecyficznie drażniąco na drogi oddechowe i w tym mechanizmie indukuje dolegliwości ze strony układu oddechowego u skarżącej, jednak nie może być uznany jako przyczyna astmy oskrzelowej zawodowej z pozycji 6 wykazu chorób zawodowych."

Odwołująca się pismem z dnia [...] lipca 2020 r. wniosła uwagi do zgromadzonego materiału dowodowego, tj. o skierowanie na badania na czynniki drażniące w miejscu pracy, tj. pył z ziemniaków, marchwi i innych warzyw okopowych i ich wpływu na stwierdzoną astmę oskrzelową a także o skierowanie na badania w innym ośrodku niż Instytut Medycyny Pracy w Łodzi.

Dolnośląski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. na podstawie oceny zgromadzonej dokumentacji dotyczącej choroby zawodowej u W. Ł. zważył, co następuje:

Do stwierdzenia choroby zawodowej przez właściwego państwowego inspektora sanitarnego muszą być spełnione łącznie, jak to wynika w art. 2351 i art. 2352 Kodeksu pracy oraz § 5 ust. 2 i ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, trzy warunki:

1. choroba musi być rozpoznana przez upoważnioną do tego placówkę służby zdrowia i znajdować się w wykazie chorób zawodowych,

2. choroba ta musi być wywołana czynnikami szkodliwymi znajdującymi się w środowisku pracy albo sposobem wykonywania pracy,

3. wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych musi nastąpić w okresie ustalonym w załączniku do ww. rozporządzenia.

W przypadku W. Ł. kryterium dotyczące rozpoznania klinicznego choroby zawodowej: astmy oskrzelowej (poz. 6 wykazu chorób zawodowych wymienionych w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych) nie zostało spełnione. Niezależne placówki diagnostyczno-orzecznicze uprawnione do orzekania w sprawach chorób zawodowych, tj. Dolnośląski Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W.- Oddział w J. oraz Instytut Medycyny Pracy w Łodzi były zgodne co do faktu, iż brak jest podstaw do rozpoznania choroby zawodowej: astmy oskrzelowej (poz. 6) u skarżącej. Istotnym jest, że w przeprowadzonym postępowaniu diagnostyczno-orzeczniczym nie stwierdzono u strony uczulenia na alergeny występujące w miejscu pracy, co przeczy zawodowej etiologii rozpoznanego schorzenia. Wskazać należy, że uznanie zawodowej etiologii astmy możliwe jest pod warunkiem udowodnienia przyczynowego związku zaistnienia tej choroby z czynnikami specyficznymi dla środowiska pracy - konieczne jest udowodnienie (lub przynajmniej wykazanie z przeważającym prawdopodobieństwem), że pierwotną przyczyną astmy jest swoista nadwrażliwość na alergen specyficzny dla tego środowiska. W przedmiotowej sprawie wyniki badań wykonanych podczas procesu diagnostyczno-orzeczniczego w uprawnionych placówkach medycyny pracy nie dają podstaw, aby wnioskować o zawodowej etiologii astmy oskrzelowej u odwołującej się.

Odnosząc się do kwestii dotyczącej powiązania dolegliwości zdrowotnych W.Ł. z wykonywaną pracą zawodową tj. związku przyczynowego pomiędzy schorzeniem, a warunkami środowiska pracy, w którym występowały czynniki chorobotwórcze, to należy stwierdzić, że w tym zakresie - zgodnie z orzecznictwem sądowym - czym innym jest domniemanie zawodowej etiologii choroby będącej normalnym następstwem warunków pracy, dopuszczalne w orzecznictwie sądowo-administracyjnym, a czym innym wyraźne wykluczenie takiego związku przez uprawnione jednostki orzecznicze, co ma miejsce w niniejszej sprawie. W takim wypadku wszelkie domniemania są niedopuszczalne.

Jak wyjaśnili lekarze orzecznicy, u strony dochodzi do występowania objawów zaostrzenia astmy oskrzelowej wynikającego z narażenia na zapylenie, objawy są prowokowane wysiłkiem fizycznym wykonywanym w pracy, czy też inhalacją zimnego powietrza. Pył występujący w środowisku pracy strony działa niespecyficznie drażniąco na drogi oddechowe i w tym mechanizmie indukuje dolegliwości ze strony układu oddechowego, jednak nie może być uznany jako przyczyna astmy oskrzelowej o zawodowej etiologii.

Odnosząc się do pisma wnioskodawczyni z dnia [...] lipca 2020 r. i zawartych w nim żądań, tj. badania na czynniki drażniące, wskazał, że w toku prowadzonego postępowania były one rozpatrywane przez jednostkę orzeczniczą, która zajęła stanowisko w tej kwestii. Odnośnie skierowania na badania w innym ośrodku niż Instytut Medycyny Pracy w Łodzi, organ wyjaśnia, że jest to obecnie jedyna w Polsce placówka orzecznicza II stopnia diagnostycznego upoważniona do rozpoznawania chorób zawodowych.

Na marginesie należy zauważyć, iż sam fakt występowania czynników szkodliwych na stanowisku pracy nie jest równoznaczny z wystąpieniem choroby zawodowej u pracownika narażonego na dany czynnik. Do stwierdzenia choroby zawodowej konieczne jest jej rozpoznanie, przez uprawnione jednostki orzecznicze, z jednoczesnym wskazaniem związku przyczynowo-skutkowego z wykonywaną pracą zawodową, czego w przedmiotowym postępowaniu nie potwierdzono.

Podkreślono, iż rozpoznanie choroby zawodowej może jedynie nastąpić w drodze orzeczenia lekarskiego wydanego przez upoważnioną placówkę diagnostyczno-orzeczniczą w zakresie chorób zawodowych. Ocenę narażenia i ustalenie związku przyczynowo-skutkowego między narażeniem zawodowym a rozpoznanym schorzeniem, dokonuje lekarz orzecznik dysponujący wiedzą specjalistyczną, która pozwala na ocenę prawdopodobieństwa, że środowisko pracy leży u podstaw rozpoznanej jednostki chorobowej.

Organ wskazał, że wydane w sprawie orzeczenia lekarskie uzupełnione stosownymi opiniami medycznymi zostały poprzedzone specjalistycznymi badaniami stanu zdrowia odwołującej się, są obiektywne, przekonujące oraz wyczerpująco uzasadnione i wyjaśniają wszelkie wątpliwości. Zaznaczył, że lekarz wydający orzeczenie lekarskie musi (zgodnie z § 5 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych) spełniać wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach wydanych na podstawie art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy (Dz. U. z 2004 r. Nr 125, poz. 1317, z 2006 r. Nr 141, poz. 1011 oraz z 2008 r. Nr 220, poz. 1416 i Nr 234, poz. 1570). Jest to lekarz specjalista, który ma świadomość doniesień naukowych i dysponuje szeroką wiedzą medyczną oraz posiada odpowiednią praktykę w zakresie orzecznictwa w sprawie chorób zawodowych.

Organ stwierdził, że zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych: "decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika." Zatem organ wydaje decyzje kierując się opiniami medycznymi zawartymi w orzeczeniu lekarskim, o którym mowa w § 6 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych.

Organ podkreślił, iż opinia strony odwołującej się, która nie posiada wiedzy specjalistycznej, nie może być przez niego traktowana, jako kontrargument dla opinii medycznej lekarzy specjalistów zatrudnionych w jednostkach diagnostyczno-orzeczniczych upoważnionych do orzekania w sprawie chorób zawodowych.

Skargę na powyższą decyzję złożyła wnioskodawczyni.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy tj.:

- dowolne przyjęcie przez organ II instancji, że jednostki orzecznicze I i II stopnia wykluczyły zawodową etiologię astmy oskrzelowej u skarżącej, podczas gdy z orzeczenia i dalszych pism Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi wynika tylko, że nie może on z całą pewnością jak i wysokim prawdopodobieństwem tego stwierdzić ponieważ nie ma możliwości przeprowadzenia odpowiednich testów, co oznacza że Instytut wbrew twierdzeniom organu nie wykluczył takiej możliwości, a co za tym idzie brak było podstaw do odmowy stwierdzenia choroby zawodowej u skarżącej w postaci astmy oskrzelowej

- brak uwzględnienia wniosku skarżącej o przeprowadzone badania na występowanie czynnika drażniącego w miejscu pracy i wpływ tych czynników na stwierdzoną u niej astmę oskrzelową w postaci środków chemicznych ochrony roślin

- brak wyjaśnienia przyczyn powstania astmy oskrzelowej u skarżącej, skoro organ dowolnie przyjął, że przyczyną nie są czynniki drażniące w miejscu pracy

- brak analizy warunków środowiskowych w miejscu pracy (wilgotność, stopień zapylenia, występowanie grzybów i pleśni oraz czynników biologicznych, środków ochrony roślin i pyłów organicznych) oraz wpływ tych czynników na powstanie choroby skarżącej.

W związku z powyższym wniosła o:

- uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz uchylenie aktu organu I instancji.

W uzasadnieniu skargi podała, że stanowisko organu nie jest prawidłowe. W pierwszym orzeczeniu Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi stwierdzono, że astma oskrzelowa w postaci choroby zawodowej co do zasady występuje w postaci o podłożu alergicznym.

Po zwróceniu uwagi, że w literaturze przedmiotu ( "Choroby zawodowe" pod. red. Kazimierza Marka) wyróżnia się zawodową astmę oskrzelową alergiczną (immunologiczną) oraz niealergiczną wywołaną przez czynniki drażniące, gdy u narażonych pracowników rozwija się zmienne i odwracalne upośledzenie przepływu w drogach oddechowych i nadreaktywność oskrzeli o różnym czasie trwania po pierwszej ekspozycji dokonano dodatkowych wyjaśnień.

U skarżącej bezspornie stwierdzono nieswoistą nadreaktywność oskrzeli, nasilenie dolegliwości na skutek działania czynników drażniących w miejscu pracy - w związku z czym uprawnione jest stanowisko, że stwierdzona u skarżącej astma oskrzelowa niealergiczna ma związek z narażeniem na czynniki drażniące w miejscu pracy. Dopiero na skutek przedstawienia tego stanowiska Instytut Medycyny Pracy w Łodzi przyznał, że istnieje również typ astmy niealergiczny jako choroby zawodowej i astma o podłożu niealergicznym występuje u skarżącej, ale jednocześnie podtrzymał swoje orzeczenie.

W tych okolicznościach organ II instancji błędnie uznał - jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji str. 6 - że lekarze orzecznicy po badaniach i analizie dokumentacji medycznej skarżącej wykluczyli zawodową etiologię schorzenia skarżącej.

Tymczasem z pisma Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi z dnia 10[...] stycznia 2020 r. wynika, iż podtrzymał on swoje orzeczenie stwierdzając, że etiologia schorzenia skarżącej jest pozazawodowa lub wieloczynnikowa, ale nie można wykazać z bezspornym lub wysokim prawdopodobieństwem, że narażenie zawodowe było głównym czynnikiem sprawczym w indukcji procesu chorobowego. Oznacza to jednocześnie - wbrew twierdzeniom zaskarżonej decyzji - że Instytut nie wykluczył takiej możliwości z całą pewnością. Stanowisko Instytutu należy interpretować w ten sposób, że prawdopodobieństwo wystąpienia u skarżącej astmy zawodowej niealergicznej istnieje, ale Instytut nie ma możliwości wykonania swoistych prób prowokacyjnych z pyłem organicznym pochodzenia glebowego, gdyż takich prób nie wykonuje się obecnie w Polsce ( pismo Instytutu z dnia 28 lutego 2020 r. ). Jednocześnie Instytut przyznał, że pył organiczny działa niespecyficznie drażniąco na drogi oddechowe i indukuje dolegliwości ze strony układu oddechowego.

Wobec powyższego brak było podstaw do przyjęcia przez organ II instancji, że u skarżącej nie stwierdzono astmy oskrzelowej o podłożu zawodowym - jest to dowolna interpretacja organu II instancji. Podnieść należy, że czym innym jest domniemanie zawodowej etiologii choroby będącej normalnym następstwem warunków pracy, dopuszczalne w orzecznictwie sądowo - administracyjnym, a czym innym wyraźne wykluczenie takiego związku przez uprawnione jednostki orzecznicze (NSA II OSK 145/12 z dnia 18.04.2012 r.).

W tej sprawie takiego wyraźnego wykluczenia nie było i nie ma racji organ II instancji przyjmując dowolnie brak podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej pod postacią astmy oskrzelowej. Czym innym jest bowiem uzyskanie orzeczenia lekarskiego jako jednego z dowodów w postępowaniu administracyjnym, a czym innym podjęcie i wydanie decyzji administracyjnej, co powinno nastąpić na podstawie wszystkich zgromadzonych dowodów.

Skarżąca podniosła, że skoro z pisma Instytutu Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera z dnia [...] sierpnia 2019 r. wynika, iż Instytut nie posiada testów na przeprowadzenie badania na czynniki drażniące w miejscu pracy to brak takiej możliwości nie może jednoznacznie przesądzać o przyjęciu przez organ II instancji braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej pod postacią astmy oskrzelowej.

Podtrzymała stanowisko, że czynniki drażniące w miejscu pracy jak pyły i chemiczne środki ochrony roślin są pierwotną przyczyną stwierdzonej u skarżącej astmy oskrzelowej i przyczyną występującej u niej nadreaktywności oskrzeli, ponieważ narażona jest na ich działanie od wielu lat. Wyłącznie w miejscu pracy skarżąca nabawiła się astmy oskrzelowej, której objawy zaczęły występować od około 4- 5 lat przed złożeniem wniosku i mają związek z czynnikami w miejscu pracy.

Skarżąca opisała miejsce pracy oraz czas występowania dolegliwości.

Podała też, że od zawsze sprzedawała również warzywa i owoce tzw. czyste (kapusta, kalafior, sałata, banany, jabłka, pieczarki, owoce cytrusowe itp.) krajowe i importowane, które były pryskane środkami chemicznymi ochrony roślin. Przy kontakcie z warzywami skóra opuszków palców u skarżącej stawała się pomarszczona cienka, pękała powodując ból. Pomimo wniosków skarżącej w tym zakresie jednostki orzecznicze I i II stopnia nie przeprowadziły badania ani testów na czynniki drażniące w postaci chemicznych środków ochrony roślin, które skarżąca również wdychała stając na sali sprzedaży wielkości 10 m2 przez cały dzień.

Podała też, że wykonywała pracę (przez 30 lat) w pawilonie wykonanym z płyt warstwowych ( producent Metalplast ), w których po tylu latach widoczny był już grzyb i pleśń a ponadto miała kontakt z pieniędzmi ( banknotami), na których również znajdują się drobnoustroje oraz z ludźmi, którzy przychodzą w różnych stanach zdrowotnych.

Skarżąca ma podstawy sądzić, że orzeczenie IMP w Łodzi jest niepełne, ponieważ nie przeprowadzono badania na występowanie wszystkich czynników drażniących w miejscu pracy. W orzeczeniu Instytutu jak również w dalszych pismach wskazuje się na pyły drażniące, a nie wspomina się nawet o narażeniu na działanie środków chemicznych ochrony roślin z którymi skarżąca miała do czynienia i które wdychała również przez cały okres pracy. Stężenie tych środków było duże wziąwszy pod uwagę okres pracy skarżącej w tych warunkach (30 lat) jak i tygodniową normę czasu pracy.

W ocenie skarżącej błędne i dowolne jest stanowisko organu II instancji podtrzymujące decyzję organu I instancji o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącej choroby zawodowej pod postacią astmy oskrzelowej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie a uzasadniając ten wniosek przywołał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sąd administracyjny właściwy jest do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych.

Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i procesowego.

Uchylenie decyzji administracyjnej względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje w przypadku wystąpienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy – art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019, poz. 2325 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a.

Przedmiotem oceny w zakresie określonym wyżej jest decyzja Dolnośląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...] lipca 2020 r. oraz utrzymana w mocy przez ten organ decyzja nr [....] Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. z dnia [...] września 2019 r. o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej – astmy oskrzelowej (poz. 6 wykazu chorób zawodowych wymienionych w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych).

Choroba zawodowa jest pojęciem prawnym zdefiniowanym w art. 2351 Kodeksu pracy. Zgodnie z tym przepisem, za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". O stwierdzeniu choroby zawodowej decyduje zachowanie dwóch wymogów: zamieszczenie schorzenia w wykazie chorób zawodowych oraz ustalenie, że zostało ono spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy lub w związku ze sposobem wykonywania pracy. Jednocześnie art. 2352 Kodeksu pracy stanowi, że rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych. Reasumując, choroba zawodowa jest pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, które pozostaje w związku przyczynowym z pracą. Przyczyną ją wywołującą jest sama praca, jej rodzaj, charakter i warunki jej wykonywania. Z tego powodu choroby zawodowe są przewidywalne i zostały ujęte w tzw. wykazie chorób zawodowych.

Na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 237 § 1 Kodeksu pracy, Rada Ministrów wydała rozporządzenie z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. z 2013 r., poz. 1367); dalej rozporządzenie.

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. ma charakter mieszany. Zawiera zarówno normy o charakterze materialnoprawnym, do jakich zaliczyć należy sam wykaz chorób zawodowych jak i przepisy procesowe regulujące tryb postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych.

Zgodnie z § 6 ust. 1 rozporządzenia orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, zwane dalej "orzeczeniem lekarskim" wydaje lekarz spełniający określone w § 5 ust. 1 rozporządzenia wymogi, na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego.

Zgodnie z § 5 ust. 1 rozporządzenia właściwym do orzekania w zakresie chorób zawodowych jest lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w odrębnych przepisach zatrudniony w jednostce orzeczniczej I lub II stopnia. Jednostkami orzeczniczymi II stopnia od orzeczeń wydanych przez lekarzy zatrudnionych w jednostkach orzeczniczych I stopnia są jednostki badawczo-rozwojowe w dziedzinie medycyny pracy (§ 5 ust. 3 rozporządzenia). Lekarze zatrudnieni w jednostkach orzeczniczych wydają orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, zwane "orzeczeniem lekarskim" (§ 6 ust. 1).

Decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika (§ 8 ust. 1 rozporządzenia). Jeżeli właściwy państwowy powiatowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia lub wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację oraz podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału (§ 8 ust. 2 rozporządzenia).

W orzecznictwie podkreśla się, że orzeczenia lekarskie, o których mowa w §§ 5 i 6 rozporządzenia stanowią dowód w rozumieniu art. 75 k.p.a. w związku z art. 84 § 1 k.p.a., podlegający ocenie organu administracji właściwego do stwierdzenia choroby zawodowej. Okoliczność, że organ administracji nie może we własnym zakresie, bez uzyskania orzeczenia lekarskiego, dokonać rozpoznania choroby i ustalenia, czy rozpoznane schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych, nie zwalnia organu od oceny tego orzeczenia stosownie do art. 80 k.p.a. Organ ma bowiem obowiązek kontrolować, czy wydane orzeczenia wyjaśniły istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności wymagające wiadomości specjalnych. Organ ma możliwość uzupełnienia materiału dowodowego, a w razie potrzeby może zwracać się do lekarzy jednostek orzeczniczych o wyjaśnienie wątpliwości, rozbieżności czy sprzeczności, które nie pozwalają mu na jednoznaczne rozstrzygnięcie i wydanie decyzji w sprawie. Nie są wystarczające do rozstrzygnięcia sprawy orzeczenia lekarskie, które nie odnoszą się w sposób szczegółowy do całości zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie. Orzeczenie lekarskie musi w sposób wszechstronny i przekonujący wyjaśniać wszystkie wątpliwości. Opinia jednostki uprawnionej do rozpoznawania chorób zawodowych powinna zawierać merytoryczne uzasadnienie stanowiska z odniesieniem się nie tylko do wyników badań tej jednostki, ale również do innych zebranych dowodów.

Ośrodki te wydały orzeczenie – pierwszy z dnia [...] listopada 2018 r. Nr orzeczenia [...]. Wydano je po konsultacji alergologicznej w Poradni Alergologicznej Ośrodka we W., w dniu [...] listopada 2018 r. W wyniku konsultacji stwierdzono: potrzebę dalszej obserwacji pod kątem objawów astmy i systematyczne weryfikowanie badań czynnościowych płuc;

- konieczność weryfikacji (potwierdzenia) rozpoznania astmy alergicznej i samej alergii;

- uznano za niepewny ewentualny wpływ zapylenia w pracy dla potencjalnej nadreaktywności oskrzeli, w tym samo rozpoznanie nadreaktywności oskrzeli w astmie jak również samo rozpoznanie astmy.

Wnioski, które zostały wyprowadzone końcowo stwierdzały, że w przypadku skarżącej nie zostały spełnione wyraźnie określone kryteria upoważniające do rozpoznania astmy pochodzenia zawodowego. Zgodnie z aktualną oceną specjalisty alergologa, nie zostało bezspornie potwierdzone rozpoznanie schorzenia. Stwierdzono, że brak jest także jednoznacznego potwierdzenia zależności między narażeniem na potencjalny czynnik sprawczy a pojawieniem się u skarżącej pierwszych objawów duszności lub ich ekwiwalentó[stmy oskrzelowej.

Jednostka orzecznicza lekarska II stopnia wydała orzeczenie Nr [,...] dnia [...] maja 2019 r. – z tak.i..m podsumowaniem jak w orzeczeniu lekarskim z dnia [...] listopada 2018 r. W czasie pobytu skarżącej w Ośrodku przeprowadzono u skarżącej testy próbne z pod stawowymi alergenami, grzybami pleśniowymi a także owocami i warzywami, które sprzedaje skarżąca, wszystkie wypadły negatywnie. W surowicy krwi nie potwierdzono obecności przeciwciał IgE dla mieszaniny najbardziej rozpowszechnionych alergenów wziewnych. Wykonane przeglądowe badania składu komórkowego wymazu nosa i plwociny nie wykazało istotnego poziomu komórek, świadczących o alergicznym charakterze reakcji błony śluzowej górnych dróg oddechowych. Stwierdzono natomiast że nieswoista nadreaktywność oskrzeli mogła być przyczyną nasilania się dolegliwości przy kontakcie z czynnikami o działaniu drażniącym drogi oddechowe podczas wykonywania czynności zawodowych, czynniki te mogły w nieswoisty sposób nasilać dolegliwości pacjentki, ale nie mogą być uznane za pierwotną przyczynę choroby.

W związku z pismem skarżącej z dnia [...] lipca 2019 r. (a następnie [...] sierpnia 2019 r. zawierającym wniosek o uzupełnienie materiału dowodowego poprzez skierowanie skarżącej na badanie na czynniki drażniące w miejscu pracy tj. pył z warzyw okopowych i ich wpływu na stwierdzoną u strony astmę oskrzelową a także twierdzenia, że pyły – czynniki drażniące w miejscu pracy są pierwotną przyczyną występującej u wnioskodawczyni astmy oskrzelowej i przyczyną występującej nadreaktywności oskrzeli – organ orzeczniczy II stopnia podtrzymał swoje stanowisko przedstawione w opinii. W piśmie z dnia [...] sierpnia 2019 r. stwierdzono, że testy prowokacji wziewnej wykonywane są z alergenami zawodowymi, natomiast na stanowisku pracy strony potwierdzono jedynie występowanie czynników drażniących - nie posiadają one potencjału alergizującego dla dróg oddechowych. Podano także, iż nadwrażliwość oskrzeli jest osobniczą zdolnością oskrzeli do reagowania obturacją (skurczem) na bodźce prowokacyjne swoiste i nieswoiste, neutralne dla osób zdrowych (wyjaśniono też termin nadreaktywność swoista i nieswoista).

W dniu [...] grudnia 2019 r. organ II instancji zwrócił się do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia w Łodzi z pytaniem, czy obraz schorzenia u strony może odpowiadać astmie wywołanej przez czynniki drażniące, o której mowa w opracowaniu pod redakcją Kazimierza Marka "Choroby zawodowe".

W odpowiedzi stwierdzono między innymi, że nadreaktywność oskrzeli jest główną cechą astmy oskrzelowej, choć może też występować w przebiegu innych chorób. Jeżeli idzie o zawodową astmę oskrzelową – to wymienia się dwa typy astmy:

- typ alergiczny (immunologiczny) występuje po okresie utajnienia, obejmujący astmę wywołaną przez czynniki alergizujące o dużej i małej masie cząsteczkowej i udowodnionym tle immunologicznym (zależnym od IgE) oraz astmę wywołaną przez swoiste czynniki zawodowe bez zidentyfikowanego mechanizmu zależnego lub niezależnego od IgE - jednak jak opisano w uzasadnieniu do orzeczenia lekarskiego Nr [...] nie wykazano konkretnego czynnika alergizującego charakterystycznego dla stanowiska pracy skarżącej,

- typ niealergiczny - bez okresu latencji, obejmujący astmę wywołaną jednorazową ekspozycją na czynniki o działaniu drażniącym występujące w wysokich stężeniach oraz astmę wywołaną wielokrotnym narażeniem na czynniki drażniące w wysokich stężeniach kilkukrotnie przekraczających lub bliskich normatywom higienicznym. W ocenie orzecznika skoro brak jest udokumentowanych wypadków, o których mowa – dlatego nie ma podstaw do podejrzenia i rozpoznania astmy zawodowej niealergicznej z narażania na czynniki drażniące.

Według orzecznika u skarżącej występuje choroba układu oddechowego o przebiegu zaostrzającym się w środowisku pracy. Etiologia tych schorzeń jest pozazawodowa lub wieloczynnikowa, ale nie można wykazać z bezspornym lub wysokim prawdopodobieństwem, że narażenie zawodowe było głównym czynnikiem sprawczym w indukcji procesu chorobowego. Czynniki obecne w środowisku pracy lub sposób jej wykonywania, mogą negatywnie wpływać na przebieg już istniejącej choroby, u skarżącej dochodzi do występowania objawów i zaostrzenia astmy oskrzelowej wynikającej z narażenia na zapylenie, objawy sią powodowane wysiłkiem fizycznym wykonywanym w pracy, czy też inhalacją zimnego powietrza.

Podsumowując organ podtrzymał swoją opinię z dnia [...] maja 2019 r.

W związku z zarzutami skarżącej do powyższej opinii, że nie zostały przeprowadzone swoiste testy prowokacji wziewnej i wnosi o skierowanie jej na badania reakcji na czynniki drażniące w miejscu pracy ponadto, że nie zostały wykonane specjalistyczne badania na czynniki narażenia zawodowego pochodzenia biologicznego i pyły organiczne, organ ponownie zwrócił się o ustosunkowanie się do zarzutów.

W piśmie z dnia [...] lutego 2020 r. Instytut powtórzył dotychczasowe twierdzenia. Ponadto stwierdził, że u wnioskodawczyni nie wykonano w trakcie hospitalizacji swoistych prób prowokacyjnych z pyłem organicznym pochodzenia glebowego, gdyż takich prób nie wykonuje się ani w Polsce ani nigdzie na świecie. Dodano, że jak już wyjaśniono pył ten działa niespecyficznie drażniąco na drogi oddechowe i w tym mechanizmie indukuje dolegliwości ze strony układu oddechowego skarżącej jednak nie może być uznany jako przyczyna astmy oskrzelowej zawodowej z pozycji 6 wykazu chorób zawodowych.

Z powyższego wynika, że opinia obu jednostek orzeczniczo-diagnostycznych, jak również opinie uzupełniające, sporządzane przez Instytut są jednoznaczne i zgodne, że ostatecznie zdiagnozowana astma oskrzelowa nie miała etiologii zawodowej. Badania przeprowadzone w Instytucie dały podstawę do stwierdzenia nadreaktywności oskrzeli. Przeprowadzone testy skórne z pospolitymi aeroalergenami oraz zestawem grzybów pleśniowych a także z owocami i warzywami (w tym ziemniakami, marchewką, pomarańczą, cytryną) dały wynik ujemny. Istotnym również jak wynika z przedstawionych opinii był fakt braku obecności swoistych przeciwciał IgE dla mieszaniny najbardziej rozpowszechnionych alergenów wziewnych i przeglądowe badanie składu komórkowego wymazu nosa i plwociny nie wykazało istotnego poziomu komórek, świadczących o alergicznym charakterze reakcji błony śluzowej górnych dróg oddechowych. Zgodzić się zatem należy, że tak szeroko przeprowadzone badania z czynnikami ze środowiska dały podstawę do uznania, że przyczyną astmy nie są czynniki występujące w środowisku pracy.

Odpowiadając zaś na zarzuty skargi należy stwierdzić, że są one niezasadne. Po pierwsze należy wskazać na definicję choroby zawodowej zawartej w art. 2351 k.p. Mówi się w nim, że za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych. A contario, jeżeli nie można bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem stwierdzić, że choroba ma związek z wykonywaną pracą lub sposobem wykonywania pracy nie można jej zakwalifikować jako chorobę zawodową.

Nieuprawniony jest w tej sytuacji wniosek, że nie wykluczono choroby zawodowej.

Ponownie należy powtórzyć, że opinie lekarsko-orzecznicze Instytutu składane w tej sprawie wielokrotnie, jednoznacznie wykluczają zawodowy charakter astmy oskrzelowej. Stwierdzają też jednoznacznie, że niewątpliwie pyły działają drażniąco na oskrzela, nie są jednak według wiedzy orzeczników przyczyną choroby.

Jednoznaczna jest również wypowiedź Instytutu powołana powyżej, że nigdzie na świecie nie przeprowadza się badań pyłów. Ponadto organ II instancji jednoznacznie stwierdził, że jedyną jednostką orzeczniczo-lekarską II stopnia w Polsce jest tylko obecnie Instytut Medycyny Pracy w Łodzi, który sporządzał opinię w niniejszej sprawie.

Należy również podkreślić, że podstawą do wydania opinii lekarskiej są wszystkie zgromadzone dowody i co wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie, opinia jest podstawowym dowodem w sprawie i organy sanitarne, nie mogą wbrew opinii lekarskiej, jeżeli spełnia ona właściwe wymogi, orzekać. Takie stanowisko przyjęto w orzecznictwie NSA – między innymi w uchwale składu 7 sędziów NSA z dnia 20 maja 2002 r.; (OPS 9/02, pub. ONSA 2003/1/4), a także wyroku NSA z dnia 9 stycznia 2007 r. II OSK 1039/06.

Zauważyć też należy, iż w orzecznictwie prezentowany jest pogląd, który podziela Sąd orzekający w niniejszej sprawie, że do zadań lekarskich jednostek orzeczniczych nie należy prowadzenie dalszych badań mających na celu ustalenie pozazawodowych przyczyn schorzenia (wyrok NSA z dnia 24 maja 2012 r. II OSK 654/12).

Przypomnieć także należy skarżącej, że Instytut badał ją na okoliczność uczulenia na grzyby i pleśń – z wynikiem negatywnym.

Skarga wskazuje na warunki miejsca pracy skarżącej. Karta oceny narażenia zawodowego obejmuje także te czynniki i były one przedmiotem oceny organów orzeczniczo-lekarskich.

Zauważyć też należy, że na etapie skargi pojawia się nowy zarzut a mianowicie dotyczący czynników chemicznych istniejących w środowisku pracy. W związku z powyższym na tym etapie postępowania nie jest możliwe ustosunkowanie się do powyższego zarzutu.

Reasumując należy stwierdzić, że kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, w zakresie wskazanym na wstępie rozważań, daje podstawę do uznania, że organy nie naruszyły przepisów prawa materialnego, ani też przepisów postępowania.

Organy właściwe określiły podstawę prawną wydanej decyzji – art. 2351 i art. 2352 kodeksu pracy oraz wydane na jej podstawie rozporządzenie z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych – właściwie też zinterpretowały powyższe przepisy.

Opisane wyżej rozporządzenie z dnia 30 czerwca 2009 r. szczegółowo określa między innymi sposób i tryb zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych, a także podmioty właściwe w sprawie wydawania orzeczeń lekarskich – o czym była mowa w części wstępnej rozważań. Kontrola Sądu dokonana w tym zakresie daje podstawę do stwierdzenia, że w sprawie orzekały właściwe jednostki orzecznicze wskazane w § 5 ust. 1 pkt 1, § 5 ust. 3 rozporządzenia, w oparciu o właściwy materiał dowodowy. Również był prawidłowy tryb postępowania w sprawie chorób zawodowych. Zgodnie z § 6 rozporządzenia podstawą do wydania orzeczenia jest przeprowadzenie badań lekarskich, jak również między innymi ocena dokumentacji lekarskiej i karty oceny narażenia zawodowego. Sporządzane opinie opierały się na przeprowadzonych badaniach i właściwie zebranej dokumentacji.

W tych okolicznościach na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak wyżej.

-----------------------

12