Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 672/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2017-10-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 153
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 7, art. 77, art. 75, art. 81
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 10 ust. 1, art. 21 ust. 3
journal: Dz.U. 2007 nr 64 poz 427
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich
article: § 2
journal: Dz.U. 2009 nr 40 poz 329
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania  pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach  gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.
journal: Dz.U.UE.L 2009 nr 30 poz 16 art. 2 lit. ai c
law: Rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla  rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniające rozporządzenia (WE) nr  1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 1782/2003
journal: Dz.U.UE.L 2011 nr 25 poz 8 art. 4 ust. 8
law: Rozporządzenie Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr  1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju  obszarów wiejskich.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Pauter (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Asesor WSA Jarosław Piątek Protokolant sekr. sąd. Stanisława Maciejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2017 r. sprawy ze skargi J.G. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2011 oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej w niniejszej sprawie przez J.G. jest decyzja Dyrektora Oddziału Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] czerwca 2017 roku nr [...] którą to decyzją po rozpoznaniu odwołania wniesionego przez skarżącego utrzymano w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] marca 2017 roku nr [...] w sprawie odmowy przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) na rok 2011).

Powyższa decyzja została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne:

Decyzją z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (określany dalej jako Kierownik BP) - powołując się na przepisy art. 20 ust. 2 pkt 1, art. 21 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2007 r. Nr 64, poz. 427 ze zm. – określanej dalej jako u.w.r.) w zw. z § 2, § 3 ust. 1, 2 i 3, § 5 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2009 r. Nr 40, poz. 329 ze zm. –określanego dalej jako rozporządzenie ONW), art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004 r. Nr 10, poz. 76 ze zm.), art. 2 pkt 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzania Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE L 316 z 02.12.2009 r., str. 1, ze zm. – określanego dalej jako rozporządzenie nr 1122/2009), art. 2 lit. a, b i c rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniającego rozporządzenia (WE) Nr 1290/2005(WE) Nr 247/2006, (WE) Nr 378/2007 oraz uchylającego rozporządzenie (WE) Nr 1782/2003 (Dz. U. WE L 30/16 z dnia 31.01.2009 r. – określanego dalej jako rozporządzenie nr 73/2009), art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. U. UE L 312/1 z dnia 23.12.1995 r.- określanego dalej jako rozporządzenie nr 2988/95), art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 roku ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich ( Dz.Urz. UE L 25, z 28.012011, str. 8 –określonego dalej jako rozporządzenie Komisji (UE) nr 65/2011) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm. – określanej dalej jako k.p.a.), odmówił przyznania J.G. płatności na rok 2011 w ramach pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, zwanej dalej "płatnością ONW".

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że w dniu 16 maja 2011 r. do Biura Powiatowego ARiMR wpłynął wniosek J.G. o przyznanie płatności ONW na rok 2011, w którym zadeklarował do tej płatności działki rolne o łącznej powierzchni 78,69 ha.

W dniach [...] kwietnia 2012 r., [...] kwietnia 2012 r., [...] maja 2012 r. oraz [...] maja 2012 r. w gospodarstwie rolnym wnioskodawcy została przeprowadzona kontrola na miejscu w zakresie kwalifikowalności powierzchni, w wyniku której stwierdzono nieprawidłowości polegające na tym, iż :

– powierzchnia zadeklarowana we wniosku jest większa od powierzchni stwierdzonej w odniesieniu do działek rolnych C, M, N, T:

– powierzchnia zadeklarowana we wniosku jest mniejsza od powierzchni stwierdzonej w odniesieniu do działek rolnych AS, AW, J, R, Ł.

Powyższe nieprawidłowości zostały opisane w raporcie z czynności kontrolnych w zakresie kwalifikacji powierzchni nr [...], który został doręczony wnioskodawcy w dniu 21 maja 2012 roku.

Wnioskodawca złożył zastrzeżenia do raportu z czynności kontrolnych, w którym nie zgodził się z dokonanymi przez inspektorów pomiarami działek rolnych: C, M, N oraz T. Ustalenia zawarte w raporcie potwierdził Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji (określany dalej jako Dyrektor OR) w piśmie noszącym datę [...] czerwca 2012 roku, stanowiących odpowiedź na zastrzeżenia J.G..

W dalszej części uzasadnienia Kierownik BP podał dalej, że Prokurator Prokuratury Rejonowej w piśmie z dnia [...] listopada 2011 r. wskazał, iż prowadzone jest śledztwo pod sygnaturą [...] dotyczące wyłudzenia dopłat unijnych od ARiMR w latach 2004-2011, w trakcie którego zarzuty przedstawiono m.in. J.G.. W konsekwencji tego pisma Kierownik BP postanowieniem z dnia [...] marca 2012 r. zawiesił postępowanie do czasu zakończenia powyższego śledztwa.

Natomiast w dniu 18 lutego 2013 r. do organu wpłynął z Sądu Okręgowego - Wydział Karny odpis aktu oskarżenia Prokuratora Okręgowego przeciwko m.in. J.G., w którym został oskarżony o to, iż w okresie od 2006 r. do 2011 r. w [...], działając wspólnie i w porozumieniu z M.W., w krótkich odstępach czasu, w podobny sposób i w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadził ARiMR Oddział do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w ten sposób, że złożył w Agencji poświadczające nieprawdę dokumenty, z których wynikało, że jest użytkownikiem gruntów rolnych i z tego tytułu otrzymał nienależne dotacje znacznej wysokości z tytułu płatności obszarowych, płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania oraz z tytułu płatności rolnośrodowiskowej: za rok 2006 w kwocie 11 830,76 zł, za rok 2007 w kwocie 17 864,18 zł, za rok 2008 w kwocie 158 310,78 zł, za rok 2009 w kwocie 177 047,07 zł, tj. o czyn z art. 297 § 1 k.k. i art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i art. 12 k.k. W związku z zakończeniem wspomnianego powyżej śledztwa Kierownik BP postanowieniem z dnia [...] marca 2013 r. podjął postępowanie, aby następnie postanowieniem z dnia [...] marca 2013 r. zawiesić je ponownie do czasu zakończenia postępowania karnego zainicjowanego powyższym aktem oskarżenia, toczącego przed Sądem Okręgowym. Postanowienie to zostało uchylone przez Dyrektora OR postanowieniem z dnia [...] listopada 2013 roku w następstwie wyroku WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 22 sierpnia 2013 r. , II SA/Go 590/13.

W toku dalszego postępowania postanowieniem z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] Kierownik BP przeprowadził dowód z dokumentów zgromadzonych w toku postępowania prokuratorskiego i sądowego (sygn. akt [...]). Natomiast postanowieniem z dnia [...] stycznia 2017 r. Kierownik BP przeprowadził dowody z protokołu przesłuchania J.J. z dnia [...] grudnia 2014 r. na okoliczność ustalenia faktycznego posiadacza (użytkownika) gruntów rolnych objętych wnioskiem o przyznanie płatności na rok 2011 złożonym przez J.K. przejmującego gospodarstwo od J.J., protokołu przesłuchania M.C. z dnia [...] grudnia 2014 r. na okoliczność ustalenia faktycznego posiadacza (użytkownika) gruntów rolnych objętych wnioskiem o przyznanie płatności na rok 2011 złożonym przez Spółkę M spółka jawna przejmującą gospodarstwo od M.C., protokołu przesłuchania J.B. z dnia [...] grudnia 2014 r. na okoliczność ustalenia faktycznego posiadacza (użytkownika) gruntów rolnych objętych wnioskiem o przyznanie płatności na rok 2011 złożonym przez spółkę P spółka jawna przejmującą gospodarstwo od J.B. oraz protokołu przesłuchania K.S. z dnia [...] stycznia 2015 r. na okoliczność ustalenia faktycznego posiadacza (użytkownika) gruntów rolnych objętych wnioskiem o przyznanie płatności na rok 2011 złożonym przez spółkę U Spółka Jawna przejmującą gospodarstwo od K.S.. Następnie organ I instancji w uzasadnieniu decyzji przytoczył w uzasadnieniu treść przepisów u.w.r. oraz rozporządzenia ONW, a także przepisów rozporządzeń europejskich, stanowiących podstawę rozstrzygnięcia, a wskazanych na wstępie. Dokonując merytorycznej analizy sprawy Kierownik BP uwzględnił sporządzony przez Prokuraturę Okręgową wspomniany akt oskarżenia w uzasadnieniu którego wskazano, iż w toku postępowania przygotowawczego zostały ujawnione okoliczności uzasadniające podejrzenie, że M.W. - właściciel ponad tysiąca hektarów gruntów rolnych wspólnie z innymi osobami m.in. z J.G. doprowadził Skarb Państwa do niekorzystnego rozporządzenia mieniem otrzymując nienależne dotacje do posiadanych przez siebie gruntów. Na podstawie zebranych w sprawie dowodów ustalono, że M.W. od kilkunastu lat prowadził działalność gospodarczą pod firmą PG A, zatrudniając pracowników do prac biurowych i innych prac zleconych przez niego, między innymi do prac rolnych. Część osób, które znajdowały się w stosunku zależności służbowej od M.W., powiązanych z nim rodzinnie lub towarzysko, nabywała od M.W. grunty rolne, które jednak w rzeczywistości nadal pozostawały we władaniu M.W.. Zakup ziemi odbywał się na polecenie i za pieniądze M.W. w celu uzyskania przez niego pełnych dopłat unijnych, omijając w ten sposób ograniczenia wynikające z degresywności płatności ONW, płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt (PROW 2004-2006) oraz płatności rolnośrodowiskowej (PROW 2007-2013). O pozorności nabycia gruntów rolnych, tzn. jedynie w celu sztucznego podziału jednego dużego gospodarstwa na kilkanaście mniejszych w celu uzyskania maksymalnej stawki dotacji, świadczyło zabezpieczenie prawa do gruntu "ukrytego" właściciela w postaci weksla wystawionego przez takiego nabywcę na rzecz M.W.. Ponadto część osób za namową M.W. podpisała z nim fikcyjne umowy dzierżawy ziemi. W rzeczywistości cała ziemia rozdysponowana przez M.W. była nadal przez niego użytkowana. Z jego polecenia fikcyjni właściciele i dzierżawcy składali wnioski o dotacje do ARiMR. Kwoty płatności przyznane w ramach złożonych wniosków do ARiMR były przekazywane M.W., który też odbierał korespondencję z ARiMR przeznaczoną dla beneficjentów, tj. wezwania, decyzje, protokoły z kontroli na miejscu. W toku prowadzonego postępowania karnego ustalono, że w ten sposób nienależne dotacje uzyskały następujące osoby: J.G., J.B., P.S., T.S., S.M., M.C., M.B., J.M., S.B., K.S., B.P., K.P., T.P. oraz J.J.. M.W. inicjował składanie wniosków o przyznanie płatności do ARiMR przez powyższe osoby, przy czym wszystkie zgłaszane przez te osoby do płatności grunty rolne faktycznie pozostawały we władaniu M.W.. Służyć temu miał sztuczny podział jego gruntów rolnych pomiędzy wymienionych powyżej fikcyjnych posiadaczy, tak aby powierzchnia działek zgłaszanych przez każdą z tych osób do płatności nie przekraczała 50 hektarów, co uprawniało do uzyskania dopłat w maksymalnej wysokości z pominięciem, przepisów o degresywności. Powyższe ustalenia zdaniem organu potwierdzały zarówno przesłuchania przeprowadzone w toku postępowania karnego, jak również wspomniane przesłuchania przeprowadzone przez Kierownika BP. Jednocześnie organ stwierdził, że zeznania złożone podczas przesłuchań przez fikcyjnych użytkowników gruntów rolnych należących do M.W., w tym przez J.G., są wiarygodne i miarodajne, albowiem zeznające osoby występowały przed organami ścigania i zostały pouczone o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Ponadto dodać należy, iż w toku postępowania przygotowawczego podejrzani (oskarżeni) nie przedstawili kontrdowodów, które mogłyby w jakikolwiek sposób podważyć opisane wyżej zeznania. Istotny jest fakt, iż przesłuchani w charakterze świadków w Biurze Powiatowym ARiMR potwierdzili wszystkie swoje zeznania złożone w prokuraturze dotyczące praktyki stosowanej przez M.W. w celu pozyskania maksymalnych płatności od ARiMR. Organ wskazał, że działki rolne zadeklarowane przez J.G. we wniosku o przyznanie płatności ONW na rok 2011 położone są na działkach ewidencyjnych należących do M.W. od [...] września 2007 r. - działka ewidencyjna [...]), od [...] lutego 2008 r. - działki ewidencyjne: [...], od [...] listopada 2007 r. - działki ewidencyjne: [...] oraz działki ewidencyjne: [...], od [...] grudnia 2007 r. - działki ewidencyjne: [...] oraz do S.M. od [...] lipca 2006 r. - działki ewidencyjne: [...], do B.P. (siostra ojca M.W.) od [...] lutego 2008 r. - działki ewidencyjne: [...].

Zdaniem Kierownika BP zgromadzony w toku postępowania materiał dowodowy potwierdza, że całość prac polowych na gruntach rolnych należących do M.W. i zgłaszanych do płatności przez fikcyjnych użytkowników, w tym m.in. przez J.G., wykonywanych było właśnie na zlecenia M.W., przy wykorzystaniu jego sprzętu oraz przy udziale pracowników firmy PG A, której M.W. jest właścicielem. Kierownik BP stwierdził, iż wniosek J.G. o przyznanie płatności ONW na 2011 poświadcza nieprawdę, albowiem faktycznie nie będąc on posiadaczem gruntów rolnych zadeklarowanych w powyższym wniosku nie spełniał jednej z podstawowych przesłanek do przyznania płatności ONW, tj. przesłanki bycia posiadaczem zgłaszanych gruntów rolnych w rozumieniu § 2 rozporządzenia ONW, który stanowi, iż płatność ONW przysługuje rolnikowi w rozumieniu przepisów art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009. Wnioskodawca nie prowadził bowiem indywidualnie działalności rolniczej na gruntach rolnych zadeklarowanych we wniosku. Faktycznym posiadaczem działek był M.W.. Ponadto zdaniem Kierownika BP całokształt okoliczności faktycznych potwierdza zaistnienie swoistego mechanizmu stworzenia sztucznych warunków do uzyskania płatności, o którym mowa w art. 30 rozporządzenia nr 73/2009, art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95 i art. 4 ust.8 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011, w celu obejścia przepisów prawa dotyczących stawek degresywnych i uzyskania nienależnych płatności (płatność ONW i płatność rolnośrodowiskowa). Fakt ten potwierdza między innymi okoliczność, iż przypadek J.G. nie był jednostkowy, lecz analogiczna sytuacja dotyczyła innych pracowników zatrudnionych w firmie PG A ubiegających się o przyznanie płatności. M.W. podzielił swoje gospodarstwo rolne pomiędzy następujące osoby i podmioty składające wnioski o przyznanie płatności: J.G., J.B., P.S., S.M., K.S., M.C., J.J., M.B., T.S., S.B., J.M. oraz spółki utworzone przez M.W. i S.M., tj.: P Spółka Jawna, Spółkę M Spółka Jawna, M Spółka Jawna. W istocie jednak posiadaczem wszystkich gruntów rolnych deklarowanych we wnioskach o przyznanie płatności przez fikcyjnych użytkowników pozostawał M.W.. To on prowadził na nich działalność rolniczą, która była działalnością zarobkową, wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły, na własny rachunek, i to on uzyskiwał przychody oraz ponosił wydatki związane z działalnością rolniczą.

W odwołaniu od powyższej decyzji J.G. – reprezentowany przez pełnomocnika adw. D.K. - wniósł o jej uchylenie. Zarzucał, że organ I instancji nie przeprowadził żadnego postępowania dowodowego w sprawie, a oparł się jedynie na protokołach z postępowania przygotowawczego, co jest sprzeczne z zasadami postępowania administracyjnego. Wywodził, że organ nie może czynić ustaleń faktycznych w sprawie na podstawie zeznań świadków, którym postawiono zarzuty, albowiem takowe zeznania zgodnie z art. 182 § 3 k.p.k. nie mogą stanowić dowodu w sprawie. Ponadto niedopuszczalne jest czynienie ustaleń faktycznych na podstawie wyjaśnień składanych w sprawie, albowiem osoba taka nie jest pouczona o treści art. 233 § 1 k.k., co jest warunkiem uznania zeznań za dowód w sprawie. Ponadto k.p.a. nie przewiduje dowodu z akt sprawy karnej, a jedynie z określonych dokumentów zawartych w aktach innej sprawy. Bez naruszenia zasady bezpośredniości, możliwe jest jedynie dopuszczenie dowodu z poszczególnych, ściśle określonych dokumentów, ale nie mogą to być protokoły zeznań świadków przesłuchanych w innej sprawie. Zakwestionował też, jako nieuprawnione, twierdzenie Kierownika BP ARiMR, że w sprawie doszło do stworzenia sztucznych warunków do przyznania płatności oraz oparcie się przez organ jedynie na domysłach, a nie dowodach.

Dyrektor OR decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2017 r. - powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 i art. 107 k.p.a., art. 21 u.w.r., § 2 i 3 rozporządzenia ONW, art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011 - orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji Kierownika BP.

W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił przebieg postępowania przed organem I instancji. Przedstawił także treść zeznań, względnie wyjaśnień złożonych przez J.G., J.J., P.S., M.C., K.S., J.B., J.M., H.Z. i M.W.. Podobnie jak organ I instancji przytoczył przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie i odnosząc się do nich wskazał, iż w jego ocenie J.G. nie prowadził działalności rolniczej i nie był posiadaczem w rozumieniu § 2 pkt 2 rozporządzenia ONW gruntów rolnych zgłoszonych do płatności ONW na rok 2011, ponieważ grunty te były użytkowane przez M.W.. Zgodnie z przywołanym przepisem rozporządzenia ONW rolnikowi przysługuje płatność ONW do będącej w jego posiadaniu w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, powierzchni gruntów rolnych wchodzących w skład jego gospodarstwa rolnego. Organ podkreślił, że krajowy ustawodawca określając szczegółowe warunki przyznawania płatności nie wskazuje definicji "posiadania", wobec tego należy odwołać się do pojęcia "posiadania" w rozumieniu przepisów art. 336 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2017 r., poz. 459 – określanego dalej jako k.c.). Zatem wnioskodawca musi wykazać, że faktycznie posiadał w dniu 31 maja danego roku (w niniejszym przypadku rok 2011) grunty rolne i utrzymywał je zgodnie z normami. Tymczasem faktyczne władztwo nad daną rzeczą oznacza, że istnieje swoboda, co do podejmowania decyzji np.: co, gdzie i kiedy zasiać, komu i kiedy zlecić prace polowe, kiedy zbierać plony oraz kiedy, gdzie i komu je sprzedawać. Samoistność posiadania oznacza, że posiadacz zachowuje się wobec rzeczy tak jak właściciel. Drugim współwystępującym niezbędnym elementem cywilistycznej konstrukcji posiadania, jest psychiczny czynnik zamiaru władania (zawładnięcia) rzeczą dla siebie. Zamiar władania rzeczą dla siebie rozstrzyga o posiadaniu w rozumieniu art. 336 k.c. Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym wyjaśnień samego wnioskodawcy, Dyrektor OR stwierdził, iż J.G. na dzień 31 maja 2011 r. nie był posiadaczem działek rolnych położonych na działkach ewidencyjnych zadeklarowanych we wniosku o przyznanie płatności ONW z dnia [...] maja 2011 r. W konsekwencji powyższego nie spełnił wymagań określonych w art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/3009 oraz § 2 pkt 2 rozporządzenia ONW tj. nie jest rolnikiem, gdyż nie prowadził w roku 2011 działalności rolniczej oraz nie był posiadaczem działek gruntu rolnego deklarowanych we wniosku o przyznanie płatności ONW na rok 2011. W efekcie brak jest podstaw do przyznania J.G. płatności ONW na rok 2011. Jak wynika bowiem z materiału dowodowego J.G. nie wykonywał jakichkolwiek zabiegów agrotechnicznych na działkach deklarowanych w powyższym wniosku, były one faktycznie w posiadaniu M.W., sprawującego władztwo nad gruntami rolnymi deklarowanymi do płatności przez wnioskodawcę, jak i inne osoby. Sam wnioskodawca potwierdził te ustalenia w swoich wyjaśnieniach, w których przedstawił dokładnie mechanizm stosowany przez M.W. w celu zwielokrotnienia wysokości dopłat, jakie miałby otrzymać z ARiMR, ale również przez inne osoby, które uczestniczyły w fikcyjnym użytkowaniu gruntów rolnych wydzielonych z gospodarstwa M.W.. Organ przywołał wyjaśnienia J.G. złożone w dniu 6 września 2011 r. w Prokuraturze Rejonowej, w których wskazał: "(...)Na początek miałem szukać ziemi do zakupu w Agencjach lub od prywatnych rolników. W. miał już wtedy 4-5 działek, które miałem doprowadzić do porządku, skosić. Ja szukałem mu ziemi w Agencji Rynku Rolnego i Filiach tj. [...]. On mówił, że ta ziemia potrzebna mu do dopłat. On wymyślił sobie, że ziemia drożeje około 30% rocznie. Ja kupiłem mu około 800 - 1000 ha. Ta ziemia była kupowana za pieniądze W. na inne osoby. Ja jechałem obejrzeć ziemię wystawioną na przetarg lub z ogłoszenia, oceniałem ją. Szukaliśmy ziem jak najbliżej położonych. Przekazywałem cenę ziemi W. i mówiłem o tej ziemi. On decydował czy kupić ziemię i na kogo. Ja nie dostawałem potwierdzenia wpłaty bankowej i upoważnienia pisemnego ze wskazaniem na czyją rzecz kupuje ziemię. Nigdy nie byłem przy zakupie notarialnym ziemi, ale ja składałem oferty w Agencji lub sprzedającemu. Ziemia kupowana była na nazwisko B.P.. On zawierał umowy na tę osobę bo miał upoważnienie notarialne. Umowy zawierane były u notariuszy w [...] koło Sądu Okręgowego, w [...]. Nabywcy ziemi nigdy nie przyjeżdżali. Wiem, że W. kupował ziemię na S.M., na siebie, na B.P.. Kupował na ojca Z.W. i na L.W.. W dniu [...] września 2011 r. był u mnie B. z M.. Pytali mnie co się dzieje. B. mówił, że nie zgadza się powierzchnia ziemi i ma obecnie wstrzymane dopłaty. Ja wtedy poszedłem do Pani C.. Pytałem ją o co chodzi. Ona nie chciała ze mną rozmawiać. U W. ona zajmowała się składaniem wniosków. Na mnie W. nie kupił ziemi. On zawierał ze mną ustną umowę na działki w [...]. Była to powierzchnia około 88 ha. Na tych działkach była uprawiana łąka na trawę i były to trawy na gruntach ornych ewentualnie mieszanki traw. Ja pilnowałem tych upraw, używałem do tego maszyn S.M. i M.W.. Doglądałem też upraw pozostałych ziem W., które były jego i innych osób, które rzekomo dzierżawiły od niego pola. Miałem do dyspozycji około 6 traktorzystów. Wszystko nadzorował S.B. jeżeli chodzi o park maszynowy i traktorzystów. Ja zajmowałem się dowożeniem paliwa, wykonywaniem prac. W. decydował kogo zatrudniać. W 2006 r. mnie W. namówił do złożenia wniosku o dopłaty. Założeniem było, że pieniądze z dopłat przekażę W.. Z tego co wiem to M.C. opracowywała wnioski o dopłaty. Ja dostałem je do podpisania. Ja składałem wnioski do 2011 r., ale dopłaty otrzymałem ostatnie za 2009 r. Za 2010 r. i 2011 r. nie otrzymałem, pisałem odwołanie od decyzji o wstrzymaniu dopłat. Pisałem te odwołania pod dyktando W.. Pieniądze z dopłat były przekazywane na mój rachunek. Ja brałem te pieniądze na następny dzień i w gotówce przekazywałem W., prostuję wrzucałem do skrzynki kontaktowej W. w biurze. Nie dostawałem pokwitowania na te pieniądze. Miałem też obowiązek pokazania wyciągu z rachunku, czy zgadza się kwota, która wpłynęła z ARiMR z kwotą przekazaną mu. Z tego co wiem oprócz mnie kwoty dotacji W. przekazywali: C., M., B., B.P., P., M., B., B., S.. Pani M. nie zajmowała się uprawą swoich ziem. Były to ziemie faktycznie W.. Ja uprawiałem ziemie M.. Ona nie wiedziała gdzie ma ziemie. Ja znałem wszystkie działki należące do W.. Ja nigdy nie otrzymałem grosza z dotacji od W.. Ja nie uważałem, że to jest przestępstwo. Agencja nie wymagała umowy dzierżawy. W. instruował mnie, że w razie kontroli mam mówić, że odpracowuję dzierżawę, że jeżdżę na kontrole osobiście. Wiedziałem, że dotacja jest nieopodatkowana i nie trzeba jej wykazywać w rozliczeniu rocznym. Ja jej nie wykazywałem w rozliczeniu". Potwierdziły to także – zdaniem organu – również zeznania M.C., J.J., K.S., M.B., J.M., P.S. i M.W..

W związku powyższym Dyrektor OR podzielił ustalenia dokonane przez organ I instancji. Przedstawione przez stronę i świadków okoliczności - w ocenie Dyrektora OR - potwierdzają, iż M.W. dzieląc areał, na którym prowadził działalność rolniczą - również w 2011 r. tj. roku, którego dotyczy niniejsza sprawa, kierował się chęcią obejścia przepisów modulacyjnych określonych w tym § 3 pkt 1 i 2 rozporządzenia ONW, zgodnie z którym płatność ONW do powierzchni działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW przekraczającej 50 ha jest przyznawana w wysokości 50% stawki podstawowej - za powierzchnię powyżej 50 ha do 100 ha; 25% stawki podstawowej - za powierzchnię powyżej 100 ha do 300 ha W tabeli obrazującej podział gospodarstwa M.W. pomiędzy poszczególne osoby organ przedstawił skalę tego procederu. Z analizy zadeklarowanych gruntów w roku 2011 przez wyżej wymienione osoby i spółki wynika, iż ogólna powierzchnia zgłoszona do płatności na rok 2011 wyniosła 1068,79 ha, a tym samym M.W. dzieląc swoje gospodarstwo na poszczególne osoby, które występowały o płatności, mógłby uzyskać płatności ONW tylko z jednego roku w kwocie 167.049,10 zł. Natomiast jeśli M.W. zadeklarowałby powierzchnię tylko jednym wnioskiem otrzymałby kwotę płatności ONW w wysokości 22.375 zł (max. do 300 ha). Tak więc dzieląc swoje gospodarstwo na mniejsze, w jednym tylko roku, M.W. mógł zyskać 144.674,10 zł z tytułu płatności ONW.

Dyrektor OR uznał, że fakt dzielenia łącznie posiadanego przez M.W. areału na mniejsze fikcyjnie tworzone gospodarstwa jest w sposób daleko idącym działaniem pozostającym w sprzeczności z celem i sensem przepisów regulujących wspieranie rolników środkami wspólnotowymi. Powyższe uzasadnia zastosowanie w sprawie art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011, zgodnie z którym nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których ustalono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia. Podobnie jak organ I instancji Dyrektor OR w dalszej części uzasadnienia decyzji skoncentrował się na wykazaniu charakteru działania M.W., którego celem było obejście regulacji degresywnych odnoszących się do tej i innych płatności.

Dyrektor OR uznał, iż organ I instancji prowadząc postępowanie wyjaśniające w sprawie rozpatrzył cały materiał dowodowy zgromadzony w sprawie oraz podjął wszelkie niezbędne czynności procesowe, zmierzające do udokumentowania stanu posiadania gruntów rolnych zlokalizowanych na działkach ewidencyjnych, których dotyczył wniosek J.G. o przyznanie płatności ONW. Odnosząc się zaś do zarzutów odwołania organ wskazał, że zgodnie z art. 75 k.p.a. jako dowód w sprawie należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy. Organ administracyjny zobowiązany jest zatem do ustalenia stanu faktycznego mającego znaczenie dla rozstrzygnięcia danej sprawy administracyjnej. Ponieważ zeznania świadków uzyskane w toku postępowania prokuratorskiego mają istotne znaczenie dla przedmiotowej sprawy administracyjnej, Kierownik BP wziął je pod uwagę zgodnie z tym przepisem. Nie zgodził się także ze stanowiskiem wnioskodawcy, iż materiał dowody zebrany w ramach innego postępowania nie może stanowić dowodu w postępowaniu administracyjnym. Ponadto w ocenie organu odwoławczego nie sposób zgodzić się z twierdzeniem strony, że osoby zeznające nie były pouczone o treści art. 233 § 1 kk., zaś pełnomocnik strony formułując ten zarzut nie uwzględnił treści art. 300 k.p.k.

J.G. – reprezentowany przez adw. D.K. – wniósł skargę na powyższą decyzję Dyrektora OR, zarzucając naruszenie :

1. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a., polegające na zaniechaniu zebrania i rozważenia całego materiału dowodowego;

2. dokonanie ustaleń na podstawie protokołów zeznań świadków, którym przedstawiono zarzuty, co zgodnie z art. 182 § 3 k.p.k. nie może stanowić dowodu w sprawie - bezwzględny zakaz dowodowy oraz poczynienie ustaleń faktycznych na podstawie wyjaśnień składanych w sprawie, w sytuacji gdy osoba je składająca nie jest pouczana o treści art. 233 § 1 k.k., co jest warunkiem uznania zeznań za dowód w sprawie i w konsekwencji oparcie się na protokołach przesłuchań, które z przyczyn formalnych nie mogą stanowić dowodu w sprawie;

3. pozbawienie strony postępowania prawa do złożenia zeznań w sprawie przed pierwszą instancją, gdzie strona winna być przesłuchana z urzędu;

4. błędne przyjęcie, iż skarżący nie jest posiadaczem gospodarstwa bądź stworzył sztuczne warunki, w sytuacji gdy brak jest ku temu dowodów;

5. przyjęcie, iż jedynym i zupełnym dowodem w postępowaniu administracyjne w przedmiocie "przyznania płatności za rok 2011 jest akt oskarżenia, w sytuacji gdy zarówno okres objęty postępowaniem, jak nie pozostaje w żadnym związku przyczynowym i zarazem materialnym z zagadnieniami prawnymi objętymi aktem oskarżenia".

Na podstawie tak sformułowanych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonych decyzji oraz zasądzenie od Dyrektora OR na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W motywach skargi, odnosząc się do uznania w zaskarżonych decyzjach, iż nie był posiadaczem gruntów zgłoszonych do płatności na rok 2011, skarżący zarzucał w pierwszej kolejności bezpodstawność nieustannego powoływania się przez organy orzekające na akt oskarżenia Prokuratury Okręgowej i traktowanie go jako podstawowego dowodu w sprawie, bez przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania dowodowego w tym nieprzesłuchania świadków oraz jego jako strony postępowania. Zdaniem skarżącego w takiej sytuacji powyższa decyzja nie może się ostać, gdyż organ zaniechał przeprowadzenia postępowania dowodowego. Po jej uchyleniu organ winien przesłuchać go jako stronę oraz osoby mające wiedzę w sprawie w charakterze świadków tj. osoby które powołuje i cytuje w decyzji, "a w charakterze strony przedstawicieli skarżącej, dopiero wtedy mógłby czynić prawidłowe ustalenia faktyczne. ARiMR pozbawiła de facto stronę postępowania prawa do złożenia zeznań w sprawie przed pierwszą instancją, gdzie strony winny być przesłuchane z urzędu. W istocie całe postępowanie było jednoinstancyjne, a nie dwuinstancyjne, tak jak nakazują przepisy k.p.a. Powinno zatem zostać przeprowadzone jeszcze raz i z zachowaniem zasady dwuinstancyjności".

Niezależnie od powyższego – zdaniem skarżącego - organ całkowicie dowolnie i błędnie ustalił, jakoby skarżący nie był posiadaczem gospodarstwa rolnego. Za poprzednie okresy organy ARiMR przyznawały płatności wydając w sprawie decyzje i przekazując przyznane środki na rachunek wskazany przez beneficjenta. W tym czasie skarżący brał udział w kontrolach na miejscu przeprowadzanych przez pracowników ARiMR, które potwierdzały, że jest posiadaczem gospodarstwa. "Uzyskiwała certyfikaty rolnictwa ekologicznego wydawane przez P sp. z o.o. i brała udział w certyfikacji. Wymienionej przyznawane były również płatności uzupełniające do suszu paszowego, co wiązało się z zawieraniem przez spółkę stosownych umów z przedsiębiorstwami skupującymi susz paszowy. Co więcej wymieniony prowadził wszelkie wymagane przez ARiMR rejestry zarówno działalności rolnośrodowiskowej i rejestr zabiegów. Zlecał wykonywanie ekspertyz wyspecjalizowanym podmiotom. Utrzymywała grunty w dobrej kulturze rolnej prowadząc stosowne zabiegi agrotechniczne. Co więcej, brał czynny udział w postępowaniach administracyjnych tzn. składał środki zaskarżenia od wydawanych rozstrzygnięć. Powyższe informacje wynikają wprost z akt sprawy zawisłej przed Sądem Okręgowym, na które powołuje się organ. Niemniej organ przeprowadził jedynie wyrywkowo dowody z tych akt, pomijając całkowicie okoliczności o których mowa powyżej". W ocenie skarżącego "całkowicie dowolne jest również twierdzenie ARiMR, że doszło do stworzenia sztucznych warunków do przyznania płatności. Nie powołano ani jednego dowodu przemawiającego za tym twierdzeniem, opierając się jedynie na domysłach, a nie dowodach. Przecież za twierdzeniem ARiMR nie może przemawiać fakt, że jeden pełnomocnik reprezentuje kilku producentów. Takie twierdzenie doprowadza do absurdalnych wniosków, albowiem wszyscy doradcy rolni świadczący usługi doradcze dla wielu podmiotów, z założenia obsługiwaliby podmioty tworzące sztuczne warunki. Co więcej w dacie składania wniosków za rok 2011, pełnomocnikiem strony nie byłem. Konieczność ustanowienia pełnomocnika w osobie adwokata pojawiła się z momentem bezpodstawnego zawieszania postępowań administracyjnych przez ARiMR, co jednoznacznie potwierdził WSA w Gorzowie Wlkp. Co więcej żaden przepis k.p.a. nie ogranicza liczby stron, którą może reprezentować pełnomocnik. Za oderwany od rzeczywistości argument uznać należy, okoliczność, że wnioski wysyłane były za pośrednictwem Poczty Polskiej. Jest to jeden ze sposobów skutecznego złożenia podania w rozumieniu k.p.a. i żaden przepis nie nakazuje stronie osobistego złożenia wniosku. Za równie nieprawdopodobny uznać należy uznać zarzut posiadania "faksymile". W tej sprawie prawomocnie wypowiedziała się prokuratura umarzając postępowanie. Z kolei okoliczność, iż zażalenia i pisma pełnomocnika są podobne, ma się jak to że wszystkie decyzje ARiMR mają to samo uzasadnienie uzyskiwane przy użyciu funkcji kopiuj/wklej. Okoliczność, że działki są blisko siebie położone jak argument sztucznych warunkach pozbawiony jest sensu. To tak jakby geograficzne położenie gruntu miało jakkolwiek wpływ na warunki przyznania płatności".

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz.1066 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U z 2017 r., poz. 1369 ze zm. – określanej dalej jako p.p.s.a.) wojewódzki sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy administracyjnej, a sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie podlegała decyzja Dyrektora OR z dnia [...] czerwca 2017 r., utrzymująca w mocy decyzję Kierownika BP z dnia [...] marca 2017 r. o odmowie przyznania skarżącemu płatności ONW na rok 2011.

Przeprowadzone w granicach wskazanych powyżej badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżonej decyzji nie można bowiem zarzucić naruszenia przepisów prawa materialnego czy procesowego w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Warunki i tryb udzielania pomocy finansowej w postaci płatności ONW na rok 2011 reguluje u.w.r. Stosownie do treści art. 10 ust. 1 u.w.r. pomoc jest przyznawana:

1) na wniosek osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej;

2) jeżeli wnioskodawca spełnia warunki przyznania pomocy określone w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, oraz w przepisach wydanych na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1.

Przytoczony powyżej przepis odsyła do rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005 r. – określanego dalej jako rozporządzenie nr 1698/205) oraz do przepisów Unii Europejskiej wydanych w trybie tego rozporządzenia, jak i do przepisów wykonawczych wydanych na podstawie delegacji ustawowej z art. 29 ust. 1 pkt 1. Na podstawie wskazanej delegacji ustawowej zostało wydane rozporządzenie ONW. Stosownie do treści § 2 tego rozporządzenia płatność ONW przysługuje rolnikowi w rozumieniu przepisów art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009:

1) który podjął zobowiązanie, o którym mowa w:

a) art. 14 ust. 2 tiret drugie rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniającego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. WE L 160 z 26.06.1999, str. 80, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 25, str. 391, z późn. zm.), albo

b) art. 37 ust. 2 rozporządzenia nr 1698/2005;

2) jeżeli łączna powierzchnia działek rolnych w rozumieniu art. 2 pkt 1 rozporządzenia nr 1122/2009, zwanych dalej "działkami rolnymi", lub ich części, położonych na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, zwanych dalej "obszarami ONW", na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia nr 73/2009, posiadanych w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynosi co najmniej 1 ha

3) do położonej na obszarach ONW powierzchni działek rolnych lub ich części, będących w jego posiadaniu w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynoszącej nie więcej niż 300 ha;

4) jeżeli został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, zwany dalej "numerem identyfikacyjnym";

5) jeżeli są przestrzegane wymogi i normy określone w przepisach o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, zgodnie z przepisami art. 50a i art. 51 rozporządzenia nr 1698/2005.

Z przytoczonych regulacji wynika, że warunkiem koniecznym uzyskania płatności ONW jest posiadanie na dzień 31 maja danego roku przez podmiot ubiegający się o nie działek rolnych o minimalnym areale wynoszącym 1 ha i prowadzenie na nich "działalności rolniczej". "Rolnikiem" w rozumieniu art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009 określa się osobę fizyczną lub prawną lub grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo znajduje się na terytorium Wspólnoty, określonym w art. 299 Traktatu, oraz która prowadzi działalność rolniczą. "Działalność rolnicza" w myśl art. 2 lit. c rozporządzenia nr 73/2009 oznacza produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, włączając w to zbiory, dojenie, chów zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich, lub utrzymywanie gruntów w dobrej kulturze rolnej zgodnej z ochroną środowiska. Należy mieć na uwadze, że w odniesieniu do spraw o przyznanie płatności do działek rolnych przesłanka posiadania działki rolnej nie może być rozumiana jako ustalenie tytułu prawnego, z którego wynika to posiadanie. Podmiotem uprawnionym do uzyskania płatności jest ten posiadacz gruntów rolnych, który faktycznie je użytkuje, prowadzi na nich działalność rolniczą. Legitymowanie się prawem własności określonego gruntu bądź jego posiadaniem nie wystarcza dla otrzymania płatności, konieczne jest ich rolnicze użytkowanie przez osobę ubiegającą się o płatność, które przejawia się w podejmowaniu szeregu czynności agrotechnicznych związanych z uprawą ziemi oraz podejmowaniem decyzji w tym przedmiocie.

Istota sporu w sprawie niniejszej sprowadza się do dokonania przez Sąd oceny, czy organy prawidłowo odmówiły skarżącemu wnioskowanej płatności ONW na rok 2011.

Zważywszy na przedmiot kontroli sądowej, jak też zawarte w skardze zarzuty naruszenia art. 7 i 77 § 1 k.p.a. należy podkreślić, że dokonywana przez sąd administracyjny ocena legalności zaskarżonej decyzji musi być przeprowadzona z uwzględnieniem obowiązującego modelu postępowania administracyjnego w sprawach o przyznanie płatności ONW.

Postępowanie administracyjne w tym przedmiocie wszczynane jest przez złożenie przez wnioskodawcę wniosku o przyznanie pomocy finansowej. Wniosek taki zawiera deklarację (oświadczenie) wnioskodawcy co do posiadania zgłoszonych do płatności działek rolnych i co do określenia sposobu ich rolniczego wykorzystania (tj. prowadzenia na nich działalności rolniczej). Podmiot ubiegający się o płatność wraz z wnioskiem składa jednocześnie oświadczenie o świadomości odpowiedzialności karnej z art. 297 § 1 k.k. W sprawach płatności ONW znajduje zastosowanie przepis art. 21 u.w.r. Stanowi on w ust. 1, że z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy k.p.a., chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. Według ust. 2 art. 21 tej ustawy w postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie:

1) stoi na straży praworządności;

2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;

3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;

4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania; przepisu art. 81 k.p.a. nie stosuje się.

Poza tym stosownie do regulacji ust. 3 art. 21 u.w.r. strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. W świetle przytoczonych regulacji stwierdzić należy, że u.w.r. zawiera szczególną, w stosunku do przepisów k.p.a., regulację dotyczącą prowadzenia przez organ postępowania dowodowego, ograniczającą jego obowiązki w tym zakresie. Na gruncie powołanej regulacji ustawodawca zdecydował się bowiem na odejście od zasady prawdy obiektywnej - wyrażonej w części drugiej art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. - nakazującej organom administracji publicznej podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli oraz zrezygnował z zasady postępowania dowodowego, wyrażonej w art. 77 § 1 k.p.a. Obowiązek organów na tle tej ustawy został ograniczony jedynie do rozpatrzenia materiału dowodowego (całego), wskazanego we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę i innych uczestników postępowania. Oznacza to w konsekwencji, iż nie ciąży na organach ARiMR obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a więc organ prowadzący postępowanie nie jest obowiązany do aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie żądania wnioskodawcy (tj. jego uprawnienia do otrzymania wnioskowanej płatności). Jest jedynie obowiązany do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Ciężar dowodu co do faktów, z których strona wywodzi skutki prawne, spoczywa na stronie (por. wyroki NSA z dnia 11 sierpnia 2016 r., II GSK 907 /15 i II GSK 475/15). Zgodnie zatem z powołanymi regulacjami, w razie wątpliwości co do okoliczności faktycznych mających uzasadnić przyznanie wnioskowanych płatności, organ prowadzący postępowanie jest jedynie obowiązany do żądania od strony dodatkowych wyjaśnień i dowodów. Jego rola – jak już wskazano - ogranicza się bowiem do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Zatem to nie organy powinny w sposób niebudzący wątpliwości wyjaśnić, czy podmiot wnioskujący o przyznanie płatności samodzielnie prowadzi działalność rolniczą, efektywnie i rzeczywiście korzysta z gruntów objętych wnioskiem o przyznanie płatności, czy użytkuje rolniczo wskazane przez siebie działki w imieniu własnym, na swoje ryzyko i rachunek, czy ma zatem pełną swobodę w podejmowaniu decyzji o rodzaju działalności rolniczej i o jakie konkretne dotacje ze środków unijnych występować. Jak już bowiem podniesiono, ciężar wykazania posiadania gruntów i ich rolniczego użytkowania spoczywa na stronie, bo to ona wywodzi z nich skutek prawny w postaci uprawnienia do płatności.

W toku postępowania przed organem I instancji skarżący musiał mieć świadomość ze względu na działania procesowe organu (zawieszenie postępowania w związku ze sprawą karną, wydawane postanowienia dowodowe), iż organ ten ma co najmniej wątpliwości w zakresie rzeczywistego posiadania przez niego zgłoszonych działek rolnych, ak i prowadzenia przez niego na tych gruntach deklarowanej we wniosku działalności rolniczej we własnym imieniu, na własny rachunek i ryzyko. Mimo to skarżący (zastępowany w postępowaniu przez profesjonalnego pełnomocnika w osobie adw. D.K.) nie podjął aktywności dowodowej. To organ I instancji podejmował inicjatywę dowodową nakierowaną na wykazanie, iż formalnie zadeklarowane przez J.G. we wniosku warunki do uzyskania płatności ONW był rezultatem celowych działań innego podmiotu, pozostającego poza postępowaniem, a to dla wykazania zaistnienia przesłanek do zastosowania przepisu art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011. Odmawiając stronie przyznania płatności ONW na rok 2011 organ I instancji oparł się zasadniczo na materiałach pozyskanych ze sprawy karnej. Z uzasadnienia jego decyzji jednoznacznie wynika, że posiadanie przez skarżącego zadeklarowanych do płatności działek rolnych, jak i ich rolnicze użytkowanie we własnym imieniu i na własny rachunek zostało zakwestionowane. W odwołaniu od decyzji organu I instancji pełnomocnik też nie przejawił aktywności dowodowej w kwestii wykazania, że J.G. był posiadaczem zadeklarowanych działek rolnych i prowadził na nich działalność rolniczą. Z treści odwołania zdaje się przy tym wynikać przekonanie strony skarżącej, iż to organ I instancji powinien w tym zakresie przejawić inicjatywę dowodową i wszelkie dowody przeprowadzać z urzędu. W oparciu o zgromadzony przez organy materiał dowodowy, należy uznać że przyjęcie przez organy, iż skarżący nie był posiadaczem zadeklarowanych do płatności działek rolnych w okolicznościach sprawy pozostawało (w braku jakichkolwiek przeciwdowodów, których skarżący nie przedstawił) uzasadnione. Organ miał bowiem oczywiście uzasadnione podstawy, zważywszy na uzyskany materiał dowodowy ze sprawy karnej, do przyjęcia, że zadeklarowane we wniosku pomocowym warunki do nabycia prawa do wnioskowanych płatności ONW nie zostały faktycznie spełnione. Nie tylko z treści aktu oskarżenia w sprawie [...], ale przede wszystkim z protokołu zawierającego wyjaśnienia złożone przez J.G. we wrześniu 2011 roku obejmujące również rok 2011 oraz zeznań, względnie wyjaśnień wymienionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji osób wynika, że w latach 2006 – 2011 skarżący uczestniczył w stworzonym przede wszystkim przez M.W. mechanizmie służącym uzyskiwaniu nienależnej pomocy, aplikując jako fikcyjny posiadacz sztucznie wydzielonego gospodarstwa rolnego o płatności do gruntów rolnych. Z materiału dowodowego zebranego w postępowaniu karnym i włączonego do badanej sprawy administracyjnej wynika, że skarżący (jak i inne osoby w okresie objętym aktem oskarżenia) nie był posiadaczem deklarowanych do płatności gruntów, nie prowadził na nich działalności rolniczej, a jeżeli wykonywał w odniesieniu do nich jakieś czynności były one wynikiem powiązań z M.W. - służyły realizacji jego poleceń bądź wiązały się z pozostawaniem z nim w stosunku zlecenia lub stosunku pracy z należącą do niego firmą "A". Okoliczności te dawały organom uzasadnione podstawy do weryfikacji oświadczeń skarżącego zawartych we wniosku o płatność ONW na rok 2011 co do posiadania deklarowanych działek i prowadzenia na nich działalności rolniczej. Skarżący, mimo działania z profesjonalnym pełnomocnikiem, nie zrealizował ciążącego na nim obowiązku procesowego w zakresie rozkładu ciężaru dowodu. Nie wykazał więc, iż oparte na materiałach z postępowania karnego ustalenia organu co do posiadania przez niego zadeklarowanych we wniosku działek rolnych jak i prowadzenia na nich we własnym imieniu i na własny rachunek działalności rolniczej są wadliwe. Zwrócić przy tym należy uwagę, co słusznie podkreśla organ, że ustalenia o braku posiadania zadeklarowanych gruntów i prowadzenia na nich działalności rolniczej oparte zostały w pierwszej kolejności na wyjaśnieniach samego skarżącego złożonych w postępowaniu przygotowawczym w charakterze podejrzanego. Analizując zgromadzony w badanej sprawie materiał dowodowy stwierdzić należy, że - wbrew odmiennemu stanowisku skargi - tok postępowania organu nie naruszył obowiązującej procedury administracyjnej. Nie doszło bowiem do naruszenia przepisów art. 7 i 77 k.p.a., których stosowanie w sprawie niniejszej oceniać należy z uwzględnieniem obowiązujących w postępowaniu o płatności reguł rozkładu ciężaru dowodu i przejawów aktywności procesowej strony, na której ciąży obowiązek wykazania okoliczności z których wywodzi skutki prawne. Nie został też naruszony przepis art. 75 k.p.a. Brak jest w k.p.a. przepisu prawa, który wyrażałby generalną zasadę niedopuszczalności wykorzystania w postępowaniu administracyjnym dowodu z zeznań strony, które złożyła ona w charakterze świadka w odrębnym postępowaniu karnym, także w sytuacji gdy istniał odpowiedni zakaz dowodowy na gruncie postępowania karnego (por. wyrok NSA z dnia 28 września 2010 r., II GSK 798/09). Okoliczność, że orzekające w sprawie organy posłużyły się dowodami z postępowania karnego, nie przeprowadziły własnego postępowania dowodowego, odstąpiły od samodzielnego przesłuchania wnioskodawcy nie stanowi o naruszeniu zasady bezpośredniości, co zdaje się sugerować skarga, stając na stanowisku, bez powołania ku temu podstawy prawnej, że organ I instancji miał także obowiązek z urzędu przesłuchać skarżącego w charakterze strony. Wbrew wywodom skargi taki obowiązek na organach nie ciążył ani w odniesieniu do skarżącego, ani innych osób przesłuchanych w postępowaniu karnym w charakterze podejrzanych czy świadków. Postępowanie w sprawie przyznania płatności ma swoje odrębności wynikające z u.w.r., jest jednak postępowaniem administracyjnym w rozumieniu art. 1 k.p.a. W postępowaniu takim nie stosuje się przepisów innych procedur jak np. karnej czy cywilnej. Oznacza to, że na organie prowadzącym postępowanie w tym przedmiocie ciąży obowiązek prowadzenia postępowania z dochowaniem zasady praworządności. Skoro więc organ uznawał, że skarżący ubiega się o przyznanie płatności ONW w okolicznościach świadczących o sztucznym stworzeniu warunków do ich nabycia, to na nim spoczywał ciężar dowodu tych okoliczności. Skarżącego obciążał zaś ciężar dowodu w zakresie spełnienia warunków do ich nabycia. Przy takim rozkładzie ciężaru dowodu organ, obligowany przy tym ustawowo do stania na straży praworządności, był uprawniony do stosowania art. 75 k.p.a nakazującego dopuszczenie jako dowodu w sprawie wszystkiego, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem oraz rozpatrzenia całego materiału dowodowego zgodnie z art. 80 k.p.a., wyrażającym zasadę swobodnej oceny dowodów. Z przywołanych przepisów, a w szczególności z przepisu art. 75 k.p.a. wynika zatem, że dowodem w postępowaniu dotyczącym płatności mogą być także dowody zebrane na potrzeby innego postępowania, w tym postępowania karnego (por. wyrok NSA z dnia 31 stycznia 2012 r., I OSK 1206/11). Z tego też powodu organ prowadzący postępowanie administracyjne nie jest związany zasadą bezpośredniości rozumianą jako obowiązek oparcia przez orzekający w sprawie sąd karny ustaleń faktycznych na bezpośrednio przeprowadzonych dowodach w czasie rozprawy. Organ administracji publicznej może oprzeć swoje rozstrzygnięcie na dowodzie z zeznań świadka, czy wyjaśnień oskarżonego utrwalonych przez inny organ procesowy w innym postępowaniu (karnym). Inne są bowiem cele postępowania karnego, a inne postępowania administracyjnego. Celem postępowania karnego jest to, by sprawca przestępstwa został wykryty i pociągnięty do odpowiedzialności karnej, a osoba niewinna nie poniosła tej odpowiedzialności i z tym właśnie celem związana jest zasada bezpośredniości (art. 2 § 1 pkt 1 k.p.k.) o tyle celem postępowania administracyjnego w sprawie przyznania płatności jest ustalenie spełniania przesłanek do ich uzyskania. Zwrócić też należy uwagę, że w postępowaniu niniejszym organ oparł się nie na zeznaniach, ale wyjaśnieniach skarżącego złożonych w postępowaniu karnym w charakterze podejrzanego. W takiej bowiem roli procesowej zeznawał J.G. w dniu [...] września 2011 r. Składając wyjaśnienia nie był pouczany o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, bo taki zarzut nie może być postawiony osobie podejrzanej w odniesieniu do wyjaśnień składanych we własnej sprawie, mógł korzystać z uprawnień przysługujących osobie podejrzanej (prawo odmowy zeznań, prawo odmowy odpowiedzi na zadane pytanie). Protokół, w którym utrwalono te wyjaśnienia potwierdzał, że był pouczony o takich uprawnieniach procesowych. W toku postępowania administracyjnego, mając świadomość treści postanowień dowodowych organu I instancji, swych wyjaśnień w charakterze podejrzanego, jak też uzasadnienia decyzji organu I instancji nie zakwestionował ani nie wskazał okoliczności je podważających. W odniesieniu zatem do zeznań i wyjaśnień złożonych w postępowaniu karnym przez skarżącego i pozostałe osoby wymienione w zaskarżonej decyzji bezpodstawne pozostawały także zarzuty skargi zawarte w pkt. 2 i 3.

Nie jest również zasadny zarzut 5 skargi w zakresie w jakim opiera się na twierdzeniu, że jedynym i zupełnym dowodem w postępowaniu "o przyznanie płatności za 2011" pozostawał akt oskarżenia niepozostający przy tym w związku czasowym z okresem objętym postępowaniem. W pierwszej kolejności wskazać należy, że kontrolowane postępowanie dotyczyło płatności za 2010 r. zaś akt oskarżenia w odniesieniu do skarżącego obejmował zarzuty dotyczące okresu od 2006 r. do 2011 r. i podejmowanych w tym czasie wspólnie i w porozumieniu z M.W., w krótkich odstępach czasu, w podobny sposób działań polegających na złożeniu w ARiMR poświadczających nieprawdę dokumentów, z których wynikało, że jest użytkownikiem gruntów rolnych i z tego tytułu otrzymał nienależne dotacje znacznej wysokości z tytułu płatności obszarowych, płatności ONW oraz z tytułu płatności rolnośrodowiskowej. Wprawdzie akt oskarżenia nie dotyczy wyłudzenia płatności za rok 2011, bo te nie zostały skarżącemu wypłacone, jednakże zgromadzony w postępowaniu karnym materiał dowodowy, ukazuje mechanizm działania skarżącego wspólnie z M.W., który jest kontynuacją działań z lat poprzednich, a mających na celu uzyskanie w sposób nieuprawniony płatności ONW również za rok 2010. Wynika to zwłaszcza z powołanych powyżej wyjaśnień skarżącego złożonych w dniu [...] września 2011 r. Wbrew zatem stanowisku skarżącego akt oskarżenia nie był jedynym dowodem uwzględnionym w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym.

W aspekcie zarzutu zawartego w pkt. 4 skargi, odnoszącego do sztucznych warunków, to stwierdzić należy, że w sytuacji niewykazania przez stronę w toku postępowania (na skutek niepodjęcia aktywności dowodowej) spełnienia podstawowych warunków przyznania wnioskowanej płatności w postaci posiadania i prowadzenia działalności rolniczej, kwestia sztucznego stworzenia warunków do uzyskania płatności traci na znaczeniu. W związku ze stanowiskiem organów należy bowiem zauważyć, że ocena, czy zachodzi przewidziana w art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 przesłanka odmowy płatności w postaci sztucznego stworzenia warunków do przyznania płatności może dotyczyć "beneficjentów", a więc podmiotów, które spełniają ustawowe warunki do przyznania płatności, jednakże jest to wynikiem celowych i zamierzonych działań wnioskodawcy lub też podmiotów pozostających poza postępowaniem administracyjnym.

Stosownie do treści § 2 pkt 2 rozporządzenia ONW płatność ONW przysługuje rolnikowi w rozumieniu przepisów art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009, jeżeli łączna powierzchnia działek rolnych lub ich części, położonych na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia nr 73/2009, posiadanych w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynosi co najmniej 1 ha. Zatem w sytuacji, gdy skarżący nie wykazał, iż pozostawał posiadaczem gruntów objętych wnioskiem i że prowadził na nich działalność rolniczą w swoim imieniu i na swój rachunek, to nie przysługują mu płatności, gdyż nie spełnia warunków określonych w powołanym rozporządzeniu. Zatem zbędne pozostaje badanie sztucznego stworzenia warunków w rozumieniu art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011. Niewątpliwie bowiem istotą płatności jest pomoc temu podmiotowi, który faktycznie użytkuje grunty rolne. Chodzi zatem o osobę, która decyduje o profilu upraw i dokonuje swobodnie zabiegów agrotechnicznych oraz zbiera plony i decyduje o zadysponowaniu nimi.

Zdaniem Sądu w okolicznościach sprawy skarżący nie wykazał, że był posiadaczem w 2011 roku deklarowanych do dopłat gruntów rolnych. Wobec regulacji wynikającej z art. 21 ust. 3 ustawy , zgodnie z którym ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne, wykazanie powyższych okoliczności obciążało skarżącego. Zgromadzony natomiast przez organy w niniejszej sprawie materiał dowodowy stanowił podstawę do przyjęcia, iż tej przesłanki przyznania wnioskowanej płatności strona skarżąca nie spełniła.

W tym stanie rzeczy skarga jako niezasadna podlegała na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddaleniu.