Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 262/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2019-07-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6122 Rozgraniczenia nieruchomości
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Rozgraniczenie nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 61a
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 24a, art. 29 ust. 1 i 2, art. 30
journal: Dz.U. 2017 poz 2101
law: Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 16 lipca 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Krzyżaniak Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak Asesor WSA Małgorzata Kowalska (spr.) Protokolant Sekretarz sądowy Aneta Lubasińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lipca 2019 roku sprawy ze skargi B. M.-Ł. i M. Ł. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie rozgraniczenia nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z 30 lipca 2018 r. B. M.- Ł. i M. Ł. wnieśli o rozgraniczenie własnej nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A 116, oznaczonej jako działka nr ewid. [...] w obrębie [...] z nieruchomością położoną przy ul. A 116, oznaczoną jako działka nr [...] oraz z nieruchomością położoną przy ul. A 116, oznaczoną jako działka nr [...], wskazując, że granice działek wytyczone przez geodetów wyznaczonych przez Urząd Miasta Ł. nie pokrywają się z granicami budynków, co czyni zasadnym wniosek o rozgraniczenie.

Postanowieniem z [...] Prezydent Miasta Ł. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie rozgraniczenia nieruchomości położonej w Ł.przy ul. A 116, oznaczonej jako działka nr ewid. [...] w obrębie [...] z wyżej wskazanymi nieruchomościami. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia stwierdzono, że nieruchomości wskazane we wniosku o rozgraniczenie zostały ujawnione w operacie ewidencji gruntów na podstawie ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta Ł. z [...] o podziale nieruchomości. Załącznik do tej decyzji stanowi mapa sytuacyjna do celów prawnych z projektem podziału, która została opracowana na podstawie operatu technicznego przyjętego do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego za numerem 5/5969. Okoliczność, że granice wydzielonych działek gruntów nie pokrywają się obecnie ze ścianami wzniesionych na nich budynków nie stanowi podstawy do dokonania ponownego rozgraniczenia. Wskazana we wniosku rozbieżność pomiędzy stanem faktycznym i prawnym nieruchomości nie może stanowić podstawy do wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego.

Na powyższe postanowienie Prezydenta Miasta Ł. wnioskodawcy złożyli zażalenie podnosząc, że zaistniały po dokonanych aktualnie pomiarach stan faktyczny i prawny wskazuje, iż budynek posadowiony na działce sąsiedniej nr [...] faktycznie znajduje się w granicach działki nr ewid. [...] należącej do wnioskodawców. Podobna sytuacja dotyczy sąsiedniej działki oznaczonej nr [...], której granica faktycznie przebiega inaczej i w której granicach posadowiony jest budynek należący do strony. W takiej zaś sytuacji wnioskodawcy nie mogą rozbudować budynku ani sprzedać nieruchomości. Właściciele nieruchomości sąsiedniej, tj. działki nr [...] nie są zainteresowani rozwiązaniem wskazanym przez Prezydenta Miasta Ł. w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia polegającym na dokonaniu podziału nieruchomości poprzez wydzielenie części działek zajętych pod budynki, a następnie przeniesieniu prawa własności nieruchomości. W ocenie wnoszących zażalenie jedynym rozwiązaniem tej sytuacji byłoby więc rozgraniczenie nieruchomości i wytyczenie granic zgodnych z nowym stanem faktycznym i prawnym.

Postanowieniem z [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpatrzeniu zażalenia wniesionego przez B. M. – Ł. i M. Ł., utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ w pierwszej kolejności podkreślił, że art. 30 ust. 4 ustawy z 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (t.j. Dz. U. z 2017 r. 2101 ze zm.) – dalej "p.g.i.k.", stanowi regulację szczególną wobec regulacji zawartej w art. 61 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ) – dalej "k.p.a.", zgodnie z którą datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji. Wszczynając postępowanie rozgraniczeniowe, zarówno na wniosek jak i z urzędu, organ administracji wydaje postanowienie o wszczęciu postępowania, na które nie służy zażalenie. Ustawodawca tym samym nałożył na organ właściwy obowiązek przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, poprzedzającego wydanie postanowienia o wszczęciu postępowania rozgraniczeniowego.

Kolegium stwierdziło następnie, że w tej sprawie organ I instancji zasadnie przyjął, iż zestawienie zakresu żądania wniosku z obowiązującym stanem prawnym, stanowi przeszkodę do wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego. We wniosku z 30 lipca 2018 r. stwierdzono bowiem jednoznacznie, że przyczyną żądania wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego jest fakt, że stan faktyczny na gruncie rozumiany jako usytuowanie wzniesionych budynków nie pokrywa się ze stanem prawnym nieruchomości rozumianym jako granice działki. W ocenie organu II instancji wnioskodawcy nie wskazują na spór właścicieli nieruchomości sąsiednich co do przebiegu granic ich nieruchomości, a tym samym nie kwestionują ich przebiegu. Kwestionują natomiast usytuowanie budynków jako nieuwzgledniające przebiegu granic działek. Zatem przedmiotem żądania jest w istocie zmiana prawidłowo ustalonych granic działek w celu dostosowania ich przebiegu do istniejących budynków, nie zaś odtworzenie przebiegu istniejących granic. W konsekwencji - w ocenie organu - wniosek nie dotyczy rozgraniczenia nieruchomości, którego celem jest ustalenie prawidłowego przebiegu granic, co do których istnieje spór między właścicielami (użytkownikami wieczystymi) sąsiadujących ze sobą nieruchomości. Organ podkreślił, że istotą przedmiotowego sporu jest ustalenie, jaki jest zakres prawa własności właścicieli sąsiadujących ze sobą nieruchomości. Natomiast w sytuacji przedstawionej we wniosku strony zasięg prawa własności wnioskodawców nie jest przedmiotem sporu.

Podsumowując organ II instancji stwierdził, że żądanie właścicieli działki nr [...] nie może być uwzględnione w postępowaniu o rozgraniczenie, winno być natomiast przedmiotem innych postępowań, których sprawa o rozgraniczenie nie może zastępować, tj. postępowania o podział nieruchomości czy też roszczeń o przeniesienie i nabycie własności.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższe postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. wnieśli B. M. – Ł. oraz M. Ł. wnosząc o jego uchylenie i zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj. art. 29 ust. 1 p.g.i.k. przez błędną jego wykładnię skutkującą odmową zastosowania. W uzasadnieniu skargi wskazano, że sporne zagadnienie między stronami stanowi kwestia prawidłowego ustalenia granic działek z ustaleniem miejsca posadowienia budynków. W ocenie skarżących granice te są niezgodne ze stanem prawnym, co wynika z modernizacji ewidencji gruntów i budynków w obrębie ewidencyjnym [...]. W wyniku pomiaru sytuacyjnego budynków przy wykorzystaniu technik pomiarowych GPS stwierdzono odstępstwa w usytuowaniu budynków względem granic działek ewidencyjnych (nieruchomości), zatem faktycznie budynki posadowione zostały na gruncie stanowiącym własność skarżących, dlatego konieczna jest korekta granic. W ocenie skarżących w związku z powyższym zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem art. 29 ust. 1 p.g.i.k. W końcowej części skargi skarżący zaznaczyli, że nie chcą ponosić konsekwencji prawnych i finansowych stanu wynikającego z pierwotnie błędnego wytyczenia granic przez geodetów, dokonujących podziału nieruchomości na zlecenie spółdzielni mieszkaniowej.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł.wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U z 2018 r. poz. 2107 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W myśl art. 1 § 2 wymienionej ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U z 2018 r. poz. 1302) – dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonego aktu, tj. jego zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w rozpoznawanej sprawie jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. utrzymujące w mocy postanowienie Prezydenta Miasta Ł. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie rozgraniczenia nieruchomości wydane na podstawie art. 61a k.p.a. Wymieniony przepis stanowi podstawę do wydania przez organ administracji publicznej postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 k.p.a., zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte. Przepis art. 61a k.p.a. wskazuje zatem na dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Pierwszą z nich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną. Drugą przesłanką jest zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Przyczyn, o których mowa w przedmiotowym przepisie, ustawa nie konkretyzuje. W ocenie sądu należy jednak przez nie rozumieć sytuacje oczywiste, które w sposób jasny i niebudzący wątpliwości, przy pierwszym zestawieniu zakresu żądania wniosku z obowiązującym stanem prawnym, stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania. Uzasadnione przyczyny dotyczą sytuacji niewymagających szczegółowej analizy sprawy i przeprowadzania dowodów. Przesłankę odmowy wszczęcia postępowania na gruncie powyższego przepisu stanowi sytuacja, w której wszczęciu postępowania stoi na przeszkodzie przepis prawa bądź poszczególne przepisy, których wykładnia uniemożliwia prowadzenie tego postępowania i rozpatrzenie treści żądania w sposób merytoryczny (por. wyroki: NSA z 28 grudnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1948/18 i z 22 maja 2015 r. sygn. akt II OSK 2671/13, WSA w Poznaniu z 2 grudnia 2008 r. sygn. akt I SA/Po 1228/08; WSA w Olsztynie z 4 lutego 2009 r. sygn. akt I SA/Ol 551/08; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej "CBOSA").

Przypomnieć również należy, że rozgraniczenie nieruchomości ma na celu ustalenie przebiegu ich granic przez określenie położenia punktów i linii granicznych, utrwalenie tych punktów znakami granicznymi na gruncie oraz sporządzenie odpowiednich dokumentów. Rozgraniczeniu podlegają, w miarę potrzeby, wszystkie albo niektóre granice określonej nieruchomości z przyległymi nieruchomościami lub innymi gruntami. Rozgraniczenia nieruchomości dokonują wójtowie (burmistrzowie, prezydenci miast) oraz, w wypadkach określonych w ustawie, sądy. Wójtowie (burmistrzowie, prezydenci miast) przeprowadzają rozgraniczenie nieruchomości z urzędu lub na wniosek strony (art. 29 ust. 1 i 2, art. 30 p.g.i.k.). Ustawodawca, określając w art. 30 ust. 4 p.g.i.k., iż postępowanie rozgraniczeniowe wymaga wydania postanowienia o jego wszczęciu - odmiennie niż w k.p.a., gdzie samo podanie wszczyna postępowanie administracyjne - nałożył na organ obowiązek przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, poprzedzającego wydanie postanowienia o wszczęciu postępowania rozgraniczeniowego. W toku postępowania wyjaśniającego organ jest zobowiązany ustalić, czy żądanie kwalifikuje się do rozpoznania w tym postępowaniu i czy osoba, która złożyła wniosek posiada przymiot strony, jak również zobowiązany jest określić podmioty oraz uczestników tego postępowania i zbadać stan prawny granic rozgraniczanej nieruchomości.

W ocenie sądu w niniejszej sprawie postępowanie wyjaśniające poprzedzające wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy i doprowadziło do trafnej konkluzji, iż brak podstaw do wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego.

Przypomnieć należy, że z treści wniosku o rozgraniczenie nieruchomości z 30 lipca 2018 r. wynika, że wnioskodawcy kwestionują prawidłowość przebiegu granicy nieruchomości w związku z tym, że nie pokrywają się one z przebiegiem granic wzniesionych na nich budynków. W tym miejscu wyjaśnić trzeba, że ustalenie granic nieruchomości w trybie postępowania rozgraniczeniowego, w oparciu o art. 29 p.g.i.k. i następne, odbywa się wówczas, gdy granice nieruchomości nie zostały wcześniej ustalone; były ustalone, ale stały się sporne lub brak jest dokumentów pozwalających na określenie pierwotnego położenia przesuniętych, uszkodzonych lub zniszczonych znaków granicznych. By zatem dokonać rozgraniczenia nieruchomości, w przypadku gdy granice nieruchomości zostały wcześniej ustalone, musi istnieć spór co do przebiegu granicy lub punktów granicznych pomiędzy przyległymi nieruchomościami. Istotą sporu o rozgraniczenie jest bowiem spór o zasięg prawa własności sąsiadujących nieruchomości obrazowany przez spór co do przebiegu granic (por. S. Rudnicki, Sąsiedztwo nieruchomości, Zakamycze 1998 r., str. 80). Z kolei spór co do przebiegu granic nieruchomości zawiera w sobie spór co do elementów służących ustaleniu tego przebiegu w postaci usytuowania punktów granicznych, których położenie determinuje przebieg linii granicznych.

Zdaniem sądu w okolicznościach sprawy brak sporu co granic nieruchomości, który podlegałby rozpatrzeniu w postępowaniu rozgraniczeniowym. Z akt sprawy wynika, że działki nr [...], [...] i [...], których dotyczy wniosek o rozgraniczenie, zostały wydzielone na podstawie decyzji Prezydenta Miasta Ł. z [...] nr [...] zatwierdzającej podział nieruchomości uregulowanej w księdze wieczystej cz. KW 29190 oznaczonej jako działka nr [...]. Podział nieruchomości został uwidoczniony na mapie sytuacyjnej do celów prawnych przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego 8 czerwca 2004 r. za numerem 5/5969 oraz ujawniony w księgach wieczystych prowadzonych dla nieruchomości powstałych w wyniku podziału. Na podstawie wskazanej decyzji działki nr [...], [...] i [...] zostały ujawnione w operacie ewidencji gruntów. Działki te zabudowane są budynkami mieszkalnymi w zabudowie szeregowej. W toku modernizacji ewidencji gruntów i budynków w obrębie G6 zakończonej w 2009 roku stwierdzone zostały odstępstwa w usytuowaniu budynków względem granic nieruchomości. Zmiany te zostały ujawniane w operacie z modernizacji ewidencji. W ocenie sądu zgodzić należy się z organem II instancji, że przedmiotem żądania wnioskodawców w niniejszej sprawie jest w istocie dostosowanie wcześniej ustalonych granic nieruchomości ujawnionych w bazie ewidencji gruntów i budynków do usytuowania istniejących budynków na tych nieruchomościach. Przedmiotem sporu jest więc w istocie kwestia ochrony prawa własności nieruchomości, a nie spór co do przebiegu granic nieruchomości, który stanowi przesłankę rozgraniczenia nieruchomości. W takim przypadku tryb rozgraniczenia nieruchomości nie jest właściwy do rozpoznania wniosku B. M.-Ł. i M. Ł.. Instytucja rozgraniczenia nieruchomości nie stanowi bowiem podstawy przeniesienia prawa własności nieruchomości. Strona może natomiast dochodzić swych żądań w zakresie doprowadzenia zgodności granic działki z granicami ścian budynków na niej posadowionymi w innych postępowaniach. Rozwiązanie spornej kwestii niewątpliwe stanowić może powtórny podział nieruchomości zgodnie z faktycznym posadowieniem budynków na sąsiadujących nieruchomościach, a następnie przeniesienie własności części wydzielonych nieruchomości pomiędzy poszczególnymi właścicielami, na co trafnie zwróciły uwagę organy orzekające w sprawie.

Należy jeszcze wskazać, że niezgodność dotycząca usytuowania budynku względem granic nieruchomości skarżących ujawniona została w toku postępowania modernizacyjnego zakończonego w 2009 rok. Uregulowania zawarte w art. 24a p.g.i.k dotyczące prowadzenia postępowania modernizacyjnego, wskazują terminy i sposoby kwestionowania przez podmioty, które wykażą się interesem prawnym, danych zawartych w projekcie operatu opisowo-kartograficznego bądź w operacie ewidencji gruntów i budynków. Każdy, czyjego interesu prawnego dotyczą dane ujawnione w projekcie operatu opisowo-kartograficznego, może w okresie wyłożenia projektu do wglądu zgłaszać uwagi do tych danych. Sposobem załatwienia uwag do projektu operatu modernizacji gruntów i budynków jest udzielenie przez organ informacji o sposobie ich rozpatrzenia oraz uczynienie w protokole wzmianki o treści uwag i sposobie ich rozpatrzenia. Poza tym, po ogłoszeniu operatu opisowo-kartograficznego każdy, czyjego interesu prawnego dotyczą dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków ujawnione w operacie opisowo-kartograficznym, może w terminie 30 dni zgłaszać zarzuty do tych danych. O uwzględnieniu lub odrzuceniu zarzutów starosta rozstrzyga w drodze decyzji. Natomiast zarzuty zgłoszone po terminie traktuje się jak wnioski o zmianę danych objętych ewidencją gruntów i budynków. Z akt sprawy wynika, że w 2009 r. zakończyła się modernizacja ewidencji gruntów i budynków w obrębie ewidencyjnym G-6, w którym znajdują się działki wskazane przez wnioskodawców we wniosku o rozgraniczenie. W toku tej modernizacji strona miała zatem możliwość zgłaszania uwag i zarzutów w zakresie położenia, granic czy powierzchni nieruchomości, czego jednak nie uczyniła.

Reasumując stwierdzić trzeba, że w stanie faktycznym sprawy organy orzekające prawidłowo zinterpretowały treść art. 29 ust. 1 i 2 p. g i k i. zasadnie odmówiły wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego. Przedmiotem wniosku skarżących nie był bowiem spór co do przebiegu granic nieruchomości, lecz spór co do usytuowania budynków względem granic działek ewidencyjnych znajdujących się na nieruchomościach, która to kwestia nie podlega rozstrzygnięciu w postępowaniu rozgraniczeniowym.

Z powyższych względów, uznając, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. należało skargę oddalić.

A.l