Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 10/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2016-06-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Leszek Tyliński Sędziowie sędzia WSA Renata Owczarzak sędzia WSA Elżbieta Piechowiak (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Elżbieta Brandt po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza [...] z [...] września 2015 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia [...] r. sygn. akt XC 1570/07 K. K. został m.in. zobowiązany do płacenia alimentów na rzecz syna T. K. (dalej powoływany jako skarżący) w wysokości [...] zł miesięcznie. Następnie wyrokiem Sądu Rejonowego w Ż. z dnia [...] r. sygn. akt III RC 122/10 ww. alimenty zostały podwyższone do kwoty [...]zł, zaś wyrokiem z dnia [...] r. sygn. akt III RC 144/11 do kwoty [...]zł.

Decyzją z dnia [...] r. Burmistrz J. W. przyznał skarżącemu świadczenie z funduszu alimentacyjnego na okres od [...] r. do [...] r. w wysokości [...] zł miesięcznie.

Wyrokiem z dnia [...] r. sygn. akt. XI RC 117/13, prawomocnym od dnia [...] r., Sąd Rejonowy w S. obniżył zasądzone na rzecz skarżącego alimenty do kwoty [...]zł miesięcznie, począwszy od dnia [...] r.

W następstwie zawiadomienia Burmistrza J. W. przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w S. w dniu [...] r. o zmianie wysokości alimentów na rzecz skażanego w związku z wyrokiem z dnia [...] r., Burmistrza J. W. po przeprowadzeniu postępowania decyzją z dnia [...] r. uznał świadczenia z funduszu alimentacyjnego pobrane za okres od [...] r. do [...] w łącznej kwocie [...]zł za świadczenia nienależnie pobrane, zaś decyzją z dnia [...] r. zobowiązał skarżącego do zwrotu tych świadczeń, jako wypłaconych w wysokości wyższej niż bieżąco zasądzone alimenty.

Wnioskiem z dnia [...] r. skarżąc zwrócił się do Burmistrza J. W. z prośbą o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami uzasadniając wniosek trudną sytuacją materialną i życiową. Skarżący wskazał, że utrzymuje się wyłącznie z alimentów oraz stypendium oraz że odbywa studia w trybie dziennym poza miejscem zamieszkania (w S.), co z jednej strony wiąże się z koniecznością ponoszenie kosztów dojazdu i zakupu książek oraz pomocy naukowych, a z drugiej uniemożliwia mu podjęcie stałej pracy zarobkowej. Podkreślił ponadto, że także jego rodzina jest w trudnej sytuacji finansowej, gdyż ma czworo rodzeństwa, a matka jest osobą bezrobotną. W trakcie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego skarżący dodatkowo wskazał, że okresowo wspiera go także finansowo matka i że mieszka w domu studenta w trakcie odbywania studiów.

W wyniku rozpatrzenia ww. wniosku skarżącego, Burmistrz J. W. decyzją z dnia [...] r. nr [...], na podstawie art. 23 ust. 8 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2015 r., poz. 859), orzekł o odmowie umorzenia zadłużenia wynikającego z nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych w wysokości wyższej niż bieżąco zasądzone alimenty za okres od [...] r. do [...] r., określonych ostateczną decyzją z dnia [...] r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że w wyniku zbadania sytuacji życiowej skarżącego i jego rodziny nie stwierdził wystąpienia zdarzeń, którym można by przypisać cechy "szczególnie uzasadnionych okoliczności", które w świetle art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów stanowią przesłankę możliwości umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Zdaniem organu występowanie trudnej sytuacji majątkowej nie stanowi wystarczającej przesłanki umorzenia spornych należności. K. jest, jak podkreślił organ, aby wyjątkowo trudna sytuacja rodzinna uniemożliwiała ich spłatę nie tylko w chwili wnioskowania o umorzenie należności, ale także w przyszłości. Tymczasem w przypadku skarżącego nie można założyć z góry takiej sytuacji, gdyż skarżący jest osobą młodą, w wieku produkcyjnym, nie zgłaszającą żadnych problemów zdrowotnych. Wskazuje to w ocenie organu, że w przyszłości po podjęciu zatrudnienia sytuacja finansowa skarżącego może ulec znacznej poprawie.

Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B (SKO), w którym domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i umorzenia żądanych od niego należności, zarzucił organowi naruszenie przepisów postępowania: art. 7 w zw. z art. 77 i art. 80 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (kpa) poprzez nie zbadanie stanu faktycznego sprawy i nie wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy związanych z trudną sytuacją materialną skarżącego, brakiem pracy, okolicznością studiowania oraz niemożnością zwrotu pobranych świadczeń na skutek ich skonsumowania w chwili przekazania środków na bieżące utrzymanie; a ponadto art. 8 i 9 kpa poprzez nie wskazanie dokładnej wysokości odsetek od nienależnie pobranych świadczeń.

Skarżący tak jak we winsoku o umorzenie należności powołał się w uzasadnieniu odwołania, na trudną sytuację materialną, okoliczność studiowania i związane z tym wydatki oraz niemożność podjęcia pracy. Dodatkowo wskazał, że możliwości podjęcia pracy po skończeniu studiów, na którą powołał się organ w zaskarżonej decyzji, jest kwestią przyszłą i niepewną, tak jak i stan zdrowia skarżącego. Zaznaczył przy tym, że ze względu na specyfikę studiów, trudno będzie mu znaleźć pracę od razu po ukończeniu studiów. Zdaniem skarżącego, jego sytuacja rodzinna jest szczególna z uwagi na okoliczność obniżenia przyznanych mu alimentów na skutek choroby psychicznej jego ojca i brak obowiązku alimentacyjnego względem niego aktualnego męża matki skarżącego. Skarżący podkreślił, że otrzymane świadczenia wydatkował na bieżące utrzymanie i spełnienie podstawowych potrzeb, że w żaden sposób nie został w następstwie ich otrzymania bezpodstawnie wzbogacony i że konieczność ich zwrotu narusza zasady współżycia społecznego. W ocenie skarżącego, brak wskazanie dokładnej wysokości odsetek od nienależnie pobranych świadczeń narusza art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Po rozpatrzeniu ww. odwołania, SKO decyzją z dnia [...] r. nr [...] orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ II instancji powołał się na przepisy art. 29 ust. 1 i 2 oraz art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, podkreślając że decyzja o umorzeniu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma charakter uznaniowy i wymaga zaistnienia przesłanki szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodzinnej, co oznacza konieczność wystąpienia wyjątkowych, obiektywnych okoliczności, uniemożliwiających zarobkowanie bądź uzyskanie dochodu (z uwagi na brak majątku). Zdaniem organu odwoławczego organ I instancji prawidłowo stwierdził, że w przypadku skarżącego te szczególnie uzasadnione okoliczności nie zaistniały uzasadniające umorzenie należności. Z akt sprawy wynika, jak podkreśliło SKO, że skarżący studiuje, a jego dochód stanowi stypendium w kwocie [...]zł miesięcznie oraz świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...]zł miesięcznie, że nie podejmuje on żadnego zatrudnienia i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe oraz, że korzysta z pomocy finansowej od matki, które według oświadczenia strony wynosi [...] zł miesięcznie. Zdaniem SKO wymienione okoliczności nie stanowią o zaistnieniu nadzwyczajnych czy losowych okoliczności uzasadniających umorzenie należności, tym bardziej że skarżący nic udokumentował także dodatkowych czynników obiektywnych, które nie były wzięte pod uwagę przez organ I instancji przy podejmowaniu zaskarżonej decyzji, wymagających ponoszenia kosztów w takiej wysokości, która zagraża jego egzystencji. SKO uznało, że materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy nie daje podstaw do stwierdzenia, że organ I instancji przekroczył granice uznania administracyjnego, albowiem wniosek skażonego o umorzenie należności został rozpatrzony przy uwzględnieniu sytuacji materialnej i rodzinnej przedstawionej przez stronę, a wyciągniętych na tej podstawie wniosków nie można uznać za dowolne. SKO nie stwierdziło również naruszenia w sprawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Odnosząc się do zarzutu dotyczącego nie wskazania wysokości odsetek od nienależnie pobranych świadczeń SKO wskazało, że w świetle art. 29 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów skarżący ma obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego bez odsetek ustawowych. W tych okolicznościach SKO stwierdziło, że decyzja organ I instancji jest prawidłowa. Jednocześnie pokreśliło, że ustawowy katalog ulg dotyczący spłaty zadłużeń wobec Skarbu Państwa określony w art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, obok umorzenia należności, przewiduje również możliwość odroczenia albo rozłożenia zadłużenia na raty.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na powyższą decyzję skarżący, domagając się uchylenia rozstrzygnięć organów obu instancji, zarzucił SKO:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 23 ust. 8 w zw. z 2 pkt 7 lit. a) ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez ich błędne zastosowanie i uznanie, że w sprawie nie zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie należności;

2. naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik

sprawy tj.:

a) art. 7, art. 11 i art. 107 § 3 kpa poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy oraz niewskazanie dowodów, na których oparł się organ wydając zaskarżaną decyzję oraz których żądał dostarczenia przez stronę w celu udokumentowania "dodatkowych czynników obiektywnych" (do których odwołało się SKO w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji), a także poprzez sporządzenie decyzji w taki sposób, iż zawiera ona w przeważającej części wyłącznie przytoczenie przepisów oraz orzecznictwa przy praktycznie niewielkim odniesieniu tego do sytuacji skarżącego, co sprawia, że nie sposób uznać, iż sytuacja strony została rozważona w kontekście podstawy do odmowy umorzenia należności;

b) art. 6, art. 7, art. 8, art. 9 art. 10 i art. 11 kpa poprzez załatwienie sprawy bez uwzględnienia słusznego interesu skarżącego oraz poprzez całkowite zignorowanie celu ustawy i w konsekwencji nie umorzenie należności, mimo iż uwzględnieniu wniosku nie stoi na przeszkodzie interes społeczny, a także poprzez nie wyjaśnienie powodów dla których organ uznał, iż sytuacja skarżącego nie uzasadnia umorzenia należności;

3. przekroczenia granic uznania administracyjnego poprzez przyjęcie, iż w sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające umorzenie należności, podczas gdy prawidłowa ocena sytuacji osobistej skarżącego pozwala stwierdzić, iż sporna kwota powinna zostać umorzona.

W uzasadnieniu skargi skarżący powtórzył argumenty zwarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji, mające zdaniem skarżącego świadczyć o zaistnieniu w sprawie przesłanki szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodzinnej skarżącego. Dodatkowo podkreślił, że wysokość przyznanych mu alimentów została zmieniona bez jego udziału i wbrew jego woli, że nie mógł przewidzieć ich zmiany i że to właśnie ta zmiana stała się powodem zobowiązania go do zwrotu pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W tym kontekście skarżący zaznaczył, że działał w dobrej wierze i nie miał wpływu na zaistniałą sytuację, oraz że pobrane świadczenia spożytkował na bieżące potrzeby. Wskazał także, że nie ma możliwości zwrotu żądanych od niego należności, a odroczenie czy rozłożenie na raty należności nie zmieni tego stanu rzeczy.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie wynikającym z treści przepisów art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2014 r., poz. 1647) w zw. z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej powoływanej jako ppsa), Sąd stwierdził, iż wniesiona w sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzją organu I instancji naruszają przepisy postępowania administracyjnego w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Materialno-prawną podstawę rozpoznania sprawy będącej przedmiotem kontroli Sądu stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.). Zgodnie z treścią art. 29 ust. 1 wskazanej ustawy zmiany w wysokości świadczeń z funduszu alimentacyjnego na skutek zmiany wysokości zasądzonych alimentów dokonuje się po wpływie tytułu wykonawczego do komornika sądowego prowadzącego postępowanie egzekucyjne od miesiąca, w którym nastąpiła zmiana wysokości zasądzonych alimentów. W przypadku, gdy osoba uprawniona otrzymała w okresie od dnia zmiany wysokości zasądzonych alimentów do dnia wpływu do komornika sądowego tytułu wykonawczego, świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości wyższej niż zasądzone alimenty za ten okres, jest obowiązana do ich zwrotu bez odsetek ustawowych; przepisy art. 23 stosuje się odpowiednio (art. 29 ust. 2). W myśl natomiast art. 23 ust. 1 ww. ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Z przytoczonych regulacji wprost wynika, że w sytuacji, gdy osoba uprawniona pobrała w ww. okresie świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości wyższej niż zasądzone alimenty na skutek zmiany wysokości zasądzonych alimentów, jest obowiązana do zwrotu tych świadczeń, jako świadczeń nienależnych, z tym że bez ustawowych odsetek. Decyzja w sprawie zwrotu wskazanych świadczeń nie jest decyzją uznaniową, w związku z czym w przypadku zaistnienia przesłanek do jej podjęcia, ustawowym obowiązkiem jest wydanie decyzji o zwrocie świadczeń alimentacyjnych wypłaconych w wysokości wyższej niż bieżąco zasądzone alimenty.

Osoba, która pobrała świadczenia alimentacyjne w wysokości wyższej niż bieżąco zasądzone alimenty może jednak wnioskować o przyznanie ulg wyszczególnionych w art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z tym przepisem organ właściwy wierzyciela, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Odmiennie niż w przypadku decyzji wydanej na podstawie art. 29 ust. 2 ww. ustawy, decyzja organu w przedmiocie umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma charakter uznaniowy i dyspozytywny. Ustawodawca bowiem używając w treści art. 23 ust 8 ww. ustawy zwrotu "może umorzyć" przesądził, że decyzja organu w tym zakresie ma charakter uznaniowy, co oznacza, że norma prawna nie przewiduje obowiązku określonego zachowania się organu, lecz daje mu możliwość wyboru jednego spośród kilku wariantów rozstrzygnięć. W rezultacie o tym, czy kwota wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego powinna być umorzona w całości lub w części, czy też nie, rozstrzyga organ w ramach własnego uznania. Działanie jednak organu w tym zakresie nie może oznaczać "dowolności" wyrażonej w podjętej decyzji. Uznaniowość bowiem nie oznacza, że organowi pozostawiona została całkowita i niekontrolowana swoboda przy wydawaniu decyzji, albowiem granice uznania wyznaczają z jednej strony reguły postępowania administracyjnego, z drugiej zaś przesłanki zawarte w materialnoprawnym przepisie określającym warunki możliwości umorzenia należności. Organ związany jest więc rygorami procedury administracyjnej, określonej w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej powoływanej jako kpa), co oznacza, że powinien on szczegółowo i wnikliwie zbadać stan faktyczny sprawy, a rozstrzygnięcie podjąć z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywatela (art. 7 kpa), a także w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 kpa i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami art. 107 § 3 kpa. Kierując się wymienionym regułami postępowania organ zobowiązany jest podjąć rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego w oparciu o wskazaną przez ustawodawcę przesłankę możliwości umorzenia należności. W przedmiotowej sprawie przesłanka tę stanowią "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny" wnioskodawcy (art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów). Zatem wynik postępowania w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń zależy od tego, czy przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności dotyczące sytuacji rodziny zostaną uznane przez organ administracji jako "szczególnie uzasadnione". Wskazać należy, że ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie zawiera definicji pojęcia "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny". Ustalenie wystąpienia tej przesłanki w każdym przypadku wymaga zatem od organu odniesienia się do ocen pozaprawnych. Przesłanka ta powinna być więc badana po kątem oceny indywidualnej, przy uwzględnieniu wszystkich tych okoliczności, które w konkretnej sprawie kształtują sytuację wnioskodawcy i jego rodziny jako szczególną z punktu widzenia słuszności i zasadności umorzenia nienależnie pobranego świadczenia. Rozpoznając zatem wniosek o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń organ administracji zobligowany jest zbadać sytuację życiową wnioskodawcy oraz rodziny którą tworzy, na którą składa się nie tylko sytuacja materialna, ale także stan rodziny, zdrowotny, wiek i zdolność podjęcia zatrudnienia. W ramach tych sfer organ powinien zweryfikować wystąpienie "szczególnie uzasadnionych okoliczności", z tym że sama tylko trudna sytuacja majątkowa, nie stanowi wystarczającej przesłanki umorzenia nienależnie pobranych świadczeń, biorąc pod uwagę istotę świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz przesłanki jego przyznania, do których ustawodawca zaliczył kryterium dochodowe. W związku z tym, iż umorzenie kwot nienależnie pobranych świadczeń jest wyjątkiem od zasady zwrotu takich świadczenia, przepis art. 23 ust. 8 ww. ustawy może być zastosowany tylko wtedy, gdy sytuacja rodziny jest wyjątkowa, oparta na przyczynach niezależnych od podmiotu zainteresowanego i uniemożliwiających spłatę nienależnie pobranego świadczenia nie tylko w chwili wnioskowania o jej umorzenie, ale także w przyszłości. Na tym więc polegają wskazane przez ustawodawcę szczególne okoliczności, iż omawiany przepis nie może być stosowany tylko dlatego, iż sytuacja rodziny jest trudna. Trudności te muszą być wyjątkowe, wykluczające ewentualność spłaty należności także w przyszłości (patrz wyrok NSA z dnia 9 listopada 2012 r., syng. akt I OSK 507/12, dostępny na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query). W związku z tym, iż ocena przesłanki "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny" ma charakter oceny indywidualnej, w konkretnej sprawie znaczenie dla jej weryfikacji mogą mieć także przyczyny i okoliczności powstania zadłużenia, jako czynniki kształtujące szczególną sytuację wnioskodawcy i jego rodziny (patrz wyrok NSA z dnia 27 stycznia 2015 r., syng. akt I OSK 1593/13, dostępny na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query), czego orzekające w sprawie organy nie wzięły pod uwagę.

Zdaniem Sądu w kontrolowanej sprawie organu obu instancji prawidłowo w świetle poczynionych uwag oceniły, że sytuacja materialna, zdrowotna, wiek i zdolność podjęcia zatrudnienia przez skarżącego nie charakteryzują się szczególnymi okolicznościami. Bez wątpienia sytuacja skarżącego jest trudna, gdyż pochodzi on z rozbitej wielodzietnej rodziny, studiuje w trybie dziennym poza miejscem zamieszkania ponosząc z tego tytułu dodatkowe koszty, a jego miesięczne dochody oscylują wokół tysiąca złotych ([...] zł stypendium, [...] zł alimenty, [...] zł nieregularnej pomocy od matki), to jednak nie jest to sytuacja charakteryzująca się szczególną, wyjątkową trudnością. Słusznie wskazały organy, że skarżący jest młodym, zdrowym, bezdzietnym, nie mającym na utrzymaniu innych osób mężczyzną w wieku produkcyjnym, co stwarza mu możliwość zarobkowania. Prawidłowo także stwierdziły, że okoliczność studiowania na technicznym kierunku w trybie dziennym nie może uzasadniać twierdzenia, iż skarżący nie może podjąć zatrudnienia, choćby czasowego, w celu spłaty zadłużenia. Uniwersytety (wydziały) umożliwiają naukę także w innych formach pobierania nauki, nie kolidujących z możliwością zarobkowania. Skarżący mógłby ubiegać się o tzw. indywidualną organizację studiów, czy w ostateczności o zmianę trybu studiów na tryb niestacjonarny lub przyznanie urlopu dziekańskiego. Skarżący, nie rezygnując ze statusu studenta może zatem podjąć zatrudnienie w dogodnym wymiarze, również tylko na czas potrzebny do uzbierania kwoty na spłatę zadłużenia. Zaznaczyć przy tym należy, że istnieje także możliwość uzyskania ulgi w postaci rozłożona na raty czy odroczenia terminu spłaty zadłużenia czy (art. 23 ust. 8 ustawy). Również argument skarżącego o konieczności zakupu drogich podręczników jest nietrafiony, albowiem potrzeby w tym zakresie wypełniają przyuczelniane biblioteki, oferujące zarówno możliwość korzystania z materiałów na miejscu, jak i dokonywania kserokopii z ich treści. Zatem wymienione okoliczności nie mogą, w świetle poczynionych powyżej uwag Sądu skutecznie uzasadnić twierdzenia, że w przypadku skarżącego wystąpiły szczególne, wyjątkowe okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej wnioskodawcy, uniemożliwiające skarżącemu spłatę nienależnie pobranych świadczeń w chwili wnioskowania o ich umorzenie oraz w przyszłości.

Powyższy wniosek jest jednak niewystarczający do uznania, iż w sprawa nie zaistniały podstawy do przyznania skarżącemu ulgi w postaci umorzenia nienależnie pobranych świadczeń. Jak Sąd zaznaczył to wcześniej, w konkretnej sprawie znaczenie dla oceny przesłanki "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny" znacznie mogą mieć także przyczyny i okoliczności powstania zadłużenia. Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie tego typu czynniki mogły mieć wpływ na ukształtowanie szczególnej sytuację wnioskodawcy

i jego rodziny. W okolicznościach sprawy nie można bowiem uznać, że skarżący pobierając sporne świadczenia alimentacyjne w okresie poprzedzającym dokonaną prawomocnym wyrokiem zmianę z mocą wsteczną wysokości zasądzonych alimentów, miał przeświadczenie, że one mu się nie należą. Fakt obniżenia z mocą wsteczną alimentów w następstwie wyroku z dnia [...] r., który stał się prawomocny z dniem [...] r., nie pozwala przyjąć, że na skarżącym przed dniem [...] r. ciążył obowiązek powiadomienia organu wypłacającego świadczenie o jakichkolwiek zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń alimentacyjnych (art. 19 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów), jak też, że przed tą datą nie miał on prawa zużycia otrzymanych świadczeń na bieżąca potrzeby. W okresie poprzedzającym prawomocną zmianę z mocą wsteczną wysokości zasądzonych alimentów skarżący pobierając zgodnie z prawem świadczenia alimentacyjne oraz spożytkowując je na bieżące potrzebny nie mógł zakładać, że zaistnieje konieczność ich zwrotu i tym samym zabezpieczyć się przed konsekwencjami takiej ewentualności. Należy mieć na uwadze, że adresatami świadczenia z funduszu alimentacyjnego są podmioty w trudnej sytuacji materialnej i że otrzymywane przez nich świadczenia alimentacyjne służy zapewnieniu bieżących środków utrzymania. Są to nadto osoby będące w posiadaniu nie tylko decyzji ostatecznej uprawniającej je do pobierania takich świadczenia, ale także prawomocnego i wykonalnego wyroku zasądzającego alimenty. Pobierając zatem świadczenia alimentacyjne i konsumując środki z tego typu na codzienne potrzeby życiowe działają w słusznym przekonaniu, że są to tego uprawnione i czynią to zgodnie z prawem. Obniżenie więc w takiej sytuacji alimentów z mocą wsteczną nie może pozostać obojętne dla oceny przesłanki z art. 23 ust. 8 ww. ustawy, warunkującej możliwość umorzenia zadłużenia powstałego w takich warunkach prawnych i faktycznych. Orzekające w sprawie organy nie rozważyły jednak sprawy w tym kontekście, co oznacza, że podjęta w ramach uznania administracyjnego decyzja nie uwzględnia wszystkich czynników mających wpływ na ocenę przesłanki umorzenia postępowania z art. 23 ust. 8 ww. ustawy. Przedmiot kontroli Sądu nie odnosi się do ostatecznej decyzji zobowiązującej skarżącego do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, zatem ocenie Sądu nie podlegała w żadnym wymiarze kwestia zasadności uznania świadczenia alimentacyjnego za nienależne pobrane i zobowiązania skarżącego do zwrotu takiego świadczenia. Sąd natomiast uznał za konieczne wzięcie pod uwagę okoliczności prawnych i faktycznych towarzyszących powstaniu tego typu zadłużenia, jako mogących mieć istotny wpływ, w świetle ww. wyroku NSA z dnia 27 stycznia 2015 r. o syng. akt I OSK 1593/13, na ocenę czy w tej konkretnej sprawie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności umożliwiające umorzenie zadłużenia. W ocenie Sądu w okolicznościach przedmiotowej sprawy związanych z modyfikacją z mocą wsteczną wysokości zasądzonych alimentów, analizowanych z uwzględnieniem istoty i celu świadczenia z funduszu alimentacyjnego (jakim jest zaspokojenie bieżących środków utrzymania osobom w trudnej sytuacji materialnej), nieuzasadnionym było ograniczenie analizy sytuacji rodziny skarżącego jedynie do stanu zdrowia jej członków i ich wydolności finansowej, bez uwzględnienia przyczyn i okoliczności powstania zadłużenia, które miały wpływ nie tylko na sytuację skarżącego, ale również na sytuację wspomagającej go finansowo matki, która także została obciążona zadłużeniem z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na skutek wydania wyroku obniżającego alimenty z mocą wsteczną. O ile więc sama sytuacja życiowa skarżącego, choć trudna, to jednak nie uzasadniała umorzenia zadłużenia zgodnie z art. 23 ust. 8 ww. ustawy, to już wskazane przez Sąd okoliczności towarzyszące powstania przedmiotowego zadłużenia wymagały rozważania, celem dokonania wszechstronnej, całościowej i wnikliwej analizy przesłanki "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny", jako podstawy możliwości umorzenie nienależnie pobranego świadczenia alimentacyjnego.

Z uwagi zatem na brak ustosunkowania się i wyjaśnienia przez orzekające w sprawie organy wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, gdyż kluczowych z punktu widzenia oceny przesłanki określonej w art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawionym do alimentów, nie można było uznać decyzji uznaniowej o odmowie umorzenia zadłużenia wynikającego z nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych za zgodnej z prawem. Nie przesądzając ostatecznego rozstrzygnięcia wniosku skarżącego, wydane w sprawie decyzje nie odpowiadają prawu, gdyż naruszają zakres uznania administracyjnego, w związku z brakiem odniesienia się i wyjaśnienia przez orzekające organy doniosłych i znaczących z punktu widzenia art. 23 ust. 8 ww. ustawy kwestii dotyczących przyczyn i okoliczności powstania zadłużenia.

Stwierdzając więc istotne naruszenie w sprawie przepisów postępowania zawartych w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa w zw. z art. 107 § 3 i art. 11 kpa, a w konsekwencji przepisu prawa materialnego stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia tj. art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw z lit. a) oraz art. 135 ppsa orzekł o uchylenia decyzji organów obu instancji. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z uzasadnienia wyroku Sądu.