Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 1155/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2016-03-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 39 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2015 poz 163
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Tomasz Świstak Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2016 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) Nr (...) w przedmiocie zasiłku celowego; oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia (...) maja 2015 r., Nr (...), wydaną na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1,3 i 4, art. 4.,art. 7, art. 8 ust. 1 pkt 1, ust. 3 i 4, art. 11 ust 3, art. 14, art. 39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r., poz. 163 ze zm. – zwanej dalej "u.p.s."), § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2012 r., poz. 823, zwane dalej "rozporządzeniem z dnia 17 lipca 2012 r.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.), Prezydent Miasta P. odmówił przyznania K. K. pomocy pieniężnej w formie zasiłku celowego na: zwrot kosztów zakupu żywności w łącznej wysokości (...) zł, zwrot kosztów doładowania telefonu w wysokości (...) zł, zwrot kosztów zakupu koperty i znaczków w łącznej wysokości (...) zł, zwrot za zakup impregnatu w wysokości (...) zł, zwrot za zakup wentylatora w wysokości (...)zł, zwrot za zakup baterii w wysokości (...) zł, zwrot za zakup artykułów metalowych w wysokości (...) zł, na zakup farby w wysokości (...) zł, szczotki drucianej w wysokości (...) zł, zakup "Randap" w wysokości (...) zł, kleju w wysokości (...) zł, miary w wysokości (...) zł, elektrody w wysokości (...) zł.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia wyjaśniono, że wnioskami z dnia (...) kwietnia 2015 r., (...) maja 2015 r., (...)(...) maja 2015 r. K. K. wystąpił o przyznanie mu pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na wyżej wymienione, a już poniesione przez niego potrzeby. Podczas przeprowadzonej w dniu (...) maja 2015 r. aktualizacji wywiadu środowiskowego ustalono, że K. K. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jego dochód w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosków stanowił zasiłek okresowy w miesięcznej wysokości (...) zł przyznany przez Prezydenta na okres od (...) stycznia 2015 r. do (...) kwietnia 2015 r. Ponadto, w okresie od stycznia do kwietnia 2015 r. został skarżącemu przyznany zasiłek celowy na zakup żywności w miesięcznej wysokości (...) zł. Organ dodał, że K. K. z przyznanego zasiłku okresowego nie ponosi żadnych opłat związanych z eksploatacją budynku. Zamieszkuje w altanie ogrodowej, która się mieści na terenie Rodzinnych Ogródków Działkowych w P. Właścicielem działki jest nadal ojciec skarżącego W. K. Altana, w której zamieszkuje K. K. jest murowana i ocieplona. Składa się z jednego pokoju, aneksu kuchennego, WC oraz stryszku; nie ma w niej łazienki. Do budynku doprowadzony jest prąd i woda. Altana jest ogrzewana piecykiem na węgiel lub grzejnikiem olejowym na prąd. K. K. został przez organ zobowiązany do oszczędnego korzystania z piecyka elektrycznego, który w znacznym stopniu generuje koszty zużycia energii elektrycznej.

Prezydent wskazał dalej, że K. K. pozostaje pod opieką lekarza psychiatry w Przychodni Zdrowia Psychicznego i lekarza rodzinnego w Przychodni Lekarskiej. Podczas przeprowadzanej aktualizacji wywiadu środowiskowego K. K. pomimo zdiagnozowanej przewlekłej choroby nadal nie widział potrzeby, aby złożyć wniosek do Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności celem ustalenia stopnia niepełnosprawności. Podczas rozmowy K. K. oświadczył, że jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy. Organ wskazał, że na datę wywiadu termin wizyty wyznaczony został na dzień (...) czerwca 2015 r., a skarżący nadal nie poszukuje pracy we własnym zakresie oświadczając, że ma bardzo dużo innych zajęć i od poszukiwania pracy dla niego jest Powiatowy Urząd Pracy.

Przechodząc do zagadnień prawnych organ wyjaśnił, że prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom o dochodach nie przekraczających kryterium dochodowego, które – zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. oraz § 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 17 lipca 2012 r. – wynosi 542 zł. Dochód K. K. nie przekracza kryterium dochodowego. Prezydent wskazał dalej, że zgodnie z art. 39 ust 1 i 2 u.p.s. pomoc w formie zasiłku celowego powinna być przeznaczona na zabezpieczenie niezbędnej potrzeby, którą należy rozumieć jako pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.

Organ ustalił, że od stycznia do grudnia 2014 r. K. K. otrzymał wsparcie w wysokości (...) zł., co w skali jednego miesiąca daje kwotę (...) zł, a od początku roku 2015 w łącznej wysokości (...) zł. co w skali jednego miesiąca daje kwotę (...) zł.

W celu zabezpieczenia niezbędnych potrzeb życiowych K. K. przyznano mu pomoc na podstawie następujących decyzji: 1) decyzja (...) z dnia (...) stycznia 2015 r. przyznająca pomoc w formie zasiłku okresowego w wysokości po (...) zł miesięcznie na okres od (...) stycznia do (...) kwietnia 2015 r.; 2) decyzja (...) z dnia (...) stycznia 2015 r. przyznająca pomoc w formie zasiłku celowego na zakup żywności w lutym 2015 r. w wysokości (...) zł; 3) decyzja (...) z dnia (...) stycznia 2015 r. przyznająca pomoc w formie zasiłku celowego na zakup żywności w marcu 2015 r. w wysokości (...) zł; 4) decyzja (...) z dnia (...) stycznia 2015 r. przyznająca pomoc w formie zasiłku celowego na zakup żywności w kwietniu 2015 r. w wysokości (...) zł; 5) decyzja (...) z dnia (...) stycznia 2015 r. przyznająca pomoc w formie zasiłku celowego na opłacenie energii elektrycznej w wys. (...) zł; 6) decyzja (...) z dnia (...) lutego 2015 r. przyznająca pomoc w formie zasiłku celowego na zwrot za zakup obuwia w wysokości (...) zł; 7) decyzja nr (...) z dnia (...) lutego 2015 r. przyznająca pomoc w formie zasiłku celowego na zakup leków w wysokości (...) zł.; 8) decyzja nr (...) z dnia (...) kwietnia 2015 r. przyznająca pomoc w formie zasiłku celowego na zakup energii elektrycznej w wysokości (...) zł.; 9) decyzja nr (...) z dnia (...) kwietnia 2015 r. przyznająca pomoc w formie zasiłku celowego na zakup leków w wysokości (...) zł.; 10) decyzja (...) z dnia (...) maja 2015 r. przyznająca pomoc w formie zasiłku okresowego w wysokości po (...) zł miesięcznie na okres od (...) maja do (...) września 2015 r.; 11) decyzja (...) z dnia (...) maja 2015 r. przyznająca pomoc w formie zasiłku celowego na zakup żywności w maju 2015 r. w wysokości po (...) zł; 12) decyzja nr (...) z dnia (...) maja 2015 r. przyznająca pomoc w formie zasiłku celowego na zakup leków w wysokości (...) zł.;13) decyzja nr (...) z dnia (...) maja 2015 r. przyznająca pomoc w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na pokrycie kosztów eksploatacji budynków w wysokości (...) zł oraz zakup butli z gazem w wysokości (...) zł.

Przedstawiwszy powyższe Prezydent stwierdził, że nie znajduje podstaw do sfinansowania zwrotu kosztów zakupionej w lutym-marcu 2015 r. żywności w łącznej wysokości (...) zł. K. K. otrzymał w tym miesiącu, podobnie jak w poprzednich miesiącach, zasiłek celowy na powyższy cel w wysokości (...) zł, miesięcznie, zatem zgłaszana potrzeba została już zabezpieczona. Organ nie znalazł również podstaw do zwrotu poniesionych nakładów finansowych za dokonane zakupy w kwietniu i maju 2015 r. w formie zasiłków celowych na: pokrycie kosztów doładowania telefonu w łącznej wys. (...) zł, zwrotu kosztów zakupu znaczków i kopert w łącznej wys. (...) zł, na zakup impregnatu w wys., (...) zł, zakup elektrody w wys. (...) zł., zakupu farby w wys. (...) zł. Zainteresowany z przyznanego zasiłku okresowego w wys. (...) zł w okresie od (...) stycznia 2015 r. do (...) kwietnia 2015 przyznanego decyzją z dnia (...) stycznia 2015 oraz zasiłku okresowego od (...) maja 2015 r. do (...) września 2015 r. w wys. (...) zł, przyznanego decyzją dnia (...) maja 2015 r. mógł zabezpieczyć powyższe potrzeby we własnym zakresie. Odnosząc się do potrzeby zakupu kleju w wys. (...) zł., miary w wys. (...) zł., baterii w wys. (...) zł., szczotki drucianej w wys. (...) zł., artykułów metalowych w wys. (...) zł, płynu "Randap" w wys. (...) zł oraz zwrotu za zakupiony wentylator w wys. (...) zł. organ uznał, że wskazane potrzeby nie należą do kategorii niezbędnych potrzeb na zaspokojenie, których przyznawane są zasiłki celowe. Zgodnie z art. 39 ust 2 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu a także kosztów pogrzebu. Zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka a jednocześnie, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielanie pomocy. Ponadto potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Organ dodał, że pomoc społeczna realizowana w formie zasiłku celowego ma za zadanie jedynie wspomóc osoby potrzebujące wsparcia, nie jest natomiast świadczeniem stałym.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł K. K. Do odwołania załączył szereg dokumentów, które jego zdaniem są istotne dla sprawy.

Decyzją z dnia (...) października 2015 r., Nr (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze (powoływane dalej jako "Kolegium") utrzymało w mocy decyzję Prezydenta (powoływanego dalej jako "Prezydent") z dnia (...) maja 2015 r., podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu organu I instancji.

Skargę na powyższą decyzję Kolegium wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu K. K. Nie wskazał w niej powodów zaskarżenia, przy czym załączył szereg dokumentów, które powiązał ze sprawą.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się bezzasadna.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 §1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie odmowy przyznania Krzysztofowi Kwieciakowi pomocy w formie zasiłku celowego.

Stosownie do treści art. 39 ust. 1 u.p.s. zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Dotyczy to w szczególności pokrycia części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 u.p.s.). Zasiłek celowy przysługuje osobom spełniającym kryteria dochodowe określone w art. 8 ust. 1 u.p.s.

Rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego zapada w ramach uznania administracyjnego. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza, jak to wynika z art. 7 K.p.a., załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale też nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela. Decyzja powinna zatem uwzględniać zasady ogólne określone w Kodeksie postępowania administracyjnego, a w zakresie meritum rozstrzygnięcia - zasady zawarte w ustawie o pomocy społecznej.

Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 u.p.s.). Pomoc społeczna jest też instytucją polityki społecznej Państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 u.p.s.). Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 u.p.s.).

Mając na względzie okoliczności niniejszej sprawy, zakres i cel świadczeń, jakie skarżącemu już wcześniej przyznano (względnie przyznano za ten sam okres na jaki wnioskował o pomoc), należało rozważyć, czy potrzeby, o jakich zaspokojenie wystąpił, są potrzebami "niezbędnymi" (art. 39 ust. 1 u.p.s.).

Sąd przyznaje rację organom administracji, że w konkretnych okolicznościach sprawy zgłaszane przez skarżącego potrzeby były zbyt daleko idące, zważywszy na uzyskiwaną dotychczas pomoc społeczną. Zgodnie bowiem z intencją ustawodawcy, celem pomocy społecznej jest jedynie udzielenie wsparcia, a nie zastąpienie indywidualnych wysiłków w dążeniu do poprawy swej sytuacji bytowej. Taką też funkcję spełnia zasiłek celowy, o którym mowa w art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. Wykładnia przepisów art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. nie może w żadnym razie prowadzić do wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła utrzymania. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako sprzeczna z intencją ustawodawcy, a zwłaszcza z ustanowioną w art. 2 ust. 1 u.p.s. zasadą pomocniczości (subsydiarności). Jak już wskazano, decyzje w przedmiocie przyznania zasiłku celowego opierają się na uznaniu administracyjnym. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb. W szczególności, wobec danej osoby pewien zakres przyznanych już świadczeń organ może uznać za zaspokajający jej bieżące, niezbędne potrzeby życiowe. Stąd w przypadku wielokrotnego występowania o świadczenia organ może uwzględniać te, które w danej sytuacji są najistotniejsze.

Zauważyć należy, że w okresie przypadającym na luty - marzec 2015 r., a więc w okresie obejmującym miesiące poprzedzające złożenie wniosków w niniejszej sprawie (zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. "Za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku <...>") oraz w okresie na jaki wnioskowana pomoc miała być przyznana (kwiecień 2015 r.) K. K. otrzymywał pomoc społeczną w celu zabezpieczenia niezbędnych potrzeb. Pomoc ta obejmowała zasiłek okresowy z tytułu bezrobocia w wysokości po (...) zł miesięcznie na okres od (...) stycznia do (...) kwietnia 2015 r. oraz zasiłki celowe na zakup żywności za miesiące od lutego do kwietnia w wysokości po (...) zł na każdy miesiąc.

Z informacji przedstawionych prze organ i nie zakwestionowanych przez skarżącego wynika, że korzystał on z pomocy w formie zasiłków celowych na opłacenie energii elektrycznej, zakup leków oraz pokrycie kosztów eksploatacji budynków w wysokości i zakup butli z gazem. Skarżący korzystał z regularnego wsparcia w postaci zasiłku okresowego oraz zasiłku na zakup żywności; ponadto wcześniej otrzymał dodatkowe jednorazowe świadczenia celowe. W ocenie Sądu przyznawana skarżącemu pomoc była pomocą wystarczającą w świetle jego potrzeb i zarazem możliwości organu. Podkreślić trzeba, że część otrzymanych świadczeń miało charakter stały, w szczególności stanowiły istotne wsparcie w zaspokojeniu potrzeb skarżącego, w tym potrzeb żywnościowych.

Przechodząc do oceny poszczególnych potrzeb stwierdzić należy, że część świadczeń, o jakie wystąpił skarżący, nie mieściła się w zakresie potrzeb niezbędnych, i to ocenianych z perspektywy sytuacji skarżącego. W szczególności do takich potrzeb – w sytuacji, gdy skarżący jest wyposażany przez organy pomocy społecznej w regularne finansowanie (zasiłek okresowy, stale wypłacane zasiłki celowe na żywność) – nie zaliczają się: doładowanie telefonu, zakup kleju, miary, baterii, szczotki drucianej, artykułów metalowych, płynu "Randap", wentylatora. Zdaniem Sądu powyższe wydatki powinny być pokrywane z środków utrzymania, jakimi skarżący dysponuje. Okoliczności sprawy nie wskazują bowiem, że znajduje się on w sytuacji, w której potrzeby te byłyby mu koniecznie niezbędne (K. K. ma zapewnione potrzeby mieszkaniowe, zamieszkuje przy bliskich).

Uzupełniając powyższe Sąd zaznacza, że nie zaliczenie pewnych zgłoszonych potrzeb do potrzeb niezbędnych oczywiście nie ma na celu ich deprecjonowania. Podkreślić trzeba jednak, że powinny być one finansowane ze środków, jakie skarżący regularne otrzymuje (zwłaszcza zasiłku okresowego). Uzupełniająco należy zauważyć, że K. K. otrzymuje istotne wsparcie na zakup energii elektrycznej, co pokrywa znacząco jego potrzeby jeśli chodzi o bieżące koszty utrzymania.

Nie zachodziły również podstawy do przyznania skarżącemu dodatkowej pomocy na żywność. W tym miejscu trzeba podkreślić, że wykorzystując instytucję zasiłku celowego nie można żądać od organów pomocy społecznej zaspokajania potrzeb osób potrzebujących w sposób ciągły i we wszelkich sferach. Jak wskazano, organ - oceniając sytuację materialną danej osoby - może wybrać sposób i formę pomocy najbardziej adekwatną, zważając na ograniczone możliwości pomocy społecznej jako instytucji. W przypadku K. K. pomoc na żywność realizowana jest w formie regularnych świadczeń w postaci przyznania określonej kwoty pieniężnej ([...] zł).

Na marginesie trzeba też zwrócić uwagę, że regularna pomoc stała otrzymywana przez K. K. na datę wydania decyzji wynosi (...) zł miesięcznie, a więc stanowi kwotę wyższą, aniżeli kryterium dochodowe w ogóle uprawniające do wystąpienia przez osobę samotnie gospodarującą o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej (art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s.). Przyznanie pomocy o wartości przekraczającej kryterium dochodowe nie jest oczywiście przesłanką negatywną przyznania dalszych świadczeń, niemniej stanowi pewne wskazanie, pozwalające określić w sposób przybliżony, jakie sumaryczne wsparcie należy uznać za wystarczające.

Odnosząc się do samego postępowania, stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie zostało ono przeprowadzone prawidłowo, z poszanowaniem przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Ponadto, zgodnie z art. 106 ust. 4 u.p.s., decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia poprzedzono przeprowadzeniem wywiadu środowiskowego. Wywiad ten pozwolił pracownikowi socjalnemu dokonać właściwej analizy i oceny sytuacji wnioskodawcy.

Mając na względzie powyższe Sąd - na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił.