Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 54/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-02-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6041 Profilaktyka  i   rozwiązywanie  problemów alkoholowych, ustalanie liczby punktów sprzedaży,  zasad  usytuowania miejsc
Hasła tematyczne: Przeciwdziałanie alkoholizmowi
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 75 par. 1, art. 77 par. 1, art. 78
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 18 ust. 1 pkt 10 ppkt 1
journal: Dz.U. 2007 nr 70 poz 473
law: Ustawa z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Gronowski Sędziowie NSA Tadeusz Cysek (spr.) Hanna Kamińska Protokolant Patrycja Kozłowska po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2011 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej S. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 4 listopada 2009 r. sygn. akt II SA/Po 271/09 w sprawie ze skargi S. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu.


UZASADNIENIE

Objętym skargą kasacyjną wyrokiem z dnia 4 listopada 2009 r., sygn. akt II SA/Po 271/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. oddalił skargę S. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] lutego 2009 r., znak [...], utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] grudnia 2008 r., nr [...], w przedmiocie cofnięcia zezwoleń Prezydenta Miasta K. z dnia [...] czerwca 2007 r. o numerach [...],[...],[...] na sprzedaż napojów alkoholowych o zawartości do 4,5% alkoholu oraz piwa, powyżej 4,5% do 18% alkoholu (z wyjątkiem piwa) i powyżej 18% alkoholu w sklepie spożywczym przy ul. N. Ś. [...] w K.

Sąd I instancji uwzględnił następujący stan sprawy.

Pierwsza w sprawie decyzja Prezydenta Miasta K. o cofnięciu S. J. wszystkich wydanych zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych została wydana w dniu [...] maja 2008r., jednak Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. uchyliło tę decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia zwracając uwagę na brak dokumentów urzędowych potwierdzających fakt sprzedaży piwa nieletnim a jest jedynie "niesformalizowane pismo informacyjne Komendy Miejskiej Policji w K. Kolejna decyzją z dnia [...] maja 2008 r. organ I instancji również cofnął opisane już zezwolenia. W toku ponownego rozpoznania sprawy przesłuchał funkcjonariusza Policji uczestniczącego w zdarzeniu – A. O. Z jego zeznań wynikało, iż w dniu [...] marca 2008 r. pełniąc czynności służbowe z innym funkcjonariuszem wylegitymował trzech nieletnich, którzy wyszli ze sklepu przy ul. N. Ś. [...] z puszkami piwa. Według tego świadka nieletni dokonali zakupu piwa w tym sklepie, zaś zatrzymana w tym samym dniu sprzedawczyni przyznała się do tego czynu. Wskazano także na to, że Sąd Rejonowy w K. wyrokiem z dnia [...] października 2008 r. w sprawie o sygn. akt [...] na podstawie art. 66 § 1 i art. 67 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm., dalej: k.k.) umorzył warunkowo na jeden rok próby postępowanie karne wobec G. U. W ocenie organu uzyskane z Sądu Rejonowego w K. orzeczenie potwierdzało fakt sprzedaży alkoholu osobom nieletnim i tym samym naruszenie przez ekspedientkę zasad ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (tekst jednolity: Dz. U. z 2007 r., Nr 70, poz. 473 ze zm., dalej: ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi). Organ wskazując na treść art. 18 ust. 10 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi oraz powołując się na stanowisko sądów administracyjnych stwierdził, iż uzasadnione było cofnięcie wszystkich zezwoleń udzielonych temu podmiotowi, który naruszył warunki sprzedaży napojów alkoholowych. Podkreślono, iż przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą za pomocą osób trzecich ponosi ryzyko z tym związane i obciążają go konsekwencje działań osób, którymi się posługuje; nie ma przy tym znaczenia to, czy przedsiębiorca ponosi winę za dokonanie w jego sklepie sprzedaży alkoholu nieletniemu. Wystarczającą i jedyną przesłanką cofnięcia zezwolenia jest ustalenie, że taka sprzedaż została dokonana, co oznacza, że naruszone zostały zasady sprzedaży napojów alkoholowych.

Decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne organu I instancji wskazując na materiał dowodowy stanowiący podstawę tych ustaleń. Zdaniem organu z akt sprawy wynika, że G. U. będąc ekspedientką sklepu spożywczo-monopolowego w K. ul. N. Ś. [...] w dniu [...] marca 2008 r. dwukrotnie sprzedała alkohol w postaci piwa w ilości 6 szt. trzem nieletnim, co wynikało z wyroku Sądu Rejonowego w K. VII Wydział Grodzki, który warunkowo umorzył postępowanie wobec tej osoby oskarżonej o popełnienie czynu z art. 43 ust. 1 w związku z art. 15 ust. 1 pkt 2 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego to na przedsiębiorcy prowadzącym działalność w zakresie sprzedaży napojów alkoholowych spoczywał obowiązek takiej organizacji tej sprzedaży, by nie zaistniał jakikolwiek przypadek złamania określonych w ustawie zasad sprzedaży napojów alkoholowych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. S. J. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i wydanie decyzji merytorycznej uwzględniającej jej odwołanie. W uzasadnieniu strona skarżąca podniosła, że niedostatecznie wyjaśniono stan faktyczny sprawy, organy pominęły okoliczność, że sklep jest monitorowany, a to wykazałoby, czy naprawdę nieletni kupili piwo w jej sklepie. W ocenie S. J., nieletni i funkcjonariusze Policji różnie przedstawiali fakt nabycia piwa. Zdaniem skarżącej uniemożliwiono jej również uczestniczenie w postępowaniu administracyjnym.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Pełnomocnik procesowy z urzędu S. J. w uzupełnieniu skargi zarzucił decyzji organu II instancji naruszenie art. 7, art. 8 i art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: k.p.a.) i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o rozstrzygnięcie co do kosztów postępowania i wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu. Zdaniem pełnomocnika organy nie podjęły wszystkich niezbędnych działań do dokładnego wyjaśnienia stanu fatycznego, a miały możliwość skorzystania z nagrań video z kamer znajdujących się w sklepie. Ponadto wskazał, iż w zeznaniach świadków są wątpliwości co do tego, gdzie zostali zatrzymani nieletni; organ II instancji wydal zaskarżoną decyzję w oparciu o wątpliwy i niespójny materiał dowodowy.

Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. zauważył, że istota problemu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia kwestii czy ustalenia prawomocnego wyroku sądu karnego wiążą organ administracji publicznej w postępowaniu administracyjnym, którego przedmiotem jest cofnięcie zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych z tytułu naruszenia art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a) ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, czy też wyrok karny w tym zakresie nie jest wiążący, a więc organ powinien przeprowadzić własne postępowanie dowodowe w ramach prowadzonego postępowania administracyjnego (jak zwrócono uwagę zagadnieniem tym zajął się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 czerwca 2007 r. sygn. akt GSK 58/07).

Odwołując się do wskazanego wyroku NSA wywodzono, że obowiązek rozpatrzenia całego materiału dowodowego wynikający z przepisów art. 77 § 1 k.p.a. jest ściśle związany z zasadą swobodnej oceny dowodów określoną w art. 80 k.p.a. oraz zasadą prawdy obiektywnej zawartą w art. 7 k.p.a. oraz że materiały dowodowe zebrane w postępowaniu karnym, w szczególności takie jak protokoły z przesłuchania świadków mogą być, zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a., wykorzystane w sprawie administracyjnej pod warunkiem, że są rozpatrywane według reguł dowodowych określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego (w tym zakresie się też na wyrok NSA z dnia 12 grudnia 2002 r. sygn. akt III SA 746/02) Sąd I instancji podniósł jednocześnie, że w Kodeksie postępowania administracyjnego brak jest regulacji prawnej, z której wynikałoby, że ustalenia dokonane w postępowaniu sądowym stwierdzone prawomocnym wyrokiem sądu wiążą organ administracji publicznej, jednak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 czerwca 1993 r., sygn. akt III SA 262/93, wyraził pogląd, że okoliczności (fakty) potwierdzone prawomocnym wyrokiem sądu, należy uznać za udowodnione. W ocenie Sądu I instancji, ustalenia co do faktów zawarte w sentencji prawomocnego wyroku sądu są wiążące dla organu administracji publicznej i w odróżnieniu od innych faktów nie podlegają weryfikacji w postępowaniu administracyjnym. Wprawdzie wyrok NSA z dnia 25 czerwca 1993 r. dotyczył prawomocnego wyroku skazującego ale, jak powtórzono za wyrokiem NSA z dnia 26 czerwca 2007 r. nic nie stoi na przeszkodzie aby odnieść ten pogląd do każdego wyroku sądu, w tym warunkowo umarzającego postępowanie. Kontynuując wywód zgodzono się także z tym wyrokiem NSA, iż ustalenia co do faktów zawarte w sentencji prawomocnego wyroku nie są przedmiotem postępowania dowodowego, są zaś wiążące dla organu administracji publicznej (nie podlegają weryfikacji w postępowaniu administracyjnym). Jednocześnie, przywołując omawiany wyrok NSA i cytowaną w niej wypowiedź doktryny, wskazano, że ustalenia te mogą być jednak przedmiotem oceny z uwagi na odmienność postępowania administracyjnego od postępowania sądowego.

Sąd I instancji podniósł następnie, iż Prokuratura Rejonowa w K. wniosła akt oskarżenia przeciwko G. U. - sprzedawczyni w sklepie S. J., w którym zarzucono popełnienie czynu określonego w art. 43 ust. 1 i 2 w związku z art. 15 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi polegającego na sprzedaży alkoholu w postaci piwa trzem osobom nieletnim. Fakt popełnienia tego przestępstwa potwierdził Sąd Rejonowy VII Wydział Grodzki w K., który wyrokiem z dnia [...] października 2008 r. w sprawie o sygn. akt [...] umorzył warunkowo na jeden rok próby postępowanie karne wobec G. U. Podkreślono, iż G. U. złożyła w sprawie wniosek o dobrowolne poddanie się karze i nie wniosła środka odwoławczego od wskazanego wyroku sądu karnego, z czego należało wywieść wniosek, iż nie kwestionowała faktu popełnienia zarzucanego jej czynu.

Czyn wypełniający znamiona przestępstwa określonego w art. 43 ust. 1 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, zdaniem Sądu I instancji, w zupełności odpowiada czynowi określonemu w art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a) w związku z art. 15 ust. 1 tej ustawy, a sprzedaż lub podawanie napojów alkoholowych nieletniemu wbrew obowiązującym zakazom stanowi przesłankę cofnięcia zezwolenia na sprzedaż alkoholu. W świetle powyższego, według Sądu I instancji, niedopuszczalne byłoby nakazanie organom administracji przeprowadzenia postępowania dowodowego co do faktu sprzedaży alkoholu osobom nieletnim w sklepie skarżącej, gdyż w istocie zmierzałoby ono do zakwestionowania w postępowaniu administracyjnym prawomocnego wyroku sądu karnego, orzekającego o popełnieniu w sklepie S. J. czynu polegającego na sprzedaży napojów alkoholowych osobom nieletnim. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie naruszyło przepisów postępowania administracyjnego. Podniesiono, że organ odwoławczy nie powoływał się na związanie go orzeczeniem sądu karnego, lecz na wnioski wynikające z wydania wyroku warunkowo umarzającego postępowanie karne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. stwierdził że fakt sprzedaży w sklepie skarżącej alkoholu w postaci piwa trzem osobom nieletnim jest w tej sprawie bezsporny i stanowi dostateczną przesłankę cofnięcia udzielonych S. J. zezwoleń na sprzedaż alkoholu. Podkreślono, że strona skarżąca jako przedsiębiorca i pracodawca na zasadzie ryzyka odpowiada za działania osób, za pomocą których prowadzi sprzedaż napojów alkoholowych. Zaznaczono również, że w orzecznictwie przyjmuje się, że jednorazowe naruszenie zasad sprzedaży napojów alkoholowych, w tym sprzedaż alkoholu osobie nieletniej, obliguje właściwy organ do cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych.

W skardze kasacyjnej S. J. zaskarżyła powyższy wyrok w całości, wnosząc o:

"1. zmianę zaskarżonego wyroku w całości poprzez uwzględnienie w całości skargi na zaskarżoną decyzję oraz uchylenie lub zmianę w całości wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 4 listopada 2009 r. zarzucając niezgodność z prawem i na tej podstawie jego uchylenie w całości; ewentualnie

2. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w P. w całości do ponownego rozpoznania przy uwzględnieniu dotychczasowych kosztów postępowania;

3. zasądzenie od organu administracji na rzecz skarżącej zwrotu kosztów niniejszego postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych;

4. zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika skarżącej z urzędu zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych powiększonego o podatek VAT, gdyż koszty te nie zostały uiszczone nawet w części".

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

I. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływa na wynik sprawy, poprzez naruszenie przepisów prawa proceduralnego tj. błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., dalej: p.p.s.a.) w związku z następującymi przepisami:

naruszenie art. 7 k.p.a. poprzez wydanie decyzji bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zwłaszcza bez podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do załatwienia sprawy oraz w sposób rażąco naruszający słuszny interes obywatela – strony postępowania;

naruszenie art. 7 k.p.a. poprzez wydanie decyzji bez uwzględnienia zasady, iż organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, zwłaszcza poprzez "ukaranie" skarżącej cofając zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych, w sytuacji gdy nie miała ona wpływu na postępowanie swojej pracownicy;

naruszenie art. 8 k.p.a. poprzez wydanie decyzji sprzecznej z zasadą, by prowadzić postępowanie w sposób pogłębiający zaufanie obywateli do organów państwowych oraz świadomość i kulturę prawną obywateli, zwłaszcza przez oparcie decyzji na wątpliwym i niespójnym materiale dowodowym;

4 naruszenie art. 77 k.p.a. poprzez niewyczerpujące i nierzetelne zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego mające znaczenie dla sprawy, gdyż z przedstawionego stanu faktycznego sprawy wynikają inne fakty niż te, które zostały przyjęte przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze;

naruszenie art. 80 kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niewłaściwą ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, zwłaszcza poprzez uznanie, że zeznania nieletnich są wiarygodne mimo ich niespójności oraz z uwagi na fakt, iż brak było paragonu potwierdzającego sprzedaż alkoholu; poprzez uznanie za udowodnioną okoliczność sprzedaży napojów alkoholowych;

naruszenie art. 75 kodeksu postępowania administracyjnego poprzez przyjęcie, że wyrok Sądu Rejonowego w K. jest głównym dowodem w sprawie, nie dopuszczono natomiast dowodu w postaci nagrań z kamer przemysłowych zamontowanych w sklepie, będącym własnością skarżącej, które mogły przyczynić się do wyjaśnienia sprawy; zgodnie z przepisami, jako dowód można dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 77 § 1 k.p.a.);

II. naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a w szczególności niewłaściwe zastosowanie art. 18 ust. 10 pkt 1 ppkt 1 lit. a) ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi poprzez przypisanie skarżącej odpowiedzialności za sprzedaż alkoholu, gdy jedyną ewentualnie odpowiedzialną za ten czyn może być Pani G. U., która poddała się odpowiedzialności wyłącznie na podstawie informacji funkcjonariuszy Policji, że w świetle materiału dowodowego korzystniej będzie przyznać się do czynu.

W uzasadnieniu podniesiono, iż w sprawie nie wyjaśniono dokładnie stanu faktycznego. Podkreślono, iż organ nie podjął wszelkich kroków niezbędnych do załatwienia sprawy, w szczególności nie dopuścił dowodu w postaci zapisów z kamer znajdujących się w sklepie przy ul. N. Ś. [...] w K., co pozwoliłoby w sposób jednoznaczny wyjaśnić wątpliwości w sprawie. Zdaniem strony skarżącej, wydanie decyzji bez przeprowadzenia tego dowodu stanowiło uchybienie, które powinno skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji.

Strona wnosząca skargę kasacyjną podniosła również, że zeznania świadków zawierają wiele nieścisłości. Przesłuchiwani nieletni odmiennie wskazywali miejsce, w którym zostali zatrzymani, ponadto nie posiadali paragonu zakupu alkoholu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydając zaskarżoną decyzję, oparło się na wątpliwym i niespójnym materiale dowodowym, tym samym, w ocenie strony, organ administracji naruszył zasadę prawdy obiektywnej oraz zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej. Strona zarzuciła także oparcie się przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze tylko na aktach sprawy karnej przeciwko G. U. oraz niedostrzeżenie rozbieżności i nieprawidłowości w zebranym materiale dowodowym.

S. J. podniosła, iż dołożyła wszelkich starań, aby nie dopuścić do sprzedaży alkoholu wbrew ustawie - zainstalowała kamery przemysłowe w sklepie, by mieć pewność, że podwładni nie naruszają prawa. Z uwagi na powyższe, nie strona uznała, że nie powinna ponosić skutków błędu swojej pracownicy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna prowadzi do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w P., aczkolwiek nie wszystkie zarzuty można było uznać za usprawiedliwione.

Za trafne uznać należało zastrzeżenia zawarte w przedmiotowym środku odwoławczym wskazujące na wadliwość zaistniałą w postępowaniu administracyjnym, którą pominął przy ustalaniu wyniku kontroli legalności Sąd I instancji, łączącą się z zaniechaniem uwzględnienia stanowiska strony dotyczącego przeprowadzenia dowodu z nagrań kamer przemysłowych zainstalowanych w sklepie S. J. w celu jego monitorowania. Potrzebę przeprowadzenia tego dowodu strona konsekwentnie zgłaszała w toku postępowania administracyjnego od chwili złożenia odwołania po wydaniu pierwszej decyzji o cofnięciu jej zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych i powoływała się na uchybienie organów administracji publicznej spowodowane nieprzeprowadzeniem tego dowodu w skardze do Sądu I instancji. Zgodzić się należy ze skargą kasacyjną, iż pominięcie tego zgłaszanego przez stronę dowodu oznacza naruszenie art. 7, 75 i 77 § 1 k.p.a. Nagrania z kamer przemysłowych mieszczą się w granicach pojęcia środka dowodowego w procedurze administracyjnej, wynikającego ze zdania pierwszego § 1 art. 75 k.p.a. ("jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a co nie jest sprzeczne z prawem"). Z omawianego przepisu wynika zasada równej mocy środków dowodowych co oznacza, iż nie ma rodzajów środków dowodowych, którym należy przyznać pierwszeństwo (lub wyeliminować, bądź ograniczyć stosowanie) w ustalaniu danych faktów. W wyroku NSA (przed reformą sądownictwa administracyjnego) z dnia 27 lipca 1982 r., sygn. akt SA/Po 227/82, podkreślono, iż w postępowaniu administracyjnym dopuszczalne są środki dowodowe "nienazwane", jeżeli mogą się przyczynić do wykrycia prawdy obiektywnej – w tym np. taśmy nagrań, filmy itp. Zważyć też wypada, iż odtworzenie w postępowaniu administracyjnym nagrań pochodzących z zapisu uzyskanego za pomocą kamer zainstalowanych w sklepie skarżącej przez organy administracji publicznej, które zobowiązane są w szczególności do podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, nie byłoby sprzeczne z prawem.

Z art. 7 k.p.a. wynikają (obok reguły kontroli i nadzoru nad przestrzeganiem prawa w postępowaniu) istotne także w niniejszej sprawie zasady prawdy obiektywnej ("organy administracji publicznej podejmują w szczególności wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego") i uwzględniania zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywateli ("mając na względzie słuszny interes obywateli"). Realizację zasady prawdy obiektywnej zapewniają gwarancje procesowe zawarte w przepisach regulujących postępowanie dowodowe w tym w art. 77 § 1 k.p.a. zgodnie, z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzeć cały materiał dowodowy. Art. 77 § 1 k.p.a. akcentuje jako pierwszoplanową regułę oficjalności w przeprowadzaniu dowodów, przy obowiązku dążenia przez organy administracji publicznej do wykrycia prawdy obiektywnej.

Oznacza to, iż same organy administracji publicznej z urzędu (nawet bez wniosku strony) winny rozważyć przeprowadzanie wszelkich dowody, mogących wyjaśnić istotny w sprawie stan faktyczny i w razie ich dostępności je przeprowadzić. Dodać tylko zatem wypada, iż ustawodawca w kolejnym przepisie k.p.a., gwarantującym realizację zasady prawdy obiektywnej, a także uwzględniania słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.), tj. w art. 78 § k.p.a. przewidział wymóg uwzględniania żądań stron dotyczących przeprowadzenia dowodów w zakresie okoliczności mających znaczenie w sprawie, wskazując w art. 78 § 2 k.p.a. na wyjątkowe przesłanki odstąpienia od tego wymogu.

W niniejszej sprawie orzekające w postępowaniu administracyjnym organy administracji nie przeprowadziły dowodu z odtworzenia nagrań uzyskanych poprzez kamery monitorujące sklep S. J., mogących mieć przecież znaczenie (obok innych dowodów) dla oceny przebiegu zdarzeń w tej placówce handlowej w dniu [...] marca 2008 r. i nawet nie podały z jakich powodów tak postąpiły.

Nie można było zatem nie podzielić zarzutów naruszenia przepisów postępowania wskazanych w pkt 1,4 i 6 skargi kasacyjnej.

Zgodzić się też należy, że brak odniesienia się organów do nawet rozstrzygających w sprawie kwestii przeprowadzenia dowodu z nagrań uzyskanych z kamer zainstalowanych w sklepie strony, mimo iż strona to podnosiła, oznaczało postępowanie niezgodne z art. 8 k.p.a. Rzeczą organów administracji publicznej było również zajęcie stanowiska, w ramach przeprowadzania oceny na gruncie art. 80 k.p.a., jak odnieść się do podnoszonego przez stronę zagadnienia braku odnalezienia u nieletnich pargonów związanych z zakupem w sklepie S. J.

W zaskarżonym wyroku z niezrozumiałych względów, biorąc pod uwagę postawę S. J. (tylko przecież na początku postępowania administracyjnego - składając oświadczanie z dnia [...] kwietnia 2008 r., nie kwestionowała ona dokonania sprzedaży alkoholu nieletnim w jej sklepie, później jednak choćby treść odwołań i skargi świadczy o dążeniu do wykazywania przez skarżącą, że sprzedaż alkoholu nieletnim w jej sklepie nie miała miejsca), przyjęto bezsporność w sprawie okoliczności sprzedaży nieletnim alkoholu w sklepie skarżącej.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę zaskarżony wyrok nie wyciągnął prawidłowych wniosków rozważając relację zachodzącą między postępowaniem administracyjnym w niniejszej sprawie (dotyczącym cofnięcia zezwoleń na sprzedaż alkoholu udzielonych S. J.) a postępowaniem karnym, w którym wydano wyrok umarzający warunkowo postępowanie wobec G. U.

To prawda, iż w obu postępowaniach znaczenie determinujące dla ich wyniku miało ustalenie faktu sprzedaży nieletnim alkoholu. Nie oznacza to jednak możliwości pomijania, że postępowania te różniły się pod względem podmiotowym i przedmiotowym. Odrębność tych postępowań przy uwzględnieniu barku podstawy normatywnej do przyjęcia związania w sprawie administracyjnej wyrokiem umarzającym warunkowo postępowanie karnej oznacza, iż organy administracji publicznej nie były zwolnione, mimo wyroku w sprawie karnej, od przeprowadzania wszelkich dowodów mogących mieć znaczenie dla ustalenia odpowiedzialności administracyjnej podmiotu innego niż obarczonego odpowiedzialnością karną. Wyczerpujące postępowanie dowodowe, w granicach wynikających z k.p.a. było mimo wyroku zapadłego w sprawie karnej nie tylko dopuszczalne, ale i konieczne. Nakazu przeprowadzania wyczerpującego postępowania dowodowego (art. 7, 77 § 1 k.p.a.) z zachowaniem w nim także gwarancji procesowych dla strony tego postępowania nie można było też traktować jako zmierzającego (w ścisłym tego słowa znaczeniu) do podważenia wyroku w sprawie karnej, jak to przyjął Sąd I instancji. Nie jest rzecz jasna w mocy organu administracji publicznej kwestionowanie przyjęcia przez sąd karny popełnienia konkretnego przestępstwa, ale to zupełnie coś innego niż konieczność uwzględnienia samodzielności i niezależność organu administracji publicznej w przeprowadzaniu postępowania dowodowego.

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, z podanych względów, nie zgadza się z kierunkiem orzecznictwa NSA powołanym w zaskarżonym wyroku, przyjmującym przy zbiegu postępowań takim, jak w niniejszej sprawie brak możliwości po wydaniu wyroku w sprawie karnej odrębnego ustalania w postępowaniu administracyjnym istotnych dla jego wyniku faktów. Oczywiście organy administracji winny z należną powagą rozważyć okoliczność wydania wyroku w sprawie karnej oraz przeprowadzone w niej dowody, ale pozbawienie możliwości odrębnego ustalania istotnych faktów w postępowaniu administracyjnym nie ma podstawy w przepisach prawa (same zaś względy pragmatyczne nie można w państwie prawnym uznać za wystarczające) i prowadziłoby do złamania elementarnych zasad i gwarancji procesowych wynikających z omówionych już przepisów k.p.a.

Za całkowicie nietrafne potraktować natomiast należało pozostałe zarzuty zawarte w skardze kasacyjnej.

Nie można w szczególności zgodzić się z wywodami skargi kasacyjnej akcentującymi niedopuszczalność obciążania skarżącej w konsekwencji zaistnienia sprzedaży alkoholu w jej sklepie przez zatrudnioną przez nią sprzedawczynię (pkt 2 zarzutów podniesionych w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. oraz zrzut naruszenia prawa materialnego. W tym zakresie Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejsza sprawę całkowicie podziela pogląd wyrażony w zaskarżonym wyroku oraz powołanym w nim, utrwalonym już orzecznictwie NSA o ryzyku wiążącym się z powierzeniem sprzedaży alkoholu innym osobom przez podmiot, który uzyskał zezwolenie i niedopuszczalności zwalniania z konieczności cofania zezwoleń na sprzedaż alkoholu, gdy brak przestrzegania zasad obowiązujących przy jego sprzedaży miał miejsce z powołaniem na to, iż na działanie sprzedawcy właściciel punku sprzedaży nie miał wpływu. Przyjęcie stanowiska prezentowanego w skardze kasacyjnej prowadziłoby w istocie do podważenia represyjnego z uzasadnionych racji oddziaływania art. 18 ust 1 pkt 10 ppkt 1 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i zapobieganiu alkoholizmowi.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej dla wsparcia argumentacji powołano się także na art. 22 Konstytucji RP. Uznać to należy za nieporozumienie. Pominięto bowiem, iż przewiduje on możliwość ograniczenia działalności w drodze ustawy co ma miejsce w przypadku w niniejszej sprawie wraz ze spełnieniem drugiej przesłanki wynikającej z normy konstytucyjnej, tj. uzasadnienia takiego stanu wynikającego z ważnego interesu publicznego.

Z tych wszystkich względów orzeczono jak w sentencji z mocy art. 185 § 1 p.p.s.a. Co do wniosku o przyznanie ustanowionemu w ramach prawa pomocy adwokatowi kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, to rozstrzyganie tego rodzaju wniosków w pierwszej instancji należy do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego (art. 258 ust. 2 pkt 8 p.p.s.a.).