Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 563/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-07-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Przejęcie mienia
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska – Jaroszewicz Sędziowie WSA Bożena Marciniak (spr.) WSA Tomasz Szmydt Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lipca 2016 r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lutego 2016 r., nr [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu wniosku K. B., reprezentowanej przez radcę prawnego, o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej własną decyzją z dnia [...] września 2015 r., nr [...], o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w L. z dnia [...] września 1974 r., nr [...], mocą której przejęte zostało na własność Państwa gospodarstwo rolne wraz z zabudowaniami o powierzchni 85,19 ha, położone we wsiach: S. i Z. G., stanowiące byłą własność A. F. - utrzymał w mocy tę decyzję.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi złożyła K. B. reprezentowana przez radcę prawnego.

Skarga została złożona w następującym stanie faktycznym i prawnym;

Decyzją z dnia [...] września 1974 r., Nr [...], Naczelnik Gminy w L. orzekł o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego z zabudowaniami o powierzchni 85,19 ha, oznaczonego numerami ewidencyjnymi działek [...],[...],[...], [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] (karta 2) oraz [...] (karta 74), położonego we wsiach S. i Z. G., stanowiącego w dacie przejęcia własność A. F.

Pismem z dnia [...] marca 2014 r. następczyni prawna byłego właściciela gospodarstwa K. B., reprezentowana przez radcę prawnego, wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy w L. z [...] września 1974 r. podnosząc, iż została ona wydana z rażącym naruszeniem art. 9 ust. 1 ustawy z 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne wskutek niepodpisania wniosku przez A. F., a tym samym naruszyła art. 37 ust. 3 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Ponadto, wnioskodawczyni podniosła niezawarcie w podstawie prawnej ww. decyzji aktu wykonawczego do ustawy z 29 maja 1974 r. oraz błędne wskazanie w ww. decyzji organu odwoławczego.

Decyzją z dnia [...] września 2015 r., nr [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w L. z dnia [...] września 1974 r., nr [...], o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego wraz z zabudowaniami o powierzchni 85,19 ha, położonego we wsiach: S. i Z.G., stanowiącego byłą własność A. F.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ nadzoru przywołał treść art. 9 ust. 1 ustawy z 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne oraz wskazał, że w jego ocenie wszystkie wymagane tym przepisem przesłanki zostały spełnione.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] września 2015 r., nr [...], złożyła K. B. zarzucając organowi I instancji rażące naruszenie art. 9 ust. 1 ustawy z 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne oraz naruszenie art. 37 ust. 3 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a tym samym spełnienie przesłanek określonych w art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

Decyzją z [...] lutego 2016 r., nr [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] września 2015 r., nr [...].

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przywołał treść art. 9 ust. 1 oraz art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne. Organ podniósł, iż z pisma Starostwa Powiatowego w S. G. z dnia [...] maja 2015 r. wynika, iż A. F. figurował w rejestrze gruntów jako właściciel nieruchomości objętych decyzją Naczelnika Gminy w L. od 1930 r. odnośnie działek położonych w S. oraz od 1937 r. odnośnie nieruchomości położonych w Z. G. Ponadto, organ nadzoru wskazał, iż ze znajdującego się w aktach sprawy skróconego odpisu aktu małżeństwa wynika, iż A. i A.F. zawarli związek małżeński w 1931 r. Organ podniósł, iż zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami niemieckiego kodeksu cywilnego (art. 1363 i nast. BurgerlichesGesetzbuch) majątek nabyty w trakcie trwania małżeństwa przez jedno z małżonków wchodził w skład majątku odrębnego tego małżonka. Minister wskazał, iż z akt sprawy nie wynika, aby małżonkowie F. zawierali w tym zakresie umowy majątkowe małżeńskie, ustanawiające wspólność majątkową małżeńską. W ocenie organu, oznacza to że nieruchomości będące przedmiotem kwestionowanej decyzji Naczelnika Gminy w L. stanowiły odrębny majątek A. F. Grunt w S., nabyty został bowiem w 1931 r., a zatem przed zawarciem związku małżeńskiego, a grunt w Z. G. (choć nabyty podczas trwania związku małżeńskiego) zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami pozostał jego odrębną własnością.

Minister podniósł następnie, iż na dzień wydania kwestionowanej decyzji przez Naczelnika Gminy w L. A. F. miał ukończone 72 lata. Spełniał zatem określony w ustawie z 27 maja 1974 r. warunek wieku.

Organ wskazał, iż choć w aktach archiwalnych nie zachował się wniosek A. F., to nie można w niniejszej sprawie jednoznacznie stwierdzić braku takiego wniosku. Minister podniósł, iż od dnia wydania decyzji Naczelnika Gminy w L. upłynęło już ponad 40 lat. W ocenie organu, z uwagi na tak znaczny upływ czasu mogła nie zachować się całość dokumentacji archiwalnej dotyczącej przejęcia na własność Państwa ww. nieruchomości, w szczególności mógł nie zachować się wniosek o przejęcie gospodarstwa. Organ odwoławczy wskazał, iż w celu odszukania wszelkiej dokumentacji postępowania poprzedzającego wydanie kwestionowanej decyzji z 19 września 1974 r. organ zwrócił się do Pomorskiego Urzędu Wojewódzkiego w G., Starostwa Powiatowego w S. G., Urzędu Gminy w L., Archiwum Państwowego w G. oraz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S. G. Przyniosło to jedynie częściowo pozytywny rezultat bowiem Archiwum Państwowe w G., Oddział w G., nadesłało szczątkową dokumentację pochodzącą z Sądu Obwodowego w S. G. Wśród odnalezionej dokumentacji brak było jednak wniosku o przejęcie gospodarstwa. Minister wskazał, iż w tej sytuacji należało ustalić czy były właściciel miał wolę przekazania nieruchomości na własność Państwa. W ocenie organu odwoławczego, wola taka istniała, co można ustalić na podstawie dowodów pośrednich. Po pierwsze, z treści decyzji z 19 września 1974 r. wynika, iż została ona wydana na wniosek A. F. Ponadto, były właściciel nigdy nie kwestionował tej decyzji (czyni to dopiero jego następczyni prawna). W ocenie organu odwoławczego, z powyższego wynika, iż został spełniony również warunek dotyczący złożenia wniosku przez rolnika.

Odnosząc się natomiast do kwestii wyrażenia przez A. F. zgody na przejęcie gospodarstwa stanowiącego majątek jej męża, organ podniósł, że wobec niezachowania się kompletnych akt archiwalnych, nie sposób ustalić, ponad wszelką wątpliwość, czy taka zgoda była wymagana. Brak jest bowiem dokumentacji, z której wynikałoby, iż praca w ww. gospodarstwie stanowiła główne źródło utrzymania A. F. Organ wskazał, iż wprawdzie na okoliczność taką wskazuje skarżąca, to jednak mając na względzie jej zainteresowanie w pozytywnym dla niej rozstrzygnięciu, nie można ponad wszelką wątpliwość uznać, że tak było. Minister wskazał, iż nawet jednak zakładając potrzebę wyrażenia przez A. F. zgody na przekazanie gospodarstwa, wola osoby (wobec braku wymagań szczególnych) może być wyrażona przez każde zachowanie się tej osoby, które ujawnia jej wolę w sposób dostateczny (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 listopada 2012 r., sygn. akt IV SA/Wa 1032/12). W ocenie organu, na gruncie ustawy z 27 maja 1974 r. dla wyrażenia zgody przez współmałżonka nie była przewidziana żadna szczególna forma. Mając powyższe na uwadze, organ uznał, iż A. F. - której podpis widnieje na zwrotnym potwierdzeniu odbioru zawiadomienia Państwowego Biura Notarialnego w S. G. z dnia [...] grudnia 1974 r., dotyczącego wpisania Skarbu Państwa jako właściciela gospodarstwa - miała wiedzę o przejęciu gospodarstwa. Jednakże, nigdy nie kwestionowała tego faktu chociażby poprzez odwołanie się od decyzji. W ocenie organu odwoławczego, powyższe okoliczności stanowią wystarczającą podstawę do uznania, że przekazanie gospodarstwa było zgodne z wolą A.F.

Organ wskazał ponadto, iż podnoszona przez wnioskodawczynię okoliczność niedoręczenia A. F. decyzji z [...] września 1974 r. mogłaby ewentualnie stanowić podstawę wszczęcia odrębnego postępowania w przedmiocie wznowienia postępowania zakończonego ww. decyzją (art. 145 § 1 pkt 4 kpa). Argument ten nie ma natomiast, w ocenie organu, wpływu na orzekanie w zakresie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji (art. 156 kpa).

Końcowo, Minister podniósł że do stwierdzenia nieważności decyzji (art. 156 § 1 pkt 2 kpa) niezbędne jest stwierdzenie oczywistego charakteru naruszenia normy prawa materialnego lub dokonanie przez organ oceny materiału dowodowego w sposób oczywiście sprzeczny ze zgromadzoną w aktach dokumentacją sprawy lub innymi oczywistymi, znanymi temu organowi faktami. Pewność obrotu prawnego wymaga bowiem aby ostateczne decyzje administracyjne były stabilne i aby można je było wzruszyć tylko w nadzwyczajnych sytuacjach i z ważnych powodów. Wskazał, iż zgodnie z aktualnym orzecznictwem, wszelkie wątpliwości co do ustaleń, że decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa należy rozstrzygać na korzyść legalności zaskarżonej decyzji. W ocenie organu, brak jednoznacznych dowodów w postępowaniu prowadzonym w trybie nadzwyczajnym - zezwalającym na podważenie ustaleń zawartych w decyzjach ostatecznych, którym art. 16 § 1 kpa przyznaje cechy trwałości - stanowi negatywną przesłankę do ich wzruszenia (wyrok NSA w Warszawie z dnia 4 stycznia 1999 r., sygn. akt IV SA 1342/98 oraz wyrok NSA z z dnia 26 marca 2009 r. sygn. akt I OSK 470/08). Wobec zatem braku jednoznacznych dowodów świadczących o niespełnieniu przesłanek przejęcia gospodarstwa rolnego organ odwoławczy uznał decyzję organu I instancji o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji z [...] września 1974 r. za prawidłową. Wskazał ponadto, iż zgromadzona w toku niniejszego postępowania dokumentacja nie wskazuje na zaistnienie pozostałych podstaw stwierdzenia nieważności decyzji przewidzianych w art. 156 § 1 kpa.

Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2016 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła K. B., reprezentowana przez radcę prawnego, zarzucając tej decyzji naruszenie:

1) art. 9 ust. 1, art. 3 ust. 1 i art. 17 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne poprzez przekazanie gospodarstwa rolnego bez zgody A. F. pomimo prowadzenia tego gospodarstwa wspólnie z mężem A.F., co wprost wynika z treści decyzji, dla której to gospodarstwo stanowiło główne źródło utrzymania. Skutkowało to pozbawieniem A. F. prawa do renty w sytuacji kiedy gospodarstwo stanowiło majątek odrębny jej małżonka;

2) art. 37 § 1 ust. 3 i § 4 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - brak zgody na zbycie/przekazanie gospodarstwa rolnego czyni jednostronną czynność prawną nieważną, albowiem do swojej śmierci A. F. wspomnianej zgody nie wyraziła;

3) art. 28 kpa oraz art. 145 § 1 ust. 4 kpa - poprzez pozbawienie A.F. nie tylko możności uzyskania renty ale i prawa weryfikacji decyzji z [...] września 1974 r. pod kątem ustalonych w niej wartości albowiem nie przywołano w kwestionowanej decyzji przepisu wykonawczego do ustawy z dnia 29 maja 1974 r., a ponadto w kwestii takich uprawnień jak prawa do użytkowania mieszkania itp.

Powołując się na powyższe naruszenia skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] września 2015 r.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, iż w decyzji z [...] września 1974 r. brak jest oświadczenia A. F. w kwestii przekazania gospodarstwa na rzecz Państwa jako małżonki prowadzącej wspólne gospodarstwo rolne z A. F., co narusza art. 9 ust. 1 i art. 3 ust. 1 ustawy z 29 maja 1974 r. Wskazała, iż wskutek powyższego naruszenia A. F. została pozbawiona prawa do renty zgodnie z art. 17 ww. ustawy 29 maja 1974 r..

Ponadto, w ocenie skarżącej, w postępowaniu poprzedzającym wydanie kwestionowanej decyzji uchybiono przepisom postępowania administracyjnego. Nie będąc bowiem stroną tego postępowania A. F. nie mogła odnieść się, między innymi, do tego czy wartości wskazanych w decyzji składników gospodarstwa są właściwie ustalone (brak sposobu ich wyliczenia). Nie umieszczono bowiem w podstawie prawnej decyzji z [...] września 1974 r. rozporządzenia wykonawczego do ustawy z 29 maja 1974 r. tj. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 maja 1974 r. w sprawie wykonania przepisów ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne. Ponadto, skarżąca zarzuciła organowi nadzoru niedostrzeżenie, że w decyzji [...] września 1974 r. wprost zawarte jest oświadczenie A. F. o prowadzeniu gospodarstwa z żoną. Skarżąca nie zgodziła się również ze stanowiskiem organu nadzoru, że poprzez podpisanie korespondencji z Państwowego Biura Notarialnego A. F. miała wiedzę o przekazaniu gospodarstwa i że takie zachowanie było zgodne z jej wolą.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Powyższa ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Natomiast zgodnie z art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718, ze zm.), dalej "ppsa", Sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, jak i decyzja ją poprzedzająca nie naruszają obowiązujących przepisów prawa.

Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, którą organ odwoławczy utrzymał w mocy własną decyzję z [...] września 2015 r., nr [...], o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w L. z dnia [...] września 1974 r., nr [...], mocą której przejęte zostało na własność Państwa gospodarstwo rolne wraz z zabudowaniami o powierzchni 85,19 ha, położone we wsiach: S. i Z. G., stanowiące byłą własność A. F.

Na wstępie podnieść trzeba, iż kontrolowane w niniejszej sprawie decyzje zostały wydane w ramach postępowania nieważnościowego, czyli jednego z trybów nadzwyczajnych postępowania administracyjnego. Przedmiotem zaś postępowania nadzwyczajnego powinno być przeprowadzenie kontroli prawidłowości decyzji, wydanej w postępowaniu zwykłym, to jest w tym przypadku decyzji Naczelnika Gminy w L. z dnia [...] września 1974 r., która korzysta z przymiotu ostateczności.

Podkreślić trzeba, iż stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej jest instytucją szczególną, która stanowi wyjątek od ogólnej zasady trwałości decyzji, o której mowa w art. 16 kpa. Procedura stwierdzenia nieważności jest odrębnym i samodzielnym postępowaniem, a zadaniem organu prowadzącego postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej jest ocena tej decyzji pod kątem kwalifikowanej niezgodności z prawem. Ocena ta dotyczy zatem tego czy decyzja ostateczna wydana została z naruszeniem przepisów określonych w art. 156 § 1 kpa. W konsekwencji, postępowanie takie ma odrębną podstawę prawną i nie może być traktowane w taki sposób jakby chodziło o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją ostateczną, rozstrzygającą o zastosowaniu przepisów prawa materialnego do danego stosunku administracyjnoprawnego (por. orzeczenie SN z 7.03.1996 r., sygn. akt III ARN 70/95, publ. OSNP 1996/18/258). W wyroku z 2 lutego 2006 r. (sygn. akt II OSK 490/05, publ. LEX nr 196696), Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, iż "w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji istnienie jednej z przesłanek z art. 156 § 1 kpa musi być oczywiste, "widoczne gołym okiem", a nie być kwestią przypuszczeń, czy też zawiłych dociekań. Przy tym, należy pamiętać, że zaistnienie przesłanek stwierdzenia nieważności ocenia się według stanu faktycznego i prawnego sprawy istniejącego w dacie wydania aktu kwestionowanego w trybie nieważnościowym.

Przesłanką stwierdzenia nieważności szczególnie rozważaną na gruncie niniejszej sprawy było wydanie aktu z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 kpa). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, iż o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony, oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze – skutki, które wywołuje decyzja (por. wyrok NSA z 9 lutego 2005 r., sygn. akt OSK 1134/04, publ. LEX nr 165717). Oczywistość naruszenia prawa polega na ewidentnej sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. Z zasady musi to być wada tkwiąca w samej decyzji. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności – gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa (por. wyrok NSA z dnia 28.10. 2011 r. sygn. akt I OSK 1888/10, LEX nr 1069632; wyrok NSA z dnia 18.07.1994 r. sygn. akt V SA 535/94, ONSA 1995, nr 2, poz. 91; wyrok NSA z dnia 21 października 2010 r. sygn. akt I OSK 28/10, orzeczenia.nsa.gov.pl). Z powyższego wynika, iż przez rażące naruszenie prawa rozumie się naruszenie wyraźnej, niebudzącej wątpliwości interpretacyjnych normy prawa materialnego lub procesowego (patrz: B. Adamiak [w:] Adamiak, Borkowski, Komentarz, s. 335;J. Jendrośka, B. Adamiak, Zagadnienie rażącego naruszenia prawa w postępowaniu administracji, PiP 1986, nr 1, s. 71). Jednocześnie, rażące naruszenie prawa zachodzi w przypadku gdy czynności zmierzające do wydania decyzji administracyjnej oraz treść załatwienia sprawy w niej wyrażona stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części (por. wyrok NSA z 21 sierpnia 2001 r., sygn. akt II SA 1726/00, publ. LEX nr 51233).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać trzeba, że podstawę prawną kwestionowanej decyzji Naczelnika Gminy w L. z dnia [...] września 1974 r. stanowi art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. z 1974 r., Nr 21, poz. 118, dalej zwanej "ustawą".

Zgodnie z powołanym przepisem, Państwo na wniosek rolnika przejmowało gospodarstwo rolne za rentę, jeżeli rolnik przekazywał wszystkie nieruchomości wchodzące w skład tego gospodarstwa, obejmujące co najmniej 2 ha gruntów rolnych i leśnych a ponadto: osiągnął wiek 65 lat mężczyzna, 60 lat kobieta albo zaliczony został do jednej z grup inwalidów. Ponadto, art. 3 ust. 1 ww. ustawy wymagał zgody obojga małżonków gdy przejmowane nieruchomości stanowiły ich współwłasność lub były objęte wspólnością ustawową albo stanowiły odrębną własność małżonka. Zgoda małżonka nie była wymagana gdy praca w przekazywanym gospodarstwie rolnym nie stanowiła dla niego głównego źródła utrzymania.

Jak wynika z powołanego art. 9 ust. 2 ustawy, postępowanie w sprawie przejęcia nieruchomości na własność Państwa za rentę było postępowaniem wszczynanym na wniosek zainteresowanego rolnika. W ocenie Sądu, zebrany w niniejszej sprawie materiał dowodowy (pismo Starosty Powiatowego w S. G. z [...] maja 2015 r., skrócony odpis aktu małżeństwa z 1931 r.) potwierdza stanowisko organu nadzoru, iż nieruchomości przekazane na własność Państwa decyzją z [...] września 1974 r. stanowiły majątek odrębny A. F. Ponadto, na podstawie znajdujących się w aktach sprawy dokumentów organ nadzoru prawidłowo ustalił, iż spełniony został wymóg wieku rolnika. W chwili przejęcia gospodarstwa A. F. miał bowiem ukończone 72 lata.

Istotne natomiast znaczenie dla ustalenia czy przy przejęciu gospodarstwa zostały spełnione pozostałe przesłanki określone w powołanych wyżej przepisach ustawy z 29 maja 1974 r. ma okoliczność, iż z uwagi na znaczny upływ czasu od daty wydania kwestionowanej decyzji z [...] września 1974 r. (ponad 40 lat) zachował się jedynie szczątkowy materiał archiwalny dotyczący przejęcia nieruchomości objętej tą decyzją, pomimo prowadzonych przez organ nadzoru intensywnych poszukiwań tej dokumentacji w stosownych archiwach, instytucjach i sądach. Jak w szczególności wynika z akt sprawy, pomimo prowadzonych poszukiwań (vide: pisma organu nadzoru do Pomorskiego Urzędu Wojewódzkiego w G., Starostwa Powiatowego w S. G., Urzędu Gminy w L., Archiwum Państwowego w G. oraz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S. G.) organ nadzoru nie odnalazł wskazanego w decyzji Naczelnika Gminy w L. z [...] września 1974 r. wniosku A. F. o przejęcie nieruchomości na własność Państwa w zamian za rentę. Niemniej jednak, w ocenie Sądu, niezachowanie się stosownego wniosku A. F., czyli dokumentu sprzed 41 lat, nie oznacza, że dokument taki w dacie wydania ww. decyzji nie istniał - tym bardziej, że w decyzji tej Naczelnik Gminy w L. wyraźnie wskazał, iż rozstrzygnięcie to zapadło po rozpatrzeniu wniosku A. F.

Z uwagi na wspomniany wyżej znaczny upływ czasu nie zachowały się również żadne dokumenty mogące zawierać informacje dotyczące zaistnienia przesłanki warunkującej wymóg zgody małżonki rolnika na przekazanie nieruchomości oraz stanowiska A. F. w kwestii przekazania przedmiotowej nieruchomości w tym w szczególności tego, czy zgadzała się ona na to przekazanie. Niekompletność materiału dowodowego w niniejszej sprawie uniemożliwia zatem jednoznaczne stwierdzenie, czy zgoda na przekazanie nieruchomości była w tej konkretnej sytuacji wymagana. Nie zachowała się bowiem dokumentacja, z której wynikałoby, iż praca w przejętym na własność Państwa gospodarstwie stanowiła główne źródło utrzymania A. F. (art. 3 ust. 2 ustawy z 29 maja 1974 r.). Z powodu niezachowania wskazanej wyżej dokumentacji nie sposób również ustalić czy - jeśli zgoda małżonki rolnika była wymagana - to została ona wyrażona, czy też niewyrażona przez A. F.

Odnosząc się do powyższego, podnieść trzeba, iż w postępowaniu nieważnościowym (postępowaniu nadzwyczajnym) nie ma - co do zasady - miejsca na prowadzenie postępowania dowodowego w takim zakresie jak ma to miejsce w postępowaniu zwykłym, a oceny legalności decyzji ostatecznej dokonuje się wyłącznie na podstawie materiałów zgromadzonych w postępowaniu zwykłym zakończonym wydaniem decyzji ostatecznej (w tym przypadku decyzji z [...] września 1974 r.). Jednakże, w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, który sąd w składzie orzekającym podziela, iż przy braku możliwości zweryfikowania dokumentów zgromadzonych w postępowaniu zwykłym, tj. dowodów bezpośrednich, równorzędnego znaczenia nabierają dowody pośrednie, dzięki którym można ustalić istotne dla rozstrzygnięcia sprawy fakty. W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie, do takich dowodów należy zaliczyć postawę dawnego właściciela oraz jego żony wobec przejęcia nieruchomości na własność Państwa, w tym składane w powyższym zakresie, formalne wyrazy sprzeciwu, np. w postaci wniesienia odwołania, skargi czy wniosku. Uzasadnione z punktu widzenia logiki jest bowiem twierdzenie, że każda osoba dbająca o własne interesy, w przypadku dokonania czynności sprzecznych z jej wolą, wyraża sprzeciw co do dokonania takiej czynności, kierowany do organu, który tego rodzaju czynności się dopuszcza albo do organu wyższej instancji. Ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika jednak aby A. F. lub A. F. wyrażali sprzeciw co do przejęcia przez Państwo prowadzonego gospodarstwa rolnego. Żadnych dowodów potwierdzających wyrażenie takiego sprzeciwu wobec decyzji o przekazaniu nieruchomości nie złożyła także skarżąca. Wbrew twierdzeniu skarżącej, brak jest ponadto podstaw aby przyjąć, iż A. F. mogła nie wiedzieć o wydaniu decyzji z dnia [...] września 1974 r. o przejęciu nieruchomości. Założeniu temu przeczy znajdujące się w aktach sprawy zwrotne poświadczenie odbioru zawiadomienia z Państwowego Biura Notarialnego o wpisie Skarbu Państwa do księgi wieczystej nieruchomości podpisane przez A. F. w dniu [...] grudnia 1976 r. Ta okoliczność, jak trafnie wskazał organ nadzoru, daje podstawę do uznania, że A. F. wiedziała o fakcie przejęcia przedmiotowej nieruchomości na własność Państwa, a w konsekwencji o fakcie wydania decyzji z [...] września 1974 r.

Ponadto, brak całości akt archiwalnych w niniejszej sprawie powoduje, że nie można organowi nadzoru postawić zarzutu, iż nie zbadał wszechstronnie sprawy i nie podjął wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 26 marca 2009 r., sygn. akt I OSK 470/08, stwierdzenie nieważności decyzji może nastąpić wtedy gdy zaistnieją przesłanki wymienione enumeratywnie w art. 156 § 1 kpa. Ocena istnienia tych przesłanek nie może opierać się na domniemaniach. W postępowaniu o stwierdzenie nieważności niezbędne jest jednoznaczne ustalenie, czy doszło do naruszenia prawa i dokonania oceny charakteru tego naruszenia w kontekście przesłanek nieważności decyzji. Jest to bowiem postępowanie nadzwyczajne, które służy jedynie wyeliminowaniu z obrotu prawnego decyzji dotkniętych wadami kwalifikowanymi. Bez ustalenia, opartego na stosownych dowodach, czy doszło w ogóle do naruszenia prawa, nie można dokonywać oceny charakteru tych naruszeń. Ponadto, podnieść trzeba, iż naruszenie jakiegokolwiek przepisu, który ma zastosowanie w danej sprawie, nie oznacza samo przez się, iż decyzja w sprawie została wydana z rażącym naruszeniem prawa skutkującym stwierdzeniem jej nieważności.

Mając powyższe na uwadze, Sąd nie podzielił zarzutów skargi dotyczących wydania kontrolowanej w postępowaniu nadzorczym decyzji Naczelnika Gminy w L. z [...] września 1974 r. z rażącym naruszeniem prawa.

W ocenie Sądu, na uwzględnienie nie zasługuje również zarzut skarżącej dotyczący prowadzenia przez Naczelnika Gminy w L. postępowania z pominięciem A. F. (zarzut naruszenia art. 28 kpa oraz art. 145 § 1 ust. 4 kpa). Wyjaśnić trzeba, iż powołany zarzut nie może być analizowany w postępowaniu w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] września 1974 r. Jak trafnie wskazał organ nadzoru, wskazany zarzut stanowić mógłby wyłącznie przesłankę do wszczęcia ewentualnego postępowania w przedmiocie wznowienia postępowania zakończonego kwestionowaną decyzją z [...] września 1974 r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 kpa, co jednak stanowi odrębną sprawę administracyjną.

Skoro zatem przy przekazaniu gospodarstwa na własność Państwa decyzją Naczelnika Gminy w L. z [...] września 1974 r. nie doszło do rażącego naruszenia prawa, a przeprowadzone postępowanie nadzorcze nie wykazało, aby ww. decyzja obarczona była inną kwalifikowaną wadą prawną, o której mowa w art. 156 § 1 kpa, to uznać należało, iż organ nadzoru prawidłowo odmówił stwierdzenia nieważności ww. decyzji. To zaś, wobec niestwierdzenia istotnych naruszeń procedury administracyjnej w toku prowadzonego postępowania nadzorczego oznacza, że skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718, ze zm.) orzekł jak w sentencji.