Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 312/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2020-07-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 1 i 4, art. 17 ust. 1a pkt 1, art. 17 ust. 5 pkt 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.
article: art.7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak Sędziowie WSA Marcin Kamiński /spr./ WSA Maciej Kobak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 lipca 2020 r. sprawy ze skargi Ł. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] grudnia 2019 r., nr [...].


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi Ł. S. (skarżący) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (organ odwoławczy) z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] (organ I instancji) z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem P. S.

Stan faktyczny i prawny sprawy ze skargi na powyższą decyzję przedstawia się następująco.

Po rozpoznaniu wniosku skarżącego, organ I instancji decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.), art. 17, art. 24 ust. 2a i ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych – odmówił skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny – bratem Ł. S.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że skarżący w dniu 20 listopada 2019 r. złożył w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w [...] wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem P. S., który orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] października 2014 r. nr [...] został zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. Z treści orzeczenia wynika, że niepełnosprawność P. S. istnieje od 14-go roku życia.

Dalej organ I instancji podał, że z treści wywiadów środowiskowych oraz oświadczeń skarżącego wynika, iż mieszka on w [...], pozostaje w związku małżeńskim, na utrzymaniu ma trójkę małoletnich dzieci. Nie podejmuje pracy zarobkowej, albowiem sprawuje bezpośrednią opiekę nad niepełnosprawnym bratem P. S. Skarżący sprawuje opiekę nad bratem z niewielką pomocą schorowanej matki. Opieka polega na robieniu zakupów, przygotowywaniu posiłków, wykonywaniu czynności związanych z higieną osobistą, pomocy w dotarciu na rehabilitację oraz wszelkich innych niezbędnych czynnościach, które są konieczne do prawidłowego funkcjonowania.

Organ I instancji wyjaśnił, że P. S. jest osobą niepełnosprawną, porusza tylko głową i może mówić, oddycha przy pomocy respiratora. Wymaga całodobowej opieki. Skarżący mieszka oddzielnie, lecz całe dnie spędza przy bracie. Nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem, ponadto nie chce pozostawiać matki – K. P. bez pomocy, gdyż jest ona osobą schorowaną w podeszłym wieku. Wcześniej P. S. opiekowała się matka, jednak z uwagi na wiek i stan zdrowia (orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności) nie jest w stanie samodzielnie się zajmować niepełnosprawnym synem. Ojciec osoby wymagającej opieki – W. S. nie mieszka z synem, nie utrzymuje z rodziną kontaktu. Legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Zarówno K. P. jak i W. S. pobierają świadczenia emerytalne z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Organ I instancji stwierdził, że na podstawie ustaleń pracownika socjalnego oraz oświadczeń należy uznać, że skarżący sprawuje opiekę nad bratem i nie zachodzi podejrzenie co do nieprawdziwości lub nieprawidłowości w jej wykonywaniu.

Po analizie materiału dowodowego w sprawie organ I instancji uznał, że nie została spełniona przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 1a u.ś.r., co uzasadnia wydanie decyzji odmownej. Zdaniem organu brat może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne na brata - osobę legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, gdy ich rodzice nie żyją, bądź też zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wprawdzie bowiem do podmiotów, którym przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. należą "inne osoby", na których z mocy przepisów ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy spoczywa obowiązek alimentacyjny, to jednak w art. 17 ust. 1a u.ś.r. określona została kolejność poszczególnych kategorii osób uprawnionych do podmiotowego świadczenia, przyjmując, że brak osób wymienionych we wcześniejszej kategorii upoważnia do przyznania świadczenia osobom z kategorii następnej.

W związku z powyższym w ocenie organu zachodzi negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia z uwagi na niespełnienie jednej z podstawowych przesłanek ustawowych. Rodzice osoby wymagającej opieki legitymują się wprawdzie orzeczeniami o stopniu niepełnosprawności, lecz są to orzeczenia o umiarkowanym, nie zaś znacznym stopniu niepełnosprawności.

Skarżący wniósł odwołanie od powyższej decyzji zarzucając naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie zaskarżonej decyzji poprzez zastosowanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1a w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i przyjęcie, że skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy rodzice skarżącego i jego niepełnosprawnego brata, nadal żyją i nie legitymują się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym.

W uzasadnieniu odwołania skarżący wskazał, że organ I instancji ustalił, iż K. P. ze względu na swój wiek oraz stan zdrowia nie jest w stanie zapewnić prawidłowej opieki niepełnosprawnemu synowi, natomiast W. S. nie utrzymuje jakiegokolwiek kontaktu z niepełnosprawnym synem i nie interesuje się jego losem. Tym samym w przypadku braku osób w pierwszej kolejności obciążonych alimentacyjnie, obowiązek alimentacyjny przechodzi na osoby spokrewnione w dalszej kolejności, a więc skarżący jest obciążony alimentacyjnie wobec swojego brata. Na gruncie niniejszej sprawy należy mieć bowiem na względzie cel regulacji - przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia. W tej sytuacji w ocenie skarżącego, zastosowanie literalnej wykładni art. 17 ust. 1a u.ś.r. prowadziłoby w okolicznościach przedmiotowej sprawy do sytuacji, w której pomimo istnienia w kręgu osób zobowiązanych do alimentacji członka rodziny osoby, która chce i potrafi opiekować się niepełnosprawnym bratem, osoba wymagająca opieki zostałaby jej pozbawiona.

Po rozpoznaniu odwołania organ odwoławczy decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Natomiast zgodnie z art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zgodnie zaś z art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że wyżej opisane warunki nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego są przesłankami kumulatywnymi, co oznacza, że muszą być spełnione łącznie. W konsekwencji niespełnienie którejkolwiek z nich skutkuje brakiem uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ odwoławczy wskazał, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną, która musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. W ocenie organu wspomniana "stałość" opieki, wyraża się w konieczności jej sprawowania w sposób ciągły, codziennie, bez jakiejkolwiek przerwy i w zasadzie przez całą dobę, co w konsekwencji wyklucza możliwość wykonywania pracy w ramach stosunku pracy czy innej pracy zarobkowej. Nie sposób przypisać osobie ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne sprawowania takiej opieki nad niepełnosprawnym, w sytuacji gdy osoba przykładowo odrębnie zamieszkuje od osoby niepełnosprawnej, choćby nawet odległość pomiędzy miejscem zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne a miejscem zamieszkania osoby która wymaga opieki, nie była znaczna. Tym bardziej, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia z chorym leżącym, który może ruszać tylko głową.

Organ odwoławczy przytoczył następnie treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 listopada 2006 r. sygn. akt P 23/05 oraz wskazał, że oboje rodzice osoby niepełnosprawnej żyją, przy czym matka mieszka z tą osobą. Oboje rodzice mają orzeczony stopień umiarkowany niepełnosprawności, zaś okoliczność że ojciec osoby wymagającej opieki nie interesuje się synem, nie wyklucza go z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji. Skoro jednocześnie ustawodawca dla udokumentowania stanu zdrowia rodzica wymaga legitymowania się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym, to nie można interpretować przepisu rozszerzająco, bowiem doprowadziło by to do sytuacji, że dla uznania osoby za niepełnosprawną przy przyznawaniu świadczenia organy nie żądałyby orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności tylko stan zdrowia ustalałby same, a to znacznie wykracza poza ramy wykładni i jest sprzeczne z celem ustawy. Nie bez znaczenia w ocenie organu jest okoliczność, że skarżący nie mieszka z bratem, zatem większą część opieki sprawuje matka, zaś pomoc przy pielęgnacji brata jest okolicznością i powinnością wynikająca z więzów rodzinnych. Organ wskazał, że wywiad środowiskowy został przeprowadzony zarówno u skarżącego w mieszkaniu jak i u osoby niepełnosprawnej, zatem jest wiarygodny i rzetelny w tym zakresie.

Skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na powyższą decyzję organu odwoławczego, zaskarżając ją w całości.

Zaskarżonej decyzji zarzucił:

1) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez nieuprawnione przyjęcie że wyłącznie rodzice zobowiązani są do alimentacji względem P. S., ponieważ nie legitymują się orzeczeniem o niepełnosprawności w znacznym stopniu a więc w realiach niniejszej sprawy mogą uczynić zadość obowiązkowi alimentacji;

2) przekroczenie ram swobodnej oceny dowodów, a zwłaszcza pominięcie, że to jedynie skarżący jest w stanie sprawować opiekę na bratem, co w sposób bezsporny wynika z zebranego materiału dowodowego;

3) pominięcie istotnych okoliczności wskazanych w uzasadnieniu odwołania.

Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji.

W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że K. P. leczy się na osteoporozę, zwyrodnieniowe zmiany kręgosłupa, korzeni rdzeniowych i splotów nerwowych, choroby tarczycy, a także depresję. Oboje rodzice niepełnosprawnego P. S. są w podeszłym wieku, są schorowani, i nie są zdolni do sprawowania pełnej i efektywnej opieki nad wymagającym tego synem. Zdaniem skarżącego jego rodzice sami wymagają opieki z uwagi na swój wiek i zły stan zdrowia. Nie sposób więc wymagać, by osoby takie były w stanie jeszcze zapewniać konieczną pomoc innej osobie. Stan zdrowia rodzica osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki nie musi być wykazany orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, lecz może być potwierdzony również innymi dowodami, które organom były znane i zostały zupełnie pominięte.

Skarżący stwierdził, że jest jedyną osobą, która jest w stanie sprawować opiekę nad P. S. Obecnie sprawuje tę opiekę osobiście i w sposób ciągły co w sposób dobitny wynika z zebranego materiału dowodowego.

Zdaniem skarżącego powołanie się przez organy obu instancji na fakt nielegitymowania się przez matkę niepełnosprawnego znacznym stopniem niepełnosprawności, jest sprzeczne z celem u.ś.r. i istotą świadczenia pielęgnacyjnego oraz wypracowanym orzecznictwem sądów administracyjnych, oraz prokonstytucyjną wykładnią przepisów ustawy. W świetle tej wykładni, zawężająca interpretacja przypadków niemożności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym przez spokrewnionego w pierwszym stopniu, prowadzi do naruszenia konstytucyjnych standardów ochrony rodziny. Skoro członek najbliższej rodziny wywiązuje się ze swych obowiązków wobec chorego krewnego, a wymaga to od niego rezygnacji z zarobkowania, to powinien w tych działaniach otrzymać odpowiednie wsparcie państwa. Skarżący podniósł, że obecnie toczy się postępowanie z odwołania K. P. w przedmiocie ustalenia znacznego stopnia niepełnosprawności.

Reasumując skarżący podkreślił, że w orzecznictwie sądów administracyjnych w sprawach dotyczących świadczeń opiekuńczych a także w oparciu o dorobek judykatury na gruncie świadczenia pielęgnacyjnego wskazuje się, że sam fakt braku legitymowania się orzeczeniem o niepełnosprawności osoby obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym w stosunku do osoby wymagającej opieki nie oznacza automatycznie, że osoba ta skutecznie tę pomoc może świadczyć. Wobec tego nie jest słuszny, a na pewno jest krzywdzący i naruszający zasady współżycia społecznego pogląd organu odwoławczego, że za odmową przyznania skarżącemu żądanego świadczenia przemawia fakt, że sprawować opiekę nad jego bratem mogą jego rodzice, którzy są osobami zobowiązanymi do alimentacji w pierwszej kolejności, lecz nie legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności w sytuacji gdy bezspornie zostało w sprawie ustalone na podstawie zgromadzonej dokumentacji medycznej oraz szczegółowego wywiadu środowiskowego, że jedynie skarżący wykonuje i wykonywać może opiekę nad niepełnosprawnym bratem P. S.

W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wobec braku sprzeciwu stron sprawa została skierowana na posiedzenie niejawne na podstawie art. 15zzs(4) ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych.

W piśmie procesowym z dnia 16 czerwca 2020 r. skarżący poinformował Sąd, że matka skarżącego ze względu na sytuację zdrowotną i bytową podjęła nieskuteczną próbę samobójczą.

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył, co następuje:

Skarga została uznana za uzasadnioną, niezależnie od oceny trafności zarzutów w niej podniesionych. Sąd administracyjny nie będąc związany granicami skargi (art. 134 § 1 p.p.s.a.), był uprawniony i zobowiązany do wzięcia pod rozwagę z urzędu podstaw uwzględnienia skargi i wzruszenia kontrolowanych decyzji.

Przeprowadzona kontrola legalnościowa decyzji organów pierwszej i drugiej instancji wykazała określone deficyty w zakresie ustalenia, wyjaśnienia i końcowej oceny prawnej stanu faktycznego sprawy na tle przesłanek materialnoprawnych, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a i art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.). W konsekwencji stwierdzono naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3, których zakres i stopień co najmniej mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 roku o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Ponadto zgodnie z art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z zestawienia powyższych przepisów wynika, że z formalnoprawnego punktu widzenia pierwszeństwo nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje rodzicom w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym i pełnoletnim dzieckiem, jeżeli tylko nie legitymują się oni orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ocena, czy i w jakim zakresie rodzice niepełnosprawnego i pełnoletniego dziecka, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., mogą nabyć prawo do świadczenia pielęgnacyjnego wymaga uwzględnienia dwóch dalszych, materialnoprawnych przesłanek.

Po pierwsze, należy uwzględnić zasadniczą przesłankę materialnoprawną, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., to jest okoliczność, czy matka albo ojciec niepełnosprawnego i pełnoletniego dziecka "nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia w celu sprawowania opieki". Jeżeli bowiem rodzice niepełnosprawnego dziecka legitymują się znacznym stopniem niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a pkt 1 u.ś.r.) lub pobierają określone świadczenia eliminujące prawo do nabycia świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r.), w szczególności świadczenia emerytalne lub rentowe, to jest oczywiste, że rodzice ci nie tylko nie mogą z przyczyn prawnych i faktycznych efektywnie sprawować opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, lecz przede wszystkim nie mogą spełnić zasadniczej przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia. Tym samym osoby te podlegają eliminacji jako potencjalni beneficjenci świadczenia pielęgnacyjnego.

Po drugie, należy uwzględnić, że nawet jeśli rodzice niepełnosprawnego i pełnoletniego dziecka nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a pkt 1 u.ś.r.), to i tak stwierdzenie, czy prawo do świadczenia pielęgnacyjnego może zostać nabyte przez osobę "inną niż spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki", wymaga oceny, czy rodzice ci są w stanie realnie i efektywnie sprawować opiekę na swoim dzieckiem. W tym zakresie należy pamiętać, że przepisy art. 17 ust. 1 pkt 1 i art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. są ze sobą integralnie powiązane w zakresie odesłania do przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (k.r.o.) regulujących obowiązek alimentacyjny. Przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wyraźnie stanowi o "innych osobach" (innych niż "matka albo ojciec", o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r.), na których ciąży w świetle k.r.o. obowiązek alimentacyjny. Określone w k.r.o. przesłanki powstania i realizacji obowiązku alimentacyjnego muszą być zatem odniesione także do rodziców niepełnosprawnego i pełnoletniego dziecka. Zgodnie z art. 132 k.r.o. obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Jeżeli więc rodzice niepełnosprawnego i pełnoletniego dziecka nie są w stanie realnie i efektywnie wykonywać swojego obowiązku alimentacyjnego w zakresie sprawowania opieki nad tego rodzaju dzieckiem, to niewątpliwie obowiązek ten przechodzi na dalszego krewnego lub krewnych, zgodnie z zasadami określonymi w art. 128 i art. 129 k.r.o.

W przedmiotowej sprawie z prawidłowych ustaleń faktycznych wynika, że osoba wymagająca opieki (P. S.) jest pełnoletnią osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i niezdolną do samodzielnej egzystencji. Jest to osoba sparaliżowana, znajdująca się stale w pozycji leżącej i natleniana za pośrednictwem respiratora. Z kolei rodzice powyższej osoby są nie tylko osobami pobierającymi świadczenia emerytalne, lecz dodatkowo legitymują się orzeczeniami o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Jak wynika z dokumentacji lekarskiej dołączonej do skargi, matka osoby wymagającej opieki (K. P.) sama jest osobą wymagającą opieki, porusza się za pomocą wózka inwalidzkiego, nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować, cierpi na przewlekłą ciężką depresję, pozostając w leczeniu psychiatrycznym, jest również dotknięta schorzeniami neurologicznymi i narządu ruchowego. Z opinii sądowo-lekarskiej biegłych lekarzy sądowych z dnia 6 lutego 2020 r., sporządzonej na zlecenie Sądu Rejonowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w [...], wynika, że w/w jest niepełnosprawna w stopniu znacznym od dnia 9 sierpnia 2019 r.. W konsekwencji należy przyjąć, że osoba ta nie jest w stanie w żadnym zakresie realnie i efektywnie sprawować opieki nad niepełnosprawnym synem. Potwierdzeniem zasadności tej oceny jest także informacja wynikająca z karty leczenia szpitalnego z dnia 5 czerwca 2020 r., w której potwierdzono podjęcie nieudanej próby samobójczej. Również ojciec osoby wymagającej opieki (W. S.) K. P.) nie jest w stanie realnie i efektywnie sprawować opieki nad niepełnosprawnym synem. Nie tylko nie zamieszkuje z synem, lecz także – zgodnie z dołączonym do skargi zaświadczeniem lekarskim z dnia 6 lutego 2020 r. – sam wymaga całodobowej opieki ze strony osób trzecich oraz lekarza i pielęgniarki z Hospicjum Domowego w [...]. Osoba ta znajduje się w powyższym Hospicjum od dnia 25 października 2019 r. z powodu raka prostaty; jest ona także dotknięta chorobą niedokrwienną serca, po skomplikowanej operacji kardiochirurgicznej. Nie ulega zatem wątpliwości, że także ojciec P. S. nie może sprawować opieki nad niepełnosprawnym synem.

Wobec powyższego należy uznać, że w świetle art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego może nabyć skarżący jako brat osoby wymagającej opieki. Z akt sprawy wynika, że skarżący nie podejmuje zatrudnienia nie tylko ze względu na konieczność sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym i niezdolnym do samodzielnej egzystencji bratem, lecz także nad niepełnosprawną i coraz bardziej chorą matką (wywiad środowiskowy z dnia 10 grudnia 2019 r.). Dalszego wyjaśnienia wymaga natomiast kwestia aktualnego zakresu i ram czasowych sprawowania opieki przez skarżącego nad niepełnosprawnym bratem. Z treści wywiadów środowiskowych wynika, że skarżący sprawuje realną opiekę codziennie, jednak nie zamieszkuje z chorym bratem (wywiad środowiskowy z dnia 27 listopada 2019 r.). Z kolei w oświadczeniu strony z dnia 20 listopada 2019 r. znajduje się stwierdzenie, że skarżący mieszka z bratem. Okoliczności te wymagają zatem weryfikacji. Jakkolwiek wspólne zamieszkiwanie osoby wymagającej opieki oraz osoby sprawującej opiekę nie jest formalnym warunkiem nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, szczególnie, jeśli opieka jest sprawowana codziennie i w takim zakresie godzinowym, który jest wystarczającym do zapewnienia realnej i efektywnej opieki osobie niepełnosprawnej, to jednak ustalenia faktyczne do zakresu czasowego i adekwatnych form opieki muszą być pełne i precyzyjne. W przedmiotowej sprawie jest to bardzo istotne, ponieważ zamieszkująca z osobą wymagającą opieki matka sama jest osobą dotkniętą znacznym stopniem niepełnosprawności oraz wymagającą stałej opieki.

W tym stanie rzeczy, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.

-----------------------

I