Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 459/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2015-07-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art.97 par. 1 pkt 4, art. 100, art. 102
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska, Sędziowie Sędzia WSA Kazimierz Maczewski (spr.), Sędzia WSA Joanna Wojciechowska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Lidia Maląg, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 25 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 9 lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie pomocy na zalesianie na rok 2013 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 5 września 2014 r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz W. S. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) decyzją nr [...] z dnia [...] r., wydaną po rozpatrzeniu sprawy na skutek odwołania wniesionego przez W. S. od decyzji nr [...] z dnia [...] r., wydanej przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w S., o odmowie wypłaty pomocy na zalesianie - orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że w dniu 11 maja 2013 r. do Biura Powiatowego ARiMR w S. wpłynął wniosek W. S. o wypłatę pomocy na zalesianie za 2013 rok. W treści wniosku wskazano podstawę ubiegania się o wypłatę płatności, tj. kontynuacja programu "Zalesianie gruntów rolnych oraz gruntów innych niż rolne" na niezmienionej powierzchni, do której została przyznana płatność decyzją ARiMR z dnia [...] r. nr [...].

Dnia 22 lipca 2013 r. do organu I instancji wpłynęła decyzja Starosty Powiatowego w S. [...], o przekwalifikowaniu z urzędu gruntu rolnego na grunt leśny w działkach nr [...] i [...], położonych w obrębie S., gmina S., stanowiących własność K. S. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wezwał Wnioskodawcę do złożenia wyjaśnień dotyczących posiadania działki nr [..]. Wezwanie zostało doręczone w dniu 18 września 2013 r.

W dniu 27 września 2013 r. do organu ARiMR wpłynęły pisemne wyjaśnienia Strony, w którym oświadczył on, że: "las posadziłem na części działki nr [...] obręb S. Jako poprzedni właściciel tej działki od dnia posadzenia lasu do chwili obecnej, przeprowadzam wszelkie prace pielęgnacyjne na gruntach zalesionych. W zeszłym roku oficjalnie przekazałem całą działkę synowi, mimo to w uzgodnieniu z synem wykonywałem dalsze prace pielęgnacyjne. Wolą syna było abym w dalszym ciągu składał wniosek na wypłatę zalesieniową za utracone plony".

W tym samym dniu wpłynęło również wyjaśnienie K. S., który wskazał, że: "w roku 2013 upoważniłem wyżej wymienionego W. S. do złożenia wniosku o wypłatę pomocy na zalesianie. Jednocześnie pragnę nadmienić, że z dniem 2 maja 2013 roku weszła w życie i obowiązywać zaczęła umowa dzierżawy zawarta między moją osobą a moim ojcem na mocy której W. S. miał pełne prawo do czerpania wszelkich korzyści z nieruchomości oznaczonej numerem [...] związanych z zalesieniem ww. działki o powierzchni [...] ha, w tym składania wniosku o wypłatę pomocy zalesieniowej".

Dodatkowo przedłożono pełnomocnictwo udzielone W. S. przez K. S., z dnia 2 maja 2013 r., w treści którego K. S. wskazał na będącą jego własnością nieruchomość gruntową nr [...]. Przedłożono również umowę dzierżawy części działki [...], tj. powierzchni zalesionej [...] ha, zawartą 2 maja 2013 r. między Wydzierżawiającym K. S., a Dzierżawcą W. S.

Dnia 2 października 2013 r. do ww. organu ARiMR wpłynął akt notarialny Repertorium [...] numer [...] Umowa Darowizny z dnia [...] r. Umowa ta zawarta została między darczyńcami E. S. i W. S.,a obdarowanym K. S. i dotyczyła dziełek ewidencyjnych o numerach nr [...], [...] i [...], o łącznym obszarze [...] ha, położonych w miejscowości S. W myśl § 6 ww. umowy, darczyńcy darowali synowi (K. S.) całe udziały wynoszące po [...] części w prawie własności niezabudowanych działek nr [...] i [...] a obdarowany oświadczył, że darowizny te przyjmuje. W myśl § 7 ww. umowy Strony oświadczyły, że obdarowany jest już w posiadaniu przedmiotowej nieruchomości.

Dnia [...] r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydał decyzję nr [...] o odmowie wypłaty W. S. pomocy na zalesianie, w związku z przeniesieniem własności działki objętej zalesieniem.

Od tej decyzji Strona w dniu 9 listopada 2013 r. wniosła odwołanie.

Dnia 12 listopada 2013 r. Strona dołączyła oświadczenia (z 30 września 2013 r.) o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu przez W. i E. S., potwierdzone odbiorem przez K. S. W uzupełnieniu do odwołania, Strona wskazała, iż przedmiotem darowizny miała być działka oznaczona nr [...], a uchylenie się od skutków prawnych złożonego oświadczenia woli "skutkuje nieważnością umowy z dnia [...]r. w zakresie, której przedmiotem była darowizna działki nr [...], co oznacza, że nigdy nie doszło do przeniesienia własności lub współwłasności wszystkich gruntów objętych wnioskiem o pomoc albo ich części na rzecz innego rolnika w wyniku umowy sprzedaży lub innej umowy".

Ponadto, w dniu 13 lutego 2014 r. do [...] Oddziału Regionalnego ARiMR wpłynął akt notarialny – (powrotnego) przeniesienia prawa własności nieruchomości. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR decyzją z dnia [...] r. uchylił decyzję organu I instancji i przekazał sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia.

Organ I instancji wezwał Stronę do złożenia wyjaśnień w sprawie ustalenia prawa własności do działki nr [...], tj. przedłożenia aktualnego wypisu z ksiąg wieczystych. W dniu 24 kwietnia 2014 r. Strona złożyła odpis zupełny księgi wieczystej (stan z 22.04. 2014 r.). W załączonym piśmie Strona wskazała, iż "ww. księga wieczysta została założona w związku ze skutecznym uchyleniem się przeze mnie, jak i moją żonę (...) od skutków prawnych oświadczeń złożonych pod wpływem błędu, a stanowiących w swej treści darowiznę nieruchomości oznaczonej nr [...] obręb ewidencyjny [...]".

Decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy, organ I instancji odmówił wypłaty pomocy na zalesianie, z powodu przeniesienia własności działki objętej zalesieniem.

W odwołaniu od tej decyzji Strona wniosła o jej uchylenie i umorzenie postępowania, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 10 § 1, art. 77 § 1 i art. 105 § 1 k.p.a., a także przepisów prawa materialnego, tj.:

- art. 88 § 2 k.c. w zw. z art. 84 § 1 k.c. poprzez przyjęcie, że termin roku na uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu biegnie od dnia czynności dotkniętej wadą nieważności, a nie od dnia dowiedzenia się o błędzie;

- art. 84 § 1 k.c. poprzez dowolne stwierdzenie, że skutki wynikające z zastosowania dyspozycji tego przepisu pozostają obojętne na decyzję podjętą przez organ I instancji "z uwagi na niebezpieczeństwo ugruntowania praktyki nadużywania instancji z art. 84 kodeksu cywilnego na użytek postępowań dotyczących wypłat pomocy na zalesianie".

Odwołujący się wskazał, że gdyby w chwili zawarcia umowy darowizny nie działał pod wpływem błędu i oceniał sprawę rozsądnie, to nie składałby oświadczenia o uchyleniu się od skutków tej umowy. Podnosząc zarzut skutecznego uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli pod wpływem błędu, Strona jednocześnie wskazała na brak uprawnień organów ARiMR do oceny skuteczności złożonego oświadczenia - przywołując wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2007 r. (sygn. akt II OSK 1042/06).

Uzasadniając podjętą decyzję o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z § 4 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Zalesianie gruntów rolnych oraz zalesianie gruntów innych niż rolne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 48, poz. 390 ze zm.) - dalej: "rozporządzenie" - pomoc na zalesianie gruntów rolnych jest przyznawana rolnikowi do gruntów stanowiących własność lub współwłasność tego rolnika albo własność jego małżonka.

Zgodnie z § 15 ust. 1 tego rozporządzenia, jeżeli w okresie od dnia złożenia wniosku o pomoc do dnia wydania decyzji w sprawie przyznania pomocy na zalesianie nastąpi przeniesienie własności lub współwłasności wszystkich gruntów objętych tym wnioskiem albo ich części na rzecz innego rolnika w wyniku umowy sprzedaży lub innej umowy, pomoc przysługuje temu rolnikowi, jeżeli:

1) w terminie 3 miesięcy od dnia przeniesienia własności lub współwłasności tych gruntów złoży on wniosek o pomoc do kierownika biura powiatowego Agencji, do którego został złożony wniosek o pomoc, o którym mowa w § 9 ust. 4;

2) zobowiąże się do kontynuowania realizacji zobowiązań, o których mowa w § 4 ust. 1 pkt 2 i 3 albo § 5 ust. 1 pkt 2;

3) uzyskuje on co najmniej 25% dochodów z rolnictwa - w przypadku premii zalesieniowej.

W myśl § 18 ust. 5 pkt 3 rozporządzenia, pomocy na zalesianie nie wypłaca się rolnikowi w kolejnych latach po stwierdzeniu tych okoliczności.

Stosownie natomiast do § 18 ust. 7 ww. rozporządzenia, w przypadkach, o których mowa w ust. 5-5a, kierownik biura powiatowego Agencji odmawia, w drodze decyzji, wypłaty pomocy na zalesianie.

Organ odwoławczy wskazał, że z dokumentów złożonych przez Stronę w trakcie prowadzonego postępowania wynika, iż aktem notarialnym - umowa darowizny (Rep. [...] Nr [...]) z dnia [...] r. E. M. i W. M. małżonkowie S. darowali swojemu synowi K. S. całe swoje udziały wynoszące po [...] części w prawie własności niezabudowanych działek nr [...] łącznego obszaru [...] ha położonych w miejscowości S., gminie S., powiecie s., województwie z. a K.S. oświadczył, że darowiznę tę przyjął. Akt ten odczytano, przyjęto i podpisano.

Zdaniem organu, z powyższego wynika, iż wszystkie strony były świadome i zgodne co do przedmiotu umowy oraz treści w niej zawartych.

Organ II instancji podkreślił, że w złożonych w dniu 30 września 2013 r. oświadczeniach o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonych pod wpływem błędu, W. i E. S. zgodnie oświadczyli, że przedmiotem darowizny miała być działka nr [...], a nie działka nr [...]. W ocenie organu, z treścią tych oświadczeń nie można się jednak zgodzić, skoro na wezwanie organu I instancji, zarówno Strona jak i K. S. potwierdzali podpisanie umowy darowizny, w skład której wchodziła działka nr [...]. Na etapie składanych oświadczeń nie negowali ww. okoliczności, co wskazuje na pełną świadomość przekazania na rzecz K. S. właśnie działki nr [...], a nie działki nr [...], potwierdzając to oświadczeniami z dnia

27 września 2013 r. oraz umową dzierżawy z dnia 2 maja 2013 r. W. S. wskazał również, iż chcąc ratować zaistniałą sytuację, po konsultacji z prawnikiem złożył oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu.

W ocenie organu odwoławczego, powyższe okoliczności wskazują nie na zaistnienie błędu w trakcie podpisywania umowy darowizny, a na okoliczność chęci ponownego wejścia w posiadanie działki nr [...], czego konsekwencją było podpisanie w dniu [...]r. aktu notarialnego (Rep. [...] Numer [...]) przeniesienia prawa własności nieruchomości, a w konsekwencji obejście przepisów § 15 ust. 1 ww. rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 marca 2009 r.

Ponadto, składając w dniu 11 maja 2013 r. wniosek o wypłatę pomocy na zalesianie (PROW 2007-2013) za rok 2013 W. S. oświadczył, iż znane mu są zasady przyznawania pomocy na zalesianie oraz zobowiązał się do niezwłocznego informowania na piśmie ARiMR o każdym fakcie, który ma wpływ na przyznanie, pobieranie lub wypłacanie pomocy na zalesianie gruntów rolnych, o każdej zmianie stanu faktycznego lub prawnego, objętych wnioskiem, powstałej w okresie trwania złożonych zobowiązań, a w szczególności jeżeli zmiana ta dotyczy wykorzystania gruntów, wielkości zobowiązania, przeniesienia własności części albo wszystkich działek objętych wnioskiem na rzecz innego producenta rolnego.

Mimo takich zobowiązań, od dnia przekazania własności gruntu objętego zobowiązaniem zalesieniowym, tj. działki nr [...], nie poinformował on organów ARiMR o tym fakcie. Nie poinformował o tym także w dacie składania wniosku o wypłatę za rok 2012, tj. dnia 15 maja 2012 r. (również podpisując stosowne oświadczenie oraz zobowiązania), a więc po dacie zawarcia umowy darowizny.

W ocenie organu, nie można więc w tym wypadku mówić o braku świadomości Strony, dotyczących konsekwencji przekazania własności działek na rzecz osób trzecich oraz braku pogłębiania zaufania do organów władzy publicznej. Zarazem można też przyjąć, iż termin określony w art. 88 § 2 k.c. nie został zachowany, licząc od dnia zawarcia umowy darowizny do dnia złożenia oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonych w ocenie Strony pod wpływem błędu. Powyższe okoliczności wskazują bowiem, iż Strona utraciła własność działki nr [...] z dniem podpisania umowy darowizny z dnia [...] r., a następnie, po upływie 2 lat, tj. w dniu [...] r. własność tę ponownie uzyskała.

Ponadto, w terminie wskazanym w § 15 ust. 1 ww. rozporządzenia, tj. w terminie 3 miesięcy od dnia przeniesienia własności, do organu ARiMR nie wpłynął wniosek K. S., tym samym nie doszło do przejęcia zobowiązań podjętych przez Stronę. Wobec tego – zdaniem organu II instancji - brak jest możliwości rozstrzygnięcia w tym zakresie w sposób zgodny z żądaniem Producenta wynikającym z odwołania.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie W. S. - reprezentowany przez radcę prawnego – zaskarżonej decyzji organu odwoławczego zarzucił:

1) naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 84 § 1 ustawy z dnia

23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (dalej: "k.c.") poprzez jego błędną wykładnię:

- prowadzącą do wyłączenia zastosowania hipotezy wynikającej z tej normy w zakresie postępowań dotyczących wypłat pomocy na zalesienie, pomimo iż Skarżący skorzystał z instytucji błędu w dziedzinie stosunków regulowanych przez prawo cywilne, a żaden powszechnie obowiązujący przepis prawa nie wyłącza dopuszczalności powoływania się na taki błąd w toku postępowania administracyjnego dotyczącego wypłaty pomocy na zalesienie,

- polegającą na uznaniu, że świadomość jest elementem hipotezy normy prawnej wyrażonej art. 84 § 1 k.c., podczas gdy działanie pod wpływem błędu jest czynnością podjętą świadomie i swobodnie (podjęcie decyzji i wyrażenie woli w stanie wyłączającym świadomość bądź swobodę działania wyczerpuje hipotezę normy wyrażonej art. 82 k.c., a nie art. 84 § 1 k.c.), podczas gdy błędem jest mylne wyobrażenie człowieka o rzeczywistości, kwalifikowane jako prawnie doniosłe i dotyczące treści czynności prawnej, co miało wpływ na wynik sprawy, bowiem w związku ze skutecznym złożeniem przez Skarżącego oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych wadliwego oświadczenia umowa darowizny z dnia 21 stycznia 2012 r. jest nieważna ex tunc, a zatem brak podstaw do odmowy wypłaty pomocy na zalesienie;

2) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 88 § 2 k.c. poprzez jego błędną wykładnię prowadzącą do uznania, że termin do złożenia oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu biegnie od dnia złożenia wadliwego oświadczenia, a nie od dnia wykrycia błędu, co miało wpływ na wynik sprawy, bowiem Skarżący zachował roczny termin do uchylenia się od skutków prawnych złożonego oświadczenia;

3) naruszenie przepisu postępowania, tj. art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: "k.p.a."), art. 7 k.p.a. w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 r. poz. 173; dalej: u.r.o.w.), polegające na nieuprawnionym - to jest bez podstawy prawnej - dokonaniu kwalifikacji prawnej objętego stanem faktycznym sprawy oświadczenia woli W. i E. S. z dnia 30 września 2013 r. oraz z dnia 13 lutego 2014 r., co miało wpływ na wynik sprawy, bowiem organ ARiMR bez podstawy prawnej przeprowadził w postępowaniu administracyjnym badanie wady oświadczenia woli w rozumieniu art. 84 § 1 i § 2 k.c. w zw. z art. 88 § 2 k.c., a także bezpodstawnie wykluczył dopuszczalność stosowania instytucji wad oświadczenia woli na gruncie postępowań dotyczących wypłaty pomocy na zalesienie;

4) naruszenie przepisu postępowania, to jest art. 21 ust. 2 pkt 2 u.r.o.w. polegające na:

- uznaniu, że obowiązek wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego stanowi podstawę dokonania kwalifikacji wadliwego oświadczenia, podczas gdy czym innym jest ustalenie dotyczące złożenia oświadczenia woli i jego treści, a czym innym jego kwalifikacja prawna zmierzająca do przypisania mu określonych skutków prawnych, o czym - w razie sporu - deklaratywnie rozstrzyga sąd powszechny, ustalając fakty w postaci oświadczeń woli według reguł postępowania dowodowego (art. 227 i nast. ustawy z dnia z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego – dalej: "k.p.c." - oraz dyrektyw wykładni oświadczeń woli - art. 65 k.c.), natomiast kwalifikacja prawna (dla ustalenia wywieranych przez nią skutków prawnych) polega na właściwym określeniu tworzonej przez te oświadczenia czynności prawnej, a zatem następuje po ustaleniu faktu złożenia określonych oświadczeń woli i dlatego powinna być odróżniana od procesu zmierzającego do ustalenia tego faktu, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem organ rozpatrując materiał dowodowy dokonał nieuprawnionej kwalifikacji wadliwego oświadczenia, a w konsekwencji odmówił wypłaty pomocy na zalesienie,

- naruszeniu zasad logiki poprzez wyprowadzenie wniosku, jakoby W. i E. S. nie działali dnia 25 stycznia 2012 r. pod wpływem błędu z następujących faktów: umowa darowizny została zawarta z zachowaniem formy aktu notarialnego, K.S. (obdarowany) nie złożył wniosku o pomoc, W. S. (darczyńca) złożył oświadczenie stanowiące w swej treści potwierdzenie znajomości zasad wypłaty pomocy, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem nieskładanie wniosku o pomoc przez K. S. (obdarowanego) tylko przez W. S. (darczyńcę), który uprzednio potwierdzał znajomość zasad wypłaty pomocy dowodzi właśnie błędu z dnia 25 stycznia 2012 r., albowiem skoro syn darczyńców spełniał wszystkie wymagania warunkujące wypłatę pomocy, a W. S. potwierdził znajomość zasad programu, to znaczy, że W. S. składał stosowne wnioski, bowiem trwał w błędzie co do przedmiotu tej darowizny, a dopiero wezwanie skierowane przez organ do złożenia wyjaśnień stanowiło asumpt do wykrycia tego błędu;

5) naruszenie przepisu postępowania, tj. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. polegające na utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji odmawiającej przyznania pomocy na zalesienie, pomimo konieczności jej uchylenia w całości z uwagi na naruszenia, których dopuścił się ten organ.

Podnosząc takie zarzuty Skarżący wniósł o uchylenie w całości organów obu instancji oraz o przyznanie od organu odwoławczego zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że umowa darowizny z dnia 25 stycznia

2012 r., oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu, a także konsens pomiędzy darczyńcami

a obdarowanym, dotyczący powrotnego przeniesienia prawa własności w wyniku wykonania zobowiązania powstałego na skutek złożenia oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia złożonego pod wpływem błędu, stanowią przedmiot stosunków cywilnoprawnych. Stosunek cywilnoprawny uregulowany jest metodą cywilnoprawną, charakteryzującą się wolnością i autonomią równorzędnych podmiotów (uchwała SN z 9 czerwca 1995 r., III CZP 72/95, OSNC 1995, nr 10, poz. 146), sankcją majątkową i sądową drogą rozstrzygania sporów. Natomiast zgodnie z art. 2 § 1 k.p.c., do rozpoznawania spraw cywilnych powołane są, co do zasady sądy powszechne. Z kolei ustawowa definicja sprawy cywilnej, wyrażona art. 1 k.p.c. obejmuje w swym zakresie także sprawy z powództwa o ustalenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa. A zatem organ ARiMR nie był uprawniony do dokonania kwalifikacji prawnej objętych stanem faktycznym sprawy oświadczeń darczyńców z 30 września 2013 r. (o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu) oraz z 13 lutego 2014 r. (o dopuszczeniu do współwłasności i współposiadania przedmiotowej działki).

Zdaniem Skarżącego, nawet gdyby przyjąć (wbrew zgodnemu stanowisku judykatury: vide wyrok NSA z 11 lipca 2007 r., II OSK 1042/06, oraz wyrok WSA w Warszawie, IV SA/Wa 196/12) dopuszczalność dokonania przez organ takiej kwalifikacji prawnej, zaprezentowana w uzasadnieniu decyzji argumentacja jest chybiona. Żaden przepis prawa nie wyłącza bowiem stosowania instytucji wad oświadczenia woli w rozumienie przepisów art. 82-88 k.c. w zakresie postępowań dotyczących wypłat pomocy na zalesienie. Z kolei roczny termin przewidziany art. 88 § 2 k.c. rozpoczyna bieg od dnia wykrycia błędu, a nie od dnia złożenia oświadczenia dotkniętego wadą. Skarżący darował swojemu synowi nieruchomość stanowiącą działkę nr [...], aby po kilku miesiącach, a następnie po przeszło roku złożyć wnioski o wypłatę pomocy obejmujące swym zakresem działkę [...], gdyż był przekonany o darowaniu działki nr [...], a zatem - według jego mylnego wyobrażenia - winien kontynuować działanie w ramach programu "Zalesianie gruntów rolnych ..." co do działki nr [...]. Powyższe dodatkowo potwierdza fakt, że K.S., choć spełniał wymaganie wynikające z § 15 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi -uzyskiwał co najmniej [...] % dochodów z rolnictwa - nie złożył wniosku o pomoc. Dopiero w wyniku wezwanie do złożenia wyjaśnień Skarżący zdał sobie sprawę, że w wyniku błędu darował wraz z żoną działkę nr [...], zamiast działki nr [...]. Podejmując pochopną próbę rozwiązania zaistniałej sytuacji - po odbyciu przez K. S. rozmowy w tej sprawie z pracownikiem ww. Biura Powiatowego ARMiR - złożył oświadczenia dotyczące dalszego zamiaru pielęgnowania lasu oraz wykonywania wszystkich obowiązków związanych z udziałem w programie zalesienia i przedłożył umowę dzierżawy pobraną przez syna z Internetu. Dopiero opinia prawna dotycząca przedstawionego przez Skarżącego stanu faktycznego wyjaśniła mu, że najlepsze rozwiązania polegają na prawdzie, a zatem skoro Skarżący i jego żona dnia 25 stycznia 2012 r. działali pod wpływem błędu, co do przedmiotu darowizny, a od chwili wykrycia błędu nie upłynął rok, to dokonanie subsumpcji tak poczynionych ustaleń prowadzi do konieczności zastosowania instytucji przewidzianych na wypadek takich właśnie sytuacji.

Skarżący zauważył, że uprawnienie do uchylenia się od skutków prawnych swego oświadczenia woli ma charakter prawa podmiotowego kształtującego. Wykonanie go definitywnie kształtuje stosunki prawne między stronami, doprowadzając do unieważnienia czynności prawnej ex tunc. Dodatkowo podniósł, że adresat oświadczenia woli nie ma żadnej możliwości ingerencji w celu zapobieżenia skutkom złożonego oświadczenia o uchyleniu się. Powołując się na postanowienie SN z dnia 12 października 2005 r. (III CK 48/05), Skarżący stwierdził, że możliwość skorzystania z uprawnienia do uchylenia się od skutków prawnych wadliwego oświadczenia zależy wyłącznie od decyzji składającego to oświadczenie, druga strona nie może przeszkodzić powstaniu skutków uchylenia, ani też zapobiec unieważnieniu czynności prawnej. Jeżeli jednak druga strona trwa przy stanowisku, że uchylenie się jest bezpodstawne, wówczas możliwe jest rozstrzygnięcie przez sąd, czy było ono uzasadnione. Na gruncie niniejszej sprawy, pomiędzy stronami umowy darowizny z dnia [...] r. nie było jednak sporu, co do wadliwości oświadczenia darczyńców odnośnie przedmiotu darowizny obejmującego działkę nr [...] oraz skuteczności oświadczenia o uchyleniu się.

Skuteczne uchylenie się przekreśla zarówno obligacyjne, jak i rzeczowe skutki dokonanej pod wpływem wady oświadczenia woli czynności prawnej, zatem argumentacja organu, jakoby Skarżący utracił własność działki nr [...] z dniem podpisania umowy darowizny z dnia [...] r., a następnie po upływie 2 lat, to jest w dniu [...] r. własność tę ponownie uzyskał (nie poruszając kwestii współwłaścicielki tej nieruchomości), jest chybiona. Organ pominął przy tym fakt, że kauzą (przyczyną) czynności z dnia 13 lutego 2014 r. było wykonanie zobowiązania (causa solvendi) powstałego na skutek złożenia przez E. i W. S. oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu. Skoro organ nie kwestionuje jednak skutku rozporządzającego, wynikającego z oświadczeń wyrażonych w aktem notarialnym z dnia [...] r. i przyjmuje, że tego dnia Skarżący uzyskał własność działki nr [...], to nie sposób zrozumieć krytykę kauzy, stanowiącej elementem treści czynności przysparzającej.

Zdaniem Skarżącego, organ odwoławczy nie sprostał też obowiązkowi wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego, poprzestając na wybiórczej i nacechowanej dowolnością ocenie zaoferowanych dowodów. Hipoteza norm dotyczących wad oświadczenia woli w rozumieniu przepisów 82-88 k.c. ani żaden inny przepis nie wyłączają stosowania tych instytucji także do czynności prawnych zawieranych z zachowaniem formy aktu notarialnego. Ponadto dokonał niewłaściwej, niezgodnej z zasadami doświadczenia życiowego, oceny faktu niedopełnienia przez Skarżącego obowiązku informacyjnego o przekazaniu własności gruntu działki nr [...]. Skarżący zwrócił też uwagę, że na nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] nadal znajduje się las, który jest należycie pielęgnowany zgodnie z założeniami programu "Zalesianie gruntów rolnych ...", a zatem w działaniach Skarżącego i jego żony oraz syna nie sposób doszukiwać się próby obejścia przepisów § 15 ust. 1 rozporządzenia, jako że prowadzą one do zapewnienia ciągłości realizacji tego programu, którego celem jest powiększenie obszarów leśnych przez zalesianie, utrzymanie i wzmocnienie ekologicznej stabilności obszarów leśnych poprzez zmniejszenie fragmentacji kompleksów leśnych i tworzenie korytarzy ekologicznych oraz zwiększenie udziału lasów w globalnym bilansie węgla oraz ograniczeniu zmian klimatu.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie u z n a ł, co następuje:

Skargę należało uwzględnić, bowiem zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Stwierdzić bowiem należy, że w sprawie rozpoznawanej przez organy ARiMR wystąpiło zagadnienie wstępne wymagające uprzedniego rozstrzygnięcia przez sąd. W takiej sytuacji – stosownie do art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. - organ administracji publicznej zawiesza postępowanie. Zgodnie natomiast z art. 100 k.p.a.:

"§ 1. Organ administracji publicznej, który zawiesił postępowanie z przyczyny określonej w art. 97 § 1 pkt 4, wystąpi równocześnie do właściwego organu lub sądu o rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego albo wezwie stronę do wystąpienia o to w oznaczonym terminie, chyba że strona wykaże, że już zwróciła się w tej sprawie do właściwego organu lub sądu.

§ 2. Jeżeli zawieszenie postępowania z przyczyny określonej w art. 97 § 1 pkt 4 mogłoby spowodować niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważną szkodę dla interesu społecznego, organ administracji publicznej załatwi sprawę, rozstrzygając zagadnienie wstępne we własnym zakresie.

§ 3. Przepis § 2 stosuje się także wówczas, gdy strona mimo wezwania (§ 1) nie wystąpiła o rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego albo gdy zawieszenie postępowania mogłoby spowodować niepowetowaną szkodę dla strony. W tym ostatnim przypadku organ może uzależnić załatwienie sprawy od złożenia przez stronę stosownego zabezpieczenia.".

Ponadto, w myśl art. 102 k.p.a., w czasie zawieszenia postępowania organ administracji publicznej może podejmować czynności niezbędne w celu zapobieżenia niebezpieczeństwu dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnym szkodom dla interesu społecznego.

Zdaniem Sądu, wobec faktu, iż w prowadzonym postępowaniu o przyznanie pomocy na zalesianie na rok 2013 skarżący Producent w dniu 30 września 2009 r. sporządził, a następnie przedstawił organowi ARiMR, oświadczenia (własne i żony) o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu, tj. oświadczeń złożonych przed notariuszem w dniu [...] r., dotyczących darowizny synowi [...] niezabudowanych działek (w tym przedmiotowej działki nr [...]), pojawiło się w sprawie ww. zagadnienie wstępne, wymagające rozstrzygnięcia przez sąd powszechny (cywilny).

Tej oceny nie zmieniają podnoszone przez organ odwoławczy argumenty, iż oświadczenie takie zostało złożone dopiero po wezwaniu Strony przez organ do złożenia wyjaśnień dotyczących własności działki nr [...] i po wcześniejszym, tj. w dniu 27 września 3013 r., złożeniu do akt sprawy umowy dzierżawy z dnia [...] r. działki nr [...] zawartej przez K. S. ze Stroną (ojcem) oraz ich wyjaśnień dotyczących okoliczności zawarcia tej umowy, a także dokumentu pełnomocnictwa (z 2 maja 2013 r.) udzielonego Stronie przez K.S. "do złożenia wniosku o wypłatę pomocy na zalesianie w roku bieżącym". Zdaniem Sądu, również fakt złożenia przez Skarżącego wniosku o przyznanie ww. płatności na rok 2012 nie zmienia tej oceny.

Kwestie te powinny być oczywiście brane pod uwagę przy ocenie skuteczności uchylenia się przez Skarżącego i jego żonę od skutków, złożonego (ich zdaniem) pod wpływem błędu, oświadczenia o darowaniu działki nr [...] (a nie działki nr [...]). Ocena taka powinna być jednak dokonana w odrębnym postępowaniu cywilnym przeprowadzonym przez sąd.

Zgodnie bowiem z art. 84 k.c.: "§ 1. W razie błędu co do treści czynności prawnej można uchylić się od skutków prawnych swego oświadczenia woli. Jeżeli jednak oświadczenie woli było złożone innej osobie, uchylenie się od jego skutków prawnych dopuszczalne jest tylko wtedy, gdy błąd został wywołany przez tę osobę, chociażby bez jej winy, albo gdy wiedziała ona o błędzie lub mogła z łatwością błąd zauważyć; ograniczenie to nie dotyczy czynności prawnej nieodpłatnej.

§ 2. Można powoływać się tylko na błąd uzasadniający przypuszczenie, że gdyby składający oświadczenie woli nie działał pod wpływem błędu i oceniał sprawę rozsądnie, nie złożyłby oświadczenia tej treści (błąd istotny).

Stosownie do art. 88 k.c.: "§ 1. Uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli, które zostało złożone innej osobie pod wpływem błędu lub groźby, następuje przez oświadczenie złożone tej osobie na piśmie.

§ 2. Uprawnienie do uchylenia się wygasa: w razie błędu - z upływem roku od jego wykrycia, a w razie groźby - z upływem roku od chwili, kiedy stan obawy ustał.".

Sąd podzielił przy tym pogląd wyrażony w skardze, że umowa darowizny działek, oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu, a także porozumienie pomiędzy darczyńcami a obdarowanym, dotyczące powrotnego przeniesienia prawa własności w wyniku wykonania zobowiązania powstałego na skutek złożenia oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia złożonego pod wpływem błędu, stanowią przedmiot stosunków cywilnoprawnych. Zgodnie natomiast z art. 2 § 1 k.p.c., do rozpoznawania spraw cywilnych powołane są, co do zasady, sądy powszechne. Ustawowa definicja sprawy cywilnej, wyrażona w art. 1 k.p.c., obejmuje (m.in.) sprawy ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, a zatem obejmuje swym zakresem także sprawy z powództwa o ustalenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa.

Sąd podzielił przy tym pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 11 lipca 2007 r., sygn. II OSK 1042/06, że "problem ustalenia, czy mamy do czynienia z oświadczeniem woli sformułowanym pod wpływem błędu, stanowić będzie kwestię prejudycjalną, obligującą do zawieszenia postępowania administracyjnego do czasu rozstrzygnięcia tego zagadnienia przez odpowiedni sąd powszechny. Zgodnie bowiem z powszechnie przyjętym stanowiskiem doktryny i orzecznictwa, wady oświadczeń woli, w rozumieniu przepisów art. 82 - 88 k.c., nie mogą stanowić przedmiotu badania w postępowaniu administracyjnym (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2001 r., sygn. akt II SA 2142/00, niepubl.). Dopiero sąd powszechny może dokonać prawidłowej kwalifikacji prawnej objętego stanem faktycznym sprawy oświadczenia woli. Czym innym bowiem są ustalenia dotyczące złożenia oświadczenia woli i jego treści, a czym innym jego kwalifikacja prawna zmierzająca do przypisania mu określonych skutków prawnych. Ustalenie faktów w postaci oświadczeń woli następuje według reguł postępowania dowodowego (art. 227 i nast. k.p.c.) oraz dyrektyw wykładni oświadczeń woli (przede wszystkim art. 65 k.c.). Kwalifikacja prawna oświadczeń woli polega zaś na właściwym określeniu tworzonej przez te oświadczenia czynności prawnej, dla ustalenia wywieranych przez nią skutków prawnych. Następuje więc już po ustaleniu faktu złożenia określonych oświadczeń woli i dlatego powinna być odróżniana od procesu zmierzającego do ustalenia tego faktu". Podobne poglądy wyrażono też w wyrokach wojewódzkich sądów administracyjnych, tj. w wyroku WSA w Szczecinie z 26.04.2012 r., sygn. II SA/Sz 217/12 i w wyroku WSA w Warszawie z 26.06.2012 r., sygn. IV SA/Wa 196/12. Wszystkie te wyroki dotyczyły postępowań administracyjnych także prowadzonych na podstawie przepisów k.p.a.

Zasadnie więc Skarżący zarzucił, iż organ ARiMR nie był uprawniony do dokonania kwalifikacji prawnej objętych stanem faktycznym sprawy oświadczeń darczyńców z 30 września 2013 r. (o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu) oraz z 13 lutego 2014 r. (o dopuszczeniu do współwłasności i współposiadania przedmiotowej działki). Uprawnienie do uchylenia się od skutków prawnych swego oświadczenia woli ma bowiem charakter prawa podmiotowego kształtującego, a wykonanie go definitywnie kształtuje stosunki prawne między stronami, doprowadzając do unieważnienia czynności prawnej ex tunc (od początku), przy czym adresat oświadczenia woli nie ma żadnej możliwości ingerencji w celu zapobieżenia skutkom złożonego oświadczenia o uchyleniu się. Prawidłowo wykonane uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli jest dla sądu wiążące. Sąd może jedynie stwierdzić nieważność czynności prawnej (vide: B. Lewaszkiewicz-Petrykowska: Komentarz do art. 88 k.c., LEX). Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z 24 kwietnia 2013 r., sygn. akt IV GSK 600/12, a także w wyroku z 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt III CSK 93/13: "Skuteczne uchylenie się od skutków oświadczenia woli z powodu błędu co do treści umowy sprzedaży nieruchomości (art. 84 i 88 k.c.) wywołuje skutki obligacyjne i rzeczowe w zakresie przeniesienia własności". Pogląd taki można jednak również odnieść do umowy darowizny.

Przedwczesny jest więc argument organu odwoławczego, że Skarżący utracił własność działki nr [...] z dniem podpisania umowy darowizny z dnia [...] r., a następnie po upływie 2 lat, to jest w dniu [...] r. własność tę ponownie uzyskał. Jeżeli bowiem sąd uzna umowę darowizny z [...] r. za nieważną, to nieskuteczna będzie także umowa z [...] r. – a wtedy ww. argumentacja organu okaże się chybiona.

Oczywistym jest przy tym, że w postępowaniu prowadzonym przez sąd cywilny będzie on zobowiązany do zbadania przewidzianych w art. 84 i 88 k.c. warunków formalnych uchylenia się od skutków błędu, w tym także – akcentowanego przez organ – zachowania ustawowego terminu do złożenia stosownego oświadczenia.

Sąd podzielił też argument Skarżącego, że nawet gdyby przyjąć – czego Sąd na tym etapie nie akceptuje - dopuszczalność dokonania przez organy ARiMR kwalifikacji prawnej przedmiotowych oświadczeń darczyńców i, w konsekwencji, ważności (skuteczności) dokonanej przez nich darowizny działki nr [...], to zaprezentowana w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji argumentacja nie jest w pełni przekonująca, nie została ona bowiem oparta na wyczerpującym rozpatrzeniu całego materiału dowodowego.

Wprawdzie prawidłowo organ odwoławczy zauważył, że zasada określona w art. 21 ust. 2 pkt 2 u.r.o.w. (w myśl której, organy ARiMR zostały zobowiązane do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego) stanowi odejście od zasady prawdy obiektywnej wymienionej w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. (w którym nałożono obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego), to jednak – w ocenie Sądu – organ nie rozpatrzył wyczerpująco kwestii zachowania przez Skarżącego (i jego żonę) terminu do złożenia oświadczeń o uchyleniu się od błędu. Ponadto, w myśl art. 21 ust. 3 zdanie drugie u.r.o.w., ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Skoro zatem organ kwestionuje fakt błędnego darowania działki nr [...] (zamiast działki [...]), i skuteczność uchylenia się od tego błędu, to uzasadnienie takiego stanowiska powinno być też oparte na wyczerpująco rozważonym (i ewentualnie uzupełnionym) materiale dowodowym, odnoszącym się do ewentualnych różnic pomiędzy tymi działkami (w tym ewentualnego ich obciążenia hipoteką lub innymi ograniczeniami), które mogłyby dodatkowo potwierdzać słuszność przyjętego przez organ stanowiska. Wskazywanie w tym zakresie na dokonane we wrześniu 2013 r. działania Skarżącego i jego syna (wraz z przedłożonymi dokumentami z dnia 2 maja 2013 r.), w ocenie Sądu nie jest wystarczające, skoro – jak wskazano w skardze – mogły one stanowić (pochopną, bez udziału prawnika) próbę uchylenia się od błędu popełnionego 21 stycznia 2012 r. (przy czym o jego popełnieniu Skarżący – jak twierdzi - dowiedział się dopiero po otrzymaniu wezwania organu z dnia 17 września 2013 r. do przedstawienia dokumentów stwierdzających własność działki nr [...]).

Dla takiej wszechstronnej oceny zaistnienia błędu w umowie darowizny uzasadnione byłoby także odniesienie się do podnoszonego przez Skarżącego faktu spełniania przez syna uprawnień do przejęcia zobowiązania oraz prawa do płatności – fakt niedokonania takich formalności mógł bowiem wynikać z błędnego wyobrażenia o stanie własności działki nr [...].

Skoro zatem zaskarżona decyzja o odmowie przyznania pomocy (płatności) na zalesianie oparta została na stwierdzeniu, że Skarżący utracił prawo własności przedmiotowej działki, a jej nabywca (syn Skarżącego) w terminie wskazanym w § 15 ust. 1 ww. rozporządzenia, tj. w terminie 3 miesięcy od dnia przeniesienia własności, nie złożył do organu ARiMR wniosku (oświadczenia) o kontynuowaniu realizacji zobowiązań Skarżącego, uznać więc należy, że dla rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej niezbędne jest prawidłowe ustalenie prawa własności przedmiotowej działki. Wobec tego, iż Skarżący wraz z żoną złożyli ww. oświadczenia podważające ważność (skuteczność) darowania tej działki na rzecz syna, zatem kwestia ta stanowi tzw. zagadnienie wstępne dla organów ARiMR, a jej rozstrzygnięcie powinno nastąpić w postępowaniu przed sądem cywilnym.

W takiej sytuacji organ ARiMR powinien więc postąpić zgodnie z cytowanymi wyżej przepisami art. 97 § 1 pkt 4, art. 100 i art. 102 k.p.a.

Uznając zatem, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem wskazanych przepisów postępowania, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – orzekł jak w pkt. 1 wyroku.

O niewykonywaniu zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152, natomiast o kosztach postępowania na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 tejże ustawy.