Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1418/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2012-11-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżona decyzję oraz poprzedzającą decyzję tego samego organu
Powołane przepisy: article: art. 28 ust 3
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 1418/12 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 listopada 2012 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Nina Półtorak (spr.), Sędzia: WSA Stanisław Grzeszek, Sędzia: WSA Jarosław Wiśniewski, Protokolant: Anna Boczkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2012 r., sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w K., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 19 czerwca 2012 r. Nr [...], w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 14 marca 2012 r., nr [...], II. określa, że wymienione w pkt I decyzje nie mogą być wykonane do chwili prawomocności wyroku, III. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz strony skarżącej koszty postępowania w kwocie 240 zł (dwieście czterdzieści złotych).


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 23 lutego 2012 r. "A" Sp. z o.o. w K. wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności wynikających ze wskazanych tytułów wykonawczych dotyczących składek na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz składek na ubezpieczenie zdrowotne.

Na uzasadnienie wniosku Spółka podniosła, że działa na rynku od 2006 roku, zajmując się importem włoskich artykułów spożywczych oraz wina. W roku 2008 w następstwie kryzysu walutowego i dużego spadku wartości złotego, a także praktyk konkurencyjnych przedsiębiorstw utraciła płynność finansową i stała się niewypłacalna.

Ponadto Spółka wskazała, iż zgodnie z ustawą z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2009 r., nr 205, poz. 1585 – t.j. ze zm., dalej jako "u.s.u.s."), należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z art. 28 pkt 3 ust 2 u.s.u.s., całkowita nieściągalność zachodzi, gdy sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w prawie upadłościowym (art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze, Dz. U. z 2009 Nr 175 poz. 1361 ze zm.).

Jak wskazała Spółka, w dniu 20 stycznia 2012 roku Sąd Rejonowy w K., dla spraw upadłościowych i naprawczych wydał postanowienie, na mocy którego oddalił wniosek "A" Sp. z o.o. o ogłoszenie upadłości, ponieważ wartość majątku dłużnika nie wystarczy na zaspokojenie kosztów postępowania (sygn. akt: VIII GU 178/11/S).

Decyzją z dnia 14 marca 2012 r. znak [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych umorzył postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz umorzył postępowanie w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenia zdrowotne za pracowników w części finansowanej przez płatnika.

Organ wskazał, iż zgodnie z art. 30 u.s.u.s., do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się przepisu art. 28 i art. 29 u.s.u.s., w związku z czym właściwym rozstrzygnięciem co do składek za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych jest umorzenie postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.

Ponadto organ podniósł, że na podstawie przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s. możliwe jest umorzenie należności z tytułu składek, pomimo braku całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2, w sytuacji wystąpienia ważnego interesu osoby zobowiązanej do ich opłacania. Jednakże przepis ten ma zastosowanie tylko do należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (czyli osób prowadzących działalność gospodarczą na ich własne ubezpieczenia).

Pismem z dnia 25 maja 2012 r. Spółka, działając przez pełnomocnika, wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W piśmie strona zarzuciła, że organ wydając decyzję w przedmiocie umorzenia, nie wziął pod uwagę stanu całkowitej nieściągalności należności i nie zastosował przepisu art. 28 ust. 2 i ust. 3 pkt 2 u.s.u.s., a jeśli organ nie znalazł podstaw do zastosowania ww. przepisów, to powinien w uzasadnieniu skarżonej decyzji wyjaśnić, ze wskazaniem dowodów świadczących o niezasadności wniosku.

Ponadto Spółka podniosła zarzut nie wyjaśnienia przez organ, dlaczego w sprawie miałby znaleźć zastosowanie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., skoro zostały spełnione przesłanki z art. 28 ust. 2 ustawy, a ograniczył się jedynie do wyjaśnienia, dlaczego nie zastosował przepisu art. 28 ust. 3a ustawy.

Decyzją z dnia 19 czerwca 2012 r. znak [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych uchylił zaskarżoną decyzję w części umarzającej postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych i umorzył postępowanie w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz utrzymał w mocy decyzję organu w pozostałym zakresie.

Organ wskazał, iż w sprawie ustalono, że na koncie Spółki figurują między innymi, zaległości z tytułu składek za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych. Zgodnie z art. 30 u.s.u.s niedopuszczalne jest badanie istnienia przesłanek umorzenia przewidzianych w art. 28 ustawy, zatem organ ponownie stwierdził, iż jedynym właściwym rozstrzygnięciem co do składek za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych jest umorzenie postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.

Jednocześnie jednak organ zauważył, iż w decyzji z dnia 14marca 2012r. o sygnaturze [...] umorzono postępowanie w zakresie należności, przez które rozumie się także odsetki od nieopłaconych składek, podczas gdy art. 30 u.s.u.s. nie ma zastosowania do odsetek, a jedynie do składek na ubezpieczenia. W tej sytuacji właściwe okazało się uchylenie decyzji w tym zakresie i postanowienie o umorzeniu postępowania tylko w stosunku do samych składek na ubezpieczenia za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych.

Ponadto organ wskazał, iż w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia pracowników w części finansowanej przez płatnika badanie zaistnienia jednej z sytuacji przewidzianych w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. stanowi przedmiot prowadzonego w tym zakresie postępowania, które zostanie zakończone wydaniem decyzji w tym zakresie.

Skargę na powyższą decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosła Spółka, wnosząc o jej uchylenie i umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne pracowników.

Zaskarżonej decyzji Spółka zarzuciła naruszenie:

- art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s. poprzez jego niezastosowanie skutkujące umorzeniem postępowania w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne za pracowników w części finansowanej przez płatnika,

- art. 28 ust. 3 a poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie skutkujące uznaniem, iż u płatnika nie wystąpiła całkowita nieściągalność należności z tytułu składek, w sytuacji, gdy sąd upadłościowy oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki z uwagi na brak środków na pokrycie kosztów postępowania,

- art. 7 k.p.a. poprzez niezbadanie sytuacji finansowej płatnika i jego możliwości płatniczych,

- art. 11 k.p.a. w związku z art. 107 § 1 k.p.a. poprzez brak uzasadnienia faktycznego i prawnego skutkujące niewyjaśnieniem przesłanek i powodów umorzenia postępowania w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne za pracowników.

Spółka powtórzyła w skardze wywody zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując ponadto, iż skarżąca od roku nie prowadzi działalności i nie ma żadnych możliwości płatniczych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powołując wcześniej podnoszone argumenty.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2012 r., poz. 270), dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne są powołane do rozpoznawania wszystkich spraw sądowoadministracyjnych z wyjątkiem tych spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ocena działalności organów administracji publicznej dokonywana przez wojewódzki sąd administracyjny sprowadza się do kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia będącego przedmiotem tej oceny pod względem zgodności z przepisami prawa materialnego oraz pod względem zgodności z przepisami postępowania administracyjnego. Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami oraz wnioskami skargi, a także powołaną podstawą prawną.

Zaskarżoną decyzję należało uznać za niezgodną z przepisami prawa.

Organ prawidłowo wskazał w uzasadnieniu decyzji, że art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm., dalej zwanej "u.s.u.s."), przewiduje, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, nie stosuje się art. 28 i 29 tej ustawy. Słusznie także, w zaskarżonej decyzji organ wskazał, że pojęcie "składka" nie można utożsamiane z pojęciem "należności z tytułu składek". To drugie pojęcie obejmuje, oprócz samych składek, pozostałe elementy należności z tytułu składek od zatrudnionego pracownika, w tym również odsetki od składek. Wyjątek od zasady dopuszczalności umarzania "należności z tytułu składek" objęty art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest ściśle określony: umorzenia nie stosuje się do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. Wyjątki muszą być interpretowane ściśle, a to oznacza, że inne "należności z tytułu składek" (np. odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowej opłaty), także powiązane ze składkami, które nie podlegają umorzeniu (składkami finansowanymi przez ubezpieczonych niebędących płatnikami tych składek), mogą być umarzane w całości lub w części na podstawie art. 28 tej ustawy. Zatem nawet wtedy, gdy umorzenie samych składek jest niedopuszczalne, możliwe jest, gdy zachodzą warunki umorzenia wymienione w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, umorzenie innych "należności z tytułu składek" (por. wyrok NSA z dnia 9 września 2008 r., sygn. akt II GSK 322/08, wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2009 r., II GSK 679/08, LEX nr 484061).

Jak przyjmuje się w orzecznictwie, właściwą formą orzeczenia w przypadku rozstrzygania wniosku o umorzenie składek opłacanych za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych, jest decyzja o umorzeniu postępowania jako bezprzedmiotowego, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. (por. wyrok z 12 listopada 2008 r., V Sa/Wa 1544/08; wyrok z dnia 29 października 2009 r. sygn. akt III SA/Gl 686/09; z dnia 30 września 2010 r., I SA/Ol 118/10). Skoro bowiem nie ma prawnej możliwości orzeczenia takiej ulgi, ponieważ została ona wykluczona przez ustawodawcę, to znaczy, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ma kompetencji do merytorycznego orzekania w tej kwestii, czyli ani do jej przyznania, ani odmowy przyznania. Jak wskazano wyżej, przepis art. 30 u.s.u.s. nie zezwala na umorzenie składek opłacanych przez pracodawcę za ubezpieczonego pracownika, jednak nie wyklucza umorzenia w odniesieniu do innych należności z tytułu składek, jak np. odsetek od tych składek.

Jednak w niniejszej sprawie, organ umorzył nie tylko postępowanie w sprawie umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych, ale umorzył także postępowanie w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za pracowników w części finansowanej przez płatnika.

Tymczasem art. 30 u.s.u.s. odnosi się jedynie do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, nie obejmuje natomiast składek finansowanych przez płatnika. Organ nie wskazała przy tym w sposób jednoznaczny podstawy prawnej umorzenia postępowania w zakresie składek za pracowników w części finansowanej przez płatnika. Wskazał jedynie, że do składek tych nie ma zastosowania art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Nie wyjaśnił jednak, dlaczego postępowanie jest, w jego opinii, bezprzedmiotowe. Sąd podziela stanowisko organu, iż art. 28 ust. 3a u.s.u.s. dotyczy tylko składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, a więc nie ma zastosowania do składek finansowanych przez płatnika, niemniej nie oznacza to, że wobec braku możliwości zastosowania tego przepisu w niniejszej sprawie, postępowanie staje się bezprzedmiotowe. To, że ten przepis nie ma zastosowania do składek będących przedmiotem niniejszej sprawy, nie może stanowić podstawy do umorzenia postępowania w sprawie. Spółka wniosła bowiem o umorzenie tych składek w o przesłankę całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, a więc w oparciu o art. 28 ust. 2 u.s.u.s., który to przepis ma zastosowanie do składek opłacanych przez płatnika. Co więcej, organ w uzasadnieniu decyzji stwierdził, że informuje, "że badanie przesłanki całkowitej nieściągalności poprzedzone jest prowadzonym w tej sprawie postępowaniem wyjawiającym, które zostanie zakończone merytorycznym rozstrzygnięciem o umorzeniu bądź odmowie umorzenia zaległości". Skoro jednak postępowanie w tej sprawie organ umorzył zaskarżoną decyzją, to dalsze prowadzenie postępowania nie byłoby oczywiście możliwe. Organ nie mógł więc z jednej strony umorzyć postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek za pracowników w części finansowanej przez płatnika, a następnie uznać, że postępowanie w sprawie nadal prowadzi w oparciu o przesłankę całkowitej nieściągalności.

Umarzając postępowanie w tym zakresie, organ niewątpliwie naruszył art. 105 par. 1 k.p.a., gdyż postępowanie w tej sprawie nie było bezprzedmiotowe, co zresztą stwierdził sam organ w uzasadnieniu decyzji uznając, że postępowanie to nadal prowadzi. Stąd zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 105 par. 1 k.p.a. i art. 28 ust. 1 u.s.u.s.

Jak wskazano wyżej, sąd podziela argumentację organu co do umorzenia postępowania w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne pracowników w część finansowanej przez ubezpieczonych. Sąd jednak zdecydował o uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości, gdyż decyzja nie wskazuje jakie konkretnie składki i w jakiej wysokości zostały uznane przez organ za niepodlegające umorzeniu. Dla właściwego zastosowania ustawy, podstawowe znaczenie ma wcześniejsze, dokładne określenie rodzaju składek. Wydając decyzję, ZUS winien był wskazać w samym rozstrzygnięciu w sposób niebudzący wątpliwości w odniesieniu do jakich składek umarza postępowanie, a w uzasadnieniu decyzji, wskazać jakie składki i w jakiej wysokości w tej sprawie nie mogą być, według organu, przedmiotem postępowania co do ich umorzenia. Tylko takie rozstrzygnięcie i uzasadnienie spełnia wymogi art. 11 kodeksu postępowania administracyjnego.

W ponownie przeprowadzonym postępowaniu ZUS winien zatem rozstrzygnąć merytorycznie kwestię umorzenia należności z tytułu składek za pracowników w części finansowanej przez płatnika oraz należności (innych niż składki) z tytułu składek za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych. Winien także wskazać jakich konkretnie składek dotyczy decyzja, oraz w sposób czytelny i zupełny uzasadnić swoje rozstrzygnięcie i stanowisko, z uwzględnieniem uwag wynikających z niniejszego wyroku

Mając powyższe na uwadze Sąd w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 200 p.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Na podstawie art. 205 p.p.s.a. zasądzono zwrot kosztów obejmujący wynagrodzenie pełnomocnika ustalone w wysokości określonej w § 14 ust. 2 pkt 1 lit c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. 2002 r. Nr 163 poz. 1348 ze zm.).