Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 104/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2016-08-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 11  ust. 2
journal: Dz.U. 2015 poz 163
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Leszek Tyliński Sędziowie sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) sędzia WSA Jarosław Wichrowski Protokolant starszy sekretarz sądowy Elżbieta Brandt po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 sierpnia 2016 r. sprawy ze skargi M. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] 2015 r., Nr [...], Burmistrz [...], po rozpatrzeniu wniosku M. L. – zwanego dalej "skarżącym", odmówił przyznania świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na zakup leków.

Jako podstawę prawną decyzji organ I instancji wskazał art. art. 2 ust. 1. art. 3 ust. 4. art. 4, art. 8 ust. 1 pkt. 1 i ust 3. art. 11 ust. 2, art. 17, art. 36 pkt 1, art. 39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 4 i art. 107 ustawy z dnia [...] marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r. poz. 163 ze zm. dalej jako: u.p.s.).

W uzasadnieniu powyższej decyzji wskazano, że Burmistrz [...], decyzją nr [...] z. dnia [...] 20I5r. odmówił przyznania świadczenia z pomocy społecznej w formie pieniężnej zasiłku celowego na zakup leków, na którą to decyzję skarżący wniósł odwołanie, które zostało uwzględnione przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją [...] z dnia [...] 2015r. orzekającą o uchyleniu zaskarżonej decyzji i przekazaniu sprawy celem ponownego jej rozpatrzenia.

Organ odwoławczy zarzucił organowi I instancji iż przed podjęciem decyzji w przedmiotowej sprawie winien m.in. ustalić stale miejsce zamieszkania (złożenie oświadczenia przez. skarżącego podać nazwiska znajomych u których przebywa) a także poinformować stronę o obowiązku alimentacyjnym współmałżonków jeżeli małżeństwo nie zostało rozwiązane. W dniu [...].2015 r. skarżący złożył oświadczenie w którym napisał, że przebywa w różnych miejscach u znajomych, którzy nie wyrażają zgody na podanie swoich danych, w związku z czym organ nie jest w stanie ustalić miejsca pobytu strony.

Jak wskazał organ I instancji, z pisma Urzędu Miasta i Gminy [...] z dnia [...].2015 r. wynika, że skarżący jest zameldowany pod adresem ul. [...] w [...], gdzie nie przebywa, natomiast właścicielem położonej tam nieruchomość jest jego żona B. L.. Wprawdzie w dniu [...].2015 r. zgłosił się w siedzibie organu, jednakże odmówił wskazania aktualnego miejsca pobytu, oświadczając jedynie, że w mieszkaniu przy ul. [...] nie może przebywać. W dniu [...].2015 r. pracownik socjalny udał się pod adres miejsca zameldowania, nikogo tam nie zastając. Pracownik socjalny ustalił w Urzędzie Stanu Cywilnego w [...], że brak informacji o rozwiązaniu małżeństwa strony czy separacji. Organ wskazał, że małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej alimentacji, pozostając nawet w formalnym związku małżeńskim. W dniu [...].2015 r. pracownik socjalny udał się pod adres zamieszkania żony skarżącego, lecz nikogo nie zastał, skierowując do niej wezwanie do stawienia się w organie. Wezwanie to pozostało bez skutku.

Organ wskazał, że nie uwzględnił wniosku skarżącego o przyznanie pomocy, w formie zasiłku celowego z. związku z brakiem możliwości przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, a co za tym idzie ustalenia faktycznej sytuacji osobistej, rodzinnej, zdrowotnej i majątkowej oraz dokonania oceny czy zaspokojenie danej potrzeby sfinansowanej przez tutejszy Ośrodek jest w sytuacji życiowej niezbędne, celowe i możliwe. Organ przytoczył wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 maja 2011r. - I OSK 204/11, w którym stwierdzono, że wywiad środowiskowy, jest obligatoryjną formą postępowania wyjaśniającego, wymaga od strony szczególnej aktywności, bowiem z uwagi na charakter ustaleń odnoszących się do sfery ściśle osobistej, nie można jej zastąpić innymi środkami dowodowymi, a odmowa podjęcia współdziałania z organem poprzez uniemożliwienie mu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego zobowiązuje organ do negatywnego załatwienia sprawy.

W odwołaniu od powyższej decyzji, skarżący podniósł, że zgłosił się do pracowników organu, którym szczegółowo przedstawił swoją sytuację rodzinną, mieszkaniową i finansową. Zarzucił, że wywiad środowiskowy, który został przeprowadzony w dniu [...].2015 r., w siedzibie organu, został przeprowadzony w skandalicznych i uwłaczających godności człowieka warunkach noszący cechy wykroczenia a nawet naruszenia prawa przez J. P.. Wyjaśnił, że w okresie od [...].2015 r. do dnia dzisiejszego wszystkie przeprowadzane rozmowy i wywiady środowiskowe odbywały się w takich samych skandalicznych warunkach oraz, iż w tym okresie ściśle i aktywnie współpracował z pracownikiem organu. Podniósł, że ze względu na swą bezdomność spędzał noce w różnych miejscach, m.in. u znajomych. Którzy odmówili zgody na podanie ich danych organowi i przeprowadzenie u nich wywiadu środowiskowego.

Wyjaśnił też, że był w [...] na spotkaniu religijnym, noc spędzając na dojeździe do [...], a dwa dni wcześniej, był w [...] również na spotkaniu religijnym.

W ocenie skarżącego powoływanie się na niemożność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w odmownej decyzji jest chybione i ma brak jakichkolwiek podstaw ponieważ taki wywiad miał miejsce w dniu [...].2015 r. w Miejsko Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w [...].

W ocenie strony bezpodstawne jest też powołanie się przez organ na wyrok NSA z dnia [...] 2011 r., albowiem skarżący dokonał szczególnej aktywności osobistej podczas każdorazowego przeprowadzanego z nim wywiadu środowiskowego, dostarczając wszelkie posiadane przez siebie zaświadczenia i dokumenty.

Decyzją z dnia [...] 2015 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Powyższe rozstrzygnięcie organ odwoławczy oparł o następujące ustalenia i rozważania:

Stosownie do treści art. 39 ust. 1 u.p.s., zasiłek celowy może zostać przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, pod warunkiem spełnienia przez wnioskodawcę kryterium dochodowego ustalonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 uops.

Organ decyzyjny może odmówić przyznania pomocy społecznej jeśli stwierdzi, że osoba nie współdziała z pracownikiem socjalnym w celu polepszenia swojej sytuacji życiowej, co wynika z art. 11 ust. 2 u.p.s.

W niniejszej sprawie organ pierwszej instancji, starał się przeprowadzić wywiad środowiskowy w środowisku strony, by uzyskać w ten sposób dane niezbędne do oceny jej sytuacji materialnej i życiowej.

W wyniku przeprowadzonego postępowania ustalono, że skarżący jest zameldowany w lokalu mieszkalnym przy ul. [...], jednak nie przebywa w nim, nie figuruje w ewidencji podatków i opłat lokalnych, właścicielem nieruchomości jest Pani B. L. - żona strony. W dniu [...] 2015r. skarżący stawił się w siedzibie organu, jednak odmówił wskazania aktualnego miejsca pobytu. Zaproponowano mu umieszczenie w schronisku dla bezdomnych, lecz stanowczo odmówił twierdząc, że może jedynie przyjąć lokal socjalny. Dnia [...].2015r. ustalono w Powiatowym Urzędzie Pracy, iż skarżący jest zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do zasiłku od [...]2014r. (dowód: notatka służbowa i wydruk SEP1 z dnia [...].2015r.).

W dniu [...].2015r. pracownik socjalny Ośrodka udał się pod adres zameldowania strony, jednak nikogo nie zastał w mieszkaniu. Ponadto ustalono w Urzędzie Stanu Cywilnego w [...], że małżeństwo strona nie jest w sepwracji i nie orzeczono rozwodu. (dowód: wniosek z dnia [...].2015 nr [...]). To z kolei skutkuje obowiązkiem alimentacyjnym ciążącym na współmałżonkach.

Organ bezskutecznie próbował też nawiązać kontakt z zoną skarżącego.

Egzekwowanie od świadczeniobiorcy obowiązku współdziałania jest niezwykle ważne, w przeciwnym bowiem wypadku pomoc ograniczać się będzie do prostego rozdawnictwa świadczeń.

Organ pierwszej instancji wydając zaskarżoną decyzję uznał, że nie poinformowanie ośrodka przez stronę, co do miejsca zamieszkania oraz możliwości ustalenia z nim faktycznej sytuacji życiowej, kwalifikuje się, jako brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu jego trudnej sytuacji życiowej, a tym samym wyczerpuje przesłankę odmowy uwzględnienia jego wniosku na podstawie art. 11 ust. 2 u.p.s.

Zdaniem Kolegium, rozstrzygnięcie takie należy uznać za trafne. Współpraca, o której mowa w przywołanym uregulowaniu powinna polegać przede wszystkim na ujawnieniu przez osobę ubiegającą się o pomoc, swojej rzeczywistej sytuacji życiowej, majątkowej czy zdrowotnej.

Dokonaniu ustaleń w powyższym zakresie służy rodzinny wywiad środowiskowy, będący sformalizowaną czynnością podejmowaną w postępowaniu w zakresie pomocy społecznej, która musi poprzedzać wydanie każdej decyzji w przedmiocie świadczeń pieniężnych przewidzianych w ustawie o pomocy społecznej, co wynika z jej art. 107 ust. 1 i 5.

Przepis § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. poz. 712) określa wyraźnie, iż wywiad środowiskowy przeprowadza się w miejscu zamieszkania osoby lub rodziny albo w miejscu ich pobytu. Bez uzyskania więc danych w niniejszym zakresie, a co za tym idzie - bez oceny warunków bytowych, w jakich żyje wnioskodawca, nie jest możliwe ustalenie jego rzeczywistej sytuacji materialnej i życiowej, a także wyznaczenie charakteru i rozmiaru potrzeb wymagających zaspokojenia w drodze świadczenia z pomocy społecznej.

W tym kontekście za dopuszczalnością przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu innym, niż miejsce zamieszkania lub pobytu strony można opowiedzieć się wyłącznie w sytuacjach wyjątkowych, a mianowicie wtedy, gdyby jego dokonanie w miejscu wymienionym w §2 ust. 3 powyższego rozporządzenia nie było możliwe z przyczyn obiektywnych - np. w przypadku gdyby ustalono, że jest on bezdomnym przebywającym i nocującym w wielu różnych miejscach, z których żadne nie stanowi centrum jego czynności życiowych. Rozwiązanie takie nie może być zastosowane w sytuacji, gdy strona po prostu odmawia podania faktycznego miejsca zamieszkania lub pobytu albo składa w tym zakresie oświadczenia, które nie odpowiadają prawdzie.

Odnosząc się do zarzutu skarżącego, że wywiad środowiskowy przeprowadzono w niewielkim pomieszczeniu biurowym organu, w "skandalicznych warunkach", Kolegium podkreśla, że skarżący sam złożył w dniu [...].2015r. pisemną prośbę o przeprowadzenie wywiadu cyt.: "w miejscu mojego pobytu w tej chwili", zatem zarzut ten należy uznać za bezzasadny.

Oględziny miejsca zamieszkania lub pobytu osoby ubiegającej się o wsparcie z pomocy społecznej, dokonywane w toku wywiadu środowiskowego, stanowią zasadniczy środek dowodowy umożliwiający weryfikację złożonych przez wnioskodawcę oświadczeń i deklaracji dotyczących jego stanu majątkowego ze stanem faktycznym, w tym zbadanie, czy nie zachodzi okoliczność wymieniona w art. 12 ustawy o pomocy społecznej, czyli dysproporcja między udokumentowaną wysokością dochodu, a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe.

Odmowa podania przez osobę wnioskującą o świadczenie z pomocy społecznej swojego miejsca zamieszkania lub pobytu, czy też wskazanie w tej kwestii danych sprzecznych z prawdą, jest zachowaniem mającym na celu utrudnienie organom administracji dokonania miarodajnych ustaleń w powyższym zakresie, a zatem zmierza do uzyskania zafałszowanego obrazu sytuacji formalnoprawnej wnioskodawcy. W takiej sytuacji wywiad środowiskowy przeprowadzony w innym miejscu, niż miejsce zamieszkania lub pobytu, wskazanym przez stronę lub w siedzibie organu nie stanowiłby czynności zgodnej z wymogami określonymi w obowiązujących przepisach prawa z uwagi na to, że nie dałby pełnego obrazu jej faktycznej sytuacji bytowej i nie pozwalałby na weryfikację złożonych przez nią oświadczeń, a w konsekwencji, że dokonane w jego wyniku ustalenia będą niepełne, nierzetelne i nie pozwolą na opracowanie właściwego programu działań zmierzających do wyprowadzenia osoby czy rodziny z trudnej sytuacji życiowej, a ponadto mogą doprowadzić do uzyskania świadczenia przez osobę, której rzeczywiste potrzeby tego nie uzasadniają.

Skoro osoba żądająca przyznania świadczenia z pomocy społecznej odmawia podania prawdziwych danych o swoim faktycznym miejscu zamieszkania lub pobytu, to zachowanie takie budzi uzasadnione podejrzenie, iż może to czynić celem zatajenia przed organem administracji pewnych okoliczności mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie w tym zakresie.

Nie zgadzając się z dokonanym w sprawie rozstrzygnięciem skarżący złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skargę powołując się na swoją trudną sytuację finansową i zdrowotną. W skardze podniósł, że od 6 lat leczy się psychiatrycznie. Od [...] 2015 r. stał się osobą bezdomną pozostającą na utrzymaniu Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej. Podany przez niego adres, jest tylko adresem do korespondencji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 - dalej p.p.s.a.) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a., w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.

W niniejszej sprawie Sąd stwierdził, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 1 i 2 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Jej celem nie jest jednak wyręczanie strony w zaspokajaniu jej wszelkich potrzeb życiowych, lecz jedynie wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Jednocześnie zgodnie z ogólną zasadą, wyrażoną w art. 3 ust. 4 powołanej ustawy, potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Dlatego też nawet spełnianie kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznie obowiązku przyznania osobie zainteresowanej żądanego świadczenia, ponieważ musi się ono mieścić w możliwościach finansowych ośrodka pomocy społecznej. Oznacza to, że organ może, ale nie musi przyznać świadczenie pomocowe, a wysokość przyznanego świadczenia jest uzależniona od środków finansowych, jakimi dysponuje organ na pomoc społeczną. Wydana decyzja administracyjna nie jest, więc decyzją związaną, lecz jest wydawana w granicach tak zwanego uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne obejmuje nie tylko ocenę warunków uzasadniających przyznanie wnioskowanej pomocy, ale także przesłanki warunkujące jej wysokość, to znaczy ilość środków przeznaczonych na pomoc społeczną, ilość osób i rodzin ubiegających się o tę pomoc oraz hierarchię potrzeb, na które środki te mają być przeznaczone. Należy przy tym podkreślić, iż uznanie nie pozwala organowi na dowolność w rozstrzygnięciu sprawy, ale też nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (wyrok NSA z dnia 26 września 2000 r., sygn. akt I SA 945/00, dostępny w centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Stosownie do art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności może zostać przyznany na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przedmiotowe świadczenie przyznawane jest, zatem na określony cel i ma charakter pomocy doraźnej, ukierunkowanej na konkretny cel bytowy. Przyznanie tego świadczenia uzależnia również od spełnienia kryterium dochodowego, określonego w art. 8 u.p.s. Przepis ten stanowi, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje:

- 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty [...]zł,

- 2) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty [...]zł.,

- 3) rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie,

- przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.

Uwzględniając więc treść powyższego przepisu, istotną okolicznością w przedmiotowej sprawie było poczynienie przez organ ustaleń faktycznych w przedmiocie przesądzenia, gdzie mieszka skarżący, w jakich warunkach bytowych, czy i z kim prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, z jakich środków utrzymuje się, korzystając z wyżywienia i czystego ubrania, jak i podróżując w związku z misjami religijnymi po różnych miastach na terenie Polski ze swym imamem - przywódcą religijnym (vide: k. 94 akt administracyjnych organu I instancji).

Ustaleniu takich okoliczności, jak i weryfikacji twierdzeń samej strony o tym, czy jej warunki życia uprawniają ją do przyznania pomocy społecznej, służy wymóg przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Zgodnie bowiem z art. 106 ust. 4 u.p.s. decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, przy czym wywiad ten, w myśl art. 107 ust. 1 u.p.s., ma na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osoby lub rodziny. Stanowi on swoiste postępowanie dowodowe, a ponieważ sporządzany jest na urzędowym formularzu, stanowi zarazem protokół w rozumieniu k.p.a. Obowiązek współdziałania osoby z organem pomocowym dotyczy również sporządzenia wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji i powinien on polegać na udzieleniu organowi niezbędnych informacji oraz wskazywaniu i precyzowaniu zgłaszanych potrzeb.

Prawną podstawę odmowy przyznania w niniejszej sprawie wnioskowanej pomocy stanowił art. 11 ust. 2 u.p.s., zgodnie z którym brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Należy zauważyć, że przepisy ustawy o pomocy społecznej wyraźnie nie precyzują, na czym dokładnie miałaby polegać realizacja ustawowego obowiązku współdziałania wnioskodawców z organami pomocy społecznej. Z pewnością jednak, w kontekście art. 106 ust. 4 u.p.s., jako jedną z form takiego współdziałania należy traktować umożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Z uwzględnieniem powyższego przyjąć należy, że postawa wnioskodawcy podlega ocenie organu, od której to oceny zależy udzielenie bądź odmowa udzielenia świadczenia. Organy zobligowane są do wszechstronnej analizy i oceny postawy potencjalnego beneficjenta pomocy społecznej pod kątem istnienia woli współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, a także pozostałych przesłanek, których wystąpienie może skutkować odmową przyznania świadczeń. Wyegzekwowanie od wnioskodawcy obowiązku współdziałania jest istotne z uwagi na fakt, że pomoc społeczna nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń. Wobec powyższego, w świetle art. 11 i art. 106 u.p.s., bierna bądź roszczeniowa postawa wnioskodawców może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymania wypłaty świadczenia.

Z sygnalizowanego wyżej faktu, iż postawa wnioskodawcy podlega ocenie organu, wynika, że decyzja o odmowie przyznania zasiłku celowego z uwagi na brak współdziałania wnioskodawcy ma charakter decyzji uznaniowej. Organ wydający decyzję uznaniową nie jest związany normą prawa materialnego, z tym, że argumentacja organu, co do odmowy udzielenia pomocy musi odpowiadać zasadzie wyrażonej w art. 7 k.p.a. W myśl tego przepisu, w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie działania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Stanowisko organu orzekającego w tym zakresie powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji administracyjnej (por. np. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 4 września 2013 r., IV SA/Po 460/13; dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej NSA).

W niniejszej sprawie, w ocenie sądu, organy obu instancji w rozpatrywanych sprawach powyższym obowiązkom uczyniły zadość. Organy wykazały w swoich decyzjach, powołując konkretne okoliczności, że skarżący swoim postępowaniem uchybił obowiązkowi współdziałania. Z akt sprawy wynika, że po złożeniu wniosku o przyznanie pomocy skarżący nie podał przekonywujących argumentów na to, że jest pozbawiony możliwości stałego miejsca pobytu, albowiem tłumaczył to względami religijnymi, co wynika z jego pisemnego oświadczenia z dnia [...].2015 r. (dowód: k. 92 akt administracyjnych organu I instancji). Utrudniał współpracę z organem, co wynika z protokołu służbowego z dnia [...].2015 r., w którym odnotowano, że odmówił ujawnienia osoby właściciela mieszkania, w którym jest zameldowany, jak i nie wyjaśnił, dlaczego nie może tam przebywać (dowód: k. 63 akt administracyjnych organu I instancji). Złożył też ustne, jak i pisemne oświadczenie o tym, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i przebywa w różnych miejscach u znajomych, którzy nie wyrażają zgody na podanie swoich personaliów (dowód: k. 11 i 29 akt administracyjnych organu I instancji). Powyższa postawa skarżącego uniemożliwiła więc przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Zgodnie natomiast z brzmieniem art. 106 ust. 4 u.p.s., decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Orzecznictwo sądów administracyjnych, ukształtowane na gruncie art. 106 ust. 4 ustawy, nie pozostawia wątpliwości, że odmowa współdziałania z pracownikiem socjalnym, w rozumieniu art. 11 ust. 2 ustawy, także wówczas, gdy polega na uniemożliwieniu przeprowadzenia takiego wywiadu, skutkuje wydaniem decyzji odmownej. Stosownie bowiem do art. 107 ust. 1 u.p.s., § 2 ust. 3 oraz § 7 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] stycznia 2011 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego wywiad rodzinny służy do ustalenia przez pracownika socjalnego sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej, majątkowej w miejscu zamieszkania lub pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie. Na jego podstawie pracownik socjalny dokonuje analizy i oceny sytuacji określonego podmiotu oraz formułuje wnioski dotyczące planowania pomocy, które są podstawą rozstrzygnięcia sprawy. Skoro tak, to oczywistym jest, że podstawowym narzędziem służącym do ustalenia aktualnej sytuacji życiowej wnioskującego o przyznanie świadczenia, jest właśnie rodzinny wywiad środowiskowy, przy czym jednocześnie jest to środek dowodowy, z którego organ administracyjny prowadzący postępowanie nie może zrezygnować, zastępując go innym dowodem.

W związku z tym uznać należy, że organy orzekające w sprawie zasadnie uznały, iż skarżący swoim zachowaniem uniemożliwił przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Wspomniana kwestia jest jedną z postaci braku współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej, w rozumieniu art. 11 ust. 2 u.p.s.. Przepis ten nie formułuje żadnych dodatkowych warunków odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Odmowa podjęcia współdziałania z organem, poprzez uniemożliwienie mu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego obliguje ten organ do negatywnego załatwienia sprawy.

Stąd też pomimo tego, że skarżący, deklaruje, że znajduje się w trudnej sytuacji, to jednak organy, z ewidentnej winy skarżącego, nie miały jakiejkolwiek możliwości weryfikacji tego deklarowanego przez stronę faktu, w szczególności ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej skarżącego, gdyż skarżący nie podając danych na temat miejsca pobytu, faktycznie uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego oraz ustalenia wymaganych okoliczności faktycznych. Konsekwencją tego braku jest to, że organy nie dysponowały jakąkolwiek możliwością zbadania, czy warunki życiowe skarżącego czynią zadość wymogom przyznania zasiłku celowego.

Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.