Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 755/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2012-12-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3, art. 216 ust.  pkt 3
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
article: art. 7, 77 par. 1, 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, Sędziowie sędzia NSA Stanisław Prutis, sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Protokolant Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 22 listopada 2012 r. sprawy ze skargi A. P. H. i A. M. H. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Starosty B. z dnia [...] maja 2012 roku numer [...]; 2. stwierdza, że zaskarżone decyzje nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Wojewody P. na rzecz skarżących A. P. H. i A. M. H. kwotę 674,00 (słownie: sześćset siedemdziesiąt cztery) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.-


UZASADNIENIE

II SA/Bk 755/12

UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2012 r. znak [...] Wojewoda P. utrzymał w mocy decyzję Starosty B. z dnia [...] maja 2012 r. znak [...], którą odmówiono A. P. H. i A. M. H. zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...], położonej w B. przy ulicy P., stanowiącej własność Gminy B.

Stan faktyczny i prawny sprawy przedstawiał się następująco.

Aktem notarialnym z dnia 1 września 1988 r. rep. [...] J. i S. B. sprzedali wymienione wyżej działki na rzecz Skarbu Państwa reprezentowanego w trakcie czynności sprzedaży przez H. D. – K.

Postanowieniami z dnia 19 marca 1999 r. w sprawie II Ns [...] i z dnia 27 września 2006 r. w sprawie II Ns [...] Sąd Rejonowy w B. stwierdził, że spadkobiercami małżonków B. są A. P. H. i A. M. H. Złożyli oni wniosek o zwrot nieruchomości wywłaszczonej od spadkodawców, stanowiącej działki nr [...], wskazując że nieruchomość nie została zagospodarowana i zabudowana zgodnie z celem wywłaszczenia.

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego Starosta B. (wyznaczony do rozpoznania sprawy przez Wojewodę P. postanowieniem z dnia [...] maja 2011 r. zamiast Prezydenta Miasta B.) decyzją z dnia [...] maja 2012 r. odmówił zwrotu na podstawie art. 136 ust. 3 w związku z art. 216 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Organ ustalił i ocenił jako bezsporny fakt zawarcia w dniu 1 września 1988 r. umowy notarialnej sprzedaży Skarbowi Państwa wnioskowanych do zwrotu działek oraz następstwo prawne wnioskodawców po zbywających małżonkach B. Wskazał, że zastosowanie w sprawie procedury zwrotu wywłaszczonych nieruchomości przewidzianej w art. 136 ust. 3 i art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami zależało od ustalenia, czy przed zawarciem umowy prowadzono z właścicielami negocjacje w sprawie dobrowolnego ich nabycia z zastrzeżeniem wywłaszczenia w wypadku niezawarcia umowy. W związku z uzyskaną od Prezydenta Miasta B. informacją o zachowaniu się w zasobach archiwalnych wyłącznie wskazanego aktu notarialnego sprzedaży i braku innych dokumentów obrazujących okoliczności nabycia nieruchomości – dopuszczono dowody z zeznań świadków wskazanych przez strony: E. H., D. Z., H. D. – K., Z. N. - na okoliczność sytuacji, w jakiej nastąpiło sporne nabycie. Ustalono również na podstawie tekstu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego obowiązującego w dacie nabycia (uchwała Miejskiej Rady Narodowej nr XI/83/86 z dnia 17 kwietnia 1986 r.), że części działek nr [...] były przeznaczone pod pas istniejących linii elektroenergetycznych, natomiast pozostała część działki nr [...] i działka nr [...] – pod tereny przemysłu, składów i budownictwa ([...]). Przeprowadzono również wizję na gruncie ustalając, że teren działek jest niezagospodarowany, niezabudowany i nie znajdują się na nim słupy linii energetycznych. Włączono do akt postępowania decyzje podziałowe działek nr [...] (na działki nr [...] – decyzja z dnia [...] lutego 1988 r.) i nr [...] (na działki nr [...] – inna decyzja z dnia [...] lutego 1988 r.), w których, zdaniem organu, nie wskazano celu podziału. Ustalono, że wymienionego w tych decyzjach rozstrzygnięcia lokalizacyjnego Wojewody P. z dnia [...] czerwca 1987 r. (jako źródła przeprowadzonego podziału) nie udało się odnaleźć w zasobach archiwalnych. Ustalono również, że nieobjęta aktem notarialnym z dnia 1 września 1988 r. rep. [...] działka nr [...] należąca do małżonków B. została przez nich notarialnie sprzedana P. P. Z. Z. G. T. "P." w G. w tej samej dacie tj. 1 września 1988 r. aktem notarialnym rep. [...].

Dysponując tak zgromadzonym materiałem dowodowym Starosta ocenił, że co do zasady wywłaszczenie nieruchomości pod budowę linii wysokiego napięcia wyczerpuje definicję celu użyteczności publicznej z art. 50 ust. 1 pkt 4 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. W przedmiotowej sprawie na nabytych od małżonków B. działkach nr [...] żadna linia energetyczna jednak nie powstała i nie była planowana, o czym ma świadczyć istnienie takiej linii - w momencie nabywania wymienionych wyżej działek - na działce sąsiedniej nr 208/4. Jak wskazano również, z zapisów planu miejscowego z dnia 17 kwietnia 1986 r. wynika, że działki nr [...] były przeznaczone pod już istniejącą linię energetyczną 031 EE, natomiast działki nr [...] nie miały z tą linią nic wspólnego. Nie było zatem potrzeby wywłaszczenia pod linię, której nie planowano, bowiem istniała na działkach sąsiednich. Podważa to, w ocenie organu, wiarygodność zeznań E. H., która oświadczyła, że ma wiedzę o informowaniu małżonków Bajda o wywłaszczeniu ich działek w wypadku ich niesprzedania. Zdaniem organu niewątpliwa jest wyłącznie okoliczność sprzedaży działki nr [...] na cel publiczny, co uzasadniałoby jej zwrot (w innym postępowaniu, bowiem przedmiotowe jej nie dotyczy), natomiast co do działek zażądanych do zwrotu w przedmiotowej sprawie – należało przyjąć, że małżonkowie B. postawieni w sytuacji konieczności zbycia działki nr [...] zdecydowali się również na zbycie pozostałych. Przedmiotowa umowa była zatem typowym kontraktem cywilnym niezwiązanym z koniecznością wywłaszczenia.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyli A. M. H. i A. P. H. Zwrócili uwagę na dwie okoliczności: przedstawienie przez świadka H. D. – K. pisma Wydziału Urbanistyki, Architektury i Nadzoru Budowlanego Urzędu Miejskiego w B. z dnia [...] sierpnia 1988 r. wskazującego, że działki nr [...] znajdują się na terenie przewidzianym pod pas linii energetycznych oraz wydanie w marcu 1988 r. decyzji wywłaszczającej działki sąsiednie wobec działek małżonków B. Zdaniem odwołujących się wynika z tego, że małżonkowie B. chcąc uniknąć otrzymywania wypłaty odszkodowania w ratach, co miałoby miejsce w przypadku wywłaszczenia, zdecydowali się na sprzedaż notarialną celem uzyskania odszkodowania w formie jednorazowej.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2012 r. Wojewoda P. utrzymał rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne w mocy. Wskazał, że ustalił stan faktyczny identycznie jak organ I instancji i na podstawie zgromadzonego przez Starostę materiału dowodowego, który uznał za wystarczający. Odnośnie zasadności żądania zwrotu Wojewoda wywodził, że zgodnie z art. 216 ust. 2 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami zasady zwrotu uregulowane w rozdziale 6 dziale III tej ustawy należy stosować odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości – zarówno gdy nabycie miało miejsce decyzją wywłaszczeniową, jak i gdy nastąpiło formą cywilnoprawną - umową. W tym drugim przypadku konieczne dla orzeczenia o zwrocie jest jednak ustalenie, że nabycie umowne nastąpiło z zastrzeżeniem wywłaszczenia w razie niezawarcia umowy. Oznacza to, że z samego faktu nabycia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w drodze umowy nie można wywodzić, że nabycie nastąpiło na warunkach wywłaszczenia.

W tym kontekście, zdaniem Wojewody, akt notarialny sprzedaży Skarbowi Państwa spornych w sprawie działek nie nastąpił w trybie postępowania wywłaszczeniowego. Umowa nie wskazuje, by zawarto ją w oparciu o przepisy ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, natomiast samo zawarte w niej określenie przeznaczenia działek nie przesądza faktu zagrożenia wywłaszczeniem. Nadto wnioskodawcy nie przedłożyli dokumentacji na okoliczność poprzedzenia umowy wezwaniem do jej zawarcia z zastrzeżeniem wdrożenia procedury wywłaszczeniowej, co nie pozwala jej traktować jak umowy zawartej na warunkach wywłaszczenia. Również fakt istnienia w dacie zawarcia umowy linii energetycznej na sąsiednich działkach zaprzecza przeznaczeniu działek odwołujących się pod taką linię i konieczności ich wywłaszczenia na realizację tego celu. Zdaniem Wojewody na akceptację zasługuje również ocena Starosty, że ewentualnemu zwrotowi mogłaby podlegać działka nr [...] – sprzedana przedsiębiorstwu państwowemu, natomiast działki sporne w sprawie niniejszej zostały sprzedane przy okazji tej transakcji.

Wskazano, że brak kwalifikacji umowy jako zawartej na warunkach wywłaszczenia zwalniał organ z oceny okoliczności zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia.

Wojewoda wskazał końcowo na, jego zdaniem, prawidłowo zastosowane w sprawie przepisy procedury administracyjnej.

Skargę na powyższą decyzję złożyli do sądu administracyjnego A. P. H. i A. M. H. zarzucając:

1. naruszenie prawa materialnego tj. art. 136 ust. 3, art. 137 i art. 216 ust. 2 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez błędne przyjęcie niewystąpienia przesłanek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości;

2. naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7 i 107 § 3 k.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, błędną ocenę materiału dowodowego w postaci aktu notarialnego z dnia 1 września 1988 r., a w szczególności jego zapisu o przeznaczeniu działek pod pas linii energetycznych, odmowę przyznania wiarygodności zeznaniom świadków E. H. i D. Z. w zakresie wskazania przez nich okoliczności zbycia nieruchomości, załatwienie sprawy bez uwzględnienia słusznego interesu skarżących, nieustosunkowanie się do wszystkich zarzutów skarżących i niepodanie przyczyn, z powodu których ich argumentom odmówiono wiarygodności.

W uzasadnieniu wskazano, że sporny w sprawie był charakter celu opisanego w akcie notarialnym zbycia nieruchomości (przeznaczenie działek pod linie energetyczne). Tymczasem, zdaniem skarżącego, był on typowym celem publicznym wymienionym w art. 50 ust. 1 pkt 4 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, a okoliczność, że umowa była zawierana w nawiązaniu do wymienionej ustawy wynika z oświadczenia o takim nabyciu przez osobę działającą w imieniu Skarbu Państwa, któremu to oświadczeniu odmówić prawdziwości. Zdaniem skarżącego bez znaczenia jest okoliczność, że przedmiotowa linia na nieruchomości ostatecznie nie powstała.

Odnośnie błędnego, w ocenie skarżących, zastosowania w sprawie przepisu art. 136 ust. 3 w związku z art. 216 ust. 2 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami – poprzez uznanie, że nie zachodzą przesłanki zwrotu, skarżący wskazali na zmiany wprowadzane sukcesywnie przez ustawodawcę do art. 216 wymienionej ustawy, w szczególności odesłania do odpowiedniego stosowania zasad zwrotu do nieruchomości nabywanych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie – jak wymieniono w przepisie – ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, bez sprecyzowania czy nabycie ma miejsce decyzją czy w innej formie. Zdaniem skarżących będąca przedmiotem oceny w sprawie niniejszej cywilnoprawna umowa sprzedaży mieści się w pojęciu nabycia zawartym w tym przepisie, na co wskazuje również definicja czynności zbywania i nabywania nieruchomości zawarta w art. 4 ust. 3 "b" ustawy o gospodarce nieruchomościami, wprowadzona jednocześnie z dodaniem w art. 216 – ustępu 2 pkt 3. Skarżący nadto wskazali, że w orzecznictwie NSA polecono traktować czynność umowy nabycia nieruchomości pozostającą w związku z realizacją celu publicznego jako objętą hipotezą normy z art. 216 ust. 2 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Skarżący wywodzili również, że organ nie dostrzegł braku ekwiwalentności ceny, którą Skarb Państwa zapłacił za nieruchomość małżonków Bajda w stosunku do ówczesnych cen rynkowych. Tymczasem wskazuje ona na nabycie z zastrzeżeniem wywłaszczenia. Ten wniosek potwierdza dodatkowo fakt regulacji art. 217 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którym wywłaszczeni (osoby, których pozbawiono nieruchomości przed dniem 5 grudnia 1990 r.) mogą żądać zwrotu odszkodowania zwaloryzowanego, nie większego niż 50 % aktualnej wartości nieruchomości.

Skarżący wskazali na nieuzasadnioną odmowę uznania wiarygodności zeznań świadków.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację z uzasadnienia zaskarżonej decyzji.

Skarżący w piśmie z dnia 5 listopada 2012 r. sprecyzowali wnioski dowodowe (k. 29) oraz po zamknięciu rozprawy przedstawili dodatkowo uzyskane informacje dotyczące wybudowania i oddania do użytku linii energetycznych na działkach sąsiednich wobec działek spornych w sprawie niniejszej (k. 41).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlega uwzględnieniu nie tylko z powodów w niej wskazanych (częściowo trafnych), ale także z uwagi na uchybienia, które sąd wziął pod uwagę z urzędu nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej p.p.s.a.

Przedmiotem sporu w sprawie niniejszej jest zasadność odmowy zwrotu nieruchomości nabytej w dniu 1 września 1988 r. przez Skarb Państwa od poprzedników prawnych wnioskodawców, która to odmowa nastąpiła na podstawie art. 136 ust. 3 w związku z art. 216 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 z późn. zm.), dalej powoływana jako u.g.n. Zdaniem skarżących decyzja odmowna jest błędna, bowiem nie uznano w niej jako celu publicznego przeznaczenia nieruchomości wskazanego w akcie notarialnym oraz zakwestionowano związek umowy z procedurą wywłaszczeniową. W ocenie sądu są to stwierdzenia tylko częściowo trafne. Zauważyć należy, że organ w żadnym fragmencie uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie zaprzeczał, iż przeznaczenie działek wskazane w akcie notarialnym jako "pod pas linii energetycznych" odpowiada pojęciu "celu użyteczności publicznej" w rozumieniu obowiązującego w dacie zawarcia umowy przepisu art. 50 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (według tekstu tej ustawy Dz. U. Nr 22, poz. 99 z późn. zm.), dalej jako u.g.g.w.n. Wręcz wprost wskazano, że wywłaszczenie nieruchomości pod budowę linii wysokiego napięcia co do zasady w pełni odpowiada pojęciu zadań o charakterze użyteczności publicznej (vide s. 3 uzasadnienia zaskarżonej decyzji). Niezrozumiałe są zatem zarzuty skargi dotyczące tej kwestii.

Podobnie, w ocenie składu orzekającego, organ nie kwestionował, że dopuszczalne jest dokonanie zwrotu nieruchomości nabytej na realizację celu użyteczności publicznej drogą umowy cywilnoprawnej, jednakże zastrzegał, iż może to nastąpić wyłącznie, gdy umowę zawarto w ramach procedury wywłaszczeniowej (vide s. 4 uzasadnienia zaskarżonej decyzji). Takie rozumowanie jest trafne i odpowiada brzmieniu art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n. oraz aktualnemu kierunkowi orzecznictwa sądów administracyjnych (vide wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 7 marca 2012 r., II SA/z 56/12 oraz wyrok WSA w Łodzi z dnia 24 lutego 2012 r., II SA/Łd 1327/11, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej w skrócie jako CBOSA).

Wskazać trzeba, że zgodnie z treścią art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n. przepisy dotyczące zwrotu nieruchomości (rozdział 6 dział III ustawy) stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Przepis obowiązuje od dnia 22 września 2004 r. – na skutek nowelizacji ustawą z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r. Nr 141, poz. 1492). Przedmiotowa nowelizacja polegała na dodaniu do art. 216 ustępu 2 stanowiącego, że przepisy rozdziału 6 działu III u.g.n. stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie: 1). art. 5 i art. 13 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast, wsi i niektórych osiedli, 2). art. 9 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów społeczno – gospodarczych, 3). ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

Ustawodawca w art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n., w przeciwieństwie do pkt 1 i 2, nie wymienił konkretnych przepisów ustawy wywłaszczeniowej z 1985 r., lecz nakazał odpowiednie stosowanie przepisów u.g.n. o zwrocie nieruchomości do nieruchomości nabywanych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z 1985 r. Jednocześnie w art. 1 ust. 1 "b" powołanej wyżej nowelizacji objaśnił jak należy rozumieć pojęcie nabycia nieruchomości, dodając do u.g.n. art. 4 ust. 3 "b", zgodnie z którym "przez zbywanie albo nabywanie nieruchomości należy rozumieć dokonywanie czynności prawnych na podstawie których następuje przeniesienie własności nieruchomości albo oddanie jej w użytkowanie wieczyste".

Nie ulega więc obecnie wątpliwości, że czynność cywilnoprawna polegająca na przeniesieniu prawa własności nieruchomości w drodze sprzedaży mieści się w pojęciu nabycia, o którym mowa w art. 4 ust. 3 "b" u.g.n. Natomiast aby mogła być w stosunku do nieruchomości tak nabytej zastosowana procedura zwrotu, umowa powinna być zawarta w związku z zamiarem wywłaszczenia nieruchomości w celu przeznaczenia terenu np. na cele użyteczności publicznej, którym niewątpliwie mogła być budowa linii przesyłowych energetycznych. Zauważyć należy, że budowa i utrzymywanie urządzeń służących do przesyłania energii elektrycznej jest obecnie ujęte jako cel publiczny w art. 6 pkt 2 u.g.n. i trudno kwestionować, aby nie była takim celem ("użyteczności publicznej") w dacie zawierania spornej umowy. Również wykorzystanie terenu pod przemysł i budownictwo, zważywszy na upaństwowienie w tamtym czasie wszelkich form produkcji, stanowi o realizacji celu użyteczności publicznej. Oznacza to w konsekwencji, że wdrożenie procedury zwrotu w sprawie niniejszej zależało faktycznie od oceny, czy sporna umowa – niewątpliwie zawarta w czasie obowiązywania u.g.g.w.n. – została zawarta na jej podstawie i w ramach procedury wywłaszczeniowej prowadzonej w oparciu o jej przepisy (vide wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2009 r., I OSK 1815/07, CBOSA).

W związku z powyższym trafnie skarżący wskazali, że na niewystarczająco zebranym i przedwcześnie ocenionym materiale dowodowym (bez zgromadzenia całokształtu dowodów na okoliczności istotne w sprawie) została oparta ocena organu sprowadzająca się do zakwestionowania związku tej konkretnej umowy notarialnej z dnia 1 września 1988 r. z ewentualną procedurą wywłaszczenia mogącą być przeprowadzoną wobec tej działki w wypadku niedojścia do skutku umowy. To ustalenie zostało zatem podjęte w postępowaniu wyjaśniającym przeprowadzonym w I instancji z naruszeniem art. 7, 77 § 1 i art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie dostrzegł tego organ II instancji utrzymując w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne.

Zdaniem sądu przyjęcie błędnych ustaleń wynika przede wszystkim z nierozważenia zebranego materiału dowodowego w jego wzajemnym powiązaniu oraz wynika z błędnego przyjęcia, że materiał ten jest wystarczający do wykluczenia "wywłaszczeniowego" charakteru sporej umowy.

Wskazać należy w szczególności na błędne zinterpretowanie treści obowiązującego w dacie zawarcia umowy miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (uchwała z dnia 17 kwietnia 1986 r.), w którym część działek nr [...] przeznaczono pod pas istniejących linii energetycznych, a część działki nr [...] i działkę nr [...] – pod tereny przemysłu, składów i budownictwa. Cel wynikający z planu jest tymczasem tożsamy w przeważającej części (działki nr [...]) ze sprecyzowanym w akcie notarialnym z dnia 1 września 1988 r. celem zakupu działek – "pod pas linii energetycznych" (vide ostatnie zdanie § 1 aktu notarialnego). Zdaniem sądu przedmiotowy związek między ustaleniami planu a celem nabycia nieruchomości od małżonków B. wskazuje na istnienie po stronie Skarbu Państwa obowiązku przeznaczenia spornych działek na realizację celu wskazanego w planie, a to nie pozostaje bez wpływu na ocenę okoliczności zawarcia umowy.

Nadto ustalenia planu zagospodarowania przestrzennego czynią bezskutecznym twierdzenie organu o wykluczeniu możliwości przeznaczenia nabywanych działek (nr [...]) pod linie energetyczne z uwagi na istnienie takiej linii w dacie zawierania umowy na sąsiedniej działce nr [...]. Plan jest dokumentem ustalającym skutki długofalowe, rozciągnięte w czasie i to on określa przyszłe przeznaczenie gruntu. Stan na gruncie nie może być więc argumentem wykluczającym ustalenia planu.

Zauważyć też należy, że w planie wskazano na rozmiar granic pasów przeznaczonych pod linie energetyczne (vide teren oznaczony jako 031EE, s. 102 planu). Działki przeznaczono zatem pod pasy linii energetycznych, a nie pod same linie (na co wskazano również w piśmie z UM w B. z dnia [...] września 2011 r.). To również nie pozostaje bez znaczenia dla oceny związku zawarcia umowy z faktem realizacji celu publicznego w postaci budowy i utrzymywania urządzeń przesyłowych.

Natomiast jeszcze wyraźniej na zawarcie umowy sprzedaży w warunkach wykluczających pełną dobrowolność po stronie dotychczasowych właścicieli wskazuje szereg innych okoliczności, których organ z dostateczną uwagą nie rozważył.

Przede wszystkim fakt zawarcia umowy w mieszkaniu zbywających, a nie w Państwowym Biurze Notarialnym (jak większość aktów notarialnych znajdujących się w aktach administracyjnych sprawy i dotyczących terenów sąsiednich wobec działek małżonków B.). Nie można wykluczyć, że mogło to być spowodowane zamiarem (po stronie nabywcy) szybkiego sfinalizowania kontraktu, a więc i o istnieniu sytuacji przymusowości. Organy w sprawie niniejszej powinny dokładniej przyjrzeć się tej okoliczności i wyjaśnić powody takiego postępowania, zwłaszcza czy wynikało ono z zagrożenia wywłaszczeniem i obawy zbywających przed uzyskaniem odszkodowania w ratach (co było praktykowane przy wywłaszczeniu decyzją), a nie w pełnym wymiarze i jednorazowo (co było praktykowane przy nabywaniu nieruchomości umownie bez związku z wywłaszczeniem). Zauważyć przy tym należy, że działka nr [...], również małżonków B., została zakupiona przez Skarb Państwa tego samego dnia tj. 1 września 1988 r., a ewentualności jej zwrotu organ nie kwestionował wskazując, że w akcie notarialnym sprecyzowano cel tego nabycia. Taka odmienna ocena okoliczności i skutków nabycia działki nr [...] i działek nr [...] jest, zdaniem sądu, niezrozumiała, zwłaszcza że w obydwu aktach notarialnych określono cel ich nabycia, a wobec działek nr [...] był on zbieżny w akcie notarialnym i planie zagospodarowania przestrzennego.

Zdaniem sądu również żaden zgromadzony w sprawie dowód nie pozwala na wyprowadzenie tak kategorycznego wniosku jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że małżonkowie B. postawieni w sytuacji konieczności zbycia działki nr [...] postanowili sprzedać również pozostałe działki przylegające do niej.

Ustalenie o zawarciu spornego aktu notarialnego poza procedurą wywłaszczeniową prowadzoną na podstawie u.g.g.w.n. nie wynika również w sposób jednoznaczny z pozostałego materiału dowodowego, w szczególności z zeznań świadków, których nadto organy faktycznie w ogóle nie oceniły.

W uzasadnieniu decyzji organu I instancji odmówiono wiarygodności wyłącznie zeznaniom E. H., ale nie oceniono pozostałych zeznań (a jedynie przytoczono ich treść). Natomiast w uzasadnieniu decyzji II instancji ocena zeznań sprowadza się do lakonicznego stwierdzenia, że skoro na sąsiednich działkach istniały już linie energetyczne, a żadna inna nie była planowana, to podważa to zeznania świadków wskazujących, iż małżonkowie B. byli informowani o wywłaszczeniu na wypadek niezawarcia umowy cywilnoprawnej. Zdaniem sądu taki wniosek nie znajduje żadnego oparcia w materiale z akt sprawy. Fakt istnienia linii na sąsiednich działkach nie wyklucza dążenia Skarbu Państwa do uzyskania własności działek pozostałych, z przeznaczeniem ich pod pasy wokół linii energetycznych, zgodnie z ustaleniami planu, a więc i nie wyklucza możliwości wdrożenia procedury wywłaszczeniowej na wypadek niezawarcia dobrowolnej umowy ich sprzedaży. Na możliwość prowadzenia takiej procedury wskazywała zresztą nie tylko świadek E. H., ale również D. Z. oświadczając, że do niej (posiadającej działkę w tym samym kompleksie gruntów) kierowane były wezwania do sprzedaży. Również świadek Z. N. (geodeta, który wydał decyzję podziałową działek nr [...]) wskazał, że działki mogły być nabywane "do zasobu" (tylko dobrowolnie i na wniosek) lub pod inwestycje (wywłaszczeniem) i nie wykluczył jednoznacznie prowadzenia postępowania wywłaszczeniowego lub zagrożenia koniecznością jego przeprowadzenia ("Nie jest pewny, że w tej sprawie nie było prowadzone żadne postępowanie wywłaszczeniowe"). Powyżej wskazane zeznania nie zostały ocenione w całokształcie materiału dowodowego, zatem odmowa uznania ich wiarygodności przez organy jest przedwczesna.

Uwagę zwraca również wynikająca z akt sprawy okoliczność znacznej powierzchni gruntów nabywanych przez Skarb Państwa na tym samym terenie i w tej samej dacie (vide akty notarialne z dnia 1 września 1988 r. zawarte pomiędzy Skarbem Państwa a kilkoma rodzinami posiadającymi nieruchomości w tym samym kompleksie). Zdaniem sądu należało ustalić, czy wobec pozostałych terenów tak nabytych przez Skarb Państwa toczyły się postępowania wywłaszczeniowe, czy zawarte umowy pozostawały w związku z takim postępowaniem (toczącym się lub wskazanym jako konieczne w wypadku niedojścia do skutków kontraktów sprzedaży), czy wobec właścicieli wystosowywano pisemne wezwania do sprzedaży z zagrożeniem wywłaszczeniem, czy wydawano decyzje wywłaszczeniowe dotyczące tych terenów oraz czy wobec tych terenów zgłaszano wnioski o zwrot w trybie art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n. i jak te sprawy były rozstrzygane. Zasadne wydaje się również przesłuchanie w charakterze świadków żyjących stron wymienionych wyżej umów – na okoliczność ich zawarcia. Tak zgromadzony materiał dowodowy dawałby pełny obraz kontekstu zawarcia umowy spornej w sprawie niniejszej i pozwalałby na jej kompleksową ocenę z uwzględnieniem regulacji art. 216 ust. 2 pkt 3 w związku z art. 136 ust. 3 u.g.n. Już w tym momencie można natomiast wskazać, że ilość aktów notarialnych oraz rozmiary powierzchni nabytej przez Skarb Państwa na spornym terenie świadczą o tym, że sporny w sprawie niniejszej akt nie stanowił jednorazowej czynności cywilnoprawnej niezwiązanej z postępowaniem wywłaszczeniowym, a z dużym prawdopodobieństwem mógł nastąpić w ramach czynności poprzedzających przymusowe wywłaszczenie związane z zamiarem realizacji celu publicznego (vide wyrok WSA w Białymstoku z dnia 3 kwietnia 2012 r., II SA/Bk 97/12, CBOSA).

Końcowo wskazać też należy, że zarzut wskazujący na nie dość wszechstronne i wyczerpujące zebranie materiału dowodowego potwierdza dokument złożony przez skarżących do akt sądowych – kserokopia decyzji z dnia [...] marca 1988 r. o wywłaszczeniu od rodziny Z. działek nr [...] położonych na terenach sąsiednich wobec terenu należącego do małżonków B. Co prawda wskazano w nim, że decyzja jest wydawana z uwagi na niemożliwość nabycia gruntu umownie (nieuregulowany stan własnościowy) – jednak fakt wydania decyzji wywłaszczeniowej świadczy również o kierowaniu się przez Skarb Państwa koniecznością uzyskania własności (z zastrzeżeniem procedury wywłaszczeniowej), a to może wskazywać, że taka konieczność istniała również w stosunku do terenów sąsiednich, w tym działek skarżących.

Reasumując wskazać należy, że trafnie zarzucono w skardze błędne, bo przedwczesne ustalenie o braku podstaw do zastosowania trybu zwrotu wywłaszczonych nieruchomości z art. 136 ust. 3 w związku z art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n. z uwagi na zawarcie umowy notarialnej z dnia 1 września 1988 r. niepozostającej w związku z procedurą wywłaszczeniową. Tym samym stanowiło to naruszenie przepisów procedury administracyjnej tj. art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. zobowiązujących do wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz do uznania okoliczności za udowodnioną wyłącznie na podstawie wszechstronnie zgromadzonego materiału dowodowego, co w sprawie nie nastąpiło. Powyższe uchybienia wystąpiły na etapie pierwszoinstancyjnym, a organ odwoławczy ich nie wyeliminował naruszając tym samym przepis art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Miały one natomiast niewątpliwy wpływ na wynik sprawy, bowiem nie można wykluczyć, że prawidłowo oceniony i uzupełniony materiał dowodowy prowadziłby do zakwalifikowania spornej umowy jako zawartej w związku z procedurą wywłaszczeniową, a w konsekwencji do konieczności oceny przesłanek zwrotu wywłaszczonych nieruchomości.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organy wyeliminują więc powyższe uchybienia, uzupełnią materiał dowodowy na okoliczności wskazane w niniejszym uzasadnieniu oraz ocenią go w całokształcie, wskazując które okoliczności uznały za udowodnione i na podstawie których dowodów, a którym z kolei odmówiły wiarygodności. Również organy ustalą, o jakie pismo chodziło skarżącym w odwołaniu i jakie ma ono znaczenie dla rozpoznania sprawy (wskazali na pismo Wydziału Urbanistyki, Architektury i Nadzoru Budowlanego UM w B. z dnia [...] sierpnia 1988 r., którego nie ma w aktach sprawy). Ocenią również przydatność dla rozpoznania sprawy informacji zawartych w piśmie pełnomocnika skarżących z dnia 23 listopada 2012 r. złożonego po zamknięciu rozprawy (k. 50 akt sądowych). Swoje wnioski o oceny przedstawią organy w uzasadnieniu sporządzonym zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 k.p.a.

Na marginesie wskazać należy, że z akt wynika, iż strony były zgodne odnośnie faktu niewykorzystania nieruchomości małżonków B. (działek nr [...]) na cele opisane w akcie notarialnym i planie zagospodarowania przestrzennego z 1986 r. (pasy pod linie energetyczne i tereny przemysłowe i budownictwa), co ustalono jednoznacznie w trakcie oględzin w dniu 17 października 2011 r.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w związku z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.

W punkcie 2. wyroku orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a.

O kosztach rozstrzygnięto w oparciu o art. 200 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 z późn. zm.).