Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 315/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-01-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 141 par. 4, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a)
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Zajda (spr.) Sędziowie NSA Małgorzata Korycińska Andrzej Kuba Protokolant Piotr Mikucki po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2008 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 28 marca 2007 r. sygn. akt VI SA/Wa 45/07 w sprawie ze skargi J. T. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] września 2006 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. 2. zasądza od J. T. na rzecz Ministra Sprawiedliwości kwotę złotych 280 (dwieście osiemdziesiąt ) tytułem zwrotu koszów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z 28 marca 2007 r. sygn. akt VI SA/Wa 45/07 uchylił decyzję Ministra Sprawiedliwości z [...] września 2006 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd podał, że 8 lipca 2006 r. J. T. przystąpiła do egzaminu konkursowego na aplikację radcowską przed Komisją Egzaminacyjną działającą na obszarze Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w S. Uchwałą Nr [...] z [...] lipca 2006 r. Komisja Egzaminacyjna ustaliła wynik jej egzaminu na 187 punktów.

W odwołaniu od uchwały J. T. podniosła, że na niektóre pytania udzieliła poprawnej odpowiedzi, lecz nie zaliczono jej punktów; kilka odpowiedzi wskazanych przez egzaminatora było błędnych, jak również niektóre pytania zostały niewłaściwie sformułowane, wskutek czego możliwe było udzielenie więcej niż jednej prawidłowej odpowiedzi, bądź też udzielenie poprawnej odpowiedzi okazało się niemożliwe. Wątpliwości te dotyczyły pytań o nr 121, 128, 173, 191, 202, 209 oraz nr 46, 112, 123 i 142. Zdająca wniosła o zaliczenie jako prawidłowych odpowiedzi udzielonych przez nią na wskazane w odwołaniu pytania, ewentualnie o uchylenie uchwały i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ niższego stopnia.

Minister Sprawiedliwości decyzją z [...] września 2006 r. utrzymał zaskarżoną uchwałę w mocy. Organ stwierdził, że egzamin został przeprowadzony w trybie zgodnym z wymogami ustawy z 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t.j. Dz.U. z 2002 r., Nr 123, poz. 1059 ze zm.) i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 grudnia 2005 r. w sprawie powoływania i odwoływania członków komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzenia egzaminu konkursowego i radcowskiego (Dz.U. Nr 258, poz. 2164 ze zm.). Odnosząc się do podniesionych zarzutów merytorycznych dotyczących testu egzaminacyjnego, organ ponownie przeliczył punkty i ustalił, że skarżąca uzyskała 187 pkt, a zatem wynik egzaminu był negatywny, gdyż nie uzyskała wymaganych przez ustawę 190 pkt warunkujących zdanie egzaminu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uznał, że procedura odwoławcza od uchwały komisji egzaminacyjnej jest procedurą odwoławczą w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Akt wydany w jej wyniku jest aktem zaskarżalnym do sądu administracyjnego i uwzględnił skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości.

Odnosząc się do zarzutów dotyczących sposobu przygotowania pytań egzaminacyjnych i odpowiedzi na nie, Sąd przy pytaniu nr 121 stwierdził, że przepisy Kodeksu spółek handlowych nie przewidują procedury przekształcenia spółki cywilnej w spółkę jawną, w odróżnieniu od jej przekształcenia w inne spółki (art. 551 § 2 i 3 k.s.h.), gdyż w istocie przekształcenie to polega na wpisaniu spółki do rejestru, jako spółki jawnej. Organ stwierdził natomiast, że brak procedury przekształceniowej nie oznacza, że do przekształcenia spółki cywilnej w jawną nie stosuje się żadnych unormowań działu III tytułu IV Kodeksu. Wprawdzie art. 26 § 5 zd. 3 k.s.h. odsyła do odpowiedniego stosowania art. 553 § 2 i 3 k.s.h., lecz możliwe jest również zastosowanie przepisów art. 574 i art. 584 k.s.h., normujących odpowiedzialność wspólników przekształcanej spółki za jej zobowiązania powstałe przed dniem przekształcenia. Powołując się zatem na art. 584 k.s.h. organ uznał za właściwą odpowiedź, że wspólnicy spółki przekształconej odpowiadają za zobowiązania spółki powstałe przed dniem przekształcenia na dotychczasowych zasadach przez okres trzech lat licząc od tego dnia. Tym samym uznał za błędną odpowiedź zdającej, że odpowiadają oni tak, jak wspólnicy spółki jawnej.

Sąd nie przesądził prawidłowości tego stanowiska, wskazał natomiast na poglądy doktryny, iż przekształcenie spółki cywilnej w spółkę jawną (tzw. dobrowolne i przymusowe) jest uregulowane w sposób wyczerpujący w przepisach art. 26 § 4-6 k.s.h., a więc przepisami o spółce jawnej; przepisy o przekształceniu spółki cywilnej dotyczą tylko przekształcenia tej spółki w spółkę handlową inną niż jawna (art. 551 § 2 i 3 k.s.h.). Przyjęto, że umiejscowienie regulacji przekształcenia spółki cywilnej w spółkę jawną w przepisach o spółce jawnej jednoznacznie przesądza, iż do takiego przekształcenia nie musi się stosować przepisów art. 552-570, art. 571-574 albo art. 581-584 k.s.h. Reguły wskazane w przepisach art. 551 i nast. k.s.h. obowiązują tym samym jedynie przy przekształceniu spółki cywilnej w spółkę handlową inną niż spółka jawna, a zatem długi zaciągnięte przez wspólników spółki cywilnej przed jej przekształceniem w spółkę jawną są nadal wspólnymi długami wspólników, za które odpowiadają oni solidarnie bez ograniczeń czasowych.

Skoro przepis art. 584 k.s.h., powołany przez Ministra Sprawiedliwości jako podstawa prawna w odpowiedzi na pytanie nr 121 testu, ma zastosowanie wyłącznie do przekształcenia spółki cywilnej w spółkę handlową inną niż spółka jawna, to konieczne jest – zdaniem Sądu – jednoznaczne wyjaśnienie, czy może on mieć zastosowanie w spornym pytaniu.

To samo dotyczy ustosunkowania się do pozostałych, zakwestionowanych pytań testowych.

Zdaniem Sądu, z art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych wynika z kolei, że w przypadku istnienia sporów doktrynalnych i rozbieżności w orzecznictwie udzielenie odpowiedzi błędnej lub kierującej się innym poglądem należy rozważyć, jako udzielenie odpowiedzi zaliczającej. W myśl tego przepisu egzamin konkursowy polega mianowicie na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa.

W tej sytuacji Sąd uchylił zaskarżoną decyzję celem przeprowadzenia przez organ ponownej analizy zarzutów związanych ze spornymi pytaniami.

W skardze kasacyjnej Minister Sprawiedliwości wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie oddalenie skargi, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu orzeczeniu organ zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie oraz naruszenie przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na przebieg sprawy, tj.:

1. art. 339 ust. 1 ustawy z 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t.j. Dz.U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.) poprzez wadliwe przyjęcie, że organ nieprawidłowo sformułował pytania z egzaminu konkursowego na aplikację radcowską – nr 121, 46, 112, 173, 191, 202, 128 w ten sposób, że przewidują one więcej niż jedną odpowiedź prawidłową, bądź żadna z przedstawionych odpowiedzi nie jest prawidłowa;

2. art. 80 w zw. z art. 77 ust. 1 k.p.a. poprzez przyjęcie, że organ odwoławczy, Minister Sprawiedliwości, rozpoznając odwołanie od uchwały ustalającej wyniki egzaminu konkursowego na aplikację ocenił przedstawione zarzuty nie na podstawie całokształtu materiału dowodowego i z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów;

3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ p.p.s.a. poprzez wadliwe przyjęcie, że wątpliwości dotyczące prawidłowości sformułowania pytania 121, a tym samym naruszenie prawa materialnego – art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych stanowi naruszenie prawa, które miało wpływ na wynik sprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Minister Sprawiedliwości stwierdził, że błędne jest stanowisko Sądu, iż organ naruszył zasadę swobodnej oceny dowodów przez niewyjaśnienie przyczyn, dla których odpowiedź na konkretne pytanie ma być uznana za prawidłową. Sąd pominął okoliczność, że Minister Sprawiedliwości szczegółowo wskazał w decyzji podstawy prawne dla każdego z zakwestionowanych pytań i wyjaśnił, dlaczego odpowiedź przyjęta za prawidłową jest jedyną możliwą odpowiedzią zgodnie z art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. Organ zgromadził całość materiału dowodowego i wyczerpująco wskazał powody, dla których uznał zarzuty odwołania za nieuzasadnione.

Zdaniem organu, wskazane przez Sąd wątpliwości dotyczące pytania nr 121 nie mogą automatycznie przesądzać o tym, że również pozostałe pytania zostały wadliwie skonstruowane. Sąd nie ustosunkował się do zarzutów dotyczących pozostałych pytań ani też do stanowiska organu. W sposób lakoniczny stwierdził, że w przypadku sporów doktrynalnych i rozbieżności w orzecznictwie nawet w przypadku udzielenia odpowiedzi błędnej lub kierującej się innym poglądem należy rozważyć możliwość uznania odpowiedzi za zaliczoną. Sąd nie wskazał jednak, o które konkretnie pytania chodzi. Niejasne jest także samo określenie "kierowania się innym poglądem".

Zdaniem organu, Sąd nie uzasadnił nadto w stopniu wystarczającym, że w ogóle miało miejsce naruszenie prawa materialnego ani też, że miało to wpływ na wynik sprawy (stwierdził wręcz, że nie przesądza o tym, czy pytanie nr 121 zostało błędnie sformułowane). Samo hipotetyczne przyjęcie, że mogło dojść do naruszenia prawa materialnego wskutek przyjęcia, że pojawiają się wątpliwości, co do prawidłowości niektórych pytań, nie może stanowić wystarczającej przesłanki do uchylenia decyzji Ministra Sprawiedliwości. Nawet gdyby przyjąć, że wskazane pytanie zostało błędnie sformułowane, to przyznanie dodatkowego punktu nie zmieniłoby faktu, że wynik egzaminu nadal pozostałby negatywny i nie uprawniał do złożenia wniosku o wpis na listę aplikantów.

W wyroku brak jest również odniesienia się do kwestii wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości w związku z prawidłowością sformułowania zaskarżonych pytań (innych niż pytanie nr 121). Niezasadne jest zatem przyjęcie przez Sąd, że wszystkie zakwestionowane pytania naruszają przepis art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. Tylko takie szczegółowe ustalenie uzasadniałoby uchylenie decyzji z uwagi na ewentualną zmianę jej treści w zakresie stwierdzenia pozytywnego wyniku egzaminu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do stwierdzenia nieważności postępowania, a zatem sprawa podlega rozpatrzeniu.

Na wstępie należy zauważyć, że skarga kasacyjna Ministra Sprawiedliwości nie spełnia wszystkich wymogów, jakie ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stawia temu środkowi zaskarżenia. Zgodnie z art. 176 p.p.s.a. w skardze kasacyjnej strona powinna powołać podstawy kasacyjne wymienione w art. 174 ustawy, a zatem naruszenie przepisów prawa materialnego, jeśli miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Należy podkreślić, że powołując się na naruszenie przepisów postępowania strona zobligowana jest wskazać na przepisy, które stosował sąd administracyjny w procesie orzekania, a zatem na regulacje zawarte w ustawie – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Nie jest możliwe skuteczne zarzucenie sądowi naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, czy Ordynacji podatkowej, ponieważ ustawy te regulują postępowanie przed organami administracyjnymi i nie znajdują zastosowania w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. NSA wielokrotnie w swoich wyrokach zwracał uwagę na konieczność prawidłowego formułowania zarzutów (v. wyrok NSA z 7 listopada 2007 r., sygn. akt I GSK 2614/06), ponieważ będąc związany granicami skargi kasacyjnej wyznaczanymi przez powołane zarzuty, nie jest władny do samodzielnego ich konkretyzowania i korygowania formy, w jakiej zostały postawione.

Skarżący organ zarzucił orzeczeniu naruszenie przepisów art. 80 w zw. z art. 77 ust. 1 k.p.a., dotyczących postępowania dowodowego – jego zdaniem WSA niesłusznie przyjął, że organ ocenił zarzuty skargi z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów oraz nie na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Jak już wyżej podniesiono, Sąd I instancji nie mógł naruszyć tych przepisów, gdyż ich nie stosował. Podobnie należy ocenić pierwszy z podniesionych zarzutów, tj. naruszenie art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. Przedstawiona na jego poparcie argumentacja wiąże się jednak z zarzutem naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ p.p.s.a., który należało uznać za zasadny z niżej przedstawionych powodów.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego argumentacja powołana przez Sąd I instancji na uzasadnienie uchylenia decyzji organu jest niewystarczająca.

Słusznie skarżący organ podniósł, że Sąd I instancji wysunął zbyt daleko idącą konkluzję, iż skoro jedno pytanie testowe budzi wątpliwości interpretacyjne, to podobnie należy ocenić wszystkie zakwestionowane pytania w zakresie treści art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, zgodnie z którym egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Nie tylko bowiem brak jednoznacznej odpowiedzi, ale i możliwość podania więcej niż jednej poprawnej odpowiedzi dowodzi, że organ sformułował pytania w sposób naruszający postanowienia powołanego przepisu. Sąd I instancji stwierdził, że w sytuacji, gdy nie można kategorycznie stwierdzić, która z odpowiedzi jest prawidłowa i wynika z obowiązujących przepisów, należy wyjaśnić, czy też jednoznacznie stwierdzić, jaka podstawa prawna może mieć zastosowanie w kwestionowanym pytaniu. Nie wyjaśnił jednak, w jaki sposób stwierdzone naruszenie wpływa na sytuację strony.

Powołany w skardze kasacyjnej przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ p.p.s.a. stanowi natomiast, że sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla tę decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O stwierdzeniu naruszenia prawa mającym wpływ na wynik sprawy można mówić w sytuacji, gdy prawidłowe zastosowanie prawa skutkowałoby wydaniem rozstrzygnięcia odmiennej treści, kształtującego w sposób odmienny prawa i obowiązki strony. Sąd I instancji stwierdziwszy naruszenie prawa powinien jednoznacznie wskazać w uzasadnieniu na relację, jaka zachodzi między tym naruszeniem a treścią rozstrzygnięcia, skoro jest to decydujące kryterium, warunkujące uchylenie decyzji organu. Na ten ścisły związek wskazał NSA m.in. w wyroku z 5 września 2006 r., sygn. akt II FSK 1165/05, w którym stwierdził, że uzasadnienie wyroku odpowiada wymogom art. 141 § 4 p.p.s.a., jeśli sąd rozważył wszystkie zarzuty strony oraz stanowiska pozostałych stron, jeśli mogą one mieć wpływ na wynik sprawy. Stwierdzenie, że "podobnie należy odnieść się do wszystkich zakwestionowanych pytań" nie spełnia, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, tego wymogu.

Uzasadnienie wyroku należy uznać za niepełne także w zakresie argumentacji przemawiającej za wadliwością samego pytania nr 121. Sąd I instancji powołał się na istniejącą zasadę, iż "w przypadku sporów doktrynalnych i rozbieżności w orzecznictwie sądów, nawet w przypadku udzielenia błędnej lub kierującej się innym poglądem odpowiedzi należy rozważyć możliwość uznania odpowiedzi za zaliczoną", stwierdzając, że wniosek taki wypływa z art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. Jest to zbyt ogólnikowe stwierdzenie, które nie może być poczytane za wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Wyjaśnienie tej podstawy przez sąd I instancji polega bowiem na powołaniu przepisu, który posłużył do oceny prawidłowości rozstrzygnięcia organu, jak również na przedstawieniu toku rozumowania sądu. Literalne brzmienie tego przepisu nie daje podstaw do sformułowania powyższego wniosku, wobec czego obowiązkiem Sądu I instancji było wyraźne określenie przesłanek, na jakich oparł się wyrażając dany pogląd.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Minister Sprawiedliwości podniósł, że dopiero stwierdzenie przez organ, że pytanie zostało błędnie sformułowane, prowadzi do przyznania kandydatowi dodatkowego punktu, bez względu na to, jakiej odpowiedzi udzielił. W przypadku istnienia rozbieżnej praktyki w ocenie wadliwości testu egzaminacyjnego należy, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, odróżnić sytuację, gdy sposób skonstruowania pytania przez właściwy organ narusza prawo materialne, tj. art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, od sytuacji, gdy istnieją wątpliwości, co do podstaw ustalenia klucza odpowiedzi. Stąd brak szczegółowego wyjaśnienia stanowiska Sądu I instancji stanowi w tym zakresie istotne uchybienie.

Sąd I instancji nieprawidłowo zatem ograniczył się do rozpatrzenia tylko jednego z merytorycznych zarzutów dotyczących testu egzaminacyjnego. Sąd mógłby poprzestać na szczegółowym rozpatrzeniu jednego zarzutu, gdyby już sama ta wadliwość, tj. wskazane nieprawidłowości przy sformułowaniu danego pytania, wpływała na rozstrzygnięcie organu w sposób rzutujący na sytuację prawną strony postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z 17 czerwca 2005 r., sygn. akt FSK 2380/04). Przyznanie jednego dodatkowego punktu nie ma jednak, jak słusznie podniósł organ w skardze kasacyjnej, znaczenia dla treści rozstrzygnięcia. W sytuacji bowiem, gdy strona uzyskała 187 na 190 wymaganych punktów, wynik 188 punktów nadal pozostaje wynikiem negatywnym. Tylko wyraźne stwierdzenie przez Sąd I instancji, że wszystkie (bądź wystarczające do zaliczenia testu) zakwestionowane pytania naruszają art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, mogłoby skutkować uchyleniem decyzji.

Brak jednoznacznego wskazania, na czym polegało uchybienie przepisom, jest ponadto w istocie pozbawieniem organu wskazówek, co do dalszego działania. Tymczasem wytyczne te są obligatoryjnym elementem uzasadnienia wyroku uchylającego decyzję (art. 141 § 4 zd. 2 p.p.s.a.). Zamieszczenie w uzasadnieniu wytycznych ma na celu zapobieżenie popełnieniu przez organ ponownie rozpatrujący sprawę dotychczasowych błędów, tym bardziej, że zastosowanie się do oceny prawnej sprawy wyrażonej w wyroku nie polega na ponownym przeprowadzeniu identycznego postępowania dowodowego i wnioskowego, lecz na uwzględnieniu podczas rozstrzygania uwag sądu. Skoro sąd ich nie przedstawił, organ nie może tym samym prawidłowo zastosować obowiązującego go prawa. Obowiązkiem sądu jest zatem precyzyjne określenie czynności, jakie winien przeprowadzić organ administracji przy ponownym rozpatrywaniu sprawy. Nie oznacza to nakazania organowi wydania rozstrzygnięcia o określonej treści – organ nadal posiada swobodę w ocenie dowodów przy uwzględnieniu naruszeń już stwierdzonych.

Wątpliwości na tle dotychczasowych wywodów budzić może ponadto sama konstrukcja orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego. Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zawiera regulacji, która obligowałaby sąd do rozpatrzenia wszystkich zarzutów podniesionych w skardze na decyzję administracyjną. Wspomniany już art. 141 § 4 p.p.s.a. wylicza wśród elementów uzasadnienia wyroku jedynie zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie oraz - jeśli jest to wyrok uchylający - wskazania, co do dalszego postępowania. W wyroku z 9 listopada 2006 r., sygn. akt VII SA/Wa 1373/06 WSA w Warszawie stwierdził wręcz, że nakaz zbadania przez sąd sprawy w jej całokształcie nie oznacza, że sąd ma obowiązek wypunktowania w uzasadnieniu wyroku wszelkich wad decyzji lub postępowania administracyjnego, gdyż uchylenie decyzji np. z przyczyn formalnych może wykluczać badanie wad materialnych. W niniejszej sprawie Sąd I instancji nie ustosunkował się jednak do zarzutów należących do tej samej kategorii, zatem nie zachodzi sytuacja, gdy od stwierdzenia braku uchybień przy ustalaniu stanu faktycznego sprawy zależy dalsze rozpatrywanie zarzutów naruszenia prawa materialnego (prawo materialne można prawidłowo zastosować jedynie do właściwie ustalonego stanu faktycznego).

Na aprobatę zasługuje natomiast pogląd, że nie istnieją podstawy normatywne, które negowałyby konieczność rozpatrzenia wszystkich zarzutów stawianych w skardze – wręcz przeciwnie, nakaz taki wynika z przepisów art. 135 i 141 § 4 p.p.s.a. przy założeniu, że sąd ma obowiązek dążyć do końcowego załatwienia sprawy. W sytuacji, gdy wojewódzki sąd administracyjny nie wypowiedział się, co do niektórych zarzutów, organ administracji ponownie rozpatrując sprawę może powtórnie dopuścić się takich samych naruszeń prawa, co spowoduje kolejne uchylenie decyzji, gdyż rolą sądu jest przywrócenie w sprawie stanu zgodnego z prawem. Ponadto, szczegółowe ustosunkowanie się przez sąd administracyjny do twierdzeń skarżącej jest warunkiem przeprowadzenia przez Naczelny Sąd Administracyjny kompleksowej kontroli orzeczenia. Brak wyraźnego stwierdzenia, które zarzuty zostały uznane za zasadne, bądź którym zarzutom sąd odmówił zasadności, uniemożliwia ocenę, czy sąd I instancji nie pominął przy ferowaniu wyroku istotnych dla sprawy okoliczności. (v. wyrok NSA z 31 maja 2007 r., sygn. akt I GSK 1649/06 i powołane tam orzecznictwo)

W uchylonej przez Sąd pierwszej instancji decyzji organ ustosunkował się do wszystkich podniesionych przez stronę zarzutów, dając temu wyraz w obszernym jej uzasadnieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. stwierdzając wadliwość decyzji nie mógł uczynić tego powołując się jedynie na zawartą w uzasadnieniu wyroku argumentację. Należy bowiem zwrócić uwagę na okoliczność, że strona podniosła wadliwość 10 pytań testowych, jako naruszających wynikający z art. 339 ustawy o radcach prawnych wymóg sformułowania pytań w sposób umożliwiający udzielenie tylko jednej prawidłowej odpowiedzi. W zależności jednak od pytania, wadliwe sformułowanie miało polegać na możliwości udzielenia więcej niż jednej prawidłowej odpowiedzi, bądź na braku takiej możliwości. Ponadto strona uznała, że część odpowiedzi z klucza jest wadliwa i domagała się zaliczenia udzielonych przez siebie odpowiedzi, jako prawidłowych. W tej sytuacji niezasadne jest wnioskowanie przez Sąd I instancji o wadliwości wszystkich pytań - bez względu na rodzaj ich wadliwości – na tej podstawie, że budzi wątpliwości pytanie, któremu strona zarzuca nie tyle nieprawidłowe sformułowanie, co ustalenie błędnej, jej zdaniem, oceny stanu prawnego (pytanie nr 121).

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd I instancji powinien zatem przeanalizować pozostałe zarzuty dotyczące pytań testu egzaminacyjnego, z uwzględnieniem przedstawionych powyżej uwag, co do konieczności indywidualnej oceny zarzucanych wadliwości; ponadto powinien dokonać oceny, czy ewentualne błędne ich sformułowanie mogło mieć wpływ na wynik sprawy, jako że okoliczność ta ma istotne znaczenie w procesie kontroli zgodności z prawem orzeczenia sądu w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ p.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania uzasadnia art. 203 pkt 2 p.p.s.a.