Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 720/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2020-10-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 119 pkt 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 1, ust. 5 pkt 1 i ust. 6
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 2 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 33 ust. 4 pkt 1
journal: Dz.U. 2019 poz 1482
law: Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak Sędzia WSA Paweł Mierzejewski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 1 października 2020 r. sprawy ze skargi Ż. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 2 kwietnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 19 lutego 2020 r. nr [...] Wójt Gminy [...] odmówił przyznania Z. W. (dalej jako "skarżąca") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym ojcem S. W. (ur. 4 maja 1954 r.). W podstawie prawnej wydanej decyzji organ pierwszej instancji powołał m.in. art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako "u.ś.r.").

W uzasadnieniu wydanej decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że skarżąca w dniu 30 grudnia 2019 r. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Organ ustalił, że skarżąca sprawuje stałą opiekę nad ojcem (co zostało potwierdzone w trakcie wywiadu środowiskowego), a w związku z postępującą chorobą ojca nie podejmuje zatrudnienia. Spełniona została zatem przesłanka określona w art. 17 ust. 1 u.ś.r.. Organ ustalił nadto, że skarżąca jest zarejestrowana w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotna z prawem do zasiłku.

Organ podkreślił, że S. W. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Lęborku w którym stwierdzono, że niepełnosprawność istnieje od 2002 r., to jest od 45 – go roku jego życia. Zgodnie zaś z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia

lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W tej sytuacji organ pierwszej instancji przyjął, że w realiach sprawy nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Tym samym organ pierwszej instancji nie mógł rozstrzygnąć sprawy w sposób uwzględniający złożony wniosek.

W odwołaniu od powyższej decyzji Z. W. reprezentowana przez pełnomocnika z wyboru wskazała, że organ pierwszej instancji wydając decyzję naruszył prawo materialne poprzez zastosowanie normy wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wydania przez Trybunał Konstytucyjny w dniu 21 października 2014 r. wyroku w sprawie o sygnaturze akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności. Podnosząc wskazany zarzut skarżąca wniosła o uchylenie w całości zakwestionowanej decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenie co do istoty sprawy, to jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem.

Po rozpatrzeniu wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia 2 kwietnia 2020 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu wydanej decyzji organ odwoławczy podniósł, że poza sporem w sprawie pozostaje kwestia opieki skarżącej nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem, którą to opiekę skarżąca sprawuje na stałe i w sposób w pełni należyty.

Dalej Kolegium podkreśliło, że nie podziela zasadności argumentacji organu pierwszej instancji w części dotyczącej podstawy odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Analizując ten aspekt sprawy organ odwoławczy wskazał, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) orzekł, iż art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Przedmiotowy wyrok jest wyrokiem zakresowym i odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust 1b u.ś.r., na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie treści w nim ujętej, będącego przepisem szczególnym w odniesieniu do art. 17 ust. 1 u.ś.r., który określa ogólne przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Trybunał Konstytucyjny derogując w powołanym wyżej zakresie przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie odroczył utraty jego mocy obowiązującej (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP). Skutkiem tego orzeczenia jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, i to począwszy od dnia ogłoszenia wyroku. Przedmiotowy wyrok został ogłoszony w Dzienniku Ustaw RP z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego weszło w życie. Omawiany art. 17 ust. 1b u.ś.r. - jako niekonstytucyjny w określonym przez wyrok zakresie - nie powinien mieć więc od tego momentu zastosowania, gdyż Trybunał Konstytucyjny wprost stwierdził jego niekonstytucyjność.

W realiach rozpatrywanej sprawy organ pierwszej instancji zastosował wskazany wyżej niekonstytucyjny warunek, co w ocenie Kolegium było nieprawidłowe.

Mimo powyższego stanowiska organ odwoławczy uznał, że regulacje zawarte w ustawie o świadczeniach rodzinnych nie pozwalają na przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

Z przedłożonych akt sprawy wynika, że skarżąca jest osobą bezrobotną z prawem do zasiłku (okres przysługiwania prawa do zasiłku od 11 października 2019 r. do 9 października 2020 r.). Fakt zarejestrowania jako osoby bezrobotnej i pobieranie z tego tytułu zasiłku dla bezrobotnych wykluczają możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wspólną cechą osób, które w oparciu o przepisy u.ś.r. mają otrzymywać wskazane świadczenie jest to, że nie otrzymują one żadnych dochodów. Świadczenie pielęgnacyjne ma zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba sprawująca opiekę. Stąd też ustawodawca przyjął założenie, że osoba posiadająca już zabezpieczenie materialne w postaci dochodu (w tym przypadku z tytułu zasiłku dla bezrobotnych) powinna być wyłączona z zakresu podmiotowego osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest zatem możliwy zbieg obu tych świadczeń albo ich wzajemna kompensata. Co nadto istotne, konieczność sprawowania opieki (której w realiach sprawy organ odwoławczy w żaden sposób nie podważa) musi zaś wiązać się z utratą uzyskiwanych dochodów, co w rozpatrywanej sprawie nie miało miejsca. Kolegium nie miało zaś podstaw aby sprawę rozpatrywać w oparciu o zasady słuszności czy względy wynikające z zasad współżycia społecznego.

Z. W. zaskarżyła decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o uchylenie wydanych w jej sprawie rozstrzygnięć.

Zaskarżonej decyzji organu odwoławczego skarżąca zarzuciła:

- naruszenie prawa materialnego, to jest art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez uznanie, że rejestracja w powiatowym urzędzie pracy wyklucza możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy prawidłowe zastosowanie tego przepisu winno spowodować przyznanie żądanego świadczenia wobec spełnienia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia;

- naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego przez błędną ocenę materiału dowodowego i niezasadne uznanie, że skarżąca nie spełnia przesłanek warunkujących przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że skarżąca wraz z osobą niepełnosprawną pozostają w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Przez cały okres rozpoznawania niniejszej sprawy skarżąca zmuszona jest do utrzymania się za kwotę zasiłku dla bezrobotnych w wysokości między 536,73 zł a 747,87 zł netto. Skarżąca nie dostrzega podstaw prawnych aby tylko z tytułu rejestracji i pobierania zasiłku pozbawić ją prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy możliwe jest zwrócenie do powiatowego urzędu pracy pobranego zasiłku dla bezrobotnych w chwili przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Nie można tracić z pola widzenia, że fakty na które wskazało Kolegium nie zostały określone w u.ś.r. jako negatywne przesłanki przyznania żądanego świadczenia. Organ odwoławczy posłużył się w tej sprawie zbyt daleko idącą analogią, co powinno być uznane za niedopuszczalne.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie podkreślając, że fakt pobierania zasiłku dla bezrobotnych a nie sam fakt rejestracji w powiatowym urzędzie pracy determinował konieczność wydania decyzji negatywnej dla skarżącej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (art. 1 § 2 wskazanej wyżej ustawy).

Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla zaskarżony akt w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność orzeczenia w całości lub części. Stwierdzenie wydania aktu z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a."). Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia aktów organów administracji Sąd nie stwierdził, by zaskarżona decyzja naruszała prawo w stopniu opisanym w powołanych wyżej przepisach prawa.

W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego

1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej

w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie

ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby

w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje,

jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Z orzeczenia o niepełnosprawności z dnia 18 października 2012 r. wynika, że niepełnosprawność u ojca skarżącej (ur. 4 maja 1957 r.) istnieje od 2002 r., a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 25 sierpnia 2009 r. Tym samym niepełnosprawność ojca skarżącej nie powstała przed ukończeniem 18 – go lub 25 - go roku życia, o którym mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Odnosząc się do kwestii różnicowania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobami niepełnosprawnymi ze względu na moment powstania niepełnosprawności Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela stanowisko wyrażone przez pełnomocnika skarżącej w odwołaniu od decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji jak i w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, zgodne z jednolitym obecnie orzecznictwem sądów administracyjnych, według którego wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13; publ. OTK-A 2014/9/104) przesądza o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, to jest z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez Trybunał Konstytucyjny uznana za niekonstytucyjną (zob. w tej materii m.in.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 sierpnia 2016 r.; sygn. akt I OSK 923/16 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 6 lutego 2020 r.; sygn. akt III SA/Gd 728/19; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl).

Słusznie zatem organ odwoławczy przyjął, że data powstania niepełnosprawności u wymagającego opieki ojca skarżącej nie wpływa na zasadność przyznania żądanego przez skarżącą świadczenia.

W rozpoznawanej sprawie istota sporu sprowadza się jednakże do rozstrzygnięcia, czy skarżąca spełnia przesłanki do skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem, w sytuacji gdy jako osoba zarejestrowana w powiatowym urzędzie pracy pobiera zasiłek dla bezrobotnych. Oceniając argumentację zawartą w uzasadnieniu skargi można postawić tezę, że skarżąca negując stanowisko organu odwoławczego postuluje przyznanie osobie zarejestrowanej w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadającej status bezrobotnego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nawet wtedy, gdy osoba ta pobiera zasiłek dla bezrobotnych.

Oceniając istotę sporu Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podzielił stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], które wyraziło pogląd, że fakt pobierania zasiłku dla bezrobotnych wyklucza możliwość nabycia przez skarżącą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Analiza zgromadzonego materiału dowodowego i ustalonego stanu faktycznego – nie kwestionowanego przez skarżącą – w świetle obowiązujących przepisów prawa uzasadnia ocenę dokonaną przez organ odwoławczy niezależnie od wskazania, że w ocenie Sądu poruszony w skardze problem związany jest z brakiem zapewnienia odpowiednich i jasnych mechanizmów pozwalających na bezwarunkowe przejście na wniosek określonego podmiotu (na przykład osoby bezrobotnej z prawem do zasiłku) do systemu świadczeń opiekuńczych, wedle kryterium uzyskania świadczenia korzystniejszego dla wnioskodawcy. Należy w tym miejscu wskazać, że zagadnienia związane z przedmiotowymi mechanizmami stanowią przedmiot licznych, często odmiennych wypowiedzi ze strony sądów administracyjnych (zob. w tej materii m.in.: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 10 lipca 2018 r.; sygn. akt I OSK 134/18 oraz z dnia 28 czerwca 2019 r.; sygn. akt I OSK 757/19; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl).

Skład orzekający w niniejszej sprawie stoi na stanowisku, że problem, który zaistniał w rozpoznawanej sprawie ma złożony charakter systemowy i w swej istocie dotyczy przyjętego przez ustawodawcę określonego modelu zabezpieczenia społecznego obowiązującego w Polsce.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonego aktu stanowiły - jak wskazano wyżej - przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. W przepisie art. 17 ust. 1 tej ustawy ustawodawca wymienił podmioty, którym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, przy spełnieniu dodatkowych warunków. Jednocześnie jednak, w art. 17 ust. 5 ustawy ustawodawca zastrzegł kiedy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje.

W art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. ustawodawca przyjął, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym;

b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

Należy w tym miejscu podkreślić, że z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wynika wprost, że nabycie prawa do zasiłku dla bezrobotnych wyklucza, jak przyjął organ odwoławczy, prawną podstawę przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Co więcej, taki wniosek nie wypływa także z pozostałych jednostek redakcyjnych powołanego artykułu, a w szczególności z ust. 5, określającego negatywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, czyli wskazującego właśnie na takie okoliczności, które w zamyśle ustawodawcy wykluczają przyznanie tego świadczenia. Przyjąć zatem należy, że gdyby racjonalny ustawodawca zamierzał zastosować wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku zbiegu tegoż właśnie prawa z prawem do zasiłku dla bezrobotnych, to - obok wyraźnie wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. rodzajów świadczeń - wymieniłby także ten zasiłek przesądzając tym samym o tym, że wcześniejsze ustalenie wobec osoby sprawującej opiekę prawa do zasiłku dla bezrobotnych wyłącza możliwość późniejszego nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec braku takiej regulacji w treści art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. nie sposób jest zatem przyjąć, że fakt legitymowania się przez sprawującego opiekę nad osobą niepełnosprawną prawem do zasiłku dla bezrobotnych w sposób oczywisty i jednoznaczny w świetle powołanego przepisu, wyłącza prawo tego opiekuna do świadczenia pielęgnacyjnego.

W ocenie Sądu zapatrywanie powyższe należy jednakże zweryfikować wobec zamieszczenia w art. 17 jako odrębnej jednostki redakcyjnej ust. 6, zgodnie z którym zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadająca status bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego.

Nie jest przedmiotem sporu to, że w dacie wydania decyzji przez organ odwoławczy skarżąca posiadała zarówno status osoby bezrobotnej jak i ustalone prawo do zasiłku dla bezrobotnych.

Mając na uwadze obowiązującą w dacie orzekania przez organ odwoławczy treść art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 1482 ze zm.) należy wskazać, że status osoby bezrobotnej jest w pełni zdefiniowaną instytucją prawną, a nie stanem faktycznym wynikającym z braku wykonywania pracy zarobkowej. Dla uzyskania statusu osoby bezrobotnej konieczne jest nie tylko niezatrudnienie, ale także niewykonywanie innej pracy zarobkowej, czy też nieuzyskiwanie przychodu z innych źródeł niż praca zarobkowa. Fakt uzyskiwania określonych przez wyżej wskazaną ustawę przychodów albo pobieranie innych świadczeń pieniężnych (w tym świadczenia pielęgnacyjnego – zob. art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. j wskazanej wyżej ustawy) skutkuje - w zależności od momentu ujawnienia tej okoliczności - brakiem możliwości uzyskania przez daną osobę statusu osoby bezrobotnej lub utratą tego statusu.

Skoro w art. 17 ust. 1 u.ś.r. ustawodawca wymienił podmioty, którym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne z tytułu niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lecz w art. 17 ust. 6 tej ustawy zastrzegł, że samo zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadająca status bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego, to organy orzekające nie muszą analizować przesłanki "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" w przypadku osób zarejestrowanych jako bezrobotne niezależnie od tego, że oczywistym jest wskazanie, że aby móc zrezygnować z zatrudnienia należy w pierwszej kolejności je posiadać, a nie tylko wyrażać gotowość do jego podjęcia. Nie ma również wątpliwości co do tego, że osoba zarejestrowana w powiatowym urzędzie pracy jako osoba bezrobotna jest w istocie osobą poszukującą zatrudnienia, a zatem gotową do jego podjęcia. Idąc tym torem rozumowania należy przyjąć, że dopiero wyrejestrowując się z powiatowego urzędu pracy, dana osoba pozbawia się możliwości potencjalnego zaproponowania jej pracy a zatem realizuje przesłankę "niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej".

Ratio legis art. 17 ust. 6 u.ś.r. może zatem budzić uzasadnione wątpliwości zważywszy, że status osoby bezrobotnej związany jest ze zdolnością i gotowością do podjęcia zatrudnienia (wskazuje na to zwrot użyty wprost w treści art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy). W regulacjach u.ś.r. ustawodawca generalnie wymaga zaś aby opiekun osoby niepełnosprawnej rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i takiego zatrudnienia lub pracy zarobkowej nie podejmował.

Mając powyższe zapatrywania na uwadze skonstatować należy, że rolą organów orzekających w realiach sprawy było zatem wnikliwe zweryfikowanie tego, czy status skarżącej i wynikające z tego statusu skutki w sferze finansowej (uzyskiwanie określonego zasiłku) wpływają na możliwość przyznania odrębnego świadczenia pieniężnego związanego z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem, zwłaszcza w sytuacji gdy pozostali członkowie rodziny ojca skarżącej (w istocie jego żyjąca matka jak i pozostałe dzieci) ze względu na swój stan zdrowia opieki takiej nie mogą sprawować. Zapatrywanie to jest istotne zważywszy, że w art. 17 ust. 6 u.ś.r. ustawodawca zastrzegł, że samo zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadająca status bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego. W przepisie tym nie wskazano, że irrelewantne dla uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego jest nie tylko samo "zarejestrowanie" ale także wszystkie dalsze skutki wynikające z nabycia wskazanego statusu, w tym nabycie prawa do zasiłku dla bezrobotnych. W ocenie Sądu ta kwestia ma istotne znaczenie, gdyż pamiętać należy, że nie w każdym przypadku zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy automatycznie przesądza o nabyciu prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Nie ma przy tym wątpliwości co do tego, że organ orzekający w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego wobec treści art. 17 ust.6 u.ś.r. nie może odmówić tego prawa osobie bezrobotnej bez prawa do zasiłku (w sytuacji, gdy dana osoba zarejestrowana jako osoba bezrobotna rzeczywiście sprawuje opiekę nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności).

Na tle powyższych zapatrywań wskazać należy, że w rozpoznawanej sprawie skarżąca przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie wyrejestrowała się z powiatowego urzędu pracy. Z akt administracyjnych przedstawionych Sądowi wynika, że skarżąca nabyła status osoby bezrobotnej z prawem do zasiłku w dniu 11 października 2019 r., zaś wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został przez nią złożony w dniu 30 grudnia 2019 r. Z zaświadczenia wygenerowanego przez Powiatowy Urząd Pracy w [...] wynika, że za skarżącą w okresie 1 maja 2016 r. – 10 października 2019 r. nie odprowadzano składki zdrowotnej. W zaświadczeniu w odniesieniu do okresu 14 kwietnia 2016 r. – 10 października 2019 r. wskazano, że "po skierowaniu nie podjęto szkolenia, przygotowania zawodowego dorosłych, stażu, wykonywania prac, o których mowa w art. 73a, lub innej formy pomocy określonej w ustawie". Z tego samego zaświadczenia wynika nadto, że skarżąca nie figurowała w ewidencji osób bezrobotnych (z uwagi na wykreślenie w następstwie wniosku skarżącej złożonego w trybie art. 33 ust. 4 pkt 6 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy) w okresie 9 kwietnia 2008 r. – 4 kwietnia 2016 r.

Organ odwoławczy uzupełniając zapatrywania pominięte przez organ pierwszej instancji uznał, że okoliczność w postaci pobierania zasiłku dla bezrobotnych od dnia 11 października 2019 r. wyklucza przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z kolei skarżąca wskazywała, że będąc osobą zarejestrowaną jako bezrobotna z prawem do zasiłku, która zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad ojcem nie widzi podstaw prawnych aby pozbawiać ją tylko z tego tytułu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy możliwe jest zwrócenie powiatowemu urzędowi pracy pobranego zasiłku dla bezrobotnych w chwili przyznania skarżącej żądanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając na uwadze regulacje zawarte w art. 17 ust. 1 i ust. 6 u.ś.r., Sąd podzielił pogląd zaprezentowany przez organ odwoławczy.

Należy generalnie zauważyć, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem - co należy podkreślić - zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba sprawująca opiekę. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. W podobnym tonie w odniesieniu do istoty świadczenia pielęgnacyjnego wypowiedział się także Trybunał Konstytucyjny, który stwierdził, że świadczenie pielęgnacyjne stanowi pomoc ze strony Państwa dla osoby zdolnej do pracy, lecz niezatrudnionej i niewykonującej innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (por.: wyroki Trybunału Konstytucyjnego: z 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07; publ. OTK-A 2008/6/107; z dnia 22 lipca 2008 r., sygn. akt P 41/07; publ. OTK-A 2008/6/109; zob. nadto cz. III pkt 5.2 uzasadnienia wyroku z dnia 18 listopada 2014 r.; sygn. akt SK 7/11; publ. OTK-A 2014/10/112).

W ocenie Sądu przyznanie racji argumentacji skarżącej byłoby wyrazem – w kontekście ratio legis art. 17 ust. 5 pkt 1 i ust. 6 u.ś.r. jak i realizacji prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - zaakceptowania poglądu o swoistym uprzywilejowaniu osób posiadających określone zabezpieczenie materialne ze strony Państwa (na przykład w postaci wspomnianego zasiłku) względem osób, które wnioskując o świadczenie pielęgnacyjne nie posiadają jakiegokolwiek wsparcia finansowego ze strony Państwa w momencie składania wniosku. Mając na uwadze wymagany przez ustawodawcę aspekt rezygnacji z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną podkreślić należy, że cechą wspólną osób, które w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych mają otrzymywać wsparcie w postaci świadczenia pielęgnacyjnego jest generalnie to, że w momencie wystąpienia z wnioskiem o to świadczenie nie uzyskują one żadnych dochodów z tytułu zatrudnienia lub wykonywania innej pracy zarobkowej jak i nie otrzymują rozmaitych świadczeń wskazanych w art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. Konieczność sprawowania opieki jest zatem okolicznością powiązaną z utratą uzyskiwanych przez daną osobę dochodów (zob. w tej materii: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 kwietnia 2017 r.; sygn. akt I OSK 2950/15; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl).

W niniejszej sprawie sytuacja taka nie miała miejsca bo w momencie składania wniosku skarżąca była uprawniona do świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku dla bezrobotnych. Abstrahując od tego, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest uzależnione od spełnienia kryterium dochodowego trzeba mieć na uwadze, że ustawodawca w świetle regulacji zawartych w ustawie o świadczeniach rodzinnych nie postrzega świadczenia w postaci zasiłku dla bezrobotnych jako świadczenia generalnie irrelewantnego. W art. 3 pkt 24 lit. b tej ustawy zdefiniowano bowiem pojęcie "uzyskania dochodu" wskazując, że w tej kategorii postrzegać należy uzyskanie zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych. Z kolei w art. 24 ust. 7 u.ś.r. ustawodawca wprost powiązał utratę prawa do świadczeń rodzinnych lub obniżenie ich wysokości w związku z uzyskaniem dochodu, a zatem m.in. z uzyskaniem zasiłku dla bezrobotnych.

Samoistnej podstawy prawnej uzasadniającej przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego nie można wyprowadzać z regulacji dających organom zatrudnienia kompetencję do pozbawienia statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku dla bezrobotnych w przypadku pobierania określonych świadczeń, w tym świadczeń opiekuńczych (zob. art. 2 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 33 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy). Nie sposób bowiem przejść do porządku dziennego nad odrębnościami stanów faktycznych w różnych sprawach, w których wskazane regulacje mogą mieć zastosowanie. Podzielić należy również wskazanie organu odwoławczego, że w przypadku hipotetycznego przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie pobierającej zasiłek dla bezrobotnych nie byłaby możliwa ich wzajemna kompensata. Nie ma również prawnych podstaw do podjęcia przez organ właściwy rzeczowo w sprawach świadczeń rodzinnych i opiekuńczych (a zatem organ o zupełnie odmiennych kompetencjach od organów zatrudnienia) wszelkich działań, które byłyby ukierunkowane na umożliwienie wyboru świadczenia bardziej korzystnego (tak jak postulowane w orzecznictwie sadów administracyjnych umożliwienie przez organ właściwy rzeczowo w sprawach świadczeń rodzinnych uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jeżeli wnioskodawca występując z wnioskiem o to świadczenie jest już uprawniony i pobiera inne świadczenia o charakterze opiekuńczym, to jest zasiłek dla opiekuna albo specjalny zasiłek opiekuńczy).

W świetle powyższych zapatrywań Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest decyzją prawidłową, znajdującą oparcie w regulacjach prawnych odzwierciedlających przyjęty przez ustawodawcę model przyznawania świadczeń opiekuńczych.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.