Wyrok NSA oz. we Wrocławiu, sygn. akt SA/Wr 1958/94
NSA oz. we Wrocławiu
Data orzeczenia: 1995-02-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 609  Gospodarka wodna, w tym ochrona wód, budownictwo wodne, melioracje, zaopatrzenie w wodę
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Podatek dochodowy od osób prawnych
Powołane przepisy: article: art. 18 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 1992 nr 21 poz. 86
law: Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych oraz o zmianie niektórych ustaw regulujących zasady opodatkowania.
article: art. 115 ust. 1
journal: Dz.U. 1974 nr 38 poz. 230
law: Ustawa z dnia 24 października 1974 r. Prawo wodne.
Teza: Zgodnie z art. 115 ust. 1 ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Prawo wodne /Dz.U. nr 38 poz. 230 ze zm./ członek spółki wodnej obowiązany jest do wnoszenia na jej rzecz m.in. składek.

Składka ta nie jest darowizną /na cele ochrony środowiska/ w rozumieniu art. 18 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych oraz o zmianie niektórych ustaw regulujących zasady opodatkowania /Dz.U. nr 21 poz. 86 ze zm./, brak jest więc podstaw do odliczenia kwoty składki od dochodu przed opodatkowaniem na podstawie tego przepisu.

TEZY

Zgodnie z art. 115 ust. 1 ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Prawo wodne /Dz.U. nr 38 poz. 230 ze zm./ członek spółki wodnej obowiązany jest do wnoszenia na jej rzecz m.in. składek.

Składka ta nie jest darowizną /na cele ochrony środowiska/ w rozumieniu art. 18 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych oraz o zmianie niektórych ustaw regulujących zasady opodatkowania /Dz.U. nr 21 poz. 86 ze zm./, brak jest więc podstaw do odliczenia kwoty składki od dochodu przed opodatkowaniem na podstawie tego przepisu.


UZASADNIENIE

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Strona skarżąca uzasadnia swoje stanowisko powołując argumenty dotyczące wykładni art. 18 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych oraz o zmianie niektórych ustaw regulujących zasady opodatkowania /Dz.U. nr 21 poz. 86 ze zm./. Przepis ten umożliwia odliczenie od dochodu przed jego opodatkowaniem kwot darowizn w szczególności na cele ochrony środowiska - do wysokości nie przekraczającej 10 procent dochodu, o którym mowa w art. 7 ust. 3 lub bez ograniczenia, jeżeli wynika to z odrębnych ustaw, z zastrzeżeniem, że odliczeniu nie podlegają darowizny na rzecz osób fizycznych i prawnych oraz jednostek organizacyjnych nie mających osobowości prawnej, które realizują wymienione cele w wykonaniu działalności gospodarczej.

Przez umowę darowizny zgodnie z art. 888 par. 1 Kc darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku. Jak zwracają uwagę autorzy komentarza do kodeksu cywilnego, istotną cechą darowizny jest to, że darczyńca zobowiązuje się kosztem swego majątku do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego, przy czym jego świadczenie nie może mieć odpowiednika w świadczeniu drugiej strony. Umowa darowizny nie powoduje powstania między jej stronami stosunku o charakterze trwałym. Art. 889 Kc mówi, iż nie stanowią darowizny takie bezpłatne przysporzenia, do których zobowiązanie wynika z umowy uregulowanej innymi przepisami kodeksu. Darowizna z założenia musi też być przysporzeniem dobrowolnym, a nie obowiązkowym /Kodeks cywilny. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 1972, t. II, str. 173 i nast./. Tymczasem zgodnie z przepisami ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Prawo wodne /Dz.U. nr 38 poz. 230 ze zm./ spółka wodna jest to związek osób fizycznych lub prawnych, utworzony dla realizacji celów określonych w art. 108 ustawy, to jest w pierwszym rzędzie dla wykonania, utrzymania i eksploatacji urządzeń melioracji wodnych, zaopatrzenia w wodę, służących do odprowadzania ścieków oraz ochrony wód przed zanieczyszczeniem itd. Choć spółki wodne nie są spółkami w rozumieniu prawa cywilnego, mają osobowość prawną, a między ich członkami powstają stosunki prawne o cechach względnej trwałości, regulowane przepisami ustawy - Prawo wodne oraz statutami, wydanymi na podstawie tej ustawy. Zgodnie z art. 115 ust. 1 ustawy członek spółki wodnej obowiązany jest do wnoszenia na jej rzecz składek i ponoszenia innych świadczeń niezbędnych do wykonywania statutowych zadań spółki, a wysokość składek i innych świadczeń jest proporcjonalna do korzyści uzyskiwanych przez członka spółki. Nadto według art. 115 ust. 2 nawet ci w odpowiednim stosunku składek i ponoszenia innych świadczeń, jeżeli uzyskują korzyści z urządzeń wodnych objętych działalnością spółki lub przyczyniają się do zanieczyszczania wody, dla której ochrony spółka została utworzona.

Dobitniej nawet podkreśla ten charakter spółki wodnej przedłożony przez stronę skarżącą statut Przemysłowej Spółki Wodnej "S." w Ż., utworzonej 7 lutego 1985 r. przez dwanaście zakładów przemysłowych i rolniczych, wymienionych w zał. nr 1 do statutu, w tym skarżące Dolnośląskie Zakłady Chemiczne "O." w Ż., cukrownie, spółdzielnię mleczarską, zakłady piwowarskie, mechaniczne, materiałów ogniotrwałych, roszarnicze, państwowe gospodarstwa rolne itd. w celu określonym w par. 7 statutu. Jest nim w pierwszym rzędzie budowa grupowej oczyszczalni ścieków komunalno-przemysłowych w Ż., budowa systemów kanalizacji oraz utrzymanie i eksploatacja obiektów, urządzeń i systemów kanalizacji, zrealizowanych przez spółkę.

(...) Zgodnie z pismem Spółki "S." dnia 6 czerwca 1992 r. do skarżących Zakładów, przypadająca na nie w 1992 r. składka członkowska zgodnie z zatwierdzonym przez Walne Zgromadzenie planem rzeczowo-finansowym oraz w oparciu o aktualny podział udziałów, wynosi 4.920.000 zł, która to kwota powinna być uregulowana w ściśle określonych w piśmie ratach i terminach.

Trudno zatem mówić, aby składka ta, której część w kwocie 1.694.360.000 zł strona skarżąca odliczyła od dochodu przed opodatkowaniem podatkiem dochodowym za 1992 r., miała być bezpłatnym świadczeniem na rzecz obdarowanego, nie mającym odpowiednika w świadczeniu drugiej strony, aby nie wynikała z trwałego stosunku między stroną skarżącą i Spółką, powstałego w wyniku porozumienia o utworzeniu Spółki lub aby była dobrowolna. Nie była to zatem darowizna w rozumieniu ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym, powołanej wyżej, w związku z art. 888 par. 1 Kc, brak było więc podstaw do odliczenia tej kwoty od dochodu przed opodatkowaniem na podstawie omawianego przepisu.

W tej sytuacji nie mają już większego znaczenia rozważania dotyczące drugiej części przytoczonego wyżej przepisu, według której kwoty stanowiące darowizny nie podlegają odliczeniu, jeśli dokonywane są na rzecz osób, realizujących cele między innymi w zakresie ochrony środowiska, ale w wykonywaniu działalności gospodarczej.

I tu jednak orzecznictwo sądowoadministracyjne zmierza ostatnio w kierunku uzasadniającym przyjęcie, jak to podnosiła strona przeciwna powołując się na wskazane wyżej wyroki, że w konkretnych okolicznościach faktycznych działalność spółki wodnej może być uznana za działalność gospodarczą. Wątku tego sąd nie rozwija jako zbędnego z podanych powodów dla oceny legalności zaskarżonej decyzji, nadmieniając jedynie, że w samym nawet statucie Spółki Wodnej "S." podano w par. 9 ust. 3 że dla osiągnięcia jej celów służą między innymi "wpływy z majątku i działalności gospodarczej spółki". Nie można więc zasadnie twierdzić, jak czyni to strona skarżąca, że spółka z założenia działalności gospodarczej miała nie prowadzić, skoro zamiar takiej działalności umieściła w swoim statucie.