Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 155/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-08-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ireneusz Dukiel Sędziowie Sędzia WSA Ewa Kamieniecka Sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 10 sierpnia 2022 r. w trybie uproszczonym w Wydziale IV sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...]nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. utrzymało w mocy orzeczenie Wójta Gminy W. z dnia 24 września 2021 r. odmawiające E. K. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem.

Jak wynikało z akt sprawy wnioskiem z dnia 3 września 2021 r. Strona wystąpiła o ustalenie wskazanego świadczenia, w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem B. K.

Powołaną na wstępie decyzją organ I instancji wniosek Strony rozpoznał odmownie. W uzasadnieniu przywołał przepisy art. 17 ust. 1 i ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej u.ś.r.) stwierdzając, że podstawowym wymogiem przyznania świadczenie pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej i ciągłej opieki nad osobą niepełnosprawną, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub konieczność rezygnacji z pracy. Celem świadczenia jest wynagrodzenie przeznaczone dla opiekuna osoby niepełnosprawnej w związku z rezygnacją z pracy (jej niepodejmowaniem) spowodowanym koniecznością sprawowania opieki. Organ wskazał, że Skarżąca jest w wieku poprodukcyjnym, ma przyznane prawo do emerytury od dnia 1 października 2020 r., co na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Nadto z ustaleń organu wynikało, że mąż Skarżącej legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności wydanym w dniu 15 czerwca 2021 r. na czas określony do 30 czerwca 2022 r. W orzeczeniu tym nie ustalono daty powstania niepełnosprawności, wskazując, że znaczny jej stopnień datowany jest od 16 marca 2021 r., a mąż Skarżącej jest niezdolny do samodzielnej egzystencji.

Z przeprowadzonego w dniu 10 września 2021 r. wywiadu środowiskowego wynikało, że mąż Strony wymaga stałej opieki i pomocy osób trzecich, porusza się na wózku inwalidzkim w związku z amputacją kończyny dolnej. Skarżąca zajmuje się prowadzeniem gospodarstwa domowego, tak jak to miało miejsce przed zabiegiem amputacji kończyny u męża. Natomiast jej obowiązki zwiększyły się w związku z pomocą mężowi przy zabiegach higienicznych, ubieraniu, pomocy w wychodzeniu z domu (progi w domu nie są przystosowane dla potrzeb osoby niepełnosprawnej).

Oceniając zakres czynności wykonywanych przez Stronę w związku z opieką nad mężem organ stwierdził, że nie eliminuje on możliwości podjęcia zatrudnienia, nadto Skarżąca ma ustalone prawo do emerytury. Mąż Strony nie jest osobą obłożnie chorą, wymagającą istotnych zabiegów pielęgnacyjnych, w istocie w znaczącym zakresie jest samodzielny. Opieka Skarżącej zasadniczo sprowadza się do wykonywania czynności dnia codziennego, charakterystycznych dla przeciętnego gospodarstwa domowego. Nie negując stałego charakteru opieki sprawowanej nad mężem organ stwierdził, że nie jest ona tak absorbująca aby wymagała rezygnacji z zatrudnienia, zwłaszcza, że od czterech lat Skarżąca przebywa na emeryturze.

Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzieliło ustalenia i wnioski organu I instancji. W uzasadnieniu przywołało zapisy art. 17 ust. 1; ust. 1a i ust. 1b oraz ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wskazując, że wnioskowane świadczenie kompensuje osobie uprawnionej w części potencjalnie utracony dochód z pracy zarobkowej. Warunkiem przyznania świadczenia jest sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną niezdolną do samodzielnej egzystencji. Opieka winna być stała i absorbująca, angażująca opiekuna całodobowo, wymagająca szeregu czynności pielęgnacyjnych o różnych porach dnia i nocy. Taką stałość cechuje wspólne zamieszkiwanie i prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego, piecza nad osobą niepełnosprawną, gotowość niesienia pomocy w razie konieczności, a także całkowita zależność takiej osoby od otoczenia. W rozpoznawanej sprawie organ uznał, że Skarżąca opiekuje się mężem, przy czym opieka nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia, zakres czynności realizowanych w tym względzie przez Stronę – w postaci prowadzenia gospodarstwa domowego, pomocy w normalnych czynnościach higienicznych nie daje podstaw do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie to nie jest bowiem wynagrodzeniem za sprawowanie opieki ale zabezpieczenie egzystencji opiekuna, który z uwagi na jej zakres nie może sam podjąć zatrudnienia. Jeśli opiekun zerwał zatrudnienie i ma własne świadczenie z ubezpieczenia społecznego – nie przysługuje mu świadczenie pielęgnacyjne. Nadto organ wskazał, że samo zawieszenie prawa do emerytury – jeśli jest ono ustalone – nie ma znaczenia dla sprawy. Ustawa o świadczeniach rodzinnych ma w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a odrębną regulację odnoszącą się do zbiegu świadczeń wykluczającą, wobec ustalonego prawa do emerytury, przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Przepisy nie przewidują możliwości udzielenia świadczenia stanowiącego różnicę między zbiegającymi się świadczeniami.

W skardze Strona, zastępowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucała naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna emerytury stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oraz naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez Stronę w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania zatrudnienia, rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Skarżąca wnioskowała o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego.

W uzasadnieniu zarzucała wsparcie się wyłącznie na literalnym brzmieniu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. pomijającym reguły celowościowe i systemowe. Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych Strona wywodziła, że właściwa wykładnia, uwzgledniająca wskazane zasady, uprawnia do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji przyznanego świadczenia emerytalnego, którego wypłata została zawieszona. Pogląd negujący to stanowisko godzi w konstytucyjne zasady równości, sprawiedliwości społecznej, i pomocy osobom niepełnosprawnych. Odnosząc się do kolejnej wskazanej przez organ podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Skarżąca wskazała na warunki jego uzyskania, tj. stałość i ciągłość opieki wykluczająca możliwość podjęcia zatrudnienia, co nie musi przybrać formy opieki całodobowej. Winna to być opieka długotrwała, rozciągnięta w czasie wyznaczona zakresem niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, warunkująca egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka. Chodzi o pomoc w zaspokojeniu normalnych, podstawowych potrzeb egzystencjonalnych osoby niepełnosprawnej, których nie jest w stanie zrealizować samodzielnie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Na wstępie trzeba wskazać, że zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2021 r. poz. 137 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 poz. 329 ze zm. dalej: p.p.s.a.). Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a.

Istotny w sprawie jest również zapis art. 133 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a., zgodnie z którym sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2.

Z przywołanych przepisów wynika że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw, co nakazywało jej oddalenie, choć Sąd nie podziela wszystkich argumentów przedstawionych w zaskarżonej decyzji i poprzedzającym ją akcie. Istota sporu w tej sprawie sprowadza się do oceny prawidłowości stanowiska przyjętego przez organ administracji, a odmawiającego Skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem.

Jako podstawę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia organy obu instancji wskazały dwie przyczyny. Pierwsza, wsparta na art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wyłączała zdaniem organów prawo do świadczenia z uwagi na ustalone prawo Skarżącej do emerytury. Druga przesłanka, wywodzona z art. 17 ust. 1 u.ś.r., odwoływała się do braku związku pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem), w szczególności wskazując na zakres wykonywanych przez Stronę czynności opiekuńczych.

Odnosząc się do podanych podstaw Sąd nie podziela poglądu organów wywodzonego z wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. Za uzasadniane i mające oparcie w faktach i przepisach uznaje zaś pogląd wywodzony z art. 17 ust. 1 u.ś.r. dotyczący zakresu sprawowanej przez Stronę opieki.

Dla przejrzystości wywodu niezbędne jest przywołanie brzmienia istotnych w sprawie przepisów, tu art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 23 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej. u.ś.r.), zgodnie z jego brzmieniem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie z ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Odnosząc się do zagadnienia zbiegu świadczeń emertytalnego i pielęgnacyjnego, Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela dominujący w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że prawo do emerytury nie może automatycznie przekreślać możliwości ubiegania się przez opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. Tym samym Sąd nie podziela stanowiska organów obu instancji, które opowiedziały się za wykładnią językową przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wykluczającą możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie mającej prawo do emerytury.

Słusznie podnosi Skarżąca wskazując na potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wykładnią celowościową, funkcjonalną i systemową, gdyż jakkolwiek proces wykładni prawa zaczyna się zawsze od dyrektyw językowych, to nie można jedynie ograniczać się do nich i uprawnione jest odstąpienie od prima facie jasnych rezultatów wykładni językowej na rzecz takiego sposobu jego rozumienia, które koreluje z efektami stosowania dyrektyw wykładni systemowej oraz celowościowej i funkcjonalnej (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 15 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1983/20, 8 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 2392/19, 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1546/19, 27 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 2375/19, 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20, 28 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 757/19 i 11 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 764/20, wszystkie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej CBOSA).

Jak dostrzegł Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 grudnia 2020r. sygn. akt I OSK 1983/20, potrzeba takiego działania wynika między innymi ze zmiany relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Uchwalając w 2003 r. ustawę o świadczeniach rodzinnych ustawodawca wyłączył możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom, którzy mają prawo do określonych świadczeń, i jednocześnie określił wysokość świadczenia pielęgnacyjnego na 420 zł miesięcznie. Wówczas była to kwota niższa niż wysokość najniższej emerytury i innych świadczeń wyłączających prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Taka relacja utrzymywała się aż do 1 maja 2014 r. kiedy to świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do 800 zł i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury, a następnie wynosiło 1.583 zł, podczas gdy najniższa emerytura wynosiła 878 zł. Na dzień wydania zaskarżonej decyzji, w myśl art. 17 ust. 3 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne wynosiło 1.971,00 zł, zgodnie z obwieszczeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 4 listopada 2020 r. (M. P. z 2020 r. poz. 1031). Niewątpliwie zatem intencją ustawodawcy wprowadzającego to wyłączenie było, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe.

W obecnych warunkach ograniczenie się wyłącznie do wykładni językowej normy z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. prowadzi do rezultatów zdecydowanie odmiennych niż rezultaty wykładni językowej w dacie uchwalania ustawy. Stąd też konieczne jest sięgnięcie do dyrektywy wykładni systemowej, funkcjonalnej i celowościowej, aby zweryfikować wyniki wykładni językowej. Dlatego też konieczne jest odwołanie się do podstawowych zasad konstytucyjnych. Mianowicie zgodnie z wyrażoną w art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasadą bezpośredniego stosowania jej przepisów, rzeczą organów władzy publicznej jest dokonywanie prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. pozwalającej na realizację konstytucyjnych zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1), sprawiedliwości społecznej (art. 2), obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie) i osobom niepełnosprawnym (art. 69). Obowiązkiem sądu administracyjnego, sprawującego wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę administracji publicznej, jest prokonstytucyjna interpretacja przepisów prawa.

W tej sytuacji, w celu rozwiązania zbiegu uprawnień, właściwszym rozwiązaniem jest umożliwienie osobie uprawnionej wyboru pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym a świadczeniem emerytalno - rentowym przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, czyli w realiach niniejszej sprawy emerytury.

Przy czym Sąd podziela pogląd wyrażony w zaskarżonej decyzji wykluczający możliwość ustalenia świadczenia w wysokości stanowiącej różnicę między wysokością tego świadczenia wynikającą z ustawy i pobieranym świadczeniem emerytalnym. Pogląd ten jest wyrażany w orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lutego 2021 r. w sprawie o sygn. akt II OSK 2511/20, z dnia 18 czerwca 2020 r. w sprawie I OSK 254/20, z dnia 27 maja 2020 r. I OSK 2375/19 oraz z dnia 11 sierpnia 2020 r. I OSK 764/20 (dostępne w CBOSA).

Zatem przeprowadzona przez organ w zakażonej decyzji wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. nie może znaleźć uzasadnienia. Nie wpływa to jednak na wynik sprawy, gdyż prawo Strony do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego wyklucza brak spełnienia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Brak związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy (jej niepodejmowaniem) a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem.

Zgodnie z przywołanymi przepisami (w szczególności końcowym fragmentem regulacji art. 17 ust. 1 u.ś.r.) pomiędzy sprawowaniem opieki nad osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności (przypadek tej sprawy), a niepodjęciem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej musi istnieć związek przyczynowy polegający na tym, że zakres faktycznie sprawowanej opieki, jej natężenie, wyłącza możliwość podjęcia pracy lub powoduje konieczność rezygnacji z jakiegokolwiek zatrudnienia.

W ustawie o świadczeniach rodzinnych brak definicji pojęcia "sprawowanie opieki". Zgodnie z wykładnią językową tego zwrotu "sprawowanie" to "sposób zachowania się", zaś "opieka" to "troszczenie się, dbanie o kogoś, doglądanie, pilnowanie kogoś, czegoś." (E. Sobol, Popularny słownik języka polskiego PWN, Warszawa 2003). Zatem chodzi tu o działania, czynności podejmowane względem kogoś, dbałość o kogoś (coś). Przy czym ustawodawca czynnościom tym nadaje dodatkowe cechy, odwołując się w przepisie bądź do stopnia niepełnosprawności lub poprzez bezpośrednie wskazanie, że chodzi tu o opiekę stałą lub długotrwałą. Musi być ona zatem systematyczna, świadczona w długim przedziale czasowym, a wskazany w dalszej części zapisu związek przyczynowy dowodzi, że jej zakres winien na tyle absorbujący aby angażował czas opiekuna w stopniu wyłączającym całkowicie możliwość podjęcia pracy zarobkowej lub rezygnacji z niej. Chodzi tu zatem o sprawowanie opieki wykluczającej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16, dostępny w CBOSA). Jest ono powiązane z tą właśnie okolicznością, rezygnacją z pracy (niepodejmowaniem pracy), nie zaś z samą opieką nad osobą niepełnosprawną. Nie budzi zatem wątpliwości, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną.

Z powyższego wynika, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły.

Tym samym analiza istnienia związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją (niepodejmowaniem zatrudnienia) wymaga oceny i zbadania kilku obszarów. Po pierwsze istotny jest stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, w tym zwłaszcza zakres czynności, które jest w stanie wykonać samodzielnie, a w jakim wymaga stałej i długotrwałej opieki. Opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy bowiem tylko i wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Gdańsku z dnia 10 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 996/21; w Lublinie z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 795/20, dostępne w CBOSA). Przy czym ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza kwestionowania stanu jej zdrowia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20 i z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 275/21, orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej CBOSA).

Najistotniejszym jednak i najbardziej ważącym elementem podlegającym ocenie na gruncie ww. przepisu jest ocena zakresu czynności faktycznie realizowanych przez opiekuna w relacji do możliwości wykonywania pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r. Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w każdym przypadku konieczne jest bowiem ustalenie czy rodzaj bądź ilość czynności faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej.

Przeprowadzone w sprawie postępowanie administracyjne nie budzi zastrzeżeń, tak co do zebrania jak i oceny materiału dowodowego, a wyprowadzone wnioski są spójne, kompletne i mają uzasadnienie w faktach.

Organy poprawnie ustaliły, że mąż Skarżącej (ur. 20 marca 1956 r.) posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, wskazujące, że nie jest on zdolny do samodzielnej egzystencji. Z zebranych dowodów wynika, że jest po zabiegu amputacji kończyny dolnej, co zostało wywołane cukrzycą, zdiagnozowano u niego chorobę niedokrwienną serca, migotanie przedsionków i nadciśnienie tętnicze. Jest bierny zawodowo od 2021 r. i ma ustalone prawo do emerytury. Porusza się na wózku inwalidzkim, samodzielnie przyjmuje stałe leki. Organy ustaliły również jakie czynności związane z opieką nad mężem są wykonywane przez Stronę. Z materiału dowodowego wynika, że Skarżąca (ur. 16 marca 1957 r.) przygotowuje obiad i inne posiłki, podje je mężowi, sprząta, zmienia pościel, pomaga w ubieraniu się, higienie osobistej i wyjściu z domu (mieszkanie nie jest przystosowane dla potrzeb osoby poruszającej się na wózku). Nadto od maja 2017 r. ma przyznane świadczenie emerytalne, jest bierna zawodowo.

W opinii Sądu słusznie wywiodły organy, że w realiach rozpoznawanej sprawy opieka sprawowane przez Skarżącą nie posiada cech o których mowa w przywołanych już rozważaniach. Sprowadza się do pomocy mężowi w czynnościach higienicznych, ubieraniu, pomocy w wyjściu z domu, nadto sprzątaniu i przygotowaniu i podaniu posiłków. W większości są to zatem czynności nie odbiegające od wykonywanych w każdym gospodarstwie domowym. W zakresie zaś tych działań, które wspierają męża to ich natężenie nie wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia. Mąż Skarżącej nie wymaga szczególnych czynności pielęgnacyjnych angażujących Stronę tak istotnie aby nie mogła podjąć jakiekolwiek pracy. Jak wskazano, osoba wymagająca opieki porusza się na wózku inwalidzkim i większość czynności opiekuńczych, w istocie wspierających, wynika z tego właśnie faktu. W znaczącym zakresie mąż Skarżącej jest samodzielny, nie wskazano, że wymaga podawania leków, zmiany pampersów, szczególnej pielęgnacji związanej z leczeniem odleżyn czy karmienia.

Świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając – jak już wskazano - stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Zarówno charakter omawianego świadczenia, jak i jego cel pozwalają na stwierdzenie, iż stanowi ono pewną formę rekompensaty strat finansowych opiekuna wynikających z rezygnacji z aktywności zawodowej, a co za tym idzie nie może stanowić alternatywnego źródła dochodu. Musi więc istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (niepodejmowania przez niego pracy) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w przepisie art. 17 u.ś.r.

W tej spawie taki związek nie wystąpił. Wobec tego należy zaaprobować stanowisko obu organów orzekających w sprawie, że świetle przedstawionych powyżej okoliczności faktycznych i prawnych Skarżącej nie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., bowiem sprawowana przez nią opieka nad niepełnosprawnym mężem nie była opieką wymagającą niepodejmowania, rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa procesowego i materialnego w stopniu warunkującym jej uchylenie, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę jako bezzasadną oddalił w całości.