Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 649/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2009-09-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Mirosław Kupiec, Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć, Protokolant St. sekr. sąd. Anna Charchuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 września 2009 r. przy udziale - sprawy ze skargi W.K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] r. W.K. wniosła o umorzenie wszystkich zaległości z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne powstałe w okresie, kiedy prowadziła działalność gospodarczą, zawieszona w [...] r. do [...] r., czyli do swojej śmierci utrzymywał ją mąż, a obecnie jest na utrzymaniu synów. Nie przyznano jej renty rodzinnej po zmarłym mężu.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.; dalej jako ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej powoływana jako k.p.a.), po rozpoznaniu wniosku W.K. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ( Oddziału w S.) nr [...] z dnia [...] r. odmawiającą wnioskodawczyni umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na:

- Fundusz Ubezpieczeń Społecznych – za okres: od [...] r. do [...] r. w kwocie [...] zł, oraz odsetek liczonych na dzień [...] r. w kwocie [...] zł;

- Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych – za okres od [...] r. do [...] r. w kwocie [...] zł. oraz odsetek liczonych na dzień [...] r. w kwocie [...] zł ;

- Fundusz Pracy – za okres od [...] r. do [...] r. w kwocie [...] zł. oraz z tytułu odsetek liczonych na dzień [...] r. w kwocie [...] zł.

W uzasadnieniu wskazanej wyżej decyzji Prezes ZUS-u w pierwszej kolejności wskazał na stan faktyczny sprawy. W dniu [...] r. do Oddziału ZUS-u w S. wpłynął wniosek W.K. o umorzenie należności z tytułu nie opłaconych składek. Do wniosku wnioskodawczyni dołączyła oświadczenie o stanie majątkowym i rodzinnym, o prowadzeniu działalności gospodarczej jako osoba fizyczna oraz na wezwanie organu z [...] r., zawierające pouczenie o konieczności wykazania przez zainteresowaną przesłanek uzasadniających umorzenie zaległych składek, oświadczenie o niekorzystaniu z pomocy publicznej dla przedsiębiorców i wniosek o przyznanie pomocy de minimis.

Po przeanalizowaniu nadesłanych przez wnioskodawczynię dokumentów oraz pisma Powiatowego Urzędu Pracy w S. z dnia [...] r., z którego wynikało, iż p. W.K. była zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku od [...] r. do [...] r. W dniu następnym wyłączono ją z ewidencji na jej wniosek, organ rentowy uznał, iż w przedmiotowej sprawie brak jest przesłanek do zakwalifikowania zaległości jako całkowicie nieściągalnej oraz nie stwierdzono "ważnego interesu osoby zobowiązanej", o którym mowa jest w art. 28 ust. 3a i 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w wydanym na ich podstawie rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). W konsekwencji organ ten wydał decyzję pierwszoinstancyjną z dnia [...] r., którą odmówił umorzenia zadłużenia. Podkreślił, że wnioskodawczyni jest w wieku aktywności zawodowej, a fakt pozostawania na utrzymaniu syna, wyrejestrowania się z Urzędu Pracy świadczy raczej o braku gotowości do podjęcia oferowanej przez instytucję do tego powołaną pracy. Także trudna sytuacja rodzinna, na którą powołała się wnioskodawczyni nie jest na tyle trudna, by uniemożliwiała opłacanie wszystkich kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania, czy samochodu m-ki [...] z [...] r. i [...] z [...] r. oraz motoroweru.

W dniu [...] r. wpłynął do Oddziału ZUS w S. wniosek W.K. o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku podtrzymała ona swoje dotychczasowe żądanie umorzenia zadłużenia, motywując go przede wszystkim trudną sytuacją materialną. Zaznaczyła, ż samochód m-ki [...] synowi kupiła babcia jego żony, zaś dugi samochód został sprzedany jeszcze w [...] r. Zaznaczyła, że obciążenie spłatami zaległych składek faktycznie jej dzieci będzie stanowić dla nich swoista karę.

Biorąc pod uwagę także zarzuty podniesione w odwołaniu organ rentowy dokonał ponownej analizy sytuacji rodzinnej i majątkowej strony w oparciu o dokumentację będącą w posiadaniu Oddziału ZUS-u i wydał wskazaną na wstępie zaskarżoną decyzję. W jej uzasadnieniu podniósł, że w toku ponownego rozpatrzenia sprawy w pierwszym rzędzie dokonano analizy akt sprawy pod kątem wystąpienia przesłanek uzasadniających zakwalifikowanie niezapłaconych należności jako całkowicie nieściągalnych, wymienionych w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Stwierdzono, iż żadna z tych przesłanek aktualnie nie zachodzi. Następnie dokonano analizy akt sprawy pod kątem stwierdzenia "ważnego interesu osoby zobowiązanej", podkreślając, iż ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych dopuszcza umorzenie należności mimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednak tylko składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek i tylko wówczas, gdy przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia oraz pod warunkiem, że zostaną spełnione warunki wymienione w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). W ocenie organu warunki te nie zostały spełnione.

Ustalił w oparciu o akta, iż W.K. prowadziła działalność gospodarczą, lecz jako płatnik nie sprostała warunkom jej prowadzenia i nie dopełniła ustawowego obowiązku opłacania składek, będąc świadomą stałego narastania tych zaległości. Podkreślił, że działalność gospodarczą należy prowadzić ze świadomością konieczności ponoszenia obciążeń np. z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne lub zdrowotne i w taki sposób, by nie doprowadzać do narastania zaległości. Tymczasem wnioskodawczyni nie pojęła żadnych działań zmierzających najpierw do powstrzymana zwiększania zaległości jak również do ich spłaty. Formalnie wpisana była do ewidencji podmiotów gospodarczych prowadzonej w Urzędzie Miejskim w S. w okresie od [...] r. do [...] r. Jako płatnik składek wyrejestrowała się z dniem [...] r.

Reasumując organ rentowy stwierdził, iż w przypadku W.K. nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, gdyż całkowita nieściągalność to również trwała nieściągalność, a taka nie występuje w przedmiotowej sprawie.

W przedmiotowej sprawie nie wystąpiły także, w ocenie organu rentowego, przesłanki wymienione w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), ponieważ zobowiązana: 1) nie poniosła strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, 2) nie udowodniła swojej przewlekłej choroby, ani sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, 3) nie wykazała, że uiszczenie zaległych składek uniemożliwi jej zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Organ zaakcentował, iż w sprawie należy wziąć pod uwagę także interes społeczny wyrażony w zasadzie równości i powszechności w wypełnianiu obowiązków płatnika, który nie pozwala ZUS-owi dowolnie preferować interesów jednych podatników kosztem innych. Raz jeszcze podkreślił, że podejmując się prowadzenia działalności gospodarczej wnioskodawczyni winna była zapoznać się z obowiązującymi przepisami prawnymi i winna była je respektować. Prowadzenia działalności gospodarczej wiąże się z ponoszeniem wszelkich konsekwencji z tym związanych i powinno być kwestią świadomego wyboru podatnika. Ewentualne niekorzystne skutki finansowe nie mogą być przerzucane na ZUS. Natomiast instytucja umorzenia winna mieć zastosowanie jedynie w przypadku wyjątkowych, drastycznych sytuacji. A takie w rozpoznanej sprawie nie zaistniały.

W ślad za organem I instancji zauważył, że odwołująca się jest w wieku aktywności zawodowej, wyrejestrowała się z ewidencji osób bezrobotnych, a więc poszukujących pracy. Nie wykazała, by istniały jakieś przesłanki, zwłaszcza zdrowotne, które uniemożliwiałyby jej podjęcie pracy. Świadczy to o braku gotowości do podjęcia zatrudnienia, zwłaszcza oferowanego przez instytucję do tego powołaną.

Dalej ustalił, że odwołująca się mieszka z synem, on ponosi koszty jej utrzymania oraz swojej żony i dziecka, a także mieszkania i samochodu m-ki [...] . Wydatki na ten cel wynoszą łącznie [...] zł., a wnioskodawczyni nie wykazała, by istniały problemy z ich ponoszeniem. Fakt zakupienia samochodu przez p. A. R. i poniesienia kosztów jego rejestracji w kraju nie wpływa na konieczność ponoszenia bieżących kosztów jego eksploatacji, a te ponosi syn wnioskodawczyni. Zauważył, ze rodzinie nie przyznano dodatku mieszkaniowego z uwagi na zbyt duży metraż. Według oświadczenia wnioskodawczyni nie przyznano rodzinę także zasiłku rodzinnego. Jednak nie przedstawiła na tę okoliczność żadnych dowodów.

Wskazał również że, że p. K. nie uprawdopodobnia, ani nie udowodniła istnienia zadłużenia w wysokości [...] zł. wobec firmy windykacyjnej.

W konkluzji uznał, iż w rozpoznanej sprawie nie wystąpiły szczególne i wyjątkowe okoliczności, które przemawiałyby za umorzeniem zaległych składek.

W skardze skierowanej do sądu administracyjnego W.K. domagała się uchylenia decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Uzasadniając swoje żądanie powtórzyła argumenty przytoczone tak we wniosku wszczynającym postępowanie, jak i we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. ,

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał dotychczasowe stanowisko organu rentowego w tej sprawie, podkreślając, iż skarżąca w skardze nie podniosła żadnych nowych okoliczności nie znanych organowi w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Organ wniósł o oddalenia skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu sprawy zważył, co następuje:

Na wstępie należy podkreślić, iż w świetle art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrolę tę sprawują stosując kryterium legalności, a więc zgodności z prawem zaskarżonych aktów. Oznacza to, iż tylko ustalenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji – art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Dalej wskazać należy, iż zgodnie z art. 134 cytowanej ustawy Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd bierze pod uwagę każde naruszenie prawa, także to nie kwestionowane przez stronę.

Należy zgodzić się ze stanowiskiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wyrażonym w wyroku z dnia 20 września 2005 r. (sygn. VI S.A./Wa 173/05, LEX nr 192960), że jeżeli postępowanie dowodowo - wyjaśniające i dokonana na tej podstawie ocena stanu faktycznego sprawy są przeprowadzone poprawnie, to nie narusza prawa wybór przez organ administracji publicznej jednej z dwóch wchodzących w grę możliwości. Wówczas Sąd, w ramach kontroli orzeczniczej organu administracji publicznej, nie może zakwestionować takiego rozstrzygnięcia, gdyż sprawuje on kontrolę tylko pod kątem legalności orzeczenia, nie zaś jego słuszności.

Zatem, aby stwierdzić, że wystąpiło naruszenie prawa prowadzące do uchylenia zaskarżonego aktu lub stwierdzenia jego nieważności na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd musi w pierwszej kolejności ustalić treść obowiązujących norm prawnych mających zastosowanie w sprawie i wywieść z nich określone prawa i obowiązki, następnie ustalić zakres niezbędnych okoliczności faktycznych, które należy wykazać w ramach postępowania dowodowego i w końcu ocenić prawidłowość dokonanej przez organy subsumcji ustalonych faktów do hipotetycznego stanu prawnego. Oznacza to, iż niewłaściwe zastosowanie przepisów materialnoprawnych każdorazowo pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego sprawy opartymi o właściwie ustaloną hipotezę badanej normy prawnej.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, iż w sentencji podjętego przez siebie rozstrzygnięcia Prezes Zakładu, powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej powoływanej jako k.p.a., utrzymał w mocy decyzję z dnia 4 grudnia 2008 r. i odmówił skarżącej umorzenia należności z tytułu zaległych składek. Tymczasem zgodnie z art. 138 § 1 k.p.a. organ odwoławczy wydaje decyzję, w której:

1) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję, albo

2) uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka, co do istoty sprawy, bądź uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji, albo

3) umarza postępowanie odwoławcze.

Z § 2 tego artykułu wynika natomiast, że organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Przekazując sprawę, organ ten może wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

Powołany przepis zawiera zamknięty katalog sposobów rozstrzygnięć podejmowanych przez organ odwoławczy, o czym świadczy kategoryczne, enumeratywne wyliczenie zachowań tego organu. Jednak w ocenie Sądu "zwrot utrzymuje w mocy i odmawia umorzenia" w istocie, biorąc pod uwagę całość decyzji włącznie z jej uzasadnieniem i odniesieniem się w nim do decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] r. należało odczytać, jako decyzję "utrzymującą w mocy decyzję odmawiającą umorzenia", a takie rozstrzygnięcie mieści się w granicach wyznaczonych przez art. 138 k.p.a. , chociaż poprawna forma byłby zwrot "utrzymuje w mocy decyzję organu I instancji" albo "utrzymuję w mocy zaskarżoną decyzję".

Przechodząc doo meritum sprawy stwierdzić przyjdzie, że stosownie do art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.): "Należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.

2. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

3. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

3a. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

3b. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

4. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty."

Nadto art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stanowi, iż: "Do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29". Zgodnie natomiast z art. 32 tejże ustawy: "Do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne."

W oparciu o delegację ustawową zawartą w art. 28 ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zostało wydane rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365; dalej jako rozporządzenie z 31 lipca 2003 r.). § 3 tegoż rozporządzenia stanowi, że: "Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

2. Za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku.

3. Za działalność, o której mowa w ust. 1 pkt 2, uważa się pozarolniczą działalność w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych."

Z treści przytoczonych wyżej przepisów wynika, że w myśl art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadkach ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a tego przepisu ustawy. Treść art. 28 ust. 2, jak i poprzedzającego go ust. 1 wskazuje, iż decyzja w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy. Decyzje uznaniowe, podobnie jak decyzje związane, winny zawierać uzasadnienie prawne i faktyczne (wyrok NSA z dnia 1 lutego 1982 r., I SA 2671/81, ONSA 1982, nr 1, poz. 13), a zatem organ działając w ramach uznania administracyjnego określonego w wyżej wskazanych przez Sąd przepisach, nie jest zwolniony z obowiązku podania w uzasadnieniu swej decyzji motywów, jakimi kierował się, wydając decyzję odmowną. W wyroku z dnia 19 lipca 1982 r. (sygn. akt. II SA 883/82, PiP 1983, z. 6, s. 141 z glosą A. Wasilewskiego) NSA stwierdził, że: "1. Organ państwowy działając w granicach uznania administracyjnego, zanim podejmie rozstrzygnięcie i zdecyduje, w jakim zakresie uczyni użytek ze swych uprawnień, ma obowiązek: wyjaśnić wnikliwie i wszechstronnie stan faktyczny sprawy, wysłuchując strony w trakcie postępowania, a przed wydaniem decyzji (art. 7, 10 § 1 oraz 77 k.p.a.); rozpatrzyć stan faktyczny w świetle wszystkich przepisów prawa materialnego mogących mieć zastosowanie w sprawie. 2. Decyzje uznaniowe wymagają również wnikliwego i logicznego uzasadnienia (art. 107 § 3 k.p.a.)." Podobnie w wyroku z dnia 20 czerwca 1984 r., (sygn. akt III SA 87/84, GAP 1986, nr 13, s. 44), NSA przyjął, że: "1. Okoliczność, że przepis prawa materialnego pozostawia sposób rozstrzygnięcia sprawy uznaniu organu administracji, nie zwalnia sama przez się tego organu od obowiązku uzasadnienia faktycznego decyzji."

W uchwale z dnia 6 maja 2006 r. (sygn. akt II UZP 6/04 – OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy stwierdził, iż zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stwarza dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Wskazać należy także na tezę wyroku NSA z dnia 29 sierpnia 2007 r. (sygn. akt II GSK 141/07 – LEX nr 368197): "Decyzja, o której stanowi art. 28 ust. 1 ustawy (...) o systemie ubezpieczeń społecznych ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności, organ może odmówić ich umorzenia."

W rozpoznawanej sprawie postępowanie w przedmiocie umorzenia zaległych składek zostało zainicjowane wnioskiem strony z [...] r. domagającej się umorzenia zaległych składek, powstałych w okresie od [...] r. do [...] r. Zatem w pierwszym rzędzie należało rozważyć, czy w momencie wydania zaskarżonej decyzji istniał przedmiot sprawy, tzn., czy zaległe składki były jeszcze wymagalne. W sytuacji, gdy uległyby przedawnieniu, postępowanie byłoby bezprzedmiotowe.

Zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądowym akceptowany jest pogląd, że zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, określone ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych, mają charakter powszechny. Natomiast możliwość umorzenia takich należności jest odstępstwem od zasady i powinna mieć charakter wyjątkowy.

Decyzje w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek podejmowane są na zasadzie uznania administracyjnego. Oczywiście podlegają one kontroli sądowej, ale ze względu na specyficzny charakter spraw, których dotyczą, kontrola ta ma zakres nieco ograniczony. Jeżeli zatem organ poprawnie przeprowadzi postępowanie dowodowe i dokonana przez niego ocena stanu faktycznego jest właściwa, to samo wyprowadzenie wniosku przesądzającego o wyniku sprawy jest zagadnieniem natury słusznościowej, które pozostaje poza zakresem kontroli sądowej. Sąd administracyjny bada bowiem zgodność z prawem, a nie wnika w celowość wydania decyzji i rozstrzygnięcia sprawy w niej zawartego. Z tego też względu kontrola sądowa zmierza jedynie do ustalenia czy na podstawie określonych przepisów prawnych dopuszczalne było wydanie decyzji uznaniowej, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego i czy uzasadnił rozstrzygnięcie sprawy dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami (por. B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego, Warszawa 2006, s. 505). Podkreślić należy bowiem, że nawet spełnienie przesłanki całkowitej nieściągalności nie powoduje automatycznie obowiązku umorzenia należności przez organ.

Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, iż przyczyną odmowy umorzenia należności z tytułu składek było stwierdzenie przez Prezesa ZUS-u, iż nie wystąpiła po stronie wnioskodawczyni którakolwiek z przesłanek całkowitej nieściągalności tych należności enumeratywnie wymieniona przez ustawodawcę w art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W ocenie Sądu organ rentowy w przedmiotowej sprawie zgodnie z prawem przeprowadził postępowanie administracyjne. Objął nim i w konsekwencji także zaskarżoną decyzją zaległe składki za okres objęty wnioskiem skarżącej dotyczącym umorzenia zaległych składek. Zasadnie zaakcentował, że przez cały okres faktycznie prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej, co znalazło odbicie w dacie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej Urzędu Miejskiego w S. z dnia [...] r. oraz w dacie zgłoszenia zawieszenia płatności składek w [...] r. w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych – Oddziale w S., nie płaciła ona składek. Nie podjęła żadnych działań zmierzających do spłaty lub zmniejszenia zaległości. Nadto z pisma Powiatowego Urzędu Pracy w S. z dnia [...] r. wynikało, iż p. W.K. była zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku od [...] r. do [...] r. Od zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej do [...] r. była na utrzymaniu męża, nadal nie podejmując żadnych działań zmierzających do spłaty zaległych składek. Nie wykazała, by po jej stronie istniała przeszkoda uniemożliwiająca jej poszukiwanie i podjęcie pracy, a w konsekwencji także spłatę, z części osiągniętych zarobków zaległych składek. Skarżąca potencjalnie, licząc sobie [...] lat, nadal może taka pracę podjąć, a ewentualna egzekucja może zakończyć się spłatą przynajmniej części długu.

Odnosząc się do przesłanek z § 3 ust. 1 rozporządzenia, należy stwierdzić, że przepis ten wymaga od zobowiązanego wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie uiścić powstałych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. A zatem ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia spoczywa na zobowiązanym. Treść przepisu należy więc odnieść do konkretnej sytuacji, tak, aby organ miał podstawy przypuszczać, że zapłata należności (jednorazowa, w ratach lub w drodze egzekucji) spowoduje egzystencjalną ruinę bytu zobowiązanego i jego rodziny. Nie wystarczy, gdy zobowiązany wskaże na uciążliwości i trudności w zapłacie narosłych należności. W takich przypadkach bowiem istnienie uciążliwości i trudności jest oczywiste. Zobowiązany musi liczyć się z koniecznością zapłaty składek, gdyż to należy do jego obowiązku, zaś odstąpienie od realizacji tego obowiązku ma charakter zupełnie wyjątkowy.

Przepisy nie wyjaśniają co należy uważać za zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, o którym stanowi pkt 1, jednakże dokonując wykładni gramatycznej należy przyjąć, że chodzi tu o niezbędne minimum, a nie o coś na przeciętnym, uśrednionym poziomie.

W niniejszym przypadku zobowiązana nie ma własnego dochodu, mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo z synem i jego rodziną. Organ trafnie wykazał, powołując się na oświadczenie samej skarżącej, iż jej potrzeby są zaspokajane, a rodzinę stać nawet na utrzymanie samochodu. Organ słusznie nie uwzględnił twierdzenia skarżącej o jej zobowiązaniu wobec firmy windykacyjnej, wobec braku chociażby uprawdopodobnienia tego faktu.. Nie ma więc tu zastosowania przepis § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Definicja rodziny wskazana w § 3 ust. 2 rozporządzenia, dotyczy bowiem osób wspólnie zamieszkujących i gospodarujących ze zobowiązanym, spokrewnionych lub niespokrewnionych, pozostających z nim w faktycznym związku.

Przytoczona definicja rodziny nie dotyczy natomiast sytuacji wskazanej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, dopuszczającego umorzenie zaległości gdy przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W toku postępowania administracyjnego skarżąca nie wykazała, aby zrezygnowała z prowadzenia działalności gospodarczej z powodu konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny.

Skarżąca nie wykazała także zaistnienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, tj. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, które mogłyby spowodować, że opłacenie należności z tytułu zaległych składek pozbawi ją możliwości dalszego prowadzenia działalności, podjęcia zatrudnienia, czy też zagrozi jej rodzinie.

W tej sytuacji, dokonując oceny zaskarżonej decyzji należy stwierdzić, że organ przeanalizował sytuację życiową i materialną zobowiązanego oraz podjął decyzję mieszczącą się w pojęciu uznania administracyjnego.

Prawidłowa jest także, zaprezentowana przez organ orzekający w sprawie, interpretacja § 3 rozporządzenia jako wyjątku od zasady obowiązkowego uiszczania składek na ubezpieczenie społeczne i spłacania ewentualnych zaległości w tych składkach, co prowadzi do wniosku, iż nie jest wystarczające samo wskazanie na trudności w spłacie należności, gdyż w takich wypadkach istnienie uciążliwości jest oczywiste, konieczne jest natomiast wykazanie, że ze względu na stan majątkowy oraz sytuację rodzinną lub zdrowotną zobowiązany nie jest w stanie uiścić powstałej należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego bądź członka rodziny. Prawidłowo organ przyjął, że zebrany w sprawie materiał dowodowy na istnienie tych przesłanek po stronie skarżącej aktualnie nie wskazuje.

Odnosząc się do zarzutu skargi, że ZUS nie może obowiązkiem spłat należności obciążać dorosłych synów skarżącej jeszcze raz należy podkreślić, iż obowiązek ten spoczywa na zobowiązanym, zwolnienie od tego obowiązku jest wyjątkiem od zasady, a prawo dla możliwości zastosowania tego wyjątku przewiduje również tylko wyjątkowe sytuacje, w których istotna jest sytuacja całej rodziny prowadzącej wspólne gospodarstwo domowe.

Decyzja w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter uznaniowy. Kontrola sądu administracyjnego dotyczy w istocie przestrzegania przez organ podejmujący decyzję kryteriów wyboru między możliwościami zawartymi w powołanej w decyzji normie uznaniowej, w szczególności w zakresie materialnoprawnych przepisów cytowanego wyżej § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Dopiero wnikliwa analiza stanu faktycznego i prawnego sprawy stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Ma to szczególne znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy organ ma pozbawić obywatela pewnych praw, nałożyć na niego obowiązek czy odmówić mu możliwości skorzystania z uprawnień przewidzianych przez prawo, jak miało to miejsce w przedmiotowej sprawie.

W ocenie Sądu organ orzekający w sprawie prawidłowo przeanalizował ustalony w sprawie stan faktyczny, podzielany prze Sąd, przedstawione przez skarżącą dowody, a także ich brak ( dotyczył pełnej sytuacji rodzinnej i częściowo majątkowej skarżącej). Sięgnął do dowodów znanych mu z urzędu. Zaznaczyć przy tym należy, że ciężar udowodnienia okoliczności przemawiających za umorzeniem zaległych składek zwłaszcza na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych obciąża przede wszystkim osobę, która chce skorzystać z ulgi, jaką jest umorzenie zaległych składek. Skarżąca takich okoliczności nie wykazała.

W konkluzji należy zatem stwierdzić, iż Prezes ZUS nie przekroczył granic uznania administracyjnego odmawiając skarżącej umorzenia zaległych składek. Zasadnie uznał, iż wobec wszczęcia wobec skarżącej egzekucji oraz istnienia składnika majątku, z którego możliwe jest uzyskanie zaspokojenia zaległości brak podstaw do umorzenia zaległych składek.

Sąd zwraca także uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów Skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Zdaniem Sądu w toku postępowania administracyjnego, zarówno organ I jak i II instancji prawidłowo zgromadził i poddał wszechstronnej ocenie materiał dowodowy sprawy. Zaskarżona decyzja zawierała uzasadnienie faktyczne oraz posiadała prawidłową podstawę prawną.

Wobec powyższego na podstawie art. 151 ustawy Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało skargę oddalić.