Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2459/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-02-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: journal: Dz.U. 1946 nr 3 poz 17
law: Ustawa z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Czerwiński, Sędziowie Asesor WSA Marta Laskowska (spr.), Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Protokolant Dominik Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 lutego 2008 roku sprawy ze skargi L. Sp. z o.o. z siedzibą w L. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia (...) września 2007 r. nr (...) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji - oddala skargę -


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2007 r. Minister Gospodarki po rozpatrzeniu wniosku złożonego przez K. Z. – likwidatora L. Sp. z o.o. z siedzibą w L. o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 127 § 3 kpa własną decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności:

- orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] czerwca 1947 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. L., Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością – L., oraz

- orzeczenia Ministra Przemysłu Maszynowego z dnia [...] grudnia 1952 r., wydanego w porozumieniu z przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo - odbiorczego przedsiębiorstwa L. Spółka z o.o. w L., ul. [...].

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ przedstawił następujący stan sprawy.

Na podstawie całości zgromadzonej w sprawie dokumentacji archiwalnej oraz wyjaśnień złożonych przez strony tego postępowania ustalono, że w dacie wejścia w życie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17 ze zm.) - zwaną dalej ustawą nacjonalizacyjną, tj. 5 lutego 1946 r., przedsiębiorstwo pn. L. w L., stanowiło własność osoby prawnej - spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Powyższa okoliczność wynika z wypisu z rejestru handlowego dział B Nr [...], wydanego przez Sąd Okręgowy w L. z dnia [...] września 1945 r. Ponadto w/w fabryka posiadała kartę rejestracyjną nr [...], wydaną w dniu [...] marca 1945 r. przez Zarząd Miejski w L. na przedmiotową spółkę z o.o. Przedsiębiorstwo to zostało założone w dniu 18 czerwca i 12 sierpnia 1937 r. jak wynika z zaświadczenia Sądu Okręgowego w L. z września 1942 r.

Siedziba spółki mieściła się w L., przy ul. [...]. Nieruchomość ta objęta była numerem hipotecznym [...], a prawo własności do niej wpisane było na rzecz L. Sp. z o.o.

Zarządzeniem Przewodniczącego Wojewódzkiej Komisji do Spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w L. z dnia [...] sierpnia 1946 r. po rozpoznaniu w dniu [...] sierpnia 1946 r. sprawy upaństwowienia przedsiębiorstwa "P." w L., na mocy § 17 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 kwietnia 1946 r. (Dz. U. R.P. Nr 17, poz. 114) wciągnięto fabrykę do wykazu przedsiębiorstw przechodzących na własność Państwa oraz zarządzono o ogłoszeniu w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym.

Na podstawie powyższego zarządzenia przedsiębiorstwo pn. L. w L. zostało umieszczone w wykazie Nr 1 a ogłoszonym w L. Dzienniku Wojewódzkim Nr [...] z dnia [...] sierpnia 1946 r., poz. [...].

Stosownie do art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 1 dekretu z dnia 20 grudnia 1946 r. o zmianie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 72, poz. 394) "orzeczenie w trybie niniejszego artykułu mogło nastąpić tylko wówczas, jeżeli przed dniem 31 marca 1947 r. zostało wszczęte postępowanie o przejęciu danego przedsiębiorstwa na własność Państwa".

Organ wskazał – w oparciu o orzecznictwo sądowe – że datą wszczęcia prowadzonego z urzędu postępowania nacjonalizacyjnego wobec przedsiębiorstwa na podstawie przepisów art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej jest data ogłoszenia w dzienniku urzędowym województwa wykazu przedsiębiorstw przechodzących na rzecz Państwa lub innych osób prawnych prawa publicznego oraz przejmowanych na własność Państwa (§ 17 i § 24 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. Nr 16 poz. 62 ze zm.).

Ze zgromadzonych w rozpoznawanej sprawie dokumentów – jak wskazuje Minister Gospodarki – wynika jednoznacznie, że obowiązek ten w przedmiotowej sprawie został spełniony poprzez opublikowanie w L. Dzienniku Wojewódzkim Nr [...] z dnia [...] sierpnia 1946 r., poz. [...], wykazu Nr 1 a przedsiębiorstw przechodzących na własność Państwa, wśród których umieszczone zostało także przedsiębiorstwo pn. L. sp. z o.o. w L.

Skoro za datę wszczęcia postępowania administracyjnego "z urzędu" należy uważać dzień, w którym strona została poinformowana przez organ o wszczęciu postępowania administracyjnego to jest to dzień [...] sierpnia 1946 r., czyli data powyżej opisanej publikacji L. Dziennika Wojewódzkiego.

Oznacza to, że postępowanie w sprawie nacjonalizacji przedmiotowego przedsiębiorstwa zostało wszczęte przed dniem 31 marca 1947 r., a więc zgodnie z wymaganiem prawnym określonym w art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej (w brzmieniu nadanym temu przepisowi przez art. 1 pkt 1 dekretu z dnia 20 grudnia 1946 r.).

Co do nacjonalizowanego przedsiębiorstwa nie zostały zgłoszone prawa lub zarzuty w terminie określonym w § 28 w/w rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r.

W dniu [...] czerwca 1947 r. Minister Przemysłu i Handlu na podstawie art. 3 ust. 1 i 5 oraz art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej oraz § 65 ust. 1 pkt a i § 71 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. wydał orzeczenie Nr [...], na mocy którego przejęto na własność Państwa m.in. przedsiębiorstwo pn. L. sp. z o.o. – L. Orzeczenie to zostało opublikowane w Monitorze Polskim z dnia [...] lipca 1947 r., Nr [...].

Następnie zarządzeniem Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lipca 1947 r. na zasadzie § 72 w/w rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. oraz orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] czerwca 1947 r. zarządzono objęcie przedmiotowej fabryki przez Ł. Zjednoczenie Przemysłu Maszyn Rolniczych w Ł., utworzone na mocy zarządzenia Ministra Przemysłu z dnia 28 września 1945 r.

Objęcie poszczególnych składników majątkowych omawianego przedsiębiorstwa nastąpiło protokołem zdawczo - odbiorczym sporządzonym w dniu [...] września 1947 r. Ogłoszenie o terminie sporządzenia niniejszego protokołu zamieszczono w L. Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym Nr [...] z dnia [...] sierpnia 1947 r., zgodnie z § 73 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. W szczególności jako składnik majątkowy ujęta została w nim nieruchomość o pow. [...]m2 wraz z posadowionymi na niej budynkami.

Następnie Minister Przemysłu Maszynowego orzeczeniem z dnia [...] grudnia 1952 r., wydanym w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, działając na podstawie § 75 a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa zatwierdził protokół zdawczo - odbiorczy z dnia [...] września 1947 r., ustalając, że wszystkie składniki w nim ujęte stanowią część składową tego przedsiębiorstwa i przechodzą na własność Państwa, prócz nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], Nr hip. [...], która została wyłączona ze składników majątkowych przejmowanego przedsiębiorstwa, ponieważ przeszła już na własność W. na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. R. P. Nr 50, poz. 279 z 1945 r.).

Minister Gospodarki podkreślił, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, prowadzone na podstawie art. 156 kpa jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, którego istotą jest jedynie ustalenie, czy zaskarżona decyzja jest dotknięta jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa. Celem tego postępowania jest zwłaszcza ustalenie na podstawie całości

materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, czy decyzja ta została wydana z rażącym naruszeniem prawa stanowiącego podstawę wydania tej decyzji lub też czy była ona zgodna z tymi przepisami.

Minister Gospodarki podkreślił, że mając na uwadze przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, a w szczególności dyspozycje art. 7, 75, 77 § 1, 80 kpa, a także obowiązujące w tym zakresie sprawy orzecznictwo sądów administracyjnych poczynił wszelkie ustalenia mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a więc jako dowód w sprawie dopuścił wszystko, co mogło przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a następnie na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego, ocenił w decyzji własnej z dnia [...] czerwca 2007 r., czy zaistniały przesłanki do uznania, że zaskarżone orzeczenie Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] czerwca 1947 r., zostało wydane zgodnie z wówczas obowiązującym prawem, czy też nie. Minister Gospodarki podkreślił, że materialno - prawną podstawą przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa pn. L. sp. z o.o. – L. był art. 3 ust. 1 i 5 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej. Zgodnie z tym przepisem Państwo przejmowało przedsiębiorstwa przemysłowe nie wymienione pod lit. A, jeżeli zdolne były zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej, niż 50 pracowników.

Za "zdolność zatrudnienia", o której stanowi art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej, należy przyjąć "rzeczywistą zdolność zatrudnienia" w danym przedsiębiorstwie w dacie wejścia w życie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r., tj. 5 lutego 1946 r., przy uwzględnieniu pełnego parku maszynowego znajdującego się na wyposażeniu przedsiębiorstwa w tej dacie, niezależnie od tytułu własności do niego. Należy też uwzględnić warunki eksploatacji przedsiębiorstwa w tym okresie, jego charakter organizacyjny, rodzaj maszyn w nim pracujących, ich stan zużycia (również zniszczeń wojennych) oraz przydatności do prowadzonej w tym przedsiębiorstwie produkcji, jak również asortymentu, a także wskazania jak te czynniki mogły wpłynąć na ustaloną wielkość w dacie 5 lutego 1946 r.

W związku z powyższym, w toku postępowania wyjaśniającego pozyskano następujące dokumenty archiwalne wskazujące pośrednio lub bezpośrednio na zdolność zatrudnienia przedmiotowej fabryki przekraczającą kryterium ustawowe, tj.:

1/ memoriał Komitetu Fabrycznego L. (bez daty), z treści którego wynika, iż w/w fabryka przy produkcji zatrudniała 208 pracowników oraz, że przy maksymalnej produkcji firma mogła zatrudnić ponad 350 pracowników;

2/ sprawozdanie nadzorców państwowych przedmiotowego przedsiębiorstwa, sporządzone dnia 25 października 1946 r., za okres od 1 września 1946 r. do 30 września 1946 r., gdzie wskazano, iż w tym okresie sprawozdawczym w przedsiębiorstwie pracowało ogółem 262 pracowników, z tego 192 robotników,

3/ sprawozdanie nadzorców państwowych przedmiotowego przedsiębiorstwa z dnia 15 listopada 1946 r., za okres od 1 października 1946 r. do 31 października 1946 r., zgodnie z którym, w tym okresie sprawozdawczym w przedsiębiorstwie pracowało ogółem 266 pracowników, z tego 193 robotników, 50 uczniów, 9 pracowników technicznych i 14 pracowników biurowych;

4/ kwestionariusz przedsiębiorstwa (bez daty), gdzie wykazano, iż zdolność zatrudnienia pracowników przy produkcji na jedną zmianę wynosi - 300 osób;

5/ kwestionariusz przedsiębiorstwa, sporządzony przez Izbę Przemysłowo -

Handlową w L., w treści którego podniesiono, że ilość pracowników, których przedsiębiorstwo zdolne jest zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę wynosi – 230 osób.

Innych dokumentów określających zdolność zatrudnienia w fabryce nie odnaleziono, tym bardziej wymaga podkreślenia fakt, iż nie ma żadnej dokumentacji, która wskazywałby na niższą zdolność zatrudnienia przedmiotowej fabryki niż 50 pracowników na jedną zmianę przy produkcji w dacie 5 lutego 1946 r. lub choćby w okresie do tej daty zbliżonym.

Analiza wartości dowodowej wszystkich powyższych dokumentów nie pozwalała – zdaniem organu – w tym stanie rzeczy na jednoznaczne określenie, jedynie na ich podstawie, czy omawiane przedsiębiorstwo rzeczywiście spełniało kryteria jego upaństwowienia wskazane przez ustawę nacjonalizacyjną, mimo iż ze wszystkich tych dokumentów wynika, że przedmiotowe przedsiębiorstwo mogło posiadać w dniu wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej rzeczywistą zdolność zatrudnienia przekraczającą 50 pracowników na jedną zmianę.

W celu rozwiania jakichkolwiek wątpliwości w zakresie spełnienia przez w/w przedsiębiorstwo wskazanych kryteriów nacjonalizacji, organ orzekający uznał, iż kwestia ta winna być poparta dodatkowym dowodem i zwrócił się w trybie art. 84 kpa. do biegłego o sporządzenie opinii na okoliczność - czy w dniu 5 lutego 1946 r. w L. sp. z o.o. – L., posiadała zdolność zatrudnienia odpowiadającą przesłankom wskazanym w ustawie nacjonalizacyjnej. Opracowanie takie sporządził w dniu 18 października 2006 r. dr inż. W. T.

Źródłami informacji przy wykonywaniu opinii był całokształt dokumentacji zgromadzonej w sprawie, a w szczególności wyżej wymienione dokumenty archiwalne, a ponadto także: dowód wartości i rentowności przedsiębiorstwa F. w L. z dnia 1 października 1927 r., karta wpisowa do rejestru Zakładów Przemysłowych L. 4 czerwca 1945 r. – L., kwestionariusz przedsiębiorstwa z 8 stycznia 1946 r. oraz opracowania: 130 lat L, L. 1971 r., Jubileusz L., Maszyny i ciągniki rolnicze, 1972, Nr 10.

Podkreślenia wymaga, iż biegły opracowując przedmiotową opinię, uwzględnił, stopień zniszczeń wojennych dokonanych w:

- budynkach przedsiębiorstwa, który kształtował się na poziomie nieznacznym, maszynach i urządzeniach - wynoszący 10% oraz

- w surowcach - 30%, posiłkując się w tym zakresie sprawy dostępnymi

dokumentami archiwalnymi, a w szczególności treścią kwestionariusza sporządzonego dnia 8 stycznia 1946 r.

Autor opinii w swoich wnioskach końcowych podniósł, iż materiał archiwalny okazał się być wystarczającą podstawą do opracowania opinii dotyczącej zdolności zatrudnienia w przedsiębiorstwie pn. L., ul. [...] w L., na jedną zmianę roboczą przy produkcji w dacie 5 lutego 1946 r. w oparciu o rzeczywisty stan maszyn i urządzeń przedsiębiorstwa, którą określono na 255 pracowników.

W ocenie organu orzekającego, opisana powyżej opinia, ma charakter szczegółowy, pełny i profesjonalny, oparta została na faktycznie istniejącym stanie przedsiębiorstwa w dniu 5 lutego 1946 r. (data wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej), a ponadto nie zawiera wewnętrznych sprzeczności i niespójności oraz jest jasna, co do wniosków końcowych. Ponadto wnioski końcowe tej opinii znajdują potwierdzenie w archiwalnym materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie. Z tych też przyczyn, Minister Gospodarki dopuścił ją jako kluczowy dowód w niniejszej sprawie.

W konsekwencji Minister Gospodarki uznał, że orzeczenie Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] czerwca 1947 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. L. sp. z o.o. – L. nie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa.

Odnosząc się do zarzutu skarżącego, że § 72 rozporządzenia z dnia 30 stycznia 1947 r. nakładał na właściwego ministra obowiązek wydania, jednocześnie z ogłoszeniem orzeczenia o przejściu lub przejęciu danego przedsiębiorstwa na własność Państwa, zarządzenia o objęciu tego przedsiębiorstwa i wyznaczenia w tym celu odpowiednich osób lub organizacji gospodarczych to Minister Gospodarki wskazał, że na zasadzie § 72 cyt. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. zarządził faktyczne objęcie fabryki przez Ł. Zjednoczenie Przemysłu Maszyn Rolniczych w Ł. Wydanie bowiem w/w rozporządzenia skutkowało tylko dokonaniem faktycznej czynności objęcia, przez wskazany przez Ministra Przemysłu i Handlu podmiot, mienia, które wcześniej już zostało przejęte prawnie na własność Państwa. Jednocześnie, nie można pominąć przy tej kwestii okoliczności, iż zarządzenie zostało wydane już po przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstwa, a więc już po dacie 5 lutego 1946 r. Przedstawiona przez skarżącego interpretacja – zdaniem organu – mogłaby być przyjęta jedynie w przypadku, gdyby zapis § 72 w swojej konstrukcji, miał dodane słowo "z dniem", tzn. "Jednocześnie z dniem ogłoszenia..., co jednak nie miało miejsca, a użyta przez wnioskodawcę interpretacja rozszerzająca znaczenie w/w przepisu jest w niniejszym przypadku uzasadniona. Jednocześnie, nie można pominąć okoliczności, iż orzeczenie Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] czerwca 1947 r. zostało opublikowane w Monitorze Polskim z dnia [...] lipca 1947 r., zatem w krótkim okresie po tym fakcie, bo już w dniu [...] lipca 1947 r. zostało wydane przedmiotowe zarządzenie Ministra Przemysłu i Handlu.

W konsekwencji organ podkreślił, że nie wydanie przez ministra, na podstawie § 72 rozporządzenia z dnia 30 stycznia 1947 r., zarządzenia w sprawie objęcia przedsiębiorstwa i wyznaczenie w tym celu odpowiednich osób lub organizacji gospodarczych, w tym samym dniu, w którym zostało wydane orzeczenie o przejściu lub przejęciu przedsiębiorstwa nie ma bezpośredniego związku z przepisami stanowiącymi podstawę wydania w/w orzeczenia nacjonalizacyjnego i stanowi odrębną kwestię, nie mającą wpływu na ocenianą decyzję, bowiem rażące naruszenie prawa wystąpi tylko wtedy, gdy wada będzie tkwiła w samej decyzji.

Odnosząc się do podniesionej przez skarżącego kwestii, iż "(...) zgodnie z art. 3 w zw. z art. 7 ustawy nacjonalizacyjnej za przejęte przez Państwo na własność przedsiębiorstwo jego właściciel otrzymać miał od Skarbu Państwa odszkodowanie" oraz, że Konstytucja RP z dnia 21 marca 1921 r. przewidywała, że "(...) wywłaszczenie ze względów wyższej konieczności jest dopuszczalne wyłącznie za odszkodowaniem", a także że "do chwili obecnej, pomimo upływu ponad pięćdziesięciu lat nie zostało wypłacone spółce L. Sp. z o.o. w L. żadne odszkodowanie" Minister Gospodarki podkreślił, że zasadę wypłaty odszkodowań dla dawnych właścicieli znacjonalizowanego mienia regulowały przepisy art. 7 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej. Ponadto zauważył, że zagadnienie nie wypłacenia odszkodowania za znacjonalizowane mienie, na podstawie art. 3 ust. 1 w związku z art. 7 ust. 1 cytowanej ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. nie można zakwalifikować jako przesłankę rodzącą skutek w postaci rażącego naruszenia prawa przy wydawaniu orzeczenia, na podstawie którego upaństwowiono przedmiotowe mienie, gdyż wypłacenie takiego odszkodowania nie stanowiło warunku dopuszczalności objęcia danego mienia procesem upaństwowienia. Zgodnie z przepisami ustawy nacjonalizacyjnej, odszkodowania miały zostać zrealizowane dopiero po przejęciu mienia na własność Państwa. Pomimo stosownych upoważnień ustawowych z art. 7 ust. 4 i 6 cytowanej ustawy nacjonalizacyjnej, Rada Ministrów nie wydała przepisów wykonawczych dotyczących zasad, trybu i wysokości wypłaty odszkodowań. Okoliczność ta nie przesądza jednak o rażącym naruszeniu prawa przy wydawaniu zaskarżonych decyzji, gdyż rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa może być jedynie niezgodność konkretnego indywidualnego administracyjnego aktu prawnego (decyzji) z przepisem prawa stanowiącym podstawę jego wydania, a tymczasem nie wypłacenie odszkodowania w trybie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. nie ma bezpośredniego związku z przepisami stanowiącymi podstawę orzeczenia nacjonalizacyjnego i stanowi odrębną kwestię.

Integralną częścią pierwotnego orzeczenia o przejęciu na własność Państwa było orzeczenie właściwego ministra o zatwierdzeniu protokółu zdawczo - odbiorczego wydane stosownie do przepisów § 75 a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r., w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa.

Minister Przemysłu Maszynowego działając w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego wydał takie orzeczenie w dniu [...] grudnia 1952 r. ustalając, że składniki majątkowe, objęte protokołem zdawczo -odbiorczym, sporządzonym w dniu [...] września 1947 r. przez Ł. Zjednoczenie Przemysłu Maszyn Rolniczych w Ł., stanowią część składową przejmowanego przedsiębiorstwa i przechodzą na własność Państwa, oprócz nieruchomości położonej w W. przy ul. [...].

Organ podkreślił, iż dopiero z chwilą zatwierdzenia protokołu zdawczo -odbiorczego przez właściwego ministra, stawał się on integralną częścią orzeczenia o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstwa.

Minister Gospodarki podkreślił, że skoro orzeczenie nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] czerwca 1947 r. zostało wydane zgodnie z ówcześnie obowiązującymi przepisami prawa, to skutki jego wydania rozciągają się również i na orzeczenie Ministra Przemysłu Maszynowego wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia [...] grudnia 1952 r. w sprawie zatwierdzenia protokółu zdawczo - odbiorczego przedsiębiorstwa pn. L. sp. z o.o. - L. W konsekwencji powyższego organ prowadzący postępowanie nadzorcze, mając na uwadze dyspozycję art. 7 i 77 kpa w ramach posiadanych uprawnień zobowiązany był dodatkowo do oceny legalności również i tego indywidualnego aktu administracyjnego pod kątem rażącego naruszenia prawa przy jego podejmowaniu w odniesieniu do poszczególnych składników majątkowych przedsiębiorstwa, które zostały uznane tym orzeczeniem za integralną część fabryki i przechodzące wraz z nią na własność Państwa.

Podstawę prawną ocenianego orzeczenia Ministra Przemysłu Maszynowego wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia [...] grudnia 1952 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo – odbiorczego przedsiębiorstwa pn. L. sp. z o.o. – L. stanowił § 75 a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa stanowiący, że osoba lub organizacja gospodarcza wyznaczona do sporządzenia protokołu zdawczo – odbiorczego winna przedstawić właściwemu ministrowi do zatwierdzenia protokół zdawczo – odbiorczy wraz ze zgłoszonymi uwagami i zarzutami. Zgodnie z pkt 2 powyższego § zatwierdzając protokół zdawczo-odbiorczy właściwy Minister zobowiązany był do rozpatrzenia zgłoszonych uwag i zarzutów oraz ustalenia, które składniki majątkowe objęte tym protokołem stanowią część składową przedsiębiorstwa i przechodzą lub zostają przejęte wraz z nim na własność Państwa albo osób prawnych prawa publicznego. Zatwierdzony protokół zdawczo – odbiorczy stawał się integralną częścią orzeczenia właściwego ministra o przejściu lub przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa albo osób prawnych prawa publicznego.

Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej, stanowiącym jedną z podstaw przejęcia na własność Państwa wraz z w/w fabryką wszystkich jej ruchomości i nieruchomości oznaczonej numerem hipotecznym [...] o pow. [...] m2, której właścicielem była L. sp. z o.o. w L. wskazywał, że przedsiębiorstwa przejęte na zasadzie przepisu art. 2 lub art. 3 przechodzą na rzecz Państwa lub polskich osób prawnych prawa publicznego w całości wraz z nieruchomym i ruchomym majątkiem i wszelkimi prawami (prawo do firmy, patenty, licencje, znaki towarowe, użytkowe itp.), wolne jednak od obciążeń i zobowiązań (z wyjątkami).

Zgodnie z aktualnie wyznaczonym, kierunkiem orzecznictwa sądowo-administracyjnego należy przyjąć, że ustawa nacjonalizacyjna posługiwała się pojęciem przedsiębiorstwa w znaczeniu przedmiotowo-funkcjonalnym. Zatem art. 6 dawał podstawę do przejęcia przedsiębiorstwa, które obejmowało wszystkie składniki niezbędne do jego prawidłowego funkcjonowania, niezależnie od tego czyją stanowiły własność. Brzmienie powołanego przepisu przewiduje wprost przejście na własność Państwa "całości" przedsiębiorstwa wraz z nieruchomym i ruchomym majątkiem i wszelkimi prawami. Jeżeli zatem określony składnik mienia wchodził w skład struktury przedsiębiorstwa, to niezależnie od stosunków własnościowych i reguł jego wprowadzenia do przedsiębiorstwa podlegał on nacjonalizacji.

Analiza całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, zdaniem Ministra Gospodarki prowadzi do wniosku, że przy podejmowaniu w/w orzeczenia Ministra Przemysłu Maszynowego z dnia [...] grudnia 1952 r. nie zostało rażąco naruszone prawo, zarówno w zakresie dotyczącym nieruchomości, zabudowanej w całości budynkami fabrycznymi, jak i całości mienia ruchomego wymienionego w protokole zdawczo - odbiorczym z dnia [...] września 1947 r.

Podsumowując Minister Gospodarki wskazał, że wszystkie zarzuty strony skarżącej uznać należy za bezzasadne i nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku z dnia 26 czerwca 2007 r. K. Z. - likwidatora L. sp. z o.o. w L. o ponowne rozpatrzenie sprawy i utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2007 r.

Skargę na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] grudnia 2008 r. złożył pełnomocnik L. sp. z o.o. z siedzibą w L. w likwidacji. Zaskarżonej decyzji zarzucił:

1/ naruszenie art. 156 kpa poprzez zaniechanie dokonania oceny legalności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] czerwca 1947 r. według akt sprawy i stanu sprawy z dnia wydania zaskarżonego orzeczenia (tj. z dnia [...] czerwca 1947 r.) oraz wyjście poza granice postępowania nadzorczego i wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego i przeprowadzenie ponownego postępowania merytorycznego prowadzącego do rozpoznania istoty sprawy, podczas gdy zaskarżona decyzja zapadła w postępowaniu nadzorczym, w którym organ administracji bada jedynie, czy odnośnie decyzji, której dotyczył wniosek o stwierdzenie nieważności zachodzą wady, o których mowa w art. 156 § 1 kpa,

2/ naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 kpa poprzez błędne przyjęcie, że zaskarżone orzeczenie nie narusza prawa, podczas gdy miało miejsce rażące naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności:

a) naruszenie § 66 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 kwietnia 1946 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa poprzez brak udziału w wydanym orzeczeniu o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstwa L. sp. z o.o z siedzibą w L. – Ministra właściwego do spraw rolnictwa, podczas gdy § 66 ust. 2 dla wydania orzeczenia o przejściu na własność Państwa przewidywał kompetencje wszystkich ministrów właściwych w sprawie działających łącznie;

b) naruszenie § 69 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 kwietnia 1946 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa poprzez niewydanie jednocześnie z ogłoszeniem orzeczenia o przejściu przedsiębiorstwa na własność Państwa w myśl art. 3 ustawy zarządzenia o objęciu przedsiębiorstwa i wyznaczenia w tym celu odpowiedniej osoby lub organizacji gospodarczej;

c) naruszenie art. 3 ust. 1 ustawy o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej poprzez przyjęcie, że L. sp. z o.o. z siedzibą w L. jest w stanie zatrudnić na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników, podczas gdy w dniu wydawania decyzji Minister nie dysponował żadną wiarygodną dokumentacją ustalającą ilość pracowników na jedną zmianę;

d) naruszenie art. 3 ust. 1 ustawy o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej poprzez błędne przyjęcie zakresu podmiotowego nacjonalizowanych przedsiębiorstw, a mianowicie, że przepis ten obejmował również przedsiębiorstwa będące własnością osób prawnych, skoro precyzyjne regulacje zawarte w art. 2 tej ustawy i w innych ustawach nacjonalizacyjnych, a zwłaszcza w dekrecie z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. nr 4, poz.17), w art. 2 ust. 1 lit. e) oraz w dekrecie z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz.U. nr 15, poz.88), w art. 1 ust. 1 wyraźnie wskazywały na ich zakres podmiotowy, tj. np. osoby fizyczne i prawne, których składniki majątkowe są przejmowane na własność Państwa;

e) naruszenie przepisów rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym , a to art. 44 oraz art. 75 rozporządzenia poprzez wydanie orzeczenia o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa pomimo braku wystarczającego materiału dowodowego oraz poprzez niewystarczające uzasadnienie orzeczenia, podczas gdy wymienione przepisy nakładały na organ administracji obowiązek "należytego ustalenia stanu sprawy" oraz obowiązek "prawnego i faktycznego uzasadnienia" decyzji (orzeczenia).

Wskazując na tak sformułowane zarzuty pełnomocnik skarżącej spółki wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Gospodarki oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] czerwca 2007 r.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącej spółki opisał szczegółowo postępowanie przed organem oraz stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy, szczegółowo rozwijając wskazane zarzuty.

W odpowiedzi na skargę Minister Gospodarki wniósł o jej oddalenie, powołując się na stan faktyczny i prawny zawarty w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy stwierdzić, że stosownie do treści art. 13 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) wojewódzkie sądy administracyjne są powołane do rozpoznawania wszystkich spraw sądowoadministracyjnych z wyjątkiem tych spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość Naczelnego Sądu Administracyjnego, a właściwym miejscowo do rozpoznania w/w spraw jest ten wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Ponadto podkreślić należy, że ocena działalności organów administracji publicznej dokonywana przez wojewódzki sąd administracyjny sprowadza się do kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia będącego przedmiotem tej oceny pod względem zgodności z przepisami prawa materialnego oraz pod względem zgodności z przepisami postępowania administracyjnego. W tym miejscu należy także podkreślić, że stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami oraz wnioskami skargi, a także powołaną podstawą prawną. Oczywiście Sąd nie może orzec na niekorzyść skarżącego chyba, że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji (art. 134 § 2 ww. ustawy).

Skarga złożona w przedmiotowej sprawie nie może zostać uwzględniona ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Kwestionowane w sprawie decyzje zostały wydane w ramach postępowania nieważnościowego, czyli jednego z trybów nadzwyczajnych postępowania administracyjnego. Oznacza to, iż przedmiotem postępowania nadzwyczajnego winno być przeprowadzenie kontroli prawidłowości decyzji, wydanej w postępowaniu zwykłym, w tym wypadku orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] czerwca 1947 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa oraz orzeczenia Ministra Przemysłu Maszynowego z dnia [...] grudnia 1952 r., wydanego w porozumieniu z przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo – odbiorczego przedsiębiorstwa L. sp. z o.o. – L., korzystających z przymiotu ostateczności. Stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej jest instytucją, która stanowi wyjątek od ogólnej zasady trwałości decyzji, o której mowa w art. 16 kpa, toteż może mieć miejsce jedynie w przypadku, gdy decyzja dotknięta jest w sposób niewątpliwy jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa. Przy tym należy pamiętać, że zaistnienie przesłanek stwierdzenia nieważności ocenia się według stanu faktycznego i prawnego sprawy istniejącego w dacie wydania kwestionowanej decyzji.

Przesłanką stwierdzenia nieważności decyzji, którą rozważano w stanie faktycznym sprawy była przesłanka z art. 156 § 1 pkt 2 kpa, czyli wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa. Z brzemienia tego przepisu wynika, iż nie każde naruszenie prawa pociąga za sobą nieważność decyzji, ale tylko przypadki oczywistego i ciężkiego naruszenia prawa. Idzie tu zatem o konieczność wystąpienia rażącego naruszenia prawa w trakcie prowadzenia postępowania zmierzającego do wydania decyzji. Termin "rażący" winien być rozumiany w sposób powszechnie przyjęty. Zgodnie ze słownikiem języka polskiego "rażący", to "dający się łatwo stwierdzić, wyraźny, oczywisty, niewątpliwy, bezsporny, bardzo duży". Rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość decyzji skutkiem naruszenia norm prawnych regulujących działania administracji publicznej w indywidualnych sprawach, w szczególności przepisów prawa procesowego oraz materialnego, o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym. Zachodzi zatem w przypadku gdy czynności zmierzające do wydania decyzji administracyjnej oraz treść załatwienia sprawy w niej wyrażona stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części (wyrok NSA 21 sierpnia 2001r., sygn. akt II SA 1726/00, Lex 51233, wyrok WSA 21 lipca 2006r., sygn.akt IV SA/Wa 740/06). Dlatego też, w tezie wyroku NSA z 12 grudnia 1988r. (II SA 981/88, ONSA 1988, z. 2, poz. 96) zasadnie stwierdzono, że "naruszenie przepisów postępowania lub prawa materialnego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, nie może być podstawą stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej w postępowaniu prowadzonym w trybie nadzoru, jeżeli nie nosi cech rażącego naruszenia prawa".

Podstawę materialnoprawną orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] czerwca 1947 r. stanowił art. 3 ust. 1 i 5 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej. Zgodnie z tym przepisem Państwo przejmowało przedsiębiorstwa przemysłowe nie wymienione pod literą A. jeżeli zdolne był zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników.

W pierwszej kolejności wskazać należy, iż nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 3 ust. 1 lit. B powyżej opisanej ustawy. Ustawa ta, zarówno w art. 1 jak i 3 ust. 1, operuje pojęciem "przejmuje" użytym w czasie teraźniejszym – "przejmuje Państwo na własność przedsiębiorstwa na zasadach niniejszej ustawy". Oznacza to, że do przejęcia danego przedsiębiorstwa ma zastosowanie stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wejścia w życie tej ustawy, tj. dnia 5 lutego 1946 r. Podobnie w powołanym art. 3 ust. 1 lit. B ustawodawca stwierdza, że przejmuje na własność Państwa przedsiębiorstwa przemysłowe niewymienione pod literą A tego artykułu, jeżeli zdolne są zatrudniać przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników. Tutaj również ustawa posługuje się pojęciem w czasie teraźniejszym. Użyte sformułowanie "przedsiębiorstwa przemysłowe... jeżeli zdolne są zatrudnić" oznacza możliwość zatrudnienia określonej liczby pracowników istniejącą w dniu 5 lutego 1946 r. Zdolność ta nie odnosi się do możliwości zaistniałych w przyszłości, ale właśnie w dniu wejścia w życie ustawy. Ustawodawca nie odnosi się do faktycznej liczby zatrudnionych pracowników, ale do zdolności zatrudnienia w tej dacie. Jednakże ta zdolność musi być oceniona zgodnie z istniejącym potencjałem produkcyjnym danego przedsiębiorstwa w dniu 5 lutego 1946 r., a nie z takim potencjałem w przyszłości (por. wyrok NSA z dnia 20 października 2006 r., sygn. akt I OSK 1693/06, wyrok WSA w Warszawie z dnia 3 listopada 2004 r., sygn. akt IV SA/Wa 187/04).

Oceniając tę kwestię organ miał do dyspozycji następujące dokumenty archiwalne: 1/ memoriał Komitetu Fabrycznego L. (bez daty), z treści którego wynika, iż w/w fabryka przy produkcji zatrudniała 208 pracowników oraz, że przy maksymalnej produkcji firma mogła zatrudnić ponad 350 pracowników; 2/ sprawozdanie nadzorców państwowych przedmiotowego przedsiębiorstwa, sporządzone dnia 25 października 1946 r., za okres od 1 września 1946 r. do 30 września 1946 r., gdzie wskazano, iż w tym okresie sprawozdawczym w przedsiębiorstwie pracowało ogółem 262 pracowników, z tego 192 robotników; 3/ sprawozdanie nadzorców państwowych przedmiotowego przedsiębiorstwa z dnia 15 listopada 1946 r., za okres od 1 października 1946 r. do 31 października 1946 r., zgodnie z którym, w tym okresie sprawozdawczym w przedsiębiorstwie pracowało ogółem 266 pracowników, z tego 193 robotników, 50 uczniów, 9 pracowników technicznych i 14 pracowników biurowych; 4/ kwestionariusz przedsiębiorstwa (bez daty), gdzie wykazano, iż zdolność zatrudnienia pracowników przy produkcji na jedną zmianę wynosi - 300 osób; 5/ kwestionariusz przedsiębiorstwa, sporządzony przez Izbę Przemysłowo -Handlową w L., w treści którego podniesiono, że ilość pracowników, których przedsiębiorstwo zdolne jest zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę wynosi – 230 osób.

Dążąc do dokładnego wyjaśnienia sprawy w zakresie spełnienia przez w/w przedsiębiorstwo wskazanych kryteriów nacjonalizacji, organ orzekający uznał, iż kwestia ta winna być poparta dodatkowym dowodem i zwrócił się w trybie art. 84 kpa do biegłego o sporządzenie opinii na okoliczność - czy w dniu 5 lutego 1946 r. w L. sp. z o.o. – L., posiadała zdolność zatrudnienia odpowiadającą przesłankom wskazanym w ustawie nacjonalizacyjnej. Opracowanie takie sporządził w dniu 18 października 2006 r. dr inż. W. T. Opinia szczegółowo została opisana w decyzji Ministra Gospodarki i nie wymaga ponownego przytaczania.

Podkreślenia wymaga jednak, że sporządzający opinię w swoich wnioskach końcowych podniósł, iż materiał archiwalny okazał się być wystarczającą podstawą do opracowania opinii dotyczącej zdolności zatrudnienia w przedsiębiorstwie pn. L., ul. [...] w L., na jedną zmianę roboczą przy produkcji w dacie 5 lutego 1946 r. w oparciu o rzeczywisty stan maszyn i urządzeń przedsiębiorstwa, którą określono na 255 pracowników, uwzględniając stopień zniszczeń wojennych.

Słusznie Minister Gospodarki dopuścił ją jako kluczowy dowód w niniejszej sprawie ponieważ – jak podkreślono w decyzji - nie zawiera powyższa opinia wewnętrznych sprzeczności i niespójności oraz jest jasna, co do wniosków końcowych. Ponadto wnioski końcowe tej opinii znajdują potwierdzenie w archiwalnym materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie.

Za datę wszczęcia postępowania o przejęcie przedsiębiorstwa na własność Państwa należy przyjąć opublikowanie wykazu przedsiębiorstw w dzienniku urzędowym (por. wyrok SN z dnia 3 marca 2001 r., sygn. akt. III RN 176/00, OSNP 2001/16/503), a tego rodzaju wykaz obejmujący przedmiotowe przedsiębiorstwo został opublikowany w [...] Dzienniku Urzędowym Nr [...] z [...] sierpnia 1946 r., poz. [...], Nr wykazu 1a, w którym opublikowano wykaz podlegających nacjonalizacji przedsiębiorstw, a wśród nich także L. sp. z o.o. – L. Stosownie do art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej "orzeczenie w trybie niniejszego artykułu mogło nastąpić tylko wówczas, jeżeli przed dniem 31 marca 1947 r. zostało wszczęte postępowanie o przejęciu danego przedsiębiorstwa na własność Państwa". Ze zgromadzonych w rozpoznawanej sprawie dokumentów wynika jednoznacznie, że obowiązek ten w przedmiotowej sprawie został spełniony Okoliczność ta nie jest również kwestionowana przez skarżącą spółkę.

Niezasadny jest zarzut naruszenia art. 3 ust. 1 ustawy o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej poprzez błędne przyjęcie zakresu podmiotowego nacjonalizowanych przedsiębiorstw. Użyte w ustawie nacjonalizacyjnej określenia "przechodzą na własność Państwa przedsiębiorstwa" (art. 2 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej) i "przejmuje Państwo na własność przedsiębiorstwa" (art. 3 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej) wyraźnie wskazują, iż dotyczy to nie przejęcia na własność Państwa określonego majątku określonych podmiotów, ale przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstw jako takich w celu dalszego ich funkcjonowania w zarządzie Państwa albo samorządu terytorialnego lub spółdzielni. W glosie do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 września 2001 r., sygn. akt IV SA 1246/99 (OSPiKA z 2003 r. z. 7-8, s. 386) trafnie zwrócono uwagę, że nacjonalizacja nastąpiła nie dlatego, że przedmiot własności (grunt, budynek, przedsiębiorstwo) należał do określonej osoby, tylko dlatego, że spełnia on (przedsiębiorstwo) przesłanki ustawowe i należy do innego właściciela niż Państwo ( uchwała NSA z dnia 5 listopada 2007 r., I OPS 2/2007) .

Niezasadny jest wskazany w skardze zarzut naruszenia § 66 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 kwietnia 1946 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa poprzez brak udziału w wydanym orzeczeniu o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstwa L. sp. z o.o. z siedzibą w L. – ministra właściwego do spraw rolnictwa. Stosownie do § 66 ust. 1 w/w rozporządzenia właściwy minister wydaje orzeczenie o przejściu na własność Państwa lub osób prawnych prawa publicznego w myśl art. 2 ustawy oraz o przejęciu w myśl art. 3 ustawy na własność Państwa przedsiębiorstw. Jednocześnie z § 1 ust. 2 powyższego rozporządzenia wynika, że pod określeniem "właściwy minister" rozumie się ministra właściwego ze względu na rodzaj przedsiębiorstwa. Podkreślić należy również, że orzeczenie wydawane było przez ministra, ale zgodnie z § 29 rozporządzenia wykazy przedsiębiorstw, co do których nie zostały zgłoszone w terminie zarzuty, przewodniczący wojewódzkiej komisji przesyła właściwemu ministrowi za pośrednictwem przewodniczącego Głównej Komisji. Stwierdzić należy, że organy nacjonalizacyjne ze względu na charakter produkcji uznały, że właściwy w niniejszej sprawie będzie Minister Przemysłu i Handlu. Uzasadniając powyższe stanowisko należy odwołać się w tym miejscu do opracowania dr inż. W. T., który opierając się na dokumentach archiwalnych wskazał, że przedsiębiorstwo posiadało wyposażenie do produkcji odlewów żeliwnych, części maszyn oraz wykonywało głównie operacje technologiczne: odlewnicze (przygotowywanie mas formierskich, wykonywanie modeli odlewniczych i rdzeni, topienie metalu i zalewanie form), obróbka metali (cięcie materiału, obróbka wiórowa, kucie i tłoczenie) czy obróbka drewna (cięcie materiału, obróbka maszynowa). Jest to produkcja przemysłowa, a więc nie było przesłanki by w niniejszej sprawie stosownie do § 66 ust. 2 orzeczenie zostało wydane łącznie przez dwóch ministrów.

Niezasadny jest zarzut naruszenia § 69 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 kwietnia 1946 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa poprzez niewydanie jednocześnie z ogłoszeniem orzeczenia o przejściu przedsiębiorstwa na własność Państwa w myśl art. 3 ustawy zarządzenia o objęciu przedsiębiorstwa i wyznaczenia w tym celu odpowiedniej osoby lub organizacji gospodarczej. W niniejszej sprawie Minister Przemysłu i Handlu wydał w dniu [...] lipca 1947 r. zarządzenie o objęciu przedmiotowego przedsiębiorstwa przez Ł. Zjednoczenie Przemysłu Maszyn Rolniczych w Ł. W ten sposób dokonano faktycznej czynności objęcia przedsiębiorstwa, które już wcześnie zostało przejęte na podstawie stosownego orzeczenia na własność Państwa, a orzeczenie to zostało opublikowane w Monitorze Polskim z dnia [...] lipca 1947 r. Słuszne jest stanowisko organu interpretujące § 69 rozporządzenia, że wykładnia językowa omawianego przepisu wcale nie dowodzi, że powyższą czynność właściwy minister zobligowany był wykonać w dniu wydania orzeczenia nacjonalizacyjnego. Według internetowego wydania "Uniwersalnego słownika języka polskiego" Wydawnictwa Naukowego PWN słowo "jednocześnie" oznacza "w tym samym czasie", "również". Biorą pod uwagę zestawienie dat wydania orzeczenia nacjonalizacyjnego (publikacja [...] lipca 1947 r.) oraz zarządzenia ([...] lipca 1947 r.) to uznać można, że wydane one zostały zgodnie z treścią § 69 "jednocześnie".

Oceniane w postępowaniu nadzorczym orzeczenie Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] czerwca 1947 r. zapadło zgodnie z obowiązującym wówczas przepisami w przedmiocie nacjonalizacji przedsiębiorstw i nie może być kwalifikowane jako wydane bez podstawy prawnej w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Skutki jego wydania rozciągają się również i na orzeczenie Ministra Przemysłu Maszynowego wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia [...] grudnia 1952 r. w sprawie zatwierdzenia protokółu zdawczo - odbiorczego przedsiębiorstwa pn. L. sp. z o.o. - L. Wydający to orzeczenie minister powołał się bowiem na wiążące w sprawie, wymienione wyżej przepisy i działał zgodnie z ich treścią. Z tego względu stanowisko zaprezentowane w sprawie przez organ nadzoru jest trafne.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 22 marca 1922 r. o postępowaniu administracyjnym to wskazać należy, że art. 10 ustawy nacjonalizacyjnej "wykonanie ustawy porucza Prezesowi Rady Ministrów i właściwym ministrom". W konsekwencji powyższego wydane zostało rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. Nr 16 poz. 62 ze zm.). Zgodnie z § 81 ust. 1 w postępowaniu, określonym rozporządzeniem mają odpowiednie zastosowanie art. 9-11, 12 ust. 1, 2 i 5, 14 ust. 1 i 2, 20-23, 25-30, 34, 36-43, 49-67, 81, 96 ust. 2, 105 ust. 1 i 2, 106, 108, 109 ust. 1 i 3 i 111 ust. 1 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym. Wskazane przez pełnomocnika skarżącej spółki art. 44 i 75 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym nie miały zastosowania w postępowaniu określonym ustawą nacjonalizacyjną i powyżej opisanym rozporządzeniem toteż nie mogły zostać naruszone.

Niezasadny jest zawarty w skardze zarzut naruszenia art. 156 kpa poprzez zaniechanie dokonania oceny legalności orzeczenia i przeprowadzenie ponownego postępowania merytorycznego prowadzącego do rozpoznania istoty sprawy. Podkreślić należy za Sądem Najwyższym (wyrok SN z dnia 9 kwietnia 1992 r., sygn. akt III ARN 20/1992), że w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji nacjonalizacyjnej, wszczętym na wniosek byłych właścicieli mienia przejętego na własność Państwa, obowiązują wszystkie przepisy kpa dotyczące postępowania wyjaśniającego, a wobec tego należało dostosować ramy tego postępowania do treści art. 77 kpa, umożliwić stronom czynny udział w postępowaniu dowodowym zgodnie z art. 10 i 78 oraz 79 kpa, zapewnić możliwość wypowiedzenia się co do dowodów – art. 81 kpa, skorzystać z fachowej wiedzy biegłych – art. 84 kpa.

W ten sposób Minister Gospodarki dowiódł zasadności przejęcia przedsiębiorstwa, odpierając tym samym skutecznie zarzut wydania orzeczenia o jego przejęciu na rzecz Państwa z rażącym naruszeniem prawa. Słusznie nie dopatrzył się oczywistej (rażącej) sprzeczności materiału dowodowego zebranego w sprawie z kwestionowanym orzeczeniem, mogącej prowadzić do uznania, iż w momencie wydawania orzeczenia nastąpiło naruszenie prawa o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym, czyli noszącym cechy rażącego naruszenia prawa, o którym stanowi art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

Podsumowując Sąd – w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę - stanął na stanowisku, iż w postępowaniu administracyjnym podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu sprawy zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 kpa. Wyczerpująco zebrano i rozpatrzono cały materiał dowodowy stosownie do treści art. 77 § 1 kpa i w oparciu o zasadę swobodnej oceny dowodów z art. 80 kpa oceniono na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. W konsekwencji – zgodnie z zasadą przekonania unormowaną w art. 11 kpa dokonano uzasadnienia faktycznego i prawnego zajętego stanowiska zgodnie z wymogami art. 107 § 3 kpa.

Mając powyższe na względzie Sąd działając na podstawie przepisów art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.