Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 608/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2017-11-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 138 § 1 pkt 1, art. 144, art. 44
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 64 § 6, art. 64 § 1 pkt 4 i pkt 14, art. 64c § 4, art. 7 § 2
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Jacek Surmacz / spr. / Sędziowie WSA Grzegorz Panek WSA Jarosław Szaro po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 listopada 2017 r. sprawy ze skargi Wójta Gminy [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz utrzymane nim w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...], 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] na rzecz skarżącego Wójta Gminy [...] kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

I SA/Rz 608/17

UZASADNIENIE

Przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...], którym wymieniony organ drugoinstancyjny, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1257) w związku z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1201; dalej: u.p.e.a.), po rozpatrzeniu zażalenia, wniesionego przez Wójta Gminy na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] listopada 2016 r., nr [...], w sprawie obciążenia Wierzyciela - Wójta Gminy kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec D. P., na podstawie tytułów wykonawczych: z dnia [...].09.2010 r., nr [...], z dnia [...].03.2011 r., nr [...], z dnia [...].06.2011 r., nr [...], z dnia [...].02.2012 r., nr [...], z dnia [...].06.2012 r., nr [...], z dnia [...].02.2013 r., nr [...], z dnia [...].10.2013 r., nr [...], z dnia [...].05.2014 r., nr [...], z dnia [...].12.2014 r., nr [...], z dnia [...].04.2015 r., nr [...], z dnia [...].09.2015 r., nr [...], w łącznej kwocie 4.795,10 zł, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

Z uzasadnienia skarżonego do sądu postanowienia wynika, że zostało ono wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia [...] listopada 2016 r., nr [...]obciążył Wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w łącznej kwocie 4.795,10 zł, na które składają się: kwota 630,77 zł - z tytułu opłaty manipulacyjnej za doręczenie Zobowiązanej odpisów ww. tytułów wykonawczych, kwota 4.105,03 zł - z tytułu opłat za zajęcie prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego oraz opłata za spisanie u Zobowiązanej protokołów o stanie majątkowym w łącznej kwocie 18 zł, a zatem koszty egzekucyjne, o których mowa w art. 64 § 1 pkt 4 i pkt 14 oraz w art. 64 § 6 u.p.e.a., a także kwota 41,30 zł z tytułu wydatków egzekucyjnych, o których mowa w art. 64b powoływanej ustawy.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wyjaśnił, że przepisy ustawowe dotyczące kosztów egzekucyjnych zawarte zostały w dziale I. rozdziale 6. u.p.e.a. Stosownie do art. 64 § 1 powołanej ustawy, organ egzekucyjny w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty. Przepis ten określa również wysokość tych opłat za poszczególne czynności egzekucyjne, czy zastosowanie środka egzekucyjnego.

W § 2 art. 64 ww. ustawy ustawodawca wskazuje, że organ egzekucyjny pobiera opłaty za czynności egzekucyjne, jeżeli nie później niż po upływie 14 dni od dnia dokonania pierwszego zajęcia nieruchomości, rzeczy lub prawa majątkowego nadał w placówce pocztowej za pokwitowaniem lub doręczył zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego lub zawiadomienie o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego.

Zgodnie z art. 64c § 1 u.p.e.a., opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i § 6 oraz w art. 64a, wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne.

Opłaty ponoszone za czynności egzekucyjne stanowią zryczałtowane wynagrodzenie dla organu egzekucyjnego za dokonanie określonych czynności. Ich wysokość jest ustalana kwotowo lub w sposób stosunkowy - proporcjonalnie do wysokości egzekwowanej należności.

Koszty postępowania egzekucyjnego, co do zasady obciążają zobowiązanego (art. 64c § 1 zd. drugie ww. ustawy), jednakże zasada ponoszenia tych kosztów przez zobowiązanego jest w pewnych wypadkach ograniczona, a ograniczenia te wynikają wprost z przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Stosownie bowiem do art. 64c § 4 powołanej ustawy, wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego.

Obciążenie wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego następuje dopiero po zakończeniu egzekucji (wykonaniu obowiązku lub umorzeniu postępowania egzekucyjnego). Wtedy dopiero dochodzi do zaprzestania dokonywania czynności egzekucyjnych i możliwym staje się dokładne ustalenie wysokości kosztów egzekucyjnych. Obciążenie wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego jest konsekwencją stwierdzenia, że koszty nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego.

W przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny wydał postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec D. P. na podstawie tytułów wykonawczych wymienionych w części wstępnej niniejszego uzasadnienia. Z akt sprawy wynika, że postanowienie w tej sprawie (z dnia [...] października 2016 r., nr [...]) zostało doręczone Wierzycielowi w dniu [...] października 2016 r. i Zobowiązanemu w dniu [...] listopada 2016 r. (w trybie art. 44 Kodeksu postępowania administracyjnego). Postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego nie zostało przez Wierzyciela zaskarżone, stało się ostateczne, co powoduje, że w rozpatrywanej sprawie dopuszczalne było obciążenie Wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.

Opłata manipulacyjna stanowi koszt egzekucyjny, o którym mowa w art. 64 § 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Stosownie do treści art. 64 § 6 tej ustawy, opłatę manipulacyjną organ egzekucyjny pobiera z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata ta wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności, objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr.

Powyższe uprawnia do stwierdzenia, że opłatę tę naliczać należy odrębnie do każdego tytułu wykonawczego. Przedmiotowa opłata ma charakter opłaty stosunkowej do egzekwowanej należności pieniężnej. Stosownie do art. 64 § 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie, przypadające w dniu powstania obowiązku uiszczenia opłaty.

Stosownie do art. 64 § 10 ww. ustawy, obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje z chwila doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Jeżeli pierwszą czynnością egzekucyjną jest zajęcie wierzytelności pieniężnej lub innego prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności, obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje równocześnie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie, która to z kolei powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu (art. 64 § 9 ww. ustawy).

Opłata manipulacyjna stanowi więc zwrot kosztów poniesionych przez organ egzekucyjny za wszelkie czynności manipulacyjne dokonane w toku egzekucji.

Zatem w świetle powyższych uregulowań prawnych oraz stanu faktycznego sprawy należy zauważyć, że warunki do pobrania powyższej opłaty powstały. Zarzuty podnoszone przez Wierzyciela, iż wysokość opłaty manipulacyjnej przekracza faktycznie poniesione przez organ egzekucyjny wydatki są bezzasadne, ponieważ wysokość opłaty manipulacyjnej wynika z ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w egzekucji należności pieniężnych - za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 (art. 64 § 1 cyt. ustawy) wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych (np. zajęcie rachunku bankowego) - organ egzekucyjny pobiera opłatę w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. Obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych u dłużnika zajętej wierzytelności powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu (art. 64 § 9 pkt 2 u.p.e.a.).

Ponieważ wysokość tej opłaty egzekucyjnej jest określona stosunkowo do egzekwowanej lub pobranej należności pieniężnej, w podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie, przypadające w dniu powstania obowiązku uiszczenia opłaty (zgodnie z art. 64 § 7 ww. ustawy w brzmieniu mającym zastosowanie w rozpatrywanej sprawie, tj. w dacie powstania opłaty za zajęcie).

Stosownie do art. 64 § 5 ww. ustawy (w brzmieniu mającym zastosowanie w przedmiotowej sprawie), jeżeli w celu wyegzekwowania tej samej należności pieniężnej dokonano czynności egzekucyjnych, o których mowa w § 1 pkt 2-6, opłatę egzekucyjną pobiera się tylko za jedno zajęcie, za które należy się najwyższa opłata, nie mniej jednak niż 6 zł 80 gr.

Art. 1a u.p.e.a. wskazuje w pkt 12 lit. a, iż egzekucja z rachunku bankowego jest jednym ze środków egzekucyjnych w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych. Sam zaś tryb stosowania tego środka w trakcie postępowania egzekucyjnego regulują przepisy art. 80-87 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, które w szczególności wskazują przesłanki, których spełnienie jest konieczne do tego aby uznać, że zastosowanie tego środka było skuteczne.

Zgodnie z art. 80 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku, zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego. Art. 80 § 2 ww. ustawy wskazuje, iż zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu i obejmuje ono również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Z art. 80 § 3 powoływanej ustawy wynika natomiast dla organu egzekucyjnego obowiązek jednoczesnego zawiadomienia o tym zajęciu zobowiązanego oraz doręczenia mu odpisu tytułu wykonawczego, jeśli nie został wcześniej doręczony.

W rozpatrywanej sprawie opłatę za zajęcie innych wierzytelności pieniężnych Zobowiązanego naliczono z uwzględnieniem treści powyższych przepisów.

Odnosząc się do zarzutu Wierzyciela, że naliczenie i pobranie opłaty egzekucyjnej za dokonanie czynności egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. było bezpodstawne, ponieważ wskutek wysłania przez organ egzekucyjny zawiadomienia o zajęciu, nie doszło de facto do zajęcia jakiejkolwiek wierzytelności, z uwagi na brak środków na rachunku bankowym oraz do powołanych przez Skarżącego wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu: z dnia 26.11.2014 r., sygn. akt I SA/Po 638/14 oraz z dnia 18.12.2015 r., sygn. akt I SA/Po 1204/15 (CBOSA), Dyrektor Izby Administracji Skarbowej stwierdził, iż powyższe stanowisko stanowi odejście od dotychczasowej praktyki stosowania w tym zakresie prawa przez organy administracji publicznej i sądy. W przypadku egzekucji z rachunku bankowego przedmiotem zajęcia jest wierzytelność, której dłużnikiem jest bank. Egzekucja z rachunku bankowego odnosi się do pojęcia rachunku bankowego w znaczeniu umowy rachunku bankowego regulowanej przez przepisy prawa cywilnego (art. 725-733 ustawy z dnia 23.04.1964 r. - Kodeks cywilny, tekst jednolity: Dz. U. z 2017, poz. 459 ze zm.). Istotą tej umowy jest zobowiązanie banku wobec posiadacza rachunku do przechowywania jego środków pieniężnych oraz do prowadzenia na jego zlecenie rozliczeń pieniężnych. W wyniku zajęcia egzekucyjnego rachunku bankowego dochodzi do zajęcia praw zobowiązanego przysługujących mu w związku z zawarciem umowy rachunku bankowego, w tym również prawo do dysponowania środkami pieniężnymi, które wpłyną na ten rachunek w przyszłości. Zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego jest skuteczne od chwili doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu do czasu zapłacenia egzekwowanej kwoty. W sytuacji, gdy w chwili zajęcia kwota na rachunku nie wystarcza na zaspokojenie egzekwowanej należności, zakres zajęcia obejmuje także kwoty, które zostały wpłacone na rachunek bankowy już po dokonaniu zajęcia. W celu skutecznego zajęcia rachunku bankowego nie gest wymagane rzeczywiste zajęcie w jego wyniku chociaż minimalnej kwoty pieniędzy, (zob. Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, red. prof. zw. dr hab. Roman Hauser, prof. zw. dr hab. Andrzej Skoczylas, rok wydania: 2016, Wydawnictwo: C.H. Beck, Wydanie: 8, s. 395). Przyjęcie odmiennego stanowiska jest trudne do zaakceptowania, ponieważ organ egzekucyjny dokonujący zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego nie jest w stanie dokonać weryfikacji czy zobowiązany na zajmowanym rachunku posiada środki pieniężne czy nie.

Przepisy artykułów 80 § 1, § 2 i § 3 u.p.e.a. nie uzależniają skuteczności zastosowania środka egzekucyjnego od wysokości środków pieniężnych zgromadzonych na zajętym rachunku bankowym. Wynika z nich natomiast, że przesłanką, od której uzależniona jest skuteczność zajęcia rachunku bankowego, jest doręczenie stosownego zawiadomienia o zajęciu do banku - dłużnika zajętej wierzytelności oraz do zobowiązanego.

Z akt rozpatrywanej sprawy wynika, że przesłanka ta została spełniona. Zatem środek egzekucyjny został zastosowany prawidłowo, a decyzja organu egzekucyjnego o naliczeniu opłaty egzekucyjnej z tego tytułu miała właściwe podstawy.

Stanowisko to znajduje również odzwierciedlenie w orzecznictwie sądów administracyjnych. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 marca 2011 r., sygn. akt II FSK 1978/09, oddalając skargę kasacyjną w indywidualnej sprawie, stwierdził że: "zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Niezasadny jest przy tym zarzut zgłaszany przez skarżącego, że dla skutecznego zastosowania środka egzekucyjnego wymagane jest rzeczywiste zajęcie w jego wyniku »chociaż jednej złotówki«. Natomiast konieczną przesłanką warunkującą skuteczność środka egzekucyjnego jest zawiadomienie o jego zastosowaniu zobowiązanego".

W związku z powyższym, wątpliwości Skarżącego co do sposobu naliczenia kosztów egzekucyjnych przez organ egzekucyjny należy uznać za nieuzasadnione.

Ponadto z akt sprawy wynika, że w dniach: [...].12.2011 r., [...].09.2012 r., [...].12.2012 r., [...].09.2014 r., [...]04.2015 r. i [...]10.2016 r. poborca skarbowy udał się pod wskazany przez Wierzyciela adres D. P. , gdzie spisane zostały protokoły o stanie majątkowym Zobowiązanej, w związku z czym - zgodnie z art. 64 § 1 pkt 14 u.p.e.a. - naliczone zostały koszty egzekucyjne w łącznej kwocie 18 zł.

Z kolei zgodnie z art. 64b § 1 pkt 1 ww. ustawy, wydatkami egzekucyjnymi są koszty faktycznie poniesione przez organ egzekucyjny w związku z prowadzeniem egzekucji, a w szczególności na opłacenie przejazdu i delegacji poborcy lub egzekutora.

Art. 65 u.p.e.a. stanowi, że minister właściwy do spraw finansów publicznych określi, w drodze rozporządzenia, sposób ustalania i dokumentowania wydatków egzekucyjnych, w szczególności sposób ustalania i rozliczania wydatków wspólnych, poniesionych w związku z egzekucją u dwu lub więcej zobowiązanych oraz przypadki, w których wydatki ustala się w formie zryczałtowanej. Określając sposób ustalania i dokumentowania wydatków egzekucyjnych minister uwzględnia rodzaj wydatków oraz ich udział w prowadzonych egzekucjach.

Zgodnie z § 14 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 137, poz. 1541 ze zm.), obowiązującego do dnia 21 maja 2014r., wspólne wydatki poniesione w związku z egzekucją lub zabezpieczaniem należności pieniężnej u dwu lub więcej zobowiązanych rozdziela się pomiędzy wszystkich zobowiązanych, biorąc pod uwagę okoliczności egzekucji lub zabezpieczenia u każdego z nich. Z kolei rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 21 maja 2014 r. w sprawie sposobu ustalania i dokumentowania wydatków egzekucyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 975), w § 3 pkt 1 wprowadza zasady ustalania wydatków egzekucyjnych, w przypadku przejazdu pracownika organu egzekucyjnego do miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego. Zgodnie z tym rozporządzeniem, wysokość tych wydatków ustala się w wysokości najniższej opłaty za przewóz na liniach komunikacyjnych w komunikacji miejskiej, bądź jako iloczyn odległości wyrażonej w kilometrach pomiędzy siedzibą organu egzekucyjnego a miejscem zamieszkania lub siedziby zobowiązanego.

W rozpatrywanej sprawie organ egzekucyjny naliczył koszty egzekucyjne z uwzględnieniem treści powyższych przepisów. Z akt sprawy wynika, iż w dniach: [...].12.2011 r., [...].09.2012 r., [...]12.2012 r., [...]09.2014 r., [...]04.2015 r. i [...]10.2016 r. poborcy skarbowi sporządzili u Zobowiązanej protokoły o Jej stanie majątkowym. Organ egzekucyjny poniósł zatem koszty przejazdu i delegacji poborców skarbowych powstałe w związku z przeprowadzonymi w tych dniach czynnościami w terenie.

Wierzyciel – Wójt Gminy, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...].

Zaskarżając postanowienie w całości zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik oceny tj.:

- art. 64 §1 pkt 4 u.p.e.a. poprzez błędne jego zastosowanie i niesłuszne ustalenie kosztów egzekucyjnych od zajęć rachunków bankowych, podczas gdy zajęty przez organ egzekucyjny rachunek bankowy nie zawierał żadnych środków pieniężnych, natomiast naruszony przepis nie przewiduje możliwości naliczenia opłaty stosunkowej za zajęcie samego rachunku bankowego, a jedynie za zajęcie wierzytelności pieniężnej znajdującej się na tym rachunku,

- art. 64 c § 4 w/w ustawy poprzez brak podstaw do jego zastosowania ze względu na brak ku temu przesłanek w sytuacji kiedy organ egzekucyjny zajmował kolejne rachunki bankowe Zobowiązanej mając świadomość ich nieściągalności,

- art. 64 § 6 w/w ustawy w zakresie, w jakim opłata manipulacyjna przekracza poniesione faktycznie przez organ wydatki na czynności manipulacyjne- błąd w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, że samo zajęcie rachunku bankowego zobowiązanego powoduje już obciążenie kosztami egzekucyjnymi wierzyciela, podczas gdy przesłanką obciążenia kosztami wierzyciela jest dopiero fakt zajęcia wierzytelności pieniężnej, a nie sam fakt zajęcia rachunku bankowego.

- art. 64e § 3 w/w ustawy poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy obciążenie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi było gospodarczo nieuzasadnione z uwagi na to, że wierzyciel nie odniósł żadnej korzyści gospodarczej/finansowej z prowadzonej egzekucji w związku z czym niesłusznym jest ponoszenie przez niego kosztów egzekucyjnych.

Wniósł o:

1. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz.U. 2017r., poz.1369 ze zm. dalej: P.p.s.a.) o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej dotyczącego utrzymania w mocy zaskarżonego postanowienia z dnia [...] lipca 2017 r.,

2. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w/w ustawy uchylenie postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] listopada 2016 r. sygn. akt [...],

3. zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddanie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Skarga podlega uwzględnieniu, chociaż nie wszystkie podniesione w niej zarzuty zasługują na aprobatę.

W okolicznościach faktycznych sprawy (okoliczności te są między stronami bezsporne, co nie obejmuje oceny skutków podjętych czynności) Sąd stwierdza, że nie doszło do zastosowania środka egzekucyjnego w postaci faktycznego zajęcia wierzytelności na rachunku bankowym i to stwierdzenie jest wynikiem właściwej wykładni art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.

Spór dotyczący wykładni ostatnio powołanego przepisu, a sprowadzający się do kwestii, czy opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych, czy też pobranie jej dopuszczalne jest także wówczas, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było jakichkolwiek środków finansowych, był przedmiotem orzecznictwa sądów administracyjnych, w tym Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela pogląd wyrażony, między innymi, w wyroku NSA w dniu 6 kwietnia 2017r. II FSK 693/15 i argumentację tam przytoczoną, a to z uwagi na aprobatę, w pierwszej kolejności, zapatrywania, że wykładnia językowa jest prymatywna w procesie interpretacji prawa, jeżeli prowadzi do logicznych wniosków, a nie występują powody, aby stosować dalsze (kolejne) dyrektywy wykładni, Innymi słowy, zaprezentowana wykładnia we wspomnianym wyroku jest logiczna, umotywowana, a jej rezultaty nie naruszają pryncypiów porządku prawnego i instytucji ukształtowanych u.p.e.a. NSA wyjaśnił, że stosownie do "art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2 tegoż artykułu, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. We właściwym odczytaniu wyżej przywołanego przepisu wystarczającym jest zastosowanie wykładni językowej. Zasadniczy prymat tego rodzaju wykładni prawa wynika z faktu, że prawo dociera do adresatów w postaci konkretnych przepisów prawnych i mogą oni oczekiwać, że ich obowiązki, czy uprawnienia są kształtowane treścią tekstu prawnego (zob. B. Brzeziński, Wykładnia prawa podatkowego, Gdańsk 2013, s. 24). Treść cytowanego wyżej tekstu prawnego, nie pozostawia jakichkolwiek wątpliwości, że opłata egzekucyjna w wysokości wyżej określonej, może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Jednocześnie w cytowanym przepisie ustawodawca nie zawarł jakiegokolwiek przyzwolenia do pobierania stosownych opłat egzekucyjnych także wówczas, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było jakichkolwiek środków finansowych. Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że także w doktrynie prawa od dawna podnosi się, że podstawową wadą konstrukcyjną omawianych regulacji jest brak jakiejkolwiek zależności pomiędzy poborem opłat a skutecznością prowadzonej egzekucji, co prowadzi w niektórych sytuacjach do generowania wysokich kosztów egzekucyjnych, przy jednoczesnym braku realizacji, chociażby w części, dochodzonego obowiązku pieniężnego (zob. R. Hauser, W. Piątek w: R. Hauser, A. Skoczylas (red.), Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2016, s. 327). Wskazywane postulaty de lege ferenda nie są jednak dostrzegane przez ustawodawcę. Zaprezentowane wyżej rozumienie omawianego przepisu nie może być podważane, przy poprawnym odkodowaniu zapisu art. 7 § 2 u.p.e.a. oraz art. 80 § 1 i 2 u.p.e.a. Niezasadnym jest bowiem przyjmowanie, że z przepisu art. 7 § 2 u.p.e.a. wynika, że dla realizacji środków egzekucyjnych zmierzających bezpośrednio do wykonania obowiązku konieczne jest przy zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego – każdorazowe badanie, czy na rachunku tym znajdują się środki finansowe i czy nie obciąży się wierzyciela opłatami za czynności, co do których już przed ich podjęciem wiadomo było że nie doprowadzą do pokrycia kosztów egzekucyjnych". NSA dodał także, że wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 (opublikowany w: Dz.U. z 2016 r., poz. 1244), Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, oraz że art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że wydanie przez Trybunał Konstytucyjny w toku postępowania kasacyjnego wyroku orzekającego o niekonstytucyjności art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., na podstawie którego zostało wydane kontrolowane w sprawie postanowienie, nie pozostaje bez znaczenia dla oceny jego prawidłowości. W swoich rozważaniach Trybunał Konstytucyjny podkreślał, że "brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną". Trybunał Konstytucyjny wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością, czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym opłaty takie, są więc zbliżone do podatku. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą, chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością (zob. wyrok NSA z dnia 27 września 2016 r., sygn. akt II FSK 2066/14; opublikowany w: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

NSA podkreślił w tym wyroku też, że stan faktyczny i stan prawny rozpatrywanej sprawy dotyczy niewątpliwie przepisów, które stanowiły przedmiot rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego, co nie powinno ujść uwadze organów administracyjnych.

Sąd rozpoznający przedmiotową sprawę nie podziela natomiast stanowiska przeciwnego, również reprezentowanego w orzecznictwie sądów administracyjnych, z przyczyn wyżej wywiedzionych.

Nieuzasadniony jest zarzut naruszenia art. 64c § 4 u.p.e.a., do którego to naruszenia miało dojść poprzez zastosowanie tego przepisu w sytuacji, kiedy organ egzekucyjny zajmował kolejne rachunki bankowe Zobowiązanej mając świadomość ich nieściągalności. Art. 7 § 2 u.p.e.a. o treści "organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród takich środków - środki najmniej uciążliwe dla skarżącego" nie oznacza, że organ egzekucyjny planując podjęcie czynności ma brać pod uwagę również kryterium celowości, rozumianego jako kalkulacja, skuteczności finansowej" (vide wywody NSA w cyt. wyroku z dnia 6 kwietnia 2017r. II FSK 693/15).

Co do zarzutu naruszenia art. 64 § 6 u.p.e.a., kwestia ta będzie przedmiotem ponownego rozważenia przez organy, w aspekcie – również – cytowanego wyżej wyroku TK, czego dotychczas nie uczyniły.

Skarga nie dostarcza przekonujących i jurydycznie uzasadnionych argumentów w zakresie naruszenia art. 64e § 3 u.p.e.a.

Przy ponownym rozpatrzeniu organy będą zobowiązane do uwzględnienia wykładni dokonanej przez Sąd.

Mając na uwadze powyższe wywody Sąd stwierdził naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. i uchylił zaskarżone postanowienie, a także wobec tego, że to naruszenie miało miejsce w postępowaniu przed organem pierwszej instancji – postanowienie wydane przez ten organ (art. 135 P.p.s.a.), co jest niezbędne do końcowego załatwienia sprawy.

O kosztach postępowania sądowego orzeczono po myśli art. 200 P.p.s.a., na które składają się koszty: 100zł tytułem uiszczonego wpisu od skargi oraz wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego – radcy prawnego – 480 zł.