Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1536/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-10-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rozwoju
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję - art. 64a ppsa
Powołane przepisy: article: art. 64a, art. 64e, art. 151a par. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 127 par. 1, art.138 par. 2
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) po rozpoznaniu w dniu 1 października 2019 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze sprzeciwu [...] Spółdzielni Pracy "[...]" w [...] od decyzji Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Minister Inwestycji i Rozwoju decyzją nr [...] z [...] czerwca 2019 r. - działając na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. - po rozpatrzeniu odwołania [...] Sp. z o.o. w [...], uchylił w całości zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z [...] kwietnia 2014 r., nr [...] w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Decyzją Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2013 r., nr [...], nieruchomość położona w [...], obręb [...], oznaczona jako działka nr [...] o pow. [...] ha, została przeznaczona na inwestycję pn. "[...] wraz z powiązaniem z drogą krajową nr [...], Etap I węzeł [...] (z węzłem) - węzeł [...] (bez węzła) - węzeł [...] (bez węzła), część I - odcinek zrealizowany poza granicami [...]".

Następnie Wojewoda [...] decyzją nr [...] z [...] kwietnia 2014 r. :

1) ustalił odszkodowanie za prawo własności nieruchomości położonej w [...],

w obrębie [...], oznaczonej jako działka nr [...] o pow. [...] ha na rzecz Gminy [...] w kwocie [...] zł,

2) ustalił odszkodowanie za prawo użytkowania wieczystego na nieruchomości opisanej w pkt 1 na rzecz [...] Spółdzielni Pracy "[...]" z siedzibą w [...] w kwocie [...] zł,

3) ustalił odszkodowanie za prawo własności naniesień, stanowiących odrębny przedmiot własności, posadowionych na nieruchomości opisanej w pkt 1 na rzecz [...] Spółdzielni Pracy "[...]" z siedzibą w [...] w kwocie [...] zł,

4) ustalił odszkodowanie za prawo własności naniesienia przyłącza elektrycznego ze skrzynką stanowiącego odrębny przedmiot własności, posadowionego na nieruchomości opisanej w pkt 1 na rzecz [...] S.A. z siedzibą w [...] w kwocie [...] zł,

5) powiększył kwotę odszkodowania o 5% wartości prawa użytkowania wieczystego nieruchomości z tytułu wydania nieruchomości zarządcy drogi w terminie wynikającym

z art. 18 ust. 1e ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, tj. w kwocie [...] zł na rzecz [...] Spółdzielni Pracy "[...] " z siedzibą w [...],

6) umorzył postępowanie w części w stosunku do [...] Sp. z o.o. z uwagi na jego bezprzedmiotowość,

7) zobowiązał Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad do wypłaty ustalonego w pkt 1, 2, 3, 4 i 5 odszkodowania w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja o odszkodowaniu stanie się ostateczna.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...] zaskarżając ją w części:

- dotyczącej pkt 3 orzekającego o ustaleniu odszkodowania na rzecz [...] Spółdzielni Pracy "[...]" z siedzibą w [...] za prawo własności naniesień stanowiących odrębny przedmiot własności w postaci przyłącza gazowego w wysokości [...] zł.,

- dotyczącej pkt 6 orzekającego o umorzeniu niniejszego postępowania w stosunku do [...] Sp. z o.o. z uwagi na jego bezprzedmiotowość.

Zdaniem Spółki organ I instancji nieprawidłowo ustalił, że przyłącze gazowe usytuowane na przedmiotowej nieruchomości stanowiło własność użytkownika wieczystego podczas, gdy właścicielem przyłącza była - zgodnie z art. 49 § 1 k.c. -[...] Sp. z o.o. Dodatkowo podniosła, iż Wojewoda [...] bezpodstawnie uznał, że postępowanie odszkodowawcze prowadzone w stosunku do Spółki stało się bezprzedmiotowe i w efekcie w sposób nieuzasadniony umorzył postępowanie w tym zakresie.

Mając na uwadze powyższe Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w części tj. w całości pkt 6 oraz pkt 3 w części przyznającej [...] Spółdzielni Pracy "[...]" z siedzibą w [...] odszkodowanie za przyłącze gazowe w wysokości [...] zł.

Pismami z [...] grudnia 2014 r. i [...] stycznia 2016 r. [...] Spółdzielnia Pracy "[...]" w [...] wniosła o utrzymanie decyzji Wojewody [...] z [...] kwietnia 2014 r. w zaskarżonym zakresie oraz o stwierdzenie ostateczności decyzji w niezaskarżonej części.

Po rozpatrzeniu odwołania Minister Inwestycji i Rozwoju decyzją z [...] czerwca 2019 r., nr [...] - działając na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. - uchylił w całości zaskarżoną decyzję Wojewody [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

W uzasadnieniu decyzji podniósł, że odwołanie zostało wniesione jedynie w części, tj. w zakresie pkt 3 i 6 decyzji organu I instancji, w których organ ten ustalił wysokość odszkodowania na rzecz [...] Spółdzielni Pracy "[...]"

z siedzibą w [...] za prawo własności naniesień stanowiących odrębny przedmiot własności oraz umorzył postępowania w stosunku do [...] Sp. z o.o. z uwagi na jego bezprzedmiotowość.

Następnie wskazał, że jakkolwiek zarzut odwołania dotyczy jedynie ustalenia odszkodowania za prawo własności naniesień oraz umorzenia postępowania

w stosunku do odwołującego się, to brak jest podstaw do uznania, iż decyzja została zaskarżona jedynie w części dotyczącej punktów 3 i 6. Gdyby przyjąć jedynie zakres zaskarżenia wskazany przez odwołującą się Spółkę - to decyzja byłaby niewykonalna, gdyż zaskarżony pkt 3 decyzji dotyczący ustalenia odszkodowania za prawo własności naniesień ma wpływ na wartość całej nieruchomości, w tym prawa użytkowania wieczystego oraz ma wpływ na pkt 7 zaskarżonej decyzji o zobowiązaniu płatnika o wypłacie odszkodowania i nie może być oceniany odrębnie. Wynika to z tego, że pkt 3 zaskarżonej decyzji orzeka o ustaleniu odszkodowania za wszystkie naniesienia usytuowane na nieruchomości w łącznej kwocie [...] zł, w tym za sporne przyłącze gazowe o wartość [...] zł. Orzeczenie o ewentualnym odjęciu kwoty odszkodowania na rzecz użytkownika wieczystego za przyłącze gazowe byłoby niemożliwe bez ingerencji organu od pozostałej części odszkodowania za prawo użytkowania wieczystego. W tej sytuacji Minister w toku postępowania odwoławczego dokonał oceny całej decyzji organu pierwszej instancji.

Zaznaczył też, iż z uwagi na powyższe brak było także możliwości przychylenia się do wniosku dotyczącego poświadczenia, że decyzja organu I instancji stała się ostateczna w niezaskarżonej części.

W dalszej części uzasadnienia Minister wskazał, że w niniejszej sprawie podstawę dla ustalenia wysokości odszkodowania za przejęcie z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa prawa własności przedmiotowej nieruchomości, stanowił operat szacunkowy z [...] grudnia 2013 r. - sporządzony na zlecenie Wojewody [...] przez rzeczoznawcę majątkowego E.W..

Wyjaśnił, że operat szacunkowy jest jednym z dowodów w sprawie i tak jak każdy inny dowód podlega ocenie przez organ administracji - stosownie do art. 77 k.p.a.

W szczególności na podstawie art. 80 k.p.a. rozpoznając sprawę organ administracji ma prawo i obowiązek ocenić dowodową wartość złożonego operatu szacunkowego, zbadać czy przedłożona mu opinia jest zupełna, logiczna i wiarygodna. Złożony przez rzeczoznawcę majątkowego operat szacunkowy winien spełniać nie tylko formalne wymogi takiego dokumentu określone w ustawie o gospodarce nieruchomościami i przepisach rangi wykonawczej, ale musi też opierać się na prawidłowych danych dotyczących szacowanych nieruchomości (por. wyrok WSA w Warszawie z 12 grudnia 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 1484/07).

Dodał, że przepis art. 156 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r. poz. 2204 ze zm.) dalej u.g.n., stanowi, że operat szacunkowy może być wykorzystywany do celu, dla którego został sporządzony, przez okres 12 miesięcy od daty jego sporządzenia chyba, że wystąpiły zmiany uwarunkowań prawnych lub istotne zmiany czynników, o których mowa w art. 154 u.g.n. Stosownie do art. 156 ust. 4 u.g.n. operat szacunkowy może być wykorzystywany po upływie okresu, o którym mowa w ust. 3, po potwierdzeniu jego aktualności przez rzeczoznawcę majątkowego. Potwierdzenie aktualności operatu szacunkowego następuje przez umieszczenie stosownej klauzuli w operacie szacunkowym przez rzeczoznawcę, który go sporządził, oraz dołączenie do operatu szacunkowego analizy potwierdzającej, że od daty jego sporządzenia nie wystąpiły zmiany uwarunkowań prawnych lub istotne zmiany czynników, o których mowa w art. 154. Po potwierdzeniu aktualności operat szacunkowy może być wykorzystywany do celu, dla którego został sporządzony, w kolejnych 12 miesiącach, licząc od dnia upływu okresu, o którym mowa w ust. 3, chyba że wystąpią zmiany uwarunkowań prawnych lub istotne zmiany czynników, o których mowa w art. 154.

Co prawda przepis art. 156 ust. 4 u.g.n. został zmieniony ustawą z dnia 20 lipca 2017 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 1509). Jednakże zgodnie z art. 4 ust. 5 ww. ustawy do potwierdzenia aktualności operatów szacunkowych sporządzonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, dokonywanego po dniu wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się przepisy art. 156 ust. 4 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Do potwierdzenia aktualności operatu szacunkowego dołącza się kopię dokumentu ubezpieczenia, o którym mowa w art. 175 ust. 4 ustawy zmienianej w art. 1, aktualnego na dzień tego potwierdzenia.

Minister zauważył, że w związku z upływem dwóch lat liczonych od daty sporządzenia przez rzeczoznawcę majątkowego operatu szacunkowego, nie ma możliwości potwierdzenia jego aktualności.

Oznacza to konieczność sporządzenia nowego operatu szacunkowego na potrzeby ustalenia odszkodowania z tytułu przejęcia przedmiotowej nieruchomości, przy uwzględnieniu obowiązujących przepisów i poziomu cen nieruchomości. Sporządzenie nowego operatu szacunkowego oznacza w istocie przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w znacznej części.

Minister podkreślił, że treść operatu szacunkowego przesądza o treści decyzji administracyjnej. Operat szacunkowy wpływa bezpośrednio na treść decyzji kształtującej wysokość odszkodowania przyznanego stronie postępowania i dlatego należy zagwarantować stronie prawo do oceny tego operatu przez organy obu instancji. W przeciwnym wypadku merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy mogłoby nastąpić z naruszeniem zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. W trybie art. 136 k.p.a. może być wprawdzie uzupełniona opinia biegłego, lecz ponowne przeprowadzenie tego dowodu, tj. ponowne sporządzenie operatu szacunkowego i to przy zastosowaniu innych danych rynkowych, oznacza w istocie przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w znacznej części.

Zaznaczył też, iż w art. 15 k.p.a. została sformułowana jedna z podstawowych zasad dla procedury administracyjnej - zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Respektowanie tej zasady oznacza, że organy administracji publicznej winny prowadzić postępowanie w taki sposób, aby nie doprowadzić do "faktycznego" rozpoznania sprawy w jednej tylko instancji.

Realizacja konstytucyjnej zasady słusznego odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości (art. 21 Konstytucji RP) wymaga wyjaśnienia kwestii prawidłowej wartości przedmiotowej nieruchomości. Oznacza to konieczność przeprowadzenia stosownego postępowania przez organ pierwszej instancji. Zgodnie bowiem z zasadą dwuinstancyjności postępowania strona nie może być pozbawiona możliwości żądania rozpatrzenia sprawy również w drugiej instancji.

Następnie Minister odniósł się do zarzutu dotyczącego nieuzasadnionego umorzenia postępowania w stosunku do [...] wskazując, że zgodnie z odpisem księgi wieczystej nr [...] prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości - jako właściciel wpisana była Gmina [...], a jako użytkownik wieczysty [...] Spółdzielnia Pracy "[...]" w [...]. Natomiast działy III i IV były wolne od wpisów. Oznacza to, że na przedmiotowej nieruchomości, w dniu wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, nie było ustanowionych ograniczonych praw rzeczowych.

Tymczasem - zgodnie z art. 12 ust. 4f ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowywania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1474 ze zm.) dalej jako "specustawa drogowa" - odszkodowanie za nieruchomości, o których mowa w ust. 4, przysługuje dotychczasowym właścicielom nieruchomości, użytkownikom wieczystym nieruchomości oraz osobom, którym przysługuje do nieruchomości ograniczone prawo rzeczowe. Zatem krąg podmiotów, którym przysługuje prawo do otrzymania odszkodowania na gruncie specustawy drogowej jest dookreślony i zamknięty, są to: właściciel nieruchomości, użytkownik wieczysty i osoby, którym przysługuje do nieruchomości ograniczone prawo rzeczowe.

Skoro zatem szacowana nieruchomości była wolna od wpisów w dziale III księgi wieczystej "Prawa, roszczenia i ograniczenia" - to brak było podstaw to prowadzenia przez organ wojewódzki postępowania odszkodowawczego w stosunku do podmiotów innych aniżeli właściciel i użytkownik wieczysty.

Minister odniósł się też do podnoszonej w odwołaniu kwestii własności przyłącza gazowego stwierdzając, że zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje, Iż przedmiotowe przyłącze gazowe nie stanowi części składowej nieruchomości, a tym samym niewłaściwe było ustalenie za nie odszkodowania.

W wartości nieruchomości, a tym samym w wysokości ustalanego odszkodowania, nie można uwzględniać infrastruktury technicznej zaopatrującej daną nieruchomość w media niezależnie od tego, kto poniósł nakłady związane z ich posadowieniem.

Zgodnie z art. 49 § 1 k.c., urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej oraz inne urządzenia podobne nie należą do części składowych nieruchomości, jeżeli wchodzą w skład przedsiębiorstwa.

W odniesieniu do wskazanych urządzeń nie ma zastosowania art. 47 § 2 k.c., a nadto komentowany przepis stanowi wyjątek, o którym mowa w art. 48 k.c. - czyli ustawowy wyjątek od zasady superficies solo cedit. Urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania wody, pary, gazu, prądu elektrycznego oraz inne urządzenia podobne tracą przymiot części składowej nieruchomości (o ile były trwale z gruntem związane) lub przymiot odrębnej rzeczy ruchomej (jeżeli nie były trwale z gruntem związane), a stają się częścią składową instalacji. Jeżeli natomiast omawiane urządzenia nie stają się częścią składową przedsiębiorstwa, pomimo ich przyłączenia do sieci, to ich własność ustalana jest na podstawie zasad ogólnych, np. są własnością właściciela nieruchomości jako jej część składowa (R. Trzaskowski, Z problematyki stosunków własnościowych na tle art. 49 kodeksu cywilnego, KPP 2001, z. 3, s. 551).

Zatem, jeżeli przyłącze gazowe nie stanowiło części składowej nieruchomości, to należało uznać, że przyłącze to stanowiło rzecz ruchomą - a więc nie przysługuje za nie odszkodowanie.

Podsumowując Minister stwierdził, że z powyższych względów - w myśl art. 138

§ 2 k.p.a. - należało uchylić decyzję Wojewody [...] z [...] kwietnia 2014 r. i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi.

Sprzeciw od powyższej decyzji Ministra Inwestycji i Rozwoju do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła [...] Spółdzielnia Pracy "[...]" z siedzibą w [...], zarzucając zaskarżonej decyzji w szczególności naruszenie:

1) art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. poprzez uznanie całkowicie bezzasadnie, że [...] Sp. z o.o. jest stroną postępowania administracyjnego, którego przedmiotem jest ustalenie oraz wypłata odszkodowania za nieruchomość oraz inne mienie przejęte pod drogę podczas, gdy zgodnie z dyspozycją art. 12 ust. 4f specustawy drogowej uprawnionymi do odszkodowania oraz stronami postępowania są podmioty enumeratywnie w tym przepisie wymienione - w związku z czym w sprawie nie znajduje zastosowania art. 28 k.p.a.;

2) art. 138 § 2 k.p.a. ze względu na niezasadne przyjęcie, że w sprawie spełnione zostały przesłanki wymienione w tym przepisie podczas, gdy decyzja stała się ostateczna wobec niewniesienia środków odwoławczych przez żadnego z beneficjentów wymienionych w decyzji organu I instancji, który prawidłowo umorzył postępowanie w stosunku do odwołującej Spółki;

3) art. 156 ust. 3 i 4 u.g.n. w związku z przywołanym wyżej art. 138 § 2 k.p.a. poprzez bezpodstawne przyjęcie w związku z powyższym, że zachodzą podstawy do tego, aby ze szkodą dla skarżącej Spółdzielni ponownie dokonywać wyceny przejętej nieruchomości podczas, gdy określone w tych przepisach ograniczenia posługiwania się operatem szacunkowym dotyczą wyłącznie tych przypadków, w których decyzja nie stała się ostateczna, a taka sytuacja nie zaistniała w postępowaniu zakończonym decyzją doręczoną w dniu 21 czerwca 2019 roku.

W uzasadnieniu przedstawiono argumentację na poparcie zarzutów sprzeciwu.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz sformułowanie w treści wyroku, że w niniejszej sprawie znajduje zastosowanie wyłącznie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. - a zatem postępowanie odwoławcze winno zostać umorzone na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., analogicznie jak miało to miejsce w postępowaniu prowadzonym w I instancji.

W odpowiedzi na sprzeciw Minister Inwestycji i Rozwoju wniósł o jego oddalenie. Odnosząc się do zarzutów sprzeciwu wskazał, iż z uwagi na brak aktualnego operatu szacunkowego i związaną z tym konieczność sporządzenia nowego opracowania stanowiącego następnie podstawę ustalenia odszkodowania, zasadnym było uchylenie zaskarżonej decyzji do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, co zostało szczegółowo opisane w uzasadnieniu rozstrzygnięcia.

Natomiast zarzut dotyczący uznania za stronę postępowania [...] Sp. z o.o. - wymienionej w ust. 1 pkt 6 decyzji - jest nieuzasadniony.

Jak bowiem wynika z akt sprawy, organ wojewódzki pierwotnie wszczął postępowanie odszkodowawcze również do tej Spółki. Natomiast po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego ustalił, że przedmiotowa Spółka nie jest uprawniona do otrzymania odszkodowania - a zatem organ pierwszej instancji prawidłowo umorzył postępowanie w stosunku do tej Spółki. Skoro Spółka miała przymiot strony w postępowaniu administracyjnym, a także miała prawo do wniesienia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji.

Minister wskazał też, iż niezasadny jest również zarzut dotyczący kwestii ostateczności.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano brak podstaw do uznania, że decyzja została zaskarżona jedynie w części dotyczącej punktów 3 i 6. Gdyby przyjąć jedynie zakres zaskarżenia wskazany przez stronę skarżącą - to decyzja byłaby niewykonalna, gdyż zaskarżony pkt 3 decyzji dotyczący ustalenia odszkodowania za prawo własności naniesień ma wpływ na wartość całej nieruchomości, w tym prawo użytkowania wieczystego oraz na pkt 7 zaskarżonej decyzji o zobowiązaniu płatnika o wypłacie odszkodowania i nie może być oceniany odrębnie. Natomiast pkt 3 zaskarżonej decyzji orzeka o ustaleniu odszkodowania za wszystkie naniesienia usytuowane na nieruchomości w łącznej w kwocie [...] zł - w tym za sporne przyłącze gazowe o wartości [...] zł. Orzeczenie o ewentualnym odjęciu kwoty odszkodowania na rzecz użytkownika wieczystego za przyłącze gazowe byłoby niemożliwe bez ingerencji organu od pozostałej części odszkodowania za prawo użytkowania wieczystego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Sprzeciw jest zasadny.

Zgodnie z art. 64a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), dalej jako p.p.s.a., od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a., skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw. Stosownie do treści

art. 64e p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od decyzji sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. Zgodnie z art. 151a § 1 zd. 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając sprzeciw od decyzji, uchyla decyzję w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie art.138 § 2 k.p.a.

Istotą sporu w przedmiotowej sprawie jest zasadność zastosowania art. 138

§ 2 k.p.a. - zgodnie z którym organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję

w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie był sprzeciw od decyzji Ministra Inwestycji i Rozwoju z [...] czerwca 2019 r., którą uchylono w całości decyzję Wojewody [...] z [...] kwietnia 2014 r. w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość i przekazano sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Wskazać należy, że według art. 127 § 1 k.p.a. do wniesienia odwołania uprawniona jest strona. Postępowanie odwoławcze jest oparte na zasadzie skargowości. Organ II instancji nie może nigdy działać z urzędu. Postępowanie odwoławcze może być uruchomione tylko w wyniku podjęcia przez uprawniony podmiot czynności procesowej - wniesienia odwołania.

Natomiast w przypadku, gdy strona jednoznacznie w odwołaniu wskazuje, że zaskarża decyzję pierwszoinstancyjną w określonej części - to organ II instancji nie może wykroczyć poza tak wyznaczone granice kompetencji organu odwoławczego.

W konsekwencji organ II Instancji nie może poddać kontroli niezaskarżonej części decyzji organu I instancji i ponownie rozpatrzyć sprawę także w zakresie rozstrzygniętym niezaskarżoną częścią orzeczenia. Oznaczałoby to bowiem działanie organu odwoławczego w tym zakresie ex officio, bez wniesionego w tej części odwołania. (por. wyrok NSA z dnia 21 maja 2007 r., sygn. akt I OSK 556/06).

Zatem w przypadku, gdy strona jednoznacznie w odwołaniu wskazuje, że zaskarża decyzję pierwszoinstancyjną w określonej, dającej się wyodrębnić części - to organ drugiej instancji nie może wykroczyć poza wyznaczone granice kompetencji organu odwoławczego. W konsekwencji nie może on poddać kontroli niezaskarżonej części decyzji organu pierwszej instancji i ponownie rozpatrzyć sprawę także w zakresie rozstrzygniętym niezaskarżoną częścią orzeczenia. Rozpoznanie sprawy poza zakresem odwołania powoduje działanie organu odwoławczego z urzędu, a do takiego działania organ ten nie jest uprawniony i takie działanie organu stanowi rażące naruszenia prawa - art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 9 maja 2014 r., sygn. akt I OSK 2492/12).

W rozpoznawanej sprawie decyzja organu I instancji zawiera 7 punktów. Przedmiotem odwołania [...] Sp. z o.o. był pkt 3 decyzji organu I instancji ustalający odszkodowanie na rzecz [...] Spółdzielni Pracy "[...]" za prawo własności naniesień, stanowiących odrębny przedmiot własności oraz pkt 6 tej decyzji umarzający postępowanie w części w stosunku do Spółki z uwagi na jego bezprzedmiotowość.

Pomimo tak zakreślonych granic odwołania Minister Inwestycji i Rozwoju wyszedł poza zakres zaskarżenia i uczynił przedmiotem swojej kontroli całą decyzję Wojewody [...] - a więc również w części nie zaskarżonej odwołaniem. Tym samym zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

W tych okolicznościach odnoszenie się do zarzutów sprzeciwu jest niecelowe.

Minister Inwestycji i Rozwoju ponownie rozpoznając sprawę weźmie pod uwagę ocenę prawną wyrażoną przez Sąd i rozpozna wniesione odwołanie w jego granicach.

Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151a § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.