Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 3028/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-12-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Insfrastruktury i Budownictwa~Minister Rozwoju
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 151 par. 1 pkt 2 i 5
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: sędzia NSA Zygmunt Zgierski sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. S. i B. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 marca 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 1696/18 w sprawie ze skargi A. S., E. G., B. M., A. P., B. J. i T. P. na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 26 marca 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 1696/18 oddalił skargę A. S., E. G., B. M., A. P., B. J. i T. P. na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia.

Wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Orzeczeniem z dnia [...] marca 1956r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku orzekło o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa całej nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] , o pow. [...] m², zapisanej w księdze wieczystej Sądu Powiatowego w [...] KW nr [...] , ozn. katastralnie jako parcela nr [...], karta mapy [...] , stanowiącej własność (tabularną) J. W.

Pismem z dnia [...] sierpnia 2014 r. A. S., jeden ze spadkobierców ówczesnego właściciela, złożył wniosek o stwierdzenie nieważności tego orzeczenia.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] Minister Inwestycji i Rozwoju, odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia [...] marca 1956 r. nr [...] .

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem A. S., E. J. G., B. M. M., A. P., B. J. i T. P. wystąpili ze skargą do sądu administracyjnego, a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 26 marca 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 1696/18 oddalił tę skargę.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiedli A. S. i B. J. , na podstawie art. 173 § 1 i § 2 w zw. z art. 177 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - dalej jako: p.p.s.a., zaskarżając wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 marca 2019 r. sygn. akt IV SA/Wa 1696/18 w całości i zarzucając mu:

1.naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c w zw. z art. 151 p.p.s.a w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 i 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 . Kodeks postępowania administracyjnego - dalej jako: "k.p.a." w zw. z art. 140 k.p.a. polegające na nieuzasadnionym oddaleniu skargi na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] kwietnia 2018 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia [...] marca 1956 r., pomimo, że orzeczenie to zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa w postaci:

a) art. 7 ust. 1 i 3 w zw. z art. 9 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 roku o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (dalej jako "dekret") w zw. z art. 9 ust. 1, 2 i 3 w zw. z art. 10 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 marca 1928 roku o postępowaniu administracyjnym (Dz.U. z 1928, nr 36, poz. 341 - dalej jako: "rozporządzenie") polegającym na skierowaniu wezwania w trybie dekretu w stosunku do nieżyjącego właściciela nieruchomości podlegającej wywłaszczeniu - J. W. z pominięciem jego następców prawnych (spadkobierców);

b) art. 9 dekretu w zw. z art. 9 ust. 1, 2 i 3 w zw. z art. 10 rozporządzenia polegającym na wszczęciu i przeprowadzeniu postępowania administracyjnego w stosunku do nieżyjącego właściciela nieruchomości podlegającej - wywłaszczeniu - J. W. z pominięciem jego następców prawnych (spadkobierców);

c) art. 13 ust. 1, 2 i 3 w zw. z art. 9 dekretu w zw. z art. 9 ust, 1, 2 i 3 w zw. z art. 10 rozporządzenia polegającym na przeprowadzeniu czynności określonych w ww. przepisach w stosunku do nieżyjącego właściciela nieruchomości podlegającej wywłaszczeniu - J. W. z pominięciem jego następców prawnych (spadkobierców);

d) art. 14 ust. 1 i 2 w zw. z art. 9 dekretu w zw. z art. 9 ust. 1, 2 i 3 w zw. z art. 10 rozporządzenia polegającym na wszczęciu i przeprowadzeniu postępowania wywłaszczeniowego w stosunku do nieżyjącego właściciela nieruchomości podlegającej wywłaszczeniu - J. W. z pominięciem jego następców prawnych (spadkobierców);

e) art. 17 ust. 1 w zw. z art. 9 dekretu w zw. z art. 9 ust. 1, 2 i 3 w zw. z art. 10 rozporządzenia polegającym na przeprowadzeniu czynności opisanych w ww. przepisie dekretu w stosunku do nieżyjącego właściciela nieruchomości podlegającej wywłaszczeniu - J. W. z pominięciem jego następców prawnych (spadkobierców);

f) art. 20 w zw. z art. 9 dekretu w zw. z art. 9 ust. 1, 2 i 3 w zw. z art. 10 rozporządzenia polegającym na przeprowadzeniu czynności opisanych w ww. przepisie dekretu w stosunku do nieżyjącego właściciela nieruchomości podlegającej wywłaszczeniu - J. W. z pominięciem jego następców prawnych (spadkobierców);

g) art. 21 w zw. z art. 9 dekretu w zw. z art. 9 ust. 1, 2 i 3 w zw. z art. 10 rozporządzenia polegającym na przeprowadzeniu czynności opisanych w ww. przepisie dekretu w stosunku do nieżyjącego właściciela nieruchomości - J. W. z pominięciem jego następców prawnych (spadkobierców);

h) art. 22 ust. 1 w zw. z art. 9 dekretu w zw. z art. 9 ust. 1, 2 i 3 w zw. z art. 10 rozporządzenia dekretu polegającym na przeprowadzeniu czynności opisanych w ww. przepisie dekretu w stosunku do nieżyjącego właściciela nieruchomości - J. W. z pominięciem jego następców prawnych (spadkobierców);

i) art. 23 ust. 1 w zw. z art. 9 dekretu w zw. z art. 9 ust. 1, 2 i 3 w zw. z art. 10 rozporządzenia dekretu polegającym na przeprowadzeniu czynności opisanych w ww. przepisie dekretu w stosunku do nieżyjącego właściciela nieruchomości - J. W. z pominięciem jego następców prawnych (spadkobierców);

j) art. 26 ust. 1 i 2 w zw. z art. 9 dekretu w zw. z art. 9 ust. 1, 2 i 3 w zw. z art. 10 rozporządzenia polegającym na przeprowadzeniu czynności opisanych w ww. przepisie dekretu w stosunku do nieżyjącego właściciela nieruchomości - J. W. z pominięciem jego następców prawnych (spadkobierców), co spowodowało nieważność ww. orzeczenia w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 i 5 k.p.a.

W związku z powyższym, na podstawie art. 188 p.p.s.a., wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Ponadto wniesiono o zasądzenie od Ministerstwa Inwestycji i Rozwoju z siedzibą w Warszawie na rzecz Skarżącego A. S. kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a., wniesiono o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

Przewodniczący Wydziału I Izby Ogólnoadministracyjnej zarządzeniem z dnia 02 czerwca 2022 r. poinformował strony, że Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadza rozprawę wyłącznie zdalnie przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość, jeżeli wszystkie strony wyrażą na to zgodę. Jeżeli którakolwiek z wezwanych stron oświadczy, że nie ma możliwości technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej, sprawa zostanie skierowana na posiedzenie niejawne. Wobec powyższego, strony zostały wezwane do zajęcia stanowiska w przedmiocie rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym. Zarządzeniem Prezesa Izby Ogólnoadministracyjnej, na podstawie § 42 ust. 5 uchwały Zgromadzenia ogólnego Sędziów NSA z dnia 8 listopada 2010 r. w sprawie regulaminu wewnętrznego urzędowania Naczelnego Sądu Administracyjnego, uwzględniony został wniosek o rozpoznanie sprawy poza kolejnością. Wskazano, że termin posiedzenia może zostać wyznaczony w IV kwartale 2022 r. (k.245). Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I Izby Ogólnoadministracyjnej z dnia 29 lipca 2022 r. sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 15zzs⁴ ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.

Jak wskazano w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, istota sporu ogniskuje się wokół faktu, że postępowanie w sprawie wywłaszczenia, zakończone wydaniem orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia [...] marca 1956 r. nr [...] zostało przeprowadzenie w stosunku do osoby nieżyjącego właściciela nieruchomości - J. W. .

Orzeczenie z dnia [...] marca 1956 r. nr [...] którego dotyczy złożony wniosek o twierdzenie nieważności wydane zostało na podstawie dekretu z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (tj. Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31).

Porządkując treść zarzutów skargi kasacyjnej należy w pierwszej kolejności wskazać, że jest to w istocie jeden zarzut - naruszenia przepisów postępowania, a mianowicie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c w zw. z art. 151 p.p.s.a w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 i 5 k.p.a. powiązany z zarzutem pozbawienia strony udziału w postępowaniu z uwagi na prowadzenie postępowania w stosunku do nieżyjącego właściciela nieruchomości - J. W. z pominięciem jego następców prawnych. Dlatego już na wstępie zastrzec trzeba, że niezapewnienie przez organ udziału w postępowaniu osobie, która powinna być jego stroną, nie stanowi rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Wynika to już z treści art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., wedle której tego rodzaju uchybienie stanowi podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, nie stwierdzenia nieważności wydanej w nim decyzji. Są to odrębne postępowania nadzwyczajne, a przyczyny wznowienia postępowania odnoszą się do wad postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 28 maja 2014 r., sygn. akt I OSK 237/13). Podnoszone zatem na poparcie zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c w zw. z art. 151 p.p.s.a w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 i 5 k.p.a. argumenty przedstawione w pkt a-j, nie mogły zatem już tej przyczyny przynieść oczekiwanego przez skarżących kasacyjnie rezultatu.

W następnej kolejności należy zauważyć, ze jakkolwiek argumenty przedstawione w pkt. 1 lit. a-j skargi kasacyjnej powiązano z zarzutem naruszenia art. 9 dekretu, to skargę kasacyjną skonstruowano nieprawidłowo. Nie wskazano bowiem jednoznacznie jakie jednostki redakcyjne art. 9 dekretu miały zostać naruszone. Jest to tymczasem wymóg istotny, gdyż zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekając w granicach skargi kasacyjnej, granice te musi wywieść właśnie ze złożonego środka zaskarżenia. Naczelny Sąd Administracyjny nie może wyjść poza granice (zarzuty) skargi kasacyjnej i nie może zarzutów skargi kasacyjnej domniemywać. Tymczasem, art. 9 dekretu od 31 stycznia 1952 r. składał się z dwóch ustępów. Zważywszy na treść wywodów skargi kasacyjnej należy wskazać, że kwestię wezwania właściciela nieruchomości do odstąpienia jej regulował art. 8 ust. 1 dekretu (zarzut 1.a skargi kasacyjnej), a nie art. 9 dekretu. W skardze kasacyjnej podniesiono, że naruszenia tego przepisu upatruje się we wszczęciu i prowadzeniu postępowania wywłaszczeniowego w stosunku do nieżyjącego właściciela. Kwestię wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego regulował art. 17 dekretu (zarzut 1.b skargi kasacyjnej). Przepis art. 13 ust. 1-3 dekretu (zarzut 1.c skargi kasacyjnej) regulował kwestię opodatkowania przychodów właścicieli z tytułu ceny sprzedaży lub odszkodowania, wypłaconych na podstawie dekretu (ust. 1), opodatkowania podatkiem od nabycia praw majątkowych (ust. 2) oraz opłat skarbowych (ust. 3). W skardze kasacyjnej podniesiono, że naruszenia tego przepisu upatruje się w przeprowadzeniu czynności opisanych w tym przepisie w stosunku do nieżyjącego właściciela. Przepis art. 14 ust. 1 i 2 (zarzut 1.d skargi kasacyjnej) nakładał na ubiegającego się o nabycie lub wywłaszczenie wbrew woli właściciela obowiązek uzyskania stosownego zezwolenia. W skardze kasacyjnej podniesiono, że naruszenia tego przepisu upatruje się we wszczęciu i prowadzeniu postępowania wywłaszczeniowego w stosunku do nieżyjącego właściciela. Na podstawie art. 17 ust. 1 dekretu (zarzut 1.e skargi kasacyjnej) wszczęcie postępowania następowało na wniosek ubiegającego się o wywłaszczenie składany do prezydium wojewódzkiej rady narodowej. W skardze kasacyjnej podniesiono, że naruszenia tego przepisu upatruje się w przeprowadzeniu czynności opisanych w tym przepisie w stosunku do nieżyjącego właściciela. Przepis art. 20 dekretu (zarzut 1.f skargi kasacyjnej), regulował wyznaczenie i przeprowadzenie rozprawy. Przepis ten składał się z pięciu ustępów. W skardze kasacyjnej podniesiono, że naruszenia tego przepisu upatruje się w przeprowadzeniu czynności opisanych w tym przepisie w stosunku do nieżyjącego właściciela. Przepis art. 21 dekretu (pkt. 1.g skargi kasacyjnej) regulował kwestię orzeczenia o wywłaszczeniu. W skardze kasacyjnej podniesiono, że naruszenia tego przepisu upatruje się w przeprowadzeniu czynności opisanych w tym przepisie w stosunku do nieżyjącego właściciela. Wskazać trzeba, że art. 21 dekretu składał się z trzech ustępów. Skarga kasacyjna nie precyzuje naruszenie, którego z nich zarzuca. W pkt. 1.h. podniesiono zarzut naruszenia art. 22 ust. 1 dekretu, podczas gdy przepis ten nie dzielił się na jednostki redakcyjne. Przepis ten dotyczył zobowiązania wywłaszczającego do wybudowania i utrzymania własnym kosztem we wskazanych przez władze miejscach mostów, dróg, grobli, przejazdów, rowów odpływowych (...). W skardze kasacyjnej podniesiono, że naruszenia tego przepisu upatruje się w przeprowadzeniu czynności opisanych w tym przepisie w stosunku do nieżyjącego właściciela. W pkt. 1.i skargi kasacyjnej zarzucono naruszenie art. 23 ust. 1 i 2 dekretu, poprzez przeprowadzenie czynności opisanych w tym przepisie w stosunku do nieżyjącego właściciela. Przepis ten regulował kwestię gruntu pozostawianego wywłaszczanemu właścicielowi. Przepis art. 26 ust. 1 i 2 dekretu (pkt 1.j skargi kasacyjnej) regulował kwestie zgłoszenia się do udziału w postępowaniu wywłaszczeniowym, osób które nie były wpisane w księdze wieczystej. W skardze kasacyjnej podniesiono, że naruszenia tego przepisu upatruje się w przeprowadzeniu czynności opisanych w tym przepisie w stosunku do nieżyjącego właściciela.

Wszystkie pkt. 1.a-j skargi kasacyjnej powiązano z zarzutem naruszenia art. 9 ust. 1, 2 i 3 oraz art. 10 rozporządzenia z 1928 r. Przepisy te regulowały zagadnienie interesu prawnego (art. 9) oraz zdolności prawnej (art. 10). Z uwagi na opisane wady i okoliczność, że zasadności wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia z 1956 r. skarżący kasacyjnie upatrują przesłance wznowieniowej (art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.) zarzuty te nie mogły przynieść pożądanego rezultatu.

2. Dalej należy wskazać, że na gruncie dekretu z 1949 r. dopuszczalne było wydanie decyzji wywłaszczeniowej w sytuacji, w której właściciel ujawniony w księdze wieczystej nie żył (jak to miało miejsce w przedmiotowej sprawie). Nie oznacza to, że w takiej sytuacji decyzja wywłaszczeniowa musi obarczona być jedną z wad nieważności, o których mowa w art. 156 § 1 k.p.a. Pominięcie przez organ administracyjny w takim przypadku następców prawnych dotychczasowego właściciela może być, co najwyżej rozważane w kategoriach zaistnienia przesłanki wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.), o czym już była mowa w niniejszym uzasadnieniu. Ocena zarzutu wydania decyzji wywłaszczeniowej z rażącym naruszeniem prawa nie może abstrahować od rozwiązań przyjętych w danym akcie prawnym, na podstawie którego wydano orzeczenie oraz rozwiązań innych ustaw, które wówczas obowiązywały (wykładnia systemowa). W aspekcie wykładni systemowej wewnętrznej odwołać się należy m. in. do art. 40 ust. 1 i art. 21 ust. 2 dekretu, z których wynika, że możliwe było wywłaszczenie nieruchomości o nieustalonym stanie prawnym. Wniosek ten potwierdza również art. 17 ust. 3 pkt 5 dekretu, który reguluje sytuację, gdy wniosek dotyczy nieruchomości nie mającej urządzonej księgi wieczystej i dla której nie jest prowadzony zbiór dokumentów (por. wyrok NSA z dnia 11 września 2008 r. sygn. I OSK 2256/16).

3. W niniejszej sprawie Sądowi I instancji zarzucono naruszenie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c w zw. z art. 151 p.p.s.a w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 i 5 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. Przepis art. 140 k.p.a. zawiera odesłanie, wskazując, że w sprawach nie uregulowanych w art. 136 – 139 w postępowaniu przed organami odwoławczymi mają odpowiednie zastosowanie przepisy o postępowaniu przed organami I instancji. Zarzut ten nie został uzasadniony.

Badając zasadność naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 i 5 k.p.a. zasadnie Sąd I instancji wskazał, że na gruncie dekretu możliwe było wywłaszczenie nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym. W sprawie bezsporne jest, że organ miał wiedzę o śmierci byłego właściciela. Z adnotacji znajdującej się na zwrotnym poświadczeniu doręczenia wezwania z listopada 1953 r. (brak daty dziennej) nr G.K.IV-16/177/53, w przedmiocie ustalenia ceny nieruchomości na podstawie art. 28 dekretu, wynika, iż zostało ono zwrócone z dopiskiem "adresat zmarł". Jednakże, organ nie miał wiedzy o spadkobiercach byłego właściciela, którzy do momentu wydania orzeczenia wywłaszczeniowego nie ujawnili przysługujących im praw do nieruchomości, w prowadzonej dla niej księdze hipotecznej nr [...] . Nadal jako właściciel figurował w niej J. W. Dane z ksiąg wieczystych miały podstawowe znaczenie dla organów prowadzących postępowanie wywłaszczeniowe. Po pierwsze, wypis z księgi wieczystej winien być dołączony do wniosku (art. 17 ust. 3 pkt 5 dekretu z 1949 r.). Po drugie, zgodnie z art. 18 ust. 1 dekretu z 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe (Dz. U. Nr 57, poz. 319), domniemywało się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Ponadto, zgodnie z art. 29 zd. 1 dekretu z dnia 11 października 1946 r. Prawo o księgach wieczystych (Dz. U. Nr 57, poz. 320), właściciel nieruchomości obowiązany był do ujawnienia swego prawa. Organ wywłaszczeniowy nie mógł zatem rażąco naruszyć prawa. Trafnie wskazał Sąd I instancji, że orzeczenie wywłaszczeniowe zostało wywieszone na tablicy ogłoszeń, w związku z czym ewentualni spadkobiercy mieli możliwość powzięcia informacji o toczącym się postępowaniu wywłaszczeniowym. Należy też zauważyć, że skierowanie wezwania w trybie art. 8 ust. 1 dekretu do właścicieli tabularnych nie może być utożsamiane z rażącym naruszeniem prawa. Ocena stopnia naruszenia określonego przepisu prawnego (czy naruszenie tego przepisu jest czy nie jest rażące) oraz związku tego naruszenia z wydaną decyzją, wymaga w każdej sprawie dokonania ustaleń w kontekście innych przepisów, które łącznie określają tok rozpoznawania sprawy i jej rozstrzygnięcia (por. uzasadnienie uchwały NSA z 21 kwietnia 2008 r. sygn. I OPS 2/0). Z zachowanych akt badanej sprawy wynika, że jakkolwiek w 19[...] r. przeprowadzono postępowanie spadkowe, a organ wiedział, że J. W. zmarł, to okoliczność ta nie została ujawniona w księdze wieczystej. Przyjęcie, że zaniechanie ujawnienia aktualnych właścicieli w księdze wieczystej uniemożliwiało, jak twierdzą skarżący, dokonanie wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości, godziłoby również w zasadę prawa, zgodnie z którą nie można czerpać korzyści z własnego bezprawia (ex iniuria ius non oritur). Gdyby podzielić pogląd skarżących kasacyjnie, to w lepszej sytuacji z punktu widzenia dopuszczalności wywłaszczenia na gruncie dekretu z 1949 r. byłby właściciel, który wbrew nakazowi płynącemu z art. 29 zd. 1 dekretu z dnia 11 października 1946 r. Prawo o księgach wieczystych zaniechał ujawnienia swojego prawa w księdze wieczystej, niż właściciel, który działał zgodnie z tym obowiązkiem prawnym. Tego rodzaju sytuacja jest nie do zaakceptowania w demokratycznym państwie prawnym.

W tym też kontekście rację ma Sąd I instancji, że istotę rozstrzygnięcia zapadającego na gruncie dekretu z 1949 r. oddaje art. 40 ust. 1 tego dekretu (w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania orzeczenia wywłaszczeniowego). Zgodnie z tym przepisem, orzeczenie o wywłaszczeniu przenosiło prawo własności nieruchomości na rzecz wywłaszczającego z dniem zgłoszenia wniosku o wywłaszczenie. W okolicznościach badanej sprawy jest to o tyle znaczące, że wniosek o wywłaszczenie spornej nieruchomości pochodzi z dnia 21 stycznia 1954 r. Już wówczas J. W. nie żył. Jednocześnie, wówczas nie byli znani jego spadkobiercy. Jednoznaczną informację na ten temat zamieszono we wniosku o wywłaszczenie z dnia 21 stycznia 1954 r. nr GK.IV-16/179/53 (k. 25 akt adm.) w jego pkt.I.3. wskazując, że objęta wnioskiem nieruchomość zapisana jest w księdze wieczystej jako własność J. W. , który zmarł, a spadkobiercy są nieznani. Nie jest zatem tak, że organ nie badał kwestii ustalenia następców prawnych po J. W. Orzeczenie wydawane w trybie art. 40 ust. 1 tego dekretu stanowiło podstawę do ujawnienia praw w księdze wieczystej. Zatem skutek prawny orzeczenia następował niezależnie od tego, kto był rzeczywiście właścicielem danej nieruchomości w chwili orzekania. Trafnie zatem przyjęto w zaskarżonym wyroku, że w świetle wykładni systemowej dokonanie na gruncie dekretu z 1949 r. wywłaszczenia nieruchomości w sytuacji, gdy spadkobiercy dotychczasowego właściciela nieruchomości nie ujawnili swych praw w księdze wieczystej nie może być zakwalifikowane jako wydanie decyzji w warunkach nieważności (art. 156 § 1 k.p.a.). w tym jako wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa. Pominięcie przez organ wywłaszczeniowy rzeczywistych następców prawnych tzw. właścicieli tabularnych może być co najwyżej rozpatrywane przez pryzmat braku udziału stron w postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.), na czym w istocie koncentruje się argumentacja skargi kasacyjnej.

Z tych wszystkich względów skarga kasacyjna, jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw, podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 p.p.s.a