Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2813/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-11-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 4 ust. 1, art. 5 ust. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 690
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych - tekst  jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Borkowska, Sędziowie sędzia WSA Aneta Dąbrowska (spr.), sędzia del. SO Aleksandra Westra, Protokolant sekr. sąd. Magdalena Walkowiak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 listopada 2019 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę


UZASADNIENIE

M.M. (dalej: "skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej: "Prezes IPN", "organ II instancji") z [...] sierpnia 2018 r. o odmowie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych wobec skarżącego.

Stan sprawy przedstawia się w sposób następujący:

Wnioskiem z 15 listopada 2017 r. M.M. zwrócił się do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. 2018, poz. 690), zwanej dalej ustawą "o działaczach opozycji".

W wyniku przeprowadzonej kwerendy archiwalnej odnaleziono dokumenty dotyczące M.M., w tym mikrofilm teczki personalnej tajnego współpracownika pseudonim "[...]" dotyczącej M.M. syna S. urodzonego[...] listopada [...] r., sygn. [...], z którego wynika, że M.M. został zarejestrowany przez [...][...] Brygadę [...][...] jako tajny współpracownik (TW) ps. "[...]" do numeru [...]. Z części [...] teczki pt. "[...] " wynika, że 7 lipca 1967 r. w mieszkaniu prywatnym oficera zwiadu M.M. został pozyskany do współpracy. W czasie pozyskania napisał zobowiązanie do współpracy i przyjął pseudonim "[...]". W teczce znajduje się również zobowiązanie z 7 lipca 1967 r. napisane i podpisane własnoręcznie przez M.M. o treści: "Ja M.M. syn S. i B. ur. [...] listopada 1935 r. w [...] pow. [...] zam. w [...] dobrowolnie wyrażam zgodę na udzielanie pomocy organom kontrwywiadu WOP w zwalczaniu przestępczości godzącej w bezpieczeństwo granic i państwa rodzimego. Wszystkie informacje będę składał ustnie bądź pisemnie podpisując się pseudonimem "[...]". Jednocześnie zobowiązuję się dotrzymać w tajemnicy fakty współpracy z organami i nie wyjawić tego w żadnych okolicznościach zarówno przed otoczeniem bliższym i dalszym jak również innymi organami państwowymi i społeczno-politycznymi niewtajemniczonymi. Jestem świadom odpowiedzialności karnej w przypadku niedotrzymania w tajemnicy treści złożonego zobowiązania". Z Charakterystyki na tajnego współpracownika ps. "[...]" nr. Ewid. [...] z 4 października 1984 r. wynika, że TW ps. "[...]" został pozyskany do współpracy [...] kwietnia 1967 r. na zasadzie lojalności. Z ww. dokumentu wynika również, że M.M. był wykorzystany m. in. w sprawie kryptonim "[...]" oraz w sprawach o zabarwieniu przemytniczym głównie złota. Poza tymi zadaniami TW ps. "[...]" wykonywał również zadania związane z operacyjnym rozpoznaniem zagrożonych kierunków, głównie na terenie [...] i [...] oraz rejonu [...] i [...]. Jak wynika z zapisów w ww. dokumencie M.M. przekazał materiały, które dawały podstawy do rozwinięcia pracy operacyjnej przez Grupy Operacyjne Wydziału [...] w [...], [...] i [...]. Z ww. dokumentu wynika także, że TW ps. "[...]" w okresie współpracy był wielokrotnie wynagradzany. Przekazanie go innemu oficerowi na łączność przyjął bez żadnych zastrzeżeń, gotowy do dalszej współpracy. Z "Charakterystyki tajnego współpracownika ps. "[...]" nr. ewid. [...] za okres od miesiąca października 1984 r. do października 1986 r. zatwierdzonej 8 października 1986 r. wynika, że TW ps. "[...]" zlecone zadania realizował należycie i z zaangażowaniem wykazując własną inicjatywę. We wskazanym okresie odbyto z TW ps. "[...]" 31 spotkań otrzymując 25 pisemnych informacji. Za przekazane informacje TW ps. "[...]" był wynagradzany 11 razy kwotami od 2.000 do 3.000zł na ogólną sumę 40.000 zł. W teczce znajdują się 3 pokwitowania odbioru pieniędzy na łączną sumę 5.400 zł. Z części [...] teczki pt. "[...] z TW ps. "[...]" nr ewid. [...] wynika, że M.M. współpracował z organami zwiadu WOP na podstawie dobrowolności od lipca 1967 r.; odbyto z nim 498 spotkań, podczas których M.M.przekazał 623 informacje. M.M. był wynagradzany 111 razy na łączną kwotę 165.000 zł. Współpracę z M.M. rozwiązano z powodu choroby. Teczkę personalną i teczkę pracy TW ps. "[...]" złożono w archiwum Wydziału "[...] WUSW w [...].

Odnaleziono również zapisy ewidencyjne dotyczące M.M. w tym kartę [...] z kartoteki ogólnoinformacyjnej [...]. WUSW [...], z której wynika, że M.M. syn S. urodzony[...] listopada [...] r. został zarejestrowany jako TW ps. "[...]" przez Wydział [...][...] WOP [...] do numeru rej. [...]. W dniu [...] kwietnia 1988 r. współpracę zakończono z powodu choroby TW o pseudonimie "[...]" oraz kartę z dziennika archiwalnego sygn.[...]. WUSW [...], sygn.[...], z której wynika, że dokumenty dotyczące M.M. TW ps. "[...]" zarejestrowanego przez Wydz. [...] WOP [...] zostały przekazane do archiwum do numeru [...]; w rubryce: "Ilość teczek przekazanych do archiwum" widnieje zapis: "1 teczka personalna 3 teczki pracy".

Pismem z 19 lutego 2018 r. Prezes IPN poinformował M.M. o przysługujących mu uprawnieniach z art. 10 K.p.a. M.M. zgłosił chęć zapoznania się z aktami sprawy w Oddziale IPN w [...].M.M. odebrał pismo o możliwości ustalenia terminu wglądu w dokumenty 26 kwietnia 2018r.

Pismem z 18 czerwca 2018 r. dokumentacja administracyjna dotycząca sprawy z wniosku M.M. została zwrócona przez Oddział IPN w [...] z adnotacją, że M.M. nie skontaktował się w celu umówienia terminu wglądu w dokumenty.

Po rozpatrzeniu wniosku Prezes Instytutu Pamięci Narodowej decyzją z [...] lipca 2018 r. odmówił potwierdzenia, że M.M. spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

M.M. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej wydaniem decyzji z [...] lipca 2018 r. podnosząc, że decyzja jest sprzeczna ze stanem faktycznym.

Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - Prezes IPN decyzją z [...] sierpnia 2018 r. utrzymał w mocy własną decyzję z [...] lipca 2018 r. W uzasadnieniu decyzji Prezes IPN wskazał, że w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji nie ocenia całej działalności wnioskodawcy, a jedynie bada czy w archiwum zachowały się dokumenty o określonych cechach. Prezes IPN nie rozstrzyga o współpracy wnioskodawcy z organami bezpieczeństwa państwa, a jedynie informuje o treści dokumentów znajdujących się w archiwum IPN, według kryteriów wymienionych w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Organ nie prowadzi też postępowania dowodowego w celu ustalenia faktów opisanych w dotyczących wnioskodawcy dokumentach. Prezes IPN ma ustalić w toku postępowania administracyjnego w pierwszej kolejności - okoliczności wskazane w art. 4 pkt 1 ustawy o działaczach opozycji, po drugie zaś - czy w archiwum IPN znajdują się dokumenty o cechach określonych w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, a nie ustalać przebieg ewentualnej tajnej współpracy na podstawie m.in. wyjaśnień strony (czym zajmuje się sąd w postępowaniu lustracyjnym). Prezes IPN nie może uwzględnić w postępowaniu materiału dowodowegow postaci ewentualnych wyjaśnień i informacji przekazywanych przez stronę oraz informacji wynikających z przekazanych przez nią dokumentów. W postępowaniu dotyczącym wydania decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji, przedmiotem postępowania nie jest bowiem ocena faktów opisanych w dokumentach organów bezpieczeństwa państwa, a jedynie stwierdzenie, że w zasobach IPN istnieją określone dokumenty spełniające konkretne cechy.

M.M. wniósł skargę na decyzję Prezesa IPN z [...] sierpnia 2018r. zarzucając zaskarżonemu rozstrzygnięciu sprzeczność z faktyczną działalnością kontrwywiadu [...] Brygady WOP Straży Granicznej i udziału skarżącego w tej działalności oraz jej skutków. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi podniósł, że za udział w działaniach kontrwywiadu nie pobierał żadnego wynagrodzenia, a jedynie miał zwracane koszty związane z wyjazdami na kontrole na południowej granicy Rzeczypospolitej Polskiej. Wskazał, że jego działalność przyczyniła się do "wolności Polski", że za udział w działaniach operacyjnych kontrwywiadu wydano na niego wyrok śmierci poprzez rozstrzelanie.

Prezes IPN - w odpowiedzi na skargę - wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym rozstrzygnięciu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Uprawnieniawojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2019, poz. 2167) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [(Dz. U. 2019, poz. 2325 ze zm.) - zwanej dalej: P.p.s.a.], sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związany – stosownie do art. 134 P.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi, nie uwzględnił skargi. W konsekwencji uznał, że decyzja Prezesa IPN z 20 sierpnia 2018 r. nie narusza prawa w stopniu kwalifikującym ją do wyeliminowania z obrotu prawnego.

Przedmiotem oceny legalności w niniejszej sprawie była decyzja wydana na podstawie art. 4 i 5 ust. 1 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji. Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie, która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990r., bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce (pkt 1) ico do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa (pkt 2).

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, u podstaw jej wydania legło ustalenie, że w zasobie archiwalnym IPN odnaleziono mikrofilm akt tajnego współpracownika pseudonim "[...]" sygn. [...], w którym znajduje się m. in. napisane odręcznie i podpisane zobowiązanie M.M. do współpracy z [...] lipca 1967 r., w tym również oświadczenie o konieczności zachowania faktu współpracy w ścisłej tajemnicy. Zasadnie przyjął organ, że wskazane zobowiązanie i oświadczenie spełniają kryteria dokumentów wymienionych w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. Zostały one wytworzone przez skarżącego w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego współpracownika organów bezpieczeństwa państwa. Dokumenty te zawierają wszystkie elementy zobowiązania do współpracy z organami bezpieczeństwa państwa. Wyrażają one gotowość do aktywnej współpracy z organami bezpieczeństwa państwa, świadomość konieczności zachowania jej w ścisłej tajemnicy oraz konieczność posługiwania się pseudonimem w kontaktach z funkcjonariuszem służby bezpieczeństwa. Wskazane zobowiązanie a zarazem oświadczenie zostało opatrzone odręcznym podpisem.

Ponadto w aktach o sygn. [...] znajduje się również charakterystyka tajnego współpracownika, z której wynika, że skarżący był wykorzystany w sprawie kryptonim "[...]" oraz w sprawach o zabarwieniu przemytniczym głównie złota. Skarżący wykonywał również zadania związane z operacyjnym rozpoznaniem na terenie [...] i [...] oraz rejonu [...] i [...], przekazał materiały, które dawały podstawy do rozwinięcia pracy operacyjnej przez Grupy Operacyjne Wydziału [...] w [...], [...] i [...]. Ze wskazanej charakterystyki wynika również, że skarżący aktywnie współpracował, a w okresie od października 1984 r. do października 1986 r. 31 razy spotykał się z oficerem prowadzącym i przekazał 25 pisemnych informacji. W okresie współpracy skarżący był również wielokrotnie wynagradzany. Za przekazane informacje był wynagradzany 11 razy kwotami od 2.000 do 3.000 zł na ogólną sumę 40.000 zł. W archiwum IPN znajdują się 3 pokwitowania odbioru pieniędzy na łączną sumę 5.400 zł.

W aktach o sygn. [...] znajduje się też "Postanowienie o okresowym zawieszeniu, przekazaniu lub rozwiązaniu współpracy", z którego wynika, że skarżący współpracował z organami zwiadu WOP na podstawie dobrowolności od lipca 1967 r.; odbył 498 spotkań, podczas których przekazał 623 informacje. Za przekazane informacje skarżący był wynagradzany 111 razy na łączną kwotę 165.000 zł.

W zasobach archiwalnych IPN odnaleziono również zapisy ewidencyjne, w tym kartę [...], z której wynika, że skarżący został zarejestrowany jako tajny współpracownik pod rej. [...], a współpraca z nim została zakończona [...] kwietnia 1988 r.

W świetle powyższego organ miał podstawy by uznać, że wskazane dokumenty (przede wszystkim zobowiązanie i oświadczenie) spełniają kryteria opisane w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji, tj. były wytworzone przez skarżącego lub przy jego udziale, w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa.

Z brzmienia powołanego wyżej przepisu wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że wnioski jakie formułuje organ wymagają od niego poza sprawdzeniem istnienia określonych dokumentów, wykazania:

1) czy faktycznie odnalezione dokumenty dotyczą wnioskodawcy,

2) ustalenia w sposób niebudzący wątpliwości, że dokumenty te zostały faktycznie wytworzone przez wnioskodawcę lub przy jego udziale, w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Oznacza to, że muszą to być dokumenty, z których w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że skarżący był tajnym współpracownikiem lub pomocnikiem organów bezpieczeństwa państwa i w ramach współpracy wytwarzał osobiście lub przy jego udziale były wytwarzane określone dokumenty (tzn. mógł liczyć się z tym lub miał taką świadomość, że na skutek przekazanych przez niego informacji dojdzie do wytworzenia tych dokumentów). Okoliczność, że powyższe obowiązki ciążą na organie, wynika bezpośrednio również z faktu, iż zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji, rozstrzygnięcie w zakresie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych wydawane jest w formie decyzji. Gdyby organ miał zatem jedynie obowiązek potwierdzić istnienie lub nieistnienie dokumentów, o których mowa w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, to jego rola ograniczałaby się do wydania zaświadczenia, a nie decyzji. Wprowadzona przez ustawodawcę forma decyzji oznacza, że musi on dokonać oceny dokumentów, które się zachowały, pod kątem istnienia lub nieistnienia przesłanek określonych w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

W okolicznościach niniejszej sprawy nie budzi wątpliwości, że w odniesieniu do skarżącego spełniona została zarówno pierwsza z przesłanek z art. 4 pkt 2 ustawy (tj. odnalezione dokumenty rzeczywiście dotyczą skarżącego), jak i druga z nich (tj. ustalenie w sposób niebudzący wątpliwości, że dokumenty te zostały faktycznie wytworzone przez skarżącego lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa).

Odnosząc się do treści skargi podnieść należy, że zasadnie organ wskazał, iż w postępowaniu nie mógł oceniać całej działalności skarżącego, a jedynie badał czy w archiwum zachowały się dokumenty o określonych cechach. W wydanej decyzji nie rozstrzygał o współpracy skarżącego z organami bezpieczeństwa państwa, a jedynie poinformował o treści dokumentów znajdujących się w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, według kryteriów wymienionych w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Organ nie mógł też prowadzić postępowania dowodowego w celu ustalenia faktów opisanych w przedłożonych przez skarżącego dokumentach.

Reasumując stwierdzić należy, że przedmiotowe postępowanie służy wyłącznie przedstawieniu materiałów znajdujących się w zasobach IPN i tylko w określonym przez ustawodawcę wąskim zakresie. Nie jest więc postępowaniem lustracyjnym prowadzonym w przedmiocie wyjaśnienia sytuacji danej osoby w związku z istniejącym całokształtem materiałów dowodowych potwierdzających bądź przeczących współpracy z organami bezpieczeństwa. Sposób postępowania skarżącego i charakter kontaktów z przedstawicielami służb z punktu widzenia intencji, jak też oceny czy spełniają przesłanki współpracy mógłby być oceniany w postępowaniu lustracyjnym prowadzonym przez sąd powszechny.

W ocenie Sądu, mając na uwadze zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, zasadnie organ orzekł o odmowie potwierdzenia, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 P.p.s.a. Sąd oddalił skargę.