Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 345/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2015-12-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 59,  art. 61
journal: Dz.U. 2013 poz 182
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska Sędzia WSA Beata Kozicka Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi Prokuratora Rejonowego w J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]r. nr [...], wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta J., na podstawie art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013r. poz. 182), ustalono odpłatność Z.K. za pobyt G. i H.K. w Domu Pomocy Społecznej "A" w B. od dnia 1 czerwca 2014r. w wysokości 808,20 zł miesięcznie do dnia opuszczenia placówki.

W osnowie decyzji określono nadto termin dokonywania miesięcznej płatności i nr konta bankowego, na który opłata ma zostać uiszczona, odrębnie określając termin płatności opłaty za miesiąc czerwiec 2014r. i poinformowano stronę o konsekwencji uchylania się od obowiązku wnoszenia opłaty wskazując, że należności będą dochodzone na drodze postępowania administracyjnego a także zobowiązano stronę do powiadamiania o każdej zmianie sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą naliczenia ustalonej w decyzji opłaty.

W uzasadnieniu decyzji, powołując się na treść przepisów art. 60 ust. 1 i 61 ust. 1 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej organ wyjaśnił, że pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3. Obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, małżonek, zstępni przed wstępnymi i gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 z tym, że w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, a kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Organ wskazał, że w przypadku niewywiązywania się zobowiązanych z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków.

Przechodząc do ustaleń stanu faktycznego wyjaśniono, że na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 17 marca 2014r. ustalono wysokość dochodu rodziny strony wynoszący kwotę 3 544,20 zł, a w tym dochód na osobę w rodzinie w wysokości 1 772,10 zł. Kryterium dochodowe dla rodziny strony wynosi 2 736 zł, zatem różnica pomiędzy dochodem rodziny, a kryterium dochodowym wynosi 808,20 zł.

Organ podniósł, że na mocy ostatecznej decyzji z dnia [...]r. (nr [...]) odmówiono stronie zwolnienia z ponoszenia odpłatności za pobyt rodziców z Domu Pomocy Społecznej "A" w B. z powołaniem się na treść art. 64 ustawy o pomocy społecznej. W związku z treścią tej decyzji wezwano stronę do podpisania umowy określającej odpłatność za pobyt rodziców w placówce w wysokości 808,20 zł miesięcznie. Ze względu na odmowę podpisania w/w umowy przez stronę organ wszczął postępowanie w sprawie ustalenia opłaty za pobyt rodziców strony w domu pomocy społecznej.

Wyjaśniono nadto, że strona została poinformowana o możliwości zwolnienia z opłaty po uprzednim ustaleniu tego obowiązku. Na uzasadnienie swego stanowiska organ przywołał kilka wyroków sądów administracyjnych - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi i w Gliwicach.

W odwołaniu od opisanej powyżej decyzji Z.K. wskazał, że na mocy umowy zawartej z organem w dniu 4 marca 2013r. został zobowiązany do partycypowania w kosztach pobytu jego rodziców w DPS w kwocie 350 zł miesięcznie. Jak wyjaśnił, opłatę tę pierwotnie określono mu na kwotę 808,20 zł, a jej zmniejszenie w umowie wynikało z faktu ponoszenia przez odwołującego comiesięcznych niezbędnych w jego sytuacji zdrowotnej i udokumentowanych kosztów z tytułu zakupu leków. Opłatę tę ponosi zgodnie z umową od marca 2013r.

Odwołujący oświadczył, że obecnie ponoszona przez niego opłata w wysokości 350 zł. stanowi dla niego zbyt duże obciążenie, gdyż wzrosły jego koszty leczenia ze względu na wystąpienie innych poważnych schorzeń. Wystąpił wobec tego o zwolnienie go od tego obowiązku dokumentując swój stan zdrowia i wydatki z tym związane odpowiednimi zaświadczeniami. Jednak odmówiono mu zwolnienia, a co więcej drugą decyzją nałożono na niego odpłatność wyższą, w kwocie 808,20 zł miesięcznie.

Odwołujący uznał, że zaskarżona decyzja jest krzywdząca, niesprawiedliwa, nie uwzględnia rzeczywistego stanu faktycznego wyczerpującego wymagane do zwolnienia od opłaty warunki wymienione w art. 64 ustawy o pomocy społecznej. Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § pkt 1 k.p.a., uchylono zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji i umorzono postępowanie przed tym organem.

Kolegium przedstawiło przebieg dotychczasowego postępowania, a także podzieliło ustalenia faktyczne dokonane w postępowaniu przez organem I instancji w zakresie wysokości uzyskiwanego w rodzinie odwołującego dochodu.

Przechodząc do stanu prawnego sprawy organ odwoławczy zauważył, że zawarcie umowy, o jakiej mowa w art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, służy jedynie określeniu wysokości opłaty wnoszonej za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, natomiast sam obowiązek uiszczania opłat wynika z mocy ustawy, a nie z umowy. Skoro więc obowiązek członka rodziny osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej polegający na wnoszeniu związanych z tym opłat wynika wprost z ustawy (art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej), to w sytuacji uchylania się od tego obowiązku przejawiającego się odmową podpisania umowy przez osobę zobowiązaną gmina, która zastępczo wniosła wydatki, może egzekwować ich zwrot na drodze administracyjnej.

Powołując się na stanowisko zajęte w judykaturze (wyrok NSA z dnia 14 września 2011r. sygn. akt I OSK 666/11 i WSA z dnia 9 października 2012r. sygn. akt II SA/Bd 591/12 publ. LEX) organ odwoławczy stwierdził, że w przypadku braku zgody na zawarcie umowy lub też nieprzestrzeganie warunków zawartej umowy, właściwą drogą wyegzekwowania takich należności przez gminę jest wydanie decyzji na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. W takiej decyzji powinna zostać określona wysokość opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej wniesiona zastępczo przez gminę oraz osoba zobowiązana do zwrotu należności.

Zdaniem Kolegium, dopiero wydanie decyzji zobowiązującej stronę do zwrotu poniesionej przez gminę odpłatności spowoduje możliwość orzekania w sprawie ulg w spłacie zobowiązań z tytułu odpłatności. Wówczas organ powinien rozważyć czy w przypadku strony zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.

Podsumowując, organ odwoławczy uznał, że zgodnie z linią orzecznictwa brak jest możliwości wydania decyzji ustalającej obowiązek odpłatności do przodu, jak to uczynił organ I instancji ustalając odwołującemu odpłatność za pobyt jego rodziców w DPS od dnia 1 czerwca 2014r. do dnia opuszczenia DPS. W przypadku odmowy podpisania umowy przez stronę Gmina zobowiązana była zastępczo ponieść odpłatność, a dopiero następnie wydać na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej decyzję w sprawie określenia wysokości opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej wniesionej zastępczo przez gminę.

Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. zaskarżona została przez Prokuratora Rejonowego w J., który w skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wniósł o jej uchylenie.

W skardze tej zarzucono naruszenie prawa materialnego polegające na niezastosowaniu w art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, a w konsekwencji niewydanie decyzji konstytutywnej ustalającej opłatę za pobyt w domu pomocy błędnie uznając, że określenie wysokości tej opłaty poniesionej zastępczo przez gminę oraz osoby zobowiązanej ją ponosić następuje na mocy decyzji wydanej na podstawie art. 104 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej.

Postawiony został także zarzut naruszenia prawa procesowego, a to art. 107 § 3 k.p.a.(pomyłkowo określony jako "104 § 3 k.p.a. i sprostowany na rozprawie – uwaga Sądu) poprzez brak wskazania w zaskarżonej decyzji przyczyn niezastosowania art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej jako podstawy materialnoprawnej ustalenia obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, co zdaniem skarżącego mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Uzasadniając zarzuty skargi i zgłoszony w niej wniosek, Prokurator Rejonowy wskazał na podstawę prawną decyzji organu I instancji, a to na art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej uznając, że była to prawidłowo zastosowana podstawa prawna decyzji, w której orzeczono o ustaleniu wobec Z.K. odpłatność za pobyt jego rodziców w Domu Pomocy Społecznej "A" w B.. Natomiast zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. jest błędna, a przedstawione w niej stanowisko nie znajduje oparcia w obowiązującym porządku prawnym. Zdaniem Prokuratora Rejonowego zarówno analiza treści orzecznictwa jak i piśmiennictwo prawniczego prowadzi do wniosku, że ponoszenie w sposób "zastępczy" przez gminą opłat za pobyt osoby w domu pomocy społecznej wynika z decyzji o charakterze konstytutywnym, w której ustalony zostaje podmiot zobowiązany i wysokość jego obowiązku. Na poparcie prezentowanego stanowiska przywołano szereg wyroków wojewódzkich sądów administracyjnych, jak też wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Skarżący zauważył, że wydanie decyzji w sprawie zwrotu wydatków poniesionych zastępczo przez gminę następuje na podstawie art. 104 ustawy o pomocy społecznej jednak dopiero wtedy, gdy w obrocie prawnym funkcjonuje decyzja ostateczna ustalająca osobę zobowiązaną i jej obowiązek, a podmiot ten nie wywiązuje się z nałożonego obowiązku.

Z tej przyczyny Prokurator Rejonowy uznał za konieczne zaskarżenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, w której wyrażono odmienny pogląd prawny.

W odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. podtrzymało prezentowany w zaskarżonej decyzji pogląd, co do tego, że krąg osób zobowiązanych według kolejności do ponoszenia opłaty za pobyt bliskich osób w domu pomocy społecznej wynika z art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Zasada kolejności przyjęta w tym przepisie oznacza, że w sytuacji gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce obowiązek ten przechodzi na małżonka, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej kolejności na gminę, z której osoba została skierowana do placówki. Obowiązek nie obciąża wszystkich zobowiązanych równocześnie ale przechodzi na nich w ustalonej w art. 61 ust. 1 w/w ustawy kolejności. Obowiązek wynikający wprost z ustawy wymaga skonkretyzowania poprzez zawarcie stosownej umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 w/w ustawy bądź też przez wydanie aktu władczego na podstawie jej art. 104 ust. 3. Na poparcie swego poglądu organ przytoczył sygnatury wyroków sądów administracyjnych, w których wyrażono tożsame stanowisko.

Wyjaśniono nadto, że obowiązek ponoszenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej z mocy decyzji administracyjnych spoczywał na H. i G. K. Z mocy ustawy natomiast obowiązek ten obciążał Z.K. i wymagał skonkretyzowania w umowie.

Kolegium zauważyło, że Z.K. zawarł taką umowę zobowiązując się płacić miesięcznie kwotę 350 zł. jednak była to dla niego kwota za wysoka i wystąpił o zwolnienie od tego obowiązku. Organ odmówił zwolnienia i zwrócił się o zawarcie kolejnej umowy. Postępowanie wszczęto wobec odmowy zawarcia przez stroną tej kolejnej umowy, a zakończyło się wydaniem decyzji uchylonej przez Kolegium. Uchylenie nastąpiło, jak zauważył organ dlatego, że określono w niej, że wysokość odpłatności ustalona została "do dnia opuszczenia przez umieszczonych domu pomocy społecznej". Zdaniem Kolegium dochodzenie zwrotu odpłatności możliwe jest wtedy, gdy strona odmawia zawarcia umowy lub nie przestrzega jej warunków, a gmina z tego tytułu poniesie koszty dokonując odpłatności zastępczo za tę stronę. Istotą decyzji wydanej na podstawie art. 104 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej jest dochodzenie zwrotu opłat już poniesionych, a nie opłat na przyszłość. Z tych względów uznano, że konieczne było umorzenie postępowania w sprawie ustalenia odpłatności na przyszłość.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Po myśli art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., sądowa kontrola decyzji administracyjnej polega wyłącznie na ocenie jej legalności. Sąd uwzględnia skargę w sytuacji, gdy wskazane w niej zarzuty odpowiadają uchybieniom, o których mowa w przywołanym art. 145 § 1 p.p.s.a. Stosuje także przewidziane ustawą p.p.s.a. środki, gdy stwierdzi tego rodzaju uchybienia z urzędu (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Zaskarżona decyzja zapadła na gruncie ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. , poz. 182) zwanej dalej "ustawą".

Jedną z form pomocy społecznej jest skierowanie i umieszczenie w domu pomocy społecznej osoby wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, o czym stanowi art. 54 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej.

Przejęcie przez pomoc społeczną obowiązku sprawowania faktycznej całodobowej opieki nad osobą jej wymagającą ma wyłącznie na celu przeciwdziałanie takim sytuacjom, w których brak możliwości sprawowania w sposób fizyczny tej opieki przez rodzinę mógłby doprowadzić do życia osoby niepełnosprawnej lub w zaawansowanym wieku w warunkach poniżej godności ludzkiej. Pomoc społeczna wyręcza w takim wypadku rodzinę, zważyć jednakże trzeba, iż nie zastępuje jej całkowicie w wykonywaniu obowiązków sprawowania opieki. Pobyt w domu pomocy społecznej jest bowiem odpłatny. Wysokość odpłatności ustalana jest zarządzeniem organu wykonawczego gminy. W przypadku, gdy dochody świadczeniobiorcy nie pokrywają w całości kosztów jego pobytu, w dalszej kolejności zobowiązani są jego małżonek, zstępni oraz wstępni. Wyłącznie wtedy, gdy opłaty wnoszone przez wymienione podmioty, których zamknięty katalog zawarty jest w treści art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, nie pokrywają w całości kosztów pobytu świadczeniobiorcy w domu pomocy społecznej lub gdy takich podmiotów brak, odpłatność ponieść musi gmina, z której osoba została skierowana do takiej placówki. Jak bowiem stanowi art. 17 ust. 1 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej do zadań własnych gminy o charakterze obowiązkowym, należy ponoszenie odpłatności za pobyt mieszkańca gminy w tym domu. Zadania te, jako własne, pokrywane są ze środków publicznych znajdujących się w budżecie gminy. Jest oczywiste, iż realizacja zadań gminy wymagających wydatków z budżetu gminnego wymaga działania w sposób zgodny z prawem, efektywny i oszczędny. Nie jest więc dopuszczalne ponoszenie wydatków z budżetu gminy na opłatę za pobyt mieszkańca domu pomocy społecznej, która to opłata może zostać poniesiona przez jego rodzinę. Wystarczające i odpowiadające celom pomocy społecznej wydaje się wtedy wsparcie ze strony administracji publicznej polegające na odciążeniu takiej rodziny od obowiązków osobistego świadczenia opieki nad jednym z jej członków poprzez zapewnienie stałej, profesjonalnej lecz odpłatnej opieki w placówce.

W orzecznictwie sądów administracyjnych zarysowały się dwie rozbieżne linie, co do wykreowania się obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej.

Zgodnie z pierwszym z poglądów twierdzi się, że przewidziany w art. 61 ust. 1 ustawy obowiązek wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej musi być skonkretyzowany i zindywidualizowany w stosunku do każdej z osób, które miałyby takie opłaty ponosić. Co do zasady, konkretyzacja taka powinna nastąpić w drodze decyzji wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Zastępcze ponoszenie opłat przez gminę, o którym mowa w art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej może mieć miejsce jedynie w sytuacji, w której osoby, na które obowiązek wnoszenia opłat został nałożony w drodze decyzji lub które podjęły się wnoszenia takiej opłaty na podstawie umowy, nie wywiązują się z tego obowiązku. Obowiązek partycypowania w kosztach utrzymania osoby skierowanej do domu pomocy społecznej osób wymienionych w art. 61 ust. 2 pkt 2 omawianej ustawy powinien zatem zostać określony już w decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej i o ustaleniu opłaty za pobyt. Zatem nawet udokumentowana okoliczność odmowy zawarcia umowy, o której stanowi art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej (o ustaleniu opłaty za pobyt mieszkańca w domu społecznej), przez osobę wskazaną w treści art. 61 ust. 2 pkt 2 tej ustawy, nie może stanowić wyłącznej podstawy do wydania decyzji o obowiązku zwrotu na rzecz gminy części opłaty przez nią ponoszonej przez taką osobę (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 września 2013 r. sygn. akt I OSK 2726/12, z dnia 30 października 2012 r. sygn. akt I OSK 653/12, z dnia 9 czerwca 2010 r. sygn. akt I OSK 204/10).

Zgodnie z drugim poglądem prezentowanym w orzecznictwie sądów administracyjnych zawarcie umowy, o jakiej mowa w art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, służy jedynie określeniu wysokości opłaty wnoszonej za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, natomiast sam obowiązek uiszczania opłat wynika z mocy ustawy, a nie z umowy. Skoro więc obowiązek członków rodziny osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej, polegający na wnoszeniu związanych z tym opłat wynika wprost z ustawy o pomocy społecznej (art. 61 ust. 1 pkt 2), to w sytuacji uchylania się od tego obowiązku przez osoby zobowiązane gmina, która zastępczo poniosła wydatki, może egzekwować ich zwrot na drodze administracyjnej. Właściwą drogą wyegzekwowania takich należności przez gminę, jest wydanie decyzji na podstawie art. 104 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 stycznia 2010 r. sygn. akt I OSK 1171/09, z dnia 14 września 2011 r. sygn. akt I OSK 666/11).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach przychyla się do poglądu pierwszego. Wynikający z mocy ustawy obowiązek ponoszenia opłaty za osobę przebywającą w domu pomocy społecznej, tak też jak obowiązek alimentacyjny ciążący z mocy prawa na określonych podmiotach, wymaga swego skonkretyzowania zarówno co do wysokości, jak i osoby nim obciążonej. W art. 61 ust. 1 ustawy przedstawiono katalog podmiotów zobowiązanych. Nie oznacza to jednak, że wszystkie te osoby równolegle, z własnej woli, bez udziału właściwego organu, będą po pierwsze świadome swego obowiązku, a po drugie jego wysokości. Muszą zatem zostać wskazane, jako zobowiązane, a ich odpłatność, zgodnie z regułami określnymi w treści art. 61 ust. 2 ustawy, musi zostać ustalona albo w drodze umowy zaakceptowanej przez organ albo w drodze decyzji wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 ustawy przez właściwy organ administracji.

W takim też zakresie Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela stanowisko przedstawione w złożonej przez Prokuratora Rejonowego skardze. Jednakże uchybienia w zakresie ustaleń stanu faktycznego dokonane w toku postępowania przed organem I instancji i nie skorygowane postępowaniu odwoławczym nie pozwalają Sądowi stwierdzić czy zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego zawiera w istocie błędne rozstrzygnięcie, czy też jedynie uzasadnienie tego rozstrzygnięcia dokonane zostało w sposób nieodpowiadający rzeczywistym przyczynom, dla których umorzenie postępowania przed organem I instancji byłoby zasadne. Z tych przyczyn Sąd, dostrzegając w ramach badania sprawy ex officio uchybienie jakie mogło mieć istotny wpływ na jej treść uznał za konieczne usunięcie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego.

Spór prawny pomiędzy skarżącym, a organem odwoławczym dotyczył de facto podstawy prawnej decyzji o ustaleniu obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej osoby bliskiej. Natomiast ani Samorządowe Kolegium Odwoławcze, ani skarżący nie zaprzeczyli, by skonkretyzowanie wynikającego z ustawy obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt bliskiej osoby w domu pomocy społecznej mogło zostać dokonane w umowie zawartej pomiędzy zobowiązanym a organem.

Z przedstawionych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu akt sprawy wynika niezbicie, że w dniu [...]r. została zawarta umowa nr [...]. Stronami tej umowy był Z.K. oraz Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w J. Na jej mocy ustalono obowiązek odpłatności Z.K. za pobyt jego rodziców w Domu Pomocy Społecznej "A" w B. w kwocie 350 zł miesięcznie.

W umowie tej zawarto także następujące klauzule -

§ 13 – "Umowa niniejsza wiąże strony tej umowy na czas pobytu Państwa G. i H.K. w Domu Pomocy Społecznej A w B.".

§ 15 – "Wszelkie zmiany niniejszej umowy wymagają dla swej ważności formy pisemnego aneksu do umowy".

Z umowy powyższej wynika, że zawarta została na czas w niej wskazany bez możliwości rozwiązania przewidując jedynie możliwość dokonywania zmian jej postanowień w formie pisemnego aneksu.

Sąd nie znalazł w aktach sprawy dokumentu mogącego stanowić aneks do w/w umowy wprowadzający zmiany w treści jej § 6, w którym ustalono wysokość opłaty obciążającej Z.K..

Z tej przyczyny zupełnie niewyjaśnione od strony formalnoprawnej wydaje się działanie organu I instancji zmierzające do zawarcia ponownej umowy z zobowiązanym i nałożenia na niego odpłatności odbiegającej w swojej wysokości od umownie przyjętych.

Jak wynika z akt sprawy następstwem odmowy podpisania kolejnej już umowy przez zobowiązanego stało się wydanie decyzji o ustaleniu wysokości odpłatności.

W przypadku obowiązywania umowy z dnia [...]r. podjęcie próby zawarcia nowej umowy wydaje się całkowicie niezasadne. Pozbawione podstaw prawnych (bezprzedmiotowe) wydaje się na gruncie przedstawionego materiału sprawy regulowanie w formie decyzji administracyjnej kwestii ustalonej na mocy obowiązującej umowy.

Rolą Samorządowego Kolegium Odwoławczego będzie zatem ustalenie, czy został sporządzony do umowy nr [...] aneks zmieniający wysokość odpłatności obciążającej Z.K. i czy aneks ten przedstawiono stronie do podpisu. Jeśli stan taki miałby miejsce, a strona uchylałaby się od uiszczania odpłatności ponownie wyliczonej przez organ - decyzja z dnia [...]r. miałaby uzasadnienie prawne.

Jeżeli jednak organ podjął próbę zawarcia kolejnej umowy w miejsce dotychczas wiążącej go ze stroną, należałoby postępowanie wszczęte w celu ustalenia wysokości odpłatności na drodze administracyjnej umorzyć i wskazać organowi właściwy kierunek postępowania.

W tym celu orzeczono jak w sentencji na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a