Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1195/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2018-02-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 8 ust. 3, ust. 11 i ust. 12
journal: Dz.U. 2015 poz 163
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Stanisław Śliwa /spr./ Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa WSA Maciej Kobak Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2018 r. sprawy ze skarg S. W., I. W. i Rzecznika Praw Dziecka na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie usług opiekuńczych i odpłatności za usługi opiekuńcze uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Zaskarżoną w sprawie decyzją z dnia [...] września 2017 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) po rozpoznaniu odwołania I. i S. W. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych i ustalenia odpłatności za nie. W podstawie prawnej zaskarżonej decyzji organ wskazał art. 17 pkt 1, art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257), zwanej dalej "K.p.a.", art. 8 ust. 1, ust. 3, ust. 4, art. 50 ust. 1, ust. 2, ust. 4, ust. 7, art. 96 ust. 1 pkt 1, art. 106 ust. 6 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r. poz. 930 ze zm.), określanej jako "u.p.s." oraz § 4, § 6 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (Dz. U. Nr 189, poz. 1598 ze zm.), powoływane w dalszej części jako "rozporządzenie".

Wskazaną decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r. Burmistrz Miasta [...], działając na wniosek I. W., przyznał jej odpłatne specjalistyczne usługi opiekuńcze świadczone osobom z zaburzeniami psychicznymi – zapewnienie dzieciom i młodzieży z zaburzeniami psychicznymi dostępu do zajęć rehabilitacyjnych i rewalidacyjno-wychowawczych - od dnia 7 sierpnia 2017 r. do dnia 31 grudnia 2017 r., pięć dni w tygodniu od poniedziałku do piątku w ilości dwóch godzin dziennie, gdzie pełny koszt godziny usługi wynosi 24 zł. Organ ustalił jednocześnie procentową odpłatność za jedną godzinę usługi w dni robocze w wysokości 100 % tj. 24 zł i nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. Organ powołał się na treść § 2 pkt 3 rozporządzenia, wedle którego ustala się jako rodzaje specjalistycznych usług dostosowanych do szczególnych potrzeb osób wymagających pomocy w formie specjalistycznych usług, wynikających z rodzaju ich schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym rehabilitację fizyczną i usprawnianie zaburzonych funkcji organizmu w zakresie nieobjętym przepisami ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. Nr 210, poz. 2135, z późn. zm.3)): zgodnie z zaleceniami lekarskimi lub specjalisty z zakresu rehabilitacji ruchowej lub fizjoterapii (lit. a), współpraca ze specjalistami w zakresie wspierania psychologiczno-pedagogicznego i edukacyjno-terapeutycznego zmierzającego do wielostronnej aktywizacji osoby korzystającej ze specjalistycznych usług (lit. b). Następnie organ stwierdził, że dochód przypadający na osobę w rodzinie wnioskodawczyni wynosi 5 366,26 zł, zwracając uwagę, że odpłatność za przedmiotowe usługi opiekuńcze uzależniona jest właśnie od kryterium dochodowego. Podkreślił także, iż kwoty pożyczek i kredytów wydatkowanych na podstawowe utrzymanie stanowią z punktu widzenia u.p.s. przychód podlegający wliczeniu do dochodu.

Odwołanie od powyższego rozstrzygnięcia złożyli I. i S. W. Wskazali, że są rodzicami dziesięcioletniej S. W., która choruje na autyzm. Dzięki specjalistycznym usługom opiekuńczym poziom jej funkcjonowania uległ znacznej poprawie. Odwołujący się podnieśli, że zakupili dom, aby poprawić warunki bytowe dla chorego dziecka, a Burmistrz Miasta [...] wliczył kwotę kredytu zaciągniętego na powyższy zakup do dochodu ich rodziny, z czym się nie zgadzają. Odwołujący się zwrócili uwagę, że kwota wynikająca z kredytu została przelana przez bank na rachunek zbywcy nieruchomości i w żadnym momencie nie pozostawała do ich dyspozycji. Powołali się także na pismo Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej, zgodnie z którym zajęto stanowisko, iż za dochód należy uznawać jedynie takie jego składniki, które powodują przysporzenie majątkowe, natomiast pożyczka czy kredyt są przychodami podlegającymi co do zasady zwrotowi. Odwołujący się zaznaczyli, że pełna odpłatność za przyznane usługi opiekuńcze w istocie pozbawi ich córki terapii.

SKO, decyzją z dnia [...] września 2017 r., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] sierpnia 2017 r. uznając, że sprawa została prawidłowo rozstrzygnięta. Organ zaznaczył, że regulacje u.p.s. wprowadzają zasadę, wedle której osoba lub rodzina korzystająca ze świadczeń z pomocy społecznej ma obowiązek zwrotu wydatków poniesionych na te świadczenia. Następnie zacytował art. 96 ust. 1 i ust. 2 tej ustawy, według którego wydatki na usługi podlegają zwrotowi w części lub w całości, jeżeli dochód na osobę w rodzinie osoby zobowiązanej do zwrotu wydatków przekracza kwotę kryterium dochodowego. W dalszej kolejności organ powołał § 4 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 rozporządzenia, zgodnie z którymi odpłatność za specjalistyczne usługi dla osób z zaburzeniami psychicznymi ustala ośrodek pomocy społecznej właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby wymagającej pomocy w tej formie, na wniosek osoby zainteresowanej lub jej opiekuna, w zależności od posiadanego dochodu na osobę w rodzinie. Minimalny poziom dochodu, od którego jest obliczana wysokość odpłatności, odpowiada aktualnie obowiązującemu kryterium dochodowemu osoby samotnie gospodarującej, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., a kryterium to wynosi 634 zł. Wskaźnik odpłatności w procentach ustalony od ceny specjalistycznej usługi za jedną godzinę dla osoby w rodzinie wynosi 100 % w przypadku, gdy dochód przekracza 330 % kryterium dochodowego. Kolegium podkreśliło, że każdy przychód osoby wchodzącej w skład rodziny, bez względu na tytuł i źródło jego uzyskania, stanowi dochód rodziny ubiegającej się o prawo do świadczeń z pomocy społecznej. Składniki, których nie wlicza się do dochodu lub od niego odlicza zostały enumeratywnie wyliczone w art. 8 ust. 3, ust. 4 u.p.s. i ich rozszerzająca interpretacja tj. w zakresie dozwolonych odliczeń od dochodu jest nieuprawniona. Tym samym pożyczka lub kredyt, w tym hipoteczny, winny zostać zaliczone do dochodu rodziny w przedmiotowej sprawie, bowiem nie zostały z niego wyłączone we wskazanych przepisach jako podlegające odliczeniu od dochodu. Kolegium zwróciło uwagę, że wbrew zarzutom wnioskodawczyni, była ona wraz z mężem dysponentem kredytu hipotecznego, bowiem do nich należała decyzja o przeznaczeniu zaciągniętego kredytu na zakup domu, a nie np. na dodatkową rehabilitację córki. Sam fakt przelania pieniędzy przez bank bezpośrednio na rachunek zbywcy nieruchomości nie pozbawiał ich zatem możliwości dysponowania środkami pieniężnymi, bowiem to oni określili cel, na jaki je przeznaczyli. Dlatego też dochodem rodziny wnioskodawczyni w czerwcu 2017 r. tj. w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie specjalistycznych usług opiekuńczych jest, zdaniem organu, nie tylko wynagrodzenie jej męża, ale także kwota kredytu hipotecznego otrzymanego w grudniu 2016 r. na zakup domu z ogrodem w łącznej kwocie 220 000 zł. SKO wskazało, że kwota przedmiotowego kredytu znacznie przekracza pięciokrotność kwoty kryterium dochodowego czteroosobowej rodziny wnioskodawczyni, które wynosi 10 280 zł (5 x 514 x 4). Prawidłowo więc, w ocenie Kolegium, Burmistrz Miasta [...] podzielił kwotę kredytu na 12 miesięcy, przyjmując do dochodu rodziny za czerwiec 2017 r. kwotę 18 333,,33 zł. Ustalony w ten sposób dochód rodziny wyniósł 21 456,38 zł tj. 5 366,35 zł na osobę w tej rodzinie. Stanowi on 846 % kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., a zatem wnioskodawczyni winna uiścić 100 % kosztów przyznanych córce specjalistycznych usług opiekuńczych.

Skargę na decyzję SKO z dnia [...] września 2017 r. złożyli I. i S. W. oraz odrębnie Rzecznik Praw Dziecka. I. W. i S. W. zarzucili nieprawidłową wykładnię prawa materialnego i brak zastosowania w sprawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) w Warszawie z 20 stycznia 2017 r. (I SA/Wa 1847/16) oraz nieprawidłową interpretację art. 8 u.p.s. tj. bez uwzględnienia treści wyroku WSA w Gdańsku z 11 grudnia 2014 r. (III SA/Gd 822/14). Skarżący wnieśli o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez nie uwzględnienie kwoty zaciągniętego przez nich kredytu do dochodu rodziny, ewentualnie o uchylenie obydwu zapadłych w sprawie rozstrzygnięć, jak też o zasądzenie kosztów postępowania. Zdaniem skarżących, dokonana przez rozpoznające niniejszą sprawę organy językowa wykładnia przepisów prawa stoi w sprzeczności z wykładnią celowościową, funkcjonalną i systemową przepisów u.p.s. Nie odpowiada też celom działania opieki społecznej. Zdaniem składających skargę, postępowanie organów stanowi o dyskryminacji osób niepełnosprawnych. Podkreślili, że zakup domu uzasadniony był nadzieją na lepszą i skuteczniejszą rehabilitację córki. Całość kwoty kredytu przeznaczona została na zakup tego domu.

Z kolei Rzecznik Praw Dziecka zarzucił zaskarżonej decyzji mające wpływ na wynik sprawy naruszenie prawa materialnego tj. art. 8 ust. 12 u.p.s. w zw. z rozporządzeniem poprzez uwzględnienie w dochodzie rodziny I.W. kwoty przyznanego kredytu hipotecznego, co w konsekwencji spowodowało wadliwe ustalenie dochodu rodziny i przyznanie na S. W. w pełni odpłatnych specjalistycznych usług opiekuńczych. Zdaniem Rzecznika, organ ustalając dochód rodziny wadliwie uwzględnił w nim kwotę kredytu hipotecznego zaciągniętego przez I. i S. W. Przedmiotowa kwota została tymczasem przekazana w pełnej wysokości na konto sprzedającego nieruchomość, a tym samym nie powinna decydować o wysokości odpłatności za specjalistyczne usługi opiekuńcze. Sytuacja materialna rodziny pogorszyła się, gdyż jest ona obciążona kredytem na kilka lat (brak przysporzenia), który w postaci comiesięcznych rat musi spłacać, a zatem nie występuje żaden dochód. Błędne jest zdaniem Rzecznika założenie organu, że rodzice małoletniej mogli ustalony w umowie kredytu bankowego cel dowolnie zmienić i środki pieniężne spożytkować w dowolny sposób. Byłoby to bowiem sprzeczne z tą umową. Podkreślił, że kredyt, jak i pożyczka jest zatem przychodem mogącym stanowić źródło utrzymania jedynie w czasie dysponowania kwotą środków za jego pośrednictwem otrzymanych.

SKO wniosło o oddalenie skarg. Podkreśliło, że fakt zaciągnięcia kredytu i wybór jego rodzaju zależy wyłącznie od woli kredytobiorców i w tym sensie posiadają oni możliwość dysponowania środkami finansowymi w ten sposób uzyskanymi. Ma to szczególne znaczenie w niniejszej sprawie, gdzie wnioskodawczyni wraz z mężem posiadają mieszkanie w bloku i działkę o pow. 17 ar, a więc zakup kolejnej nieruchomości za środki z kredytu zależał tylko i wyłącznie od ich woli. Organ zwrócił uwagę, że obowiązek szczególnego traktowania osób niepełnosprawnych przez państwo musi uwzględniać możliwości finansowe tego państwa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Kontrolując działalność administracji publicznej sąd ocenia m. in. wydane przez organy decyzje administracyjne, o czym przesądza treść art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.". Kontrola ta dokonywana jest pod względem zgodności z prawem, o czym stanowi z kolei art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 ze zm.). Jeśli sąd stwierdzi istotne uchybienia w działaniu organów, eliminuje zaskarżoną decyzję z obrotu prawnego. Rodzaje tych uchybień, które kwalifikują do uchylenia decyzji wskazuje art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, przesłankami uchylenia decyzji są: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Ponadto, jeśli jest to niezbędne do końcowego załatwienia sprawy, której skarga dotyczy, sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach tej sprawy (art. 135 P.p.s.a.).

Analizując okoliczności sprawy będącej przedmiotem rozstrzygania Sąd stwierdził, że rozpoznające ją organy dopuściły się naruszenia prawa materialnego o niewątpliwym wpływie na wynik tej sprawy, a to art. 8 ust. 3 w zw. z ust. 11 i ust. 12 u.p.s., co słusznie podnosiły obydwie inicjujące sprawę skargi.

Przedmiot zaskarżenia stanowi decyzja SKO utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] o przyznaniu I. W. odpłatnych specjalistycznych usług opiekuńczych wraz z ustaleniem poziomu tej odpłatności (100%). Jak wynika z akt sprawy, usługi te przyznane zostały w związku z niepełnosprawnością dziecka wnioskodawczyni I. W. – S. W. ur. 24 maja 2007 r. tj. w związku z występującą u wymienionej chorobą autyzmu.

Specjalistyczne usługi opiekuńcze stanowią jeden z rodzajów niepieniężnych świadczeń z pomocy społecznej, a to z mocy art. 36 pkt 2 lit. m u.p.s. Osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona, przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych (art. 50 ust. 1 u.p.s.). Usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić (art. 50 ust. 2 u.p.s.). Specjalistyczne usługi opiekuńcze są to usługi dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym (art. 50 ust. 4 u.p.s.). Rodzaje specjalistycznych usług opiekuńczych, oraz warunki i tryb ustalania i pobierania za nie opłat określone zostały natomiast w rozporządzeniu Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych, wydanym na podstawie art. 50 ust. 7 u.p.s. I tak, w świetle § 2 pkt 3 tego aktu, rodzajem specjalistycznych usług dostosowanych do szczególnych potrzeb osób wymagających pomocy w formie specjalistycznych usług, wynikających z rodzaju ich schorzenia lub niepełnosprawności, świadczonych przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym jest: rehabilitacja fizyczna i usprawnianie zaburzonych funkcji organizmu w zakresie nieobjętym przepisami ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. Nr 210, poz. 2135, z późn. zm.3)): zgodnie z zaleceniami lekarskimi lub specjalisty z zakresu rehabilitacji ruchowej lub fizjoterapii (lit. a), współpraca ze specjalistami w zakresie wspierania psychologiczno-pedagogicznego i edukacyjno-terapeutycznego zmierzającego do wielostronnej aktywizacji osoby korzystającej ze specjalistycznych usług (lit. b).

Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie nie jest zasadność przyznania przedmiotowych usług, lecz rozmiar ich odpłatności w kontekście kryterium dochodowego, które w myśl § 4 rozporządzenia determinuje powyższe. W świetle bowiem ust. 1 tego paragrafu, odpłatność za specjalistyczne usługi dla osób z zaburzeniami psychicznymi ustala ośrodek pomocy społecznej właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby wymagającej pomocy w tej formie, na wniosek osoby zainteresowanej lub jej opiekuna, w zależności od posiadanego dochodu na osobę w rodzinie. Natomiast, zgodnie z § 4 ust. 2 rozporządzenia, minimalny poziom dochodu, od którego jest obliczana wysokość odpłatności, odpowiada aktualnie obowiązującemu kryterium dochodowemu osoby samotnie gospodarującej, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.

Ten ostatni przepis odsyła więc w zakresie ustalania dochodu rodziny do ogólnych regulacji znajdujących się w u.p.s.. I tak, wedle art. 8 ust. 1 u.p.s., prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje:

1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 634 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej",

2) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 514 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie",

3) rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny"

- przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.

Ustawa o pomocy społecznej zawiera swoją własną definicję dochodu, która zawarta jest w jej art. 8 ust. 3. Nie jest ona jednakże do końca jednoznaczna, bowiem posługuje się zwrotem niedookreślonym w postaci "przychodu". Zgodnie z wymienionym przepisem przez dochód uważa się mianowicie sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:

1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych;

2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;

3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Przy czym, w myśl art. 8 ust. 4 u.p.s., do ustalonego zgodnie z powyższymi zasadami dochodu nie wlicza się:

1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego;

2) zasiłku celowego;

3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty;

4) wartości świadczenia w naturze;

5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych;

5a) świadczenia pieniężnego i pomocy pieniężnej, o których mowa w ustawie z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. poz. 693 i 1220);

6) dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego;

7) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. poz. 195), oraz dodatku wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2016 r. poz. 575);

8) świadczenia pieniężnego, o którym mowa w art. 8a ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o Karcie Polaka (Dz. U. z 2014 r. poz. 1187, z 2015 r. poz. 1274 oraz z 2016 r. poz. 753).

W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że zarówno obciążenia pomniejszające dochód, jak i przychody nie wliczane w ogóle do niego, ustawodawca wymienił w art. 8 ust. 3 i ust. 4 enumeratywnie, a zatem katalog tych pomniejszeń i odliczeń jest zamknięty [np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) z21.04.2016 r. I OSK 1631/14]. Właśnie z tej przyczyny, w orzecznictwie tym przyjmuje się, że skoro w żadnym ze wskazanych unormowań nie postanowiono, iż kwota kredytu nie podlega zaliczeniu do dochodu w rozumieniu u.p.s. bądź też, że podlega ona odliczeniu od tego dochodu, to oznacza, że składa się ona na tenże dochód (por. wyrok NSA z 9.01.2015 r. I OSK 1541/13, wyrok NSA z 3.03.2017 r. I OSK 2540/15).

Stanowisko to jednak, w ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, należy uznać za nieuzasadnione, zwłaszcza w kontekście okoliczności niniejszej sprawy, w której chodzi o pomoc dla osoby niepełnosprawnej, która powinna znajdować się pod szczególną ochroną ze strony Państwa. Ta ostatnia wynika z brzmienia art. 69 Konstytucji RP, zgodnie z którym, osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają, zgodnie z ustawą, pomocy w zabezpieczaniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej. Z kolei, wedle art. 68 ust. 3, władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom, kobietom ciężarnym, osobom niepełnosprawnym i osobom w podeszłym wieku. Należy także zwrócić uwagę na inny przepis zawarty w ustawie zasadniczej tj. art. 71 ust. 1, wedle którego, państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny. Rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych.

Oczywiście, że unormowania te mają wymiar bardzo ogólny, a ich realizację zapewniają konkretne rozwiązania ustawowe. Oznacza to jednak zarazem, że przy interpretacji tych ostatnich unormowań tj. zawartych z konkretnych ustawach i aktach wykonawczych do nich należy mieć na względzie właśnie regulacje umieszczone w Konstytucji RP.

Wracając do definicji dochodu umieszczonej w art. 8 ust. 3 u.p.s. należy stwierdzić, że ma ona niepełny charakter, bowiem odwołuje się do sformułowania "przychód", którego dokładnego określenia już nie zawiera. W takiej zaś sytuacji należy, zdaniem Sądu, posłużyć się wykładnią językową. Ta zaś prowadzi do wniosku, że przez przychód należy rozumieć określone wpływy pieniężne, które dana osoba lub członkowie rodziny należący do wspólnego z nią gospodarstwa domowego uzyskały w określonym czasie. Chodzi zatem o ogół środków pieniężnych stanowiących określone przysporzenie majątkowe. Konsekwencją uzyskania dochodu w tym rozumieniu jest zwiększenie aktywów pieniężnych danej rodziny, które mogą być wykorzystane na konkretne cele, adekwatne do potrzeb tej rodziny, a o których realizacji członkowie ci sami postanowią. Uzyskanie dochodu musi się więc wiązać z polepszeniem sytuacji finansowej rodziny. Sąd podziela w tym zakresie pogląd zawarty w wyroku z dnia 22 listopada 2017 r. (II SA/Rz 1129/17), zgodnie z którym, dochód kształtujący sytuację w sferze pomocy społecznej powinien mieć charakter dochodu konsumpcyjnego tj. ze swej natury przeznaczonego na zaspokojenie potrzeb bytowych lub mogących służyć temu celowi. O wyłączeniu zaś niektórych pożytków z dochodu powinien decydować ich charakter prawny, oceniany przez pryzmat wartości, celów i zadań pomocy społecznej, a także kwestii społecznych stanowiących wyzwania dla polityki społecznej i gospodarczej państwa rzutujących na zapotrzebowanie na świadczenia z pomocy społecznej.

Tożsame stanowisko, a zatem nie włączające do dochodu, o którym mowa w art. 8 ust. 3 u.p.s. kwoty kredytu na zakup nieruchomości czy kwoty sprzedaży mieszkania przeznaczonej następnie na zakup innego mieszkania zajęły także inne sądy administracyjne, a to WSA w Warszawie i w Gdańsku (wyroki: z dnia 20.01.2017r. I SA/Wa 1847/16 oraz z 11.12.2014 r. III SA/Gd 822/14).

Mając powyższe na względzie, zdaniem Sądu, w warunkach niniejszej sprawy organy rozpoznające ją błędnie przyjęły, że kredyt, który rodzice niepełnosprawnej S. W. zaciągnęli na zakup domu stanowi składnik dochodu w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s., czego skutkiem było zastosowanie regulacji zawartych w art. 8 ust. 11 i ust. 12 u.p.s. i przyznanie wnioskodawczyni w pełni odpłatnych specjalistycznych usług opiekuńczych. Tymczasem, w ocenie Sądu, brak było podstaw do wliczania sumy przedmiotowego kredytu do dochodu rodziny W., a to z tej przyczyny, że rodzina ta nie uzyskała żadnego przysporzenia majątkowego, bowiem kwota kredytu przekazana została od razu na rachunek bankowy sprzedawcy. W takim zaś przypadku, nie tylko nie doszło do poprawy sytuacji finansowej tej rodziny, lecz przeciwnie, uległa ona pogorszeniu, a to w związku z istniejącym obciążeniem w postaci konieczności spłat rat kredytowych.

W tym miejscu należy wskazać na istotę umowy kredytu, do czego odwołuje się zarówno skarga I. i S. W., jak i Rzecznika Praw Dziecka, a która wynika z brzmienia art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (Dz. U. z 2017 r. poz. 1876 ze zm.). Zgodnie z zawartą w tym przepisie regulacją, przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Wynika z niej więc wprost, że kredytobiorca nie może swobodnie dysponować środkami uzyskanymi w ramach zawartej umowy, a musi je przeznaczyć tylko i wyłącznie na wskazany w umowie cel. Poza tym, oprócz otrzymanych na podstawie tej umowy środków, winien zwrócić także odsetki. Nie można zgodzić się w tym miejscu z argumentacją SKO, iż skarżący byli dysponentami przedmiotowego kredytu, bowiem to do nich należała decyzja o przeznaczeniu tego kredytu na zakup domu, nie zaś np. na dodatkową rehabilitację córki. W ocenie organu, także sam fakt przelania środków przez bank bezpośrednio na rachunek zbywcy nieruchomości nie pozbawiał skarżących możliwości dysponowania środkami pieniężnymi, skoro to oni określili cel, na który je przeznaczyli. Odnosząc się do powyższego należy stwierdzić, że faktycznie, to skarżący zdecydowali o zaciągnięciu kredytu właśnie na zakup domu, jednak w okolicznościach sprawy decyzja ta była jednoznacznie związana z koniecznością zapewnienia ich chorej córce lepszych warunków funkcjonowania, a więc i lepszej rehabilitacji. Tym samym zarzut organu jest całkowicie nieuprawniony. Poza tym, nie zmienia to postaci rzeczy, a więc, iż składający skargę nie mieli swobody w dysponowaniu kwotą kredytu, która w całości została przeznaczona sprzedawcy w związku z zakupem domu.

Reasumując, warunkiem uznania określonych środków pieniężnych za dochód jest przychód, a zatem wystąpienie określonego przysporzenia finansowego. Tego zaś, w ocenie Sądu, w okolicznościach sprawy ewidentnie brak, skoro wszystkie środki, które skarżący otrzymali tytułem kredytu przeznaczone zostały od razu na zakup nieruchomości budynkowej. Nie było zatem realnej możliwości ich rozdysponowania i przeznaczenia na utrzymanie i inne konieczne potrzeby, w tym rehabilitację córki, a konsekwencją powyższego jest obciążenie wymienionych z tytułu spłaty rat kredytowych, a więc de facto pogorszenie stanu materialnego. Tym samym, nie doszło do rzeczywistego wpływu środków pieniężnych do budżetu domowego rodziny I. i S. W., a więc nie można mówić o realnym dochodzie wymienionych, o którym mowa w art. 8 ust. 3 u.p.s.

W takiej zaś sytuacji, pomimo że u.p.s. w umieszczonym w art. 8 ust. 4 katalogu świadczeń, których nie wlicza się do dochodu, nie wymienia kredytu bankowego, to kwota tego kredytu nie stanowi dochodu w rozumieniu art. 8 ust. 3 tej ustawy, za czym przemawia językowa wykładnia tego ostatniego przepisu, jak też wykładnia mająca na względzie zadania i cel pomocy społecznej w ogólności. Celem tym zaś jest to, by państwo udzieliło wsparcia jednostce w działaniach, które przekraczają jej obiektywne możliwości.

Z uwagi na to, że zastosowana przez rozpoznające sprawę organy wykładnia regulacji u.p.s. była nieprawidłowa, doszło tym samym do naruszenia art. 8 ust. 3, ust. 11 i ust. 12 tego aktu, co miało niewątpliwie wpływ na wynik sprawy, bowiem skutkowało ustaleniem przekroczenia kryterium dochodowego, a konsekwencją tego ostatniego było zaś ustalenie pełnej odpłatności przyznanych specjalistycznych usług opiekuńczych.

W ponownym postępowaniu Burmistrz Miasta [...] rozpozna wniosek I.W. z uwzględnieniem przedstawionego wyżej stanowiska Sądu tj. nie wliczając do dochodu rodziny strony kwoty pobranego kredytu.

Z podanych względów koniecznym było uchylenie zarówno zaskarżonej decyzji, jak i decyzji ją poprzedzającej na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 P.p.s.a.