Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 779/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-06-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Dnia 7 czerwca 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska – Tylewicz (spr.) Asesor WSA Paweł Daniel po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 czerwca 2022 roku sprawy ze skargi B. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta [...] (dalej jako Prezydent lub organ I instancji) decyzją z dnia 04 maja 2021 r. nr [...], działając na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm. dalej k.p.a.) oraz art. 17 ust.1, ust. 1a, ust. 1b, ust. 5, art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej u.ś.r.), §1, § 10 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017r. w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz.U. z 2017r., poz. 1466) po rozpatrzeniu wniosku B. F. (dalej tez jako skarżąca lub strona), dotyczącego zmiany decyzji Nr [...] z dnia 23 grudnia 2022 R., odmówił świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4, wnioskowanego na H. Ł..

W uzasadnieniu organ wskazał, że strona złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką H. Ł. i dołączyła orzeczenie o niepełnosprawności potwierdzające, że niepełnosprawność osoby wymagającej w stopniu znacznym istnieje, ale nie da się ustalić kiedy nastąpiła. Według oświadczenia skarżąca nie jest zatrudniona i nie wykonuje pracy zarobkowej, nie ma ustalonego prawa do emerytury, renty, renty rodzinnej z tyt. śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego. Osoba wymagająca opieki nie pozostaje w związku małżeńskim, nie została umieszczona w placówce zapewniającej całodobową opiekę przez więcej niż 5 dni w tygodniu. Ponadto na osobę wymagającą opieki inna osoba nie ma ustalonego prawa do wcześniejszej emerytury, członek rodziny osoby sprawującej opiekę nie ma ustalonego prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 (tj. dodatku z tytułu wychowywania dziecka w okresie urlopu wychowawczego), specjalnego zasiłku opiekuńczego, zasiłku dla opiekuna lub świadczenia pielęgnacyjnego, na osobę wymagającą opieki nie jest ustalone prawo do dodatku zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art 10 (tj. dodatku z tytułu wychowywania dziecka w okresie urlopu wychowawczego), prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do zasiłku dla opiekuna lub Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Ze szczegółowego wywiadu przeprowadzonego telefonicznie przez pracownika socjalnego wynika, że skarżąca jest jedyną osobą, która sprawuje opiekę nad swoją matką, gdyż P. H. jest wdową. W skład rodziny wnioskodawcy wchodzi mąż, który pracuje zawodowo.

Ustalono, że matka skarżącej choruje na cukrzycę, astmę, migotanie przedsionków, zaniki pamięci, zespół otępienny oraz chorobę nerek. Pracownik socjalny ustalił, że pomoc ze strony córki jest wieloaspektowa, począwszy od samoobsługi, aż po załatwienie spraw urzędowych. Opieka nad matką jest codzienna i całodobowa.

Prezydent wskazał, że zgodnie z art 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, jednakże strona nie spełniła przesłanki w/w wymienionej, ponieważ nigdy nie pracowała zawodowo i nie była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba poszukująca zatrudnienia. Z zaświadczenia ZUS z dnia [...] października 2011 r. wynika, że w wieku [...] lat posiadała okresy składkowe: 0 lat, 1 miesiąc, 4 dni.

Organ zwrócił uwagę, że H. Ł. pierwsze orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z ZUS-u otrzymała w 2006 r. (miała wówczas [...] lat), uznające, że jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji, natomiast kolejne otrzymała w 2010 r. ([...] lata) z Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności, z którego wynika, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności. Organ wskazał, że zgodnie z treścią art. 17 ust. 1b świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała, nie później niż do ukończenia 18 roku życia albo w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Przepis ten nie został wyeliminowany z porządku prawnego wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r, sygn. akt K 38/13 ( Dz.U. z 2014r. poz. 1443 ).

Ostatecznie organ wskazał, że strona nie spełnia przesłanki niepodejmowania zatrudnienia, z którego następnie konieczna była rezygnacja związana z opieką nad matką. W kwestionariuszu jaki skarżąca wypełniła składając wniosek o świadczenie pielęgnacyjne w lipcu 2011 roku napisała, że nigdy nie pracowała zawodowo i nie jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy. Oświadczyła, że w przypadku pozytywnego rozpatrzenia wniosku na świadczenie pielęgnacyjne przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze lub przez MOPS zrezygnuje z zasiłku dla opiekuna, który ma wypłacany do chwili obecnej.

Pismem z dnia 24 maja 2021r. B. F., reprezentowana przez adwokata M. Ż., wniosła odwołanie od w/w decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia 04maja 2021r., zarzucając organowi dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie przez organ I instancji, że brak jest związku pomiędzy brakiem podejmowania pracy zarobkowej przez odwołującą a sprawowaniem przez nią opieki nad osobą niepełnosprawną.

Decyzją z dnia 23 lipca 2021 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze działając na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12.10.1994 roku o samorządowych kolegiach odwoławczych (jedn. tekst. Dz. U z 2018r., poz. 570, ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 104 § 1 k.p.a., oraz art. 2 pkt 2, art. 17 ust 1 i ust. 1a, ust. 3 oraz art. 20 ust. 1-3, art. 23, art. 24 ust. 1, ust. 2a i ust. 4, art. 26 ust. 1 i ust. 2, art. 32 ust. 1 d i ust. 2 u.ś.r., Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1466), obwieszczenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 4 listopada 2020 r. w sprawie kwoty świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2021 (M.P.2020r. poz. 1031 z dnia 2020.11.12) w związku z art. 6 ust. 2a, art. 16 ust. 6b, art. 18 ust.5a, art. 22 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, z późn. zm.), orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji.

W uzasadnieniu organ wskazał, że brak jest podstaw do odmowy przyznania Pani B. F. wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu, że nie został spełniony jeden z warunków określonych wart. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. poz. 1443), którym orzeczono o niekonstytucyjności wprowadzenia do ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wieku powstania niepełnosprawności, jako przesłanki uzależniającej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Dalej Kolegium wskazało, że odwołująca nie spełniła wszystkich przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Przepis ten bowiem stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wymienionym w nim osobom, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Mając na uwadze treść i znaczenie tego przepisu, Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji w zakresie oceny, iż pozostawanie przez odwołującą bez zatrudnienia pozostaje bez bezpośredniego związku przyczynowo- skutkowego ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną.

Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest zrekompensowanie utraty uzyskiwanego dotychczas, czy też potencjonalnego dochodu. Zatem osoba ubiegająca się o przyznanie tego świadczenia albo, będąc zdolną do podjęcia pracy zarobkowej, rezygnuje z podjęcia takiej pracy, albo rezygnuje z faktycznie wykonywanej pracy zarobkowej. Niepodejmowanie lub rezygnacja z pracy zarobkowej ma jednak służyć opiece nad osobą niepełnosprawną. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej po to, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny, a więc pomoc tym osobom, które poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Treść art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych jednoznacznie wskazuje, że nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki. Celem tego uregulowania jest bowiem udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. W związku z powyższym musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a podjęciem opieki nad osobą wskazaną w ustawie.

W ocenie Kolegium B. F. nie spełnia przesłanki w postaci rezygnacji bądź niepodejmowania zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Z akt sprawy wynika, iż odwołująca nigdy nie pracowała zawodowo ani nie była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba poszukująca i gotowa do podjęcia zatrudnienia. Z zaświadczenia ZUS z dnia [...].10.2011r. wynika, że w wieku [...] lat Pani B. F. posiadała okresy składkowe: 0 lat, 1 miesiąc, 4 dni. Trudno zatem doszukać się bezpośredniego związku przyczynowego między znacznym stopniem niepełnosprawności Pani H. Ł., a niepodejmowaniem pracy przez odwołującą. Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że skarżąca nie spełnia przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego polegającej na niepodejmowaniu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu B. F. reprezentowana przez adw. M. Ż. podała, że zaskarża w całości decyzję KSO z dnia 23 lipca 2021 r. utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 04 maja 2021 r.

Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie przez organ I instancji, że brak jest związku pomiędzy brakiem podejmowania pracy zarobkowej przez odwołującą a sprawowaniem przez nią opieki nad osobą niepełnosprawną.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 poz. 137), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ), dalej p.p.s.a.

Przeprowadzając ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji wydanej przez organ I instancji Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie stwierdził, by naruszały one prawo. Skarga zatem nie mogła być uwzględniona.

Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 23 lipca 2021 r., którą po rozpatrzeniu odwołania skarżącej utrzymano w mocy decyzję organu I instancji z dnia 04 maja 2021 r. odmawiającej przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.

Prawidłowo organy rozpoznające sprawę przyjęły, że materialno-prawną podstawę rozstrzygnięcia sprawy stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych (w tekście jako u.ś.r.).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1. matce albo ojcu,

2. opiekunowi faktycznemu dziecka,

3. osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4. innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Na skarżącej ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki.

W myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r., osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3 lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z kolei stosownie do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1. nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2. w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Kolegium słusznie wskazało, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, utracił przymiot konstytucyjności, a przewidziane w tym przepisie kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w art. 17 ust. 1 b pkt 1 i 2 u.ś.r. nie może być brane pod uwagę. Z tych przyczyn w odniesieniu do opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania im świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonać z pominięciem tego kryterium.

W ocenie organów obydwu instancji skarżąca nie spełnia jednak przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaniem opieki, a to z tego względu, że skarżąca nigdy nie pracowała.

Z powołanego art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wynika, że jednym z wymogów uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Zatem przesłanką ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jest faktyczna rezygnacja/ niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, będąca w związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Treść art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jednoznacznie wskazuje, że nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki. W związku z powyższym musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a podjęciem opieki nad osobą wskazaną w ustawie.

Wskazać należy, że w art. 3 pkt 22 u.ś.r., ustawodawca zawarł – na użytek tej ustawy – legalną definicję pojęcia "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", jako wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Wobec tego ocena, czy dana osoba nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej musi być dokonywana z uwzględnieniem art. 3 pkt 22 u.ś.r.

Z akt sprawy wynika, że skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Organy ustaliły, że na dzień 5 października 2011 r., mając wówczas [...] lat, skarżąca miała okresy składkowe 0 lat, 1 miesiąc i 4 dni. Oznacza to, że nie była osobą aktywną zawodowo. Wprawdzie są to dane sprzed ponad 10 lat, lecz w toku postępowania strona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika nie wykazała, aby była osobą poszukująca zatrudnienia, ani że z uwagi na opiekę nad matką musiała zrezygnować z zatrudnienia. Organy ustaliły, że B. F. nie była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba poszukująca pracy. Aktualnie jest osobą w wieku poprodukcyjnym więc i z tego względu trudno stwierdzić, aby spełniona była przesłanka niepodejmowania zatrudnienia.

Zasadnie więc organy uznały, że skarżąca nie spełniła jednej z przesłanek warunkujących uprawnienie do przedmiotowego świadczenia, co zdecydowało o jego odmowie. Skarga nie mogła więc odnieść zamierzonego skutku, a podniesione w niej zarzuty okazały się niezasadne.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.

Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na mocy art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.