Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1543/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2021-02-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3 i 3 a
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kornacki, Sędzia WSA Asesor WSA Anna Tyszkiewicz - Ziętek (spr.), Katarzyna Stuła - Marcela, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 lutego 2021 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz strony skarżącej kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: K.p.a. w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 266 ze zm., dalej: u.s.u.s. utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] o odmowie umorzenia zaległości M. S. z tytułu składek na rzecz ZUS.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniu 24 stycznia 2020 r. do ZUS wpłynął wniosek M. S. (dalej: wnioskodawca, strona, skarżący) o umorzenie należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu składek na:

- ubezpieczenia społeczne za okres 08/2009-03/2012, 03/2013-10/2013 w łącznej kwocie [...]zł, odsetek w łącznej kwocie [...]zł, kosztów upomnienia - w kwocie [...]zł,

- ubezpieczenie zdrowotne za okres 08/2009-03/2012, 01/2013-10/2013, 07/2014 w łącznej kwocie [...] zł, odsetek za zwłokę naliczonych na 24 stycznia 2020 r. w kwocie [...] zł, kosztów upomnienia w kwocie [...] zł,

- Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 08/2009-03/2012, 01/2013-10/2013 w łącznej kwocie [...] zł, odsetek naliczonych na 24 stycznia 2020 r. w kwocie [...] zł oraz kosztów upomnienia w kwocie [...] zł.

Wnioskodawca oświadczył w nim, że nie ma możliwości spłaty zadłużenia, ponieważ ze względu na problemy zdrowotne nie jest w stanie znaleźć pracy i pozostaje na utrzymaniu matki.

ZUS po przeprowadzeniu postępowania decyzją z dnia [...], nr [...]odmówił umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ:

- nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s.,

- strona nie wykazała, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego strony, ani że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń, jak i że stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiły wnioskodawcę możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonym przez pełnomocnika strony podano, że wnioskodawca od 2006 r. prowadził jednoosobową, usługową działalność gospodarczą, zatrudniał pracowników, pozostawał w dobrej kondycji finansowej, na bieżąco regulował wszystkie zobowiązania, w tym w szczególności składki na ubezpieczenia społeczne oraz nie zaciągał kredytów ani pożyczek. Realizował wówczas zamówienia o znacznych wartościach, obciążone dużym ryzykiem gospodarczym w przypadku nierzetelnego kontrahenta. W 2012 r. pojawiły się problemy z utrzymaniem płynności finansowej prowadzonej działalności, która stanowiła jedyne źródło utrzymania. Jeden z głównych kontrahentów - firma TNT Konstrukcje nie zapłaciła przysługujących stronie należności, a ich egzekucja należności na drodze sądowej okazała się bezskuteczna, dlatego z przyczyn niezawinionych wnioskodawca znalazł się w bardzo złej sytuacji finansowej i był zmuszony zakończyć współpracę z dotychczasowymi pracownikami. Sytuacja ta nie pozostała bez wpływu na stan zdrowia psychicznego i fizycznego wnioskodawcy, który w 2012 r. stracił ojca, z którym był mocno związany. Aktualnie strona pozostaje na utrzymaniu swojej matki, z którą wspólnie zamieszkuje. Miesięczne opłaty za: czynsz wynoszą [...] zł, za gaz –[...] zł, za prąd - [...] zł, za internet - [...] zł. Wnioskodawca nie posiada żadnego majątku, w szczególności nieruchomości, oszczędności, czy wartościowych ruchomości i uzyskuje wsparcie finansowe ze strony członków rodziny w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Błędnie przyjęto, że strona jest właścicielem dwóch pojazdów, ponieważ samochód marki Nissan 100 z 1999 r. został sprzedany w 2013 r. za kwotę nie wyższą niż [...]zł, natomiast samochód dostawczy marki Ford Curier za kwotę [...]zł rok wcześniej. Strona była właścicielem nieruchomości gruntowej położonej w S., objętej księgą wieczystą nr [...], którą sprzedała w maju 2014 r. (załączono akt notarialny), a cenę uzyskaną ze sprzedaży przeznaczyła na pokrycie zaległości w [...] Urzędzie Skarbowym w K.. W opinii pełnomocnika okoliczność ta winna być brana pod uwagę, ponieważ jedyny majątek został spieniężony celem zaspokojenia należności publicznoprawnych. Wnioskodawca jest ojcem małoletniej córki, która wraz z matką (z którą wnioskodawca nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego) zamieszkuje w K..

Wobec powyższego pełnomocnik strony stwierdził, że zadłużenie z tytułu składek powstało z przyczyn niezawinionych i niezależnych od dłużnika, obecna sytuacja finansowa nie rokuje na poprawę, która dawałaby chociażby prawdopodobieństwo uzyskania środków na spłatę zaległości. W stosunku do wnioskodawcy zachodzi zatem całkowita trwała i nieprzemijająca nieściągalność, gdyż nie pracuje on, nie prowadzi działalności gospodarczej i nie posiada majątku. W tym stanie rzeczy prowadzenie egzekucji komorniczej musi zakończyć się stwierdzeniem jej bezskuteczności. Spłata zadłużenia nawet w części doprowadziłaby do zagrożenia egzystencji. Nadto zachodzą także przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 3 i 7 u.s.u.s. Pełnomocnik wnioskodawcy wniósł o przesłuchanie strony oraz jej matki na okoliczność ustalenia przyczyn powstania zadłużenia.

Ponownie rozpoznając sprawę ZUS stwierdził na wstępie, że w decyzji z dnia [...], nr [...] prawidłowo stwierdzono, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu.

Dalej podano, iż na podstawie oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z dnia [...] ustalono, że wnioskodawca: jest kawalerem, nie pracuje zarobkowo, nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych, nie uzyskuje dochodów z innych źródeł, nie otrzymuje zasiłków z pomocy społecznej, świadczeń z Urzędu Pracy oraz nie korzysta z innych form pomocy, prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe wraz z matką, która osiąga dochody w wysokości [...]zł netto miesięcznie, nie ponosi stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem, posiada zobowiązania pieniężne z tytułu podatków, ale nie zna ich wysokości, nie posiada majątku nieruchomego, ruchomego, wierzytelności i praw majątkowych. Na podstawie danych ze stosownych ewidencji ustalono, że prowadzona przez stronę działalność gospodarcza została wykreślona z dniem [...], gdyż nie złożono wniosku o wpis informacji o wznowieniu wykonywania działalności gospodarczej przed upływem okresu 24 miesięcy od dnia zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej, od 2015 r. strona nie posiada tytułu do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego, figuruje w CEPiK jako właściciel dwóch pojazdów, jednak uznano za wiarygodne wyjaśnienia, że samochody te sprzedano; egzekucję zaległości prowadzi Dyrektor Oddziału ZUS w C. oraz Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w K..

Następnie wskazano, że zgodnie z art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 u.s.u.s. należności z tytułu składek (w tym składki, odsetki za zwłokę, koszty upomnienia) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Przypadki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały zaś enumeratywnie określone w zacytowanym przez organ art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Oznacza to jednak tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia (por. uchwała SN z dnia 6 maja 2004 r., sygn. akt II UZP 6/04).

W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że:

- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych;

- przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ

nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że:

- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie

upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe,

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu

likwidacyjnym,

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

- nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. – strona zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, ale nie zostało spełnione kryterium braku następców prawnych;

- przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi dlatego, że Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

- przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ przymusowe dochodzenie należności jest prowadzone przez Dyrektora Oddziału ZUS w C. oraz Naczelnika [...]Urzędu Skarbowego w K., ze składnika, do którego zastosowania nie jest uprawniony Dyrektor Oddziału ZUS.

Na poparcie powyższego organ przytoczył wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 grudnia 2009 r., sygn. akt V SA/Wa 969/09, zgodnie z którym postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Z kolei WSA we Wrocławiu stwierdził w wyroku z dnia 22 stycznia 2020 r., sygn. akt III SA/Wr 311/19, że organ nie może - w ramach postępowania dotyczącego umorzenia należności z tytułu składek - podejmować samodzielnych ocen odnośnie postępowania egzekucyjnego. Kwestia egzekucji, prawidłowości i zasadności jej dalszego prowadzenia jest kwestią odrębnego postępowania, prowadzonego przez inne organy na podstawie innych przepisów. Skoro w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie został stwierdzony brak majątku, ani też nie odstąpiono od egzekucji, to organ nie ma prawa podejmować w tym zakresie odmiennych ustaleń. Nie ma również podstaw, aby oczekiwał na zakończenie postępowania egzekucyjnego w celu rozpoznania wniosku o umorzenie. Odnosząc się do argumentów pełnomocnika strony ZUS stwierdził, że przesłanka określona w art. art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s nie jest spełniona, a przesłanka art. 28 ust. 3 pkt 7 u.s.u.s nie została dotychczas sformułowana przez ustawodawcę.

Wobec braku przesłanek z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. uwzględnienie wniosku strony na podstawie tej regulacji okazało się niemożliwe.

Organ nie znalazł także podstaw do uwzględnienia wniosku strony w oparciu o art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365, dalej rozporządzenie), na mocy których należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. ZUS może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W tym zakresie wskazano, że nie wystarczy, iż zobowiązany wskaże na uciążliwości i trudności w zapłacie narosłych należności, które w takich przypadkach są oczywiste. Płatnik musi liczyć się z koniecznością zapłaty składek, gdyż to należy do jego obowiązków, zaś odstąpienie od realizacji tego obowiązku ma charakter zupełnie wyjątkowy (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 grudnia 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2450/06).

Odnośnie przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia stwierdzono, że powstanie zadłużenia nie jest następstwem nadzwyczajnego zdarzenia, ale nieterminowego opłacania należności z tytułu składek. Obowiązek ten obciąża przedsiębiorcę od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia jej zaprzestania niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat. Brak płynności finansowej nie powinien być równoważony ze środków stanowiących przychody ZUS. W orzecznictwie sądów administracyjnych "zdarzenie nadzwyczajne" definiuje się jako zdarzenie trudne do przewidzenia, leżące poza prowadzoną działalnością gospodarczą i niezwiązane z ogólnym ryzkiem jej prowadzenia. Są to zdarzenia niepowtarzalne o charakterze losowym. Podjęcie współpracy z określonym kontrahentem było świadomym wyborem strony, a niepowodzenie tej współpracy stanowi element ryzyka gospodarczego. Przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia ma zastosowanie wyłącznie do podmiotów, które nie zaprzestały prowadzenia działalności gospodarczej i poniosły straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, a opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić je możliwości dalszej działalności. Nie ma więc ona zastosowania w niniejszej sprawie.

Ponadto, jak stwierdził WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 28 sierpnia 2018 r., sygn. akt I SA/GI 672/18, przy badaniu przesłanek umorzenia należności z tytułu składek istotna jest ocena aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej zobowiązanego, a nie przyczyny powstania zaległości, zawinione czy też subiektywnie niezawinione, które nie zostały przewidziane, jako samodzielna przesłanka umorzenia należności. Oznacza to, że okoliczności dotyczące genezy powstania zaległości w opłacaniu składek pozostają bez znaczenia dla sprawy.

Z kolei wystąpienie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Wnioskodawca wskazał, że ma problemy z [...] i zaburzenia [...], które nie zostały jednak udokumentowane. W aktach sprawy brak jest dowodu (np. orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności) na trwałe wykluczenie strony z rynku pracy ze względu na stan zdrowia. Organ nie posiada także informacji o konieczności sprawowania przez stronę opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. W tej sytuacji ta przesłanka nie zachodzi.

Analizując uregulowania prawne dotyczące możliwości umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów, musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały.

W tym kontekście stwierdzono, że ograniczone możliwości płatnicze strony, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się bowiem do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste.

Według ustaleń ZUS, wnioskodawca od 2015 r. nie posiada żadnego tytułu do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego, co oznacza, że nie poszukuje on zatrudnienia za pośrednictwem Urzędu Pracy. Według oświadczenia strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, która osiąga dochody w wysokości [...]zł netto miesięcznie. Weryfikując to twierdzenie ustalono, że dochody te są wyższe, jednakże ze względu na ochronę danych osobowych nie sprecyzowano tych kwot.

Jednocześnie ZUS stwierdził, że miesięczny budżet tego gospodarstwa domowego jest wyższy niż poziom minimum socjalnego w I kwartale 2020 r., określony przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla dwuosobowego gospodarstwa pracowniczego na kwotę 2.075,43 zł netto. Zatem nie wskazuje on na stan ubóstwa i konieczność sięgania po pomoc z opieki społecznej, która dedykowana jest tylko osobom w bardzo trudnej, zagrażającej egzystencji sytuacji materialnej. Wnioskodawca nie korzysta z żadnych form pomocy skierowanych do osób znajdujących się w niedostatku. Udzielenie takiej pomocy poprzedzone jest szczegółowym, obowiązkowym wywiadem środowiskowym. Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. (Dz. U. z 2018 r., poz. 1358) w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej od 1 października 2018 r. obowiązuje kwota kryterium dochodowego z pomocy społecznej dla osoby w rodzinie w wysokości 528 zł. Budżet gospodarstwa domowego pozwala na sfinansowanie w całości wydatków rodziny wskazanych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W stałych miesięcznych kosztach utrzymania nie uwzględniono podstawowych wydatków ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym, czyli zakupu żywności, ubrań, itp. Nie są to nadzwyczajne koszty, a ZUS nie może umarzać zaległości każdej osobie, która ponosi, podobnie jak ogół społeczeństwa, zwykłe koszty utrzymania. Niezbędne potrzeby życiowe strony są zaspokojone przez matkę, a istniejąca zaległość składkowa nie ma na nie bezpośredniego wpływu. Ponadto w orzecznictwie sądowym prezentowany jest pogląd, że prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego z członkami rodziny posiadającymi stałe dochody jest wystraczającym argumentem do odmowy umorzenia należności z tytułu składek. Posiadanie zobowiązań wobec innych niż ZUS wierzycieli (strona wskazała na zaległości z tytułu podatków o nieznanej wysokości) nie stanowi przesłanki do zwolnienia z obowiązku opłacania należnych składek.

Odnosząc się do wskazywanej przez pełnomocnika strony kwestii spieniężenia jedynego majątku na zaspokojenie należności publicznoprawnych zauważono, że z aktu notarialnego z dnia [...] wynika, że nieruchomość została zbyta za kwotę [...] zł, na konto [...] Urzędu Skarbowego w K. przekazano łączną kwotę [...]zł, a na rachunek bankowy matki zbywcy, działającej na jego rzecz i w jego imieniu - [...]zł. Ponadto matka strony otrzymała kwotę [...]zł na poczet zapłaty ceny. Jednak na rachunek ZUS nie wpłynęła żadna wpłata, chociaż w dacie tej sprzedaży istniały już zaległości z tytułu składek i ZUS prowadził postępowanie egzekucyjne z rachunku bankowego strony. Wpłata kwoty [...]zł w 2015 r. spowodowałaby, że aktualne zadłużenie z tytułu składek byłoby o ok. 43% niższe.

W dalszych wywodach zaskarżonej decyzji ZUS podkreślił, że instytucja umorzenia przewidziana jest dla przypadków szczególnie drastycznych, gdy ze względu na stan zdrowia, wiek i inne niezależne od dłużnika okoliczności nie jest możliwe uzyskiwanie przez niego dochodów. Umorzenie należności może być uzasadnione jedynie okolicznościami o charakterze obiektywnym, wyjątkowym i trwałym. W przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia, że takie okoliczności zachodzą. Wnioskodawca ma [...] lata i brak jest udokumentowanych przeciwskazań zdrowotnych do podjęcia przez niego zatrudnienia. Tymczasem w wieloletnim horyzoncie czasowym prezentuje on absolutnie bierną postawę w zakresie dążenia do spłaty należności z tytułu składek - nie poszukuje zatrudnienia i pozostaje na utrzymaniu matki. Do osiągnięcia wieku emerytalnego pozostało jeszcze [...] lat aktywności zawodowej, w ciągu których strona może osiągać dochody pozwalające na sukcesywną spłatę zaległości. Według danych ze strony internetowej Urzędu Pracy w K. poziom bezrobocia w K. na koniec lipca 2020 r. wynosił 1,5%, co oznacza, że osoba aktywnie poszukująca zatrudnienia ma możliwość podjęcia pracy.

Umorzenie stanowi wyraz definitywnej rezygnacji ZUS z możliwości ich wyegzekwowania. W związku z tym, biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter tych należności oraz uwzględniając cele, na jakie składki są przeznaczone, organ odpowiedzialny za ich pobór zobowiązany jest do szczególnej staranności i ostrożności w procedowaniu spraw z zakresu umarzania. W sytuacji osób młodych i zdrowych organ musi wziąć pod uwagę nie tylko wysokość aktualnie uzyskiwanych dochodów lub ich brak, ale także możliwości zarobkowe takiej osoby. Jak zauważył NSA w wyroku z dnia 23 kwietnia 2009 r., sygn. akt II GSK 884/08 prawidłowa wykładnia art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. prowadzi do wniosku, że wynikająca z tych przepisów podstawa umarzania należności ZUS winna mieć zastosowanie tylko do tych dłużników, którzy przekonają o wykorzystaniu w pełni zdolności do pracy i aktywnej postawie w poszukiwaniu źródeł dochodów. Omawiane uregulowanie nie może być formą premiowania osób, które posiadając zobowiązania finansowe, prezentują postawę pasywną w zakresie dążenia do ich realizacji. Podstawa umorzenia należności ZUS mająca swe źródło w omawianych przepisach została stworzona dla "uzasadnionych przypadków" (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.) - a zatem wyjątkowych, a nawet drastycznych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika). Aspekt ten nie może być pomijany przy analizie "stanu majątkowego" zobowiązanego oraz "możliwości zaspakajania niezbędnych potrzeb życiowych dłużnika i jego rodziny" (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.). Względy społeczne wymagają, by zobowiązanie publicznoprawne było realizowane, a płatnik nie był pochopnie z nich zwalniany (por. wyrok NSA z dnia 21 marca 2001 r., sygn. akt I SA/Ka 577/00). Każda osoba przejściowo może wykazać, że znajduje się w trudnej sytuacji, lecz ZUS jest obowiązany w sposób dokładny i racjonalny ocenić sytuację i podjąć decyzję, czy uznaje ją za przesłankę do zastosowania umorzenia należności, czy też nie. Obowiązkiem wierzyciela, jak podkreślono, jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności. Dlatego w sytuacji, gdy organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to umorzenie należności składkowych byłoby przedwczesne.

Umorzenie oznaczałoby uprzywilejowanie względem innych podmiotów, które terminowo regulują składki, a więc naruszałoby określoną w art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 u.s.u.s. zasadę równego traktowania ubezpieczonych.

Na podstawie analizy wystarczającego materiału dowodowego ZUS nie znalazł podstaw do umorzenia zaległości w oparciu o art. 28 ust. 3 a oraz rozporządzenia. Zaznaczono przy tym, że to strona musi udowodnić fakty, które przemawiałyby za umorzeniem, zwłaszcza, gdy organ nie jest władny zweryfikować danej okoliczności w ramach prowadzonego postępowania. Jedynie fakty powszechnie znane lub znane organowi z urzędu nie wymagają przedłożenia dowodu.

W skardze na powyższą decyzję, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, reprezentujący skarżącego adwokat zarzucił naruszenie art. 7 K.p.a., art. 6 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. oraz art. 80 K.p.a. poprzez uchybienie obowiązkowi dokonania wszechstronnej oceny zebranego materiału dowodowego z jego wyczerpującym rozpatrzeniem, jak również z uwzględnieniem słusznego interesu strony, które w efekcie doprowadziło do naruszenia przepisów prawa materialnego, a to art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. polegającego na wadliwym przyjęciu, że niespełnione zostały wszelkie prawem przewidziane przesłanki, warunkujące wydanie decyzji umarzającej należności z tytułu składek, w sytuacji, gdy u skarżącego powstał stan całkowitej nieściągalności, albowiem wbrew ustaleniom organów skarżący nie posiada jakichkolwiek wartościowych składników majątkowych, w szczególności nie otrzymuje wynagrodzenia za pracę, nie jest właścicielem nieruchomości lub cennych ruchomości, nie posiada udziałów w spółkach, a jego źródłem utrzymania jest pomoc finansowa otrzymywana od matki.

Wobec tak sformułowanego zarzutu wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu organowi oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że, jak wskazuje się w orzecznictwie, z treści przepisu art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. wynika, że to ZUS ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane koszty egzekucji z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku. Dokonując powyższej samodzielnej oceny organ winien mieć na uwadze, czy majątek zobowiązanego nadaje się w ogóle do egzekucji (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 8 maja 2018 r., sygn. akt I SA/Kr 324/181.

Według strony skarżącej ustalenia poczynione przez organ odnośnie stanu faktycznego sprawy w zakresie, w jakim obligują do tego powołane wyżej przepisy należy uznać za niewystarczające, a co więcej błędne. Nie sposób zatem przyjąć, na jakiej podstawie organ doszedł do przekonania, iż egzekucja z majątku skarżącego może być w jakimkolwiek stopniu skuteczna. Decyzja w przedmiocie umorzenia zaległości jest decyzją uznaniową, jednakże w niniejszej sprawie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Sytuacja finansowa skarżącego, który utrzymuje się przy wyłącznej pomocy swojej matki daje się określić jako trudna, a do powstania zaległości w składkach doszło bez winy strony. Gdyby istotnie skarżący dysponował jakimkolwiek majątkiem nadającym się do zbycia, to z pewnością z możliwości takiej by skorzystał, chociażby dla zaspokojenia swoich bieżących potrzeb. Skarżący istotnie nie reguluje żadnych stałych opłat wynikających z korzystania z nieruchomości należącej do jego matki, albowiem nie posiada ku temu jakichkolwiek środków. Nie bez powodu zatem ustawodawca przewidział w takiej sytuacji możliwość skorzystania z dobrodziejstwa umorzenia należności. Dla oceny czy przesłanka dotycząca zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych jest spełniona, wymagane jest ustalenie, czy w budżecie wnioskodawcy, po uwzględnieniu stałych i koniecznych wydatków i po zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych, pozostaje kwota na pokrycie należności wobec ZUS. W okolicznościach niniejszej sprawy środków takich nie można stwierdzić.

Wnioskodawca obecnie zamieszkuje wraz z matką i pozostaje na jej utrzymaniu. Opłata za czynsz wynosi [...] zł, a za gaz, prąd i internet łącznie [...] zł. Wnioskodawca nie posiada żadnego majątku, w szczególności nieruchomości, oszczędności, czy wartościowych ruchomości, uzyskuje wsparcie finansowe ze strony członków rodziny w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Nieruchomość w S., której był właścicielem zbył, a uzyskaną należność przeznaczył na pokrycie zaległości podatkowych, co winno być brane pod uwagę. Wnioskodawca jest ojcem małoletniej córki, która zamieszkuje wraz z matką. Skarżący nie prowadzi z nimi wspólnego gospodarstwa domowego. Obecna sytuacja finansowa wnioskodawcy nie rokuje poprawy, nie jest prawdopodobne, że strona uzyska środki na spłatę zaległości. Wnioskodawca nie pracuje, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie posiada jakichkolwiek składników majątku, pozostaje na utrzymaniu matki, ma problemy zdrowotne, w tym natury psychicznej wobec jego trudnej sytuacji materialnej i życiowej. Egzekucja zarówno w 2017 r., jak i w 2019 r. okazała się nieskuteczna. Potwierdza to fakt całkowitego braku majątku po stronie wnioskodawcy, co uzasadnia stwierdzenie nieściągalności i umorzenie zaległości. Podkreślenia przy tym wymaga, iż wnioskodawca w stan całkowitej, wieloletniej, trwałej i nieprzemijającej nieściągalności popadł nie ze swojej winy. Doprowadziła do tego sytuacja na rynku już w 2012 r., kiedy to działalność gospodarcza wnioskodawcy utraciła płynność finansową z uwagi na działania nierzetelnych kontrahentów. Odmowa umorzenia spowoduje, że skarżący, nie będąc w stanie spłacić należności, pozostanie w spirali zadłużenia i nie będzie w stanie unormować swojej sytuacji materialnej. Ze względu na brak jakiegokolwiek wynagrodzenia po stronie wnioskodawcy, spłata zadłużenia nawet w części doprowadziłaby do zagrożenia egzystencji, do stanu w którym minimum socjalne na zaspokojenie podstawowych potrzeb wnioskodawcy i jego rodziny nie byłoby zagwarantowane. Przy ocenie przesłanek umorzenia należy rozpatrzeć skutki opłacenia należności nie tylko w stosunku do wnioskodawcy, ale też jego rodziny, za którą uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające ze zobowiązanym w faktycznym związku. Stanowisko to potwierdził WSA w Kielcach, w wyroku o sygn. akt I SA/Ke 285/19.

W odpowiedzi na skargę ZUS podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga wymagała uwzględnienia.

Kontroli Sądu – na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: p.p.s.a.) podlegała decyzja z dnia [...], którą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] o odmowie umorzenia zaległości skarżącego z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą za określone miesiące 2009 r. – 2014 r. w łącznej kwocie [...]zł.

Kontrolę tę rozpocząć należy od wskazania, że na mocy art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Warunek ten musi być obligatoryjnie spełniony w odniesieniu do należności za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek (a takich zaległości m.in. dotyczy niniejsza sprawa). Odnośnie składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek ustawodawca dopuszcza w uzasadnionych przypadkach możliwość umorzenia także pomimo braku całkowitej nieściągalności. Wniosek skarżącego w części dotyczącej składek za zatrudnionych pracowników podlegał zatem rozpatrzeniu na podstawie art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. W zakresie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonego, który był jednocześnie płatnikiem tych składek, organ także stosuje art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. i bada, czy zachodzi przypadek całkowitej nieściągalności składek, a w przypadku stwierdzenia, że nie występuje całkowita nieściągalność, bada sprawę pod kątem istnienia przesłanek określonych w rozporządzeniu z czy zobowiązany wykazał, że opłacenie należności pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny" (por. wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GSK 44/12, LEX nr 1310089, wszystkie powoływane w niniejszym uzasadnieniu wyroki, niezależnie od podawanej numeracji systemu LEX, dostępne także w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na rzecz ZUS ma charakter dwuetapowy. W pierwszym etapie organ administracji winien jednoznacznie ustalić, czy istnieje któraś z określonych w przepisach przesłanek umorzeniowych albo jednoznacznie wykluczyć jej istnienie. Dopiero po ustaleniu, że którakolwiek z przesłanek umorzeniowych istnieje, organ administracji proceduje na etapie drugim - to jest na etapie uznania administracyjnego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, że uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. Ograniczeniami swobody uznania są określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru - przesłanki sformułowane w art. 28 u.s.u.s. i w § 3 rozporządzenia. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia czy zostały spełnione ww. przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materię będącą podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. wyrok NSA z dnia 25 października 2018 r., sygn. akt I GSK 1992/18).

Decyzje związane podlegają ocenie Sądu na zasadach ogólnych. Badana jest zgodność z prawem procesu stosowania prawa i wydanego w jego wyniku rozstrzygnięcia, zarówno w aspekcie znajdujących zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego, jak i procesowego. Przyjęcie za podstawę rozstrzygnięcia błędnego czy też niepełnego stanu faktycznego, dyskwalifikuje decyzję pod względem prawnym, a to z tej przyczyny, że dochodzi do zastosowania niewłaściwej normy prawnej.

Obowiązki organu prowadzącego postępowanie dowodowe określają przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Stosownie do art. 7 K.p.a. organ administracji publicznej stojąc na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron, powinien podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie zaś z art. 77 § 1 K.p.a. organ jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Art. 80 K.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Zasada praworządności zawarta w art. 7 K.p.a. ma fundamentalne znaczenie dla prawidłowego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, które pozwoli dokonać subsumcji faktów uznanych za udowodnione pod stosowną normę prawną, a następnie ustalić konsekwencje prawne tych faktów. Obowiązek wyczerpującego i rzetelnego zebrania materiału dowodowego związany jest z sytuacją procesową organu administracji publicznej, który jest "gospodarzem" postępowania i posiada duże uprawnienia w zakresie ukształtowania tego postępowania. Natomiast obowiązek wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego polega na dokładnym zapoznaniu się z tym materiałem, ustosunkowaniu się do każdego ze zgromadzonych w sprawie dowodów z uwzględnieniem wzajemnych powiązań między nimi, aby uzyskać jednoznaczność ustaleń faktycznych i prawnych. Negatywne konsekwencje zaniedbania należących do organu czynności dowodowych nie mogą obciążać strony.

W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja uchybia przepisom proceduralnym wymienionym w art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Materiał dowodowy nie został bowiem rozpatrzony w sposób wyczerpujący, co w konsekwencji powoduje, że zaskarżone rozstrzygnięcie jest co najmniej przedwczesne. Organy obu instancji bezpodstawnie wykluczyły bowiem stwierdzenie nieściągalności zaległości. Uchybienie to jest istotne dla wyniku sprawy, gdyż umorzenie należności za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek (a takich m.in. dotyczy niniejsza sprawa) dopuszczalne jest tylko wówczas, gdy są one nieściągalne.

Przesłanki stwierdzenia całkowitej nieściągalności wymienione są enumeratywnie w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Zachodzi ona, gdy:

1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2016 r. poz. 2171, 2260 i 2261 oraz z 2017 r. poz. 791);

3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b. nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W niniejszej sprawie pominąć można a priori przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4, 4 a i 4 b. Skoro skarżący, który zaprzestał wprawdzie prowadzenia działalności gospodarczej, ma córkę, to przesłanka opisana w pkt 3 także nie zachodzi. Co do pozostałych przesłanek organ I instancji stwierdził, że wobec skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora Oddziału ZUS, który w dniach [...] i [...] skierował wniosek o prowadzenie egzekucji do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K., ze składnika do którego zastosowania nie jest uprawniony Dyrektor Oddziału. Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Na tym etapie nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Ponownie rozpoznając sprawę powtórnie stwierdzono, że przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi dlatego, że Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Zdaniem organu II instancji przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie może być natomiast stwierdzona z tego względu, że przymusowe dochodzenie należności jest prowadzone przez Dyrektora Oddziału ZUS w C. oraz Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K., ze składnika, do którego zastosowania nie jest uprawniony Dyrektor Oddziału ZUS.

Ze znajdującej się w aktach sprawy Informacji o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym (k. 10 akt administracyjnych) wynika, że postępowanie to wobec skarżącego toczy się co najmniej od czerwca 2012 r., kiedy miało miejsce pierwsze zajęcie rachunku bankowego. Z uwagi na nieskuteczne postępowanie egzekucyjne w [...] oraz w [...]skierowano do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. wniosek o prowadzenie egzekucji ze składnika, do którego zastosowania nie jest uprawniony Dyrektor Oddziału ZUS. Dotychczas organy egzekucyjne nie uzyskały od skarżącego żadnych wpłat.

Niezakwestionowane przez ZUS oświadczenie strony skarżącej wskazuje, że nie posiada ona żadnego majątku, a więc i takich składników, do których ZUS nie mógłby skierować egzekucji i wymagałoby to działania organu skarbowego. Trwające od 8 lat postępowanie egzekucyjne jest całkowicie bezskuteczne. Stan, w którym w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyskuje się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, co więcej - nie uzyskuje się żadnych kwot, jest zatem niewątpliwie oczywisty i utrwalony. W takich okolicznościach negacja zaistnienia przesłanki nieściągalności z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. jest nieuprawniona. Przesłanki z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. należy oceniać ze względu na wynikający z przebiegu długotrwałego całkowicie nieefektywnego postępowania egzekucyjnego stan istniejący w dacie orzekania, a nie w oparciu o potencjalne możliwości wzbogacenia się dłużnika w dalszej, długotrwałej perspektywie czasowej. Pogląd, że organ w trakcie postępowania dotyczącego umorzenia zaległości, może samodzielnie ocenić przesłankę z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. porównując spodziewane koszty egzekucji z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku zobowiązanego jest ugruntowany w judykaturze (por. m.in. wyroki WSA w Krakowie z dnia 31 października 2012 r. sygn. akt I SA/Kr 224/12, WSA w Gliwicach z dnia 23 sierpnia 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 418/17, WSA w Kielcach z dnia 9 lipca 2020 r., sygn. akt I SA/Ke 39/20, WSA w Lublinie z dnia 6 litego 2020 r., sygn. akt III SA/Lu 634/19, WSA w Warszawie z dnia 30 stycznia 2020 r., sygn. akt VIII SA/Wa 864/19, z dnia 6 sierpnia 2019 r., sygn. akt III SA/Po374/19).

Jak już była mowa, wskazane uchybienie ma istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż właściwe zbadanie zaistnienia przesłanek całkowitej nieściągalności warunkuje legalność rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia zaległości, zwłaszcza wówczas, gdy wniosek o umorzenie obejmuje należności za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek.

Podkreślić jednocześnie trzeba, że, jak już była mowa, decyzje dotyczące umorzenia zaległości wobec ZUS wydawane są w oparciu o tzw. uznanie administracyjne, w ramach którego ustawodawca pozostawił organowi wybór pomiędzy równoważnymi rozstrzygnięciami. Wskazana specyfika rozstrzygania spraw związanych z umorzeniem zaległości determinuje także zakres sądowej kontroli decyzji uznaniowych. Kontrola ta dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów k.p.a. reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę. W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje przede wszystkim samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, w ramach którego organ musi wnikliwie zbadać i precyzyjnie ustalić czy zaistniały przesłanki warunkujące umorzenie zaległości. Sąd administracyjny nie jest natomiast uprawniony do wydania rozstrzygnięcia o umorzeniu zaległości. Nie leży także w kompetencjach Sądu zobowiązanie organu do umorzenia zaległości skarżącego.

Zaakcentować także należy, że konieczna, jak wyżej wykazano, ponowna ocena przesłanek umorzenia uwzględniać będzie dane aktualne w dacie orzekania przez organ.

Nie przesądzając zatem wyniku sprawy, Sąd stwierdził, że wyczerpana została przesłanka uchylenia zaskarżonej decyzji w oparciu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i zobowiązania właściwego organu, aby przy ponownym rozpatrywaniu sprawy uwzględnił powyższą argumentację i wynikające z niej zalecenia.

O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a., zasądzając na rzecz strony skarżącej kwotę 480 zł stanowiącą koszty zastępstwa procesowego określone w § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).