Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1554/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-03-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędzia WSA Jakub Makuch (spr.) Asesor WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 4 października 2021 r. znak: [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

Wójt Gminy, po rozpoznaniu wniosku A. B. z dnia 21.06.2021 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem, decyzją z dnia [...] 2021 r. (znak [...]) odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa do wskazanego świadczenia.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ I instancji powołał mające w sprawie zastosowanie przepisy ustawy z dnia 23.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2020 r., poz. 111). Wskazał m.in., że stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury lub renty. Wójt Gminy zwrócił uwagę na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26.06.2019 r. (sygn. akt SK 2/17), który stwierdził niezgodność z Konstytucją RP cytowanego wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Orzekający organ administracji podkreślił zarazem, że skutkiem tego orzeczenia winna być zmiana przepisów, co jednak dotychczas nie nastąpiło. Powyższe oznacza, że rozstrzygając tę sprawę nie można pomijać ciągle obowiązującego brzemienia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wójt akcentował, że żądanie skarżącej ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wynikało z faktu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem S. B., który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednocześnie zauważył, że wnioskodawczyni ma ustalone prawo do renty rolniczej z tytułu trwałej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym (decyzja KRUS z 19.05.2014 r.). Nadto, w aktach znajduje się pismo KRUS z 16.03.2021 r., z którego wynika, że prawomocne jest orzeczenie Lekarza Rzeczoznawcy uznające wnioskodawczynię za trwale całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym, i na tej podstawie przyznające jej rentę rolniczą, a nadto, że brak jest podstaw do wstrzymywania wypłaty tego świadczenia. Organ I instancji podał, że z przeprowadzonego w sprawie wywiadu wynika, że choć wnioskodawczyni zapewnia synowi stałą, całodobową opiekę, gdyż jest on niesamodzielny w związku ze znacznym stopniem niepełnosprawności, to jednak w ocenie organu brak jest podstaw do przyznania A. B. tego świadczenia. Nie zostały bowiem spełnione wszystkie konieczne do tego przesłanki zawarte w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Na przeszkodzie ustaleniu prawa do świadczenia stoi bowiem art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a., który przewiduje, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone m.in. prawo do renty.

2.

Odwołanie od opisanej wyżej decyzji wniosła A. B. Wskazała, że organ I instancji, przy rozstrzyganiu sprawy nie uwzględnił w sposób prawidłowy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 26.06.2019 r. (sygn. akt: SK2/17) oraz naruszył zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa (art. 8 k.p.a.). Wnioskodawczyni podkreśliła, że jej syn wymaga stałej opieki, która uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia, zaś jednym źródłem utrzymania jest skromna renta z KRUS.

3.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 4.10.2021 (znak [...]) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu przyjętego rozstrzygnięcia organ odwoławczy zacytował art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz wyjaśnił wynikające z tego przepisu przesłanki przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zwrócił przy tym uwagę, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone m.in. prawo do renty. W ocenie Kolegium, w tej sprawie nie ulega wątpliwości, iż pobieranie przez odwołującą się renty, stanowi negatywną przesłankę do otrzymania żądanego świadczenia pielęgnacyjnego. W odpowiedzi zaś na zarzuty odwołania, SKO wskazało na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 26.06. 2019 r. (sygn. akt: SK 2/17) i podkreśliło, że wyrok ten dotyczy jedynie osób, które mają ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W tym jedynie zakresie przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Kolegium akcentowało, że KRUS uznał A. B. za trwale niezdolną do pracy, co wynika z pisma tego organu z 16.03.2021 r. Nadto, organ II instancji zwrócił uwagę, że z powołanego wyżej pisma KRUS wynika również, iż nie jest możliwym wstrzymanie skarżącej wypłaty renty rolniczej, zaś ewentualna zmiana w tym zakresie musiałby wiązać się z przeprowadzeniem nowego badania lekarskiego, co mógłby skutkować ustaniem prawa do emerytury (poprawnie renty rolniczej – przyp. sądu), jeżeli lekarz rzeczoznawca uzna stronę za zdolną do pracy w gospodarstwie rolnym. Dlatego też, w ocenie organu odwoławczego, skoro nie jest możliwym wstrzymanie wypłaty świadczenia rentownego, z powodów wskazanych przez KRUS (trwała niezdolność do pracy), to brak jest możliwości wyboru przez odwołującą się korzystniejszego dla niej świadczenia. Kolegium podkreśliło, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęto, iż zawieszenie prawa do emerytury (renty) skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (tak np.: WSA we Wrocławiu w wyroku z dnia 22.07.2021r., sygn. akt: IV SA/Wr 353/21). W przeciwnym wypadku, okoliczność ta uniemożliwia przyznanie świadczenia, na co, w ocenie Kolegium, trafnie wskazał organ I instancji.

4.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na opisaną wyżej decyzję SKO z 15.10.2021 r. wniosła A. B. Wskazała, że rozstrzygnięcie to jest niegodne z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 26.06.2019 r. W ocenie skarżącej, orzeczenie o trwałej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym jest równoznaczne z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS o którym mowa w powołanym wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

5.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze domagało się jej oddalenia, podtrzymując dotychczas wyrażone w sprawie stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna i skutkowała uchyleniem obu kontrolowanych decyzji. Naruszają one bowiem przepisy postępowania oraz prawa materialnego w stopniu nakazującym wyeliminowanie tych aktów z obrotu prawnego (art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a oraz lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. 2022 r., poz. 329; dalej p.p.s.a.).

Zasadniczy problem w kontrolowanej sprawie sprowadzał się do ustalenia, czy wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną winien zostać załatwiony odmownie w każdym przypadku, gdy strona posiada już prawo do jednego ze świadczeń wskazanych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2022 r., poz. 615; dalej u.ś.r.). W tej bowiem sprawie, zarówno SKO, jak i Wójt Gminy uznały, że skoro skarżąca pobiera rentę rolniczą, to okoliczność ta, z uwagi na treść wskazanego wyżej przepisu, wykluczała dopuszczalność uwzględnienia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Orzekające organy administracji oparły się na literalnym brzmieniu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., co jednak, w realiach kontrolowanej sprawy, ocenić należało jako nietrafne.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowił art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Wg tego przepisu, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej, socjalnej, zasiłku stałego, przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. Zauważyć należy, że na gruncie cytowanego wyżej przepisu, w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wypowiadane są niejednolite poglądy odnośnie wzajemnej zależności między uprawnieniem do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, a ustalonym już prawem do innego świadczenia, wskazanego w tym przepisie (emerytury, renty). Jeden z poglądów opowiada się za ścisłym, literalnym rozumieniem normy zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., i wskazuje, że już sama treść tego przepisu wprost wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie posiadającej ustalone np. prawo do renty, w tym, renty rolniczej (por. np. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 10.12.2021 r.; sygn. akt II SA/Po 765/21). W orzecznictwie prezentowane jest jednak także przeciwne stanowisko, za którym opowiada się skład orzekający w niniejszej sprawie. W ramach tego poglądu akcentuje się potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej, gdyż proces wykładni prawa nie może ograniczać się tylko do dyrektyw językowych. Zauważa się, że zastosowanie dyrektyw funkcjonalnych i systemowych może prowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej, nawet, gdy wykładnia ta prowadzi do jednoznacznych rezultatów (por. uchwała NSA składu 7 sędziów z 10 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 8/09). Ta linia orzecznicza zwraca uwagę na kontekst historyczny pojawienia się art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w systemie prawa. W dacie bowiem uchwalenia ustawy o świadczeniach rodzinnych wysokość ówczesnego świadczenia pielęgnacyjnego była niższa niż najniższe ówczesne wysokości świadczeń wyłączających prawo do tego świadczenia. Tym samym, wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, którego celem jest zrekompensowanie danej osobie strat, jakie ponosi w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, było uzasadnione i zgodne z systemem aksjologicznym wyrażonym w Konstytucji RP. W przypadku osób, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego było konsekwencją posiadania źródła utrzymania, którego wysokość przewyższała pierwotnie wysokość tego świadczenia. Ta relacja ekonomiczna przedmiotowych świadczeń utrzymywała się do 1 maja 2014 r., kiedy to świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do 800 zł i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury, a następnie było waloryzowane i obecnie jest już znacznie wyższe od najniższej emerytury. W ramach przedstawianego poglądu akcentuje się, że intencją ustawodawcy wprowadzającego przedmiotowe wyłączenie było, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy otrzymuje już inne wyższe świadczenie. Podkreśla się zatem, że odczytanie znaczenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w obecnych realiach jako pozbawiającego w całości świadczenia pielęgnacyjnego także opiekuna otrzymującego świadczenie znacznie niższe, pozostaje w sprzeczności z wynikami wykładni systemowej i funkcjonalnej (zob. wyrok NSA z 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19).

Jak wynika z art. 17 ust. 1 u.ś.r. istotną cechą osób będących adresatami zawartej tam normy prawnej, określającej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Przy czym, aby prawidłowo zrozumieć istotę przesłanki rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki, trzeba pamiętać o celu świadczenia pielęgnacyjnego. Jest to pomoc finansowa Państwa rodzinom dotkniętym niepełnosprawnością i stanowi rekompensatę za sprawowanie faktycznej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, powodującej w konsekwencji niemożność wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez opiekuna. Dlatego warunek "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki" należy łączyć z wymogiem sprawowania stałej lub długotrwałej i osobiście świadczonej opieki. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej.

O ile zatem treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. może wskazywać na bezwzględne wyeliminowanie z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego tych, którzy mają prawo do świadczeń wymienionych we wskazanym przepisie (np. do renty, w tym rolniczej), to uznać należy, że taka, literalna tylko wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. naruszałaby jednak konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonujących argumentach. Ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego zwracano uwagę, że zasada równości polega na tym, że wszystkie podmioty prawa charakteryzujące się daną cechą istotną w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Jeżeli zatem prawodawca różnicuje podmioty prawa, które charakteryzują się wspólną cechą istotną, to wprowadza odstępstwo od zasady równości (zob. np. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z: 9 marca 1988 r., U 7/87, 6 maja 1998 r., K 37/97, 20 października 1998 r., K 7/98, z 17 maja 1999 r., P 6/98, 4 stycznia 2000 r., K 18/99, 18 grudnia 2000 r., K 10/00 z 21 maja 2002 r., K 30/01, z 28 maja 2002 r., P 10/01, z 18 marca 2014 r., SK 53/12). W rozpatrywanym przypadku sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, została zaś zróżnicowana w ten sposób, że te osoby, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. zostały pozbawione prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a jednocześnie, osobom, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 u.ś.r. umożliwiono wybór świadczenia pielęgnacyjnego. Przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń tym, którzy otrzymują inne dochody, niż wymienione w tych dwóch przepisach. Jak podkreślał Trybunał Konstytucyjny, wszelkie odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonujących argumentach (por. np. wyroki z: 23 listopada 2010 r., K 5/10, 19 kwietnia 2011 r., P 41/09, 18 czerwca 2013 r., K 37/12, 5 listopada 2013 r., K 40/12 i 17 czerwca 2014 r., P 6/12). Zaznaczyć trzeba, że wypowiadając się odnośnie do zróżnicowania poziomu świadczeń pielęgnacyjnych dla opiekunów osób niepełnosprawnych, Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z 21 października 2015 r. (sygn. K 38/13) wskazał, że ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów.

Sąd orzekający w tej sprawie podziela stanowisko wyrażane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że nie można znaleźć przekonujących argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne (zob. np. wyroki NSA z 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19 i 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20). Należy bowiem mieć na względzie, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających m.in. rentę rolniczą w niższej wysokości niż to świadczenie powoduje, że ten cel nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, mimo że sprawując opiekę po uzyskaniu prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, opiekun potencjalnie nie może podjąć innej pracy zarobkowej (poza gospodarstwem), którą mógłby wykonywać, gdyby nie musiał zajmować się osobą niepełnosprawną.

Uwzględniając powyższe stwierdzić należy, że prawidłowa, prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. przemawia za umożliwieniem osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. W powołanych wyrokach podkreśla się, że regulacja umożliwiająca wypłatę świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 504; dalej "ustawa emerytalna"), zgodnie z którym, w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (por. art. 27 ust. 5 u.ś.r. czy art. 96 ustawy emerytalnej), wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Również ustawa z dnia 20 grudnia 1994 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. 2021 r., poz. 266) w art. 33 ust. 1 normuje zbieg uprawnień, wskazując, że uprawnionemu przyznaje się jedno świadczenie - wyższe lub wybrane przez uprawnionego. Jedynym jednak przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i renty (w tym rolniczej, por. art. 3 pkt 5 u.ś.r.), przyznawanych i wypłacanych przez różne organy jest przywoływany wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Wobec tego, należy dokonywać takiej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a), która pozwoli na realizację konstytucyjnych zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP), sprawiedliwości społecznej (art. 2), obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust.1 zdanie drugie) i osobom niepełnosprawnym (art. 69). Rezultatem takiej wykładni będzie umożliwienie osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego.

Zwrócić należy uwagę, że NSA w wyroku z dnia 13.12.2021 r (sygn. akt I OSK 829/21) podzielił poglądy prawne, w których dostrzega się potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej. Podkreślił zarazem, że nie sposób znaleźć przekonujących argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. Pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających emeryturę w niższej wysokości niż to świadczenie powoduje, że cel świadczenia pielęgnacyjnego (rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny) nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany.

Nadto, dostrzec należy, iż NSA w wyroku z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20 wskazał, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę (rentę), winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. O ile więc renta jest prawem niezbywalnym, to uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., w postaci posiadania prawa do renty. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla rencisty, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do renty, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do renty skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W przypadku renty rolniczej wybór taki można zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 34 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury lub renty rolniczej z ubezpieczenia ulega zawieszeniu na zasadach określonych w przepisach emerytalnych, a zatem zgodnie z art. 103 ust. 3 ustawy emerytalnej. O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie renty i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ winien stronę poinformować, co wynika z art. 9 k.p.a. W orzecznictwie zwraca się także uwagę, że za przedstawionym stanowiskiem przemawia również wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26.06.2019 r., sygn. akt SK 2/19 (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 14.12.2021 r.; sygn. akt III SA/Kr 1048/21).

W tym miejscu odnieść się należy do wyrażonego przez SKO w zaskarżonej decyzji poglądu, iż nie jest możliwym "wstrzymanie wypłaty renty rolniczej, a ewentualna zmiana w tym zakresie musiałaby wynikać z nowego badania lekarskiego". Wyrażając to stanowisko organ odwoławczy oparł się na informacji zawartej w kierowanym do skarżącej piśmie KRUS z dnia 16.03.2021 r. (k. 10 a.a.). Stwierdzić jednak należy, że organ odwoławczy bezkrytycznie podzielił twierdzenia zaprezentowane we wskazanym piśmie KRUS. W szczególności twierdzeń tych organ nie poddał analizie w kontekście miarodajnych przepisów (wyżej wskazanych). Nie ustalił, ani nie wyjaśnił, czy powołane "wstrzymanie wypłaty renty" jest równoznaczne z zawieszeniem prawa do renty rolniczej na wniosek osoby uprawnionej (art. 103 ust. 3 ustawy emerytalnej w zw. z art. 34 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników). Przyjęcie zatem przez SKO, iż w stosunku do skarżącej "brak jest podstaw do wstrzymania renty rolniczej", a w konsekwencji uznanie, iż powyższa okoliczność nie pozwala na dokonanie przez skarżącą wyboru korzystniejszego dla niej świadczenia, nie zostało oparte na wszechstronnym rozważeniu całego materiału dowodowego i stanu prawnego sprawy (art. 6, art. 7, art. 77 par. 1 i art. 80 k.p.a.).

Nadto, SKO ustosunkowując się do zarzutów odwołania wskazało na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26.06.2019 r. (sygn. akt SK 2/17). Wyrokiem tym orzeczono, iż stanowiący podstawę rozstrzygnięcia w tej sprawie – art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. jest niezgodny z Konstytucją w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W ocenie Kolegium, wyrok ten nie odnosi się do sytuacji skarżącej albowiem jest ona trwale niezdolna do pracy. Stwierdzić jednak należy, że powyższy wyrok nie stoi na przeszkodzie takiemu rozumieniu przepisu do którego się odnosi, jakie zostało powyżej zaprezentowane, a sprowadzające się do możliwości dokonania przez uprawnionego wyboru korzystniejszego dla niego świadczenia. Przy okazji zwrócić trzeba uwagę, że zaprezentowane stanowisko organu odwoławczego nie zostało poprzedzone dokładną i staranną analizą sprawy i sytuacji skarżącej. Z akt wynika bowiem, iż niezdolność skarżącej do pracy ograniczona została wyłącznie do pracy w gospodarstwie rolnym (k. 10). Kolegium błędnie więc przyjęło zakres niezdolności skarżącej do pracy, nie przeprowadzając zarazem żadnych ocen i analiz co do tego, czy stwierdzony zakres tej niezdolności może mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

Uwzględniając powyższe rozważania Sąd uznał, że organy obu instancji dokonały niewłaściwej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. i przedwcześnie odmówiły przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na pobieranie przez nią renty rolniczej. Sama bowiem okoliczność ustalenia prawa do renty rolniczej i jej pobieranie przez skarżącą, nie powinna jeszcze wykluczać możliwości dokonania wyboru korzystniejszego (wyższego) świadczenia, gdy postępowanie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest właśnie fakt pobierania renty rolniczej. W ponownie prowadzonym postępowaniu rzeczą organu będzie uwzględnienie przedstawionej oceny prawnej w zakresie wykładni art. 17 ust. 1 pkt 1 lit. a) u.ś.r. W sprawie konieczne będzie zatem przeprowadzenie merytorycznych ocen i analiz zmierzających do weryfikacji wszystkich normatywnych przesłanek przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Ponieważ wystąpienia tych przesłanek, z uwagi na przyjęty motyw rozstrzygnięcia sprawy – organy administracji nie dokonywały, nie jest też możliwe przeprowadzenia sądowej kontroli tego aspektu sprawy w ramach niniejszego postępowania. Zatem kwestia spełniania przez skarżącą przesłanek do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pozostaje otwarta i winna podlegać badaniu w ponownie prowadzonym postępowaniu. Gdy natomiast postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku skarżącej i jedyną przeszkodą będzie pobieranie renty rolniczej, wówczas organ powinien poinformować skarżącą o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie tej renty i uzależnić przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty.

Mając powyższe na uwadze Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329).