Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 822/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2013-11-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: § 3 ust. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Romała (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Irena Wesołowska, Sędzia WSA Ewa Wojtynowska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Monika Fabińska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 27 listopada 2013 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 12 kwietnia 2013 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych,

po rozpatrzeniu wniosku M. B. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia 27 grudnia 2012 r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek.

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:

W dniu 22 października 2012 r. M. B. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

W uzasadnieniu wnioskodawca podał, że w okresie od stycznia 2008 r. do maja 2011 r. ani on, ani jego żona, nie korzystali z nieodpłatnych świadczeń zdrowotnych, zarówno publicznych, jak i w niepublicznych zakładach opieki zdrowotnej. Podał również, że od 1 czerwca 2011 r. jest zatrudniony, zaś pracodawca opłaca za niego składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Z początkiem czerwca 2011 r. wnioskodawca i jego żona rozpoczęli korzystanie z nieodpłatnych świadczeń zdrowotnych w NFZ.

W związku z powyższym M. B. wniósł o:

1. umorzenie składek na ubezpieczenie zdrowotne (wraz z odsetkami) za okres od stycznia 2008 r. do maja 2011 r. oraz od czerwca 2011 r. do chwili obecnej,

2. umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne (wraz z odsetkami) za okres od czerwca 2011 r. do chwili obecnej,

3. umorzenie i niezaliczenie na poczet swojego osobistego funduszu emerytalnego składek na ubezpieczenie społeczne za okres od stycznia 2008 r. do maja 2011 r.,

4. umorzenie składek na Fundusz Pracy za okres od czerwca 2011 r. do chwili obecnej.

Jednocześnie wnioskodawca zadeklarował, że w najbliższym czasie zapłaci zaległe składki na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy (wraz z odsetkami) za miesiące marzec i kwiecień 2005 r. oraz zaległe składki (wraz z odsetkami) na Fundusz Pracy za okres od stycznia 2008 r. do maja 2011 r.

Decyzją z dnia 27 grudnia 2012 r. ZUS Oddział w [...], na podstawie art. 83

ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 1, 2, 3 i 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października

1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) – dalej jako "u.s.u.s.", odmówił M. B. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od lutego 2008 r. do maja 2011 r. w łącznej kwocie 28.072,60 zł i na ubezpieczenie zdrowotne za okres od stycznia 2008 r. do maja 2011 r. w łącznej kwocie 12.598,22 zł.

Zdaniem organu administracji w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia zaistnienia przesłanki całkowitej nieściągalności, albowiem dłużnik jest zatrudniony na umowę o pracę za wynagrodzeniem 1.500 zł brutto, ponadto jest właścicielem majątku ruchomego (samochodu osobowego, samochodu ciężarowego

i motoroweru), których egzekucyjna sprzedaż mogłaby doprowadzić do częściowego uregulowania należności.

Pismem z dnia 4 lutego 2013 r. M. B. wystąpił do Prezesa ZUS z wnioskiem

o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U.

z 2012 r. poz. 1551) – dalej jako "ustawa z 9 listopada 2012 r.", zobowiązany wniósł

o umorzenie: składek na ubezpieczenie społeczne za okres od lutego 2008 r. do lutego 2009 r. (wraz z odsetkami za zwłokę), składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od stycznia 2008 r. do lutego 2009 r. (wraz z odsetkami za zwłokę), składek na Fundusz Pracy za okres od stycznia 2008 r. do lutego 2009 r. (wraz z odsetkami za zwłokę).

Z uwagi na to, że w okresie od marca 2009 r. do maja 2011 r. ani wnioskodawca, ani jego żona, nie korzystali z nieodpłatnych świadczeń zdrowotnych w ramach NFZ, M. B. wniósł o umorzenie składek za ubezpieczenie zdrowotne wraz z odsetkami za zwłokę za ww. okres.

Z uwagi na to, że w okresie od czerwca 2011 r. do listopada 2012 r. (z dniem

30 listopada 2012 r. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej) składki na ubezpieczenie zdrowotne opłacał pracodawca wnioskodawcy, wniósł on o umorzenie składek na ubezpieczenie zdrowotne wraz z odsetkami za ww. okres.

Z uwagi na to, że w okresie ostatnich kilkunastu lat wnioskodawca nie zatrudniał żadnych pracowników i niezapłacone przez niego składki na ubezpieczenia społeczne stanowiły uszczuplenie wyłącznie jego konta emerytalnego, M. B. wniósł o umorzenie

i niezaliczenie na poczet jego osobistego funduszu emerytalnego składek na ubezpieczenia społeczne (wraz z odsetkami za zwłokę) za okres od marca 2009 r. do maja 2011 r.

Wnioskodawca przyznał, że ma świadomość, iż składki na Fundusz Pracy stanowią daninę na rzecz innych osób objętych ubezpieczeniem w ramach powszechnego systemu ubezpieczeń społecznych, dlatego też zobowiązał się do opłacenia wszystkich zaległych składek na Fundusz Pracy za okres od marca 2009 r. do maja 2011 r.

M. B. podniósł, że uwagi na to, iż w ubiegłym roku nie osiągnął żadnego zysku

z działalności gospodarczej, z końcem listopada zaprzestał jej prowadzenia. Wskazał przy tym, że działalność ta była prowadzona od marca 1998 r., i do 2008 r. regularnie opłacał składki na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. Wnioskodawca podał, że na koniec 2012 r. nie posiadał żadnych nieuregulowanych zobowiązań podatkowych. Podkreślił przy tym, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza w ostatnich latach nie była zbyt dochodowa i to m.in. spowodowało, że przez pewien czas nie opłacał należnych składek. Obecnie jednak nie prowadzi już działalności gospodarczej, jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony i co za tym idzie – nie ma już niebezpieczeństwa, że mogłyby powstać jakiekolwiek nowe zobowiązania wobec ZUS.

Po rozpoznaniu wniosku M. B. Prezes ZUS decyzją z dnia 12 kwietnia 2013 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia 27 grudnia 2012 r.

W uzasadnieniu organ administracji przytoczył treść art. 28 u.s.u.s. i podniósł, że

w niniejszej sprawie nie można jeszcze stwierdzić stanu całkowitej nieściągalności, gdyż planowane są czynności egzekucyjne mające na celu realizację przedmiotowych wierzytelności składkowych. Prezes ZUS podał, że właściwy naczelnik urzędu skarbowego może wdrożyć środki egzekucyjne, łącznie z możliwością licytacyjnego zbycia ruchomości (np. ustalonych pojazdów mechanicznych), natomiast nieruchomość zobowiązanego (ewentualnie udział we własności nieruchomości) może zostać obciążona hipoteką przymusową na rzecz ZUS w celu zabezpieczenia nieopłaconych należności z tytułu składek.

Opierając się na orzecznictwie sądów administracyjnych organ administracji podał, że postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopóki postępowanie to jest w toku nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji. Ponadto informacje o braku zatrudnienia, czy też o braku majątku nieruchomego nie pozwalają na stwierdzenie, że

w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Podkreślono, że ocena odnośnie do braku możliwości prowadzenia skutecznej egzekucji, czy też wystąpienia trwałej nieściągalności długu, należy wyłącznie do organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne.

Prezes ZUS przyznał, że u.s.u.s. przewiduje możliwość umarzania należności, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, do czego upoważnia art. 28 ust. 3a i 3b tej ustawy i dotyczy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. W myśl bowiem § 3 ust. 1 pkt 1–3, wydanego na podstawie art. 3b u.s.u.s. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141,

poz. 1365) – dalej jako "rozporządzenie z 31 lipca 2003 r.", ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego płacenie należności.

Powyższe oznacza, że zadaniem ZUS jest określenie, czy zaistniały okoliczności uzasadniające umorzenie, o których mowa powyżej. Jednak nawet stwierdzenie zaistnienia określonych w ww. rozporządzeniu sytuacji nie obliguje ZUS do umarzania swoich należności, lecz stanowi zawsze jego uprawnienie.

Zdaniem organu administracji, w sprawie nie udowodniono okoliczności wynikających z § 3 ust. 1 pkt 1–3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r., przemawiających za umorzeniem należności ze względów społecznych.

Prezes ZUS podniósł, że po dokonaniu analizy sytuacji finansowej M. B. stwierdził, że zobowiązany nie udowodnił, iż jego sytuacja materialno – bytowa całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę zaległych należności z tytułu składek.

Organ administracji stanął na stanowisku, że płatnik składek na ubezpieczenia społeczne podejmuje działalność gospodarczą na własne ryzyko i powinien zdawać sobie sprawę z tego, iż obowiązek opłacania składek jest nierozerwalnie związany z faktem prowadzenia działalności, a nie z osiąganymi z tego tytułu dochodami. Brak dochodu

w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej lub powierzenie opłacania składek innej osobie nie jest wystarczającym powodem do umorzenia zaległości z tytułu składek i nie zwalnia płatnika z obowiązku uregulowania składek łącznie z odsetkami wynikającymi

z opłacenia składek po obowiązującym terminie płatności. Zakład nie bada również przyczyn powstania zadłużenia, bowiem nie stanowią one przesłanek umorzeniowych opisanych w art. 28 ust. 1–3 oraz ust. 3a i 3b u.s.u.s.

Prezes ZUS podniósł, że po dokonaniu analizy sytuacji finansowej M. B. stwierdził, że zobowiązany nie udowodnił, iż nie jest w stanie opłacić składki bez narażania siebie na niemożność zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wskazano, że zobowiązany nie załączył żadnych bieżących rachunków, które potwierdzałyby, iż ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem, w tym tak podstawowe jak rachunki za wodę, gaz, prąd. Zwrócono uwagę, że zgodnie z przekazanymi przez zobowiązanego informacjami, jest ona zatrudniony na podstawie umowy o pracę, a zatem otrzymuje stałe wynagrodzenie. Prezes ZUS podał, że M. B. nie złożył oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej, nie podał wysokości stałych wydatków związanych z utrzymaniem czy kosztami leczenia (w aktach nie stwierdzono żadnych rachunków za lekarstwa).

Za naganny organ administracji uznał fakt, że pomimo dochodów osiągniętych

w 2010 r. (łącznie 46.984,68 zł) i w 2011 r. (49.712,22 zł), zobowiązany generował zadłużenie z tytułu składek na poszczególne fundusze, naruszając tym samym ciążący na płatniku obowiązek.

Końcowo organ administracji podał, że ustawowym i statutowym obowiązkiem ZUS jest realizacja przepisów u.s.u.s., w tym realizacja obowiązku płatników w zakresie terminowego opłacania składek na poszczególne fundusze. Prezes ZUS przyznał, że prowadzenie własnego przedsiębiorstwa nie jest sprawą łatwą, jednak przywołane

w decyzji przepisy ustawowe nakładają na ZUS obowiązek dochodzenia należności

z tytułu składek, w tym odsetek za zwłokę.

Prezes ZUS podał również, że część zadłużenia z tytułu składek, objęta wnioskiem zobowiązanego o ponowne rozpatrzenie sprawy, została skierowana do odrębnego postępowania prowadzonego na podstawie ustawy z 9 listopada 2012 r.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku M. B., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, zarzucił wydanym w sprawie decyzjom:

1. obrazę prawa procesowego, tj. art. 7 i 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267) – dalej jako "k.p.a.", poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności,

a w szczególności sytuacji majątkowej i osobistej zobowiązanego,

2. obrazę art. 28 u.s.u.s., przez błędną jego interpretację i niezastosowanie go do przypadku i sytuacji majątkowej zobowiązanego,

3. obrazę zapisów ustawy z 9 listopada 2012 r., poprzez niezastosowanie jej do składek przypisanych zobowiązanemu.

W uzasadnieniu skarżący podtrzymał argumentację zaprezentowaną zarówno we wniosku o umorzenie należności składkowych, jak i we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Dodatkowo zarzucono, że zaskarżona decyzja, choć obszerna, to jednak nie zawiera wszystkich wymienionych w art. 107 § 1 i 3 k.p.a. elementów, które powinny stanowić uzasadnienie tego konkretnego rozstrzygnięcia. Ponadto, zgromadzony

w sprawie materiał dowodowy nie został rozpatrzony w sposób wnikliwy i wszechstronny, czym naruszono art. 7 i art. 77 k.p.a.

Zdaniem skarżącego, jego sytuacja majątkowa uzasadnia zastosowanie się do jego wniosków w przedmiocie składek na ubezpieczenie społeczne. M. B. przyznał, że jego argumentacja może nie zawsze w sposób precyzyjny oddaje obowiązujący stan sprawy, to jednak podnoszone przez niego okoliczności faktyczne powinny zostać wyjaśnione przez organ administracji i uwzględnione w zaskarżonej decyzji. Skarżący podkreślił, że znajduje się w takiej sytuacji finansowej i osobistej, która uzasadnia skorzystanie przez niego z zapisów art. 28 u.s.u.s. (w szczególności zapisy art. 28 ust. 3 i 6 tej ustawy w pełni uzasadniają wniosek o umorzenie zaległych składek).

Organ administracji w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje:

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia

25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności

z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – dalej jako "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) P.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem

ust. 2–4.

W ust. 2 ww. artykułu przewidziano, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Wyjątek sformułowany w tym przepisie stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

W art. 28 ust. 3b u.s.u.s. ustawodawca upoważnił ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego do określenia, w drodze rozporządzenia, szczegółowych zasad umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

W wykonaniu powyższej delegacji ustawowej Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w dniu 31 lipca 2003 r. wydał rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141,

poz. 1365), gdzie w § 3 ust. 1 postanowiono, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące

i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające

z zobowiązanym w faktycznym związku (§ 3 ust. 2 rozporządzenia).

Użyte przez ustawodawcę w cytowanych wyżej przepisach sformułowanie "może" oraz sformułowanie nieostre "w przypadkach uzasadnionych" oznacza, że mamy do czynienia z sytuacją tzw. uznania administracyjnego, która upoważnia organ administracji przy ustalonym stanie faktycznym do dokonania wyboru spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych prawnie, rozwiązań, zgodnie

z celami w ustawie określonym (Z. Janowicz, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1995, s. 270–271). W wyroku z dnia 3 listopada 2000 r. sygn. akt

III SA 8065/98 (LEX nr 47102) NSA wskazał, że uznanie administracyjne wyraża się nie

w swobodzie oceny istnienia w stanie faktycznym sprawy okoliczności odpowiadających kierunkowym dyrektywom wyboru, ale w możliwości negatywnego dla podatnika rozstrzygnięcia nawet w sytuacji istnienia jego ważnego interesu. Należy jednak podkreślić, że przyznana organom administracji swoboda w rozstrzygnięciu nie oznacza dowolności.

W celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji tzw. uznania administracyjnego organ administracji obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach sprawy wyniki tego badania.

Zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267) – dalej jako "k.p.a.", w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny

i słuszny interes obywateli.

W doktrynie podkreśla się, że stosowanie wynikającej z ww. artykułu zasady uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli odnosi się nie tylko do prawa procesowego, gdyż wynikają z niej również zasady interpretacyjne dla prawa materialnego (tak: B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck Warszawa 1996, s. 56). W wyroku z dnia

11 czerwca 1981 r. sygn. akt SA 820/81 (ONSA 1981/1/57) NSA przyjął, że wyrażona

w art. 7 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej odnosi się w równym stopniu do zakresu

i wnikliwości postępowania wyjaśniającego i dowodowego, jak i do stosowania norm prawa materialnego, to jest do całokształtu przepisów prawnych służących załatwieniu sprawy. Podzielając w pełni przedstawiony pogląd wskazać należy, że art. 7 k.p.a. in fine ma zastosowanie przede wszystkim w odniesieniu do decyzji podejmowanych w ramach uznania administracyjnego. Takie stanowisko zajął m.in. NSA w wyroku z dnia 23 czerwca 1995 r. sygn. akt SA/Wr 2744/94 (LEX nr 26845) wskazując, że reguła wyrażona

w art. 7 k.p.a. ma zastosowanie we wszystkich tych wypadkach, w których rozstrzygnięcie sprawy powierzone zostało tzw. uznaniu administracyjnemu, co zachodzi wówczas, gdy norma prawna nie przewiduje obowiązku określonego zachowania się organu, lecz możliwość wyboru sposobu załatwienia sprawy. W literaturze podkreśla się, że możliwość ta może i powinna zostać zdeterminowana wyważeniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (tak: A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz ZAKAMYCZE 2000, s. 139).

Należy również podkreślić, że sąd administracyjny nie jest kolejnym organem

w postępowaniu o udzielenie ulgi i nie dokonuje badania merytorycznej zasadności podjętej decyzji administracyjnej. Sąd bada natomiast, czy podjęta decyzja jest zgodna

z przepisami postępowania i czy dokonanej przez organ podatkowy ocenie występowania przesłanek zastosowania ulgi nie można przypisać cech dowolności.

Kontrola legalności decyzji wydanych w ramach tzw. uznania administracyjnego jest więc ograniczona do badania prawidłowości postępowania organów, których wynikiem jest podjęcie decyzji administracyjnej.

Odnosząc przedstawione powyżej rozważania teoretyczne do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy należało podzielić stanowisko organu administracji co do braku wystąpienia przesłanki całkowitej nieściągalności i – w konsekwencji – braku prawnej możliwości umorzenia należności w oparciu o to kryterium.

Organ prawidłowo ocenił, że skoro skarżący M. B. posiada majątek, zarówno nieruchomy (udział we współwłasności nieruchomości), jak i ruchomy (samochodu osobowego, samochodu ciężarowego i motoroweru), to do majątku tego może być prowadzone postępowanie egzekucyjne. Tym samym, do czasu zakończenia tego postępowania nie można stwierdzić całkowitej nieściągalności należności, który to stan mógłby uzasadniać umorzenie zaległości. Ponadto, skarżący jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę otrzymując z tego tytułu wynagrodzenie. Nie korzystał on również z żadnej formy pomocy Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...].

We wniosku o umorzenie należności M. B. nie opisał swojej sytuacji finansowej

i majątkowej. Skarżący nie zareagował w żaden sposób na wezwanie organu administracji zawarte w piśmie z dnia 29 października 2012 r. (k. 6–7 akt administracyjnych) dotyczące przedłożenia dokumentów pozwalających na ocenę aktualnej sytuacji finansowej

i możliwości płatniczych wnioskodawcy (zeznań podatkowych, rachunków dokumentujących stałe miesięczne wydatki, wyciągów w rachunków bankowych itp.). Tym samym, organ nie mógł jednoznacznie stwierdzić, czy w sprawie zachodzą przesłanki wymienione w przepisach rozporządzenia z 31 lipca 2003 r.

Należy w tym miejscu jeszcze raz podkreślić, że konstrukcja unormowania zawartego w art. 28 u.s.u.s. daje organowi administracyjnemu prawo do umorzenia zaległości w przypadku zaistnienia stanu całkowitej nieściągalności, nie obligując jednak do wydania takiego rozstrzygnięcia. Również przytoczone wyżej przepisy rozporządzenia

z 31 lipca 2003 r. dają organowi administracyjnemu możliwość, a nie obowiązek umorzenia zaległości. To w gestii uznania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pozostaje, czy przy zaistniałym stanie faktycznym za zasadne uzna umorzenie należnych świadczeń.

Mając powyższe na względzie Sąd nie znalazł podstaw do stwierdzenia naruszenia prawa dającego podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji i wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

Organ administracyjny rozpoznając sprawę zgromadził kompletny materiał dowodowy (uzyskany niemalże wyłącznie z inicjatywy organu) niezbędny do analizy sytuacji materialnej wnioskodawcy, który następnie ocenił w sposób wyczerpujący. Na tej podstawie organ, w ramach przysługującego mu uprawnienia, doszedł do przekonania, że sytuacja skarżącego całkowicie i trwale nie uniemożliwia opłacenia wymaganych należności, a tym samym nie zaistniały przesłanki do umorzenia, o jakich mowa w § 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r.

Zdaniem Sądu – wbrew twierdzeniom skarżącego – zaskarżona decyzja została przekonująco uzasadniona, wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały rozważone

i ocenione, zaś ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Organ uzasadniając swoje stanowisko nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy dowodów. Tym samym, wydana w sprawie decyzja spełnia wymagania stawiane przez przepisy

art. 107 § 1 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267).

Należy zauważyć, że ustawowym obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają – co do zasady – zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania.

Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności

w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem, tak jak w rozpatrywanej sprawie, istnieje możliwość wyegzekwowania zaległych należności, a umorzenie zaległości przy braku przesłanki całkowitej nieściągalności jest zastrzeżone jedynie dla sytuacji szczególnie krytycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia oraz inne względy społeczne i znikome źródło przychodów na utrzymanie, jest niemożliwe wywiązanie się strony z zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (których zaistnienia skarżący nie wykazał), to negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne.

Niezależnie od powyższego przypomnieć należy, że każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z wnioskiem

o umorzenie zaległości lub z wnioskiem o rozłożenie należności na raty w myśl art. 28 u.s.u.s., bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej

i zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje, zwłaszcza jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu.

Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd uznał, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych, podejmując decyzję nie wykroczył poza granice przyznanego mu uznania administracyjnego.

Odrębną kwestią jest zarzut naruszenia przepisów ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r. poz. 1551), poprzez ich niezastosowanie w sprawie, należy wskazać, że w myśl art. 1 ust. 1 tej ustawy, na wniosek osoby podlegającej w okresie od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 28 lutego 2009 r. obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym oraz wypadkowemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności w rozumieniu art. 8 ust. 6 u.s.u.s:

1) która przed dniem 1 września 2012 r. zakończyła prowadzenie pozarolniczej działalności i nie prowadzi jej w dniu wydania decyzji, o której mowa w ust. 8,

2) innej niż wymieniona w pkt 1

– umarza się nieopłacone składki na te ubezpieczenia za okres od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 28 lutego 2009 r. oraz należne od nich odsetki za zwłokę, opłaty prolongacyjne, koszty upomnienia, opłaty dodatkowe, a także koszty egzekucyjne naliczone przez dyrektora oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego.

M. B. w dniu 1 września 2012 r. prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą,

z zatem do skarżącego mogłaby mieć zastosowanie sytuacja opisana w art. 1 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy.

Należy wyraźnie zaznaczyć, że wniosek skarżącego z dnia 7 lutego 2013 r.

o umorzenie należności za okres od stycznia 2008 r. do lutego 2009 r. w trybie przepisów ustawy z 9 listopada 2012 r. jest rozpatrywany przez organy administracji odrębnie od sprawy zainicjowanej wnioskiem z dnia 22 października 2012 r. będącej przedmiotem kontroli tutejszego Sądu.

W myśl art. 5 ust. 1 omawianej ustawy, do osób, o których mowa w art. 1 ust. 1 pkt 2, przepisy art. 1 ust. 8 i 13 stosuje się od dnia ogłoszenia decyzji Komisji Europejskiej stwierdzającej, że umorzenie, o którym mowa w art. 1, nie stanowi pomocy publicznej

w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (wersja skonsolidowana traktatu – Dz. Urz. UE C 83 z dnia 30 marca 2010 r.) lub stwierdzającej, że umorzenie, o którym mowa w art. 1, stanowi pomoc publiczną zgodną z rynkiem wewnętrznym.

W przypadku złożenia przez osobę, o której mowa w ust. 1, wniosku o umorzenie przed dniem wydania decyzji Komisji Europejskiej, do zawieszenia postępowania egzekucyjnego stosuje się przepisy o pomocy publicznej.

Mając na uwadze powyższe regulacje, postanowieniem z dnia 8 lutego 2013 r. organ administracji zawiesił postępowanie z wniosku skarżącego z dnia 7 lutego 2013 r.

o umorzenie należności za okres od stycznia 2008 r. do lutego 2009 r.

Biorąc pod uwagę wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę.[pic]