Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 68/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2011-03-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 32
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Kwiecińska Sędziowie Sędzia NSA Jolanta Szaniecka (spr.) Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 marca 2011 r. sprawy ze skargi R.Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia 27 grudnia 2010r. Nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy K. z dnia 3 grudnia 2010r. Nr [...], II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/W. Batorowicz /-/M. Kwiecińska /-/J. Szaniecka


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 27 grudnia 2010 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy K. z dnia 3 grudnia 2010 r. nr [...], którą odmówiono R.Ł. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad matką E.A. posiadającą orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym.

Wnioskiem z dnia 17 września 2010 r., złożonym w dniu 21 września 2010 r., R.Ł. wystąpiła do Wójta Gminy K. (Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej) o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nad matką E.A.. Do wniosku załączyła oświadczenie, że jej matka jest w związku małżeńskim, przy czym ojciec również wymaga opieki drugiej osoby. Nadto przedstawiła kopię orzeczenia o stopniu niepełnosprawności E.A.,

z którego wynika, że wymaga ona stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Decyzją z dnia 6 października 2010 r. nr [...] Wójt Gminy K. odmówił przyznania R.Ł. świadczenia pielęgnacyjnego. Organ wskazał, że matka wnioskodawczyni E.A. pozostaje w związku małżeńskim, a zgodnie z art. 17 ust. 2 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.) świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim.

Na skutek odwołania R.Ł. decyzją z dnia 28 października 2010 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. Organ odwoławczy wskazał, iż w sprawie nie zebrano istotnej dla rozstrzygnięcia dokumentacji (w szczególności aktu zawarcia związku małżeńskiego przez E.A.).

Pismem z dnia 29 listopada 2010 r. R.Ł. przedstawiła swoje stanowisko w sprawie. Podkreśliła, że choć nie budzi wątpliwości, iż E.A. pozostaje w związku małżeńskim, to jednak jej mąż - jednocześnie ojciec wnioskodawczyni - nie jest w stanie zadośćuczynić obowiązkowi opieki nad żoną. Jest on schorowany i sam wymaga opieki. R.Ł. wskazała, że na nią w związku z tym spadają obowiązki zajmowania się rodzicami. Odnosząc się do kwestii prawnych skarżąca wyjaśniła, iż jej zdaniem art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych musi być odczytywany przez pryzmat art. 17 ust. 1 tej ustawy. Jeżeli prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wywodzi się z istnienia obowiązku alimentacyjnego, to literalne odczytywanie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy niweczyłoby skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego w odniesieniu do pozostałych osób pozostających w związku małżeńskim, nad którymi opiekę sprawują inne osoby zobowiązane do alimentacji w przypadku, gdy drugi małżonek nie może świadczyć takiej opieki z uwagi na własny stan zdrowia.

Decyzją z dnia 3 grudnia 2010 r. nr [...] Wójt Gminy K. ponownie odmówił R.Ł. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jako podstawę rozstrzygnięcia powołał art. 17, art. 20 ust.3, ust. 4, art. 24 ust 3a, art.26 ust 1 i ust. 2, art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2009 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2009 r. Nr 129, poz. 1058), § 7 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. nr 105, poz.881z pól zm.) oraz art. 104 i art. 108 K.p.a. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych - świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce lub ojcu, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą sie orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą sie orzeczeniem o znacznym stopniu. Następnie organ wskazał, że świadczenie nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim (art. 17 ust 5 pkt 2 lit. b ustawy). R.Ł. przedłożyła dokumentację, z której wynika, że E.A. jest w związku małżeńskim (odpis skrócony aktu małżeństwa nr [...] z dnia 9 listopada 2010 r. wydany przez USC w K.).

W odwołaniu R.Ł. zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię polegającą na kategorycznym przyjęciu, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje w przypadku, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Jednocześnie wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji w całości i przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania. W motywach odwołania R.Ł. przyznała, iż E.A. pozostaje w związku małżeńskim. Jednocześnie jednak wskazała i podkreśliła, że jej mąż - ojciec skarżącej - jest schorowany i sam wymaga opieki. Nie jest on w stanie uczynić zadość obowiązkowi opieki nad małżonką E.A.. W tej sytuacji obowiązek opieki spada na kolejnych zobowiązanych do alimentacji, a więc na córkę. R.Ł. wyjaśniła, że sporna w sprawie jest kwestia prawidłowej interpretacji art. 17 ust. 1 w związku z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jej zdaniem organ błędnie odczytał te przepisy. Zaproponowana przez Wójta wykładnia wyklucza całkowicie możliwość otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego w każdym przypadku, gdy osoba wymagająca opieki będzie w związku małżeńskim, niezależnie od innych okoliczności faktycznych, zwłaszcza, gdy małżonek osoby wymagającej opieki sam jest w takim stanie zdrowotnym, że również wymaga opieki osób trzecich i w nie jest w stanie wykonywać obowiązków wobec drugiego małżonka. Podkreśliła, że stanowisko organu pozbawia całkowicie osoby sprawujące opiekę nad dwojgiem chorych małżonków prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy zarobkowej i stanowi jawny wyraz dyskryminacji osób pozostających w związkach małżeńskich. Zdaniem skarżącej w sprawie należy też uwzględnić wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. w sprawie o sygn. akt P 27/07. Trybunał orzekł w nim, iż art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wprawdzie art. 17 ust. 2 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie został poddany kontroli Trybunału, jednakże jego wykładnia musi uwzględniać konstytucyjne zasady, w tym wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji zasadę równości. R.Ł. podkreśliła nadto, że przepis ten musi być interpretowany w taki sposób, aby nie niweczyć skutku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, tym bardziej, że Trybunał podkreślił, iż stwierdza niekonstytucyjność tylko art. 17 ust. 1 ustawy, gdyż tylko takie ramy kognicji zostały zakreślone w rozpoznawanych sprawach, natomiast do organów stosujących przepisy o świadczeniu pielęgnacyjnym należeć będzie ocena skutków tego orzeczenia w konfrontacji z innymi przesłankami określającymi prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, w tym w szczególności w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Mając na uwadze powyższe skarżąca stwierdziła, że nieuprawniona jest wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w związku z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych - w myśl której osoba sprawująca opiekę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, traci prawo do świadczenia z uwagi na fakt pozostawania osoby, nad którą sprawuje opiekę w związku małżeńskim. Skoro członek rodziny wywiązuje się ze swych obowiązków zarówno prawnych jak i moralnych wobec chorego krewnego, co wymaga rezygnacji z zarobkowania, to osoba ta powinna otrzymać od Państwa odpowiednie wsparcie (skarżąca powołała się na wyroki: z dnie 7 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 772/09, z dnia 12 stycznia 2010 r. I OSK 1105/09, z dnia 26 kwietnia 2010 r. sygn. akt I OSK 61/10, z dnia 22 października 2010 r. sygn. akt II SA/Lu 545/10 oraz wyrok z dnia 11 marca 2009 r. sygn. akt II SA/Ol 61/09).

Utrzymując decyzje w mocy na podstawie art. 138 § 1 ust. 1 K.p.a. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że pomimo stanowiska wyrażonego przez Trybunał Konstytucyjny i orzecznictwo, nie można inaczej wykładać art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Treść tego przepisu nie pozwala na wykładnię, zgodnie z którą fakt pozostawiania przez osobę wymagającą opieki w związku małżeńskim, stwarza możliwość przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium nadmieniło też, że w sprawie nie przedłożono orzeczenia o niepełnosprawności J.A. Niezależnie organ poinformował, że Trybunał Konstytucyjny postanowieniem z dnia 1 czerwca 2010 r. w trybie art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym, przedstawił Sejmowi uwagi dotyczące niezbędności działań ustawodawczych, zmierzających do zapewnienia spójności zasad przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie ze stanowiskiem Trybunału w obecnym stanie prawnym trudno wskazać ratio legis wymogu, że bez względu na okoliczności przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy osoba wymagająca opieki nie pozostaje w związku małżeńskim (por. art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych). Wskazując na powyższy fakt Kolegium stwierdziło jednak, że w obowiązującym stanie prawnym art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a ustawy uniemożliwia przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

W skardze R.Ł. zarzuciła naruszenie:

1. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych przez zastosowanie tego przepisu w brzmieniu literalnym, podczas, gdy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a musi być odczytywany przez pryzmat przepisu art. 17 ust. 1 oraz poprzez błędną wykładnię polegającą na kategorycznym przyjęciu, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje w przypadku, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim (z pominięciem pozostałych istotnych okoliczności mających wpływ na wynik sprawy), a także dokonanie interpretacji w sposób sprzeczny z konstytucyjną zasadą państwa prawnego;

2. art. 7 i 77 § 1 K.p.a. przez nierozważenie całości materiału dowodowego zebranego w sprawie i niedokonanie jego wszechstronnej oceny, a zwłaszcza załączonego do dokumentacji dowodowej orzeczenia o niepełnosprawności ojca skarżącej - J.A.

Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie decyzji obu instancji oraz zasądzenie od organu administracji na rzecz skarżącej kosztów postępowania. Przystępując do uzasadnienia zarzutów skargi R.Ł. zaznaczyła, że w aktach sprawy znalazło się orzeczenie o stopniu niepełnosprawności J.A. Z uwagi na wątpliwości organu odwoławczego dołączyła je również do skargi i wniosła o przeprowadzenie dowodu z tego dokumentu na okoliczność, iż J.A. nie jest w stanie uczynić zadość obowiązkowi opieki nad małżonką E.A. Następnie powtórzyła w uzasadnieniu stanowisko przestawione w odwołaniu podkreślając, że wykładnia prezentowana w zaskarżonej decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze została całkowicie odrzucona przez Naczelny Sąd Administracyjny. W wyroku I OSK 722/09 Sąd ten podniósł, że stosownie do art. 18 Konstytucji, małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej - tymczasem negatywna przesłanka w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych rozumiana w sposób bezwzględny, wywołuje daleko idące negatywne konsekwencje dla rodziny i małżeństwa. Naczelny Sad Administracyjny wskazał, że gdy stan zdrowia obojga małżonków powoduje, iż nie są oni w stanie być dla siebie wzajemnie wsparciem, pozostali członkowie rodziny, którzy chcą - a jednocześnie mają również obowiązek - sprawować nad nimi opiekę, nie mogą uzyskać świadczenia, które uzyskaliby, gdyby taki związek małżeński nie istniał. Tak rozumiany przepis oznacza pewnego rodzaju sankcję dla osób pozostających w związku małżeńskim. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego taka wykładnia jest nie do zaakceptowania w świetle art. 18 Konstytucji RP.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko. Podkreślił, że art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w dalszym ciągu jako negatywną przesłankę przyznania tego wsparcia wymienia pozostawanie przez osobę wymagającą opieki w związku małżeńskim. Rygoryzm traktowania tego przepisu przez organy administracji zmusza osoby wymagające opieki do rezygnacji z pozostawania w związku małżeńskim, tylko bowiem w takim wypadku ich opiekunowie mieliby niekwestionowane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Analiza praktyki sądów administracyjnych, prowadzi do wniosku, że możliwe jest nadanie art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w praktyce sądowej takiego brzmienia, które nie prowadziłoby do wniosku o wewnętrznej sprzeczności ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kolegium stwierdziło, że z punktu widzenia zapewnienia spójności systemu prawnego pożądane byłoby podjęcie działań legislacyjnych mających na celu dostosowanie art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych do nowego brzmienia art. 17 ust. 1 ustawy. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 7 i art. 77 K.p.a. (nie uwzględnienie orzeczenia o niepełnosprawności J.A.), organ odwoławczy zaznaczył, iż przedstawione przez skarżącą orzeczenie KRUS, nie stanowi orzeczenia o niepełnosprawności, o jakim mowa w art. 17 ustawy (orzeczenia wydanego przez powiatowy zespół ds. orzekania o niepełnosprawności) i pozostaje bez wpływu na stan faktyczny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem postanowione w niej zarzuty są trafne.

Sąd podziela pogląd R.Ł., że organy obu instancji dopuściły się naruszenia prawa materialnego, gdyż dokonały nieprawidłowej wykładni przepisów art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, co miało wpływ na wynik sprawy.

W tej sprawie spór pomiędzy stronami w istocie nie dotyczy stanu faktycznego, bowiem pozostaje on niesporny, a jedynie dokonanej przez organy obu instancji wykładni przepisów dotyczących przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego.

R.Ł. wystąpiła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z pracy w celu opieki nad matką E.A., legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, która jest w związku małżeńskim z - również wymagającym opieki - J.A. (z dokumentacji sprawy wynika, że jest on niezdolny do samodzielnej egzystencji - zob. k. 8 akt sądowych).

Wskazać należy, iż wyrokiem z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Trybunał Konstytucyjny wskazał, iż w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wystąpiło pominięcie legislacyjne, zawężające w sposób niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP krąg osób uprawnionych do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - ustawodawca pominął możliwość nabycia prawa do świadczenia przez osoby rezygnujące z aktywności zawodowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, wobec którego obciążone jest obowiązkiem alimentacyjnym. Przypisując ogromne znaczenie usankcjonowanemu prawnie obowiązkowi alimentacyjnemu, Trybunał uznał, iż skoro członek rodziny wywiązuje się ze swych obowiązków zarówno prawnych jak i moralnych wobec chorego krewnego, co wymaga rezygnacji z zarobkowania, to osoba ta powinna otrzymać od Państwa odpowiednie wsparcie. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego wybranie spośród osób zobowiązanych do alimentacji jedynie rodziców i przyznanie wyłącznie tej grupie prawa do świadczenia narusza konstytucyjną zasadę równości i sprawiedliwości społecznej, pojmowaną nie w aspekcie socjalno - ekonomicznym, lecz odnoszącą się do społecznego poczucia sprawiedliwości, godząc dodatkowo w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną, wyrażone w art. 18 Konstytucji RP. Nadto wskazując na wyrok z dnia 15 listopada 2006 r., sygn. akt P 23/05, Trybunał zwrócił uwagę, iż świadczenie pielęgnacyjne stanowi nie tylko formę wsparcia rodziny pozostającej w trudnej sytuacji materialnej i faktycznej, ale również zdejmuje z Państwa i jego organów obowiązek zapewnienia opieki osobom jej potrzebującym w formach zorganizowanych, zinstytucjonalizowanych.

Rozważenia zatem wymaga, dla kręgu jakich osób wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. wywoływać będzie skutki prawne. Obowiązek opieki nad członkiem rodziny wynika z obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.; dalej K.r.o.). Zgodnie z tym przepisem obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo.

W analizowanej sprawie, rozważenia przede wszystkim wymaga kwestia zastosowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w związku z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w kontekście wywodów zawartych w powołanym wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego odnoszących się do nakazu właściwego odczytywania i stosowania treści art. 17 ust. 1 ustawy. Z brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 2 tej ustawy wynika, że świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Literalne odczytywanie tego ostatniego przepisu może być podstawą do stwierdzenia, iż w przypadku osoby wymagającej stałej opieki, która zawrze związek małżeński i w nim pozostaje, w każdym przypadku wyłączone jest prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne dla osoby, która sprawuje nad nią opiekę, rezygnując z pracy zarobkowej.

W takim rozumieniu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych tworzy uniwersalne wyłączenie, które - stosowane wprost do każdego przypadku - prowadzić może do sytuacji nie do zaakceptowania w świetle zasad konstytucyjnych. Z tych przyczyn przepis ten musi podlegać wykładni, w szczególności odrzucić należy te rezultaty wykładni językowej, które nie dają się pogodzić z normami ustawy zasadniczej.

Proces takiej wykładni jest o tyle ułatwiony, że interpretując art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy można podeprzeć się o stanowisko Trybunału Konstytucyjnego, który - przedstawiając swą ocenę w świetle art. 32 Konstytucji - jednoznacznie wypowiedział się przeciwko ograniczaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wobec określonych osób - z kręgu członków rodziny obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym, które rezygnują z zatrudnienia ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niepełnosprawnym członkiem rodziny (wyrok z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07).

Jeżeli zatem prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wywodzi się z istnienia obowiązku alimentacyjnego, to literalne odczytywanie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych niweczyłoby skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Nie miałyby bowiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby, które sprawują opiekę nad innym członkiem rodziny, wobec którego są zobowiązane do alimentacji w przypadku, gdy członek rodziny pozostający pod opieką jest w związku małżeńskim, ale małżonek nie może mu udzielić wsparcia z uwagi na własny stan zdrowia (drugi małżonek też posiada orzeczenie o niepełnosprawności).

Uzupełniając powyższe podkreślić trzeba, że postanowieniem z dnia 1 czerwca 2010 r. sygn. akt P 38/09 (publ. OTK-A 2010/5/53) Trybunał Konstytucyjny umorzył postępowanie w sprawie badania konstytucyjności art. 17 ust 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych uznając, że przepis ten można wykładać w ten sposób, iż nie traktuje on pozostawania w związku małżeńskim przez osoby wymagające opieki za przesłankę odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku, gdy oboje małżonkowie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a osobą ubiegającą się o świadczenie jest ich dziecko. Trybunał Konstytucyjny w postanowieniu tym przytoczył także szereg orzeczeń sądów administracyjnych, które na takiej właśnie interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a oparły swe rozstrzygnięcia (wyroki o sygn. akt II SA/Ol 60/09, II SA/Ol 61/09 i II SA/Ol 386/09 oraz o sygn. akt I OSK 722/09 i I OSK 723/09 publ. orzeczenia.nsa.gov.pl). Dają one podstawę do stwierdzenia - zdaniem Trybunału - iż istnieje utrwalona i względnie jednolita praktyka interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy w sposób, który wychodzi naprzeciw zgłaszanym w kontekście tego przepisu wątpliwościom konstytucyjnym.

W tej sprawie z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła R.Ł. - w związku z rezygnacją z zatrudnienia w celu opieki nad matką E.A., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. E.A. jest - co prawda - w związku małżeńskim, jednakże jej mąż - J.A., jak wynika z akt sprawy, jest niezdolny do samodzielnej egzystencji. Oznacza to, że opieka nad E.A. ze strony jej córki jest konieczna i uzasadniona; ponadto stanowi zadośćuczynienie ciążącemu na skarżącej obowiązkowi alimentacyjnemu względem matki - a w istocie względem rodziców.

Zważając na dopuszczalny sposób wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych należy uznać, że przepis ten nie stoi na przeszkodzie przyznaniu - w tej sprawie - świadczenia pielęgnacyjnego R.Ł. z tytułu opieki na E.A..

Ponownie rozpoznając sprawę Wójt Gminy K. obowiązany będzie rozważyć okoliczności związane ze stanem zdrowia J.A.. W szczególności powinien wyjaśnić czy legitymuje się on orzeczeniem

o niepełnosprawności, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a jeżeli takiego orzeczenia dotychczas nie otrzymał, powinien wyznaczyć R.Ł. odpowiedni termin do jego dostarczenia. Podejmując dalsze kroki w celu uzupełnienia materiału dowodowego organ będzie miał na względzie treść art. 24a ustawy o świadczeniach rodzinnych, określający tryb uzupełniania wniosku, a załatwiając sprawę powinien mieć na uwadze słuszny interes wnioskodawczyni (art. 7 K.p.a.). Powyższa uwaga jest niezbędna, gdyż dotychczasowy sposób potraktowania aktywności dowodowej skarżącej (potraktowanie przedstawionego orzeczenia KRUS dotyczącego J.A. jako pozbawionego znaczenia) nie spełniał standardów procedury administracyjnej określonej w K.p.a. (art. 7, 8, 9, 77 ust. 1 i art. 80 K.p.a.) - na co trafnie zwróciła uwagę R.Ł. w skardze.

Mając powyższe na uwadze Sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. 1 a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - orzekł, jak w sentencji wyroku. O wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 P.p.s.a. W wyroku nie zamieszczono orzeczenia o kosztach postępowania ponieważ skarżąca nie była obowiązana do ich ponoszenia.

/-/ W.Batorowicz /-/ M.Kwiecińska /-/ J.Szaniecka