Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1627/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-10-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6461 Wynalazki
Hasła tematyczne: Własność przemysłowa
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 10; art. 12 pkt 4;
journal: Dz.U. 1993 nr 26 poz 117
law: Ustawa.z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości - tekst jednolity
article: art. 315 ust. 3, art. 269;
journal: Dz.U. 2003 nr 119 poz 1117
law: Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej
article: art. 8; art. 10; art. 84 par 1;
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
journal: M.P. 1993 nr 18 poz 179 par 34 pkt 1;
law: Zarządzenie Prezesa Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 23 marca 1993 r. w sprawie ochrony wynalazków i wzorów użytkowych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Królikowska-Przewłoka Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka (spr.) Sędzia WSA Urszula Wilk Protokolant Paulina Paczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2010 r. sprawy ze skargi K. z siedzibą w. E., H. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie udzielenia patentu na wynalazek oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r. Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej, wskutek wniosku K. N.V. z siedzibą w H. (skarżący) o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] maja 2009 r., w przedmiocie odmowy udzielenia patentu na wynalazek pod tytułem "Sposób i urządzenie do kodowania i dekodowania informacji wielosłownej".

Do wydania powyższej decyzji doszło na podstawie następujących ustaleń faktycznych i prawnych:

Decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. działając na podstawie art. 10 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (tekst jednolity Dz.U. nr 26, poz. 117 z 1993 r. - dalej u.o w.) mającej zastosowanie na podstawie art. 315 ust. 3 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2003 r. nr 119, poz.1117 z późniejszymi zmianami - dalej p.w.p.) oraz art. 49 ust. 1 p.w.p. Urząd Patentowy RP po rozpatrzeniu zgłoszenia oznaczonego numerem [...] dokonanego [...] kwietnia 1999 r. przez K. NV, H. odmówił udzielenia patentu na wynalazek pt. "Sposób, urządzenie i nośnik do kodowania informacji wielosłownej".

W uzasadnieniu organ wskazał, że na zgłoszony wynalazek nie może być udzielony patent, ponieważ przedmiot zgłoszenia nie jest rozwiązaniem technicznym. Zdaniem Urzędu Patentowego przedmiot zgłoszenia mieści się w klasie rozwiązań polegających na przetworzeniu strumienia informacyjnego danych. Wszystkie operacje jakie są potrzebne do tego przedsięwzięcia i jednocześnie są specyficzne dla przedmiotu zgłoszenia mają więc charakter niematerialny. By spełniać ustawowe wymogi patentowalności wynalazek musi zawierać wykorzystanie praw przyrody, formuł matematycznych, czy operacji nad innymi strukturami abstrakcyjnymi, a nie tylko ich sformułowanie. Dlatego sposób postępowania, czy jego analogi opisane w formie urządzenia lub sygnału, nie jest wynalazkiem jeśli jedynym jego nowym elementem jest abstrakcyjny sposób postępowania. Wymogi zdolności patentowej (nowość, nieoczywistość) musi spełniać cały proces postępowania, a nie tylko jego część abstrakcyjna. Organ powołał się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 20 kwietnia 2004 r. (sygn. akt 6 II SA 3937/02), w którym zawarto następującą tezę: "Technika jest sferą działalności człowieka, której bazą teoretyczną są stosowane nauki przyrodnicze wymagające weryfikacji eksperymentalnej. Poza sferą techniki pozostają obszary działalności ludzkiej, których bazą teoretyczną są takie nauki jak matematyka, lingwistyka, programowanie wymagające wyłącznie weryfikacji logicznej. Dla oceny rozwiązania należy rozłożyć je na elementy składowe, wśród których są zarówno elementy techniczne, jak i nietechniczne. Rozwiązanie jest patentowalnym wynalazkiem o ile w obszarze technicznym jest przynajmniej jeden nowy nieoczywisty element. Jeśli wkład wynalazczy leży wyłącznie w obszarze nietechnicznym rozwiązanie należy uznać za niepatentowalne."

Na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Urząd Patentowy RP decyzją z dnia [...] listopada 2007 r. uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej wynalazków: sposób i urządzenie do kodowania informacji wielosłowowej, określonych zastrzeżeniach nr 1-4, 9-12, sposób i urządzenie do dekodowania informacji wielosłowowej, określonych zastrzeżeniach nr 5-8, 13-16 oraz utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w części dotyczącej wynalazku: nośnik do kodowania i dekodowania informacji wielosłowowej, określonego zastrzeżeniach nr 17-20.

Ponownie rozpatrując sprawę w uchylonej części zastrzeżeń o nr 1-4 i 9-12 organ w dniu [...] lutym 2008 r. wydał postanowienie zobowiązujące stronę do korekty tytułu wynalazku oraz do wyeliminowania zastrzeżeń o nr 17-20, co strona uczyniła w piśmie z [...] czerwca 2008 r.

Zawiadomieniem z [...] października 2008 r. strona została poinformowana, że po analizie nowej wersji zastrzeżeń patentowych zgłoszenie patentowe nr [...] w części dotyczącej rozwiązań pt. "Sposób i urządzenie do kodowania i dekodowania informacji wielosłownej", określone zastrzeżeniami patentowymi nr 14 oraz 9-12, nie spełnia wymogu nieoczywistości. W uzasadnieniu swojego stanowiska Urząd podał, że znane jest z opisu patentowego A urządzenie do kodowania informacji wielosłownej, charakteryzujące się m.in. tym, że zawiera wejście połączone z rozdzielaczem (12), kierującym sygnał do środków (14) do realizacji procedur przeplotu między słowami, połączone z blokiem multipleksującym (16) - kolumna 3, wiersze 25-33, fig.2. Natomiast w opisie patentowym B ([...]) przedstawiono urządzenie mające cechy zbieżne z urządzeniem do kodowania informacji według zgłoszenia nr [...], a mianowicie pomiędzy rozdzielaczem a blokiem multipleksującym znajdują się środki generujące do generowania kluczy lokalizujących błędy wskazujących lokalizację błędów w słowach należących do grupy wielu słów - kolumna 8, wiersze 18-23, fig.1.

Następnie decyzją z dnia [...] maja 2009 r. na podstawie art. 10 u.o w. w związku z art. 315 ust. 3 p.w.p. i art. 49 ust. 1 p.w.p. Urząd Patentowy RP odmówił udzielenia patentu na wynalazki pt.: "Sposób i urządzenie do kodowania i dekodowania informacji wielosłownej". W ocenie organu na rozwiązanie według zgłoszenia nr [...] nie może być udzielony patent, ponieważ Urząd Patentowy RP uznał przedmioty zgłoszenia za rozwiązania oczywiste. Urządzenia według opisów patentowych A i B realizują sposób kodowania informacji wielosłownej, mający cechy zbieżne z rozwiązaniem według zgłoszenia [...].

Na tę decyzję strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy argumentując, że Urząd Patentowy błędnie określił stan faktyczny oraz błędnie ustalił normę prawną. Podciągnięcie błędnie określonego stanu faktycznego do błędnie określonej normy prawnej, nie może skutkować wydaniem prawidłowej decyzji. Zdaniem strony zarówno forma, jak i treść zastrzeżeń patentowych nie budziły żadnych wątpliwości w toku postępowania przed organami międzynarodowymi w trybie PCT, ani też w fazach regionalnych i krajowych prowadzonych przed innymi urzędami patentowymi. Przedmiot zgłoszenia uzyskał ochronę w postaci patentu europejskiego [...]. Ponadto Urząd Patentowy RP wykorzystał jako przeciwstawienia dokumenty zidentyfikowane przez Europejski Urząd Patentowy, niemniej ocena przedmiotu dokonana w trybie krajowym jest skrajnie różna od oceny dokonanej przez Europejski Urząd Patentowy. Strona podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie zdolności patentowej spornego rozwiązania.

W dniu [...] listopada 2009 r. organ skierował do strony wezwanie w trybie art. 10 k.p.a. wyjaśniając, że Urząd Patentowy RP interpretuje pojęcie rozwiązanie technicznego w myśl art. 10 u.o.w. jako rozwiązanie polegające na materialnym oddziaływaniu związanym z posługiwaniem się siłami przyrody. Organ przywołał § 34 Zarządzenia Prezesa Urzędu Patentowego z dnia 23 marca 1993 r., MP nr 18 poz. 179 z 13 kwietnia 1993 r. (dalej zarządzenie) oraz § 32 ust.1 Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 września 2001 r. (Dz. U. nr 102, poz.1119 z 21 września 2001 r.- dalej rozporządzenie), zgodnie z którymi to przepisami organ nie uznaje przedmiotu zgłoszenia za rozwiązanie o charakterze technicznym, w szczególności jeżeli stwierdzi, że nie dotyczy ono żadnego wytworu materialnego określonego za pomocą cech technicznych odnoszących się do jego budowy lub składu ani określonego sposobu technicznego oddziaływania na materię. Jako przykłady organ wskazał na sformułowania zawarte w zastrzeżeniach o nr 1-16. Stwierdził, że rozwiązanie w kategorii sposobu nie może zostać uznane za rozwiązanie techniczne czyli wynalazek, gdyż nie zastrzega się w nim "określonego sposobu technicznego oddziaływania na materię..." i prawa wyłączne nie będą mogły być udzielone (art. 10 cytowanej ustawy). Natomiast odnośnie rozwiązania w kategorii urządzenia ("Urządzenie do kodowania informacji wielosłownej..." – zastrzeżenie nr 9) Urząd wskazał, że zgodnie z praktyką Urzędu "Wynalazek w kategorii wytworu materialnego zdeterminowanego przestrzennie, np. urządzenie, aparat, maszyna, narzędzie, układ elektryczny, układ hydrauliczny, układ pneumatyczny, powinien być scharakteryzowany poprzez cechy techniczne dotyczące jego struktury konstrukcyjnej lub układowej, przejawiającej się w usytuowaniu i połączeniach poszczególnych jego części i/lub podzespołów, tworzących łącznie zwartą całość, przestrzennie ukształtowaną, umożliwiającą realizację zamierzonego przeznaczenia wynalazku" (Poradnik wynalazcy, UPRP, Warszawa 2008, s.133).

W odpowiedzi na powyższe wezwanie strona w piśmie z [...] marca 2010 r. podtrzymała swoje stanowisko w sprawie wyjaśniając, że w wyniku zastosowania rozwiązania dysk optyczny może zostać wykorzystany z większą efektywnością, zaś zastosowanie wynalazku pozwala na odtworzenie zadrapanego dysku.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z dnia [...] czerwca 2010 r. Urząd Patentowy RP uznał, iż przedstawione do opatentowania rozwiązanie nie jest rozwiązaniem o charakterze technicznym w rozumieniu art. 10 u.o.w. oraz w/w przepisów wykonawczych. Interpretując cytowane przepisy organ wskazał, że zgłoszone do opatentowania rozwiązanie musi być w całości techniczne tzn. techniczna musi być zarówno część znana zgłaszającemu ze stanu techniki, jak i elementy przez niego dodane, które mają zgłoszone rozwiązanie wyróżniać spośród rozwiązań ze stanu techniki. Przykładowo: "umieszczanie kluczy" w "grupach bitów synchronizacji", "wskazywanie błędów w słowach danych" ( zastrz.1.) nie może być uznane za oddziaływanie na materię, gdyż nie wiadomo, o jakie oddziaływanie i na jakie cechy materii w tych procedurach chodzi. Zdaniem Urzędu zgłaszający nie wyjaśnił czym, w sensie technicznym, jest "klucz", "bit", "błąd" "słowo danych". Urząd ponownie wskazał, że "Wynalazek w kategorii wytworu materialnego zdeterminowanego przestrzennie, np. urządzenie, aparat, maszyna, narzędzie, układ elektryczny, układ hydrauliczny, układ pneumatyczny, powinien być scharakteryzowany poprzez cechy techniczne dotyczące jego struktury konstrukcyjnej lub układowej, przejawiającej się w usytuowaniu i połączeniach poszczególnych jego części i/lub podzespołów, tworzących łącznie zwartą całość, przestrzennie ukształtowaną, umożliwiającą realizację zamierzonego przeznaczenia wynalazku". (Poradnik Wynalazcy, UPRP, Warszawa 2008, s.133).

Tymczasem, w ocenie organu, zgłaszane urządzenie znamienne jest tym, że w zastrzeżeniu nr 9. "pomiędzy rozdzielaczem a blokiem multipleksującym włączone są środki generujące do generowania kluczy lokalizujących błędy... "; jest tu mowa o umieszczeniu bliżej nieokreślonych technicznie "środków" generujących klucze czyli odpowiednie programy, w zastrzeżeniu 10. "środki przeplotu i kodowania wstawiają grupy bitów synchronizacyjnych w obszarze, który zawiera relatywnie mniej źródeł kluczy niż kolejny obszar, w którym nie znajdują się grupy bitów synchronizacji, ponadto pierwsze klucze mogą być wydzielone z symboli niemodulowanych. Zdaniem organu jest tu mowa o procedurach, cechach właściwych dla rozwiązania w kategorii sposobu, a także o możliwościach organizacyjnych w transmisji informacji" "klucze mogą być wydzielone z symboli niemodulowanych"- i nie wiadomo jakie rozwiązanie techniczne służy realizacji tego postulatu wynalazczego.

Urząd Patentowy RP zwrócił też uwagę, że określając element (podzespół) cechami funkcjonalnymi należy podawać jego techniczne cechy funkcjonalne. Np. określenie "wzmacniacz" określa podzespół, który wzmacnia sygnał, tzn. zmienia jego parametry fizyczne (zwiększa natężenie prądu sygnału prądowego lub zwiększa napięcie sygnału napięciowego), co jest technicznie jednoznaczne dla znawcy. Określenia "środki generujące do generowania kluczy lokalizujących błędy" czy "środki przeplotu i kodowania" mówią o funkcjonalności informatycznej, która może być realizowana np. programowo, nic natomiast w tym wypadku nie mówią o realizacji technicznej procedur, czyli o funkcjonalności technicznej elementu (podzespołu, bloku). Tę funkcjonalność techniczną powinno się zgłosić, by nie stwarzać niejasnej sytuacji, że może być ona nieznana lub niejednoznaczna.

W ocenie organu niedopuszczalne jest natomiast charakteryzowanie urządzenia przez tak ogólnikowe cechy, jak np. "środki kodowania" czy inne cechy obiektów informatycznych uczestniczących w procedurach realizowanych przy pomocy urządzenia, zaś żądając praw wyłącznych na swoje rozwiązanie zgłaszający winien je ujawnić w sposób jednoznaczny i zupełny tak, by nie zmuszać osoby pragnącej wynalazek zrealizować do dokonywania oddzielnych prób i rozwiązań, względnie nie stwarzać sytuacji prawnie niejasnych, w szczególności czy dwa rozwiązania dające taki sam skutek informatyczny są takimi samymi rozwiązaniami technicznymi ("generować klucze" mogą układy różnie rozwiązane technicznie). Zdaniem Urzędu Patentowego RP prawo patentowe dotyczy twórczych działań człowieka w zakresie podporządkowywania sobie materii w jej przejawach korpuskularnych i/lub falowych przez wykorzystywanie praw zwanych prawami natury. Działania te powinny być deklarowane przez twórcę przy użyciu pojęć i języka używanych w naukach przyrodniczych. Prawo patentowe jest bowiem "wycinkowym prawem dotyczącym działalności ograniczonej do relacji z materią".

Na powyższą decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia [...] czerwca 2010 r. K. N.V. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wnosząc o uchylenie decyzji skarżący zarzucił m.in. naruszenie przez organ art. 10 u.o.w. mającej zastosowanie na podstawie art. 315 ust. 3 p.w.p. - poprzez nieprawidłową wykładnię pojęcia "charakter techniczny wynalazku" i w konsekwencji bezzasadne przyjęcie, że zgłoszone rozwiązania nie są wynalazkami patentowanymi w rozumieniu cytowanego przepisu. Zarzucił także naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy t.j.: art. 8 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie polegające na prowadzeniu postępowania w sposób naruszający zaufanie obywateli do organów administracji wyrażający się w dokonaniu przez organ rozpatrujący wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy rażąco odmiennej oceny tego samego stanu faktycznego, art. 84 § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji zaniechanie przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego w sytuacji gdy organ miał trudności z oceną stanu faktycznego sprawy, którego prawidłowa ocena wymagała wiadomości specjalnych, a także art. 107 § 1 k.p.a. poprzez niepełne określenie w treści decyzji podstawy prawnej rozstrzygnięcia organu. W zakresie prawa materialnego skarga zarzuca ponadto naruszenie:

-art. 10 u.o.w. poprzez nieprawidłową wykładnię pojęcia rozwiązanie o charakterze technicznym i w konsekwencji bezzasadne przyjęcie, że zgłoszone rozwiązanie nie jest rozwiązaniem o charakterze technicznym w rozumieniu cytowanego przepisu;

2. § 34 Zarządzenia Prezesa Urzędu Patentowego z dnia 23 marca 1993 r. poprzez jego zastosowanie do wykładni pojęcia rozwiązanie o charakterze technicznym, podczas gdy przepis ten nie może zostać zastosowany do wykładni tego pojęcia z uwagi na fakt, że zarządzenie nie stanowi aktu prawnego powszechnie obowiązującego i nie może być podstawą uzyskania jakichkolwiek praw przez obywateli,

3. § 32 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów w sprawie dokonywania i badania zgłoszeń wynalazków i wzorów użytkowych z dnia 17 września 2001 r. poprzez jego zastosowanie do wykładni pojęcia rozwiązanie o charakterze technicznym, podczas gdy przepis ten nie może zostać zastosowany do wykładni tego pojęcia z uwagi na jego pozycję w hierarchii aktów prawnych, zakres delegacji ustawowej określonej w art. 93 p.w.p. oraz fakt, że zgłoszenie wynalazku zostało dokonane przed wejściem w życie p.w.p. oraz przepisów rozporządzenia,

4. art. 27 załącznika 1 C do porozumienia ustanawiającego Światową Organizację Handlu (Dz.U.96.32.143, dalej "TRIPS") oraz art. 1 ust. 3 Konwencji Paryskiej o ochronie własności przemysłowej z 20 marca 1883 r. (Dz. U. z dnia 24 marca 1975 r. Nr 9, poz. 51) poprzez zastosowanie, wbrew treści tych przepisów, zwężającej wykładni pojęcia rozwiązanie o charakterze technicznym i w konsekwencji bezzasadne przyjęcie, że zgłoszone rozwiązanie nie jest rozwiązaniem o charakterze technicznym,

W uzasadnieniu skargi wskazał m.in. iż miało miejsce naruszenie przepisu art. 8 k.p.a. bowiem Urząd Patentowy początkowo uznał przedmiotowe rozwiązanie za posiadające charakter techniczny (decyzja z [...] listopada 2007 r.) W decyzji z dnia [...] czerwca 2010 r. Urząd przyjął odmienne zapatrywanie. Fakt nieoczywistości rozwiązania został przez Urząd zakwestionowany jedynie w decyzji z dnia [...] maja 2009 r. W pozostałych decyzjach organ nie podnosił tego argumentu. Zdaniem skarżącego organ nie może odstąpić od dokonanej przez siebie w decyzji oceny stanu faktycznego w sytuacji gdy nie uległy zmianie elementy stanu faktycznego.

Skarżący zakwestionował także zastosowanie powołanych przez organ przepisów wykonawczych Odnosząc się do charakteru prawnego zarządzenia wskazał, że w systemie aktów prawnych obowiązujących w Polsce zarządzenie jest aktem normatywnym, nie stanowiącym źródła powszechnie obowiązującego prawa. Jako takie zarządzenie nie może stanowić podstawy decyzji wobec obywateli osób prawnych oraz innych podmiotów (art. 93 Konstytucji RP). Rozporządzenie zaś powinno więc regulować jedynie kwestie wyraźnie wskazane w delegacji ustawowej. W przedmiotowej sprawie w rozporządzeniu zostały określone kwestie do jakich nie odnosi się delegacja ustawowa określona w art. 93 p.w.p. W § 32 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wskazane zostały bowiem przesłanki badania zdolności patentowej wynalazku. Zagadnienie zdolności patentowej wynalazku określone zostało w art. 10 u.o.w. Zdaniem skarżącego niedopuszczalne jest tworzenie przez organ wykonawczy (Prezesa Rady Ministrów) regulacji stanowiącej sposób wykładni pojęć zawartych w art. 10 u.o.w. w szczególności gdy ustawodawca nie wskazał delegacji ustawowej do zawarcia tego typu przepisów w rozporządzeniu. Natomiast naruszenia art. 27 porozumienia TRIPS skarżący upatruje w pominięciu przez organ tego, iż interpretacja art. 10 u.o.w. powinna zostać dokonana z zastosowaniem wiążących Polskę umów międzynarodowych w tym art. 27 TRIPS, z którego wyraźnie wynika obowiązek udzielania patentów na wynalazki ze wszystkich dziedzin techniki.

Skarżący zwraca uwagę na konieczność zastosowania przy wykładni art. 10 u.o.w. reguł wykładni dynamicznej. Oczywistym jest, że od dnia uchwalenia u.o.w. nastąpił znaczny postęp techniczny i powstały nowe dziedziny techniki nieznane w czasie uchwalania tej regulacji. Istotne znaczenie ma również fakt, że u.o.w. utraciła już moc. Dokonując wykładni art. 10 u.o.w., mającego zastosowanie w przedmiotowej sprawie na podstawie art. 315 p.w.p. należy zbadać czy od momentu wejścia w życie ustawy nastąpiły takie zmiany jej systemowego lub pozaustawowego kontekstu, które uzasadniałyby uznanie, że w trakcie obowiązywania tego przepisu przy niezmienionym brzmieniu nastąpiła zmiana jego rozumienia. W tym zakresie, za zmianę pozaustawową można przyjąć postęp techniczny oraz wnoszone zmiany w pojmowaniu pojęcia "rozwiązanie o charakterze technicznym". Istotne znaczenie dla interpretacji przepisu art. 10 u.o.w. ma również treść wiążących Polskę umów międzynarodowych. Zdaniem skarżącego prawidłowa wykładnia przepisu art. 10 u.o.w. prowadząca do określenia znaczenia normy prawnej powinna uwzględniać kolejne dyrektywy dotyczące sposobu budowania normy prawnej. Dokonując wykładni językowej należy zachować potoczne znaczenie słów rozwiązanie o charakterze technicznym oparte na zdroworozsądkowej ocenie obecnego stanu techniki. Wspomagając się przy tym wykładnią systemową rozwiązanie o charakterze technicznym powinno być rozumiane najszerzej jak to tylko możliwe i dotyczyć wszystkich produktów wytworzonych, tak aby odpowiadało swoim znaczeniem wynalazkom stanowiącym o postępie technicznym w dacie zgłoszenia.

W odpowiedzi na skargę Urząd Patentowy zajął stanowisko dotychczasowe i wnosił o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne sprawują więc kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem ich zgodności z obowiązującym w dacie ich wydania prawem materialnym i przepisami procesowymi.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej także p.p.s.a.).

Badając skargę według powyższych kryteriów Sąd uznał, iż nie zasługuje ona na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja i decyzja utrzymana nią w mocy nie naruszają prawa w sposób uzasadniający ich uchylenie.

Na wstępie należy zauważyć, że podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji był art. 10 u.o.w., mający zastosowanie na mocy art. 315 ust. 3 p.w.p. Przepis art. 10 u.o.w. stanowił, że wynalazkiem podlegającym opatentowaniu jest nowe rozwiązanie o charakterze technicznym, nie wynikające w sposób oczywisty ze stanu techniki i mogące się nadawać do stosowania.

Spór między organem a skarżącym sprowadzał się do zakresu definicji pojęcia: "rozwiązanie o charakterze technicznym", o którym mowa w art. 10 u.o.w. Skarżący domagał się zastosowania wykładni dynamicznej dla tego pojęcia, dostosowującej rozumienie słowa technika do obecnego jego znaczenia. Zdaniem skarżącego również przy pomocy wykładni systemowej rozwiązanie o charakterze technicznym powinno być rozumiane najszerzej jak to tylko możliwe.

Ustosunkowując się do tego argumentu strony wypada jednakże przypomnieć, że kwestie te budzą nadal kontrowersje zarówno na gruncie Konwencji o patencie europejskim jak też w ustawodawstwie krajowym i nigdzie nie udało się przyjąć jednolitej definicji pojęcia "charakter techniczny".

Zgodnie z "Komentarzem do prawa wynalazczego" S. Sołtysiński, A. Szajkowski, T. Szymanek (Instytut Prawa Przedsiębiorstw S.A. W.Pr. Warszawa 1990 s. 33 i 34) w art.10 u.o.w. chodziło o rozwiązanie przez wynalazcę pewnego problemu o charakterze technicznym. "Technika" zaś, to ogół znanych metod i sposobów oddziaływania na materię służących zaspokojeniu praktycznych potrzeb człowieka. Wynalazek polega na znalezieniu nowego sposobu wykorzystania materii. Jak piszą komentatorzy sfera techniki nie wykracza poza domenę mechaniki, fizyki i chemii, a jej przedmiotem jest wykorzystanie materii nieożywionej. Nie są rozwiązaniami o charakterze technicznym pomysły o charakterze abstrakcyjno - myślowym. Kategoria ta obejmuje projekty, których przedmiotem jest przede wszystkim rozwiązanie problemu intelektualnego, a nie zwiększenie arsenału sposobów wykorzystania materii. Typowym przykładem pomysłów należących do tej klasy są algorytmy, szyfry, sztuczne języki itp. Ich wspólną cechą jest okoliczność, że rozwiązanie problemu może nastąpić w zasadzie bez oddziaływania na materię. Stanowisko to znajdowało potwierdzenie w art. 12 ustawy o wynalazczości, który w pkt 4 wyłączał spod ochrony patentowej programy do maszyn cyfrowych.

Podobne stanowisko zaprezentowane zostało w Prawie własności przemysłowej. Komentarzu pod red. Piotra Kostańskiego, Wydawn. C.H.Beck, W-wa 2010, s. 164 (dalej jako: "Komentarz") i "Prawie własności przemysłowej" pod red. U. Promińskiej, Difin 2005, s. 43-44, z tym że pod pojęciem techniki przyjęto metody i sposoby oddziaływania na nieożywioną lub ożywioną materię, które służą zaspokajaniu praktycznych potrzeb człowieka. Techniczny charakter mają rozwiązania, które dotyczą jednej z dziedzin techniki, odnoszą się do zagadnień technicznych, są scharakteryzowane poprzez cechy techniczne.

Odnosząc powyższe do wynalazku, należy przyjąć, że w świetle prawa polskiego, musi on wiązać się z oddziaływaniem na materię poprzez jej nowe techniczne wykorzystanie, a rezultatem wynalazku musi być wytwór materialny o nowej budowie lub składzie albo nowy sposób technicznego oddziaływania na materię. Wynalazki mogą być dokonywane we wszystkich dziedzinach techniki, ale jednak ciągle muszą mieć charakter techniczny. W ustawie o wynalazczości określenie "rozwiązanie o charakterze technicznym" stanowiło genus definicji wynalazku podlegającego opatentowaniu (por. A. N. "Programy komputerowe w systemie prawa patentowego" wykład na Konferencji Jubileuszowej "Polski i Europejski system ochrony własności przemysłowej" 3 października 2008 r. publikowany na stronie internetowej Urzędu Patentowego RP). Wynalazek to jest rozwiązanie techniczne, które oczywiście jest poprzedzone przez pomysł, ale istotą wynalazku jest przedstawienie precyzyjnego sposobu realizacji tego pomysłu przy pomocy oddziaływania na materię, tak aby znawca mógł go w sposób powtarzalny realizować i otrzymać określony w wynalazku rezultat (także Komentarz, s. 164).

Skład orzekający w pełni podziela stanowisko WSA w wyroku z dnia 20 kwietnia 2004 r., sygn. akt II SA 3937/02 (powoływał się na niego także organ, jako potwierdzające jego stanowisko), że "wynalazkiem jest rozwiązanie problemu przy posłużeniu się zdatnymi do opanowania siłami przyrody dla osiągnięcia przyczynowo przewidywalnego rezultatu leżącego poza sferą intelektualnego oddziaływania człowieka. Technika jest sferą działalności człowieka, której bazą teoretyczną są stosowane nauki przyrodnicze wymagające weryfikacji eksperymentalnej. Poza sferą techniki pozostają obszary działalności ludzkiej, których bazą teoretyczną są takie nauki jak matematyka, lingwistyka, programowanie wymagające wyłącznie weryfikacji logicznej. Dla oceny rozwiązania należy rozłożyć je na elementy składowe, wśród których są zarówno elementy techniczne jak i nietechniczne. Rozwiązanie jest patentowalnym wynalazkiem o ile w obszarze technicznym jest przynajmniej jeden nowy nieoczywisty element. Jeśli wkład wynalazczy leży wyłącznie w obszarze nietechnicznym rozwiązanie należy uznać za niepatentowalne."

Sąd nie znalazł podstaw do kwestionowania tego stanowiska, gdyż odnosiło się do pojęcia wynalazku jako takiego.

Ponadto w zarządzeniu Prezesa Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 23 marca 1993 r. w sprawie ochrony wynalazków i wzorów użytkowych (M. P. Nr 18, poz. 179) w § 34 pkt 1 stwierdzono, że nie uznaje się przedmiotu za rozwiązanie o charakterze technicznym, w szczególności jeśli nie dotyczy ono żadnego wytworu materialnego określonego za pomocą cech technicznych odnoszących się do jego budowy lub składu ani określonego sposobu technicznego oddziaływania na materię. Ustosunkowując się natomiast do zarzutu skargi w przedmiocie zastosowania przepisów tegoż zarządzenia (oraz rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów) należy zauważyć, że podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił niewątpliwie przepis art. 10 u.o.w., natomiast przepisy wykonawcze znalazły zastosowanie jedynie pomocniczo, dla sprecyzowania stanowiska organu co do tego, że pewne rozwiązania, ze względu na swoją specyfikę nietechniczną, nie mają zdolności patentowej.

Dodatkowo można zauważyć, że na podstawie obecnych uregulowań za wynalazek nie zostanie uznane żadne rozwiązanie, jeżeli nie dotyczy ono żadnego wytworu materialnego nadającego się do wykorzystania, określonego za pomocą cech technicznych odnoszących się do jego budowy lub składu ani określonego sposobu technicznego oddziaływania na materię bądź nowego zastosowania substancji stanowiącej część stanu techniki (A. N., tamże).

Mając powyższe na uwadze skład orzekający w pełni podzielił stanowisko organu w tym zakresie.

Kwestia ustalenia sposobu rozumienia "charakteru technicznego" wynalazku jest istotna, gdyż test technicznego charakteru jest samodzielnym kryterium uznania rozwiązania za wynalazek w rozumieniu wyżej powołanego przepisu i poprzedza badanie dalszych przesłanek charakteryzujących wynalazek (wynikających także z art. 10 ustawy o wynalazczości), to jest: nowości, nieoczywistości i stosowalności. Przesłanki te są badane dopiero po stwierdzeniu, że zgłoszone rozwiązanie ma charakter techniczny.

Taką metodę postępowania przyjął Urząd Patentowy. W ocenie Sądu była ona prawidłowa, gdyż wynikała z treści art. 10 u.o.w.

Z powołanego zapisu wynika także, że zastrzeżenia mają określać przedmiot wynalazku i te cechy techniczne, które są niezbędne do zdefiniowania zastrzeganego przedmiotu wynalazku.

Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy, należy przypomnieć, że przedmiotem wynalazku jest "Sposób i urządzenie do kodowania i dekodowania informacji wielosłownej".

Zgodnie z "Uniwersalnym Słownikiem języka polskiego" PWN 2006 s. 275 "urządzenie w znaczeniu technicznym to mechanizm lub zespół mechanizmów służący do wykonania określonych czynności, ułatwiający pracę; przyrząd, maszyna". Zasadny jest więc pogląd, iż w zastrzeżeniach patentowych w kategorii "urządzenia" należy podawać strukturę wewnętrzną urządzenia określoną przez wzajemne usytuowanie i połączenie części lub podzespołów tworzących łącznie zwartą całość przestrzennie ukształtowaną zdolną do osiągnięcia ustalonego z góry przeznaczenia wynalazku. Jak jednak wynika z opisu oraz zastrzeżeń nie zostały wykazane żadne cechy konstrukcyjne zgłoszonego do opatentowania urządzenia. Organ prawidłowo zauważył, opierając się na dokonanym zgłoszeniu, że budowa urządzenia nie uległa żadnej modyfikacji, a przynajmniej modyfikacja taka nie została ujawniona. Tym samym w części zastrzeżeń znamiennych brak jest rozwiązania technicznego.

Organ słusznie przyjął, że zastrzeżenia nie są jednoznaczne i precyzyjne oraz nie dostarczają fachowcowi dostatecznie jasnych wskazówek do wprowadzenia ich w życie. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wyraźnie wynika, że strona w dostatecznym stopniu nie wyjaśniła czy i jak proponowane rozwiązania nietechniczne ("klucz", "bit", "błąd" "słowo danych") przekładają się na rozwiązania techniczne (materialne).

Zasadnie też organ zwrócił uwagę, że w zastrzeżeniu nr 9 ("pomiędzy rozdzielaczem a blokiem multipleksującym włączone są środki generujące do generowania kluczy lokalizujących błędy... ") jest mowa o umieszczeniu bliżej nieokreślonych technicznie "środków" generujących klucze czyli odpowiednie programy. W zastrzeżeniu nr 10 gdzie jest mowa o procedurach czyli cechach w kategorii sposobu, nie wiadomo jakie rozwiązanie techniczne służy realizacji postulatu wynalazczego dotyczącego wydzielenia kluczy z symboli niemodulowanych. Należy także podzielić stanowisko organu, że określając element (podzespół) cechami funkcjonalnymi należy podawać jego techniczne cechy funkcjonalne. Natomiast określenia "środki generujące do generowania kluczy lokalizujących błędy" czy "środki przeplotu i kodowania" nic nie mówią o stronie technicznej zagadnienia czyli o funkcjonalności technicznej elementu (podzespołu, bloku). Sąd uznał tę argumentację za trafną i znajdującą oparcie w ustawie o wynalazczości.

W ocenie Sądu Urząd szczegółowo przeanalizował treść wszystkich zastrzeżeń patentowych i nie tylko w rozbiciu na poszczególne zastrzeżenia, ale także jako całość rozwiązania, bowiem poszukiwał w zgłoszonym rozwiązaniu "urządzenia" i "sposobu" o charakterze technicznym. Co prawda rozwiązanie przedstawione przez skarżącego jako całość, stanowi m.in. rozwiązanie problemu odzyskiwania danych z uszkodzonego dysku, ale nie jest to rozwiązanie o charakterze technicznym.

W konsekwencji nie można podzielić także stanowiska skarżącego co do naruszenia powoływanych w skardze przepisów procesowych i materialnych. W zaskarżonej decyzji oraz w postępowaniu przez Urzędem Patentowym Sąd nie dopatrzył się uchybień stanowiących podstawę do uwzględnienia skargi.

Dlatego też zarzuty skargi dotyczące błędnej wykładni art. 10 u.o.w. Sąd uznał za nieusprawiedliwione z przyczyn wyżej wskazanych.

Nie są trafne zarzuty naruszenia art. 8 k.p.a. poprzez rażąco odmienną ocenę tego samego stanu faktycznego. W tym względzie należy podkreślić, że stanowisko organu może podlegać zmianom, o ile organ wykaże, że są ku temu uzasadnione przyczyny. Jedynie nieuzasadniona zmienność poglądu organu stanowi bowiem naruszenie przepisu art. 8 k.p.a., gdyż może spowodować podważenie zaufania obywateli do organów państwa oraz wpłynąć ujemnie na świadomość i kulturę prawną obywateli. Taka sytuacja w sprawie nie zaistniała. Podkreślić trzeba, że organ każdorazowo w trybie art. 10 k.p.a. uprzedzał stronę o zmianie swojego stanowiska przez wysłanie do niej pisma zawierającego uwagi dotyczące zgłaszanego rozwiązania. Tak też się stało w wypadku decyzji z dnia [...] czerwca 2010 r. gdzie przed wydaniem decyzji ostatecznej organ w dniu [...] listopada 2009 r. przesłał do strony pismo zawierające szczegółowe uwagi co do zgłoszenia. W odpowiedzi na to pismo strona w piśmie z [...] marca 2010 r. przedstawiła swoje argumenty w sprawie.

Wbrew twierdzeniem strony prawidłowe jest stanowisko organu zawarte w odpowiedzi na skargę, iż skoro przedmiotowe zgłoszenie nie jest wynalazkiem, zatem nie znajdują do niego zastosowania zarówno przepisy TRIPS, jak też przepisy Konwencji Paryskiej. Logiczną konsekwencją takiego rozumowania jest stwierdzenie, że w takiej sytuacji nie mogło dojść do naruszenia tych przepisów.

Co do konieczności powołania biegłego na mocy art. 84 § 1 k.p.a. to żądanie skarżącego pojawiło się dopiero w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Jednocześnie skarżący nie określił na czym miałyby polegać wiadomości specjalne, a których nie posiadałby ekspert, uprawniony do orzekania w sprawach udzielania patentu, w myśl art. 269 p.w.p.

Zważywszy na powyższe Sąd uznał, że brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonych decyzji, gdyż zarzuty skargi są nieusprawiedliwione, zatem działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.