Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 242/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2021-10-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7, art. 9, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3, art. 138 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 61 ust. 1 pkt 2, art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Sieniuć Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska Asesor WSA Anna Dębowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 października 2021 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy B. z dnia [...] r. nr [...]. dc


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 8 ust. 3 i 4, art. 17 ust. 1 pkt 16, art. 59 ust. 1, art. 60, art. 61 ust. 2d, art. 62, art. 63, art. 106 ust. 1, 4 i 6, art. 107, art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r., poz. 1876), powoływanej dalej jako: "u.p.s.", Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy B. o ustaleniu A.K. odpłatności za pobyt matki H.K. w Domu Pomocy Społecznej w B. od 1 października 2020 r. w wysokości 1 944,08 zł miesięcznie.

W uzasadnieniu organ drugiej instancji przedstawiając stan faktyczny i prawny sprawy podniósł, że decyzją z [...] września 2020 r. nr [...] organ pierwszej instancji skierował H.K. do domu pomocy społecznej. 1 października 2020 r. H.K. została przyjęta w Domu Pomocy Społecznej w B. Koszt utrzymania mieszkańca w DPS w B. wynosi 3 620 zł. H.K. wnosi opłatę w wysokości 70% swojego świadczenia, co nie pokrywa pełnych kosztów pobytu w domu pomocy.

Ustalono, że jedyną osobą zobowiązaną do ponoszenia odpłatności za pobyt w placówce H.K. jest syn – A.K.. Organ pierwszej instancji podjął czynności w celu zbadania sytuacji materialno-bytowej oraz ustalenia czy istnieje obowiązek ponoszenia odpłatności przez syna.

Na podstawie przeprowadzonego wywiadu ustalono, że A.K. zamieszkuje wspólnie z żoną. Łączny dochód rodziny wynosi 5 112,08 zł, czyli 2 556,04 zł na osobę. Kryterium dochodowe ustalone na podstawie art. 8 ust. 2 u.p.s. wynosi 528 zł na osobę zgodnie z § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. poz. 1358), powoływanego dalej jako: "rozporządzenie z dnia 11 lipca 2018 r.". Dochód na osobę w rodzinie wynosi 484,10% kryterium dochodowego, zatem istnieje obowiązek ponoszenia odpłatności za pobyt w DPS. W trakcie wywiadu środowiskowego A.K. zadeklarował udział w odpłatności za DPS zgodnie z u.p.s. Wobec powyższego poinformowano go o zasadach wnoszenia opłat za pobyt w domach pomocy i przesłano do niego projekt umowy na ponoszenie odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej.

28 października 2020 r. wpłynęło pismo skarżącego zawierającego jego oświadczenie o niewyrażeniu zgody na zawarcie umowy na ponoszenie odpłatności. Wobec tego wysokość opłaty za pobyt matki skarżącego w domu pomocy społecznej należało ustalić w drodze decyzji w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną .przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane.

Decyzją z [...] listopada 2020 r. organ pierwszej instancji ustalił opłatę dla A.K. za pobyt matki H.K. w Domu Pomocy Społecznej w B. od 1 października 2020 r. w wysokości 1 944,08 zł miesięcznie i określił, że opłatę należy wnosić na rachunek bankowy Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. w Banku Spółdzielczym w A. w terminie do 30-go każdego miesiąca za dany miesiąc. Opłatę za październik należy wnieść w terminie 14 dni od uprawomocnienia się decyzji.

W odwołaniu od tej decyzji A.K. zarzucił naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7, art. 9, art. 10 § 1, art. 77, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. oraz przepisów prawa materialnego, w tym art. 6 pkt 3 w związku z art. 61 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 61 ust. 2 pkt 2, art. 106 ust. 5 w związku z art. 59 ust. 1 u.p.s. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania, alternatywnie o uchylenie decyzji organu w całości i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia.

Organ drugiej instancji utrzymując w mocy decyzję z [...] listopada 2020 r. podzielił ustalenia faktyczne organu pierwszej instancji. Wskazał, że H.K. wnosi opłatę w wysokości 70% swojego świadczenia, tj. 1 179,01 zł. Z uwagi na fakt, że skarżący jest jedyną osobą zobowiązaną, jego odpłatność stanowi różnicę między średnim kosztem utrzymania a opłatą wnoszoną przez H.K. z tym, że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. O treści i wymagalności tego obowiązku małżonków, wstępnych i zstępnych decydują przy tym prawne więzy małżeństwa i pokrewieństwa, nie zaś indywidualny stan faktyczny. Co do zasady skarżący jest więc osobą zobowiązaną do ponoszenia opłat za pobyt matki w placówce. Na powstanie obowiązku odpłatności nie wpływa osobisty stosunek osoby potencjalnie zobowiązanej względem mieszkańca domu pomocy społecznej. W postępowaniu administracyjnym prowadzonym w sprawie opłaty nie ma bowiem zastosowania art. 144¹ zd. pierwsze k.r.o., który pozwala zobowiązanemu na uchylenie się od obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego, jeżeli żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Obowiązek zstępnego wywodzący się z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., chociaż pozostaje w funkcjonalnym związku z przepisami k.r.o. o alimentacji, nie jest obowiązkiem alimentacyjnym, lecz publicznoprawnym ciężarem powstającym z chwilą przyjęcia osoby skierowanej do domu pomocy społecznej. Poniesienie tego ciężaru ma na celu pokrycie określanych w trybie administracyjnym kosztów utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej. Zobowiązany do ponoszenia opłaty może ubiegać się o zastosowanie instytucji zwolnienia z opłaty przewidzianej w art. 64 u.p.s. Postępowanie o zwolnienie z opłaty jest postępowaniem odrębnym od postępowania o ustalenie obowiązku ponoszenia opłaty i jej wysokości. Odrębność ta polega na tym, że najpierw musi istnieć prawomocnie orzeczony obowiązek, a dopiero potem możliwe jest zwolnienie z tego obowiązku. Wobec tego ewentualnie postępowanie w przedmiocie zwolnienia z całkowitego lub częściowego ponoszenia kosztów może być wszczęte dopiero, gdy decyzja ustalająca wysokość opłaty stanie się ostateczna.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. A.K. wniósł o jej uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji, względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania.

Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił:

1. rażące naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

a. art. 7, art. 9, art. 10 § 1, art. 77, art. 80 k.p.a. poprzez naruszenie słusznego interesu obywatela z uwagi na niewyjaśnienie wszystkich istotnych faktycznych okoliczności sprawy, poprzez przeprowadzenie postępowania w sposób pogłębiający brak zaufania do organów Państwa oraz prowadzenie postępowania w sposób mało wnikliwy z uwagi na niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy;

b. art 107 § 3 w związku z art. 140 k.p.a poprzez:

- brak prawidłowego odniesienia się przez organ do zarzutów zawartych w odwołaniu, w tym w szczególności do obrazy przepisów art. 6 pkt 3 w związku z art. 61 ust 1 pkt 2 w związku z art. 61 ust 2 pkt 2 u.p.s. poprzez nieprawidłowe wyliczenie odpłatności za pobyt wstępnej w domu pomocy społecznej;

- brak uzasadnienia faktycznego, które powinno zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia art. 11 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie przez organ przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, a w konsekwencji naruszenie art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej;

2. rażące naruszenie przepisów prawa materialnego w tym:

a. art. 6 pkt 3 w związku z art. 61 ust 1 pkt 2 w związku z art. 61 ust 2 pkt 2 u.p.s. poprzez nieprawidłowe wyliczenie odpłatności za pobyt wstępnej w domu pomocy społecznej;

b. art. 106 ust 5 w związku z art. 59 ust. 1 u.p.s. poprzez wydanie decyzji ustalającej odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej ze skutkiem od października 2020 r., w sytuacji gdy decyzja w sprawie ustalenia opłaty ze względu na konstytutywny charakter decyzji podejmowanej w powyższym trybie może wywierać wyłącznie skutki ex nunc.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, że organ drugiej instancji w uzasadnieniu decyzji nie odniósł się do podniesionego przez niego zarzutu naruszenia przez organ pierwszej instancji art. 6 pkt 3 w związku z art. 61 ust 1 pkt 2 w związku z art. 61 ust 2 pkt 2 u.p.s. polegającym na błędnym wyliczeniu odpłatności za pobyt wstępnej w domu pomocy społecznej. Ograniczył się wyłącznie do przedstawienia treści norm u.p.s. oraz wskazania stanu faktycznego sprawy. Nie wyjaśnił sposobu ustalenia odpłatności za pobyt H.K. w domu pomocy społecznej przez skarżącego ani tym bardziej przyczyn, dla których przyjęło taki sposób obliczeń. Zdaniem skarżącego, zstępny jest zobowiązany do wnoszenia odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej, w sytuacji gdy jego dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, (tj. 701 zł x 300%), jeżeli osoba gospodaruje samotnie. Jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium (tj. 2 103 zł). Natomiast w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (tj. 528 zł x 300%), a kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (tj. 1 584 zł). Wysokość odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej osoby spełniającej kryterium dochodowe określone w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., zależna jest od tego, o ile jej dochód przekracza kwotę kryterium dochodowego. Opłata bowiem nie może być wyższa od tej nadwyżki. Skarżący podkreślił, że prowadzi wraz z żoną dwuosobowe gospodarstwo domowe. Wobec powyższego należy zsumować dochody małżonków. Z przeprowadzonego wywiadu wynika, że dochód skarżącego i jego żony wynosi 5 112,08 zł, czyli 2 556,04 zł na osobę. Od dochodu na osobę w rodzinie, osoby zobowiązanej do wniesienia opłaty (2 556,04 zł) trzeba następnie odjąć trzykrotność kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, ustalonego na podstawie odrębnych przepisów. Na dzień wydania decyzji jest to przepis § 1 ust. 1 lit. b rozporządzenia z dnia 11 lipca 2018 r., zgodnie z którym kryterium to stanowi 528 zł. Trzykrotność kryterium dochodowego stanowi kwotę 1 584 zł (528 zł x 3). Odjęcie od dochodu na osobę w rodzinie trzykrotności kryterium dochodowego daje kwotę 972,04 zł (2 556,04 zł – 1 584 zł). Tak wyliczona kwota stanowić będzie maksymalną kwotę opłaty, jaką można obciążyć skarżącego w związku z pobytem jego matki H.K. w domu pomocy społecznej.

Zdaniem skarżącego, brak jest także podstaw do orzekania w odniesieniu do okresu sprzed wydania decyzji. Ustanowienie w zaskarżonej decyzji odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej ze skutkiem od października 2020 r. nie znajduje bowiem uzasadnienia w obowiązującym stanie prawnym.

Skarżący podkreślił także, że już w piśmie z 25 października 2020 r. wskazał na błędne ustalenie wysokości opłaty za pobyt H.K. w domu pomocy społecznej. Wydając decyzję organy administracji, nie tylko zbagatelizowały zasygnalizowane naruszenie przepisów prawa materialnego, ale także nie ustosunkowały się merytoryczne do treści tego pisma.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 15 zzs4 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842 ze zm.), zwanej ustawą covidową, znowelizowanym na mocy art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1090), z dniem 3 lipca 2021 r., w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. Zgodnie zaś z art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Na tle tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 30 listopada 2020 r., sygn. akt II OPS 6/19, wyraził pogląd, że "prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m. in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami uCOVID-19 jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19 (...). Z perspektywy zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego najistotniejsze jest zachowanie prawa przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie (gwarancja prawa do obrony). (...) Dopuszczalne przepisami szczególnymi odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej winno bowiem następować z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego".

Zważywszy na treść powyższej regulacji zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II z 13 września 2021 r. niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej, ziściły się bowiem warunki określone w tym przepisie. Rozpoznanie tej sprawy jest konieczne, co znajduje potwierdzenie w zarządzeniu o rozprawie zdalnej z 9 sierpnia 2021 r., jednakże rozprawy tej, wymaganej przez ustawę, nie można przeprowadzić na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku z uwagi na fakt, że skarżący i organ administracji nie potwierdzili technicznych możliwości uczestnictwa w rozprawie zdalnej. Skutkowało to skierowaniem sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie tego przepisu, o czym strony zostały zawiadomione w wykonaniu zarządzenia z 13 września 2021 r.

Wymagany przy tym przywołaną wyżej uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego standard ochrony praw stron w niniejszej sprawie został zachowany, skoro wskazanym powyżej zarządzeniem strony zostały powiadomione o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i miały możliwość zajęcia stanowiska w sprawie, względnie uzupełnienia dotychczasowej argumentacji, z której jednak nie skorzystały (k. 57-58 zwrotne potwierdzenia odbioru zawiadomień).

Stosownie natomiast do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Kontrolując zaskarżoną decyzję sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie aczkolwiek nie wszystkie zarzuty są uzasadnione.

W rozpoznawanej sprawie sporne jest obciążenie skarżącego opłatą w wysokości 1 944,08 zł za pobyt jego matki H.K. w domu pomocy społecznej od października 2020 r. Skarżący kwestionuje bowiem prawidłowość ustalenia przez organy administracji wysokość dochodu na osobę w jego rodzinie oraz ustalenie tej opłaty od października 2020 r.

Zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwy dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej (art. 59 ust. 1 u.p.s.). W art. 61 ust. 1 u.p.s. określone zostały osoby zobowiązane do wnoszenia tych opłat. Są nimi w kolejności: mieszkaniec domu pomocy społecznej, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka (pkt 1), następnie małżonek, zstępni przed wstępnymi (pkt 2) oraz gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej (pkt 3). Zasada kolejności przyjęta w omawianym art. 61 ust. 1 u.p.s. oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej – na gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wnoszenie opłat nie obciąża równocześnie wszystkich zobowiązanych wymienionych w art. 61 ust. 1 u.p.s. Obowiązek ten przechodzi na nich w kolejności ustalonej w powołanym art. 61 ust. 1 u.p.s. Małżonek, zstępni, wstępni oraz gmina nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Zgodnie z przepisem art. 61 ust. 2 u.p.s. opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu (art. 61 ust. 2 pkt 1 u.p.s.); małżonek, zstępni przed wstępnymi – zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2, w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium (art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a u.p.s.), zaś w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym, że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b u.p.s.); gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej – w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2 (art. 61 ust. 2 pkt 3 u.p.s.). Przywołany art. 61 ust. 2 u.p.s. określa sytuacje, w jakich osoby w nim wymienione będą zobowiązane do partycypowania w kosztach utrzymania osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej. Określa też gwarancje dla osoby zobowiązanej, że dochód pozostający na osobę w rodzinie po ustaleniu jej zobowiązania na rzecz mieszkańca domu pomocy społecznej nie będzie niższy niż 300% kryterium dochodowego.

W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że skarżący jest zstępnym (synem) H.K. i nie ma innych osób, które mogłyby zostać zobowiązane do wnoszenia opłaty za jej pobyt w domu pomocy społecznej. Skarżącego może zatem obciążać obowiązek wnoszenia częściowo opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej. Zgodnie z § 1 pkt 1 obwieszczenia Starosty [...] z 28 lutego 2020 w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domach pomocy społecznej w Powiecie [...] w 2020 r. średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych w B., gdzie przebywa matka skarżącego, wynosi 3 620,00 zł (Dz. Urz. Województwa [...] z 2 marca 2020 r., poz. [...]).

Sąd podziela wyrażony w orzecznictwie pogląd, że powołany wyżej art. 61 ust. 2 u.p.s. określa nie tylko sytuacje, w jakich osoby w nim wymienione będą zobowiązane do partycypowania w kosztach utrzymania osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej. Unormowanie to określa też granice dla osoby zobowiązanej, że dochód pozostający na osobę w rodzinie po ustaleniu jej zobowiązania na rzecz mieszkańca domu pomocy społecznej nie będzie niższy niż 300% kryterium dochodowego (por. wyrok NSA z 21 lutego 2021 r., I OSK 935/19). Prawidłowy sposób ustalenia tej opłaty winien polegać na obliczeniu wysokości dochodu na osobę w rodzinie podmiotu zobowiązanego w sposób określony w art. 6 pkt 3 u.p.s., tj. poprzez podzielenie sumy dochodów członków rodziny przez ilość członków rodziny, a następnie odjęciu od tej kwoty sumy odpowiadającej 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Wynik powyższego działania matematycznego (o ile stanowi liczbę dodatnią) stanowić będzie górną granicę opłaty jaką obciążyć można daną osobę zobowiązaną (por. wyroki NSA z 23 października 2018 r., I OSK 2776/17; z 10 maja 2017 r., I OSK 2820/16; z 21 lutego 2021 r., I OSK 935/19; WSA w Poznaniu z 8 marca 2013 r., II SA/Po 884/12).

Ustalony w wyniku przeprowadzonego przez organ pierwszej instancji postępowania dochód rodziny skarżącego składającej się dwóch osób (skarżący i jego żona) wynosi 5 112,08 zł. Skarżący ustaleń tych nie kwestionuje. Kwotę tę (5 112,08 zł) należało zatem podzielić przez dwa, co dalej dochód w wysokości 2 556,04 zł i od tej kwoty należało odjąć trzykrotność kryterium dochodowego na osobę w rodzinie wynoszącego na dzień wydania zaskarżonej decyzji 528 zł (§ 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia z dnia 11 lipca 2018 r.), a więc kwotę 1 584 zł (3 x 528 zł). Różnica między dochodem na członka rodziny a sumą odpowiadającą 300% kryterium dochodowego, to jest kwota 972,04 zł (2 556,04 zł – 1 584 zł = 972,04 zł), stanowiła zatem górną granicę opłaty, jaką można było obciążyć skarżącego za pobyt jego matki w domu pomocy społecznej.

Na taki sposób wyliczenia opłaty skarżący zasadnie wskazywał już w piśnie z 25 października 2020 r., które wpłynęło do organu pierwszej instancji 28 października 2020 r. oraz w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. Zostało to jednakże zignorowane przez organy administracji obu instancji, które w uzasadnieniach wydanych decyzji nie odniosły się do tego.

Organy administracji wprawdzie ustaliły, że dochód rodziny skarżącego wynosi 5 112,08 zł, czyli 2 556,04 zł na osobę w rodzinie, wobec czego uznały, że dochód na osobę w rodzinie wynosi 484,10% kryterium dochodowego, lecz nie wiadomo, dlaczego uznały, że skarżący winien zostać obciążony opłatą w wysokości 1 944,08 zł a nie 972,04 zł.

W konsekwencji wyliczenie przez organy administracji wysokości opłaty, jaką winien zostać obciążony skarżący uznać należy za nieprawidłowe. Wadliwe wyliczenie wysokości opłaty obciążającej skarżącego stanowi naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 lit. b u.p.s., które ma istotny wpływ na wynik sprawy i uzasadnia wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji organów obu instancji.

Niezależnie od powyższego zwrócić należy uwagę, że ani z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, ani z akt administracyjnych nie wynika, w jakiej konkretnie wysokości opłatę wnosi H.K.. Nie jest wystarczające ogólnikowe stwierdzenie przez organ drugiej instancji, że wnoszona przez nią opłata stanowi "70%" jej "świadczenia". W aktach administracyjnych brak jest dokumentów, z których wynika wysokość tej opłaty. Za niewystarczające uznać też trzeba zawartą w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji informację, że wnosi ona opłatę w wysokości 1 179,01 zł. Prawidłowe ustalenia w tym zakresie, ich udokumentowanie w sprawie o ustalenie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej osób zobowiązanych w dalszej kolejności oraz przedstawienie wyników tych ustaleń w uzasadnieniu decyzji może niewątpliwie mieć istotny wpływ na wynik tego postępowania. Przedstawienie tych ustaleń oraz ich udokumentowanie umożliwić ma bowiem stronie oraz sądowi administracyjnemu kontrolującemu prawidłowość decyzji zweryfikowanie prawidłowości stanowiska organu administracji, co do wysokości części opłaty stanowiącej różnicę pomiędzy średnim kosztem utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej a wnoszoną przez niego opłatą, którą ewentualnie winny wnosić osoby zobowiązane w dalszej kolejności, a w razie ich braku możliwości ich obciążenia – właściwa gmina.

Wskazane wyżej braki stanowią mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 9, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., a w wypadku organu drugiej instancji dodatkowo art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. z uwagi na utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji obarczonej wskazanymi wyżej wadami.

Za prawidłowe uznać natomiast należy co do zasady stanowisko organów administracji, że skoro matka skarżącego 1 października 2020 r. została przyjęta do domu pomocy społecznej, to od października 2020 r. skonkretyzował się obowiązek wnoszenia opłat z tego tytułu. W orzecznictwie ugruntowany został pogląd, że decyzja o ustaleniu odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej może wywierać skutki z mocą wsteczną, bowiem konkretyzuje ona obowiązek wynikający z mocy prawa, tj. którego powstanie nie jest uzależnione od wydania decyzji, ale wynika z treści przepisów prawa materialnego, obligujących do wnoszenia opłat w razie ziszczenia się przesłanek z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. Decyzja w tym przedmiocie pozostaje bowiem w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej sytuacji decyzja konstytutywna może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną (por. m.in. wyrok NSA z 22 września 2017 r., I OSK 704/17 i powołane w nim orzecznictwo; wyrok NSA z 14 października 2016 r., I OSK 410/15; wyrok NSA z 19 lutego 2016 r., I OSK 1449/14). Stanowisko powyższe sąd orzekający podziela w pełnej rozciągłości. Ponadto również w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 czerwca 2018 r. I OPS 7/17 wprost zostało wskazane, że decyzja o ustaleniu opłaty winna obejmować okres od dnia zaistnienia zdarzenia prawnego w postaci umieszczenia osoby bliskiej w domu pomocy społecznej. Za uzasadnione zatem uznać należy, co do zasady obciążenie skarżącego opłatą za pobyt matki H.K. w domu pomocy społecznej od października 2020 r., skoro od tego miesiąca w nim przebywa, czego skarżący nie kwestionuje, pod warunkiem jednak, że wnoszona przez nią opłata rzeczywiście nie pokrywa całości średniego kosztu utrzymania mieszkańca, co organ administracji winien wykazać i udokumentować odpowiednio w prowadzonym postępowaniu, a wyniki tych ustaleń winny zostać przedstawione w prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu.

Ponownie prowadząc postępowanie organ administracji przeprowadzi zatem postępowanie z uwzględnieniem wyrażonej w tym wyroku oceny prawnej oraz wynikających z niej wskazań. Ustali, w jakiej wysokości opłatę wnosi H.K., co odpowiednio udokumentuje w aktach sprawy. Następnie ustali, jaka jest różnica pomiędzy wysokością średniego kosztu utrzymania mieszkańca domu a wysokością opłaty, którą wnosi H.K.. Jeżeli wynik tego działania matematycznego będzie stanowił liczbę dodatnią, organ administracji ustalając wysokość opłaty obciążającej skarżącego uwzględni przedstawione wyżej rozważania co do tego, w jaki sposób należy wyliczyć tę opłatę. Wydaną w sprawie decyzję organ administracji uzasadni w sposób odpowiadający wymogom art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

dc