Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2304/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-06-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. A I C,  art. 143 par. 2,  art. 17 par. 1
journal: Dz.U. 1966 nr 24 poz 151
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Sędziowie WSA Elżbieta Lenart WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Protokolant referent stażysta Zbigniew Dzierzęcki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi J. L. na postanowienie Ministra Infrastruktury z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Minister Infrastruktury postanowieniem z dnia [...] września 2011 r. nr [...] po zapoznaniu się z zażaleniem J. L. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] wzywające J.L. do dobrowolnego opróżnienia ze wszystkich osób, zwierząt i rzeczy prawa Jego reprezentujących, a następnie wydania nieruchomości obejmującej teren działki nr [...] o pow. [...] ha położonej w gminie M. G., obręb [...], dla której Sąd Rejonowy [...] w G. III Wydział Ksiąg Wieczystych, prowadzi księgę wieczystą nr [...] pod rygorem, w przypadku niezastosowania się do ww. wezwania, w terminie 3 dni od jego doręczenia, przymusowego odebrania przedmiotowej nieruchomości, również pod ewentualną nieobecność zobowiązanego, na jego koszt i ryzyko, stwierdził niedopuszczalność powyższego zażalenia.

W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan faktyczny:

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] września 2010 r., nr [...], zezwolił na realizację inwestycji drogowej polegającej na rozbudowie skrzyżowania ul. [...] (droga wojewódzka nr [...]) z ul. [...] wraz z budową węzła integracyjnego "[...] w G." oraz nadał ww. decyzji rygor natychmiastowej wykonalności.

Upomnieniem z dnia [...] listopada 2010 r., nr [...], Wojewoda [...] wezwał J. L. do niezwłocznego wykonania ciążącego na nim obowiązku wydania nieruchomości obejmującej teren działki nr [...] o pow. [...] ha położonej w gminie M. G., obręb [...], dla której Sąd Rejonowy [...] prowadzi księgę wieczystą nr [...], z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego.

Wobec niewykonania przez zobowiązanego obowiązku, Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] listopada 2010 r., nr [...] wezwał J. L. do dobrowolnego opróżnienia ze wszystkich osób, zwierząt i rzeczy prawa Jego reprezentujących, a następnie wydania powyższej nieruchomości pod rygorem, w przypadku niezastosowania się do ww. wezwania, w terminie 3 dni od jego doręczenia, przymusowego jej odebrania, również pod ewentualną nieobecność zobowiązanego, na Jego koszt i ryzyko.

Na postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] listopada 2010 r zażalenie, za pośrednictwem organu I instancji wniósł J. L. podnosząc, iż przedmiotowe postanowienie wydane zostało na podstawie błędnych ustaleń faktycznych.

Skarżący podniósł, iż został pozbawiony posiadania gruntów wymienionych w przedmiotowym postanowieniu, czego dowodem ma być pismo Prezydenta Miasta G. z dnia [...] października 2010 r., nr [...].

J. L. podkreślił, iż egzekucję co do działki nr [...] i [...] położonych na jej terenie, prowadzi już Sąd Rejonowy w G. W takim przypadku, zgodnie z art. 62 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ egzekucyjny winien z urzędu przekazać akta egzekucji administracyjnej do Sądu Rejonowego w G., który poprowadzi dalej tę egzekucję, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2009 r. Nr 131, poz. 1075, z późn. zm.)

Niezależnie od powyższego J. L. wskazuje, iż egzekucja przeniesienia zwierząt, to czynność niezastępowalna w egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym. Czynności tej może dokonać jedynie sam rolnik właściciel tych zwierząt, po uprzednim udostępnieniu fermy i po jej odbiorze przez lekarza weterynarii.

Minister Infrastruktury odnosząc sie do powyższych zarzutów podniósł, iż zgodnie z treścią przepisu art. 17 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji: "O ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, rozstrzygnięcie i zajmowane przez organ egzekucyjny lub wierzyciela stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia. Na postanowienie to służy zażalenie, jeżeli niniejsza ustawa lub Kodeks postępowania administracyjnego tak stanowi".

W przedmiotowej sprawie podstawą prawną wydania zaskarżonego postanowienia Wojewody [...] jest przepis art. 143 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, który nie przewiduje możliwości zaskarżenia takiego postanowienia w drodze zażalenia.

"Przepis art. 143 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym stanowi, iż egzekutor przystępując do czynności egzekucyjnych doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego (pkt 1) oraz postanowienie organu egzekucyjnego o wezwaniu do wykonania obowiązku wydania nieruchomości albo opróżnienia lokalu określonego w tytule wykonawczym z zagrożeniem, że w razie niewykonania obowiązku zostanie zastosowany środek egzekucyjny w celu odebrania nieruchomości lub opróżnienia lokalu (pkt. 2). Z treści żadnego przepisu cytowanej ustawy nie wynika zdaniem organu, iż istnieje możliwość wniesienia zażalenia na wydane przez organ egzekucyjny, przed rozpoczęciem czynności egzekucyjnych przez egzekutora, postanowienie wzywające zobowiązanego do wykonania obowiązku opróżnienia lokalu lub nieruchomości. Podstawy do zaskarżenia postanowienia o takim charakterze nie można dopatrzyć się także zdaniem organu w przepisach Kpa. Przepis art. 141 § 1 Kpa stanowi, iż na wydane w toku postępowania postanowienie służy stronie zażalenie tylko w przypadkach, gdy kodeks tak stanowi. Postanowienie, o którym mowa w art. 143 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, takim przypadkiem zdaniem organu w świetle przepisów Kpa, nie jest".

Jakkolwiek Wojewoda [...] zawarł w zaskarżonym postanowieniu błędne pouczenie, to jednak zdaniem organu należy mieć na uwadze, że na postanowienie wydane na podstawie przepisu art. 143 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przysługuje zażalenie. W myśl utrwalonej linii orzecznictwa sądowo - administracyjnego wyrażonej m.in. w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 16 czerwca 2010 r., sygn. akt IV SA/Po 66/10, błędne pouczenie zamieszczone w postanowieniu organu I instancji nie skutkuje dopuszczalnością zażalenia. Bowiem samo pouczenie strony o możliwości zaskarżenia postanowienia nie tworzy uprawnienia do zaskarżenia postanowienia organu I instancji.

Wobec powyższego, w przedmiotowej sprawie organ stwierdził niedopuszczalność zażalenia z przyczyn przedmiotowych, tj. ze względu na to, iż przepis art. 143 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewiduje możliwości zaskarżenia postanowienia o wezwaniu do wykonania obowiązku wydania nieruchomości albo opróżnienia lokalu określonego w tytule wykonawczym.

Jednocześnie, w związku z błędnym pouczeniem zawartym w zaskarżonym postanowieniu, organ stwierdził, iż w myśl przepisu art. 143 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zobowiązanemu służy prawo zgłoszenia zarzutów i wniesienia zażalenia w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego (art. 33 i 34 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji) oraz prawo wniesienia zażalenia na postanowienie w sprawie zastosowania środka egzekucyjnego. Dodatkowo organ podniósł, że w dniu [...] grudnia 2010 r. dokonano przymusowego odebrania nieruchomości nr [...] o pow. [...] ha położonej w gminie M. G., obręb [...], poprzez opróżnienie jej ze wszystkich osób, zwierząt i rzeczy prawa jego reprezentujących. Jak wynika z załączonego do akt niniejszej sprawy protokołu wykonania ww. czynności egzekucyjnych, na części nieruchomości zajmowanej przez J. L. nie znajdował się żywy inwentarz. Z uwagi na fakt, iż przedmiotowa nieruchomość była wolna od osób i rzeczy, egzekutor zakończył na tym etapie skutecznie egzekucję wobec zobowiązanego.

Na postanowienie Ministra Infrastruktury z dnia [...] września 2011 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administarcyjnego w Warszawie złożył J. L. zarzucając mu obrazę przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwą interpretację przepisów postępowania administracyjnego i błędne zastosowanie orzeczeń Sądu Administracyjnego w Warszawie i Poznaniu orzekając, że skarżącemu nie przysługiwało prawo złożenia zażalenia na otrzymane postanowienie od Wojewody [...], pomimo tego, że Wojewoda [...] przyznał takie prawo skarżącemu oraz błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia polegający na przyjęciu twierdzenia Wojewody jako prawdziwego, że egzekutor Wojewody [...]odebrał skarżącemu nieruchomość obejmującą teren działki nr [...] o powierzchni [...] ha opisanej w księdze wieczystej [...] wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia Ministra Infrastruktury i utrzymanego nim w mocy postanowienia organu pierwszej instancji i umorzenie postępowania w tym zakresie oraz orzeczenie, że postanowienie Wojewody [...] zostało wydane dla skarżącego z naruszeniem prawa, ewentualnie: uchylenie zaskarżonego postanowienia Ministra Infrastruktury i postanowienia Wojewody [...] i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

W uzasadnieniu skarżący podniósł między innymi, że zaskarżone postanowienie jest nieprawidłowe, albowiem u jego podstaw leży wadliwe i nader uproszczone odczytanie poglądu prawnego wyrażanego w cytowanych przez Ministra wyrokach Sądu Administracyjnego w Warszawie i Poznaniu. Te wyroki dotyczą zupełnie innych spraw. Tam trwało normalne postępowanie administracyjne, w jednym przypadku w stosunku do właściciela lokalu a w drugim przypadku o uznanie osoby za stronę w postępowaniu o wydanie decyzji. Sprawy były wyjaśniane przez wierzyciela i przez organ pierwszej instancji i dotyczyły tylko właścicieli.

Tu postanowienie dotyczy skarżącego, który nie zajmował tej nieruchomości. W księdze wieczystej są wpisani właściciele a nie skarżący i to dla nich Wojewoda wydał decyzję administracyjną o wywłaszczeniu z tej nieruchomości. W tym wypadku nie ma mowy o "normalnym" postępowaniu administracyjnym, bo Wojewoda nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności.

W tej sytuacji konsekwentnie to osoby wywłaszczone wpisane do księgi wieczystej, którym wydano decyzję powinni zostać wezwani do wydania nieruchomości działki nr [...] a nie inne osoby.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Kontrola zaskarżonego orzeczenia przez sąd, zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270. ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., przeprowadzana jest w oparciu o kryterium zgodności tej decyzji z prawem.

Zgodnie z art. 134 ust. 1 P.p.s.a. sąd nie jest związany granicami skargi, co oznacza, że sąd ten ma prawo, a nawet obowiązek wziąć pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze i dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet gdy dany zarzut nie został podniesiony.

Uwzględniając powyższe kryteria Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

W rozpoznawanej sprawie zaskarżone w trybie zażalenia postanowienie Ministra Infrastruktury zostało wydane w oparciu o przepis art. 143 § 1 ust. 2 i § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Stanowi on, że egzekutor przystępując do czynności egzekucyjnych doręcza zobowiązanemu postanowienie organu egzekucyjnego o wezwaniu do wykonania obowiązku wydania nieruchomości albo opróżnienia lokalu określonego w tytule wykonawczym z zagrożeniem, że w razie niewykonania obowiązku zostanie zastosowany środek egzekucyjny w celu odebrania nieruchomości lub opróżnienia lokalu (pkt 2). Zobowiązanemu służy prawo zgłoszenia zarzutów i wniesienia zażalenia w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego (art. 33 i 34) oraz prawo wniesienia zażalenia na postanowienie w sprawie zastosowania środka egzekucyjnego.

Jednak błędnie zdaniem Sądu organ odwoławczy uznał, że z żadnego przepisu cytowanej ustawy nie wynika, aby istniała możliwość wniesienia zażalenia na wydane przez organ egzekucyjny przed rozpoczęciem czynności egzekucyjnych przez egzekutora, postanowienie wzywające zobowiązanego do wykonania obowiązku wydania nieruchomości określonej w tytule wykonawczym z zagrożeniem, że w razie niewykonania obowiązku zostanie zastosowany środek egzekucyjny w celu odebrania nieruchomości lub opróżnienia lokalu.

Podnieść należy, iż powołany art. 17 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stanowi, iż o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, rozstrzygnięcie i zajmowane przez organ egzekucyjny lub wierzyciela stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia. Na postanowienie to służy zażalenie, jeżeli niniejsza ustawa lub Kodeks postępowania administracyjnego tak stanowi. Niewątpliwie zatem zażalenie w postępowaniu egzekucyjnym służy stronie wtedy, gdy ustawa tak stanowi. Z kolei w myśl art. 143 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji egzekutor przystępując do czynności egzekucyjnych doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego zgodnie z art. 32 oraz postanowienie organu egzekucyjnego o wezwaniu do wykonania obowiązku wydania nieruchomości albo opróżnienia lokalu (pomieszczenia) określonego w tytule wykonawczym z zagrożeniem, iż w razie niewykonania obowiązku zostanie zastosowany środek egzekucyjny w celu odebrania nieruchomości lub opróżnienia lokalu (pomieszczenia). Zgodnie z art. 143 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym zobowiązanemu służy prawo zgłoszenia zarzutów i wniesienia zażalenia w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego (art. 33 i 34) oraz prawo wniesienia zażalenia na postanowienie w sprawie zastosowania środka egzekucyjnego. Zatem z powołanego przepisu wynika wyraźnie, iż zobowiązanemu służy prawo do wniesienia zażalenia na postanowienie w sprawie zastosowania środka egzekucyjnego. W ocenie Sądu takim postanowieniem jest postanowienie wzywające do wykonania obowiązku. Należy bowiem zważyć, iż z treści powołanego przepisu wynika, iż zażaleniu podlega postanowienie w sprawie zastosowania środka egzekucyjnego, a nie postanowienie o jego zastosowaniu. Ponadto z analizy kolejnych przepisów zawartych w rozdziale dotyczącym egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym - odebraniu nieruchomości (art. 144 i art. 145 powołanej ustawy) wynika, iż po upływie terminu wyznaczonego w postanowieniu wzywającym do wykonania obowiązku egzekutor przystępuje do czynności egzekucyjnych zmierzających do odebrania nieruchomości. Zatem brak jest podstaw do uznania, iż wydawane jest kolejne postanowienie o zastosowaniu środka egzekucyjnego. Odwołując się bowiem do treści wyżej wskazanego art. 17 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji formę postanowienia przybierają rozstrzygnięcia i stanowiska organu egzekucyjnego i wierzyciela w sprawach dotyczących prowadzenia egzekucji, o ile ustawa nie stanowi inaczej. Zatem czynności egzekucyjne, czyli w myśl art. 1a pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego nie wymagają formy postanowienia. Zatem gdyby przyjąć interpretację zaprezentowaną przez organ administracji przepis uprawniający zobowiązanego do złożenia zażalenia w sprawie zastosowania środka egzekucyjnego byłby przepisem martwym z powodu braku takiego postanowienia w toku całego postępowania egzekucyjnego.

Wskazać ponadto należy, iż w dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie kwestionowano prawa zobowiązanego do złożenia przedmiotowego zażalenia (wyrok NSA z dnia 12 grudnia 2008 r. sygn. akt I OSK 628/08, dostępne w Internecie, wyrok NSA z dnia 11 marca 2009 r. sygn. akt I OSK 1389/08, dostępne w Internecie oraz wyrok z dnia 13.04.2012 r. sygn. akt I OSK 174/12).

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni przedstawiony pogląd Sądu dotyczący przedmiotowej sprawy.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) orzekł jak w sentencji.