Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2339/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-10-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Anna Wesołowska (spr.) Sędziowie WSA Mariola Kowalska WSA Łukasz Trochym Protokolant referent Aneta Suchecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 października 2020 r. sprawy ze skargi J. K., M. C., P. K. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wojewoda [...] (Wojewoda) decyzją z [...] listopada 2003 r. stwierdził nabycie z mocy prawa przez Gminę [...] (Gmina), prawa własności udziału wynoszącego 3/16 części w nieruchomości położonej w jednostce ewidencyjnej [...], obręb nr [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr nr [...] o pow. [...] ha zabudowanej budynkiem posadowionym przy ul. [...] w [...].

Wojewoda ustalił, że zgodnie z kartą [...] przedmiotowa nieruchomość stanowiła własność po ½ P. i L. H.

Skarb Państwa stał się właścicielem nieruchomości na podstawie decyzji Ministra Finansów z [...] listopada 1999 r.

Podstawą prawną decyzji Wojewody był art. 18 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. z 1990 r. Nr 32, poz. 191 z późn. zm., dalej "ustawa).

Wnioskiem z [...] maja 2007 r. P.r K., J. K. i M. K. (Skarżący), wystąpili o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Wojewody z [...] listopada 2003 r., uchylenie tej decyzji i wydanie nowej decyzji rozstrzygającej o istocie sprawy tj. decyzji umarzającej postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa przez Gminę [...] prawa własności udziału wynoszącego 3/16 części w przedmiotowej nieruchomości.

Jako podstawę wniosku Skarżący wskazali fakt, że bez własnej winy nie brali udziału w postępowaniu komunalizacyjnym ponieważ nie mieli wiedzy o tymże postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a.). Wskazali również, że wyszły na jaw nowe istotne dla sprawy okoliczności faktyczne nie znane organowi, który wydał decyzję, a mianowicie Skarb Państwa nie mógł być właścicielem udziału wynoszącego 3/16 części w opisanej wyżej nieruchomości (art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a.).

Uzasadniając swoje stanowisko wyjaśnili, że powinni byli być stronami postępowania komunalizacyjnego, gdyż dotyczyło ono ich interesu prawnego, wynikającego z prawa własności przedmiotowej nieruchomości. Są bowiem spadkobiercami po P. H. i w związku z tym przysługiwał im tytuł prawny do nieruchomości. Jednakże z uwagi na fakt, że nie posiadali wiedzy o toczącym się postępowaniu komunalizacyjnym i nie uzyskali jeszcze postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku nie mieli możliwości udziału w przedmiotowym postępowaniu w charakterze strony. Skarżący dołączyli do wniosku o wznowienie postępowania dokumenty potwierdzające porządek dziedziczenia po L. u P. H.

Skarżący wskazali dodatkowo, że wystąpili z wnioskiem o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Ministra Finansów z [...] listopada 1999 r.

Decyzją z [...] września 2007 r. Minister Finansów stwierdził, że jego decyzja z [...] listopada 1999 r. została wydana z naruszeniem prawa, gdyż wyczerpana została przesłanka wznowienia określona w art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a., poprzez brak udziału Skarżących w postępowaniu zakończonym przedmiotową decyzją, przy czym decyzja ta nie została uchylona ze względu na fakt, iż w wyniku wznowienia postępowania zapadłaby wyłącznie decyzja odpowiadająca w swojej istocie decyzji dotychczasowej. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Minister decyzją z [...] listopada 2007 r. utrzymał w mocy swoje uprzednie rozstrzygnięcie.

Skarga wniesiona przez Skarżących została oddalona wyrokiem z 24 kwietnia 2008 r. IV SA/Wa 112/08. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił następnie skargę kasacyjną Skarżących wyrokiem z 7 sierpnia 2009 r. I OSK 1132/08.

Wojewoda decyzją z [...] października 2010 r. odmówił wznowienia postępowania zakończonego swoją ostateczną decyzją z [...] września 2003 r. Po rozpatrzeniu odwołania Skarżących, Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa (Komisja) decyzją z [...] sierpnia 2011 r., uchyliła zaskarżoną decyzję Wojewody z dnia [...] października 2010 r. w całości i przekazała sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

Postanowieniem z [...] czerwca 2012 r. Wojewoda ponownie odmówił wznowienia postępowania komunalizacyjnego.

Komisja po rozpoznaniu zażalenia Skarżących postanowieniem z [...] grudnia 2012 r. uchyliła zaskarżone postanowienie w całości, wznowiła z urzędu postępowanie zakończone ostateczną decyzją Wojewody z [...] listopada 2003 r. oraz wyznaczyła organ I instancji - Wojewodę do przeprowadzenia wznowionego postępowania.

Decyzją z [...] marca 2019 r. Wojewoda odmówił uchylenia swojej ostatecznej z [...] września 2003 r.

Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazał art. 151 § 1 pkt 1, art. 150 § 1 i art. 149 § 2 w związku z art. 145 § 1 pkt 4 i 5 k.p.a.

Uzasadniając podstawę faktyczną swojego rozstrzygnięcia wskazał, że stronami postępowania prowadzonego w trybie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy jest Skarb Państwa i właściwa gmina, która nabywa z mocy prawa mienie ogólnonarodowe. Stronami tego postępowania mogą być także podmioty, które wykażą, że to im 27 maja 1990 r., a nie Skarbowi Państwa przysługiwało prawo własności do nieruchomości lub tytuł prawny wyłączający nieruchomość z komunalizacji.

Wyjaśnił, że 27 maja 1990 r. w rejestrze ewidencji gruntów figurowała działka nr [...] o pow. [...] ha, w stosunku do których jako współwłaściciele wpisani byli po 1/2 części L. H. i P. H., a jako władający Przedsiębiorstwo Gospodarki Mieszkaniowej "[...]". Ujawnienie w księdze wieczystej prawa własności Skarbu Państwa do udziału wynoszącego 3/16 w przedmiotowej nieruchomości nastąpiło na podstawie decyzji Ministra Finansów z [...] listopada 1999 r. dopiero w 2001 r. Jednak, jak wyjaśnił Wojewoda, przejście prawa własności na rzecz Skarbu Państwa nastąpiło z datą wcześniejszą, to jest już w 1968 r.

Wojewoda wyjaśnił, że przejście na Skarb Państwa prawa własności nieruchomości na podstawie ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. z 1968 r., nr 12, poz. 65, dalej "ustawa z 9 kwietnia 1968 r.") uzależnione jest od zaistnienie trzech przesłanek :

1. wejścia w życie układu polsko - amerykańskiego z dnia 16 lipca 1960 r.,

2. zastosowania postanowień układu polsko - amerykańskiego nieruchomości poprzez wydanie decyzji Amerykańskiej Komisji Odszkodowawczej,

3. wejścia w życie ustawy z 9 kwietnia 1968 r.

Wojewoda podkreślił, że w decyzji Ministra przyjął, iż udział w prawie własności nieruchomości przeszedł na własność Skarbu Państwa w dniu wejścia w życie ustawy z 9 kwietnia 1968 r., bowiem jest to data najpóźniejsza.

Oznacza to, że Skarżący 27 maja 1990 r. nie legitymowali się tytułem prawnym do nieruchomości. Brak jest zatem podstaw do uznania ich za stronę postępowania komunalizacyjnego. Tym samym przesłanka wznowienia określona w art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. nie została spełniona.

Odnosząc się do przedstawionych dokumentów potwierdzających porządek dziedziczenia Wojewoda wyjaśnił, że rzeczywiście, dokumenty te nie były mu znane w dniu wydawania decyzji komunalizacyjnej, nie mają one jednak wpływu na rozstrzygnięcie sprawy z uwagi na pozostawanie w obrocie decyzji Ministra Finansów z 20 sierpnia 1999 r.

Oznaczało to w ocenie Wojewody, że w sprawie nie wyszły na jaw nowe, istotne dla sprawy okoliczności faktyczne.

Po rozpoznaniu odwołania Skarżących, Komisja decyzją z [...] sierpnia 2019 r. utrzymała w mocy decyzję Wojewody.

Komisja wyjaśniła, że podziela w pełni dokonane przez Wojewodę ustalenia faktyczne i ich ocenę prawną.

Podkreśliła, że okoliczności sprzed i po 1968 r. związane z sukcesją prawną osób fizycznych, w sytuacji kiedy stosownie do ostatecznej decyzji Ministra z [...] sierpnia 1999 r., która nie została podważona w postępowaniu wznowieniowym, własność nieruchomości przypadła Skarbowi Państwa i nie ustalono przy tym - w szczególności w świetle zgromadzonego materiału dowodowego - aby Skarb Państwa zbył własność spornej nieruchomości po układzie indemnizacyjnym; nie mają znaczenia dla rozpoznania sprawy. Wyjaśniła, że z decyzji Ministra z [...] sierpnia 1999 r. wynika, że nieruchomość stała się własnością Skarbu Państwa. Komisja podkreśliła również, że decyzja wydana na podstawie ustawy z 9 kwietnia 1968 r. ma charakter deklaratoryjny, potwierdzając przejście prawa własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych.

Odnosząc się do argumentów dotyczących nieprawidłowego ustalenia spadkobierców w toku postępowania związanego z wypłatą odszkodowania Komisja wskazała, że ani Skarżący ani ich poprzednicy prawni nie dochodzili przez kilkadziesiąt lat nienależnie otrzymanego przez rzekomego spadkobiercę odszkodowania. Poddała zatem pod rozwagę Skarżących możliwość dochodzenie roszczeń pomiędzy ww. spadkobiercami, tj. od podważonego spadkobiercy i jego następców prawnych (względnie od Skarbu Państwa USA, tj. państwa które zgodnie z twierdzeniami Skarżących mogło nieprawidłowo ustalić i wypłacić nieuprawnionemu odszkodowanie), co także może odpowiadać cywilnoprawnym regułom zasad współżycia społecznego (względom słuszności). Wyjaśniła, że takie działanie zapobiegłoby podwójnemu zadośćuczynieniu przez Skarb Państwa Rzeczypospolitej Polskiej roszczeniom związanym z jedną nieruchomością oraz z ewentualnymi nieprawidłowościami po stronie innego państwa. Wskazała, że to spadkobiercy uprawnionych najlepiej znali, jak przypuszczać można, własną sytuację rodzinną i majątkową, a w szczególności to, kto był rzeczywistym spadkobiercą, a w związku z tym mogli podejmować przez wiele lat stosowne działania, także przed 1989 r. i poza terytorium RP.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem Skarżący wnieśli do tutejszego sądu skargę, w której decyzji Komisji zarzucili naruszenie :

1) art. 140 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 76 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez pominięcie okoliczności wynikającej z akt i wskazanej w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji, iż w karcie [...] gm. kat [...] wpisani byli po połowie L. H. i P. H., a dokumenty wykazu hipotecznego mają walor dokumentu urzędowego, co wobec braku jakichkolwiek innych dokumentów, z których wynikałoby rozporządzenie przedmiotową nieruchomością, musi prowadzić do wniosku, że własność tej nieruchomości przechodziła na kolejnych spadkobierców stwierdzonych polskimi orzeczeniami stwierdzającymi nabycie spadku.

2) naruszenie art. 140 k.p.a. w zw. z art. 6 k.p.a. w zw. z art. 76 § 1 k.p.a. w zw. z art. 365 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. w zw. z art. 1025 § 2 k.p.c.w zw. z art. 925 k.c. w zw. z art. 924 k.c. w zw. z art. 922 § 1 k.c. poprzez bezzasadne uznanie, że w dniu 27 maja 1990 r. prawo własności udziału wynoszącego 3/16 w przedmiotowej nieruchomości przysługiwało Skarbowi Państwa, pomimo że nie istnieje żaden akt prawny o charakterze generalnym i abstrakcyjnym ani indywidualnym i konkretnym, z którego wynikałoby nabycie przez Skarb Państwa udziału 3/16 własności przedmiotowej nieruchomości albo utrata własności udziału 3/16 przez dotychczasowych właścicieli, a ponadto:

a) żaden przepis układu między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z dnia 16 lipca 1960 r. nie stanowił, że z dniem jego wejścia w życie dochodzi do przejścia własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa,

b) żaden przepis ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych nie stanowił, że z dniem jej wejścia w życie czy ogłoszenia dochodzi do przejścia własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa,

c) z żadnego dokumentu w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym nie wynika aby Skarb Państwa w tej dacie był właścicielem udziału 3/16 części w nieruchomości położonej przy ul. [...] w [...],

d) w roku 1990 ani tym bardziej w roku 1960 czy roku 1968 nie było żadnego udziału 3/16 części w nieruchomości, gdyż taki udział pojawił się dopiero w późniejszej decyzji Ministra,

e) współwłasność w częściach ułamkowych ma charakter idealny, co oznacza, że nie można mówić o własności przedmiotowego udziału 3/16 jako wyodrębnionego przedmiotu własności według stanu z 1960 r., z roku 1968. a nawet z 1990 r., skoro wtedy taki udział 3/16 nie był wskazany w KW ani w postanowieniach spadkowych,

f) z decyzji Ministra o przejściu udziału 3/16 na Skarb Państwa wydanej w latach 90- tych (po dniu 27 maja 1990 r.) w trybie ustawy z 9 kwietnia 1968 r. nie wynika wcale data, z którą Skarb Państwa przejął ten udział, ani też że Skarb Państwa był właścicielem 27 maja 1990 r., a ponadto decyzja ta stanowi tylko podstawę wpisu w KW i nie przesądza o tytule prawnym,

g) organ sam ustalił, że 27 maja 1990 r. w rejestrze ewidencji gruntów jako współwłaściciele figurowali L. H. i P. H., a Wnioskodawcy przedłożyli orzeczenia dotycząca nabycia spadku po L. H., P. H., oraz jej spadkobierczyni C. K.,

h) prawomocne orzeczenia spadkowe są wiążące także w stosunku do organów administracji,

i) domniemywa się, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku albo poświadczenie dziedziczenia, jest spadkobiercą,; spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku; spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy; a w ramach spadku przechodzą na spadkobiercę m in. prawa majątkowe (art. 922 § 1 KC);

3) art. 138 § 1 pkt 2) k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 4) i 5) k.p.a. w związku z art. 151 § 1 pkt 1) i 2) k.p.a. poprzez nieuchylenie decyzji organu pierwszej instancji i nieuchylenie decyzji komunalizacyjnej, pomimo że wnioskodawcy nie brali udziału w postępowaniu prowadzącym do wydania decyzji komunalizacyjnej oraz pomimo że wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, w postaci: (i) oświadczenia bezwarunkowego zrzeczenia się spadku przez J. H. oraz J. H. po ojcu L. H., (ii) dekretu przyznania spadku po L. H. w całości P. H. wydanego przez Sąd [...] w [...] w dniu [...] kwietnia 1946 r. (iii) postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w [...] Wydział I Cywilny z dnia [...] marca 2006 r., sygn. [...] stwierdzającego nabycie spadku po P. H. przez syna J. H. i wnuczkę C. K. po 1/4 części każde z nich oraz stwierdzającego nabycie spadku po J. H. w całości przez żonę A. N., (iv) postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] w [...] Wydział I Cywilny z dnia [...] grudnia 2006 r., sygn. [...] stwierdzającego nabycie spadku po C. K. przez męża P. K. w części oraz przez dzieci J. K. i M. K. po 1/3 części - które to okoliczności oraz dowody miały dla sprawy istotne znaczenie, albowiem wynikało z nich, że osoba, która otrzymała decyzję Amerykańskiej Komisji Odszkodowawczej nigdy nie była spadkobiercą po właścicielach przedmiotowej nieruchomości ani właścicielem ani współwłaścicielem przedmiotowej nieruchomości, w związku z czym Skarb Państwa nie nabył udziału w przedmiotowej nieruchomości, przez co nie było podstaw do wydania decyzji stwierdzającej nabycie z mocy prawa przez Gminę Kraków prawa własności udziału w tej nieruchomości;

4) naruszenie art. 18 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 pkt 1) ustawy w związku z art. 138 § 1 pkt 2) k.p.a. w zw. z art. 151 § 1 pkt 2) k.p.a. poprzez nieuchylenie decyzji komunalizacyjnej, pomimo że nie było podstaw do stwierdzenia nabycia z mocy prawa przez Gminę prawa własności udziału w przedmiotowej nieruchomości, gdyż przedmiotowy udział nie był własnością Skarbu Państwa (nie był mieniem państwowym);

5) naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię, a to art. 1 ust. 1 oraz art. 2 ustawy z 9 kwietnia 1968 r., przez uznanie, że:

a) decyzja porządkująca wydawana w trybie tej ustawy nie tylko jest podstawą wpisu w księdze wieczystej, lecz także stwierdza w sposób wiążący stan własności na potrzeby innych postępowań i ma przesadzające znaczenie dla ustalenia, kto jest właścicielem lub współwłaścicielem danej nieruchomości, podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów prowadzi do wniosku, że decyzja porządkująca ma znaczenie wyłącznie jako formalna podstawa wpisu w KW i jej znaczenie wyczerpuje się po dokonaniu wpisu, natomiast nie przesądza tego, jaki był stan własności na potrzeby jakichkolwiek innych postępowań;

b) Skarb Państwa nabywa własność w przypadku, gdy osoba, na rzecz której organ amerykański wydał decyzję odszkodowawczą, nie była właścicielem ani współwłaścicielem nieruchomości w świetle prawa polskiego, podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów prowadzi do wniosku, że nie doszło do nabycia własności przez Skarb Państwa w takiej sytuacji.

Z uwagi na powyższe Skarżący wnieśli o uchylenie decyzji Komisji i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje :

Skarga jest niezasadna, zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Sprawa rozpoznawana była przez organy w trybie wznowienia postępowania.

Po złożeniu wniosku o wznowienie postępowania organ zobowiązany jest do zbadania, czy wniosek złożony został przez podmiot uprawniony, czy dotyczy decyzji ostatecznej jak również czy powołana w nim została jednak z przesłanek wznowieniowych wymienionych w art. 145 § 1 k.p.a. W niniejszej sprawie etap ten zakończony został postanowieniem Komisji z 6 grudnia 2012 r.

Następnie organ zobligowany był do przeprowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie, czy rzeczywiście zaistniały przesłanki określone w art. 145 § 1 k.p.a., powołane we wniosku o wznowienie postępowania. Dopiero w razie stwierdzenia, że przesłanki te rzeczywiście zaistniały, organ mógłby przystąpić do ponownego rozpoznania sprawy.

Skarżący we wniosku o wznowienie postępowania powołali się na przesłanki z art. 145 § 1 pkt 4 i 5 k.p.a. wywodząc, że bez swojej winy nie brali udziału w postępowaniu jak również podnosząc, że ujawniły się nowe okoliczności, nieznane organowi, który wydał decyzję komunalizacyjną.

Ustalenie, czy rzeczywiście zaistniała przesłanka z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. wymagała zatem ustalenia przez organ, czy istotnie Skarżącym przysługiwałby przymiot strony w postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji komunalizacyjnej. Istota sporu w niniejszej sprawie polegała zatem na ustaleniu, czy prawo własności w udziale wynoszącym 3/16 przysługiwało 27 maja 1990 r. Skarbowi Państwa czy też Skarżącym.

Zarzuty objęte punktami 1 i 2 petitum skargi sprowadzają się do stwierdzenia, że skoro w karcie [...] gm. kat. [...] wpisani byli L. H. i P. H., to przy braku dokumentów potwierdzających przeniesienie tego prawa organ winien był uznać, że to Skarżącym a nie Skarbowi Państwa przysługiwały sporne 3/16 prawa własności nieruchomości.

Zarzuty te są niezasadne, pomijają bowiem całkowicie znaczenie, jakie dla przedmiotowej sprawy miał fakt wydania 3 listopada 1999 r. decyzji Ministra Finansów stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa udziału wynoszącego 3/16 w prawie własności nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], a następnie fakt wydania w postępowaniu wznowieniowym decyzji odmawiającej uchylenia decyzji z [...] listopada 1999 r. z uwagi na fakt, że w razie wznowienia postępowania zapadłaby decyzja odpowiadająca treści dotychczasowej decyzji (decyzja Ministra Finansów z [...] września 2007 r., utrzymana przezeń w mocy decyzją z [...] listopada 2007 r.).

Wydanie decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa udziału w prawie własności nieruchomości oznaczało bowiem w realiach niniejszej sprawy, że na dzień 27 maja 1990 r. prawo własności tegoż udziału przysługiwało Skarbowi Państwa a nie następcom prawnym osób figurujących w Lwh.

Sąd rozpoznający sprawę w pełni podziela stanowisko wyrażone przez organy obu instancji, z którego wynika, że decyzja wydawana na podstawie przepisów ustawy z 9 kwietnia 1968 r. ma charakter deklaratoryjny, potwierdza bowiem jedynie powstanie określonego stanu prawnego.

W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że decyzja Ministra wydana w ramach postępowania wznowieniowego podlegała kontroli sądu administracyjnego pierwszej instancji oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z 2 sierpnia 2009 r. I OSK 1132/08).

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 sierpnia 2009 r. jakkolwiek wydany na skutek kontroli innej sprawy administracyjnej niż obecnie rozpoznawana przez sąd administracyjny ma istotne znaczenie dla jej rozpoznania. Znaczna część zarzutów podnoszonych w skardze złożonej w niniejszej sprawie stanowi bowiem powtórzenie zarzutów kierowanych przez Skarżących wobec decyzji Ministra Finansów z 3 listopada 1999 r., do których odniósł się NSA w wyroku z 7 sierpnia 2008 r.

Sąd rozpoznający sprawę przypomina w tym miejscu, że zgodnie z art. 170 p.p.s.a orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Moc wiążąca orzeczenia określona w tym przepisie w odniesieniu do sądów oznacza, że podmioty te muszą przyjmować, iż dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. Zatem w kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się dana kwestia, nie może być ona już ponownie badana (por. wyroki NSA z 11 października 2007 r. sygn. akt I FSK 1358/06; 6 marca 2008 r. sygn. akt II OSK 152/07, 25 kwietnia 2018 r. sygn. akt. I OSK 1310/16 ). Ratio legis art. 170 P.p.s.a. polega na tym, że gwarantuje zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy.

Jak wskazał NSA w wyroku z 7 sierpnia 2008 r., przejęcie przez Skarb Państwa mienia obywateli Stanów Zjednoczonych następowało ex lege z dniem wejścia w życie aktów prawnych wymienionych w art. II układu między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dotyczący roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych sporządzony w Waszyngtonie w dniu 16 lipca 1960 r. a decyzje Ministra Finansów stanowiące podstawę wpisu Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości do księgi wieczystej potwierdzały skutki prawne powstałe z mocy samego prawa ( por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 września 2004 r. , sygn. III CK 401/03, publ. OSNC 2005/7-8/148).

Zatem za całkowicie chybione uznać należy argumenty Skarżących dotyczące znaczenia wpisów w Lwh istniejących 27 maja 1990 r. Wydanie 3 listopada 1999 r, decyzji stwierdzającej przejście prawa własności udziału w nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, odmowa jej uchylenia w postępowaniu wznowieniowym a następnie oddalenie skargi i skargi kasacyjnej wniesionych przez Skarżących oznacza bowiem, że na dzień 27 maja 1990 r. prawo własności do 3/16 części w spornej nieruchomości należało do Skarbu Państwa.

Sąd rozpoznający sprawę podkreśla w tym miejscu, że ustawa z 9 kwietnia 1968 r. dotyczyła wpisów na rzecz Skarbu Państwa w księgach wieczystych tytułu własności nieruchomości obywateli państw obcych oraz uprawnień wynikających z wieczystego użytkowania lub z ustanowionych na rzecz tych obywateli ograniczonych praw rzeczowych, które to nieruchomości i prawa przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych. Innymi słowy, ustawa ta prowadziła do dokonania wpisów potwierdzających uprzednie przejęcie przez Skarb Państwa prawa własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innych praw rzeczowych na nieruchomości.

Problematyka dotycząca wydawania przez Ministra Finansów decyzji w związku z układem z 16 lipca 1960 r. była wielokrotnie analizowana przez sądy administracyjne. Za ukształtowany i niesporny uznać należy pogląd, zgodnie z którym przyznanie odszkodowania było w sposób oczywisty konsekwencją uznania przez Komisję ds. Odszkodowań utraty własności lub innych praw wymienionych w art. II układu (por. wyroki NSA z 24 kwietnia 2012 r., I OSK 595/11; 3 września 2010 r., I OSK 1445/09, 16 października 2015 r. I OSK 80/14).

W niniejszej sprawie niesporny jest fakt wydania przez Komisję ds. Odszkodowań [...] marca 1966 r. decyzji przyznającej odszkodowanie J.H. w związku ze zgłoszeniem przez niego roszczeń do przedmiotowej nieruchomości. Niesporny jest również fakt otrzymania przez J. H. odszkodowania i fakt zrzeczenia się przez niego wszelkich roszczeń do m.in. do udziału w prawie własności przedmiotowej nieruchomości.

Skarżący podnosili, że układ z 16 lipca 1960 r . nie przewidywał by z dniem jego wejścia w życie dochodziło do przejęcia prawa własności przez Skarb Państwa. Pogląd o utracie prawa własności z dniem wejścia w życie układu wyrażony został w decyzji z 20 sierpnia 1999 r. Jak wynika z uzasadnienia decyzji podstawą dla takiego ustalenia były oświadczenia złożone przez J. H. przed Komisją ds. Odszkodowań.

Sąd rozpoznający sprawę wskazuje, że układ regulował kwestie roszczeń związanych z uprzednim przejęciem prawa własności nieruchomości przez Skarb Państwa. Przewidywał on również, że datą przejęcia własności jest data, w której polskie prawa, dekrety lub inne zarządzenia zostały po raz pierwszy zastosowane do mienia.

Biorąc pod uwagę datę układu jak również datę wydania decyzji uznać należy, że bezsprzecznie udział w prawie własności nieruchomości przejęty został przez Skarb Państwa przed dniem 27 maja 1990 r. Okoliczność ta wynika właśnie z ostatecznej decyzja Ministra Finansów z 3 listopada 1999 r. Organy obu instancji słusznie uznały zatem, że decyzja Ministra Finansów wydana 3 listopada 1999 r. miała charakter wyłącznie deklaratoryjny.

Sąd wskazuje w tym miejscu, że do kwestii tej odnosił się również NSA w wyroku z 7 sierpnia 2009 r., wskazując, że "przyznanie odszkodowania było w sposób oczywisty konsekwencją uznania utraty własności lub innych praw wymienionych w art. II układu. W rozpoznawanej sprawie Komisja ds. Odszkodowań w orzeczeniu z dnia 23 marca 1966 r. ustaliła, że: L. H. był właścicielem m.in. nieruchomości położonych w [...] przy ul. [...] i przy ul. [...] (obecnie ul. [...]), które to mienie podlegało polskim ustawom i dekretom regulującym majątek przynoszący czynsz a zgłaszający roszczenie J. H. jako spadkobierca L. H. w udziale wynoszącym 3/8 części, utracił używanie i użytkowanie tego mienia w rozumieniu art.II b układu, za co otrzymał odszkodowanie."

Skarżący podnosili, że udział 3/16 w prawie własności nie istniał, pojawił się dopiero w decyzji Ministra Finansów.

Odnosząc się do tego argumentu wyjaśnić należy, że decyzja Ministra dotyczyła roszczeń przysługujących J. H. z tytułu dziedziczenia po jego ojcu, L. H. L. H. przysługiwała 1/2 udziału w prawie własności nieruchomości położonej przy ul. [...]. W toku postępowania przed Komisją ds. Odszkodowań J. H. wykazywał, że jego udział w spadku po ojcu wynosi 3/8. Oznacza to, że jego udział w prawie własności całej nieruchomości wynosił 3/16.

Również podnoszony przez Skarżących zarzut, że zgodnie z ustaleniami organu w ewidencji gruntów jako właściciele w dniu 27 maja 1990 r. figurowali L. i P. H. pozostaje bez wpływu dla wyniku sprawy. Wpis w ewidencji gruntów nie ma znaczenia dla ustalenia, komu w określonej dacie przysługiwało prawo własności do nieruchomości.

Skarżący zarzucali organom pominięcie znaczenia prawomocnych postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku.

Odnosząc się do tego zarzutu sąd wyjaśnia, że organy administracji nie negowały wynikającego z orzeczeń sądowych następstwa prawnego po dawnych właścicielach nieruchomości. Organy wskazały jednak, a sąd ich stanowisko w pełni podziela, że w zakresie dotyczącym przejęcia przez Skarb Państwa udziału w nieruchomości związane są decyzją Ministra Finansów z 3 listopada 1999 r.

Zwrócić należy w tym miejscu uwagę, że kwestia rozbieżności pomiędzy przedstawionymi przez Skarżących postanowieniami spadkowymi a oświadczeniami składanymi przez J. H. w toku postępowania przed Komisją ds. Odszkodowań była rozważana przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 7 sierpnia 2008 r.

Kwestia dopuszczalności wydania decyzji stwierdzającej nabycie przez Skarb Państwa własności nieruchomości w sytuacji w której osoba otrzymująca odszkodowanie nie była jej właścicielem była również przedmiotem analizy NSA w wyroku z 7 sierpnia 2009 r. Tak sformułowany zarzut skargi kasacyjnej NSA uznał za niezasadny. NSA wyjaśnił, że "Jeżeli w świetle prawa amerykańskiego J. H. był spadkobiercą L. H. i złożył oświadczenie o zrzeczeniu roszczeń do nieruchomości wchodzących w skład spadku po ojcu L. H., to Minister Finansów nie mógł podważyć orzeczenia Komisji Stanów Zjednoczonych. Za takim stanowiskiem przemawia treść układu indemnizacyjnego ( art. III , IV, V C) oraz treść i cele wymienionej wyżej ustawy z 9 kwietnia 1968 r." Sąd kasacyjny za prawidłowe uznał również stanowisko sądu pierwszej instancji, zgodnie z którym skoro ustalenia Komisji co do kręgu spadkobierców nie zostały obalone na gruncie prawa amerykańskiego, to zarówno decyzja Komisji, jak i oświadczenie J. H. należy uznać za spełniające wymogi przepisów prawa amerykańskiego. NSA podkreślił, że podniesione przez Skarżących zarzuty wywodzone są z prawa polskiego i orzeczenia sądu polskiego o nabyciu praw do spadku po L. H. a prawo to nie miało zastosowania przy wydawaniu decyzji przez Komisję.

W świetle powyższego za niezasadny uznać należy również zarzut objęty punktem 3 petitum skargi. Skarżący uzasadniają ten zarzut faktem, że z przedstawionych przez nich dokumentów wynika, że osoba, która otrzymała orzeczenie Komisji ds. Odszkodowań nie była spadkobiercą L. H. w związku z czym Skarb Państwa nie mógł nabyć udziału w prawie własności nieruchomości. Zarzut dotyczy w istotnie decyzji z 3 listopada 1999 r. i jak wskazano, odniósł się do niego wprost Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 7 sierpnia 2008 r. Zatem zarzut objęty punktem 3 petitum skargi i jego uzasadnienie stanowią uznać należy za polemikę z oceną prawną i ustaleniami wynikającymi z wyroku NSA.

Skarżący w punkcie 5.a petitum skargi wywodzili, że decyzja wydawana na podstawie przepisów ustawy z 9 kwietnia 1968 r. ma znaczenie wyłącznie jako formalna podstawa wpisu do księgi wieczystej i jej znaczenie wyczerpuje się po jego dokonaniu.

Wyrażony przez Skarżących pogląd potwierdza słuszność stanowiska organów w niniejszej sprawie. Skoro decyzja ma charakter wyłącznie "formalny" to oznacza to, że przejście prawa własności nie jest skutkiem wydania tej decyzji a zaistniałych wcześniej okoliczności. Oznacza to, że również w ocenie Skarżących przejście prawa własności na Skarb Państwa nastąpiło przed dniem wydania decyzji, która miała charakter wyłącznie deklaratoryjny.

Zarzut objęty punktem 5.b. petitum skargi dotyczy wydania przez organ amerykański decyzji na rzecz osoby, która jak twierdzą Skarżący nie była uprawniona. Jak już wskazano zarzut ten był przedmiotem rozpoznania przez NSA na skutek skargi kasacyjnej wniesionej przez Skarżących.

Podsumowując Skarżący nie mogą być uznani za osoby, którym przysługiwał przymiot strony w postępowaniu komunalizacyjnym bowiem Skarb Państwa nabył udział w prawie własności nieruchomości przed dniem 27 maja 1990 r. W konsekwencji, prawo to nie mogło przysługiwań Skarżącym. Co za tym idzie organy obu instancji prawidłowo uznały, że w sprawie nie zaistniała przesłanka o której mowa w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Organy prawidłowo uznały również, że przedstawione przez Skarżących dokumenty w postaci orzeczeń dotyczących nabycia spadku są dowodami nieznanymi organowi nie są to jednak dowody istotne dla sprawy. Dowody nie podważają bowiem ustaleń poczynionych przez Komisję ds. Odszkodowań, przyjętych za podstawę decyzji Ministra Finansów z 20 sierpnia 1999 r. a co za tym idzie nie mają wpływu na wynik sprawy.

W konsekwencji za niezasadne uznać należało również zarzuty objęte punktem 4 petitum skargi. W postępowaniu komunalizacyjnym organ prawidłowo uznał, że Skarbowi Państwa przysługują 3/16 udziału w prawie własności przedmiotowej nieruchomości, a co za tym idzie udział ten podlegał komunalizacji.

Uznając zatem zarzuty skargi za niezasadne, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.