Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 10/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-10-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Boniecka – Płaczkowska, sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.), sędzia WSA Przemysław Żmich, Protokolant specjalista Katarzyna Krynicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 października 2021 r. sprawy ze skargi J. N. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia [...] października 2020 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Rodziny i Polityki Społecznej decyzją nr [...] z [...] października 2020 r., po rozpatrzeniu odwołania J. N. (dalej jako skarżąca), utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym

i prawnym sprawy.

J. K. (obecnie N.) wnioskiem z [...] września 2010 r. wystąpiła do Burmistrza Miasta [...] o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na rzecz dzieci - P. K. i C. R..

Po rozpatrzeniu tego wniosku Burmistrz Miasta [...] decyzją z [...] października 2010 r. nr [...] przyznał:

1) zasiłek rodzinny na:

- P. K. na okres od [...] listopada 2010 r. do [...] października 2011 r.

w wysokości [...] zł miesięcznie,

- C. R. na okres od [...] listopada 2010 r. do [...] października 2011 r. w wysokości [...] zł miesięcznie,

2) dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2011/2012 (z wypłatą we wrześniu

2011 r.) na P. K. w wysokości [...] zł jednorazowo oraz na C. R. w wysokości [...] zł jednorazowo.

W dniu [...] czerwca 2012 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej wpłynęło pismo z [...] Ośrodka Polityki Społecznej, iż w przypadku rodziny skarżącej od dnia 1 maja 2004 r. mają zastosowanie przepisy dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego - ponieważ M. R. od dnia [...] maja 1998 r. podejmował zatrudnienie na terenie [...].

Wobec powyższego ustalono, że w powyższej sprawie przepisy te mają zastosowanie od dnia [...] listopada 2010 r. do [...] października 2011 r. - względem dziecka C. R..

W związku z tym Burmistrz Miasta [...] decyzją z [...] czerwca 2012 r. nr [...] uchylił od dnia [...] listopada 2010 r. własną decyzję z [...] października 2010 r., nr [...] - w części dotyczącej przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2011/2012 na dziecko C. R..

Wobec nie złożenia odwołania decyzja ta stała się ostateczna.

Następnie Wojewoda [...] - po ponownym rozpatrzeniu ww. wniosku w sprawie ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego z [...] września 2010 r. - decyzją nr [...] z [...] lipca 2020 r. odmówił J. K. prawa do świadczeń rodzinnych w formie dodatku dyferencyjnego na okres od [...] listopada 2010 r. do [...] października 2011 r. na dziecko C. R..

W uzasadnieniu podkreślił, że w powyższej sprawie w stosunku do C. R. mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego od dnia [...] listopada 2010 r. do dnia [...] października 2011 r. Ponieważ ustawodawstwo [...] miało zastosowanie w pierwszej kolejności, dlatego też -rozpoznając ww. wniosek skarżącej z [...] września 2010 r. - podjął on postępowanie w sprawie uprawnień do dodatku dyferencyjnego.

Na podstawie tabeli Unijnego Systemu Informacji o ochronie socjalnej MISSOC zawierającej informację o krajowych systemach opieki socjalnej, wysokość świadczeń wskazana jako obowiązująca przez ustawodawstwo [...] wynosiła [...] euro miesięcznie na dziecko C. R. w okresie od [...] listopada 2010 r. do [...] października 2011 r. Po przeliczeniu tej kwoty na złotówki, kwota świadczeń rodzinnych wyniosła [...] zł miesięcznie. Ponieważ kwota przewidziana przez ustawodawstwo [...] przekraczała kwotę świadczeń jaką przewidywało ustawodawstwo polskie ([...] zł zasiłek rodzinny i [...] zł dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2011/2012) - dlatego też dodatek dyferencyjny na dziecko C. R. nie przysługiwał w okresie od dnia [...] listopada 2010 r. do [...] października 2011 r.

Wobec nie złożenia odwołania również ta decyzja stała się ostateczna.

W związku z powyższym Wojewoda [...] decyzją z [...] sierpnia 2020 r. nr [...] uznał świadczenia rodzinne wypłacone za okres od dnia [...] listopada 2010 r. do dnia [...] października 2011 r. na podstawie decyzji nr [...] z [...] października 2010 r. za nienależnie pobrane w łącznej kwocie [...] zł i zobowiązał J. K. do ich zwrotu łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty.

W uzasadnieniu przedstawił dotychczasowy przebieg sprawy wskazując, że wobec faktu, iż wypłacono już J. K. świadczenia rodzinne za okres od dnia [...] listopada 2010 r. do dnia [...] października 2011 r. oraz dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2011/2012 na dziecko C. R. - to organ związany ww. decyzją z [...] lipca 2020 r., musi ustalić, czy wypłacone świadczenia są świadczeniami nienależnie pobranymi, podlegającymi zwrotowi.

Pojęcie świadczeń nienależnie pobranych definiuje art. 30 ust. 2:

- pkt 2) ustawy jako świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia;

- pkt. 3) ustawy jako świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23 a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne.

Podkreślił, że z uwagi na pierwszeństwo do wypłaty świadczeń po stronie [...]j, świadczenie w Polsce zostało wypłacone - mimo braku prawa do niego. Zatem świadczenia rodzinne za okres od [...] listopada 2010 r. do [...] października 2011 r. wypłacone w Polsce są świadczeniami nienależnie pobranymi.

Wskazał też, iż na podstawie zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów są podstawy do przyjęcia, że strona świadomie wprowadziła organ w błąd - ponieważ w dniu składania wniosku o świadczenia rodzinne na okres zasiłkowy 2010/2011, miała ona możliwość uzyskania stosownych informacji od pracownika organu na temat szczególnych sytuacji mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych.

Poza tym strona - składając wniosek o świadczenia rodzinne - oświadczyła, że zapoznała się z warunkami uprawniającymi do pobierania tych świadczeń. Była również informowana o konieczności zgłaszania podmiotowi wypłacającemu świadczenia rodzinne zmian, mających wpływ na uprawnienia do pobierania ww. świadczeń w części VII wniosku z [...] września 2010 r.

Następnie Wojewoda podkreślił, że M. R. (ojciec dziecka - C. R.) jest członkiem rodziny skarżącej w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skoro ojciec dziecka podjął zatrudnienie za granicą w dniu [...] maja 1998 r. tj. przed dniem złożenia wniosku, to skarżąca winna niezwłocznie poinformować o tym fakcie organ wypłacający świadczenia. Jednakże J. K. tego nie uczyniła.

Dodał, że strona ma obowiązek informować o takich zmianach - co wynika z art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, aby organ właściwy mógł ponownie zweryfikować uprawnienia do świadczeń rodzinnych. Zatem można przyjąć, że skarżąca była świadoma tego, iż nie informując o pracy M. R. za granicą, zataja zarazem okoliczność mającą wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych w Polsce.

Wobec powyższego uznał, że w przedmiotowej sprawie miał miejsce przypadek świadczeń nienależnie pobranych, o których mowa w art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy, tj. przyznanych w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą świadczenia.

Zgodnie zaś z art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest zobowiązana do Ich zwrotu. Powyższa sytuacja oznacza, że kwota świadczeń rodzinnych wypłacona w okresie od dnia [...] listopada 2010 r. do [...] października 2011 r. tj. [...] zł, jako nienależnie pobrana - podlega zwrotowi.

Na tę kwotę składają się:

1) zasiłek rodzinny w wysokości [...] zł miesięcznie, wypłacony na C. R. w okresie od [...] listopada 2010 r. do [...] października 2011 r. (12 X [...] zł = [...] zł);

2) dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości [...] zł, wypłacony na C. R. jednorazowo we wrześniu 2011 r.

Kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie (art. 30 ust. 8 ustawy). Odsetki zaś są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłat świadczeń rodzinnych, do dnia spłaty

Nie zgadzając się z powyższą decyzją Wojewody [...] J. K. złożyła odwołanie podnosząc, że nie wprowadziła świadomie w błąd organu, co do informacji związanych z sytuacją rodzinną i majątkową ojca dziecka - gdyż jej małżeństwo z ojcem dziecka zostało rozwiązane przez rozwód w 1998 r. i nie miała ona żadnej wiedzy o jego aktualnej sytuacji.

Po rozpatrzeniu odwołania Minister Rodziny i Polityki Społecznej decyzją nr [...] z [...] października 2020 r., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu wskazał, że w tym postępowaniu nie badał zasadności odmowy prawa do świadczeń rodzinnych, gdyż postępowanie w tym zakresie zostało zakończone ostateczną decyzją Wojewody [...] z [...] lipca 2020 r.

Zgodnie z art. 23a ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wojewoda ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przy czym przepisy art. 30 powołanej ustawy stosuje się odpowiednio - zatem osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu.

Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się m.in.; świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23 a ust. 5 ww. ustawy, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne. Od kwot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, o którym mowa w ust. 2 pkt 1-3 i 5 tej ustawy, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie.

Dodać przy tym należy, że obowiązek zwrotu jest instytucją zapobiegającą pobieraniu świadczeń rodzinnych i świadczenia wychowawczego przez osoby nieuprawnione do nich, które w toku postępowania nie wykazały całego, istotnego dla sprawy stanu faktycznego, albo też zaniechały realizacji ciążącego na nich, jako uprawnionych, obowiązku informowania organu, o każdej zmianie okoliczności faktycznych mających wpływ na dalsze przysługiwanie świadczenia, a organ z urzędu nie wykrył tych zdarzeń ani w postępowaniu, ani też w ramach kontroli legalności pobierania świadczeń rodzinnych.

Jak wynika z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, we wniosku o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych z [...] września 2010 r. skarżąca nie oświadczyła, iż którykolwiek z członków rodziny przebywa poza granicami Polski, w kraju, w którym zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Podkreślenia również wymaga, że zarówno w decyzji przyznającej prawo do świadczeń rodzinnych oraz w ww. wniosku skarżąca została pouczona, iż w przypadku zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych w szczególności, wyjazdu członka poza granice Polski, osoba ubiegająca się jest obowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach podmiot realizujący świadczenie.

Wskazał także, iż prawo do świadczeń rodzinnych zostało przyznane skarżącej decyzją Burmistrza Miasta [...] na skutek jej wniosku i załączonych do wniosku dokumentów oraz braku oświadczenia, iż ojciec dziecka przebywa poza granicami kraju. W związku z powyższym, brak jest okoliczności wskazujących na błędne działanie organu.

Zatem organ I instancji prawidłowo wskazał, że w związku z odmową przyznania skarżącej prawa do świadczeń rodzinnych za okres od [...] listopada 2010 r. do [...] października 2011 r. należy uznać, iż świadczenia rodzinne wypłacone za ww. okres są świadczeniami nienależnie pobranymi i podlegają zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca, następującego po dniu wypłaty świadczeń.

Następnie Minister odniósł się do argumentów podniesionych w odwołaniu - stwierdzając, iż w decyzji odmawiającej prawa do świadczeń rodzinnych, Wojewoda [...] poinformował o przekazaniu wniosku do właściwej instytucji zagranicznej, w celu rozpatrzenia wniosku tak, jakby został złożony bezpośrednio w tej instytucji.

Podkreślenia wymaga również, że zgodnie z art. 1 lit. i akapit 1 ppkt i rozporządzenia 883/2004 określenie "członek rodziny" oznacza: "każdą osobę określoną lub uznaną za członka rodziny lub określoną jako członek gospodarstwa domowego przez ustawodawstwo, na mocy którego przyznane są świadczenia".

W tej kwestii interpretację przedstawił również Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w orzeczeniu z 26 listopada 2009 r. w sprawie C-363/08 - Slanina, dotyczącym wykładni przepisów art. 2 ust. 1 oraz art. 1 lit. f ppkt (i) rozporządzenia 1408/71, które to przepisy odpowiadają co do istoty treści odpowiednio art. 2 ust. 1 oraz art. 1 lit. i akapit 1 ppkt (i) rozporządzenia 883/2004 wskazując, że osoba (dziecko), która mieszka ze sprawującym nad nim opiekę rodzicem w państwie członkowskim, innym niż państwo właściwe do przyznania świadczeń, i którego drugi rodzic, zobowiązany do wypłaty alimentów, pracuje lub jest bezrobotny w państwie właściwym, wchodzi do podmiotowego zakresu zastosowania rozporządzenia 1408/71, jako członek rodziny pracownika w rozumieniu art. 2 ust. 1 rozporządzenia 1408/71 w związku z art. 1 lit. f ppkt (i) tego rozporządzenia nawet, jeśli rodzic nie został uznany za członka rodziny dziecka w myśl ustawodawstwa danego państwa. Trybunał zauważył, że bez względu na to, czy ojciec i matka dziecka są małżeństwem, ich dziecko nie powinno być pozbawione możliwości pobierania świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów unijnych z państwa zatrudnienia drugiego z rodziców.

Na gruncie rozpatrywanej sprawy, powyższe należy rozumieć w ten sposób, że ojciec i dziecko zawsze powinni być traktowani jako członkowie rodziny w myśl art. 1 lit. i rozporządzenia 883/2004. Wobec powyższego, na kanwie przepisów unijnych, w szczególności w odniesieniu do ustalenia, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, bez znaczenia jest sytuacja czy dziecko przebywa pod stałą opieką rodzica oraz czy rodzic faktycznie spełnia obowiązek alimentacyjny, a także czy rodzicie dziecka pozostają w związku małżeńskim.

Minister zauważył również, iż zgodnie z art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Przy czym zastosowanie powyższych ulg odbywa się na wniosek osoby zobowiązanej i pozostaje do uznania organu.

Na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła J. N. - zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez nieuchylenie decyzji organu I instancji pomimo oczywistego naruszenia zasady prawdy obiektywnej zobowiązującej organy administracji publicznej do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, a także art. 77 § 1 k.p.a. formułującego obowiązek organu zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego poprzez brak przeprowadzenia stosownego postępowania w przedmiocie ustalenia, czy skarżąca miała wiedzę o sytuacji majątkowej i rodzinnej byłego męża i tym samym świadomie wprowadziła organ w błąd, tym bardziej, że skarżąca rozwiodła się z M. R. w 1998 r. od tego czasu nie utrzymuje z nim żadnego kontaktu, wyżej wymieniony nie płacił alimentów przez co skarżąca otrzymuje je z Funduszu Alimentacyjnego, powyższe zaś doprowadziło do naruszenia art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadnego przyjęcia, że skarżąca świadomie wprowadziła organ w błąd co do istotnych okoliczności związanych z sytuacją materialną jej byłego męża,

2. art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nieodniesienie się do wszystkich zarzutów podniesionych w złożonym odwołaniu w tym w szczególności do zarzutu naruszenia art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędne przyjęcie, że M. R. jest członkiem rodziny w rozumieniu wyżej wskazanego przepisu, podczas gdy w orzecznictwie sądowo-administracyjnym przyjmuje się, że niezamieszkiwanie rodzica z dzieckiem, niełożenie na jego utrzymanie, nieutrzymywanie kontaktu wyklucza uznanie go za członka rodziny w rozumieniu tegoż przepisu,

3. naruszenie art. 107 § 1 pkt 4 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez oparcie decyzji organu II instancji w istocie na innej przesłance materialnoprawnej żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, albowiem organ I instancji uczynił tą podstawą art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych zaś w przypadku decyzji organu II instancji wskazano art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a powyższe ustalenie winno prowadzić do uchylenia decyzji organu I instancji.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła:

- na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c) p.p.s.a. o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz umorzenie przedmiotowego postępowania administracyjnego;

- na podstawie art. 200 p.p.s.a. o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu niezbędnych kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego skarżącej przed sądem administracyjnym.

W odpowiedzi na skargę Minister Rodziny i Polityki Społecznej wniósł

o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Dodał, że jeden z zarzutów podniesionych w skardze wymaga szczególnego odniesienia - gdyż skarżąca zarzuciła organowi naruszenie art. 107 § 1 pkt 4 k.p.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. - "poprzez oparcie decyzji organu II instancji w istocie na innej przesłance materialnoprawnej żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń".

Odnosząc się do powyższych zarzutów wyjaśnił, że istotnie organ pierwszej instancji oparł swoją decyzję na przesłance określonej w art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r., zaś organ odwoławczy uznał, iż właściwą przesłanką uznania świadczenia za nienależnie pobrane jest przesłanka z art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r. Nie oznacza to jednak, aby organy obu instancji rozpatrzyły dwie różne sprawy administracyjne. Nie ulega bowiem wątpliwości, że obie ww. przesłanki istniały jako obowiązujący stan prawny w czasie orzekania przez obydwa organy. Co więcej, w sprawie nie zaszły żadne różnice w stanie faktycznym, a obie decyzje skierowane były do tego samego podmiotu, czyli skarżącej. Niewątpliwie zatem w przypadku decyzji wydanych przez organy obu instancji istniała tożsamość przedmiotowo-podmiotowa sprawy. Fakt błędnego zastosowania przesłanki nienależnie pobranego świadczenia przez organ pierwszej instancji wynikał jedynie z błędu w subsumpcji, który to błąd został skorygowany w postępowaniu odwoławczym. Jednakże wobec konieczności wydania przez organ odwoławczy rozstrzygnięcia w pełni zbieżnego z zaskarżonym rozstrzygnięciem organu pierwszej instancji, niewątpliwie należało zastosować w sprawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., a nie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., jak podniesiono w skardze. Za przyjęciem takiego rozwiązania przemawiał również interes społeczny, jak i słuszny interes strony, bowiem w świetle art. 30 ust. 8 u.ś.r. kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Tym samym, w przypadku opóźnienia w wydaniu ostatecznej decyzji o ustaleniu i zobowiązaniu do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, skarżąca byłaby narażona na konieczność spłaty wyższej kwoty odsetek. Stanowisko takie znajduje poparcie w orzecznictwie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 grudnia 2017 r., sygn. akt I OSK 2232/17).

Analiza okoliczności faktycznych w momencie orzekania (tj. [...] października 2020 r.) dokonana była prawidłowo a orzeczenie wydane zostało zgodnie z obowiązującym stanem prawnym. Co więcej, skarżąca nie wykazała żadnych okoliczności, które mogłyby dać podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego zaskarżona decyzją. W tej sytuacji w przedmiotowej sprawie nie występują przesłanki uwzględnienia skargi określone w art. 145 §1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.

Ponadto zwrócił uwagę na fakt, że skarga nie czyni zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym, określonym w art. 46 § 2 pkt 1 lit. b p.p.s.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej jako: p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga jest niezasadna, albowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu

I instancji są zgodne z prawem.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Ministra Rodziny

i Polityki Społecznej z [...] października 2020 r., utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] sierpnia 2020 r., w przedmiocie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych tj. zasiłku rodzinnego za okres od [...] listopada 2010 r. do [...] października 2011 r. wraz z dodatkiem z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2011/2012 wypłaconych skarżącej na rzecz dziecka C. R. w kwocie [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy

z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111), dalej jako ustawa.

Zgodnie z art. art. 1 ust. 2 i 3 ustawy prawo do świadczeń rodzinnych przysługuje m.in. obywatelom polskim, jeżeli zamieszkują na terytorium Polski przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenia rodzinne, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

W myśl art. 4 ust. 1 i 2 ustawy zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka, a prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje: 1) rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie uczącej się.

W myśl art. 8 ust. 1 pkt 4a i 8 ustawy do zasiłku rodzinnego przysługują dodatki

z tytułu: wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej i rozpoczęcia roku szkolnego.

Dodatek z tytułu urodzenia dziecka przysługuje matce lub ojcu albo opiekunowi prawnemu dziecka (art. 9 ust. 1 ustawy).

Zgodnie z art. 23a ustawy w przypadku gdy osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych lub członek rodziny tej osoby lub rodzic dziecka przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami, w tym informacjami dotyczącymi sprawy, wojewodzie (ust 1).

W przypadku przebywania osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych lub członka rodziny tej osoby lub rodzica dziecka w dniu wydania decyzji ustalającej prawo do świadczeń rodzinnych lub po dniu jej wydania poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, o którym mowa w ust. 1 ustawy, organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, przekazując niezbędne dokumenty, w tym informacje dotyczące sprawy (ust. 2).

W przypadkach, o których mowa w ust. 1 i 2 ustawy, wojewoda ustala, czy w przekazanej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a także okres, w którym przepisy te mają zastosowanie (ust. 3).

W przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne za okres, o którym mowa w ust. 3 (ust. 5).

W przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, wydaje decyzję w sprawie świadczeń rodzinnych zgodnie z art. 21 za okres, o którym mowa w ust. 3 (ust. 6).

Wojewoda ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych

w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przepis art. 30 stosuje się odpowiednio (ust. 9).

W świetle art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 3, ust. 2b i ust. 8 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu (ust. 1).

Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5 ustawy, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne (ust. 2 pkt 3).

Od kwot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2

pkt 1–3 i 5 ustawy, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie (ust. 2b).

Kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty.

Rozpoznając przedmiotową sprawę Sąd stwierdził, że Minister Rodziny i Polityki Społecznej prawidłowo uznał, iż w rozpoznawanej sprawie zaistniała przesłanka określona w art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy - do uznania świadczeń rodzinnych przyznanych skarżącej na rzecz dziecka C. R. za nienależnie pobrane.

Z materiału dokumentacyjnego zgromadzonego w niniejszej sprawie wynika, że

skarżąca we wniosku o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych złożonym w dniu

[...] września 2010 r. (5 strona formularza), jak i w decyzji z [...] października 2010 r. przyznającej jej prawo do świadczeń rodzinnych, została w sposób jasny i zrozumiały pouczona, iż w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych w szczególności, zaistnienia okoliczności wymienionych w oświadczeniu, osoba ubiegająca się jest obowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach podmiot właściwy wypłacający świadczenie rodzinne.

Ponadto pismem z [...] czerwca 2012 r. [...] Ośrodek Polityki Społecznej poinformował organ właściwy do wypłaty świadczenia rodzinnego, iż w przypadku rodziny skarżącej od dnia [...] maja 2004 r. mają zastosowanie przepisy dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego - ponieważ M. R. od dnia [...] maja 1998 r. podejmował zatrudnienie na terenie [...].

W efekcie powzięcia tej informacji Burmistrz Miasta [...] ostateczną decyzją z [...] czerwca 2012 r. uchylił od [...] listopada 2010 r. własną decyzję z [...] października 2010 r. - w części dotyczącej przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2011/2012 na dziecko C. R..

Następnie Wojewoda [...] ostateczną decyzją z [...] lipca 2020 r. odmówił J. K. prawa do świadczeń rodzinnych w formie dodatku dyferencyjnego na okres od [...] listopada 2010 r. do [...] października 2011 r. na dziecko C. R..

Z treści tej decyzji wynika, że w sprawie zastosowanie znajdują przepisy Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Wynika z niej także, że ze względu na fakt, iż M. R. od dnia [...] maja 1998 r. podejmował zatrudnienie na terenie [...], to pierwszeństwo do wypłaty świadczeń rodzinnych we wskazanym w rozstrzygnięciu okresie, leży po stronie [...].

Skoro ww. decyzja Burmistrza Miasta [...] z [...] czerwca 2012 r. oraz decyzja Wojewody [...] z [...] lipca 2020 r. uzyskały walor ostateczności w rozumieniu art. 16 § 1 k.p.a., to - z uwagi na brak jakiejkolwiek decyzji przyznającej świadczenia rodzinne na rzecz C. R. w okresie od [...] listopada 2010 r. do [...] października 2011 r. - nie istniała podstawa prawna do wypłaty tych świadczeń.

Zatem za prawidłowe należy uznać stanowisko organu II instancji, że wypłacone skarżącej świadczenia rodzinne stanowią świadczenia nienależnie pobrane. Dla uznania tych świadczeń za nienależnie pobrane istotne jest bowiem obiektywne zaistnienie okoliczności objętych hipotezą normy prawnej z art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy, a nie przyczyny jakie do ich zaistnienia doprowadziły. W tej sytuacji Wojewoda [...] zobowiązany był wydać decyzję o ustaleniu, że pobrane świadczenia są nienależnie pobrane i o zobowiązaniu skarżącej do ich zwrotu.

Prawidłowe jest również stanowisko organów orzekających w kwestii odsetek ustawowych za opóźnienie, naliczanych od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń do dnia całkowitej ich spłaty.

Zgodnie bowiem z art. 30 ust. 8 ustawy kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty.

Zgodzić się też należy ze stanowiskiem organu odwoławczego, iż w okolicznościach sprawy brak jest przesłanek wskazujących na nieprawidłowe, błędne działanie organu. Skoro bowiem wnioskowane przez skarżącą świadczenia rodzinne zostały jej przyznane przez Burmistrza Miasta [...] w wyniku jej wniosku - to trudno uznać, żeby działanie organu było nieprawidłowe.

Wskazać również należy, jak słusznie zauważył Minister, że organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych - na wniosek osoby zobowiązanej do zwrotu tych świadczeń - może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny (art. 30 ust. 9 ustawy).

Wniosek ten podlega jednak rozpatrzeniu przez organ w odrębnym postępowaniu i zależy od uznania tego organu.

Poza tym pozostaje otwarta kwestia przyznania skarżącej świadczeń rodzinnych na rzecz C. R. na okres od [...] listopada 2010 r. do [...] października 2011 r. Wniosek skarżącej został bowiem przesłany przez Wojewodę do właściwej [...] instytucji zajmującej się przyznawaniem świadczeń - celem jego rozpatrzenia.

Odnosząc się do zarzutów skargi wskazać należy, że zupełnie niezasadne jest stanowisko skarżącej dotyczące naruszenia art. 107 § 1 pkt 4 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. - poprzez oparcie decyzji organu II instancji na innej przesłance materialnoprawnej żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń.

Faktem jest, że organ I instancji powołał jako podstawę swojej decyzji art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych - co zdaniem organu II instancji było nieprawidłowe.

Sąd w całości podzielił stanowisko organu II instancji, iż prawidłową podstawą decyzji powinien być art. 30 ust. 2 pkt 3 tej ustawy oraz podzielił jego pogląd i argumentację, że nie ma to wpływu na samą treść rozstrzygnięcia, które jest prawidłowe.

Niezasadny jest również zarzut dotyczący naruszenia art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędne przyjęcie, że M. R. jest członkiem rodziny w rozumieniu tego przepisu.

Zgodnie z art. 23a pkt 2 ustawy - w przypadku przebywania osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych lub członka rodziny tej osoby lub rodzica dziecka w dniu wydania decyzji ustalającej prawo do świadczeń rodzinnych lub po dniu jej wydania poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, o którym mowa w ust. 1, organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, przekazując niezbędne dokumenty, w tym informacje dotyczące sprawy. Zaś pkt.5 stanowi, że w przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, iż mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne (...).

Skoro Wojewoda [...] przesądził fakt, że w niniejszej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (a więc uznał, że M. R. spełnia wymóg bycia "rodzicem dziecka") - to organ przyznający świadczenia jest związany tym stanowiskiem, gdyż tylko wojewoda może dokonywać takich ustaleń.

Podsumowując Sąd uznał, iż Minister Rodziny i Polityki Społecznej wnikliwie, wszechstronnie i rzetelnie rozpatrzył stan faktyczny sprawy, szczegółowo wyjaśnił motywy, jakimi się kierował przy rozstrzyganiu sprawy oraz przekonująco uzasadnił swoją decyzje zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. - zyskując całkowitą aprobatę Sądu.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak

w sentencji wyroku.