Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 650/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2019-11-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 200, art. 205 par. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 136 ust. 6, art. 137 ust. 1 pkt 2, art. 137 ust. 2
journal: Dz.U. 2018 poz 2204
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o  gospodarce nieruchomościami  - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 19 listopada 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Jolanta Rosińska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Grosińska, Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, , Protokolant Pomocnik sekretarza Mariola Kaźmierczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 listopada 2019 roku sprawy ze skargi T. P., A. B. i B. A. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu udziałów w nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] znak: [...]; 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego T. P. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. M.K.


UZASADNIENIE

Orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej m. Ł. Nr [...] z dnia [...] wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa (Wydział Zdrowia Prezydium Rady Narodowej m. Ł.) m.in. nieruchomość położoną w Ł. przy ul. A 5, uregulowaną obecnie w księdze wieczystej KW [...], stanowiącą ówcześnie własność F. K. H. P.. Wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości dokonano w oparciu o przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952r. nr 4 poz. 31). Zgodnie z zezwoleniem Zastępcy Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego nr [...] z kwietnia 1953 r. nieruchomość przeznaczona była pod budowę kostnicy i urządzenie przyszpitalnego parku w sąsiedztwie Szpitala Położniczo-Ginekologicznego, o którym mowa we wniosku z dnia 19 listopada 1954 r. o wywłaszczenie nieruchomości położonych w Ł. przy ulicy A 3, 5, 7, 9/11, 12, 13, 14, 16, ulicy B 7, 9 oraz ulicy C 3 i 5.

W dniu 28 maja 1996 r. A. B., T. J. P. w swoim imieniu, a w dniu 23 grudnia 2009r. w imieniu swojej mocodawczyni B. A. wystąpili z wnioskiem o zwrot przedmiotowej nieruchomości.

Decyzją Prezydenta Miasta Ł., wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, z dnia [...]2018 r. nr [...] odmówiono zwrotu na rzecz: T. J. P. udziału wynoszącego 8/24 części, A. B. udziału wynoszącego 8/24 części, B. A. udziału wynoszącego 7/24 części, w nieruchomości położonej w Łodzi przy ul. A 5, oznaczonej w obrębie [...] jako działka nr 198/4. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wyjaśniono, że stosownie do treści art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. 2018. 121 ze zm.), poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości bądź jej części, jeżeli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W dniu wywłaszczenia właścicielem nieruchomości była F. K. H. P.. Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Ł. z dnia [...]1994r. sygn. akt. [...] spadek po F. P. nabyli J. P., T. P. i A. J. P. po 1/3 części każdy. Spadek po J. P. na mocy tego samego postanowienia nabyli S. W. B. oraz A. J. B. po 1/2 części każdy. Ponadto, stwierdzono również nabycie spadku po T. P. przez T. J. P.. Z kolei z postanowienia Sądu Rejonowego dla W. – P. z dnia [...] sygn. akt [...] wynika, że spadek po S. W. B. nabył A. J. B. w całości. Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] sygn. akt [...] spadek po A. J. P. nabyli K. A. S. P. w 1/4 części oraz B. H. A. w 3/4 części. Postanowieniem Sądu Rejonowego dla Ł. – Ś. w Ł. z dnia [...] sygn. akt [...] spadek po K. A. S. F. (uprzednie nazwisko P. i A.) nabyli A. A. F. oraz B. H. A. po 1/2 części każdy. W świetle powyższego, organ I instancji ustalił, że T. J. P. przysługuje roszczenie o zwrot 8/24 części, A. B. - 8/24 części, natomiast B. H. A. - 7/24 części przedmiotowej nieruchomości. Po ustaleniu stron postępowania organ I instancji wyjaśnił, że celem wywłaszczenia szeregu nieruchomości, wskazanych w zezwoleniu Zastępcy Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego nr [...] z kwietnia 1953 r., była budowa kostnicy oraz urządzenie przyszpitalnego parku w sąsiedztwie Szpitala Położniczo-Ginekologicznego m.in. na nieruchomości położonej w Ł. przy ulicy A 5, obecnie oznaczonej w obrębie [...] jako działka nr 198/4. Badając realizację celu wywłaszczenia na nieruchomości Prezydent przeprowadził oględziny na przedmiotowej działce w dniu 30 maja 2018 r., podczas których stwierdzono, iż nieruchomość znajduje się na ogrodzonym terenie szpitala, porośnięta jest trawą oraz drzewami. Ponadto do materiału dowodowego włączono uzyskane zdjęcia lotnicze wykonane w dniu 23 kwietnia 1966 r. potwierdzające, iż na nieruchomości został urządzony teren zielony. Również w piśmie Miejskiego Centrum Medycznego im. D w Ł. z dnia 24 lipca 2018 r., zajmującego obecnie ww. nieruchomość stwierdzono, że od początku lat 60-tych ubiegłego stulecia działka nr 198/4 stanowiła teren zielony szpitala.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyli A. B. oraz T. P.. Odwołanie A. B. zostało złożone po terminie, stąd organ odwoławczy wydał w tej sprawie odrębne postanowienie.

W odwołaniu T. P. wydanej decyzji zarzucił:

1. naruszenie art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami przez ich niewłaściwe zastosowanie na skutek przyjęcia, iż ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że wywłaszczona nieruchomość położona w Ł. przy ul. A 5, nie może zostać uznana za zbędną dla realizacji cel określony w decyzji wywłaszczeniowej, a w konsekwencji, nie można orzec o zwrocie przedmiotowej nieruchomości;

2. naruszenie art 7 w zw. z art. 77 K.p.a. przez zaniechanie podjęcia przez organ wszelkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia okoliczności sprawy oraz wyczerpującego zebrania oraz rozpatrzenia materiału dowodowego, co w konsekwencji skutkowało wydaniem decyzji o odmowie zwrotu przedmiotowej wywłaszczonej nieruchomości,

W związku z powyższym odwołujący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie przez organ II instancji o zwrocie udziałów w nieruchomości, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Uzasadniając swoje stanowisko odwołujący podniósł, że celem wywłaszczenia nieruchomości, była budowa kostnicy oraz urządzenie przyszpitalnego parku w sąsiedztwie Szpitala Położniczo-Ginekologicznego. Pomimo upływu ponad 50-ciu lat, w jego ocenie, cel ten nie został zrealizowany. Na wywłaszczonym terenie nie wybudowano kostnicy, ani nie poczyniono działań, celem urządzenia przyszpitalnego parku. Zdaniem odwołującego, teren ten przez lata był zaniedbany, był nieużytkiem porośniętym trawą i dopiero od 3 lat podjęto jakiekolwiek działania, celem jego uporządkowania, tj. skoszono trawę i wycięto drzewa owocowe. Cel w postaci wybudowania kostnicy na wywłaszczonej nieruchomości nie został zrealizowany, bowiem ostatecznie wybudowano ww. budynek w innym miejscu. Następnie okazało się, iż budynek jest zbędny dla funkcjonowania szpitala położniczego, w związku z czym, po adaptacji, przeniesiono tam biura szpitalne. Obecnie budynek funkcjonuje jako dzienny dom opieki senioralnej. Ponadto, w latach 50. i 60. ubiegłego wieku, wywłaszczone działki, w tym ta przedmiotowa, funkcjonowały jako działki pracownicze personelu szpitala. Później teren ten służył jako nieformalne wysypisko śmieci. Odwołujący zarzucił Prezydentowi, że nie wskazał czy rozpoczęto realizację inwestycji, tj. budowę kostnicy i urządzenie przyszpitalnego parku na nieruchomości, a jeśli tak, to kiedy rozpoczęto inwestycje i czy została zakończona w terminach określonych w art. 137 u.g.n. Ponadto w treści odwołania wskazano, że w 2008 r. Urząd Miasta Ł. był zainteresowany nabyciem przedmiotowej nieruchomości, proponując cenę w wysokości 223.400 zł, zgodnie z załączonym operatem szacunkowym. Poza tym stwierdzono, że w 2014 r. Urząd Miasta Ł. przekazał organowi egzekucyjnemu dochodzenie należności z tytułu nieopłaconego podatku od nieruchomości, co potwierdza fakt traktowania odwołującego jako właściciela nieruchomości, mającego obowiązki w postaci płacenia podatku od przedmiotowej nieruchomości. W świetle powyższego w ocenie odwołującego odwołanie jest konieczne i uzasadnione.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy podzielił stanowisko Prezydenta, że przedmiotowej działki nie można uznać za zbędną na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej. Na nieruchomości nie postawiono co prawda kostnicy, jednak nie przesądza to o konieczności jej zwrotu. Należy mieć na uwadze, że wywłaszczeniem objęto szereg nieruchomości. Przyjmując stanowisko odwołujących za prawidłowe, należałoby założyć, że na każdej z tych nieruchomości musiałaby powstać kostnica, w przeciwnym razie poszczególne działki należałoby zwracać jako zbędne na cel wywłaszczenia. Tymczasem wywłaszczeniem objęto większy obszar składający się z szeregu działek i obok kostnicy, plac miał być zagospodarowany jako przyszpitalny park. Skoro działka znajduje się na ogrodzonym terenie szpitala, porośnięta jest trawą i drzewami, do tego zagospodarowana była jako teren zielony już w 1966 r., to nie można jej uznać za zbędną na cel wywłaszczenia. Bez wpływu na tę ocenę jest, jak wskazał w odpowiedzi na odwołanie organ I instancji, ocena estetyki tego terenu czy intensywność zagospodarowania terenów zielonych. Nie może również przynieść oczekiwanego skutku zarzut odwołujących dotyczący terminów realizacji celu wywłaszczenia wynikający z treści art. 137 u.g.n. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 13 marca 2014 r. sygn. P 38/11 orzekł, iż art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 165 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wnieśli T. P., A. B. i B. A.. Zaskarżonej decyzji zarzucono:

1. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.

a) art. 7 K.p.a., przez zaniechanie podjęcia przez organ wszelkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia okoliczności sprawy oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, skutkujące błędnym ustaleniem stanu faktycznego, wyprowadzeniem ustaleń sprzecznych z materiałem dowodowym w sposób nielogiczny, dowolny i przekraczający granicę swobodnej oceny dowodów, a w konsekwencji błędnym uznaniem, że cel wywłaszczenia został zrealizowany,

b) art. 75 § 1 oraz art. 77 § 1 K.p.a. przez brak dopuszczenia przez organ do sprawy wszystkiego, co mogłoby się przyczynić do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, a w konsekwencji wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o niepełny materiał dowodowy,

c) art. 136 K.p.a. w zw. z art. 15 K.p.a. przez oparcie zaskarżonej decyzji jedynie na ustaleniach poczynionych przez organ pierwszej instancji i zaniechanie przeprowadzenia przez Wojewodę [...] postępowania wyjaśniającego we własnym zakresie,

d) art. 10 § 1 K.p.a. przez niezapewnienie stronie czynnego udziału w postępowaniu przed wydaniem decyzji, co spowodowało uniemożliwienie zapoznania się ze zgromadzonymi dokumentami oraz wypowiedzenie się co do całego materiału faktycznego i prawnego zgromadzonego w sprawie,

2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami przez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż wywłaszczona nieruchomość położona w Ł. przy ul. A 5, oznaczona w obrębie [...] jako działka nr 198/4, uregulowana w księdze wieczystej nr [...] nie może zostać uznana za zbędną dla realizacji celu określonego w decyzji wywłaszczeniowej, a w konsekwencji - nie można orzec o zwrocie przedmiotowej nieruchomości.

Na tej podstawie strona wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a nadto zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] podtrzymał stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy podkreślił, że zapewnił stronom czynny udział w postępowaniu, a postępowanie przeprowadzone zostało z poszanowaniem wszelkich uprawnień procesowych stron również w opisywanym zakresie. Ponadto, zarzut jakoby zdjęcia lotnicze przedstawiały drzewa owocowe, które zostały zasadzone przez skarżącego i jego rodzinę, a następnie wycięte bez zgody rodziny skarżącego jest niespójny i pozbawiony logiki. Skoro bowiem zdaniem skarżącego zdjęcie z 1966 r. przedstawia drzewa owocowe to z czego wynikać miałaby legitymacja rodziny skarżącego do wyrażania zgody na ich wycinkę, jeżeli działo się to już po wywłaszczeniu działki. Jeżeli zaś wycinki dokonywano bez zgody ówczesnych właścicieli przed wywłaszczeniem, to wówczas zdjęcie z 1966 r. nie może przedstawiać opisywanych drzew. Wojewoda podkreślił, że zgromadzony materiał dowodowy jest wystarczający, aby stwierdzić, że w sprawie nie została spełniona przesłanka zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia i w związku z tym należało odmówić jej zwrotu.

Na rozprawie w dniu 19 listopada 2019 r. pełnomocnik skarżącego T. P. poparł skargę i oświadczył, że kostnica nie została w ogóle wybudowana. Skarżący T. P. oświadczył, iż kostnica została wybudowana, nie wie jednak czy na terenie objętym wywłaszczeniem i nie dysponuje dokumentami dotyczącymi budowy tej kostnicy. Pełnomocnik uczestnika postępowania Miejskiego Centrum Medycznego D w Ł. wniósł o oddalenie skargi, podnosząc, że kostnica wybudowana została na terenie objętym wywłaszczeniem, jednak nie posiada dokumentów potwierdzających tę okoliczność oraz nie wie kiedy kostnica została wybudowana.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Na wstępie należy wskazać, że sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi, normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Uwzględniając skargę na decyzję sąd uchyla ją w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. 2018 r., poz. 1302 ze zm.) – dalej powoływanej jako: "p.p.s.a". Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

W przedmiotowej sprawie z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, w oparciu o art. 136 ust. 3 u.g.n. wystąpili spadkobiercy H. P., jednak nie wszyscy. Stąd organy orzekły o odmowie zwrotu udziałów w nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A 5, oznaczonej w obrębie [...] jako działka 198/4 tj. udziałów wynoszących w sumie 23/24 części nieruchomości.

Z akt niniejszej sprawy wynika, że ostatnimi spadkobiercami H. P. są A.J. W., T. J. P., B. H. A., a ponadto T. E. O., D. O.l i F. P. O.. Z akt sprawy wynika także, że ostatnia trójka spadkobierców zrzekła się na rzecz B. A. prawa do ubiegania się o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Wspomniani spadkobiercy nie złożyli wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

Uwzględniając powyższe wspomnieć należy, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 14 lipca 2015 r. SK 26/14 stwierdził, iż art. 136 ust. 3 zdanie pierwsze ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2015 r. poz. 782) w zakresie, w jakim uzależnia przewidziane w nim żądanie byłego współwłaściciela wywłaszczonej nieruchomości lub jego spadkobierców od zgody pozostałych byłych współwłaścicieli nieruchomości lub ich spadkobierców, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 21 ust. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Z uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego wynika zatem, że dopuszczalny jest także zwrot ułamkowego udziału we współwłasności nieruchomości. Wobec tego z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie muszą wystąpić wszyscy jej współwłaściciele bądź ich spadkobiercy. Tym samym, pomimo niewystąpienia przez wszystkich spadkobierców H. P. o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, organy administracji były uprawnione do procedowania nad wnioskiem pozostałych jej spadkobierców.

Przechodząc do merytorycznej oceny kwestionowanej decyzji przypomnieć należy, że przepisy rozdziału 6 działu III u.g.n. stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa albo gminy na podstawie: 1) art. 5 i art. 13 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli (Dz. U. poz. 240 oraz z 1957 r. poz. 172); 2) art. 9 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. poz. 31); 3) ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. poz. 127, z późn. zm.). Wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości dokonano w oparciu o przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. poz. 31), a zatem w sprawie miały zastosowanie m.in. przepisy art. 136 i 137 u.g.n..

Stosownie do postanowień art. 136 ust. 3 u.g.n. podstawową materialnoprawną przesłanką zwrotu nieruchomości jest zbędność nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Organ prowadzący postępowanie o zwrot nieruchomości jest zobowiązany ustalić, czy przesłanka ta zaistniała, a poczynione przez niego ustalenia będą determinowały rozstrzygnięcie sprawy. W art. 137 ust. 1 ustawodawca po raz pierwszy w polskim prawie wywłaszczeniowym sformułował legalną definicję stanu zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Przepis ten zawiera dwie odrębne normy prawne, zgodnie z którymi nieruchomość uznaje się za zbędną, jeżeli:

1. pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia (pkt 1) albo

2. pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel wywłaszczenia nie został zrealizowany (pkt 2).

Podstawą do oceny zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia jest w pierwszej kolejności precyzyjne ustalenie tego celu przez organ prowadzący postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości jak również precyzyjne określenie stanu faktycznego i prawnego nieruchomości objętej postępowaniem. Cel wywłaszczenia określa m.in. orzeczenie o wywłaszczeniu.

Warto w tym miejscu wspomnieć, że w orzecznictwie podkreśla się, iż "cel wywłaszczenia" należy rozumieć bardzo ściśle, wiąże się bowiem z nim zakaz przeznaczania wywłaszczonych nieruchomości na inne cele, w tym także inne cele publiczne. Podkreślił to dobitnie Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 3 kwietnia 2008 r., sygn. akt K 6/05 (OTK-A 2008/3/41), wskazując na obowiązek dopuszczenia zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w tych wszystkich wypadkach, gdy nie zostanie ona wykorzystana na ten cel publiczny, który był przesłanką jej wywłaszczenia. W innym wyroku z dnia 24 października 2001 r., sygn. akt SK 22/01 (OTK 2001/7/216) Trybunał podkreślił, że po wejściu w życie Konstytucji RP zasada zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli nieruchomość ta nie została użyta na ten cel publiczny, który był przesłanką jej wywłaszczenia, ma rangę konstytucyjną i jest "oczywistą konsekwencją" art. 21 ust. 2 Konstytucji, który dopuszczając wywłaszczenie "jedynie na cele publiczne" tworzy nierozerwalny związek pomiędzy określeniem tych celów w decyzji o wywłaszczeniu i faktycznym sposobem użycia wywłaszczonej rzeczy.

W przedmiotowej sprawie celem wywłaszczenia, co wynika z orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m. Ł. Nr [...] z dnia [...]1955 r., miała być budowa kostnicy oraz urządzenie przyszpitalnego parku w sąsiedztwie Szpitala Położniczo-Ginekologicznego.

Ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji nie wynika jednak czy cel wskazany w powołanym orzeczeniu z 1955 r. został rzeczywiście zrealizowany i kiedy oraz czy powyższe można odnieść także do działki należącej do skarżących w kontekście oceny zbędności na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Już sam Wojewoda [...] zauważył, że ze zgromadzonej dokumentacji nie wynika, gdzie dokładnie kostnica miała zostać zlokalizowana. Nie sposób pominąć okoliczności, że ustalenia w zakresie celu wywłaszczenia i jego realizacji organy oparły jedynie na orzeczeniu o wywłaszczeniu i zezwoleniu Zastępcy Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego nr [...] z kwietnia 1953 r. W przedmiotowej sprawie brakuje jakiejkolwiek dokumentacji pozwalającej ocenić, czy na działkach opisanych w orzeczeniu z 1955 r. cel wywłaszczenia został rzeczywiście zrealizowany. W aktach próżno poszukiwać jakiejkolwiek dokumentacji projektowej np. decyzji zatwierdzającej plan realizacyjny inwestycji z załącznikiem w postaci planu realizacyjnego, czy też ewentualnych wydanych na jego podstawie pozwoleń na budowę. Akta nie pozwalają tym samym na ustalenie czy, kiedy i na jakiej działce/działkach został zrealizowany cel wywłaszczenia. W szczególności nie sposób ustalić, czy powoływana przez strony kostnica została rzeczywiście wybudowana i na jakiej działce oraz czy ta działka była objęta wywłaszczeniem.

W uzasadnieniach zaskarżonych decyzji organy nie wypowiedziały się w żaden sposób w przedmiocie dowodów potwierdzających realizację celu wywłaszczenia. Tymczasem unormowanie wynikające z art. 137 ust. 1 u.g.n. nakłada na organy orzekające w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości obowiązek dokonania ustaleń faktycznych przede wszystkim odnoszących się do rozstrzygnięcia wszelkich wątpliwości dotyczących ostatecznej realizacji celu publicznego.

Co istotne, organy administracji a priori założyły, że cel wywłaszczenia został zrealizowany, w żaden sposób nie dokumentując tej okoliczności. Prowadzone postępowanie zmierzało natomiast w kierunku ustalenia, czy na działce skarżących została zrealizowana część celu publicznego w postaci przyszpitalnego parku, co w świetle treści art. 136 ust. 3 u.g.n. jest niewystarczające. Aby móc bowiem przejść do oceny zaistnienia przesłanki z art. 137 ust. 2 u.g.n., w pierwszej kolejności należy w sposób niebudzący wątpliwości przesądzić o zrealizowaniu celu wywłaszczenia czy to na całości, czy też jedynie na części wywłaszczonej nieruchomości. W przedmiotowej sprawie ustaleń takich jednak zabrakło.

Powyższe, jak słusznie wskazali skarżący, stanowi o naruszeniu przepisów postępowania zawartych w art. 7 i 77 K.p.a. Nie można bowiem pominąć, że stosownie do art. 7 K.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej, zarówno pierwszej instancji, jak i organ odwoławczy, stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie z kolei z art. 77 § 1 K.p.a. organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, czego w niniejszej sprawie zaniechano.

Rację przyznać należy natomiast organowi, że jeśli nieruchomość została wywłaszczona przed dniem 27 maja 1990 r., a cel wywłaszczenia został zrealizowany najpóźniej w dniu złożenia wniosku o zwrot nieruchomości, to upływ terminu z art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. nie ma znaczenia. Konsekwencją wykładni art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. w obecnym brzmieniu jest uznanie, w przypadku pomyślnej realizacji celu wywłaszczenia przed dniem złożenia wniosku nie jest możliwy zwrot nieruchomości niezależnie od terminu, kiedy ta realizacja nastąpiła. Przeprowadzone dotychczas postępowanie nie pozwala jednakże na stwierdzenie, że cel wywłaszczenia został zrealizowany, a tym bardziej czy cel wywłaszczenia został zrealizowany najpóźniej w dniu złożenia wniosku o zwrot nieruchomości.

Warto też na marginesie dodać, w kontekście powoływanej przez skarżących okoliczności dotyczącej późniejszego wykorzystania kostnicy (jako biura szpitalnego, czy też jako dziennego domu opieki senioralnej), że do oceny zbędności nie można stosować zdarzeń przyszłych po realizacji celu określonego w decyzji o wywłaszczeniu. Podstawą tej oceny jest wyłącznie okoliczność faktycznego zrealizowania celu określonego w decyzji o wywłaszczeniu i nie jest dopuszczalna wykładnia, która wyprowadza zbędność nieruchomości ze zdarzeń przyszłych, które nastąpiły po zrealizowaniu celu wywłaszczenia.

Mając na uwadze przeprowadzone rozważania oraz lekturę akt sprawy Sąd uznał, że zaskarżona decyzja, a także poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, zostały podjęte z naruszeniem art. 136 ust. 3 oraz art. 137 u.g.n. w zw. z art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 K.p.a., a tym samym powinny zostać wyeliminowane z obrotu prawnego.

Organy administracji publicznej przy ponownym rozpatrzeniu sprawy uwzględnią powyższe wywody dotyczące konieczności poczynienia ustaleń w zakresie realizacji celu wywłaszczenia oraz w aspekcie zbędności działki skarżących na cel określony w orzeczeniu o wywłaszczeniu.

Wobec powyższego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., orzeczono jak w punkcie 1 wyroku. O zwrocie kosztów postępowania Sąd postanowił w punkcie drugim wyroku na mocy art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a..

M.K.