Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 793/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2021-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135, art. 200 i art. 205 § 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 1a, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 132
journal: Dz.U. 1964 nr 9 poz 59
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek, Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Armański (spr.), Sędzia WSA Agnieszka Banach, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 23 listopada 2021 r. sprawy ze skargi S. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz S. P. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (zwane dalej także SKO lub Kolegium), po rozpatrzeniu odwołania S. P. od decyzji z dnia [...] wydanej z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy w [...], odmawiającej przyznania S. P. świadczenia pielęgnacyjnego, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia SKO wyjaśniło, że S. P. jest synem osoby wymagającej opieki – T. P. Z przedłożonego do akt sprawy orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności T. P. z dnia 8 października 2020 r. wydanego przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności wynika, że orzeczenie wydane zostało do dnia 31 października 2022 r. a stopień niepełnosprawności istnieje od 9 lipca 2013 r. Zatem bezspornym jest, że T. P. jest osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności w świetle art. 3 pkt 21 ustawy. Matka odwołującego ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności. Do akt sprawy załączono zaświadczenie lekarskie stwierdzające, że B. P. nie jest w stanie opiekować się chorym mężem.

Odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia S. P. organ I instancji oparł na treści art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), dalej jako "u.ś.r.", który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Kolegium nie podzieliło jednak tego stanowiska, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, oraz ugruntowane na jego kanwie orzecznictwo sądów administracyjnych, z którego wynika, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W rezultacie nie jest więc dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Pomimo powyższego Kolegium stwierdziło jednak, że odmowa przyznania S. P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest uzasadniona, ponieważ jest on synem T. P. i nie przeszedł na niego obowiązek alimentacyjny ciążący w pierwszej kolejności na małżonce T. P., tj. B. P. Powołując się na treść art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. oraz art. 128 i 132 K.r.o. organ odwoławczy stwierdził, że zobowiązany do alimentacji w dalszej kolejności może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności nie jest w stanie, z uwagi na swój stan zdrowia, takiej pomocy świadczyć. Z art. 17 ust. 1 a pkt 2 i 3 u.ś.r. wyraźnie wynika, że osoba spokrewniona w dalszej kolejności może się ubiegać o świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli nie ma osób spokrewnionych w bliższym stopniu lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest to, że małżonek osoby wymagającej opieki żyje i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co uzasadnia odmowne załatwienie wniosku, zgodnie z literalnym brzmieniem przepisu. B. P. legitymuje się bowiem umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, co nie zwalnia jej z obowiązku opieki na chorym mężem. Wykładnia językowa przepisu art. 17 ust. 1a pkt 2 i pkt 3 u.ś.r. pozwala stwierdzić, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności.

Do akt sprawy załączono zaświadczenie lekarskie z dnia 6 maja 2021 r., iż B. P. nie może opiekować się chorym mężem, ale jednocześnie do akt sprawy załączono także orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] wydane w dniu 18 stycznia 2021 r., zaliczające żonę T. P. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Jak zauważył w wyroku z dnia 17 lutego 2021 r., sygn. akt. II SA/Ke 144/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach ponieważ problemy z oceną stanu zdrowia osoby zobowiązanej do sprawowania opieki mogą pojawić się w każdej sprawie dotyczącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, odmienna niż literalna wykładnia art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie powinna mieć miejsca. Sztywne przyjęcie, że tylko osoba legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jest zwolniona ze sprawowania opieki, jest jasne, nie sprawia trudności interpretacyjnych, a przez to nie doprowadzi do sytuacji, że w dwóch różnych sprawach administracyjnych podobne stany faktyczne będą inaczej oceniane.

Mimo udokumentowania przedłożonym i załączonym do akt zaświadczeniem lekarskim, z którego wynika że B. P. jest niezdolna do sprawowania opieki nad mężem, powinna ona wystąpić o określenie znacznego stopnia niepełnosprawności. Jak wynika z treści powołanego przepisu, zaświadczenie lekarskie nie jest bowiem wystarczającym dowodem w tej kwestii. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym obecnie przeważające jest stanowisko, iż tylko orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności zwalnia współmałżonka z obowiązku alimentacyjnego. Zaświadczenie lekarskie, co do zasady, nie wypełnia znamion art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Zdaniem Kolegium fakt, że skuteczne potwierdzenie tego, że B. P. jest chora w stopniu znacznym, może nastąpić poprzez uzyskanie orzeczenia Powiatowego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności. Jeżeli tak się stanie to odwołujący będzie mógł powtórnie złożyć wniosek i ubiegać się o wnioskowane świadczenie. Ustawodawca nie przewidział bowiem możliwości zamiennego stosowania zaświadczenia lekarskiego oraz orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanego aktualnie przez Powiatowy Zespół Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wniósł S. P., zarzucając zaskarżonej decyzji SKO:

I. naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. na skutek ich błędnej wykładni polegającej na:

a) zaniechaniu dokonania przez organ wykładani celowościowej wymienionych powyżej przepisów, a tym samym pominięciu celów u.ś.r. i ograniczeniu się do wykładni językowej, podczas gdy obowiązkiem organu było dokonanie rozszerzającej, prokonstytucyjnej wykładni przepisów ustawy;

b) przyjęciu, że faktyczne sprawowanie przez skarżącego opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem – T. P. nie jest wystarczające do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczność, iż T. P. ma żonę – B.P., na której w pierwszej kolejności spoczywa obowiązek opieki nad T. P. jako małżonkiem;

c) uznaniu, że potencjalny obowiązek alimentacyjny małżonka względem wymagającego opieki drugiego małżonka bez względu na szczególne okoliczności wyprzedza obowiązek alimentacyjny syna wobec ojca, co w konsekwencji skutkowało błędnym przyjęciem, że w sytuacji skarżącego nie zaktualizował się wynikający z K.r.o. obowiązek alimentacyjny względem ojca, co z kolei doprowadziło do uznania, że skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego;

2. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. na skutek jego błędnej wykładni polegającej na poprzestaniu przez organ na dokonaniu językowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. oraz zaniechaniu dokonania przez organ wykładni celowościowej i systemowej wskazanego przepisu, co spowodowało niewłaściwe przyjęcie przez organ, że fakt pozostawania w związku małżeńskim przez T. P. i brak legitymowania się przez jego małżonkę – B. P. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co doprowadziło do niekorzystnego dla skarżącego rozstrzygnięcia;

II. naruszenie przepisów postępowania mogące mieć wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy w szczególności odnoszących się do:

a) zakresu faktycznej opieki sprawowanej przez skarżącego i realnych możliwości sprawowania przez B. P. opieki nad niepełnosprawnym mężem w zakresie wymaganym stanem zdrowia T. P.;

b) stanu zdrowia B. P., legitymującej się na chwilę obecną orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, będącej osobą po przebytym zawale, cierpiącą na cukrzycę, jaskrę oraz zaćmę, co powoduje, że B. P. jest osobą wymagającą opieki z powodu swojego stanu zdrowia i nie może sprawować opieki nad mężem T. P.,

co skutkowało błędnym uznaniem, że kryterium stopnia pokrewieństwa wyznaczające kolejność zobowiązania do świadczeń alimentacyjnych stanowi samo w sobie przeszkodę w nabyciu przez skarżącego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i ostatecznie skutkowało załatwieniem sprawy w sposób kolidujący ze słusznym interesem skarżącego,

2. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji mimo, że dotknięta jest ona błędami związanymi z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego oraz naruszeniem przepisów prawa materialnego.

Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżący:

1. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r., a na podstawie art. 135 p.p.s.a. także o uchylenie decyzji organu I instancji z dnia 11 maja 2021 r.,

2. na podstawie art. 209 p.p.s.a. w zw. art. 200 p.p.s.a. wniósł o zasądzenie od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [..] na jego rzecz kosztów postępowania poniesionych w sprawie w zakresie objętym skargą.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", wobec złożonego w tym przedmiocie wniosku SKO, o którym zawiadomiono skarżącego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

W pierwszej kolejności należy podzielić stanowisko organu odwoławczego co do tego, że – zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych, odwołującym się do treści i skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. sygn. akt K 38/13 – nie może wykluczyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności po ukończeniu 18. roku życia, względnie 25. roku życia, u osoby podlegającej opiece, z powodu której wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej. W stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b ustawy jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium (por. m.in. wyroki NSA z dnia 5 grudnia 2017r., sygn. I OSK 1079/17, z dnia 11 lipca 2017r., sygn. I OSK 1600/16, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 2 sierpnia 2018r., sygn. III SA/Gd 413/18, wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 5 czerwca 2018r., sygn. II SA/Go 274/18).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Art. 17 ust. 1a u.ś.r. stanowi, że osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Stosownie do treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W zaskarżonej decyzji SKO odwołało się do literalnej wykładni ostatnio przytoczonego przepisu, a jego stanowisko sprowadza się do tego, że brak jest podstaw do rozszerzenia ustawowego prawa do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. ze względu na sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim o sytuację, w której współmałżonek takiej osoby nie musi legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a ustalenia w zakresie zdolności małżonka do sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą ma czynić samodzielnie organ, który wydaje decyzję w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium, odwołując się do wyroku tut. Sądu z dnia 17 lutego 2021 r., sygn. II SA/Ke 144/21, stwierdziło, że sztywne przyjęcie, iż tylko osoba legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest zwolniona ze sprawowania opieki jest jasne, nie sprawia trudności interpretacyjnych, a przez to nie doprowadzi do sytuacji, że w dwóch różnych sprawach administracyjnych podobne stany faktyczne będą inaczej oceniane.

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie podziela tego sposobu wykładni, choć ma świadomość, że tego rodzaju stanowisko znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie sądów administracyjnych. Sąd podziela natomiast tę linię orzeczniczą, zaprezentowaną m.in. w wyroku NSA z 18 listopada 2021 r., sygn. I OSK 744/21, w ramach której przyjmuje się, że przy dokonywaniu wykładni przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie można ograniczać się jedynie do wykładni literalnej, której zastosowanie prowadziłoby do przyjęcia, że zobowiązanemu do alimentacji w dalszej kolejności będzie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego tylko w sytuacji, gdy zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Niezbędne w tym zakresie jest również posiłkowanie się wykładnią celowościową i systemową omawianych przepisów, przemawiającą za uznaniem, że ograniczenia wynikające z regulacji art. 17 ust. 1a i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie powinny mieć zastosowania w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (a więc niezależnych od niego) nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym, tj. gdy zachodzą okoliczności wymienione w art. 132 K.r.o., do którego odsyła art. 17 ust. 1 u.ś.r. Przy ocenie, czy osoba zobowiązana w pierwszej kolejności do świadczenia alimentacyjnego nie jest w stanie uczynić zadość swojemu obowiązkowi, należy zastosować kryterium obiektywne, tzn. że dla przeciętnego obserwatora ma być oczywiste, że osoba zobowiązana nie jest w stanie wypełniać obowiązku alimentacyjnego. Wykładnia językowa przytoczonych przepisów narusza konstytucyjną zasadę równości, sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP). Formalistyczna wykładnia omawianych przepisów może doprowadzić do pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jedynej osoby mogącej faktycznie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym. Byłoby to sprzeczne z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej oraz wynikającą z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP zasadą szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. Formalnego ograniczenia w postaci żądania legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przez zobowiązanego do alimentacji w pierwszej kolejności nie można stosować w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (z racji wieku i stanu zdrowia oraz rodzaju niepełnosprawności podopiecznego) nie może realizować swych obowiązków, a obowiązki te realizuje inny krewny (por. też wyrok WSA w Olsztynie z 2 czerwca 2021 r., sygn. II SA/Ol 326/21 i powołane tam orzecznictwo, jak też m.in. wyrok NSA z 25 stycznia 2021 r., sygn. I OSK 2103/20).

Akceptując powyższy sposób wykładni Sąd zaznacza jednocześnie, że odstępstwo od literalnego brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. traktować należy jako wyjątek od reguły, znajdujący zastosowanie w jednostkowym przypadku i konkretnej sprawie na bazie danego stanu faktycznego.

W rozpatrywanej sprawie bezspornym jest, że żona osoby wymagającej opieki, tj. T. P., legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Jednocześnie, jeszcze na etapie postępowania przed organem I instancji, złożone zostało zaświadczenie lekarskie z dnia 6 maja 2021 r. (k. 8), z którego wynika, że B. P. jest leczona w ośrodku zdrowia z powodu schorzeń przewlekłych, wymaga stałego leczenia i nie jest w stanie opiekować się chorym mężem. Z kolei w oświadczeniu z 10 maja 2021 r. skarżący stwierdził, że rezygnuje z zatrudnienia i innej pracy zarobkowej ponieważ sprawuje stałą opiekę nad niepełnosprawnym ojcem T. P., który ma problemy z poruszaniem się, ma duży niedowład prawej ręki i nogi. Matka B. P. również jest osobą niepełnosprawną i nie jest w stanie sprawować opieki nad swoim mężem. Ze skargi wniesionej do Sądu wynika, że B. P. choruje na choroby przewlekłe takie jak cukrzyca, jaskra i zaćma, przebyła zawał serca a obecnie zdarzają jej się omdlenia, wymaga stałego leczenia, potrzebuje pomocy i asysty drugiej osoby w codziennym funkcjonowaniu, co powoduje, że nie może opiekować się niepełnosprawnym mężem.

Na skutek przyjęcia literalnej wykładni powołanych wyżej przepisów u.ś.r., okoliczności wskazane w ostatnim akapicie nie zostały w żaden sposób zweryfikowane przez organy orzekające w niniejszym przypadku. Organ odwoławczy przywołał co prawda art. 132 K.r.o., zgodnie z którym obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, jednak ustalenia w kontekście możliwości uznania skarżącego za osobę uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego organ ograniczył do faktu, że zobowiązana do alimentacji w pierwszej kolejności B. P. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z tym, co wyżej podniesiono, nie jest to w omawianym zakresie okoliczność przesądzająca – zwłaszcza w sytuacji, gdy zachodzą uzasadnione wątpliwości, czy rzeczywiście matka skarżącego jest w stanie obiektywnie sprawować realną opiekę nad swoim mężem.

Mając na uwadze powyższe rozważania należy stwierdzić, że organy orzekające w niniejszej sprawie oprócz naruszenia prawa materialnego naruszyły również art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Błędna wykładnia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. doprowadziła bowiem do naruszenia powołanych przepisów postępowania. Biorąc pod uwagę wyrażoną przez Sąd ocenę prawną, należy dokonać dokładnych ustaleń – przede wszystkim na podstawie wszelkiej dostępnej dokumentacji medycznej oraz wywiadu środowiskowego, a w razie konieczności także innych dostępnych środków dowodowych – co do stanu zdrowia i schorzeń B. P., jakie ograniczenia w jej funkcjonowaniu te schorzenia powodują, a w konsekwencji czy stan zdrowia matki skarżącego pozwala na sprawowanie bezpiecznej i realnej opieki nad jej mężem T. P. – przy dokładnym ustaleniu i uwzględnieniu także jego stanu zdrowia i czynności, jakie są konieczne przy sprawowaniu nad nim opieki. Nie można również pomijać ustaleń dotyczących zdolności finansowych B. P. i związanej z tym ewentualnej możliwości wypełnienia ciążącego na niej obowiązku poprzez opłacenie opieki sprawowanej przez inną osobę. W związku z powyższym Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 p.p.s.a. Rozpoznając sprawę ponownie organ uwzględni powyższą argumentację.

Sąd tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego zasądził kwotę w wysokości 497 zł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.