Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1251/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2012-10-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust 2, art.28 ust 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3 ust 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 1251/12 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 października 2012 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Maja Chodacka, Sędzia: WSA Piotr Głowacki, Sędzia: WSA Agnieszka Jakimowicz (spr.), Protokolant: Anna Boczkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 października 2012 r., sprawy ze skargi E.G., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 21 czerwca 2012 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Gwarantowanych, Świadczeń Pracowniczych, - skargę oddala -


UZASADNIENIE

E.G. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek ubezpieczeniowych z uwagi na pogarszającą się sytuację materialną i zdrowotną. Podniósł, że choruje na cukrzycę, ma problemy z krążeniem i ciśnieniem, stawami i kręgosłupem (co ogranicza możliwości poruszania i powoduje konieczność pomocy osób trzecich), cierpi na silne bóle głowy, wątroby i żołądka, ma problemy ze wzrokiem (4-krotnie przechodził zabiegi laserowe). Wnioskodawca oświadczył, że ponosi wysokie koszty leczenia, w związku z czym zaciągnął pożyczkę, gdyż nie wystarczają mu środki z renty. Ponadto ponosi wydatki z tytułu opłat za energię elektryczną w wysokości 350 zł co drugi miesiąc, opał w kwocie 4.000 zł oraz gaz w kwocie 58,00 zł co miesiąc oraz w związku z koniecznością dojazdu do lekarzy jest zmuszony wynajmować samochód.

Decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 kwietnia 2012 r. nr [...] odmówiono umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w części finansowanej przez płatnika w łącznej kwocie 46.873,79 zł i umorzono postępowanie w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych.

W ramach ustaleń faktycznych stwierdzono, że wnioskodawca w okresie od 21 maja 1995 r. do 14 marca 2005 r. prowadził działalność gospodarczą w zakresie skupu i sprzedaży złomu i nie wywiązywał się z obowiązku opłacania składek ubezpieczeniowych. Należności te od 21 czerwca 2004 r. były dochodzone w trybie egzekucyjnym, postanowieniem z dnia 9 września 2009 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego postępowanie umorzył z uwagi na jego bezskuteczność.

Zobowiązany prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Małżonkowie zamieszkują samodzielnie w domu, stanowiącym własność syna żony wnioskodawcy. Wnioskodawca uzyskuje dochód z tytułu renty w kwocie 733,90 zł netto, nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej ani nie korzysta z innych form pomocy. Według informacji Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w K. z renty będą dokonywane miesięczne potrącenia w wysokości 206,59 zł na rzecz Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla W. aż do wyczerpania zadłużenia wobec PTC S.A. Decyzją z dnia 25 lutego 2011 r. przyznano wnioskodawcy rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy w kwocie 520,98 zł. Natomiast żona wnioskodawcy uzyskuje dochody z pobieranego świadczenia rentowego, które wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym wynosi 1.158,22 zł. Dłużnik nie zalega z podatkami, nie jest prowadzone w stosunku do niego postępowanie egzekucyjne. Jego dochód w 2009 r. wyniósł 5.002,92 zł, w 2010 r. - 10.160,61 zł, a w 2011r. - 10.172,42 zł. Dochód żony wnioskodawcy wyniósł w 2011 r. 13.678,42 zł.

Jeżeli chodzi natomiast o stan posiadania ustalono, że wnioskodawca jest właścicielem gruntów ornych, sadów i użytków rolnych położonych w miejscowości S., o łącznej powierzchni 1.9500 ha, które zostały wydzierżawione A.B. Według oświadczenia strony dochód z dzierżawy wynosi 500 zł rocznie. Na ww. nieruchomości dokonano wpisu hipoteki przymusowej kaucyjnej w kwocie 38.369,42 zł na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. w celu zabezpieczenia zapłaty należnych składek. Wnioskodawca nie figuruje w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców jako właściciel pojazdu.

W kwestii wydatków ustalono, że wnioskodawca opłaca podatek rolny w rocznej wysokości 355 zł, a wraz z żoną ponosi miesięczne wydatki mieszkaniowe w kwocie 1.055 zł, w tym z tytułu opłat za węgiel w kwocie 500 zł, drzewo - 150 zł, gaz - 100 zł, prąd - 115 zł, wodę - 28 zł, wywóz śmieci – 12 zł, środki czystości - 50 zł, które częściowo udokumentował przedkładając rachunki z tytułu opłat za wodę za okres od czerwca do sierpnia 2011 r. na kwotę 58,86 zł oraz za energię elektryczną za okres od marca 2011 r. na kwotę 210,96 zł oraz kolejną za okres od lipca 2011 r. w wysokości 224,61 zł. Strona udokumentowała ponadto ponoszone wydatki na leczenie przedkładając faktury za zakupione leki w okresie od 24 kwietnia 2005 r. do 24 grudnia 2010 r. na łączną kwotę 2.328,46 zł, a od 8 stycznia 2011 r. do 23 stycznia 2012 r. 1.895,68 zł. Dodatkowo wnioskodawca zaznaczył, że ponosi koszty dojazdu do lekarzy, jednorazowo w kwocie ok. 120 zł.

Płatnik posiada także inne zobowiązania, które według oświadczenia spłaca w łącznej miesięcznej kwocie 566,76 zł. Wnioskodawca udokumentował zadłużenie wobec banków w łącznej kwocie 8.766,92 zł.

Z przedłożonej dokumentacji medycznej wynika, że wnioskodawca cierpi na szereg różnych schorzeń, w tym m.in. cukrzycę typu drugiego, owrzodzenie palucha prawego, chorobę niedokrwienną serca, nadciśnienie, otyłość, zespół metaboliczny, astmę oskrzelową, przerost prostaty i zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa i stawów biodrowych. W/w wielokrotnie był hospitalizowany, a jego stan zdrowia, mimo leczenia, pogarsza się, co w opinii lekarza czyni go długotrwale całkowicie niezdolnego do pracy, wymagającego stałej opieki osób trzecich.

Przechodząc do części prawnej uzasadnienia wyjaśniono, że do umorzenia zaległości składkowych może dojść w oparciu o art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.) tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, zdefiniowanej w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 cyt. ustawy. Umorzenie jest ponadto możliwe na podstawie § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 141, poz. 1365), jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Na podstawie art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2002 r. nr 241, poz. 2074) Zakład może też umarzać należności z tytułu niektórych składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w przypadku, gdy zobowiązana do ich opłacania jest osoba fizyczna niepodlegająca przepisom ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz. U. nr 155, poz. 1287), jeżeli przemawia za tym ważny interes tej osoby.

Odnosząc powyższe przepisy do sytuacji wnioskodawcy stwierdzono, że nie zachodzi po jego stronie całkowita nieściągalność. W 2009 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Miechowie stwierdził wprawdzie bezskuteczność egzekucji prowadzonej w stosunku do wnioskodawcy, całkowita nieściągalność musi mieć jednak charakter trwały, nieprzemijający, gdy z okoliczności sprawy niezbicie wynika, że nie ma żadnych szans na poprawę sytuacji finansowej dłużnika. Zaległości figurujące na koncie płatnika nie zostały dotychczas ponownie skierowane do przymusowego dochodzenia, a wnioskodawca uzyskał bezterminowo prawo do świadczenia rentowego z tytułu niezdolności do pracy, którego wysokość kształtuje się na poziomie 733,90 zł netto. Zatem brak jest podstaw do twierdzenia, że w ramach ewentualnie podejmowanych działań egzekucyjnych nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, a zaległe składki nie zostaną uregulowane w całości. Dodatkowo wnioskodawca jest też właścicielem gospodarstwa rolnego, na którym ustanowiono hipotekę przymusową, organ rentowy ma zatem możliwość przymusowego wyegzekwowania należności, które w takim przypadku nie ulegają przedawnieniu.

Zdaniem organu rentowego umorzenie zaległości nie jest również możliwe na podstawie § 3 ust.1 cyt. rozporządzenia. Z akt niniejszej sprawy wynika, że wnioskodawca pozostaje w stałym leczeniu z powodu szeregu różnych schorzeń. Organ nie zaprzeczył, że wnioskodawca boryka się ze znaczącymi problemami zdrowotnymi i okoliczności te uznał za udowodnione, jednakże wnioskodawcy oraz jego żonie przyznano prawo do świadczeń rentowych, a zatem sytuacja zdrowotna wnioskodawcy oraz konieczność sprawowania nad nim opieki, nie ma wpływu na jego zdolność do uzyskiwania dochodów. W takiej sytuacji stan zdrowia wnioskodawcy nie może stanowić przesłanki umorzenia. Analizując z kolei możliwość zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych stwierdzono, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Na dochód małżonków składają się kwoty uzyskiwane z pobieranych świadczeń rentowych oraz dzierżawy gospodarstwa rolnego. Średni miesięczny dochód rodziny wynosi zatem, ok. 1.934,00 zł netto, co w przeliczeniu na członka rodziny w gospodarstwie domowym daje dochód w wysokości ok. 967 zł, co przewyższa ustaloną wysokość minimum socjalnego (776,69 zł na osobę dla dwuosobowego gospodarstwa domowego emeryckiego według informacji Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych o wysokości minimum socjalnego w miesiącu grudniu 2010r.). Po opłaceniu udokumentowanych

miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania (za wodę i energię elektryczną) i leczenia w łącznej miesięcznej wysokości ok. 225,50 zł, małżonkom pozostaje do dyspozycji na inne wydatki kwota ok. 1.708,50 zł. Należy zatem uznać,

że sytuacja finansowa rodziny jest dobra i w pełni pozwala na zaspokajanie podstawowych potrzeb oraz stopniową spłatę zadłużenia czy to w formie przymusowego dochodzenia lub dobrowolnych wpłat.

Organ rentowy zapewnił, że uwzględniono inne zobowiązania finansowe płatnika, okoliczności te nie mogą jednak stanowić wystarczającej przesłanki uzasadniającej umorzenie należności z tytułu składek. Prowadziłoby to bowiem do nadania prymatu innym wierzycielom kosztem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, podczas, gdy to składki ubezpieczeniowe jako należności publicznoprawne winny mieć pierwszeństwo przed innymi wierzytelnościami.

Stwierdzono, że wnioskodawca nie wykazał w toku postępowania, ażeby jego sytuacja losowa, materialna bądź zdrowotna uniemożliwiała dokonanie spłaty zadłużenia. Strona uzyskuje stałe dochody, nie korzysta z pomocy społecznej.

Rozważając zasadność umorzenia pod kątem zaistnienia przesłanek z art. 28 ust. 3a, Zakład uznał, że sytuacja zobowiązanego nie przemawia za pozytywnym rozpatrzeniem jej wniosku. Nie ma bowiem żadnych podstaw do stwierdzenia zagrożenia dla bytu wnioskodawcy, ani zagrożenia dla zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych przez niego i jego rodzinę.

Następnie wyjaśniono, że w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia pracowników w części finansowanej przez płatnika wraz z należnymi odsetkami za zwłokę, nie ma zastosowania zastrzeżenie zawarte w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Składki te mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która w niniejszej sprawie nie zachodzi.

Art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie innych ustaw nie może mieć z kolei zastosowania, gdyż wnioskodawca posiadał w przedmiotowym okresie status przedsiębiorcy.

Co do należności za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych wyjaśniono, że zgodnie z art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie podlegają one umorzeniu z mocy samego prawa, gdyż nie stosuje się do nich art. 28 i 29 cyt. ustawy. W stosunku do tych należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek rozstrzygnięcia zarówno pozytywnego jak i negatywnego. W związku z tym właściwym rozstrzygnięciem co do składek za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych jest umorzenie postępowania na podstawie art. 105 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, brak jest bowiem przedmiotu postępowania, w tym znaczeniu, że nie istnieją należności, do których mógłby mieć zastosowanie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Wnioskodawca zwrócił się o ponowne rozpoznanie sprawy, wnosząc o zmianę decyzji poprzez umorzenie zaległości składkowych. Jego zdaniem, wbrew ustaleniom organu rentowego opłacenie należności składkowych pozbawi zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, gdyż zobowiązany nie jest w stanie podjąć pracy zarobkowej z powodu choroby. Minimalne świadczenie, jakie otrzymuje nie zapewnia nawet minimum socjalnego. W sytuacji, gdy ciężko choruje, brakuje mu środków na lekarstwa, których od kilku miesięcy nie jest w stanie wykupić bez wsparcia osób trzecich.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 21 czerwca 2012 r. nr [...] postanowił utrzymać w mocy poprzednie rozstrzygnięcie.

W celu wydania decyzji organ ponownie przeanalizował zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i w efekcie doszedł do takich samych ustaleń faktycznych, modyfikując nieznacznie wysokość osiąganego przez wnioskodawcę dochodu. Ustalił bowiem, że łączny dochód jego gospodarstwa domowego wynosi 1.932,88 zł, co po odliczeniu wydatków w wysokości 415,60 zł (gaz, prąd, zakup lekarstw, śmieci, woda, opał), daje kwotę 1.517,28 zł, która pozostaje do swobodnej dyspozycji wnioskodawcy. W ocenie organu kwota ta stwarza realne możliwości spłaty zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, np. w ratach . Zdaniem organu nie została spełniona żadna z przesłanek warunkujących umorzenie zaległości składkowych.

Wnioskodawca złożył skargę na powyższą decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, wnosząc o jej uchylenie wraz poprzedzającą decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucił:

1. naruszenie przepisów postępowania, a to art. 7, art. 8 i art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego mające istotny wpływ na wynik sprawy – poprzez brak podjęcia przez organ administracji wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnego z rzeczywistością i pogłębienia zaufania obywateli do organów państwa, zaniechanie rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, pomimo spełnienia przez skarżącego wszystkich przesłanek materialnoprawnych uzasadniających umorzenie należności składkowych, a wydana decyzja doprowadza w istocie skarżącego i jego rodzinę do ubóstwa,

2. naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 cyt. rozporządzenia, poprzez jego błędną wykładnię i niezastosowanie w sytuacji, gdy w niniejszej sprawie zaszły przesłanki umożliwiające umorzenie należności.

W uzasadnieniu zarzucono, że organ błędnie określił wydatki wnioskodawcy i jego żony, pomijając sumy potrzebne na zakup lekarstw dla żony wnioskodawcy, dojazdy do lekarza, opłaty za badania i podatki. Stwierdzono, że czynsz dzierżawny w całości przeznaczany jest na zapłatę podatku gruntowego, którego kwartalna rata wynosi 123 zł. Zauważono, że całkowity dochód skarżącego i jego żony przekracza próg minimum socjalnego jedynie o ok. 150 zł, przy miesięcznych ratach spłaty pożyczek (zaciągniętych w celu zakupu lekarstw i dojazdów do szpitala) w wysokości 566,76 zł. Dodano, że wnioskodawca ma głęboką wadę wzroku – całkowicie utracił wzrok w jednym oku, a w drugim w 70%, cierpi na kilkanaście chorób, co uniemożliwia mu samodzielne bytowanie. Miesięczny koszt zakupu lekarstw dla skarżącego wynosi 400 zł.

W ocenie skarżącego decyzja została podjęta bez dostatecznego ustalenia stanu faktycznego i rozważenia wszystkich dowodów, gdyż §3 ust. 1 nie wyklucza, aby przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie wziąć pod uwagę także inne okoliczności, nie wymienione w tym przepisie.

Skarżący nie zgodził się też z twierdzeniem organu, że obciążenia pożyczkowe wnioskodawcy nie są wystarczającym uzasadnieniem dla umorzenia zaległości, wpływają one bowiem na aktualną sytuację majątkową skarżącego. Podkreślono, że pożyczki zostały zaciągnięte na koszty leczenia i bieżące utrzymanie, a ustalone w decyzji koszty utrzymania w 2011 r. wciąż rosną.

Na końcu dodano, że odmowa umorzenia zaległości składkowych zmusi skarżącego do skorzystania z pomocy MOPS.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł w odpowiedzi o oddalenie skargi i zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu stwierdzono, że wnioskodawca nie przedstawił wystarczających dowodów na okoliczność całkowitej nieściągalności ani na to, że spłata zadłużenia pociągnęłaby za sobą zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Choć problemy zdrowotne uznano za udowodnione stwierdzono, że nie wpływają one na uzyskiwanie przez skarżącego dochodów. Stąd należało odmówić skarżącemu umorzenia zaległości składkowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na mocy przepisu § 1 pkt 3 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 sierpnia 2008 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania ministra właściwego do spraw finansów publicznych, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. nr 163, poz. 1016).

Art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) stanowi, że kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. nr 270) sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 tejże ustawy, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności orzeczenia.

W rozpoznawanej sprawie podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.), jak również art. 28 ust. 3a cytowanej ustawy oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 143, poz. 1365). Zgodnie zatem z art. 28 ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w ust. 3 tego artykułu w pkt od 1 do 6.

W stosunku do płatników składek będących jednocześnie osobami ubezpieczonymi przepis art. 28 ust. 3a powołanej wyżej ustawy wprowadził wyjątek od zasady całkowitej nieściągalności. Zgodnie z jego brzmieniem należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane przez Zakład, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Z kolei odnoszący się do takich sytuacji przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 143, poz. 1365) stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Ustawodawca postanowił zatem, że umorzeniu w oparciu o wskazaną wyżej podstawę prawną podlegają jedynie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących płatnikami składek. Chodzi wiec tylko o należności przysługujące Zakładowi od płatnika z tytułu jego ubezpieczenia, nie ubezpieczenia pracowników.

Przy czym podnieść należy, że w art. 24 ust. 2 ustawy ubezpieczeniowej wskazano, iż pojęciem "należności z tytułu składek" objęte są składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata. Dlatego też powołane wyżej przepisy dotyczące instytucji umorzenia zastosowanie mają także do odsetek za zwłokę od nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenie społeczne. Na uwadze należy mieć też treść art. 32 tejże ustawy, który z kolei do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie stosowania umorzeń nakazuje stosowanie odpowiednie przepisów dotyczących składek na ubezpieczenia społeczne.

Wskazać ponadto należy, że w zakresie składek za pracowników w części finansowanej przez pracowników zastosowanie ma art. 30 cytowanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym do tej kategorii składek nie ma zastosowania art. 28 i 29 ustawy. Składki te zatem nie podlegają umorzeniu, prawidłowo zatem w tym zakresie organ umorzył postępowanie na mocy art. 105 § 1 k.p.a.

Z treści przytoczonych przepisów wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (w tym również odsetek od tych należności) jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog tych przesłanek pozwalających na umorzenie składek (odsetek) został określony jasno i precyzyjnie i w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych (w tym także odsetek od tych należności) jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07, LEX nr 471116). W świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności.

Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia należności składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa.

W wyroku z dnia 16 listopada 1999 r. (sygn. akt III SA 7900/98 LEX nr 47243) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż "w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki badania. Obowiązki organu administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego są nawet większe niż przy ustawowym skrępowaniu, gdyż w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji powinien on wszechstronnie zbadać stan faktyczny, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe w sytuacjach związania, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela z art. 7 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) dalej: k.p.a." Z kolei w wyroku z 28 kwietnia 2003 r. (sygn. akt II SA 2486/01 LEX nr 149543) Naczelny Sąd Administracyjny zawarł tezę, iż "podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 k.p.a., ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych".

Podkreślić więc trzeba, iż rozstrzyganie w ramach uznania wymaga od organu nie tylko poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.). Przez właściwe motywowanie decyzji organ realizuje również zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 k.p.a. W orzecznictwie zaznacza się, iż obowiązkiem każdego organu administracji jest wyjaśnienie stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia. W istocie chodzi o wytłumaczenie stronie, dlaczego organ dany przepis zastosował do konkretnych ustaleń faktycznych lub uznał go za niewłaściwy. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre dowody zgromadzone w sprawie, czy też twierdzenia, wyjaśnienia strony, albo nie odniesie się do faktów istotnych dla sprawy bądź okoliczności podnoszonych przez stronę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, dokonując oceny zaskarżonej decyzji w omówionym wyżej zakresie, nie stwierdził aby naruszała ona prawo w stopniu uzasadniającym jej wzruszenie.

W pierwszej kolejności należy przyznać rację organowi rentowemu, że w stosunku do skarżącego nie można mówić o spełnieniu przesłanki całkowitej nieściągalności. Zamknięty katalog przypadków całkowitej nieściągalności zawiera art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Przepis ten stanowi, że całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Analiza w/w przepisu prowadzi do wniosku, że żadna z wymienionych przesłanek nie ma zastosowania względem skarżącego. W szczególności należy zaznaczyć, że organ ustalił, iż skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego położonego na działce nr [...] w miejscowości S., gmina C. o łącznej powierzchni 1.9500 ha, objętego księgą wieczystą nr [...]. Na powyższej nieruchomości ustanowiona została hipoteka przymusowa na rzecz ZUS na kwotę należności głównej, Zakład ma więc realną możliwość przymusowego wyegzekwowania należności. Ponadto z pola widzenia nie może umknąć fakt, że skarżący ma stałe świadczenie rentowe, z którego również wierzyciel będzie mógł egzekwować zaległe należności, zatem nie ma mowy o całkowitej nieściągalności.

Dokonując natomiast analizy stanowiska organu dotyczącego odmowy umorzenia wskazanych należności w oparciu o § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 143, poz. 1365) należy podkreślić, że organ podjął wszelkie możliwe kroki w kierunku ustalenia aktualnej sytuacji rodzinnej, majątkowej i zdrowotnej skarżącego. Zebrał informacje odnośnie do uzyskiwanych przez skarżącego oraz pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym żony dochodów, by następnie odnieść je do

Wysokość wydatków ustalona została przez organ rentowy w sposób prawidłowy. ZUS w bardzo skrupulatny sposób dokonał ich wyliczenia w oparciu o oświadczenia samej strony, ale także na podstawie dowodów w postaci załączonych przez skarżącego faktur i rachunków. Wskazać przy tym należy, że nie wszystkie z deklarowanych wydatków skarżący udokumentował w stosowny sposób. Jeśli chodzi o kwestionowaną wysokość opłat za leki, to stwierdzić należy, że organ ustalił je w skali miesięcznej na podstawie faktur doręczonych przez samego skarżącego, stąd kwota 400 zł podawana w skardze nie może być uznana za wiarygodną. Organ nie mógł wziąć nadto pod uwagę wydatków na leczenie żony skarżącego, bo ta okoliczność nie była przez niego ani podnoszona, ani też w jakikolwiek sposób udokumentowana w toku postępowania. Wszystkie zaświadczenia lekarskie, dokumentacja szpitalna, faktury na zakup leków figurują bowiem na nazwisko skarżącego E.G.

Rację ma też organ rentowy stwierdzając, iż zobowiązania prywatnoprawne (w tym przypadku kredyty bankowe) nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi. Nawet jednak uwzględniając konieczność ich spłaty w kwocie 566,76 zł, do dyspozycji skarżącego i jego małżonki pozostaje jeszcze ok. 900 zł miesięcznie.

Odnosząc się natomiast do kwestii kosztów dojazdu do lekarzy, to wskazać należy, że dopiero na etapie skargi do tut. Sądu skarżący sprecyzował dokładnie miejsce, częstotliwość i koszt takich wyjazdów, stąd organ wydając zaskarżoną decyzję nie miał możliwości zweryfikowania i uwzględnienia powyższej okoliczności, gdyż nie dysponował takimi danymi. Podobnie, dopiero na etapie skargi skarżący wskazał na zadłużenie w podatku rolnym. Jest to jednak działanie spóźnione, które nie może mieć wpływu na ocenę prawidłowości zaskarżonej decyzji. Zaznaczyć jednak należy, że przy zmianie stanu faktycznego, w szczególności w sytuacji pogorszenia się kondycji materialnej skarżącego, istnieje możliwość wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie zaległych należności.

Prawidłowo przy tym organ rentowy analizował przesłanki określone w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jedynie w odniesieniu do należności składkowych opłacanych przez skarżącego na własne ubezpieczenie. Przepisy te, jak wskazano wyżej, nie mają bowiem zastosowania do składek odprowadzanych za pracowników w części finansowanej przez płatnika i przez ubezpieczonego.

Skoro zatem organ ustalił, że skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego, ma stały dochód plasujący się na poziomie 1.934 zł netto, nie korzysta z pomocy opieki społecznej, zaś po uwzględnieniu koniecznych wydatków (nawet tych ponoszonych na spłatę prywatnych kredytów i pożyczek) pozostaje do jego dyspozycji kwota ok. 900 zł, to zastosowanie instytucji umorzenia w tej sytuacji byłoby przedwczesne. Wbrew stanowisku zaprezentowanemu w skardze, organ rentowy uznał za udowodnioną okoliczność złego stanu zdrowia skarżącego, jednak nie mogła ona wpłynąć na stanowisko ZUS z uwagi na fakt, iż skarżący wraz z małżonką uzyskują stały i regularny dochód przekraczający próg minimum socjalnego i pozwalający na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, a także na ratalną spłatę zaległych należności składkowych.

Dodatkowo należy wskazać, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych (tak: wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 181/10, LEX nr 952833).

Ponadto, jak podnosi się w orzecznictwie ustawodawca zezwalając na rezygnację z egzekwowania należności z tytułu składek na ubezpieczenie, wprowadza daleko idące ograniczenia. Nawet jeżeli występuje któraś z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ZUS nie ma obowiązku umorzenia należności, jest to wyłącznie prawem wierzyciela, który podejmuje decyzję w oparciu o reguły wynikające z art. 7 k.p.a. (tak: wyrok NSA z dnia 26 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 125/10, LEX nr 952796).

Z uwagi na powyższe orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. nr 270).