Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 569/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2019-12-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.) Asesor WSA Jan Szuma Protokolant: st. sekr. sąd. Karolina Walkowiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu [...] grudnia 2019 r. sprawy ze skargi S. D. na decyzję Szefa Urzędu [...] z dnia [...] maja 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji oddala skargę


UZASADNIENIE

Szef Urzędu [...], decyzją z dnia [...] marca 2019 r., nr [...], odmówił S. D. (dalej: skarżącemu), uchylenia decyzji własnej z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...], utrzymującej w mocy decyzję z dnia [...] marca 2011 r. Nr [...], odmawiającą przyznania uprawnień kombatanckich.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia, organ wskazał, że skarżący, w dniu [...] grudnia 2017 r. wystąpił do organu z prośbą o ponowne przeanalizowanie jego wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich. Do pisma skarżący dołączył swój życiorys oraz oświadczenia świadków znane organowi administracji publicznej z poprzedniego postępowania prowadzonego w tej samej sprawie.

W ocenie organu, zgromadzone w sprawie skarżącego w sposób wyczerpujący dowody nie potwierdzają spełniania warunków określonych w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b) — c) ustawy o kombatantach (...). Obóz przy [...] w [...], w którym przebywał skarżący, nie został wymieniony w Rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 6 listopada 2014 r. w sprawie miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości. Nadto zebrane w sprawie dowody nie potwierdziły istnienia w roku 1944 obozu [...]. IPN pismem z dnia [...] lutego 2011 r. powiadomił Urząd, iż nie posiada materiałów pozwalających na potwierdzenie faktu, że w barakach po magazynach wojskowych, w których w 1939 r. i 1940 r., mieścił się obóz przesiedleńczy [...], w maju i czerwcu 1944 r. istniał obóz pracy lub obóz o innym charakterze.

Organ podkreślił, że przesłuchał zarówno świadków, jak i samego skarżącego (w dniu [...] stycznia 2011 r.). Całokształt zebranego materiału dowodowego wskazywał, iż obóz do którego trafił skarżący miał charakter przejściowy, przywiezione doń osoby przebywały w nim do czasu wywiezienia do dalszej pracy. Osadzonym nie nadawano numerów obozowych. Rodziny nie były rozdzielane. Na terenie obozu znajdowały się zakłady samochodowe, w których pracował także stryj skarżącego. Natomiast skarżący, po krótkim czasie, został zabrany z obozu przez matkę.

Organ wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] w orzeczeniu z dnia [...] grudnia 2011 r. zaaprobował ustalenia Szefa Urzędu do [...], nie stwierdził uchybień prawa procesowego, ani materialnego i w konsekwencji oddalił skargę wniesioną przez skarżącego.

Odnosząc się do dokumentów pozyskanych z Międzynarodowego Biura Poszukiwań (International Tracing Service) z siedzibą w [...], dołączonych do wniosku o wznowienie postępowania (pismo skarżącego z dnia [...] lipca 2015 r.) organ stwierdził, że stryj skarżącego trafił na roboty przymusowe do [...]. Ten fakt również przemawiałby za tym, że skarżący wraz z rodziną stryja przebywał w obozie, który podlegał Urzędowi Pracy, nie zaś niemieckim władzom bezpieczeństwa.

W ocenie organu niezasadne jest też żądanie dotyczące ponownego przesłuchania skarżącego, bowiem skarżący został przesłuchany w dniu [...] stycznia 2011 r. w siedzibie Urzędu Gminy w [...]. Zeznania skarżącego zostały już zatem ocenione w postępowaniu zakończonym decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r., a Sąd Administracyjny rozpatrujący skargę na tę decyzję nie dopatrzył się naruszeń prawa ze strony organu.

W ocenie organu, zarzut skarżącego, że bez własnej winy nie brał udziału w postępowaniu jest całkowicie bezzasadny. Organ kilkukrotnie informował skarżącego o przysługujących mu uprawnieniach wynikających z art. 10 k.p.a. (pismo z dnia [...] marca 2010 r., pismo z dnia [...] lutego 2011 r., pismo z dnia [...] lipca 2011 r., pismo z dnia [...] lutego 2019 r.); w niniejszym postępowaniu zwracał się do skarżącego dwukrotnie z prośbą o wskazanie trybu w jakim domaga się rozpatrzenia swojej sprawy. Skarżący został też powiadomiony w sposób wyczerpujący i szczegółowy o przyczynach uniemożliwiających zmianę lub uchylenie decyzji ostatecznej z dnia [...] sierpnia 2011 r. (pismo Urzędu z dnia [...] lutego 2019 r.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] nie stwierdził naruszenia zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym.

Organ wskazał również, że bezzasadne są także zarzuty dotyczące pominięcia dowodów i twierdzeń skarżącego. Skarżący nie wskazuje, które konkretnie dowody i twierdzenia zostały pominięte. Organ odniósł się do wszystkich dowodów i twierdzeń skarżącego, co również znalazło odzwierciedlenie w wyroku WSA w [...] z dnia [...] grudnia 2011 r. Nieprawdziwy jest tym bardziej zarzut wydania decyzji bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa.

Skarżący, pismem z dnia [...] kwietnia 2019 r., zwrócił się do organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, domagając się zmiany decyzji i uznania go za ofiarę represji wojennych.

W ocenie skarżącego, organy nie zwróciły uwagi na doniosłość zeznań J. H.. Tak samo zeznania skarżącego w tamtym okresie były zbyt mało rozbudowane ze względu na błędne pouczenia w rejonowym związku Urzędzie [...]. Skarżący wniósł o przesłuchanie jego osoby w obecności psychologa lub z udziałem wariografu dla potwierdzenia ich wiarygodności a także o skrupulatne przeanalizowanie zeznań pozostałych świadków.

Szef Urzędu [...], decyzją z dnia [...] maja 2019 r., nr [...], utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] marca 2019 r.

W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia, organ wskazał, że w toku obecnie prowadzonego postępowania strona nie przedstawiła żadnych dowodów i nie wskazała na jakiekolwiek nowe okoliczności, które w ocenie organu przemawiałyby za uznaniem, iż interes społeczny lub słuszny interes strony nakazuje wzruszenie ostatecznej decyzji. Okoliczności na które powołuje się skarżący nie zostały wskazane w Ustawie kombatanckiej jako przesłanki uprawniające do nabycia wnioskowanego świadczenia.

Organ wskazał, iż okoliczności, na które powołuje się skarżący były już brane pod uwagę w postępowaniu zakończonym decyzją o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich. W toku tego postępowania skarżący wskazywał na okoliczności, które obecnie mają przekonać Szefa Urzędu do przyznania uprawnień. Tymczasem prawidłowość rozstrzygnięć kończących wówczas prowadzone postępowanie zostało potwierdzone w trybie kontroli sądowoadministracyjnej - przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...], który wyrokiem z dnia [...] grudnia 2011 r. (sygn. akt II SA/Po [...]) oddalił skargę strony na decyzję organu.

Odnosząc się do kwestii przesłuchania skarżącego, organ podkreślił, że skarżący był już przesłuchiwany w dniu [...] stycznia 2011 r. w siedzibie Urzędu Gminy w [...]. Zeznania p. H. J. również były przedmiotem rozpoznania organu na wcześniejszym etapie postępowania administracyjnego, a uchybień w tym względzie nie stwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...], który dokonał kontroli zapadłych wówczas rozstrzygnięć organu.

Pismem z dnia [...] czerwca 2019 r., skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na rozstrzygnięcie organu, zarzucając mu naruszenie zasady prawdy obiektywnej co do zebranego materiału dodowego, zasady przekonywania i zasady słusznego interesu strony.

Pismem z dnia [...] czerwca 2019 r., złożonym w odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu.

W pierwszej kolejności, wskazać należy, że Kierownik Urzędu [...], decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...], utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] marca 2011 r., odmawiającą skarżącemu przyznania uprawnień kombatanckich. Skarga wniesiona od powyższego orzeczenia została oddalona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] z dnia [...] grudnia 2011 r., sygn. akt: II SA/Po [...]. W rozpoznawanej sprawie, skarżący domagał się wzruszenia ww. ostatecznego i prawomocnego rozstrzygnięcia w trybie art. 154 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm., dalej: k.p.a.),

Zgodnie z art. 154 § 1 k.p.a., decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony.

Jak stwierdzono w tezie pierwszej wyroku NSA z 12 kwietnia 2000 r. (III SA 1388/99, LEX nr 47229), w postępowaniu toczącym się na podstawie art. 155 k.p.a. organ administracji nie stosuje prawa materialnego. Celem tego postępowania, będącego samodzielnym postępowaniem administracyjnym, jest mianowicie ustalenie, czy zachodzą przesłanki do uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej określone w art. 155 k.p.a. oraz czy ewentualnemu uchyleniu lub zmianie nie sprzeciwiają się przepisy szczególne (wyrok NSA z 28 kwietnia 2000 r., I SA 819/99, LEX nr 55302; wyrok NSA z 2 czerwca 2000 r., III SA 1854/99, LEX nr 43956). Organ administracji orzekający w trybie art. 154 lub 155 przeprowadza kontrolę wydanej decyzji ostatecznej z jednego punktu widzenia, tj. bada, czy za zmianą albo uchyleniem przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony (wyrok NSA z 13 sierpnia 1997 r., III SA 854/96, LEX nr 30615). Organ ten nie jest uprawniony do ponownego merytorycznego rozpatrywania sprawy (zob. np. wyrok NSA z 24 października 2000 r., III SA 2468/99, LEX nr 48003; tezę pierwszą wyroku NSA z 2 czerwca 2000 r., III SA 1854/99, LEX nr 43956; wyrok NSA z 28 kwietnia 2000 r., I SA 819/99, LEX nr 55302; tezę trzecią wyroku NSA z 12 kwietnia 2000 r., III SA 1388/99, LEX nr 47229; wyrok NSA z 4 maja 1999 r., III SA 5695/98, LEX nr 47432, Przybysz Piotr Marek. Art. 154, Art. 155. W: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. XII. Wolters Kluwer Polska, 2017).

Ocena, czy za zmianą lub uchyleniem decyzji ostatecznej, na mocy której strona nie nabyła prawa, przemawiają interes społeczny lub słuszny interes strony, należy do właściwego organu administracji publicznej, który jest w tym zakresie związany przepisem art. 7 in fine. Przesłanki wymagania interesu społecznego lub słusznego interesu strony (art. 154 § 1) muszą być ustalone w konkretnej sprawie i muszą zyskać zindywidualizowaną treść, wynikającą ze stanu faktycznego i prawnego sprawy (wyrok NSA z 23.02.2007 r., I OSK 553/06, LEX nr 348253). Zmiana decyzji ostatecznej w trybie art. 154 § 1 nie może prowadzić do wydania decyzji sprzecznej z prawem. Słuszny interes strony w rozumieniu art. 154 § 1 musi być interesem znajdującym oparcie w obowiązujących przepisach prawa. Rozpatrując kwestię przesłanek z art. 154, należy przyjąć, że słuszny interes strony nie może być sprzeczny z jasno brzmiącym przepisem ustawy ani też go zastępować, bowiem zasada praworządności, wyrażona w art. 6, zobowiązuje organy administracji do działania na podstawie przepisów prawa (wyrok NSA z 18.10.2007 r., II OSK 1406/06, LEX nr 427601). Przesłanki wymagania interesu społecznego lub słusznego interesu strony muszą być ustalone w konkretnej sprawie i muszą zyskać zindywidualizowaną treść, wynikającą ze stanu faktycznego i prawnego sprawy. Jak z tego wynika, postępowanie administracyjne prowadzone w ramach przepisu art. 154 § 1 powinno zmierzać do wyjaśnienia, czy za uwzględnieniem wniosku o zmianę lub uchylenie decyzji przemawia wzgląd na interes społeczny lub słuszny interes strony. Oceniając, czy w danej sprawie występuje słuszny interes strony przemawiający za uchyleniem decyzji, należy wziąć pod uwagę nie subiektywne przekonanie strony o doznanej przez nią szkodzie, lecz rozważyć okoliczności, które pozwalają ustalić, że żądanie strony (zmiany decyzji) jest słuszne i zasługuje na społeczną akceptację (wyrok NSA z 17.09.2010 r., I OSK 428/10, LEX nr 745237; zob. również wyrok NSA z 27.02.2014 r., II OSK 930/13, LEX nr 1495303, zgodnie z którym "Użycie w art. 154 k.p.a. słowa «może» nie oznacza uznaniowości organu w ocenie wystąpienia w sprawie przesłanek uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej, a jedynie możliwość wyboru sposobu rozstrzygnięcia tej sprawy, która ma miejsce na ostatnim etapie procesu stosowania prawa" (Wróbel Andrzej. Art. 154. W: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. VII. Wolters Kluwer, 2018).

W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie należy zgodzić się ze stanowiskiem organu, który nie dopatrzył się podstaw zmiany bądź uchylenia swojego stanowiska zawartego w decyzji z dnia [...] sierpnia 2011 r.

W pierwszej kolejności wskazać należy że wzruszenie decyzji w trybie art. 154 § 1 k.p.a. jest możliwe jedynie w sytuacji gdy przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Nie ulega wątpliwości, że w interesie społecznym jest dążenie do zrekompensowania doznanych krzywd osobom poddawanym represjom w czasie II Wojny Światowej. Nie ulega również wątpliwości, że w interesie skarżącego jest uzyskanie uprawnień kombatanckich. Podkreślanie jednak wymaga, że wzruszenie ostatecznej decyzji nie może się odbyć wbrew przepisom prawa.

Przede wszystkim, wskazać należy na materialną podstawę na jakiej oparto kwestionowane przez skarżącego rozstrzygnięcie – odmawiające mu przyznania uprawnień kombatanckich. Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 276 z późn. zm.), przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania:

1) z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych: w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady, w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa;

2) z przyczyn narodowościowych i rasowych w gettach;

3) z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych: w więzieniach oraz poprawczych obozach pracy i poprawczych koloniach pracy podległych Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR, na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR;

4) w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944-1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne albo w latach 1944-1956 bez wyroku - za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość.

2. Przepisy ustawy stosuje się także do osób, które jako dzieci zostały odebrane rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia.

Na tym tle, stwierdzić należy, że trafne są uwagi organu, że skarżący nie przedstawił żadnych dowodów i nie wskazał na jakiekolwiek nowe okoliczności, które przemawiałyby za zmianą lub uchyleniem decyzji z dnia [...] sierpnia 2011 r. Należy mieć bowiem na względzie, że materiał dowodowy sprawy został już oceniony przez Sąd w wyroku z dnia [...] grudnia 2011 r., sygn. akt: II SA/Po [...]. Sąd podkreślił wówczas, że organ nie kwestionuje pobytu skarżącego w miesiącu maju-czerwcu 1944 r. ([...] dni) w przedmiotowym obozie wraz z rodziną stryja. W wyniku przeprowadzonego ponownie postępowania nie uzyskano jednakże dowodów, które potwierdzałyby twierdzenia skarżącego, iż w 1944 r. przy [...], na terenie funkcjonującego w latach 1939-1940 obozu [...], istniał i funkcjonował obóz, który może zostać uznany za miejsce odosobnienia o którym mowa w art. 4 ust. 1 ustawy o kombatantach. To zaś jedynie, mogło dać podstawę do przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich. Zdaniem Sądu rozpoznającego sprawę II SA/Po [...], również przedstawiony przez skarżącego opis charakteru obozu, w którym przebywał na przełomie maja i czerwca 1944 r., nie daje podstawy do stwierdzenia, iż obóz ten - na tle innych miejsc hitlerowskich kaźni - był miejscem odosobnienia o którym mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o kombatantach. Informacje przekazane przez skarżącego wskazują, że obóz ten w tym okresie miał charakter przesiedleńczy i podlegał pod niemiecki urząd pracy, skarżący podał bowiem, że osoby osadzone przebywały w nim krótko, i były następnie wywożone do pracy do [...]. Okoliczność, że niektórzy z osadzonych pracowali w zakładach samochodowych, powyższą tezę potwierdza.

Skarżący, inicjując postępowanie w trybie art. 154 § 1 k.p.a. podejmuje próby wykazania, że we wskazanym przez siebie okresie przebywał w obozie przesiedleńczym [...]. Skarżący podkreśla wagę znajdujących się w aktach sprawy dowodów jako wskazujących na fakt wywiezienia go do obozu i istnienia w tym czasie obozu przesiedleńczego [...]. Jak jednak wynika ze stanowiska organu, a także treści wyroku w sprawie II SA/Po [...], okoliczności te zostały już w sprawie stwierdzone. Przyczyną odmowy nadania skarżącemu uprawnień kombatanckich było natomiast stwierdzenie, że miejsce w którym znajdował się skarżący nie miało cech wskazanych w art. 4 ustawy o kombatantach. Wobec powyższego, w ocenie Sądu, zgromadzone w aktach sprawy dowody nie pozwalają na wzruszenie ostatecznej decyzji.

W ocenie Sądu, z powyższych przyczyn, nie było również podstaw do tego, by ponownie przesłuchiwać skarżącego. Skarżący nie wskazuje bowiem w swoich pismach i składanych oświadczeniach na informacje, które mogłyby podważyć ostateczne i prawomocne ustalenia decyzji z dnia [...] sierpnia 2011 r.

Wobec powyższego, stwierdzić należy, że nie budzi wątpliwości Sądu, że za uchyleniem lub zmianą decyzji z dnia [...] sierpnia 2011 r. nie przemawia interes społeczny ani słuszny interes skarżącego. Należy bowiem wskazać, że nie jest zgodne z interesem społecznym działanie organu wbrew prawu i przyznawanie uprawnień kombatanckich w sytuacji gdy nie zostały spełnione przesłanki określone ustawą. Interes skarżącego nie ma natomiast cechy "słuszności", gdyż stan faktyczny sprawy, który był badany przez organ a następnie zaaprobowany przez Sąd, nie został skutecznie podważony. Dokonana ocena prawna sytuacji skarżącego miała niewątpliwie oparcie w obowiązującej wykładni przepisów, aktualnej zarówno na dzień rozstrzygnięcia w sprawie II SA/Po [...], jak i obecnie.

Tym samym, nie sposób również w sprawie przyjąć by organy naruszyły zasadę prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), zasadę przekonywania (art. 11 k.p.a.), czy zasadę słusznego interesu strony (art. 7 i art. 154 § 1 k.p.a.). Okoliczność, że wynik postępowania nie jest zgodny z oczekiwaniem strony nie stanowi o dopuszczeniu się przez organ uchybień. W sprawie brak jest podstaw do zakwestionowania ustaleń faktycznych, ocenionych już przez Sąd w wyroku II SA/Po [...] a wydana decyzja, wyjaśniająca motywy rozstrzygnięcia, nie narusza zasady przekonywania. Jak wskazano wyżej, w sprawie nie sposób także mówić o naruszeniu słusznego interesu strony, gdyż wydana w sprawie decyzja nie może naruszać przepisów prawa.

W tym stanie rzeczy, wobec niestwierdzenia wadliwości zaskarżonej decyzji, wniesiona skarga podlega oddaleniu, zgodnie z art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.).