Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 45/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2010-08-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie w części
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, lit. c, art. 200, art. 205, art. 225
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 3a par. 1, art. 19 par. 4, art. 27, art.29, art. 59,
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 24, art. 74
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 5 sierpnia 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Irena Krzemieniewska (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Janusz Furmanek Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska Protokolant Asystent sędziego Dominika Trella po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 sierpnia 2010 roku sprawy ze skargi A. M., J. R., J. S., G. S., J. K. wspólników spółki cywilnej A z siedzibą w Ł. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie w części w jakiej utrzymuje w mocy postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddziału w Ł. z dnia [...] nr [...]; 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. solidarnie na rzecz A. M., J. R., J. S., G. S., J. K. wspólników spółki cywilnej A z siedzibą w Ł. kwotę 340,- (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania; 3. nakazuje zwrócić solidarnie na rzecz A. M., J. R., J. S., G. S., J. K. wspólników spółki cywilnej A z siedzibą w Łodzi z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi kwotę 279,- (dwieście siedemdziesiąt dziewięć) złotych uiszczoną tytułem nadpłaconego wpisu sądowego od skargi, zaksięgowaną w dniu 28 grudnia 2009 roku pod pozycją 2947.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. po rozpoznaniu zażalenia A. M., J. R., J. S., G. S., J. K. wspólników spółki cywilnej A z siedzibą w Ł. na postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 144 k.p.a. oraz art. 17 § 1, art. 18 i art. 59 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, postanowił uchylić zaskarżone postanowienie w części dotyczącej odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o tytuły wykonawcze o nr [...] do [...] i umorzyć postępowanie w I instancji, natomiast w pozostałej części zaskarżone postanowienie utrzymano w mocy.

W toku postępowania administracyjnego ustalono, że w dniach [...]r. i[...]r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł. wystawił na wspólników skarżącej Spółki tytuły wykonawcze o numerach [...].

Zawiadomieniami z dnia [...]r. i [...]r. Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł., jako organ egzekucyjny dokonał - na poczet zaległości wynikających z ww. tytułów wykonawczych - zajęcia prawa majątkowego skarżącej Spółki stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem.

Zawiadomienia o zajęciu zostały odebrane przez zobowiązanego w dniach [...]r. i [...]r.

W piśmie z dnia [...]r. strona skarżąca wniosła zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, z wnioskiem o jego umorzenie na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...]. Zarzucono jednocześnie przedawnienie dochodzonych zobowiązań, brak decyzji określających wysokość zaległości, na podstawie których możliwa jest egzekucja administracyjna (...) oraz brak uprawnień ZUS do podejmowania działań egzekucyjnych.

W odpowiedzi na żądanie organu egzekucyjnego, w piśmie z dnia [....]r. strona skarżąca wskazała, że jej pismo z dnia [...] roku należy traktować jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Postanowieniami z dnia [...]r. Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych l Oddział w Ł. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...].

Natomiast postanowieniem z dnia [...]r. (nr [...]) organ egzekucyjny w oparciu o art. 19 § 4 w związku z art. 13 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...]. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że do należności składkowych określonych w przedmiotowych tytułach wykonawczych mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 18 grudnia 2002 roku o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (...) (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.), które weszły w życie z dniem 1 stycznia 2003 roku i wprowadziły 10-letni okres przedawnienia wszystkich wymagalnych zobowiązań. Organ wskazał także, że na podstawie art. 3a § 1 pkt 3 oraz § 2 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji należności z tytułu nieopłaconych składek mogą być dochodzone w drodze postępowania egzekucyjnego na podstawie deklaracji rozliczeniowej złożonej przez płatnika, bez konieczności wydawania decyzji stwierdzającej wysokość zadłużenia. Przedmiotowe tytuły wykonawcze obejmują należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od czerwca 2002 r. do września 2004 r. oraz na Fundusz Pracy za okres lipiec 2000 r., od lipca 2001 r. do grudnia 2001 r. W ocenie organu za wskazany okres zostały złożone przez płatnika w dniach 13 czerwca 2006 r., 7 sierpnia 2006 r., 5 października 2006 r., 29 listopada 2006r. deklaracje rozliczeniowe korygujące ZUS DRA zidentyfikowane w systemie KSI ZUS, które zwierały pouczenie, że w przypadku nieuregulowania składek dokumenty te stanowią podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego zgodnie z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

W zażaleniu strona skarżąca zarzuciła błąd polegający na wskazaniu w powyższym postanowieniu Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych tytułu wykonawczego o numerze [...], w sytuacji gdy jest on wymieniony w postanowieniu z dnia [...] r. znak [...] o umorzeniu postępowania jako bezprzedmiotowego. Ponadto zakwestionowano wskazanie w postanowieniu o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego tytułów wykonawczych o numerach [...], podczas gdy nie stanowiły przedmiotu wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Skarżący zarzucili również błędną interpretację przepisów dotyczących przedawnienia zobowiązań, nie wydanie decyzji określających wysokość zaległych składek oraz niewłaściwe uznanie, że określenie "organ egzekucyjny" użyte w ustawie ma jedynie znaczenie funkcjonalne.

Postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. postanowił uchylić zaskarżone postanowienie w części dotyczącej odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o tytuły wykonawcze o nr [...] i umorzyć postępowanie w I instancji, natomiast w pozostałej części zaskarżone postanowienie utrzymano w mocy.

W uzasadnieniu orzeczenia wskazano na przepis art. 59 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, który statuuje przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego. Podkreślono, że organ egzekucyjny ma prawny obowiązek umorzenia postępowania w razie powzięcia wiadomości o zaistnieniu którejkolwiek z przesłanek nakazujących umorzenie tego postępowania. Odnosząc się do zarzutów strony skarżącej Dyrektor Izby Skarbowej podzielił stanowisko organu I instancji w zakresie kompetencji Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do prowadzenia postępowania egzekucyjnego w okresie od 31 lipca 2007 r. do 6 marca 2008 r. z uwagi na zmianę statutu. Organ odwoławczy podniósł, że ustawa wskazuje jako organ osobę pełniącą w ZUS określoną funkcję. Jest nim dyrektor oddziału, a więc osoba kierująca terenową jednostką organizacyjną ZUS. W ocenie organu wprowadzone zmiany odnoszą się wyłącznie do nazewnictwa.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że do przedawnienia zobowiązań z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne do dnia 24 listopada 1998 r. miał zastosowanie art. 36 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z tym przepisem należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. Jeżeli bieg terminu przedawnienia został przerwany to należności nie mogły być dochodzone, gdy od terminu ich płatności upłynęło 10 lat. Jak wskazał organ egzekucyjny, od 25 listopada 1998 r. zasady przedawnienia reguluje art. 24 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. W myśl ww. przepisu od dnia 25 listopada 1998 r. do 31 grudnia 2002 r. należności ulegały przedawnieniu na zasadach analogicznych jak w przepisach ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych. Natomiast od dnia 1 stycznia 2003 r. uległa zmianie treść art. 24, który w znowelizowanym brzemieniu stanowi, iż należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Tym samym 10-letni okres przedawnienia dotyczy wszystkich wymagalnych zobowiązań powstałych do dnia 31 grudnia 2002 r. W stosunku do dochodzonych należności, ZUS przysługuje dziesięcioletni okres dochodzenia należności. Przedstawione okoliczności wskazują na fakt, iż nie zachodzą przesłanki przemawiające za umorzeniem postępowania egzekucyjnego, należności nie uległy przedawnieniu i są nadal wymagalne.

W odniesieniu natomiast do kwestii dotyczącej możliwości prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych w oparciu o deklaracje przekazane przed 1 października 2003 r., Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśnił, iż na podstawie art. 3a § 1 pkt. 3 oraz § 2 pkt. 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji należności z tytułu nieopłaconych składek mogą być dochodzone w drodze postępowania egzekucyjnego na podstawie deklaracji rozliczeniowej złożonej przez płatnika, bez konieczności wydania decyzji stwierdzającej wysokość zadłużenia. Wskazano, że zeznanie korygujące ma charakter konstytutywny w stosunku do zeznania uprzednio złożonego.

W odniesieniu do tytułów wykonawczych o numerach od[...] organ odwoławczy uchylił zaskarżone postanowienie i umorzył postępowanie w I instancji wskazując, że nie były objęte wnioskiem strony skarżącej o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Natomiast w zakresie tytułu wykonawczego o numerze [...] Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśnił, że postanowieniem z dnia [...] roku wszczęto postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia z dnia [...] r. nr [...], w którym błędnie wskazano powyższy tytuł wykonawczy.

W skardze z dnia 20 grudnia 2009 r. A.M., J. R., J. S., G.S., J. K. wspólnicy spółki cywilnej A z siedzibą w Ł. zaskarżyli powyższe postanowienie w zakresie w jakim odmówiono umorzenia przedmiotowego postępowania egzekucyjnego. Zarzucono naruszenie art. 19 ust. 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z art. 6, art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy – poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że w okresie od 31 lipca 2007 roku do 6 marca 2008 roku ZUS pomimo braku w tym okresie organów egzekucyjnych mógł skutecznie prowadzić egzekucję. Wskazano także na naruszenie art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z dnia 13 października 1998 r. w związku z art. 7 Konstytucji RP oraz art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy poprzez bezpodstawne przyjęcie, że 10-letni termin przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne dotyczy wszystkich zobowiązań zarówno tych powstałych od 1 stycznia 2003 r. jak i powstałych przed tą datą. W ocenie skarżącej ZUS miał obowiązek wydawania decyzji o zaległych składkach wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych przekazanych przed 1 października 2003r.

W odpowiedzi na skargę z dnia 22 stycznia 2010 r. Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację wyrażoną w postanowieniu.

Postanowieniem wydanym na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2010 r. zobowiązano organ administracji do wyjaśnienia czy organ II instancji wydając zaskarżone postanowienie dysponował deklaracjami i czy podstawą wydania tytułów były deklaracje pierwotne czy korygujące, czy zakończone zostało postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności postanowienia z dnia [...] r. nr [...] oraz czy zakończone zostało postępowanie w przedmiocie sprostowania omyłki pisarskiej w sentencji postanowienia z dnia [...] r. nr [...] w terminie 7 dni.

W odpowiedzi z dnia 20 kwietnia 2010 r. organ administracji wskazał, że wydając w dniu [...] r. zaskarżone postanowienie nie dysponował deklaracjami, które były podstawą wystawienia tytułów wykonawczych obejmujących zaległości Spółki, natomiast z informacji uzyskanych z ZUS I Oddział w Ł. wynika, że tytuły wykonawcze wystawione były na podstawie deklaracji korygujących złożonych przez płatnika drogą elektroniczną za pomocą programu Płatnik. W zakresie postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności postanowienia z dnia [...]r. nr [...] organ wskazał, że zostało zakończone wydaniem postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. nr [...] stwierdzającym nieważność postanowienia jako wydanego z rażącym naruszeniem prawa. Dyrektor Izby Skarbowej wskazał również, ze zakończyło się postępowanie w przedmiocie sprostowania omyłki pisarskiej w sentencji postanowienia z dnia [...]r. nr [...](postanowienie z dnia [...] r.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Na wstępie należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. W myśl zaś § 2 art. 1 powoływanej ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W myśl zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi:

a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy,

2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach,

3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

Stosownie natomiast do art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Korzystając z tych uprawnień w niniejszej sprawie Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. w zakresie punktu 2 w jakim utrzymuje w mocy postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Ł. z dnia [...] r. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego i postępowania mającym wpływ na wynik sprawy.

Na wstępie zaznaczyć należy, że organ odwoławczy prowadząc postępowanie administracyjne naruszył podstawowe zasady postępowania administracyjnego poprzez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, dokonanie ustaleń sprzecznych z zasadą swobodnej oceny dowodów, jak też poprzez uznanie w toku badania dopuszczalności egzekucji na podstawie art. 29 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), że jest ona dopuszczalna oraz uznania, że spełniono przesłanki z art. 3 a § 2 u.p.e.a.

Zgodnie z treścią art. 59 § 1 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne umarza się m. in.: jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu, co oznacza, że w wypadku stwierdzenia zaistnienia którejkolwiek z tych okoliczności umorzenie postępowania jest obligatoryjne i nie zależy od uznania organu w tej mierze.

W myśl natomiast przepisu art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata, zwane dalej "należnościami z tytułu składek", nieopłacone w terminie, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej, co koreluje z przepisem art. 2 § 1 pkt 5 ustawy egzekucyjnej.

Wskazać należy, że możliwość stosowania egzekucji administracyjnej składek na ubezpieczenia społeczne, na podstawie art. 3a § 1 pkt 3 u.p.e.a. w oparciu o tytuły wykonawcze wystawione na podstawie deklaracji rozliczeniowej złożonej przez płatnika składek zachodzi od dnia 30 listopada 2001 r., w którym weszła w życie ustawa z dnia 6 września 2001 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2001 r. Nr 125, poz. 1368), a która przepis ten dodała. Stosownie do § 2 tego przepisu, aby możliwe było zastosowanie egzekucji administracyjnej w oparciu o tytuły wykonawcze wystawione na podstawie deklaracji rozliczeniowej złożonej przez płatnika składek: 1) w deklaracji powinno zostać zamieszczone pouczenie, że stanowi one podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego; 2) wierzyciel przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego powinien przesłać zobowiązanemu upomnienie, o którym mowa w art. 15 § 1.

Przed tą datą kwestię tą regulował przepis art. 3 § 1 ustawy egzekucyjnej, który stanowił, że egzekucję administracyjną stosuje się do obowiązków określonych w art. 2, gdy wynikają one z decyzji lub postanowień właściwych organów, albo - w zakresie administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego - bezpośrednio z przepisu prawa, chyba że przepis szczególny zastrzega dla tych obowiązków tryb egzekucji sądowej. Tak więc oczywiste jest, iż przed dniem 30 listopada 2001 r. deklaracja nie mogła stanowić podstawy wystawienia tytułu wykonawczego.

Z unormowania art. 27 § 1 pkt 3 ustawy egzekucyjnej wynika, że tytuł wykonawczy zawiera: treść podlegającego egzekucji obowiązku, podstawę prawną tego obowiązku oraz stwierdzenie, że obowiązek jest wymagalny, a w przypadku egzekucji należności pieniężnej - także określenie jej wysokości, terminu, od którego nalicza się odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie, oraz rodzaju i stawki tych odsetek.

Z dokumentacji zgromadzonej przez organy w żaden sposób nie wynika, ażeby deklaracje rozliczeniowe korygujące złożone przez płatnika składek na ubezpieczenie społeczne zawierały pouczenie, które jest podstawą uznania dopuszczalności wszczęcia i prowadzenia egzekucji w administracji. Jest to niezwykle istotna kwestia, ustalenie bowiem, że deklaracje korygujące złożone przez płatnika takiego pouczenia nie zawierały prowadzi do stwierdzenia niedopuszczalności prowadzenia egzekucji, a w konsekwencji do umorzenia postępowania.

Organ swoje ustalenia oparł na informacji uzyskanej z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych co do stosowanych druków. Nie ustalił natomiast, czy konkretne deklaracje, złożone w przedmiotowej sprawie przez stronę skarżącą takie pouczenia zawierały. W ocenie Sądu istnieje możliwość wydrukowania deklaracji z programu "PŁATNIK", jeśli strona skarżąca rzeczywiście się nim posługiwała przy składaniu deklaracji (pisma pełnomocnika strony skarżącej – k. 35, k. 38), ponadto nawet przy braku takiej możliwości organy powinny przeprowadzić wszelkie możliwe dowody na okoliczność ustalenia, czy przedmiotowe deklaracje takie pouczenie zawierały, czy też nie.

Zaznaczyć bowiem należy, że organ I instancji w postanowieniu z dnia [...]r. wskazał, że za zaległe okresy w opłacaniu składek na ubezpieczenie skarżąca Spółka złożyła w dniach 13 czerwca 2006 r., 7 sierpnia 2006 r., 5 października 2006 r. i 29 listopada 2006 r. deklaracje korygujące. Jest to jedynie stwierdzenie nie mające odzwierciedlenia w materiale dowodowym, bowiem w aktach administracyjnych nie ma przedmiotowych deklaracji. Natomiast organ odwoławczy nie zbadał tej okoliczności, tylko milcząco za organem I instancji przyjął, że tak było, opierając się na ogólnikowej informacji otrzymanej od ZUS. Co więcej Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. w piśmie procesowym z dnia 20 kwietnia 2010 r. (k. 29-32) sam przyznał, że w chwili wydawania postanowienia nie dysponował deklaracjami, które były podstawą wystawienia tytułów wykonawczych obejmujących zaległość strony skarżącej. Tymczasem strona skarżąca już w zażaleniu z dnia [....] r. zwracała uwagę na zaistnienie konkretnych nieprawidłowości, co dodatkowo pozwalało ukierunkować działania organu.

W tym zakresie organ administracji dopuścił się naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) wydając zaskarżone postanowienia bez dostatecznego wyjaśnienia i uzupełnienia materiału dowodowego. Nie zbadał zatem merytorycznych i faktycznych przesłanek wniosku strony skarżącej u umorzenie postępowanie egzekucyjnego. W ocenie Sądu dopiero takie ustalenia pozwolą na jego merytoryczną ocenę.

Ustalenie tej okoliczności ma znaczenie dla stwierdzenia, czy w ogóle zachodziła dopuszczalność prowadzenia egzekucji, a zatem w razie jej prowadzenia, czy istniała podstawa do umorzenia postępowania. Okoliczności te winny być brane pod uwagę przez organ z urzędu, podobnie jak badanie dopuszczalności prowadzenia egzekucji.

Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jest zaliczana do procesowych aktów normatywnych, niemniej jednak zawiera ona zarówno przepisy postępowania (regulujące tryb postępowania egzekucyjnego), jak i przepisy prawa materialnego (stanowiące podstawę prawną rozstrzygnięć zapadających w tym postępowaniu). Jeśli chodzi o instytucję umorzenia postępowania egzekucyjnego, to przepisami prawa materialnego są zarówno art. 59 § 1 i 2 (regulujący przesłanki umorzenia postępowania), jak i art. 61, w którym określono przesłanki wszczęcia ponownej egzekucji należności pieniężnych.

W niniejszej sprawie - przy założeniu, że deklaracje na podstawie których wystawiono tytuły wykonawcze których dotyczyło niniejsze postępowanie nie zawierały pouczenia o którym mowa w art. 3a § 2 u.p.e.a. - zachodziła podstawa do umorzenia postępowania, nie czyniąc tego organy naruszyły przepisy art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi wskazać należy, że nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z dnia 13 października 1998 r. w związku z art. 7 Konstytucji RP oraz art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy poprzez przyjęcie, że 10-letni termin przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne dotyczy wszystkich zobowiązań zarówno tych powstałych od 1 stycznia 2003 r. jak i powstałych przed tą datą.

W kwestii dopuszczalności wydłużania terminu przedawnienia wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z 12 lipca 2007 r. (sygn. akt I UK 37/07, OSNP 2008, Nr 17-18, poz. 266), który zauważył że "prawo zmiany terminów przedawnienia jest, więc domeną ustawodawcy i skoro ma w ten sposób wpływ na stosunki cywilnoprawne, to obejmuje ono również stosunki publicznoprawne (należności składkowe). Inaczej mówiąc dłużnik musi się poddać terminom przedawnienia wydłużanym przez ustawodawcę w czasie trwania stosunku prawnego". Do przytoczonego poglądu nawiązał Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 8 lipca 2008 r., sygn. akt I UZP 4/08 (Biuletyn SN 2008, Nr 7, poz. 17), w której przyjęto, iż "do składek na ubezpieczenia społeczne należnych i nieprzedawnionych przed dniem 31 grudnia 2002 r. należy stosować przepis art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74), w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074)". Z kolei w uchwale Sądu Najwyższego z 2 lipca 2008 r. II UZP 5/08 (Biuletyn SN 2008, Nr 7, poz. 16), również uznano, że "dziesięcioletni okres przedawnienia przewidziany w art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074), znajduje zastosowanie do należności z tytułu składek, które stały się wymagalne przed dniem 1 stycznia 2003 r., jeżeli do tej daty nie uległy przedawnieniu według przepisów dotychczasowych". Podobne stanowisko Sąd Najwyższy zajął w wyroku z 12 listopada 2007 r., sygn. akt I UK 147/07 (LEX nr 359577), w którym stwierdził, że "przepis art. 24 ust. 4 w nowym brzmieniu ma zastosowanie do tych tylko należności z tytułu składek wymagalnych przed dniem jego wejścia w życie, które nie były przedawnione (tu: z powodu upływu pięcioletniego terminu przedawnienia) w dniu 1 stycznia 2003 r.". Natomiast Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 22 listopada 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2425/06 (LEX nr 328643) zauważył, że "z dniem 1 stycznia 2003 r., ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.), wprowadzony został dziesięcioletni termin przedawnienia należności poprzez zmianę art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Brak przepisów przejściowych w ustawie nowelizującej oznacza, że przedawnienie należności winno być oceniane w oparciu o przepisy w brzmieniu znowelizowanym. Okoliczność, że należność powstała przed dniem wejścia w życie nowelizacji nie ma tu znaczenia. Z dniem wejścia w życie przepisu w nowym brzmieniu stosowanie przepisu dotychczasowego wymaga wyraźnego ustawowego odesłania."

Konsekwencją przyjęcia wskazanego stanowiska jest stwierdzenie, że do nieprzedawnionych do dnia 31 grudnia 2002 r. należności stosuje się nie tylko nowy, wydłużony, termin przedawnienia, ale również wszystkie nowe przepisy dotyczące okoliczności mających wpływ na bieg tego terminu, to jest jego przerwanie i zawieszenie, o ile wymienione w nowych przepisach podstawy przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia powstały po tej dacie. Skutki wcześniejszych zdarzeń oceniać zaś należy według przepisów obowiązujących w chwili ich zaistnienia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2008 r. sygn. akt II GSK 547/08, z dnia 18 marca 2009 r. sygn. akt II GSK 835/08, Baza orzeczeń CBOIS).

Za niezasadny Sąd uznał również zarzut skargi polegający na naruszeniu art. 19 ust. 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z art. 6, art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a. poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że w okresie od 31 lipca 2007 roku do 6 marca 2008 roku ZUS pomimo braku w tym okresie organów egzekucyjnych mógł skutecznie prowadzić egzekucję.

Zgodnie z treścią art. 19 § 4 u.p.e.a. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania egzekucji z wynagrodzenia za pracę, świadczeń z ubezpieczenia społecznego, z renty socjalnej, z wierzytelności pieniężnych oraz z rachunków bankowych, w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i należności pochodnych od składek oraz nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego lub innych świadczeń wypłacanych przez ten oddział, które nie mogą być potrącane z bieżących świadczeń. Omawiany przepis przewiduje jako wyspecjalizowany organ egzekucyjny właśnie Dyrektora oddziału ZUS (zob. szerzej Z. Leoński (w:) R. Hauser, Z. Leoński. Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz. Wydawnictwo C.H. Beck 2008, str. 78).

Eksponowana przez stronę skarżącą zmiana funkcjonalna wynikająca ze zmian w strukturach wewnętrznych ZUS nie ma wpływu na status dyrektora oddziału ZUS jako organu egzekucyjnego. Fakt, że w pewnym okresie w ramach wewnętrznego podziału zadań Dyrektor oddziału ZUS otrzymał przymiot wskazujący na zakres jego terytorialnego działania, w żaden sposób nie może wpłynąć na status tego organu jako organu egzekucyjnego w świetle przywołanej normy ustawy egzekucyjnej. Ponadto ustawa egzekucyjna w przywołanym przepisie nie precyzuje zakresu terytorialnego działania dyrektora oddziału, a wskazuje ogólnie na właściwość rzeczową. Stąd w ocenie Sądu, wbrew zarzutom skargi, egzekucja w świetle cyt. przepisu ustawy egzekucyjnej jest prowadzona przez organ właściwy, tj. dyrektora oddziału zakładu ubezpieczeń społecznych. W świetle przypisanych mu kompetencji, a wyżej powołanych, jest on uprawniony do stosowania egzekucji m.in. ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego (zob. szerzej M. Gajda-Durlik, Egzekucja administracyjna ze świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego, (w:) J. Niczyporuk, S. Fundowicz, J. Radwanowicz, System egzekucji administracyjnej, Warszawa 2004, s. 324 i n.).

Wyjaśnić również należy, że przepis art. 74 ust. 5 ustawy z 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych stanowi właściwą podstawę prawną do udzielania, w sposób w tym przepisie określony, pracownikom ZUS upoważnienia do wydawania decyzji administracyjnych w imieniu Zakładu. W myśl natomiast art. 268a k.p.a. tylko Prezes ZUS może upoważnić pracowników do wydawania decyzji administracyjnych w imieniu Zakładu. Prezes ZUS udzielając Dyrektorowi Oddziału upoważnienia, o którym mowa w § 3 ust. 2 pkt 2 statutu, nie upoważnia go do działania w swoim imieniu (imieniu Prezesa), lecz w imieniu Zakładu jako organu (por. wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 24 maja 2007 r. sygn. akt II GSK 16/07; z dnia 25 stycznia 2007 r. sygn. akt II GSK 321/06 Baza orzeczeń CBOIS).

Na marginesie Sąd zauważa, że organy administracji prowadząc przedmiotowe postępowanie nie ustaliły dokładnie jednego z nazwisk wspólników skarżącej Spółki. Wskazać bowiem należy, że spółkę cywilną A w Ł. tworzy pięciu wspólników: A.M., J. R., J. S., G. S. i J. K. Tytuły wykonawcze wystawione w toku postępowania wskazują w rubryce nr 432: "A. M.", tymczasem zarówno w postanowieniu organu I instancji jak i II instancji tego samego wspólnika określono jako: "A. M.". Zważyć także należy, że pełnomocnictwo do reprezentowania strony skarżącej przez adwokata S. M. z dnia 7 marca 2008 r. znajdujące się w aktach administracyjnych opatrzone jest podpisem wspólniczki: "A. M." (k. 402 akt administracyjnych). W ponownie prowadzonym postępowaniu organy administracji powinny poczynić w tym zakresie odpowiednie ustalenia, biorąc pod uwagę treść art. 107 § 1 k.p.a., który statuuje konstytutywne elementy decyzji (tu: postanowienia) - m.in. oznaczenie strony lub stron.

Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. w części w jakiej utrzymuje w mocy postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddziału w Ł. z dnia [...]roku nr [...]. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i 205 p.p.s.a Natomiast podstawę do zwrotu nadpłaconego wpisu sądowego od skargi stanowił przepis art. 225 powołanej ustawy.

D.T.