Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 672/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2018-08-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 28 ust. 3 i  ust. 3a
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Kozłowska, Sędziowie WSA Agata Ćwik-Bury, Wojciech Gapiński (spr.), Protokolant Katarzyna Czabaj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 sierpnia 2018 r. sprawy ze skargi C. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. (dalej – ZUS lub organ) decyzją z dnia [...] nr [...], [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i 2 w związku z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm. – dalej k.p.a.):

1) uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. z dnia [...] nr [...], [...] w części dotyczącej odmowy umorzenia należności z tytułu składek na Fundusz Pracy za okres od kwietnia 2010 r. do października 2010 r. i w tej części - ze względu na przedawnienie tych należności - umorzył postępowanie administracyjne;

2) utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. z dnia [...] nr [...], [...] w części dotyczącej odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od kwietnia 2010 r. do października 2010 r.

Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z dnia 17 września 2014 r. C. W. (dalej - zobowiązana, skarżąca) zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych w terminie składek. Zwróciła uwagę, że zaległość powstała na skutek "zmiany interpretacji przepisów dotyczących wysokości wynagrodzenia uprawniającego do wyrejestrowania z rozliczenia składek ZUS osobę prowadzącą działalność gospodarczą."

Decyzją z dnia [...] odmówiono zobowiązanej umorzenia należności z tytułu nie opłaconych w terminie składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej wysokości 4.885,69 zł, w tym

1) Ubezpieczenia społeczne – za okres 04/2010-10/2010 w wysokości 2.960,94 zł;

2) Fundusz pracy - za okres 04/2010-102/2010 w wysokości 323,75 zł;

3) Odsetki za zwłokę w wysokości 1.601 zł, naliczone na dzień 25 sierpnia 2014 r. od wszystkich zaległych składek za wskazany okres w łącznej wysokości 3.284,69 zł.

W dniu 15 kwietnia 2017 r. do ZUS-u wpłynął wniosek skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej umorzenia należności z tytułu nieuregulowanych składek. Zwróciła w nim uwagę, że przyczyna powstania długu leży po stronie pracowników ZUS. Podniosła, że dotychczas Zakład Ubezpieczeń Społecznych w żaden sposób nie odniósł się do jej twierdzeń.

Po rozpoznaniu wniosku zobowiązanej o ponowne rozpatrzenie sprawy, ZUS decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymał w mocy swe rozstrzygnięcie z dnia [...] przyjmują, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych – dalej u.s.u.s.), jak również nie występuje ważny interes zobowiązanego (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).

Nie zgadzając się z wydanym rozstrzygnięciem organu z dnia [...] strona wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który wyrokiem z dnia 5 grudnia 2017 r. sygn. akt I SA/Gl 945/17 uchylił zaskarżoną decyzję ZUS. W uzasadnieniu wyroku podniesiono, że decyzja zarówno pozytywna, jak i negatywna w przedmiocie umorzenia należności wobec ZUS może być podejmowana wyłącznie w odniesieniu do należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Ponieważ akta sprawy nie zawierały informacji pozwalających na stwierdzenie wymagalności zaległych składek za okres od kwietnia 2010 r. do października 2010 r. Sąd nakazał wyjaśnienie, czy owe składki, o umorzenie których wnosiła skarżąca uległy przedawnieniu czy też nie.

W toku dalszego postępowania ZUS zawiadomieniem z dnia 22 lutego 2018 r. poinformował skarżącą, że prowadzi postępowanie administracyjne w sprawie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w związku z wyrokiem WSA w Gliwicach z dnia 5 grudnia 2017 r. Zaznaczył, że istnieje możliwość przytoczenia okoliczności faktycznych i prawnych oraz dostarczenia dokumentów mogących mieć wpływ na podejmowane rozstrzygnięcie. Wskutek owego zawiadomienia w dniu 5 marca 2018 r. zobowiązana przekazała telefonicznie pracownikowi Oddziału ZUS w C., że dane przedstawione w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej z dnia 21 maja 2017 r. - poza wysokością wypłacanego przez ZUS świadczenia - nie uległy zmianie, wobec czego nie będzie składała nowego oświadczenia.

Następnie zaskarżoną decyzją z dnia [...] ZUS:

1) uchylił własną decyzję z dnia [...] w części dotyczącej odmowy umorzenia należności z tytułu składek na Fundusz Pracy za okres od kwietnia 2010 r. do października 2010 r. i w tej części - ze względu na przedawnienie tych należności - umorzył postępowanie administracyjne;

2) utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] w części dotyczącej odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od kwietnia 2010 r. do października 2010 r.

W uzasadnieniu decyzji organ w pierwszej kolejności odniósł się do wymagalności zaległych składek wyjaśniając, że w sprawie doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia na podstawie art. 24 ust. 5f u.s.u.s. Otóż w następstwie wniosku skarżącej z dnia 25 lutego 2015 r. została wydana przez ZUS decyzja z dnia [...] nr [...] ustalająca obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym w okresie od kwietnia 2010 r. do października 2010 r. Od tej decyzji skarżąca złożyła odwołanie do Sądu Okręgowego w K. - Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, który wyrokiem z dnia [...] oddalił odwołanie. Tym samym, jak wskazał organ, termin przedawnienia został wydłużony o okres prowadzonego postępowania dotyczącego ustalenia obowiązku uiszczania składek. Dodał także, że powyższa okoliczność nie zawiesiła biegu terminu przedawnienia składek na Fundusz pracy wobec czego uległy one przedawnieniu.

Wobec oświadczenia skarżącej o tym, że jej sytuacja nie uległa zmianie, organ jedynie ustalił, że obecnie uzyskuje ona dochód z tytułu renty rodzinnej w wysokości 2.675,85 zł. Ponadto przyjął, że prowadzi ona jednoosobowe gospodarstwo domowe. Wskazał także, że z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym z dnia 21 maja 2017 r. wynika, że skarżąca ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego w łącznej wysokości 1.450 zł (w tym: z tytułu opłat eksploatacyjnych - 1.000 zł, koszty związane z leczeniem - 250 zł oraz inne wydatki - 200 zł). Ponadto skarżąca posiada zobowiązania pieniężne z tytułu podatków w wysokości 412 zł rocznie, z tytułu zaciągniętych kredytów w wysokości 102.000 CHF, tj. ok. 359.182,80 zł (wg kursu walut na dzień 16 kwietnia 2018 r.), z tytułu zadłużenia w kartach kredytowych w wysokości 21.000 zł oraz u osób fizycznych w wysokości 20.000 zł. Organ stwierdził także, iż według oświadczenia skarżącej zobowiązania podatkowe spłaca kwartalnie w kwocie 104 zł, ratę kredytu spłaca w kwocie 681 CHF, tj. ok. 2.398,07 zł (wg kursu walut na dzień 16 kwietnia 2018 r.), pozostałe zobowiązania spłaca w miarę możliwości. W oświadczeniu skarżąca wskazała również, że posiada majątek nieruchomy - współwłasność w 3/4 części domu o powierzchni 180 m2 położonego w M. oraz ruchomości w postaci dwóch samochodów osobowych - Citroen C3 Picasso rok produkcji 2011 oraz Renault Clio rok produkcji 2006. Ponadto ZUS ustalił, że posiada ona także nieruchomość gruntową zapisaną w księdze wieczystej [...] położoną w M..

Dokonując w tym kontekście oceny wystąpienia przesłanek całkowitej nieściągalności określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. organ stwierdził, że z przyczyn oczywistych nie ma zastosowania w sprawie art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4, 4a i 4b u.s.u.s. Jego zdaniem, nie zachodzi również okoliczność, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.us., ponieważ zobowiązana posiada majątek ruchomy i nieruchomy. Ponadto uzyskuje ona dochody z tytułu świadczenia rentowego. Ze względu na brak prowadzonego postępowania egzekucyjnego zastosowania w sprawie nie ma także przesłanka wskazana w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Zdaniem organu, nie można również uznać, aby wystąpiła okoliczność określona w art. 28 ust. 3 pkt 6, gdyż jak wcześniej wskazano, skarżąca posiada składnik majątkowy w postaci świadczenia rentowego, z którego można prowadzić skuteczne postępowanie egzekucyjne. Konkludując ZUS przyjął, że w sprawie nie występują przesłanki wynikające z art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Następnie ZUS zajął się badaniem wystąpienia okoliczności wynikających z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365 – zwane dalej rozporządzeniem). W tym zakresie stwierdził, że przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma w stosunku do skarżącej zastosowania, gdyż nie prowadzi ona już działalności gospodarczej. W ocenie organu, w sprawie nie zachodzą również okoliczności z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Otóż, jak wskazał organ, zobowiązana uzyskuje dochód z tytułu renty rodzinnej w wysokości 2.675,85 zł miesięcznie. Posiada dwie nieruchomości oraz dwa samochody osobowe (Renault Clio rocznik 2006 o szacunkowej wartości 12.800 zł oraz Citroen C3 Picasso rocznik 2011 o szacunkowej wartości 23.300 zł). Nie wykazała również, aby uregulowanie zadłużenia w dłuższym okresie czasu wiązałoby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Podkreślił także, iż zobowiązania powstałe w innych instytucjach nie mogą stanowić przesłanki przemawiającej za umorzeniem należności. Rezygnacja bowiem organu z dochodzenia swoich wierzytelności doprowadziłoby do uprzywilejowania wskazanych należności cywilnoprawnych.

Przechodząc do rozważań dotyczących przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia organ podniósł, że skarżąca nie wykazała, aby ze względu na stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, została pozbawiona możliwości uzyskiwania dochodów. Nie dowodzą tego również wskazane w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym choroby, tj. [...], [...], [...], [...], [...], [...], czy [...]. Ponadto organ dodał, że skarżąca uzyskuje świadczenie z tytułu renty rodzinnej, która jest wypłacana bez względu na stan zdrowia. Zatem, zdaniem ZUS, przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia nie ma w stosunku do skarżącej zastosowania.

Dodatkowo w zaskarżonej decyzji stwierdzono, iż z informacji uzyskanych przez ZUS wynika, że skarżąca nie korzysta z pomocy społecznej. Ponadto organ zwrócił uwagę, że zobowiązana nie przedstawiła żadnych dokumentów, które świadczyłyby o niezaspokajaniu podstawowych potrzeb bytowych.

W skardze z dnia 12 maja 2018 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, zobowiązana zakwestionowała decyzję ZUS z dnia [...] w części utrzymującej w mocy odmowę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od kwietnia 2010 r. do października 2010 r. W jej ocenie, zaskarżona część decyzji jest nieprawidłowa, gdyż rozstrzyga o zobowiązaniu, które uległo przedawnieniu. Ponadto zauważyła, iż zadłużenie z tego tytułu powstało na skutek błędnych informacji otrzymanych od pracowników ZUS. Skarżąca stwierdziła także, że jest dyskryminowana wobec przepisów prawa.

Jednocześnie wniosła o zasądzenia od organu kwoty 10.000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznane krzywdy moralne i zdrowotne oraz tytułem pokrycia poniesionych kosztów (czas, dojazdy, papier, materiały eksploatacyjne do drukarek, ksero, poczta, konsultacje).

Uzasadniając skargę zobowiązana obszernie zacytowała wyrok tutejszego Sądu z dnia 5 grudnia 2017 r. sygn. akt I SA/Gl 945/17. Następnie podniosła, że w zaskarżonej decyzji brak jest wyjaśnienia dla stwierdzenia organu, że bieg terminu przedawnienia zaległych składek uległ przerwaniu, a w konsekwencji przedawnienie nie nastąpi wcześniej niż 25 lipca 2018 r. Podkreśliła przy tym, że przedłużenie okresu przedawnienia spowodowane jest zaniedbaniami samego ZUS-u, który prowadził postępowanie w sprawie ustalenia obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym w okresie od kwietnia 2010 r. do października 2010 r. niemal przez rok. Otóż wniosek w tej materii został złożony w dniu 25 lutego 2015 r., a decyzja została wydana [...]. Wynikało to z zagubienia wniosku skarżącej, o czym świadczy pismo organu z dnia 5 stycznia 2016 r., którym zwrócono się o dostarczenie dokumentu potwierdzającego okoliczność, że w dniu 25 lutego 2015 r. został złożony wniosek w sprawie ustalenia, że nie istniał obowiązek opłacania przedmiotowych składek. Zobowiązana podkreśliła, że ZUS zajął się tą sprawą dopiero po tym jak Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 10 listopada 2015 r. o sygn. akt I SA/Gl 310/15 wskazał na potrzebę wyjaśnienia, czy skarżąca wystąpiła z żądaniem ustalenia istnienia obowiązku opłacania składek.

W dalszej części uzasadnienia skargi zobowiązana przyjęła, że zawieszenie biegu terminu przedawnienia nastąpiło na okres 225 dni, wobec czego zaległe składki przedawniły się z dniem 13 sierpnia 2017 r. Wyliczając czasookres zawieszenia przedawnienia skarżąca uznała, że składa się na niego 188 dni postępowania toczącego się przed Sądem Okręgowym w K. (sygn. akt [...]) oraz 37 dni liczonych od daty złożenia wniosku w sprawie ustalenia obowiązku uiszczenia składek (od 25 lutego 2015 r. do 3 kwietnia 2015 r.).

W końcowej części skargi zarzucono organowi brak ustosunkowania się do meritum sprawy, tj. błędnego pouczenia zobowiązanej przez pracowników ZUS w zakresie rozumienia pojęcia "minimalnego wynagrodzenia", o którym mowa w art. 18 ust. 1a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Okoliczność ta, jak stwierdza skarżąca, była bezpośrednią przyczyną powstania zaległości w opłacaniu składek.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie może być uwzględniona, gdyż objęta nią decyzja nie narusza prawa.

Na wstępie rozważań nad zgodnością z prawem zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności należy wskazać, że niniejsza sprawa była przedmiotem rozstrzygnięcia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który wyrokiem z dnia 5 grudnia 2017 r. sygn. akt I SA/Gl 945/17 uchylił decyzję ZUS z dnia [...] nr [...] ([...]).

Jak stanowi przepis art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 – dalej p.p.s.a.), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Sformułowania o związaniu "sądów jak i organów", oznacza że danym orzeczeniem będzie związany w sprawie zarówno wojewódzki sąd administracyjny, jak i Naczelny Sąd Administracyjny.

Podnieść również należy, że z istoty sądowej kontroli administracji wynika, że sąd orzeka wedle stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu lub podjęcia zaskarżonej czynności, a wynikającego z akt sprawy (zob. wyroki NSA: z dnia 12 lipca 2016 r. sygn. akt I OSK 1628/16, Lex nr 2100547; z dnia 8 listopada 2017 r. sygn. akt I OSK 55/16, Lex nr 2416646). Wynika stąd, że powyższej kontroli sąd dokonuje według stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 5 grudnia 2017 r. zwrócił uwagę, że decyzja zarówno pozytywna, jak i negatywna w przedmiocie umorzenia należności wobec ZUS może być podejmowana wyłącznie w odniesieniu do należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Ponieważ akta sprawy nie zawierały informacji pozwalających na stwierdzenie wymagalności zaległych składek za okres od kwietnia 2010 r. do października 2010 r. Sąd nakazał wyjaśnienie, czy owe składki, o umorzenie których wnosiła skarżąca uległy przedawnieniu czy też nie. Wskazał również, że w sytuacji, gdy składki te uległy przedawnieniu, organ zobowiązany będzie do umorzenia postępowania w sprawie wniosku o umorzenie zaległych składek, z tej przyczyny, że nie jest możliwe rozstrzyganie sprawy, w sytuacji braku jej przedmiotu.

Sąd stwierdza, że organ zadośćuczynił zaleceniom wynikających ze wspomnianego wyroku dokonując ustaleń w zakresie wymagalności składek, o umorzenie których wniosła skarżąca. Jak z nich wynika w sprawie nie doszło do wszczęcia przeciwko skarżącej postępowania egzekucyjnego, jak również nie dokonano zabezpieczenia należnych składek na jej majątku. Natomiast bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu na podstawie art. 24 ust. 5f ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1778 z późn. zm. – dalej u.s.u.s.) stanowiącego, że w przypadku wydania przez Zakład decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna. Otóż w następstwie wniosku skarżącej z dnia 25 lutego 2015 r. została wydana przez ZUS decyzja z dnia [...] nr [...] ustalającą obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym w okresie od kwietnia 2010 r. do października 2010 r. Od tej decyzji skarżąca złożyła odwołanie do Sądu Okręgowego w K. - Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, który wyrokiem z dnia [...] oddalił odwołanie. Tym samym termin przedawnienia został wydłużony o okres prowadzonego postępowania dotyczącego ustalenia obowiązku uiszczania składek. Na dezaprobatę zasługuje długie procedowanie organu we wskazanej sprawie, które jak wynika z analizy pisma ZUS z dnia 5 stycznia 2016 r. było następstwem zagubienia wniosku skarżącej. Nie zmienia to jednak faktu, że zawieszenie biegu terminu przedawnienia w myśl art. 24 ust. 5f u.s.u.s. nastąpiło w dacie złożenia przez skarżącą wniosku, tj. 25 lutego 2015 r. i trwało aż do uprawomocnienia się wyroku Sądu Okręgowego z dnia [...].

W chwili wymagalności składek za okres od kwietnia do października 2010 r. obowiązywał 10-letni termin ich przedawnienia. Zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. Nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia ust. 2 powołanego przepisu, stosownie do którego, jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi, wcześniej przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 27 czerwca 2013 r. sygn. akt III AUa 1656/12, Lex nr 1350353).

Uwzględniając powyższe rozważania, w niniejszej sprawie termin przedawnienia zaległych składek upłynąłby z dniem 1 stycznia 2017 r. Jednak skutek ten nie nastąpił ze względu na zawieszenie biegu przedawnienia z uwagi na wszczęcie postępowania w przedmiocie ustalenia obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym (art. 24 ust. 5f u.s.u.s.). Mając na uwadze, że zawieszenie to trwało blisko 19 miesięcy (przyjmując tylko datę wydania wyroku przez Sąd Okręgowy), stwierdzić należy, że w dacie podjęcia zaskarżonej decyzji, tj. [...], składki na ubezpieczenia społeczne były wymagalne.

Podnieść należy w tym miejscu, że okoliczności zawieszenia biegu przedawnienia nie mają zastosowania do składek na Fundusz Pracy, gdyż decyzja ZUS z dnia [...] ustalała obowiązek podlegania tylko ubezpieczeniom społecznym. Tym samym składki w tym zakresie uległy przedawnieniu. W konsekwencji organ uchylił w tym zakresie swoją decyzję z dnia [...] i umorzył postępowanie administracyjne.

Przechodząc do oceny wystąpienia przesłanek warunkujących umorzenie zaległych składek na wstępie należy przypomnieć, że sądowa kontrola decyzji administracyjnych jest sprawowana co do zasady z punktu widzenia ich legalności, a więc zgodności z prawem. Przesądza o tym treść art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 2188 z późn. zm.), który stanowi, że "kontrola (...) sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej".

Zastrzeżenie powyższe ma szczególne znaczenie w przypadku zaskarżenia do sądu decyzji wydanych w ramach przysługującego organowi uznania administracyjnego. Do tej kategorii spraw należą też decyzje wydawane w przedmiocie udzielania ulg w spłacie zaległości podatkowych oraz składkowych.

Decyzje w przedmiocie ulg, jako decyzje uznaniowe, podlegają kontroli sądu administracyjnego w ograniczonym zakresie. Sąd nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji wybór jest słuszny, a zatem sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej; takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Decyzja uznaniowa w pełnym zakresie podlega natomiast badaniu, co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi i ocenie, czy organ prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia zaległości składkowych mają swoje uzasadnienie w zebranym w sprawie materiale dowodowym oraz, czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne.

Rozpatrując wniosek skarżącej, organ stanął na stanowisku, że nie spełnia ona żadnej z przesłanek umożliwiających umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne określonych w art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s., jak również tych, o których mowa w § 3 ust. 1 powołanego już wyżej rozporządzenia. Przystępując do rozstrzygnięcia sprawy wskazać należy, iż zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w ust. 3 tego artykułu. Całkowita nieściągalność, o której mowa w tym przepisie zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2015 r. poz. 233, 978, 1166, 1259 i 1844 oraz z 2016 r. poz. 615);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ponadto, w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Według § 3 ust. 1 rozporządzenia, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Organ uznał, że nie zachodzi żadna z przesłanek, która pozwalałaby na zastosowanie uznania administracyjnego w przedmiocie umorzenia składek. Podkreślenia bowiem wymaga, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter dwuetapowy. W pierwszym etapie organ administracji winien jednoznacznie ustalić, czy istnieje któraś z przesłanek umorzeniowych albo jednoznacznie wykluczyć jej istnienie. Dopiero po ustaleniu, że którakolwiek z przesłanek umorzeniowych istnieje organ administracji proceduje na etapie drugim - to jest na etapie uznania administracyjnego.

Analizując sytuację skarżącej, bezspornym jest, że nie zachodzi wobec niej przesłanka umorzenia składek wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Z kolei wobec tego, że nie toczyło się postępowanie upadłościowe lub likwidacyjne nie może być mowy o wystąpieniu przesłanek z pkt 2, 4, 4b. Nie znajduje w niniejszej sprawie zastosowania również przesłanka z pkt 3, gdyż skarżąca dysponuje majątkiem, z którego można egzekwować należności. Otóż dysponuje ona rentą rodzinną w wysokości 2.675,85 zł, a także majątkiem ruchomym i nieruchomym.

Także przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie znajduje zastosowania w tym przypadku, gdyż zadłużenie skarżącej jest wyższe od kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (11,60 zł). Odnosząc się do przesłanek zawartych w pozostałych punktach art. 28 ust. 3 u.s.u.s. (pkt 5 i 6) stwierdzić należy, że w stosunku do skarżącej nie toczy się postępowanie egzekucyjne, a więc nie można rozstrzygać o wystąpieniu przesłanki z pkt 5 art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Odnośnie wydatków egzekucyjnych, Sąd podziela pogląd, że organ w trakcie postępowania dotyczącego umorzenia zaległości, może samodzielnie ocenić przesłankę z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. porównując spodziewane koszty egzekucji (obliczane w części w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku zobowiązanego (zob. wyrok WSA w Krakowie z dnia 31 października 2012 r. sygn. akt I SA/Kr 224/12, Lex nr 1697448). W tym kontekście oraz mając na uwadze ustalenia dotyczące dochodów skarżącej oraz posiadanego przez nią majątku twierdzenie organu o niewystępowaniu owej przesłanki jest jak najbardziej uzasadnione.

Zobowiązana była płatnikiem składek na ubezpieczenia społeczne, których dotyczy wniosek o umorzenie, wobec czego znajduje w stosunku do niej zastosowanie również art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Przed przystąpieniem do rozpatrzenia zasadności stanowiska organu o braku występowania przesłanek z § 3 ust. 1 rozporządzenia podnieść należy, iż to na wnioskodawcy (zobowiązanym) spoczywa ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających umorzenie składek (zob. wyroki NSA: z dnia 14 listopada 2014 r. sygn. akt II GSK 1501/13 oraz z dnia 9 marca 2017 r. sygn. akt II GSK 4993/16), co wprost wynika z przywołanego przepisu.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ZUS szczegółowo przedstawił ustalenia poczynione w zakresie powyższych podstaw umorzenia, wskazując na informacje obrazujące sytuację materialną i osobistą zobowiązanej. Wynika z nich, że skarżąca prowadząc jednoosobowe gospodarstwo domowe uzyskuje dochód z tytułu renty rodzinnej w wysokości 2.675,85 zł. Z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że skarżąca ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego w łącznej wysokości 1.450 zł (w tym: z tytułu opłat eksploatacyjnych - 1.000 zł, koszty związane z leczeniem - 250 zł oraz inne wydatki - 200 zł). Skarżąca posiada zobowiązania pieniężne z tytułu podatków w wysokości 412 zł rocznie, z tytułu zaciągniętych kredytów w wysokości 102.000 CHF, tj. ok. 359.182,80 zł (wg kursu walut na dzień 16 kwietnia 2018 r.), z tytułu zadłużenia w kartach kredytowych w wysokości 21.000 zł oraz u osób fizycznych w wysokości 20.000 zł. Według oświadczenia skarżącej zobowiązania podatkowe spłaca kwartalnie w kwocie 104 zł, ratę kredytu spłaca w kwocie 681 CHF, tj. ok. 2.398,07 zł (wg kursu walut na dzień 16 kwietnia 2018 r.), pozostałe zobowiązania spłaca w miarę możliwości. Na jej majątek składają się dwie nieruchomości: współwłasność w 3/4 części domu o powierzchni 180 m2 położonego w M., także nieruchomość gruntowa zapisana w księdze wieczystej [...] położona w M.. Ponadto jest ona właścicielem dwóch samochodów: Renault Clio rocznik 2006 o szacunkowej wartości 12.800 zł oraz Citroen C3 Picasso rocznik 2011 o szacunkowej wartości 23.300 zł.

Z zestawienia przedstawionych przez skarżącą dochodów z jej wydatkami wynika, że wydatki znacząco przewyższają dochody. Oznacza to, że skarżąca nie ujawniła wszystkich źródeł dochodów. Mając zatem na uwadze, że zobowiązana nie tylko nie udokumentowała, ale nawet nie sygnalizowała, aby występowały trudności w regulowaniu bieżących wydatków, w tym zobowiązań bankowych, nie można przyjąć, aby jej sytuacja była na tyle trudna, aby regulowanie zaległych składek pozbawiłoby ją możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych. Zwrócić również należy uwagę, że w zestawieniu wydatków skarżąca nie określiła także kosztów związanych z użytkowaniem pojazdów, wynikających chociażby z potrzeby zakupu paliwa.

Nie można także poczytywać za spełniające przesłanki do uzyskania omawianej ulgi w spłacie osób, które nie dysponują środkami na wykonanie zobowiązań publicznoprawnych jedynie z uwagi na preferowanie wykonywania zobowiązań cywilnoprawnych, nawet jeśli niewykonanie tych zobowiązań wiązałoby się z daleko idącymi konsekwencjami dla zobowiązanej. Aprobowanie takiej sytuacji byłoby bowiem nieuprawnionym uprzywilejowywaniem podmiotów prawa cywilnego kosztem Skarbu Państwa, czyli kosztem ogółu obywateli. Omawiana instytucja służy bowiem wsparciu obywateli w zupełnie wyjątkowych okolicznościach. Nie może być jednakże wykorzystywana do celów preferujących spłatę zaciągniętych kredytów kosztem realizowania zobowiązań publicznoprawnych.

Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na podjęcie rozważań dotyczących wystąpienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia dotyczącej poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Podkreślić należy, że występowania tej przesłanki nie podnosiła także sama zainteresowana, a ponadto odnosi się ona jedynie do osób prowadzących działalność gopsodarczą.

Zajmując się przesłanką z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia stwierdzić przyjdzie, że skarżąca poza wskazaniem w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym występujących u niej chorób ([...], [...], [...], [...], [...], [...] [...]) nie wykazała, aby jej stan zdrowia wykluczał uzyskiwanie dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Przypomnieć należy, że to na zobowiązanej spoczywa ciężar dowodowy, a więc to ona zobligowana jest do przedstawienia dowodów, które mają potwierdzić wystąpienie okoliczności warunkujących umorzenie zaległych składek.

Przy badaniu przesłanek z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia, przedmiotem tego postępowania nie jest kwestia ustalenia, z jakich przyczyn skarżący składek nie opłacał. Przy badaniu przesłanek umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne istotna jest ocena aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej zobowiązanego, a nie przyczyny powstania zaległości, zawinione czy też subiektywnie niezawinione, które nie zostały przewidziane, jako samodzielna przesłanka umorzenia należności (zob. wyrok NSA z dnia 14 stycznia 2015 r. sygn. akt II GSK 2051/13, Lex nr 1624404). Oznacza to, że podnoszone w trakcie toczącego się postępowania, jak również w samej skardze okoliczności dotyczące genezy powstania zaległości w opłacaniu składek pozostają bez znaczenia dla rozpatrywanej sprawy. Zatem fakt błędnego pouczenia zobowiązanej przez pracowników ZUS w zakresie rozumienia pojęcia "minimalnego wynagrodzenia", o którym mowa w art. 18 ust. 1a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, nie może stanowić o umorzeniu zaległych składek.

Końcowo Sąd zauważa, że organ dokonując zaskarżoną decyzją uchylenia własnej decyzji z dnia [...] w części dotyczącej odmowy umorzenia należności z tytułu składek na Fundusz Pracy i umarzając w tym zakresie postępowanie administracyjne nie skorygował jednocześnie wysokości odsetek określonych w pkt 3 decyzji z dnia [...]. Odsetki bowiem zostały ustalone łącznie od zaległych składek na ubezpieczenie społeczne oraz Fundusz Pracy. Uchybienie to jednak pozostaje bez wpływu na prawidłowość zaskarżonej decyzji, którą odmówiono umorzenia zaległych składek. Nie niesie ona bowiem negatywnych konsekwencji dla zobowiązanej w rozstrzyganej sprawie.

Mają powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, co uzasadnia oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.