Postanowienie NSA, sygn. akt I FZ 200/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-10-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Przywrócenie terminu
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 86 i art. 87
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sylwester Marciniak, po rozpoznaniu w dniu 24 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia C. sp. z o.o. w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 maja 2022 r. sygn. akt III SA/Wa 2440/21 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi C. sp. z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 30 sierpnia 2021 r., nr 1401-IOA.603.8.2021.MU w przedmiocie odmowy uchylenia ostatecznej decyzji w sprawie rozliczenia podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2013 r. postanawia oddalić zażalenie. Sylwester Marciniak Sędzia NSA


UZASADNIENIE

I FZ 200/22

UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 4 maja 2022 r., sygn. akt III SA/Wa 2440/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: sąd pierwszej instancji) odmówił C. sp. z o.o. w W. (dalej: skarżąca lub spółka) przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 30 sierpnia 2021 r. w przedmiocie odmowy uchylenia ostatecznej decyzji w sprawie rozliczenia podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2013 r. Równocześnie sąd orzekł o zwrocie uiszczonego przez skarżącą wpisu od skargi.

Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że w postanowieniu z dnia 15 grudnia 2021 r. sąd pierwszej instancji odrzucił skargę spółki z uwagi na nieuiszczenie wpisu sądowego od skargi. W piśmie z dnia 5 stycznia 2022 r. pełnomocnik spółki wniósł o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu, twierdząc, że uchybienie terminu nastąpiło nie z winy spółki, a z przyczyn nadzwyczajnych spowodowanych pandemią koronawirusa. W tym zakresie pełnomocnik wskazał, że wezwanie do uiszczenia wpisu zostało doręczone w dniu 9 listopada 2021 r., a pracownica pełnomocnika odpowiedzialna za dokonywanie płatności zaobserwowała w tym dniu u siebie objawy zakażenia COVID-19 i zakończyła pracę wcześniej, zaś w dniach 11-21 listopada 2021 r. była poddana kwarantannie, a następnie izolacji domowej. Od dnia 12 listopada do dnia 23 grudnia 2021 r. w izolacji domowej przebywał także inny pracownik kancelarii. Konieczność poddania się autoizolacji przez pracowników kancelarii wywołała zamieszanie organizacyjne, a w konsekwencji wpis od skargi nie został uiszczony zgodnie z dyspozycją przekazaną pracownicy w dniu 9 listopada 2021 r. Pełnomocnik podkreślił, że wskazana pracownica jest jedyną osobą, która w zakresie swoich obowiązków dokonuje przelewów oraz ma dostęp do rachunku w siedzibie kancelarii. Pełnomocnik dodał, że o braku uiszczenia wpisu dowiedział się, gdy doręczono mu odpis postanowienia o odrzuceniu skargi.

Sąd pierwszej instancji, odwołując się do art. 86 i art. 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.), wskazał m.in., że brak winy w uchybieniu terminu, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet niewielkim niedbalstwem. O braku winy można mówić jedynie wtedy, gdy strona (lub jej pełnomocnik) nie mogła usunąć zaistniałej przeszkody nawet przy użyciu największego możliwego w danych warunkach wysiłku. Za oczywiste sąd uznał przy tym, że miernik staranności jest podwyższony, gdy stronę reprezentuje profesjonalny pełnomocnik.

Zdaniem sądu prowadzący kancelarię profesjonalny pełnomocnik powinien brać pod uwagę możliwość wystąpienia problemów zdrowotnych u jego pracowników, które uniemożliwią tym osobom wykonywanie czynności zawodowych. Pełnomocnik miał obowiązek takiego ukształtowania organizacji pracy w kancelarii, by w każdym czasie można było dokonywać czynności niezbędnych do ochrony jej interesów i zabezpieczyć się przed ujemnymi następstwami takiej sytuacji, jaka wystąpiła w sprawie. Fakt posiadania uprawnień do dokonywania przelewów przez jedną osobę nie wyłącza zatem winy w uiszczeniu wpisu po upływie wyznaczonego terminu. Możliwość sprawnego obracania środkami pieniężnymi jest kluczowa i dopuszczenie do sytuacji, w której nieobecność jednej osoby paraliżuje ten element funkcjonowania kancelarii, nie świadczy o zachowaniu należytej staranności. Należyta staranność polega przede wszystkim na zapobiegliwym przygotowaniu się na okoliczności wyjątkowe, niestandardowe, których skutki - poza przypadkiem działania vis maior - mogą być kontrolowane i niwelowane przez staranne działanie. Sąd pokreślił też, że to na profesjonalnym pełnomocniku spoczywa obowiązek takiej organizacji pracy i sprawowania nadzoru nad wykonywanymi czynnościami, by nie dochodziło do zaniedbywania ciążących na nim obowiązków związanych ze świadczoną obsługą lub pomocą prawną. W sytuacjach, gdy od prawidłowego dokonania czynności zależy dalszy bieg powierzonej pełnomocnikowi sprawy, zasadne jest wymaganie od tego pełnomocnika maksimum staranności.

Podsumowując swoje stanowisko, sąd uznał, że argumentacja przedstawiona we wniosku nie pozwala na jego uwzględnienie i przywrócenie terminu.

W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o jego uchylenie i przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Według spółki sąd naruszył przepisy postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy:

1) art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 1, 2 i 4 przez odmowę przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w sytuacji, gdy skarżąca uprawdopodobniła okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu,

2) art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przez przedwczesne rozstrzygnięcie w zakresie dokonania zwrotu kwoty 200 zł uiszczonej tytułem wpisu sądowego od skargi.

Zdaniem autora zażalenia sąd pierwszej instancji nie uwzględnił wszystkich okoliczności sprawy, w tym okoliczności, które winny być mu znane z urzędu (tj. obowiązywania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii). Sąd nie uwzględnił utrudnień związanych z organizacją pracy, jakie wystąpiły w związku z obawą przed narażeniem innych pracowników kancelarii oraz biura rachunkowego na zarażenie wirusem COVID-19, co spowodowało konieczność wprowadzenia pracy hybrydowej oraz - z dnia na dzień - ograniczenia kontaktu między pracownikami do niezbędnego minimum. Natychmiastowe przejście na wykonywanie pracy w trybie zdalnym oraz poddanie się autoizolacji przez pracowników kancelarii, włącznie z pełnomocnikiem, wywołało zamieszanie organizacyjne. Priorytetem było zapewnienie ochrony zdrowia pracownikom kancelarii oraz biura rachunkowego, do czego sąd pierwszej instancji się nie odniósł. Izolację pracowników należało uznać za nagłą i konieczną, a nadto to pracownik, który zachorował na COVID-19, był odpowiedzialny za dokonywanie przelewów oraz miał dostęp do rachunku w siedzibie kancelarii. Odnosząc się do zastrzeżeń sądu w tym względzie pełnomocnik zauważył, że przekazywanie dostępu do rachunku bankowego tylko jednemu pracownikowi, darzonemu szczególnym zaufaniem, jest czymś całkowicie normalnym i nie powinno budzić wątpliwości sądu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem sporu jest to, czy zaistniałe w sprawie okoliczności, które doprowadziły do uchybienia terminu do uiszczenia wpisu od skargi, należy uznać za nagłe i nieprzewidywalne, którym profesjonalny pełnomocnik nie mógł zapobiec nawet przy dołożeniu największego możliwego w danych warunkach wysiłku. Po analizie argumentacji zawartej zarówno we wniosku, jak i w zażaleniu, Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko sądu pierwszej instancji, że okoliczności sprawy nie uprawdopodobniają braku winy pełnomocnika w uchybieniu terminu do uiszczenia wpisu od skargi, a w konsekwencji brak było podstaw do przywrócenia terminu do dokonania tej czynności procesowej.

Należy przede wszystkim zauważyć, że pełnomocnik spółki wprost przyznaje, że w jego kancelarii wystąpiło "zamieszanie organizacyjne" po wykryciu zagrożenia zakażeniem COVID-19. O ile za zrozumiałe i usprawiedliwione można uznać takie "zamieszanie organizacyjne" wiosną 2020 r., gdy stan zagrożenia epidemicznego/epidemii był stosunkowo nową okolicznością, na której wystąpienie wszelkiego rodzaju jednostki organizacyjne - w tym kancelarie profesjonalnych pełnomocników - nie były z oczywistych względów przygotowane, trwanie takiej sytuacji przez dłuższy czas (w momencie uchybienia terminu w przedmiotowej sprawie stan zagrożenia epidemicznego/epidemii obowiązywał od ponad 1,5 roku) wymagało od profesjonalnie działających podmiotów - w tym kancelarii prawniczych - przygotowania się na ewentualne wystąpienie potrzeby relatywnie szybkiej reorganizacji pracy w przypadku stwierdzenia kontaktu z osobą zarażoną wirusem SARS-CoV-2. Nieopracowanie stosownych procedur zapewniających również w takim czasie odpowiednie zabezpieczenie interesów klientów, mimo półtorarocznego okresu świadomości możliwości zaistnienia takiej sytuacji, trudno uznać za działanie z należytą starannością, której można wymagać od profesjonalnego pełnomocnika. Nie sposób uznać, by w listopadzie 2021 r. zachorowanie jednego z pracowników na COVID-19 mogło być uznane za okoliczność nieprzewidywalną, której negatywny wpływ na bieg terminów procesowych nie mógł być w żaden sposób przezwyciężony, a nawet dołożenie największego możliwego wysiłku w odpowiednim zorganizowaniu pracy kancelarii nie mogłoby zapobiec uchybieniu terminowi. Zapewniający profesjonalną obsługę prawną pełnomocnik skarżącej nie był zwolniony z obowiązku takiego zorganizowania pracy kancelarii, by również w tych warunkach nie dochodziło do zaniedbań, np. w terminowym dokonywaniu przelewów. Odpowiedzialny za dokonanie danej czynności pracownik w przypadku stwierdzenia złego samopoczucia powinien mieć zapewnioną możliwość niezwłocznego przekazania dokonania pilnych czynności innej osobie, a powinnością pełnomocnika było też nadzorowanie i kontrola terminowości wykonania zleconych pracownikowi czynności. Niezabezpieczenie się przed wystąpieniem tego rodzaju trudności, jak opisane we wniosku, tj. nieprzygotowanie procedur mogących zapobiec zaniedbaniom, nie może być uznane za działanie z należytą starannością, której można wymagać od profesjonalnego pełnomocnika. Tymczasem w okolicznościach sprawy odpowiednie mechanizmy nie zostały przewidziane, co przyznaje pełnomocnik, pisząc o "zamieszaniu organizacyjnym". Co więcej, pełnomocnik wskazuje na to, że uzupełnił w dniu 15 listopada 2021 r. inny z braków formalnych skargi, co świadczy o tym, że zabezpieczenie interesów mocodawcy w tym czasie było możliwe. Nie jest jasne, dlaczego - mając świadomość, że chora pracownica jest jedyną osobą, która została upoważniona do dokonywania przelewów - pełnomocnik nie sprawdził, czy zostały wykonane wszystkie przelewy, których dyspozycje zostały pracownicy przekazane przed jej chorobą. Warto zaznaczyć, że - zgodnie z informacjami przekazanymi przez pełnomocnika - wezwanie do uiszczenia wpisu wraz z powierzeniem dokonania przelewu z tego tytułu - pełnomocnik przekazał pracownicy w dniu, w którym odczuła ona objawy COVID-19, kończąc wcześniej pracę. Miało to miejsce w dniu 9 listopada 2021 r., a zatem w tym samym dniu, w którym wezwanie zostało pełnomocnikowi doręczone. Pełnomocnik miał zatem czas do 16 listopada 2021 r., żeby zweryfikować, czy - mimo wcześniejszego zakończenia pracy w dniu 9 listopada 2021 r. - pracownica dokonała wpłaty wpisu, czy też nie udało jej się tego zrobić. Tymczasem pełnomocnik nie tylko zaniechał takiego nadzoru w czasie, gdy było jeszcze możliwe wniesienie opłaty w zakreślonym terminie, ale i później. Z wniosku o przywrócenie terminu wynika mianowicie, że o braku uiszczenia wpisu pełnomocnik dowiedział się dopiero w dniu 30 grudnia 2021 r., tj. z chwilą doręczenia mu odpisu postanowienia o odrzuceniu skargi. Nie sposób też nie zauważyć, że według wniosku pracownica odpowiedzialna za dokonanie przelewu zakończyła zwolnienie lekarskie w dniu 23 listopada 2021 r., zatem w okresie między 24 listopada 2021 r. a 30 grudnia 2021 r. nie ma już żadnego uzasadnienia dla zaniechania podjęcia jakichkolwiek działań w celu zabezpieczenia interesów mocodawcy.

Powyższego nie zmienia też podkreślanie przez pełnomocnika, że chora pracownica była jedyną osobą, której pełnomocnik dał dostęp do rachunku bankowego. Naczelny Sąd Administracyjny nie kwestionuje argumentu pełnomocnika, że udzielenie pracownikowi dostępu do rachunku bankowego jest wyrazem szczególnego zaufania ze strony pracodawcy i jest możliwe, że w kancelarii pełnomocnika tylko jeden z pracowników był darzony takim zaufaniem, niemniej w okolicznościach sprawy nie ma to wpływu na rozstrzygnięcie. Z przedłożonych dokumentów wynika, że posiadaczem rachunku jest pełnomocnik, stąd trudno dostrzec powód, dla którego nie mógł on samodzielnie dokonać przelewu (pełnomocnik nie wskazuje, że nie miał takiej możliwości). Co więcej, akta sprawy potwierdzają, że pełnomocnik korzysta z bankowości internetowej, a zatem dokonanie stosownego przelewu powinno być również możliwe w warunkach autoizolacji, zwłaszcza że wezwanie zostało pełnomocnikowi doręczone przez ePUAP, a zatem należy założyć, że miał on dostęp do jego treści także w warunkach domowych, a nie tylko w siedzibie kancelarii. Nadto nie sposób nie zwrócić uwagi, że uiszczenie wpisu od skargi mogło być dokonane na wiele sposobów, nie tylko przez autoryzowanie przelewu z jednego tylko rachunku bankowego przez ściśle określonego pracownika pełnomocnika w siedzibie kancelarii. Nawet w przypadku autoizolacji zarówno pełnomocnika, jak i wszystkich jego pracowników, działający z należytą starannością profesjonalny pełnomocnik powinien powiadomić swojego mocodawcę o zaistniałej sytuacji i przekazać mu informację o konieczności uiszczenia wpisu w zakreślonym w wezwaniu terminie. Warto zauważyć, że dokonanie opłaty w kwocie 200 zł na rachunek bankowy sądu jest czynnością techniczną, w której faktycznym wykonaniu pełnomocnika może zastąpić wiele osób - nie jest do tego potrzebne ani formalne umocowanie ani wiedza prawnicza, ani upoważniony dostęp do rachunku kancelarii.

Rację należy w związku z tym przyznać sądowi pierwszej instancji, że pełnomocnik nie wywiązał się z obowiązku takiego zorganizowania pracy kancelarii i sprawowania nadzoru nad wykonywanymi czynnościami, by nie dochodziło do zaniedbywania ciążących na nim obowiązków związanych ze świadczoną obsługą prawną. Pełnomocnik nie nadzorował odpowiednio i nie skontrolował w żaden sposób terminowości działań pracownika kancelarii, mimo wiedzy o ponoszeniu odpowiedzialności za wszelkie zaniedbania osób, którymi się posługuje. Uchybieniu terminowi w sprawie nie towarzyszyły więc okoliczności wskazujące na brak winy po stronie pełnomocnika skarżącej, a skoro nawet najlżejszy stopień winy wyłącza możliwość przywrócenia terminu, konkluzja sądu pierwszej instancji o niespełnieniu przesłanek z art. 86 i art. 87 p.p.s.a. do zastosowania tej instytucji jest prawidłowa i zgodna z prawem. Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił, że przywołane we wniosku argumenty nie wskazują na brak winy pełnomocnika spółki w uchybieniu terminu. W takiej sytuacji przywrócenie terminu nie było zasadne, a zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Niezasadny jest też zarzut przedwczesnego dokonania zwrotu wpisu od skargi. Zgodnie z art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd z urzędu zwraca stronie cały uiszczony wpis od pisma odrzuconego. Skarga spółki została prawomocnie odrzucona (postanowienie w tym przedmiocie nie zostało przez spółkę zaskarżone), stąd w przypadku odmowy przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu zapłacona przez spółkę kwota stała się wpisem podlegającym zwrotowi. Warto dodać, że z akt sprawy wynika, że polecenie dokonania zwrotu wpisu nie zostało jeszcze przekazane do Oddziału Finansowo-Budżetowego WSA w Warszawie, stąd wykonanie punktu 2 zaskarżonego postanowienia będzie miało miejsce po prawomocnym przesądzeniu o odmowie przywrócenia terminu.

Ze wskazanych przyczyn, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie.

Sylwester Marciniak

Sędzia NSA