Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 875/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2013-01-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 29 ust. 3
journal: Dz.U. 2005 nr 239 poz 2019
law: Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Łucja Franiczek (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Ewa Krawczyk, Sędzia WSA Włodzimierz Kubik, Protokolant starszy referent Aleksandra Gumuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia stosunków wodnych na gruncie oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wójt Gminy M. na podstawie art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne (t.j. Dz. U. z 2005 r. Nr 239, poz. 2019 ze zm.) po ponownym rozpatrzeniu sprawy dotyczącej zmiany stanu wody na gruntach położonych w T., Gmina M. nakazał K. K., S. K., T. K. – współwłaścicielom działki nr [...] obręb T. – przywrócenie jej do stanu poprzedniego, poprzez usunięcie gruntów nasypowych od wjazdu z ulicy [...] w kierunku południowym do końca istniejących zabudowań zlokalizowanych na działce nr [...] (posesja przy ul. [...]), w tym doprowadzenie do odsłonięcia murów powyższych budynków, przy uwzględnieniu niwelacji drogi z nachyleniem w kierunku południowo-zachodnim.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji podał, że E. S. (współwłaścicielka działki nr [...] położonej w T. przy ul. [...]) w dniu 30 listopada 2009 r. złożyła wniosek o wydanie decyzji w trybie art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne w związku z zalewaniem jej nieruchomości, które jest wynikiem zmiany stanu wody na gruncie – działce nr [...] położonej w T. przy ul. [...], spowodowanej nadsypaniem tej działki.

W wyniku rozpoznania powyższego wniosku, decyzją z dnia [...] r. Wójt Gminy M. nakazał K. K., S. K. i T. K. – współwłaścicielom działki nr [...] obręb T. – przywrócenie jej do stanu poprzedniego, poprzez usunięcie gruntów nasypowych wraz z warstwą humusu o miąższości 0,8 m, od wjazdu z ulicy [...] w kierunku południowym do końca istniejących zabudowań zlokalizowanych na działce nr [...] (posesja przy ul. [...]) – w terminie 2 miesięcy od daty stwierdzenia ostateczności decyzji.

Po rozpatrzeniu odwołania złożonego przez K. K. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją Nr [...] z dnia [...] r. uchyliło zaskarżoną decyzję Wójta Gminy M. w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

Kolejną decyzją z dnia [...] r. nakazano K. K., S. K. i T. K. – współwłaścicielom działki nr [...] obręb T. – przywrócenie jej do stanu poprzedniego, poprzez usunięcie gruntów nasypowych od wjazdu z ulicy [...] w kierunku południowym do końca istniejących zabudowań zlokalizowanych na działce nr [...] (posesja przy ul. [...]) w tym doprowadzenie do odsłonięcia murów powyższych budynków, przy uwzględnieniu niwelacji drogi z nachyleniem w kierunku południowo-zachodnim.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła K. K.. W wyniku jego rozpatrzenia Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją Nr [...] z dnia [...] r. uchyliło zaskarżoną decyzję Wójta Gminy M. w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

W związku z powyższym ponownie przeprowadzono postępowanie wyjaśniające w przedmiotowej sprawie uwzględniając wskazania określone w decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K..

Organ I instancji ustalił, że w [...] r. została zawarta umowa sprzedaży działki nr [...] oraz udziału w działkach nr [...], [...],[...] i [...] z A. G.-G. i B. G. Sprzedającym była K. K., która pozostała współwłaścicielką działek nr [...], [...],[...] i [...]. Nowi współwłaściciele działki nr [...] są stronami przedmiotowego postępowania.

Na podstawie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że działka nr [...] uległa podziałowi, a opisane we wniosku E. S. zmiany polegające na nadsypaniu wykonane zostały na jednej z działek powstałych w wyniku podziału tj. na działce nr [...], która została wydzielona jako droga dojazdowa do posesji położonych w kolejnych szeregach zabudowy w kierunku południowym od ul. [...]. Bezpośrednie sąsiedztwo wykonanej drogi dojazdowej od strony wschodniej stanowi budynek mieszkalny, ogrodzenie murowane oraz pomieszczenie gospodarce murowane. Wszystkie obiekty zlokalizowane są w granicy działki nr [...]. Od strony zachodniej do wykonanej drogi przylega ogrodzenie posesji nr [...]. Na działce nr [...] został wykonany nasyp, stanowiący mieszaninę kamieni i wapienia z gliną, ułożoną na nawiezionej warstwie humusu. Przed realizacją nasypu powierzchnia terenu na pasie utwardzonej drogi była lekko nachylona w kierunku przeciwnym do zabudowań zlokalizowanych na działce nr [...], co przy nachyleniu ok. 3 % w kierunku południowym powodowało grawitacyjny spływ wód w kierunku południowo-wschodnim, zgodnie z kierunkiem nachylenia terenu.

Powołując się na przeprowadzone oględziny nieruchomości organ ustalił, że na nowo wydzieloną drogę dojazdową do działek dokonano nasypania ziemi i kamieni, przy ścianie budynków E. S.. Przed wykonaniem drogi dojazdowej do działek teren był niższy, niż w stanie obecnym. Ustalono, że naturalny spadek terenu ul. [...] na przedmiotowym odcinku jest w kierunku wschodnim. Ustalono również, że ściany budynków E. S. są zawilgocone. W dalszym etapie postępowania stwierdzono, że T. K. dokonał usunięcia części nasypu z działki nr [...] położonej w T. oraz że zakończona została wymiana ogrodzenia działki nr [...] z siatki na płot betonowy (pełny). Obecnie ściany budynku mieszkalnego położonego na działce nr [...] zostały zabezpieczone przez właściciela.

W ramach postępowania wyjaśniającego organ I instancji przeprowadził również dowód z opinii biegłego. Biegła I. M.-D. stwierdziła, że nasyp został wykonany z gruntów słaboprzepuszczalnych, które ułożone na wysokości ścian spowodowały zmiany warunków gruntowo-wodnych dla przyległych zabudowań znajdujących się na działce nr [...]. Ponadto, zmiany powodują utrudnienie odpływu wód opadowych, co jest przyczyną zawilgocenia budynków położonych na działce nr [...]. Nasypanie gruntu zmieniło kierunek odpływu wód i doprowadziło do powstania szkody. W sporządzonej opinii I. M.-D. potwierdziła wystąpienie zmiany warunków gruntowo-wodnych dla przyległych zabudowań oraz wskazała na konieczność przywrócenia stanu właściwego poprzez usunięcie gruntów nasypowych wraz z warstwą humusu i poprowadzenie niwelety nowej drogi na poziomie gruntu rodzimego z uwzględnieniem zabezpieczenia przeciwwilgociowego, strefy buforowej i odwodnienia liniowego. W opinii uzupełniającej biegła podtrzymała swoje wcześniejsze ustalenia, wskazała również, że część nasypu została już usunięta oraz że zostało zmienione ogrodzenie działki nr [...] z siatki na płot betonowy (pełny), który uniemożliwia spływ wód opadowych z terenu tej działki w kierunku posesji nr [...]. Stwierdziła, że aktualnie następuje napływ wód jedynie z pasa drogi. W trakcie postępowania biegłemu udostępniono cały materiał dowodowy.

W ocenie organu zeznania świadków potwierdziły, że wykonany nasyp na drodze dojazdowej (działka nr [...]) spowodował zawilgocenie ścian budynków położonych na działce nr [...]. Wykonany nasyp wywołał szkody na ścianach budynków. Świadek D. B. wskazał, że nasyp został wykonany w przeciągu kilku lat przez K. K. z ziemi, kamieni i gruzu. Świadek U. R. wskazała, że nasyp został wykonany kilka lat temu z różnego rodzaju ziemi, gliny. Prawdopodobnie nasyp ten był związany z pracami inwestycyjnymi wykonywanymi przez T. K., jednak nasyp był wykonany przed budową. G. C. wyjaśniła, że nasyp został wykonany przed pracami inwestycyjnymi T. K., natomiast nie wie, z czego się składał. W obecnym czasie widziała glinę, kamień.

Ponadto organ wyjaśnił, że z akt sprawy oraz dokumentów będących w posiadaniu organu wynika, że:

– w dniu 2 listopada 2004 r. E. S. złożyła pismo w sprawie wyrównania podwórka przez sąsiadów. E. S. wskazała, że przy jej budynku usypywana jest ziemia. Podczas przeprowadzonych oględzin w 2004 r. potwierdzono wyrównanie posesji K. K. od strony budynku E. S., ponadto K. K. oświadczyła, że prace polegające na wyrównaniu posesji zostały wykonane w 2004 r. nasypano ok. 20 cm ponad stan pierwotny,

– w złożonym w dniu 3 stycznia 2007 r. piśmie E. S. wskazała swoje obawy, że w wyniku planowanego procesu inwestycyjnego związanego z eksploatacją drogi zostaną uszkodzone zabudowania znajdujące się na działkach nr [...],

– w złożonym w dniu 24 lipca 2008 r. odwołaniu od decyzji Wójta Gminy M. o warunkach zabudowy z dnia [...] r. E. S. opisuje, że Pani K. od kilku lat usypuje ziemię i utwardza teren pod przyszłą drogę (roboty nadal w toku), co spowodowało duże zmiany w ukształtowaniu terenu, przez co do mojego domu przedostaje się wilgoć, wskutek czego odpadają tynki,

– w dniu 23 marca 2009 r. E. S. złożyła do Urzędu pismo w sprawie przeprowadzenia wizji lokalnej dotyczącej zniszczeń budynku mieszkalnego (pismo przekazane postanowieniem do Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego w B.),

– w dniu 30 listopada 2009 r. E. S. złożyła w Urzędzie wniosek o wydanie decyzji w trybie art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne w związku z zalewaniem jej nieruchomości, które jest wynikiem zmiany stanu wody na gruncie – działce nr [...] położonej w T. przy ul. [...], spowodowanej nadypaniem tej działki,

– warunki zabudowy dla inwestycji pn.: Budowa budynku mieszkalnego na terenie działki nr [...] zostały ustalone dla T. K. decyzją z [...] r. Decyzja zatwierdzająca podział geodezyjny działki nr [...] została wydana w grudniu 2008 r. W [...] r. została zawarta umowa przeniesienia własności nieruchomości działek nr [...],[...] oraz udziału w działkach nr [...],[...] oraz udziału w działkach nr [...],[...] i [...] na S. i T. K.. W [...] r. została wydana na rzecz T. K. decyzja zatwierdzająca projekt budowlany i udzielająca pozwolenia na budowę budynku mieszkalnego na działce nr [...] i zjazdu indywidualnego na działkach nr [...] i [...]. Opisane dokumenty wskazują, że prace inwestycyjne były prowadzone od 2009 r.,

– ze złożonych w dniu 4 lipca 2011 r. przez E. S. wyjaśnień wynika, że nasyp został wykonany w 2004 r. przez K. K., w następnych latach teren podnoszono jeszcze wyżej do roku 2008. Tłuczeń nasypany przez T. K. na drodze dojazdowej na wcześniej nawiezioną ziemię przez K. K. został usunięty. Wskazała również, że przed nasypaniem woda nigdy nie stała przy posesjach, teraz podczas opadów woda nie ma żadnego odpływu.

W związku z powyższym organ ustalił, że zmiany ukształtowania (nadsypania) działki nr [...] były związane z innymi okolicznościami niż proces inwestycyjny, a nadsypanie działki miało miejsce znacząco wcześniej. Z analizy zebranego materiału dowodowego wynika także, że wykonanie nasypu na drodze dojazdowej oznaczonej numerem działki nr [...] spowodowało zmianę stosunków wodnych, powodującą utrudnienie odpływu wód opadowych, co z kolei jest przyczyną zawilgocenia murów obiektów zlokalizowanych na działce nr [...]. W związku z powyższym stwierdzono wystąpienie szkody, której przyczyną są wprowadzone zmiany na gruncie.

Organ I instancji podał też, że w ramach przedmiotowego postępowania oparł się na następujących dowodach: oględzinach nieruchomości przeprowadzanych w dniach: 22 grudnia 2009 r., 18 lutego 2010 r., 5 marca 2010 r., 14 października 2010 r., 22 sierpnia 2011 r., opinii biegłego I. M.-D. posiadającej świadectwo Ministerstwa Ochrony Środowiska Zasobów Naturalnych i Leśnictwa nr [...] z dnia 26 kwietnia 2010 r., opinii uzupełniającej z dnia 26 listopada 2010 r., zeznaniach świadków G. C., D. B., U. R. wnioskowanych przez stronę, wyjaśnieniach stron postępowania zawartych w pismach E. S. z dnia 30 listopada 2009 r., z dnia 15 września 2010 r. i z dnia 4 lipca 2011 r. oraz zdjęciach wykazujących zaistniałą szkodę (zniszczenia budynków położonych na działce nr [...]), pismach K. K. z dnia 17 lutego 2010 r., 26 maja 2010 r., 29 czerwca 2010 r., 11 października 2010 r., 2 listopada 2010 r. oraz 15 lipca 2011 r. oraz przedłożonej dokumentacji zdjęciowej, dokumentach będących w posiadaniu organu: pisma E. S. złożone do Urzędu w dniach 2 listopada 2004 r., 3 stycznia 2007 r., 24 lipca 2008 r., 23 marca 2009 r. oraz protokół oględzin z dnia 24 listopada 2004 r.

W ocenie organu, dowody w postaci wyjaśnienia stron dotyczące wskazanego "bajorka koło posesji" E.S., wyjaśnienia i nagrania dotyczące zwożonego śniegu na budynki E. S., sposób prowadzonego postępowania przez Państwowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. w sprawie samowolnie wybudowanych budynkach na posesji przy ul. [...] w T., informacji związanych z wybudowaniem ścianki ograniczającej widoczność posesji K. K., jak również zeznania świadków H. S., W. G. i A. N., nie wnoszą istotnych okoliczności w sprawie i nie miały wpływu na rozstrzygnięcie.

Wyjaśniono też, że organ zawiadomił o zakończeniu postępowania dowodowego z pouczeniem, że przed wydaniem decyzji, stronom przysługuje prawo wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, w terminie 7 dni od dnia otrzymania zawiadomienia. Z przysługującego uprawnienia w dniu 19 września 2011 r. skorzystała E. S. oraz K. K. poprzez złożone pismo w dniu 26 września 2011 r. Zgodnie z zasadą czynnego udziału stron w postępowaniu organ zawiadamiał strony o każdej czynności w sprawie oraz umożliwił przeglądanie akt sprawy, czego dowodem są znajdujące się w aktach protokoły zapoznania się z dokumentacją.

Organ I instancji wskazał, że zgodnie z art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może:

1) zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani kierunku odpływu ze źródeł ze szkodą dla gruntów sąsiednich,

2) odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie (ust. 1 ww. ustawy).

Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich (ust. 2 ww. ustawy).

Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz, prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom (ust. 3 ww. ustawy).

Zdaniem organu, art. 29 ustawy ustanawia wobec właściciela gruntu zakaz zmiany stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej i kierunku odpływu ze źródeł – ze szkodą dla gruntów sąsiednich oraz zakaz odprowadzania wód oraz ścieków na grunty sąsiednie. W przypadku wystąpienia takiego szkodliwego oddziaływania na grunty sąsiednie w warunkach określonych dyspozycją art. 29 ust. 1, zgodnie z art. 29 ust. 3 wójt, burmistrz lub prezydent miasta posiada możliwość władczej ingerencji w sferę prawa własności. Organ administracji publicznej może nakazać wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom lub przywrócenie stanu poprzedniego.

Przesłankami zastosowania art. 29 ust. 3 ustawy są:

1. zachowanie powodujące zmianę stosunków wodnych,

2. wystąpienie szkody na gruntach sąsiednich,

3. związek przyczynowy pomiędzy zachowaniem, a szkodą.

Wystąpienie łącznie wszystkich trzech przesłanek daje podstawę do zastosowania jednego ze środków przewidzianych art. 29 ust. 3 ustawy. W przypadku braku chociażby jednej z ww. przesłanek właściwy organ jest zobowiązany odmówić zastosowania środków przewidzianych art. 29 ust. 3 ustawy.

Organ wziął pod uwagę pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lutego 2010 r. II OSK 234/2009 – "aby wydać decyzję na podstawie art. 29 ust. 3 ustawy – Prawo wodne konieczne jest ustalenie: po pierwsze, czy właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na gruncie i po drugie, czy zmiany te szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie. Niewątpliwie zastosowanie tego przepisu jest uzależnione od wystąpienia skutków w postaci szkody (szkodliwy wpływ dokonanych zmian na grunty sąsiednie)".

"W postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 29 ustawy Prawo wodne przed podjęciem rozstrzygnięcia nie jest wykluczone przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego, co może okazać się niezbędne do wyboru właściwego środka likwidującego szkodliwe dla gruntów sąsiednich działania właściciela gruntu (właścicieli gruntów)" – wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 maja 2008 r., II OSK 613/07.

W wyroku z dnia 7 marca 2007 roku sygn. akt IV SA/Wa 254/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że "użycie przez ustawodawcę słowa "a zwłaszcza", pozwala na stwierdzenie, że w zakresie ustawowego pojęcia "zmiana stanu wody na gruncie" mieści się również zmiana kierunku odpływu z określonej działki wody opadowej. Taka zmiana może być również spowodowana tym, że właściciel gruntu podwyższy poziom swojej działki, na przykład poprzez nawiezienie na nią ziemi". Podobnie wypowiedział się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w wyroku z dnia 19 lutego 2008 r., sygn. akt II SA/Lu 8i80/07, cyt.: "zmiany dokonane przez właściciela na jego gruncie mogą być różnego rodzaju. Może to być zmiana naturalnego ukształtowania terenu (przykładowo: nawiezienie ziemi w celu podwyższenia terenu, usunięcie ziemi w celu obniżenia terenu, wykopanie rowu), wykonanie robót budowlanych (wybetonowanie działki, wzniesienie murowanego ogrodzenia), a także wykonanie innego rodzaju prac powodujących określone zmiany na gruncie właściciela nieruchomości".

Na podstawie stanu faktycznego oraz ww. przepisów i orzecznictwa ustalono, że w przedmiotowej sprawie zastosowanie ma art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne, gdyż zostały spełnione przesłanki tj.: doszło do zachowania powodującego zmianę stosunków wodnych (wykonany nasyp na działce nr [...]), wystąpiła szkoda na gruntach sąsiednich (zawilgocenie ścian budynków położonych na działce nr [...]), wprowadzone zmiany na gruncie spowodowały powstanie szkody (zawilgocenie ścian budynków jest skutkiem wykonanego nasypania). Zatem organ nakazał K. K., S. K., T. K., A. G.-G. i B. G. – współwłaścicielom działki nr [...] obręb T. – przywrócenie jej do stanu poprzedniego, poprzez usuniecie gruntów nasypowych od wjazdu z ulicy [...] w kierunku południowym do końca istniejących zabudowań zlokalizowanych na działce nr [...] (posesja przy ul. [...]) w tym doprowadzenie do odsłonięcia murów powyższych budynków, przy uwzględnieniu niwelacji drogi z nachyleniem w kierunku południowo-zachodnim. Zdaniem organu umożliwi to grawitacyjny odpływ wód z pasa drogi zgodnie z jej spadkiem. W ocenie organu I instancji rozwiązanie wskazane w przedmiotowej decyzji będzie skutecznym i najprostszym do wykonania.

W odwołaniu od decyzji K. K. podtrzymała dotychczasowe stanowisko co do przyczyn zamakania ścian budynku E. S., zarzucając że powołani przez nią świadkowie zeznali nieprawdę co do zniszczeń, chyba że chodziło o rok 2008, kiedy to wskutek obfitych opadów dochodziło do podtopień. Podniosła, że w przedmiotowym budynku została wykonana izolacja pozioma, zabezpieczająca przed przedostawaniem się wilgoci od fundamentów na ściany i obecnie po odkuciu tynków widoczne są czyste ściany, co jej zdaniem świadczy o braku wystąpienia szkody jako przesłanki z art. 29 ustawy.

Po częściowym usunięciu nasypu, izolacja znajduje się 50 cm powyżej dojazdu. Odwołująca się wskazała, że nakaz wykonania dojazdu z pochyleniem w kierunku południowo-zachodnim, jest sprzeczny z przywróceniem stanu poprzedniego, skoro wszystkie działki pochylone są w kierunku południowo-wschodnim, a ponadto, może dojść do naruszenia ogrodzenia jej działki. Ponadto, odwołująca się wskazała, że skoro E. S. nie wybudowała ścianki przy balkonie budynku celem ograniczenia widoczności na jej podwórko, nie zamierza dostosować się do żadnego nakazu, zaś decyzja podjęta została w interesie sąsiadki, będącej pracownikiem gminnego przedszkola.

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. nie uwzględniło odwołania. Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji Kolegium wskazało, że przesłanki do zastosowania art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne są następujące:

1) zachowanie właściciela gruntu powodujące zmianę stosunków wodnych,

2) wystąpienie szkody na nieruchomościach sąsiednich,

3) istnienie związku przyczynowego pomiędzy szkodą a zachowaniem wywołującym zmianę stosunków wodnych.

Wystąpienie kumulatywnie wszystkich trzech wymienionych przesłanek, daje podstawę do zastosowania jednego ze środków służących przywróceniu stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. Natomiast niewystąpienie choćby jednej ze wskazanych przesłanek musi skutkować odmową zastosowania omawianej normy prawnej. W świetle art. 29 ustawy – organ orzekający w sprawie – dokonując oceny skutków jakie zostały wywołane w konsekwencji poczynionych przez właściciela zmian stanu wody na gruncie, winien przede wszystkim ustalić, czy przyczyniły się one do powstania szkody na gruncie sąsiednim. Sam fakt dokonania przez właściciela nieruchomości zmiany na jej terenie nie jest wystarczający do zastosowania art. 29 ust. 3 ustawy. Konieczne jest bowiem ustalenie, że dokonana przez właściciela nieruchomości zmiana stanu wody na gruncie wpłynęła szkodliwie na nieruchomość sąsiednią, przy czym między zmianą stosunków wodnych na gruncie a jej szkodliwym wpływem na grunty sąsiednie zachodzić musi adekwatny (typowy, przeciętny) związek przyczynowy. Podobnie omawiane normy art. 29 ustawy interpretowane są przez sądy administracyjne (Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 21 stycznia 2010 r., sygn. akt II SA/Gd 606/09, LEX nr 554116, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w wyroku z dnia 14 października 2009 r., sygn. akt II SA/Rz 315/09, LEX nr 573841, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w orzeczeniu z dnia 27 lipca 2011 r., sygn. akt II SA/Sz 36/11, LEX nr 950785).

Analizując stan faktyczny przedmiotowej sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. ustaliło, że w dniu 30 listopada 2009 r. E. S., współwłaścicielka nieruchomości o nr geod. [...] położonej w T. przy ul. [...], złożyła w siedzibie organu pierwszej instancji wniosek o przeprowadzenie postępowania administracyjnego w trybie art. 29 ustawy i wydanie stosowanej decyzji w związku z zalewaniem jej nieruchomości wodami, co jest wynikiem zmiany stanu wody na nieruchomości sąsiedniej o nr [...], stanowiącej własność m. in. K. K.. Zmiana stanu wody, o której mowa miała się dokonać, zdaniem wnioskującej poprzez nadsypanie tej działki. Organ pierwszej instancji przeprowadził stosowne postępowanie dowodowe, a spośród przewidzianych prawem środków dowodowych zastosował m. in. oględziny i opinię biegłego. Ustalono, iż działka nr [...] uległa podziałowi, a opisane we wniosku zmiany polegające na nadsypaniu nieruchomości wystąpiły na jednej z działek powstałych w wyniku podziału, noszącej nr geod. [...]. Wydzielona ona została jako droga dojazdowa do posesji położonych w kolejnych szeregach zabudowy w kierunku południowym od ul. [...]. Pierwotnie była to droga utwardzona, nachylona o ok. 3 % w kierunku południowym – przeciwnym do położenia zabudowań w granicy nieruchomości o nr [...]. Powodowało to grawitacyjny spływ wód w kierunku południowo-wschodnim. Na działce nr [...] został wykonany nasyp stanowiący mieszaninę kamieni i wapnia z gliną ułożonej na nawiezionej warstwie humusu. Opinia biegłego wskazywała, że nasyp zbudowany został z gruntów słaboprzepuszczalnych, które ułożone na wysokości ścian spowodowały zmiany warunków gruntowo-wodnych dla przyległych zabudowań zlokalizowanych na działce o nr [...]. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu dowód z opinii biegłego uzupełniony został o wskazanie, że część nadsypanego gruntu została już usunięta, zmienione zostało także ogrodzenie działki nr [...] z siatki na pełny płot betonowy, który uniemożliwia spływ wód opadowych z terenu tej działki w kierunku działki nr [...]. Aktualnie zaś następuje napływ wód jedynie z pasa drogi. Przeprowadzone w dniu 22 sierpnia 2011 r. oględziny przedmiotowych nieruchomości wykazały, iż nasyp wykonany na drodze został częściowo usunięty, natomiast nadal na drodze dojazdowej znajduje się część nawiezionej ziemi i kamieni. W dniu oględzin przed wykonanym nasypem przy budynkach na nieruchomości stanowiącej własność E. S. nie stała woda. Woda spływała zgodnie z ukształtowaniem terenu, a woda stoi po wykonanym nasypie na drodze dojazdowej. E. S. wskazała, iż wykonała zabezpieczenie budynku mieszkalnego, a grzyb na budynku tym odpadł wraz z tynkiem, nadto że obecnie mury budynku są osuszone. Okoliczności te stwierdza prawidłowo sporządzony pod względem proceduralnym protokół. W toku ponownie prowadzonego postępowania przesłuchani zostali także świadkowie, przeanalizowano również wyjaśnienia zawarte w pismach stron.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że zakończone zaskarżoną decyzją postępowanie przeprowadzone zostało w sposób prawidłowy, zarówno pod względem proceduralnym, jak i merytorycznym, a sama decyzja nie zawiera uchybień, które skutkować musiałyby jej uchyleniem. Organ pierwszej instancji zapewnił stronom czynny udział w postępowaniu, nadto umożliwił im wypowiedzenie się co do zebranych materiałów dowodowych przed wydaniem rozstrzygnięcia. Zachowana została zatem zasada czynnego udziału stron w postępowaniu wyrażona w art. 10 § 1 kpa.

Dalej Kolegium zauważyło, iż w toku postępowania organ pierwszej instancji uzupełnił postępowanie dowodowe o ustalenie, że zmiany ukształtowania w postaci nadsypania działki nr [...] były związane z innymi okolicznościami niż proces inwestycyjny w postaci budowy budynku mieszkalnego. Nadsypanie zaś działki miało miejsce znacząco wcześniej. Ze złożonych przez E. S. wyjaśnień (pismo z dnia 4 lipca 2011 r.) wynika, że nasyp wykonany został przez K. K. w 2004 r., a w następnych latach teren podnoszono jeszcze wyżej do roku 2008. Tłuczeń nadsypany przez T. K. na drodze dojazdowej na wcześniej nawiezioną ziemię został usunięty. Jednak i obecnie podczas opadów deszczu woda nie ma żadnego odpływu. Uwagi te zakwestionowała K. K. wskazując w wyjaśnieniach do protokołu z dnia 15 lipca 2011 r., że na drogę nawoziła wapno bez gliny, które wysypywane było od strony południowej w sadzie za jej stodołą, a nie pod granicą domu mieszkalnego należącego do E. S. Przeczą temu jednakże ustalenia dokonane w toku postępowania, takie jak opinia biegłego, oględziny oraz zeznania świadków. Tak zebrany materiał dowodowy doprowadził organ pierwszej instancji do przekonania, iż wykonanie nasypu spowodowało zmianę stosunków wodnych na gruncie działki oznaczonej nr geod. [...], czego konsekwencją jest utrudnienie odpływu wód opadowych. Powoduje to szkodę na nieruchomości o nr [...] w postaci zawilgocenia murów budynków zlokalizowanych na tej nieruchomości.

Po analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz po rozważeniu stanu prawnego i faktycznego sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło zatem, iż zaskarżona decyzja zasługuje na utrzymanie w mocy. Postępowanie administracyjne przeprowadzone zostało w sposób mający na celu wyczerpujące wyjaśnienie okoliczności faktycznych i prawnych, prawidłowo też przeprowadzono wnioskowanie, które przywiodło do podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie. Nałożony sentencją zaskarżonej decyzji obowiązek przywrócenia stanu poprzedniego jest adekwatny do zaistniałej na gruncie zmiany, a jego realizacja winna doprowadzić do zaniku występowania szkód na nieruchomości sąsiedniej. Dodano, iż obowiązek nie jest nadmiernie uciążliwy dla strony nim obarczonej.

Stąd też odwołania nie uwzględniono.

W skardze do sądu administracyjnego K. K. zarzuciła, że decyzja Kolegium zapadła bez należytego zapoznania się z całością materiału dowodowego. Nie uwzględniono bowiem faktu, że po odkuciu tynków ze ścian budynku E. S. nie stwierdzono zagrzybienia, a jedynie zabrudzony tynk, gdyż w tym miejscu do 2001 roku rosły krzewy i drzewa. Jej zdaniem, ostatnie oględziny wykazały, że nie doszło do zagrzybienia i zawilgocenia ścian z powodu nasypania ziemi koło domu, zaś rzeczywistą przyczyną skargi sąsiadki był sprzeciw przeciwko budowie na działce T. K. i obawa przed użyciem ciężkiego sprzętu. Przesłuchani świadkowie zostali zaś negatywnie nastawieni przeciwko niej, stąd podjęta decyzja jest wynikiem kumoterstwa i nielogicznego założenia, że woda płynie pod górę, a grzyb sam odpadł ze ściany wraz z tynkiem bez stosowania odpowiednich zabiegów. Skarżąca podniosła, że w toku postępowania odwoławczego E. S. wykonała drugą pionową izolację z folii buforowanej i odwodnienie budynku mieszkalnego. Stąd też obecnie nie są zabezpieczone jedynie ściany garażu w granicy, zrealizowanego samowolnie, zaś przed organami nadzoru budowlanego toczy się postępowanie w sprawie pozostałych budynków gospodarczych.

W międzyczasie współwłaściciel dojazdu zniwelował też teren, utwardzając środkowy pas na szerokości 3 m, a boki pozostawił bez zmian. Zatem obecnie woda nigdzie nie stoi, nawet po obfitych opadach. W konsekwencji, skarżąca wskazała na brak przesłanek z art. 29 Prawa wodnego, a dla zobrazowania sytuacji, dołączyła mapę geodezyjną z naniesionymi zabudowaniami i kierunkiem przepływu wód.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i argumentację. Organ odwoławczy wskazał, że co prawda tłuczeń nasypowy na drodze dojazdowej na wcześniej nawiezioną ziemię, został usunięty, lecz i tak obecnie podczas opadów woda nie ma żadnego odpływu. Natomiast twierdzeniom skarżącej, podanym do protokołu z dnia 15 lipca 2011 r., że na drogę nawoziła wapno bez gliny, które wysypywane było od strony południowej w sadzie za jej stodołą, przeczą opinia biegłego, oględziny i zeznania świadków. Zebrany materiał dowodowy wykazał, że wykonanie nasypu spowodowało zmiany stosunków wodnych na działce nr [...], czego konsekwencją jest utrudnienie odpływu wód opadowych, co powoduje szkodę na nieruchomości nr [...] w postaci zawilgocenia murów budynków.

W związku z treścią odpowiedzi na skargę, w kolejnym piśmie z dnia 1 sierpnia 2012 r. podniosła, że w dalszym ciągu nie odniesiono się do jej argumentacji. Zarzuciła, że w toku ostatnich oględzin na gruncie nie było wody, gdyż było słonecznie, a z uwagi na ukształtowanie terenu, spływ wody był zawsze w kierunku wschodnim pod fundamenty budynków. Obecnie zaś nasyp znajduje się poniżej izolacji i ścian. Wreszcie skarżąca podniosła, że kilka dni temu okazało się, że doszło do zalania piwnic z powodu awarii wodociągu sieciowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest uzasadniona.

Organy administracji należycie bowiem zebrały i oceniły materiał dowodowy, nie naruszając reguł procedury administracyjnej, zaś w oparciu o prawidłowe ustalenia faktyczne zasadnie dopatrzono się podstaw do nałożenia obowiązku w trybie art. 29 ust. 3 ustawy – Prawo wodne, wyżej powołanej, co wykazano w obszernych motywach decyzji obu instancji.

Wbrew zarzutom skarżącej, w postępowaniu administracyjnym wykazano, że współwłaściciele działki nr [...], stanowiącej drogę dojazdową do ich posesji od strony ul. [...] w T., zmienili stosunki wodne na gruncie w postaci wykonania nasypu z mieszaniny kamieni wapienia z gliną. ułożonych na wcześniej nawiezionej warstwie humusu. Pierwotnie warstwa ta miała miąższość 0,8 m, lecz w toku postępowania usunięto część nasypu. W dalszym jednak ciągu do ściany budynków na działce sąsiedniej nr [...], usytuowanych w granicy, przylega warstwa gruntów nasypowych – kamienisto-gliniastych o miąższości ok. 0,4 – 0,5 m. Wskutek wymiany ogrodzenia działki skarżącej z siatki na płot betonowy (pełny), wody opadowe z jej posesji nie spływają w kierunku posesji E. S., lecz nadal występuje napływ wód z pasa drogi. Taki stan rzeczy wynika jednoznacznie z opinii uzupełniającej hydrologa I. M. – D. z dnia 26 listopada 2010 r. (k. 79 akt adm. organu I instancji). Powołana przez organ I instancji biegła w opinii hydrologicznej z marca 2010 r. stwierdziła, że przed realizacją nasypu powierzchnia terenu na pasie utwardzonej drogi była lekko nachylona w kierunku przeciwnym do zabudowań na działce nr [...], co przy nachyleniu ok. 3 % w kierunku południowym, powodowało grawitacyjny spływ wód w kierunku południowo-wschodnim (zgodnie z kierunkiem nachylenia terenu). Zdaniem biegłej, nasyp został zbudowany z gruntów słaboprzepuszczalnych, które ułożone na wysokości ścian spowodowały zmiany warunków gruntowo-wodnych dla przyległych zabudowań, powodując utrudnienie odpływu wód opadowych, co z kolei jest przyczyną zawilgocenia murów obiektów zrealizowanych na działce nr [...] – w granicy z działką nr [...]. Ze względu na zaleganie warstwy humusu pod kamienno-gliniastą nawierzchnią, nasyp docelowo nie nadaje się do wykorzystania jako podłoże pod przyszłą drogę (k. 39 akt adm.).

Wskazać przyjdzie, że opinia hydrologiczna została wykonana na podstawie analizy istniejących materiałów archiwalnych z zasobów geodezyjnych (mapa sytuacyjna wysokościowa w skali 1:1000) oraz prac terenowych w dniu 5 marca 2010 r., w ramach których wykonano dwa otwory badawcze do głębokości maksymalnej 1,5 m i pomiarów niwelacyjnych terenu, co zdaniem biegłej, pozwoliło na scharakteryzowanie warunków gruntowo-wodnych podłoża terenu oraz ocenę wpływu działań antropogenicznych – utwardzenia pasa działki o szerokości ok. 5 m na działce nr [...] wzdłuż granicy z działką E. S., na której znajduje się budynek mieszkalny i garaż.

Nadto, wskazać przyjdzie, że dołączony do akt sprawy materiał fotograficzny w sposób obiektywny przedstawia zarówno wygląd zabudowań E. S. (odpadnięte tynki), jak i przedmiotowej drogi dojazdowej oraz kierunek jej pochylenia wobec ulicy [...]. Naturalny spadek terenu tej ulicy na przedmiotowym odcinku jest w kierunku wschodnim. Wykonanie nasypu zmieniło kierunek odpływu wód opadowych i spowodowało utrudnienie odpływu tych wód. Taki stan rzeczy niewątpliwie wykazano w oparciu o przywołaną wyżej opinię hydrologiczną. Dowod ten został sporządzony przez biegłą, legitymującą się wiedzą fachową z dziedziny hydrologii i oceniany przez organ administracji jako zgodny z pozostałym materiałem, w tym zeznaniami przywołanych przez organ I instancji świadków.

Co więcej, zauważyć przyjdzie, że na początkowym etapie postępowania skarżąca nie negowała faktu, że dokonała nawiezienia ziemi na przedmiotową drogę. Jej działania niewątpliwie miały związek z zamiarem podziału nieruchomości i zbycia działek, co wymagało utworzenia drogi dojazdowej. Działania te zbiegły się w czasie z udzielonym następnie pozwoleniem na budowę na rzecz jednego z nabywców powstałych działek. Niewątpliwie też E. S. oponowała przeciwko tej budowie. Nie zmienia to jednak faktu, że w tym samym czasie współwłaściciele działki nr [...] wykonali utwardzenie drogi i podwyższenie jej terenu. Dopiero w toku oględzin w dniu 15 listopada 2011 r. skarżąca podała, że na drogę nawoziła wapno bez gliny. Takiemu twierdzeniu przeczą jednak nie tylko jej początkowe pisma, lecz opinia biegłej, w której po wykonaniu odwiertów stwierdzono występowanie humusu na spornym odcinku wzdłuż zabudowań E.S.

Zdaniem sądu administracyjnego, materiał fotograficzny przedstawiający wygląd ścian tych zabudowań od strony działki nr [...], dowodzi w obiektywny sposób, że doszło do ich zawilgocenia, co spowodowało odpadnięcie tynków. Nie ma zaś znaczenia, czy równocześnie ściany są zagrzybione. Wystarczającą przesłanką do uznania szkody w rozumieniu art. 29 ust. 3 Prawa wodnego jest bowiem samo zawilgocenie ścian budynków w wyniku podwyższenia i utwardzenia terenu. Istnienie związku przyczynowego pomiędzy tymi robotami a zawilgoceniem ścian budynków E. S. wykazano zaś w opinii hydrologicznej. Biegła stwierdziła też, że częściowe usunięcie nasypu nie zapobiegło szkodzie, bowiem woda opadowa dalej utrzymuje się na gruncie i niezbędne jej przywrócenie stanu poprzedniego tj. odsłonięcie murów do poziomu sprzed ułożenia nasypu i wykonanie niwelacji drogi z pochyleniem w kierunku południowo-zachodnim, co umożliwi grawitacyjny odpływ wód z pasa drogi zgodnie z jej spadkiem (k. 79 akt adm.).

Wbrew twierdzeniom skarżącej, wydany w trybie art. 29 ust. 3 Prawa wodnego nakaz, ma zatem na celu przywrócenie stanu poprzedniego działki nr [...], bowiem biegła wykazała, że pierwotnie droga była nachylona w kierunku przeciwnym do zabudowań E. S., co przy pochyleniu ok. 3 % w kierunku południowym, powodowało grawitacyjny spływ wód w kierunku południowo-wschodnim (zgodnie z naturalnym nachyleniem terenu). Dołączona do skargi mapa i naniesione przez skarżącą uwagi, pomijają te kwestie, lecz znajdujący się w aktach materiał fotograficzny obiektywnie obrazuje przebieg i nachylenie działki nr [...] po wykonaniu jej utwardzenia i podniesienia terenu. Pierwotne ukształtowanie terenu wykazała zaś biegła w opinii hydrologicznej. Wniosek, że jedynie przywrócenie stanu poprzedniego, tj. wykonanie niwelacji drogi na poziomie gruntu rodzimego w kierunku przeciwnym do zabudowań E. S., spowoduje zapobieżenie zawilgocenia ścian budynków wskutek napływu wód opadowych z terenu drogi, jest więc logiczny, bo jak podała skarżąca "woda nie płynie pod górę".

Nie mógł też odnieść skutku zarzut skargi, że w toku postępowania odwoławczego E. S. wykonała roboty mające na celu zabezpieczenie budynku mieszkalnego. Są to bowiem nowe okoliczności faktyczne, które nie były znane organom administracji, a ustalenie ich prawdziwości nie jest możliwe w postępowaniu sądowym, którego przedmiotem jest jedynie kontrola decyzji, a nie ponowne rozpoznanie sprawy administracyjnej. Podniesione dopiero w skardze nowe okoliczności, mogą jednak stanowić podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, lecz nie uzasadniają uchylenia decyzji w drodze uwzględnienia skargi.

Podobnie rozważania należy odnieść do kwestii wykonania kolejnych robót w postaci dalszej niwelacji terenu i utwardzenia jego części, a przy tym wskazać przyjdzie, że okoliczności te nie tylko zostały podniesione dopiero w skardze, lecz już w uzupełniającej opinii hydrologicznej biegła wskazała, że niezbędne jest również usunięcie humusu, gdyż cały nasyp nie nadaje się pod przyszłą budowę drogi dojazdowej jako wykonany z gruntów słaboprzepuszczalnych.

Nie jest też trafny zarzut, że brak podstaw do wydania nakazu z powodu samowolnej realizacji budynku garażu. W stosunku do tego obiektu nie wydano bowiem decyzji o jego rozbiórce, mimo że toczyło się w tej kwestii odrębne postępowanie przed organami nadzoru budowlanego. Zatem obiekt ten podlega ochronie na gruncie Prawa wodnego przed szkodliwymi skutkami działań, polegających na wykonaniu nasypu na jego ściany i napływem wód opadowych z terenu drogi. Nie ma zaś żadnego znaczenia, że szkodliwe oddziaływanie nasypu występuje jedynie w czasie opadów. Nieistotne dla wyniku niniejszej sprawy są też kwestie podniesione w kolejnym piśmie z dnia 1 sierpnia 2012 r. co do ujawnienia awarii wodociągu sieciowego. Nie mógł też odnieść skutek zarzut, że wykonanie nakazu może doprowadzić do naruszenia ogrodzenia działki skarżącej.

Wreszcie, wskazać przyjdzie, że decyzja organu I instancji nie jest obarczona wadą z art. 145 § 1 pkt 3 kpa z powodu zatrudnienia E. S. w przedszkolu gminnym. Podnoszona przez skarżącą kwestia nałożenia na E. S. wymogu wykonania robót budowlanych w celu uniemożliwienia widoku na jej posesję, nie podlegała zaś rozpoznaniu w ramach postępowania na gruncie ustawy –Prawo wodne.

Z tych wszystkich względów nie stwierdzając naruszenia prawa materialnego, ani też uchybienia przez organy administracji regułom procedury w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem postępowania administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny skargę oddalił jako nieuzasadnioną na podstawie art. 151 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.).

SW