Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 1111/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2016-01-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1-4, art. 39 ust. 1, art. 101 ust. 1, art. 107 ust. 1 i 4
journal: Dz.U. 2015 poz 163
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak (spr.) Sędzia WSA Piotr Chybicki Protokolant st. referent Maciej Lipiński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi A. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu 26 marca 2015 r. A.R. złożył do Urzędu Gminy J. wniosek o przydział 2 ton węgla i 10 m³ drewna na okres grzewczy 2014/2015 lub równowartość tego opału w pieniądzach. Jako adres wskazał J. nr [...].

Pismem z dnia 27 marca 2015 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, powołując art. 65 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, przekazał powyższy wniosek według właściwości do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w N. Podała, że skarżący nie jest zameldowany na terenie gminy J., gdyż z dniem [...] 2011 r. został wymeldowany z lokalu znajdującego się pod adresem: J. nr [...] z powodu nie przebywania w ww. lokalu. Podniósł, że skarżący nie przebywa w lokalu, z którego został wymeldowany, nie prowadzi tam gospodarstwa domowego, jak też nie łoży na utrzymanie ww. posesji. Dodał, że skarżący mieszka w N. pod adresem: N. ul. [...].

W toku postepowania pracownicy socjalni podejmowali próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu pobytu wnioskodawcy lecz nigdy nie zostali wpuszczeni do mieszkania przy ul. [...] w N. W oświadczeniach złożonych przez A.R. w dniu 13 kwietnia 2015 r., wynika że jest on osobą bezdomną i wywiad można z nim przeprowadzić w każdej chwili, gdyż jest "pod telefonem", nigdzie nie mieszka, a jako adres podaje N. ul. [...]. Pracownik socjalny w dniu 23 kwietnia 2015 r. przeprowadził aktualizację wywiadu środowiskowego, a następnie decyzją z dnia [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Burmistrza (dalej: organ I instancji), odmówił przyznania skarżącemu "przydziału 2 ton węgla i 10 m³ drewna na okres grzewczy 2015/2015 lub równą wartość w PLN". Podstawę rozstrzygnięcia stanowił art. 104 KPA (tj. Dz. U. z 2013 r. poz.267), oraz art. 106 ust. 4, art. 6 pkt 4, art. 7, art. 8 ust. 1, art. 9 ust. 1, art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U z 2015 r., poz. 163) zwanej dalej: u.p.s., w związku z § 1 pkt 1 rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2012 r., poz. 823).

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia przytoczono treść przepisów regulujących przyznawanie świadczeń w zakresie zasiłku celowego, jak również kryterium dochodowe uprawniające do przyznania tego świadczenia. Wskazano, że skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, nie pracuje zawodowo ze względu na stan zdrowia, przez Lekarza Orzecznika ZUS uznany został za osobę niepełnosprawną w stopniu lekkim i z tego tytułu otrzymuje rentę inwalidzką. Ustalono, że choruje przewlekle i pozostaje pod opieką poradni specjalistycznej. W miesiącu lutym 2015 r. otrzymał świadczenie w wysokości 623,59 zł, co oznacza, że w przypadku zainteresowanego przekroczone zostało kryterium dochodowe wynoszące dla osoby prowadzącej samodzielne gospodarstwo domowe 542 zł. Wyjaśniono, że mieszkanie w N. przy ul. [...], w którym zainteresowany mieszka znajduje się w bloku wielorodzinnym, którym administruje Spółdzielnia Mieszkaniowa [...] i korzysta z ogrzewania realizowanego przez miejską kotłownię. Strona wspierana jest przez siostrę, która reguluje wszystkiej wydatki związane z utrzymaniem mieszkania. Ustalono także, że w J. nr [...] strona nie mieszka, w związku z czym nie ponosi opłat i nie zachodzi potrzeba zakupu opału. Budynek w J. nadal nie został odebrany przez nadzór budowalny. W związku z tym, że nie przebywa strona pod wskazanym adresem w J. nr [...] przydział pomocy wnioskowanej w postaci opału na sezon grzewczy 2014/2015 nie jest zasadny. Wyjaśniono nadto, że organ na pomoc w formie zasiłków celowych oraz zasiłków celowych specjalnych dysponuje środkami w wysokości 120.000 zł w roku 2015, co w przeliczeniu na miesiąc oraz 10 rejonów funkcjonujących w ośrodku pomocy społecznej daje miesięczną kwotę do rozdysponowania na dany rejon w wysokości 1000 zł. W miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku tj. w lutym 2015 r. przyznano pomoc w formie zasiłków celowych oraz celowych specjalnych dla 41 osób i rodzin na łączną kwotę 14.594,20 zł, co na osobę bądź rodzinę stanowiło kwotę 355,96 zł. Stronę poinformowano o możliwości zamieszkania w mieszkaniu chronionym dla bezdomnych mężczyzn oraz korzystania z pomocy w formie posiłków w Dziennym Domu Pomocy w N., jednak strona nie wyraziła zgody na te formy wsparcia. Poza tym stronie udzielane jest wsparcie w formie zasiłku celowego na dożywianie w formie programu rządowego, paczki żywnościowej na Święta.

A.R. wniósł odwołanie od tej decyzji wyrażając swoje niezadowolenie z powodu odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Wyjaśnił, że raz kupił za swoje pieniądze węgiel i organ nie przyznał mu pomocy na ten cel, przez co musiał spłacać należność po 100 zł miesięcznie i jego kryterium dochodowe nie przekraczało już 542 zł. Zakwestionował dokonanie wywiadu poza miejscem jego przebywania.

Decyzją z dnia [...], nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że zasiłek celowy jest świadczeniem o charakterze fakultatywnym, co oznacza, że o jego przyznaniu i wysokości decyduje organ udzielający pomocy. Zasiłek celowy może, ale nie musi być przyznany, nawet wówczas, gdy strona spełniła wszystkie ustawowe przesłanki uprawniające do ubiegania się o tę formę pomocy. Organ odwoławczy stwierdził, że wniosek strony nie mógł być uwzględniony, skoro cel, na zaspokojenie którego odwołujący się wnioskował o pomoc finansową, nie jest niezbędną potrzebą w realiach rozpoznawanej sprawy, skoro strona nie wykazała aby wnioskowana pomoc była jej niezbędna. Wielokrotnie strona podawała w swoich oświadczeniach, iż nie posiada stałego miejsca pobytu, jest osobą bezdomną.

Nadto organ w tej sprawie rozpoznał sytuację odwołującego w aspekcie również okoliczności przewidzianych art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, gdy w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie lub rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, który nie podlega zwrotowi. Nie stwierdzono aby sytuacja zainteresowanego, choć trudna z uwagi na niepełnosprawność oraz brak własnego miejsca zamieszkania, mogła być uznana za szczególnie uzasadniony przypadek, który uprawniałby do objęcie taką pomocą szczególną w formie zasiłku celowego specjalnego na wskazany we wniosku konkretny cel - przydział węgla i drewna. Przy czym stronie przyznana została pomoc w postaci zasiłku na zakup posiłku lub żywność w kwocie 93 zł na miesiąc marzec 2015r. i 90 zł na miesiąc kwiecień 2015r., jak również zaproponowano pomoc w postaci mieszkania chronionego, odzieży z PCK i posiłków w Dziennym Domu Pomocy Społecznej, z których to form strona nie chciała skorzystać.

Na tę decyzję A.R. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie domagając się jej uchylenia, gdyż Kolegium powiela fakty tworzone przez organ I instancji i tworzy "bełkot prawny", który w sądzie administracyjnym staje się "aspektem prawnym lub aksjomatem". Zarzucił, że nie mając "kąta do mieszkania" wypisuje się, że przebywa w N. przy ul. [...], decyzje przesyła się do J. nr [...], a faktycznie wywiad tworzony jest zza biurka.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. z 2014 r. poz. 1647) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.) zwanej dalej: ustawą ppsa. Nadto zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 ww. ustawy stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1).

Sąd poddawszy kontroli zaskarżoną decyzję nie stwierdził takich wad, czy uchybień w prowadzonym postępowaniu, a wobec tego skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz.U. z 2015 r., poz. 163) pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Jej celem nie jest jednak wyręczanie strony w zaspokajaniu jej wszelkich potrzeb życiowych, lecz jedynie wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem.

Pomoc ta udzielana jest na podstawie przepisów wspomnianej ustawy między innymi w postaci zasiłku celowego. Wynika to z treści art. 39 ust. 1 u.p.s. stanowiącego, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zgodnie z ust. 2 tego przepisu zasiłek celowy może być przyznawany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Podkreślenia wymaga, że świadczenie pieniężne z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego nie ma charakteru obligatoryjnego, lecz uznaniowy, co wynika z zawartego w art. 39 ust. 1 u.p.s. sformułowania "może być przyznany".

Orzekając w przedmiocie przyznania takiego świadczenia organ ma obowiązek wziąć pod uwagę wskazania ustawodawcy co do zasad udzielania pomocy społecznej osobom potrzebującym, pamiętając nie tylko o tym, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 u.p.s.), ale i o tym, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom oraz mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u.p.s.). Nie można zapominać, że przyznawanie i wypłata zasiłków celowych należy do zadań własnych gmin o charakterze obowiązkowym, stąd też gminy muszą dysponować ograniczonymi środkami finansowymi w taki sposób, aby zachować zdolność wywiązania się z ustawowo nałożonych obowiązków przez okres całego roku.

Wydanie decyzji w sprawie przyznania zasiłku celowego powinno być poprzedzone przeprowadzeniem postępowania wyjaśniającego, zaś przy wydawaniu rozstrzygnięcia organ powinien wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne sprawy, zaś motywy podjętego orzeczenia winny znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji.

W pierwszej kolejności za prawidłowe uznać należy działanie Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, który po otrzymaniu wniosku skarżącego z dnia 26 marca 2015 r., w oparciu o art. 65 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, przekazał ten wniosek według właściwości Dyrektorowi Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, który działając z upoważnienia Burmistrza, jest organem I instancji w kontrolowanej sprawie. Wskazać pozostaje, że stosownie do art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 163), właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie.

W świetle zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego (w tym treści oświadczenia skarżącego (k - 19) oraz pisma z dnia 10 kwietnia 2015 r. jak też wywiadu środowiskowego z dnia 23 kwietnia 2015 r.), nie może budzić wątpliwości, że na przestrzeni okresu, w którym prowadzone było postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją Kolegium, skarżący miał miejsce zamieszkania poza J. nr [...], gdyż z informacji przekazanych przez osoby zamieszkałe pod tym adresem wynika, że strona skarżąca nie mieszka pod wskazanym adresem, jak również nic im nie wiadomo, czy wystąpiła potrzeba zakupu opału na zimę przez zainteresowanego. Nadto sam zainteresowany oświadczył, że jest osobą bezdomną, wobec czego w oczywistej sprzeczności pozostają jego twierdzenia, że zamieszkuje w J. nr [...], skoro oświadcza następnie, że jest osoba bezdomną, jednakże jako taka osoba nie wyraża zgody na skorzystanie z oferowanej pomocy w postaci zamieszkania w mieszkaniu chronionym dla bezdomnych mężczyzn, czy też korzystania z posiłków w Dziennym Domu Pomocy w N. W tych okolicznościach przeprowadzenie wywiadu środowiskowego przez pracownika kierowanej przez organ I instancji jednostki organizacyjnej było prawidłowe. Zauważyć przy tym należy, że skarżący własnoręcznym podpisem potwierdził zgodność z prawdą danych zawartych w wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym w dniu 23 kwietnia 2015r.

W ocenie Sądu, organy prawidłowo ustaliły także dochód skarżącego, który należało uwzględnić przy rozpatrywaniu jego wniosku zgłoszonego w niniejszej sprawie (623,59 zł.). Wobec zaś przekroczenia przez skarżącego kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej, które wynosi 542 zł., organy prawidłowo oceniły, że w sprawie tej doszło do przekroczenia kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., jak również w sposób prawidłowy dokonano oceny, że cel na zaspokojenie którego strona wystąpiła z wnioskiem o przyznanie pomocy finansowej nie odpowiada faktycznej potrzebie skarżącego. Zgodnie bowiem z treścią art. 3 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Jak zatem wynika z tej normy o charakterze ogólnym, skonkretyzowanej m.in. w art. 39 ust. 1 tej ustawy określającym warunki przyznania zasiłku celowego, ustawodawca jednoznacznie przesądził, że pomoc ma wspierać osoby i rodziny w przezwyciężaniu trudności oraz w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb bytowych. Proste zestawienie celu dla zaspokojenia którego w niniejszej sprawie skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie pomocy tj. przydział 2 tom węgla i 10 m³ drewna lub równowartość w pieniądzach na sezon grzewczy 2014/2015, przy braku wskazania miejsca zamieszkania świadczy, że zgłoszona potrzeba nie ma możliwości realizacji w realiach rozpoznawanej sprawy. Skoro skarżący jest osoba bezdomną to w pierwszej kolejności winien skorzystać z pomocy w formie mieszkania chronionego dla bezdomnych mężczyzn, gdzie będzie miał zaspokojoną kompleksowo potrzebę schronienia. Pomoc Państwa nie służy prywatnym celom wnioskujących, skoro skarżący zgłosił zapotrzebowanie na opał na sezon grzewczy 2014/2015 przy jednoczesnym braku wskazania miejsca pobytu, to oczywistym pozostaje, że taka potrzeba nie ma możliwości zrealizowania, gdyż musi być potrzebą faktycznie istniejącą nie zaś zgłoszoną dowolnie.

Odnośnie zarzutu dotyczącego naruszenia zasad sporządzenia wywiadu środowiskowego, czy też jego aktualizacji należy wskazać, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 107 ust. 1 u.p.s. rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się u osób i rodzin korzystających lub ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej w celu ustalenia ich sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej oraz u osób, o których mowa w art. 103. W przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu (art. 107 ust. 4 zd. pierwsze). Sposób przeprowadzenia takiego wywiadu środowiskowego, bądź jego aktualizacji określony został natomiast, na podstawie delegacji ustawowej (art. 107 ust. 6), w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz.U. poz. 712). Zgodnie z treścią § 3 ust. 3 tego rozporządzenia wywiad przeprowadza się w miejscu zamieszkania osoby lub rodziny albo w miejscu ich pobytu, w dniach roboczych, w godzinach pracy ośrodka pomocy społecznej lub powiatowego centrum pomocy rodzinie albo w innym terminie uzgodnionym z osobą lub rodzina, za zgodą kierownika jednostki organizacyjnej pomocy społecznej. Z powyższej regulacji co do zasady wynika, iż wywiad lub jego aktualizację należy przeprowadzić w miejscu zamieszkania osoby, bądź też w przypadku braku takiego miejsca w miejscu jej pobytu.

W rozpoznawanej sprawie jednak skarżący, jak oświadczył w trakcie postepowania administracyjnego jest bezdomny i nigdzie nie mieszka według ostatniej wersji (k-18 i 19 akt adm.), wobec czego jak podnosi skarżący wywiad nigdzie nie powinien być przeprowadzony. Stanowisko takiego nie może być uznane za trafne, bowiem wywiad z uwagi na brak miejsca zamieszkania oraz miejsca pobytu został przeprowadzony ze skarżącym w organie pomocy społecznej i nie można uznać, że działanie takie było nieuprawnione. Organ w sposób poprawny mając na uwadze złożony wniosek sporządził aktualizację wywiadu w dniu 23 kwietnia 2015 r. w organie pomocy społecznej i na tej podstawie rozpoznał wniosek wydając zaskarżoną decyzję. Działanie takie nie może zostać uznane, w realiach niniejszej sprawy, za bezprawne.

Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.