Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 330/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2021-06-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 2 i 3, art. 25
journal: Dz.U. 2020 poz 808
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędzia WSA Rafał Wolnik, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi P. G. (G. ) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję w części dotyczącej utrzymania w mocy punktu II decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia [...] r. nr [...]; 2) w pozostałym zakresie oddala skargę.


UZASADNIENIE

P.G.(dalej: "skarżący") pismem z dnia 8 czerwca 2020 r., złożonym do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., wnioskował o częściowe umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz jego małoletnich dzieci K., J. i A. G., ewentualnie odroczenie terminu ich płatności albo rozłożenie na raty.

Decyzją nr [...] z dnia [...] r. Prezydent Miasta K. (w skrócie: "organ I instancji"), odmówił skarżącemu umorzenia, odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego.

W wyniku rozpatrzenia odwołania z dnia 18 sierpnia 2020 r. od powyższej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: "SKO") decyzją z dnia [...] r., nr [...], działając na podstawie art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 1659) i art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2020 r. poz. 256, zwanej dalej w skrócie: "k.p.a."), uchyliło w całości decyzję organu I instancji z dnia [...] r. i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wskazało, że organ I instancji powinien w sposób wyczerpujący zbadać sytuację dochodową i rodzinną skarżącego, analizując jakie wsparcie zostało mu udzielone bądź nadal jest udzielane przez rodzinę (od kiedy, czy systematycznie, w jakiej wysokości, oraz od jakich osób). Szerszego wyjaśnienia i oceny wymagała też okoliczność prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej oraz z tego tytułu korzystanie z pomocy w ramach tarczy antykryzysowej. Nadto, kwestia spłaty zawieszonego przez skarżącego kredytu w wysokości 1 600,- zł. miesięcznie, przy jednoczesnym regulowaniu bieżących alimentów.

Pismem z dnia 3 listopada 2020 r. pełnomocnik skarżącego uszczegółowił wcześniej złożony przez skarżącego wniosek z dnia 8 czerwca 2020 r. i wniósł o całkowite umorzenie należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz małoletnich dzieci, a w razie nieuwzględniania tego wniosku - o częściowe umorzenie należności ponad kwotę 20 000,- zł. lub też rozłożenie zaległości na raty po 500 zł. miesięczne.

Organ I instancji decyzją z dnia [...] r., nr [...] odmówił skarżącemu:

I. umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego w całości oraz umorzenia należności do kwoty 20 000,00 zł.;

II. rozłożenia na raty należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego (pisownia oryginalna).

W odwołaniu od powyższej decyzji pełnomocnik skarżącego domagał się jej uchylenia i uwzględnienia wniosku o całkowite umorzenie należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz małoletnich dzieci, a w razie nieuwzględniania tego wniosku - o częściowe umorzenie należności ponad kwotę 20 000,- zł. lub też rozłożenie zaległości na miesięczne raty po 500 zł. każda z nich, ewentualnie uchylenia decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Zarzucił rozstrzygnięciu naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, oraz naruszenie art. 77 w związku z art. 7 k.p.a., polegające na pominięciu okoliczności dotyczących braku możliwości jednoczesnego regulowania przez skarżącego bieżących alimentów i spłaty zaległości na rzecz funduszu alimentacyjnego, a także naruszenie art. 107 § 3 w związku z art. 8 k.p.a. poprzez nie zastosowanie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w szczególności w zakresie rozłożenia należności alimentacyjnych na raty.

SKO decyzją z dnia [...] r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] r., stwierdzając w uzasadnieniu, że umorzenie świadczeń, jest wyjątkiem od reguły i nakłada na właściwy organ obowiązek zbadania, czy przedmiotowy wniosek rzeczywiście dotyczy przypadku szczególnie uzasadnionego, wyważając słuszny interes obywatela i interes społeczny. O istnieniu ważnego interesu strony nie decyduje jej subiektywne przekonanie, lecz obiektywne kryteria, zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości. Natomiast przez interes społeczny (publiczny) rozumie się dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego, korektę błędnych decyzji itd. W ocenie SKO trudności z wygospodarowaniem niezbędnych środków pieniężnych do wykonania zobowiązania stanowią przypadek zwykły, a do przypadku szczególnego można zaliczyć zdarzenie losowe, czy długotrwałą chorobę. Dodatkowo, obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców. Wynika to z faktu, iż alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka poprzez zapewnienie środków na jego utrzymanie, wychowanie, czy też edukację. Dobro dziecka jest wartością najważniejszą, podlegającą konstytucyjnej ochronie ze strony Państwa. Skoro, dłużnik nie wywiązywał się ze swoich zobowiązań, to powinien mieć świadomość, że jego zadłużenie będzie wzrastać i liczyć się z koniecznością jego spłaty. Niskie dochody, bądź ich brak nie stanowią bowiem o istnieniu okoliczności wyjątkowej, czy szczególnej, wyróżniającej konkretnego dłużnika spośród innych dłużników alimentacyjnych. Dokonywana zatem w tych kategoriach ocena powinna obejmować możliwości zarobkowania umożliwiające poprawę sytuacji dłużnika. Dopiero stwierdzone jednocześnie: niskie dochody lub ich nieuzyskiwanie oraz brak potencjalnej możliwości zatrudnienia pozwala na przyjęcie, że nie jest możliwa spłata istniejącego zadłużenia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach pełnomocnik skarżącego powtórzył argumentację zawartą w treści odwołania i zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, art. 77 w związku z art. 7 k.p.a. polegające na jego błędnym zastosowaniu i wydaniu decyzji odmawiającej całkowitego umorzenia, częściowego umorzenia ponad kwotę 20 000 zł oraz rozłożenia na raty należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego bez wszechstronnego rozpatrzenia całego materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu, tj. z pominięciem okoliczności dotyczących braku możliwości jednoczesnego regulowania bieżących alimentów i spłaty zaległości na rzecz funduszu alimentacyjnego, a także w konsekwencji odmowy udzielenia ulg wynikających z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, prowadzących do popadnięcia skarżącego w kolejne długi oraz pogorszenia sytuacji życiowej wszystkich jego dzieci, a także ryzyka ponownego braku bieżącego regulowania alimentów i konieczności udzielania kolejny już raz wsparcia przez fundusz alimentacyjny, jak również błędną interpretację przywołanego przepisu prawa materialnego, przejawiającą się uznaniem, iż określony okres spłaty zadłużenia alimentacyjnego stanowi negatywną przesłankę w udzieleniu ulgi w postaci rozłożenia zadłużenia alimentacyjnego na raty.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, wskazując, iż nie znalazło podstaw prawnych do jej uwzględnienia i podtrzymało stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie przewidzianym w art. 15zzs⁴ ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem C0VID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 z późn. zm.). Poza brakiem udziału stron w tym postępowaniu, sądowa kontrola nie różni się od kontroli sprawowanej przy rozpoznawaniu spraw w trybie zwykłym. W ramach tej kontroli, tak jak w każdym przypadku sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną.

Zaznaczyć przyjdzie, że decyzja wydawana na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2020 r. poz. 808 z późn. zm., w skrócie: "ustawa") podejmowana jest w ramach tzw. uznania administracyjnego. Zakres uznania administracyjnego wyznaczony jest zawsze przepisem prawa, a jego ramy określają normy kompetencyjne, przepisy o postępowaniu administracyjnym i przepisy prawa materialnego. Wydając decyzję o charakterze uznaniowym, organ jest związany nie tylko przepisem prawa, ale i celem ustanowionego przepisu oraz normami etycznymi. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale jednocześnie nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela. Z kolei, sądowa kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym, jakkolwiek ma ograniczony zakres, to jednak wymaga zbadania, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, tj. czy organ administracji wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia sprawy, oraz czy wyboru takiego dokonał po ustaleniu i rozważeniu istotnych dla sprawy okoliczności. Sąd bada zatem, czy decyzja organu nie jest arbitralna (dowolna) lub podjęta przy użyciu niedozwolonych kryteriów. Kontrolując decyzję uznaniową, nie jest natomiast uprawniony do dokonywania oceny tego, w jaki sposób organy administracji, wypełniając treści pozasystemowych kryteriów słusznościowych czy celowościowych, realizują określoną politykę stosowania prawa.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przedstawiona regulacja prawna nie pozostawia wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Organy administracji, zgodnie z zasadą praworządności, działać mogą wyłącznie na podstawie powszechnie obowiązującego prawa i nie posiadają uprawnień do rozpatrywania spraw w oparciu o zasady słuszności i współżycia społecznego. Jeżeli wydana w sprawie decyzja znajduje oparcie w przepisach prawa materialnego, a nadto pozostaje w zgodzie z regułami procedury administracyjnej, mimo, iż nie odpowiada oczekiwaniu strony, jest legalna. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji, w oparciu o wskazane powyżej kryteria. Sąd uznał, że skarga w części zasługuje na uwzględnienie.

Podstawę materialnoprawną wydania zaskarżonej decyzji stanowi art. 30 ust. 2 ustawy. Stosownie do brzmienia tego przepisu, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Redakcja przepisu wskazuje, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych następuje w ramach tzw. uznania administracyjnego ("organ właściwy... może..."). Innymi słowy, decyzja podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego i organ administracyjny może podjąć w sprawie rozstrzygnięcie, ale nie ma nakazu ustalenia określonej jego treści. Oznacza to, że właściwy organ może ograniczyć nałożony na dłużnika obowiązek zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, nie ma on natomiast takiego obowiązku.

Podkreślenia jednak wymaga, że element uznaniowości nie świadczy o tym, że decyzja polega na dowolności działania organu. Prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy może nastąpić jedynie po starannym i wszechstronnym wyjaśnieniu jej okoliczności, a wydana decyzja powinna być wyczerpująco uzasadniona przez wskazanie, z jakich powodów dokonano takiego, a nie innego rozstrzygnięcia, co wynika z podstawowych zasad postępowania administracyjnego. W przypadku decyzji uznaniowej na organie rozpoznającym sprawę ciąży obowiązek szczególnej dbałości o dokonanie ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz staranne wyjaśnienie stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się przy wydaniu rozstrzygnięcia. Sądowa kontrola legalności decyzji uznaniowych obejmuje przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia. Zatem, przy działaniu w ramach uznania administracyjnego organ administracji publicznej ma prawo wyboru rozstrzygnięcia sprawy, co nie oznacza, że rozstrzygnięcie takie może nosić cechy dowolności. Zakres swobody działania organu administracyjnego w sprawie wynika z przepisu prawa materialnego jakim jest art. 30 ust. 2 ustawy, a ograniczony jest ogólnymi regułami postępowania administracyjnego, określonymi w przepisach k.p.a. Mając to na uwadze - aby móc uznać podjętą na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy, decyzję za zgodną z przepisami prawa, jej wydanie powinno było być poprzedzone zgromadzeniem materiału dowodowego, pozwalającym na ustalenie okoliczności istotnych dla sprawy (art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a.), a następnie wszechstronnym i wnikliwym rozważeniem zebranego materiału (art. 80 k.p.a.) przez pryzmat ustalenia - sytuacji dochodowej i rodzinnej - podmiotu wnioskującego, a następnie oceny tych okoliczności z punktu widzenia zastosowania ulg w spłacie należności w postaci umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenia termin płatności albo rozłożenia na raty w przypadku objętym dyspozycją art. 30 ust. 2 ustawy.

Postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie zostało zainicjowane wnioskiem skarżącego z dnia 8 czerwca 2020 r., w który został zmodyfikowany wnioskiem z dnia 3 listopada 2020 r. Skarżący wnioskował o całkowite umorzenie należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz jego małoletnich dzieci, a w razie nieuwzględniania tego wniosku - o częściowe umorzenie należności ponad kwotę 20 000,- zł. lub też rozłożenie zaległości na raty po 500 zł. miesięczne.

Znalazło to odzwierciedlenie w sentencji decyzji organu I instancji, w której odmówiono skarżącemu umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego w całości oraz umorzenia należności do kwoty 20 000,00 zł. (punkt I) oraz rozłożenia na raty należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego (punkt II).

Podstawową przesłanką, którą należało rozważyć rozpoznając powyższy wniosek była sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącego. Jest też oczywiste, że pod pojęciem sytuacji dochodowej należy rozumieć sytuację finansową dłużnika alimentacyjnego, w tym zwłaszcza jego możliwości zarobkowe, skoro rozważeniu podlegało całkowite umorzenie wypłaconych świadczeń pieniężnych z funduszu alimentacyjnego w wysokości 83 032, 27 zł., tj. należność główna na dzień 15 czerwca 2020 r., oraz odsetek w kwocie 17 437,77- zł. (łącznie 100 470,04- zł.), jak również propozycja częściowego umorzenia należności do kwoty 20 000,00 zł. oraz rozłożenia należności na raty po 500 zł. miesięczne z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. W związku z tym, należy oceniać obiektywną możliwość spłaty zadłużenia wnioskowaną przez skarżącego, uwzględniając przy tym okoliczność jej powstania, a także biorąc pod uwagę zdarzenia zaistniałe po ustaleniu zobowiązania, które z przyczyn niezależnych od dłużnika alimentacyjnego mogłyby uniemożliwiać zwrócenie długu.

W tym miejscu należy zauważyć, że skarżący wyrokiem Sądu Rejonowego w G. [...] Wydziału Karnego z dnia [...] r. sygn. akt [...] został uznany za winnego uporczywego uchylania się od wykonania ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego w okresie od miesiąca września do października 2015 r. oraz od miesiąca grudnia 2015 r. do czerwca 2019 r.

Niniejsza sprawa administracyjna była dwukrotnie rozpoznawana i rozstrzygana, po raz pierwszy przez organ I instancji, a następnie w postępowaniu odwoławczym przez SKO. Dwukrotne jej rozpoznanie oznacza obowiązek przeprowadzenia dwukrotnego postępowania wyjaśniającego, konsekwentnie do tego ukształtowane jest postępowanie odwoławcze, którego przedmiotem nie jest weryfikacja decyzji organu I instancji, ale ponowne rozpoznanie złożonego przez skarżącego wniosku.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy SKO uznało, iż organ I instancji prawidłowo ustalił sytuację materialną skarżącego. Wykazana przez skarżącego wysokość osiąganych dochodów w niewielkiej tylko części pokrywa jego udowodnione wydatki, a to uzasadnia wątpliwość co do wysokości faktycznie osiąganych dochodów, jak też wydatków.

Umorzenie należności alimentacyjnych powinno być zarezerwowane dla sytuacji, które nie rokują żadnej poprawy sytuacji życiowej, zdrowotnej i materialnej. Samo uzyskiwanie niskich dochodów a nawet nie uzyskiwanie dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych. Sytuacja majątkowa skarżącego nie uzasadnia zwolnienia go od spłaty, istniejących względem państwa długów, powstałych w związku z finasowaniem opieki nad jego małoletnimi dziećmi, od której skarżący uporczywie się uchylał, na co wskazuje zebrany w sprawie materiał dowodowy.

Działanie dłużnika sprzeczne z normami prawa nie może być premiowane umarzaniem zaległości z tytułu wypłacanych zaliczek alimentacyjnych, uprzednio spełnianych na koszt podatnika. Państwo obciąża podatników ciężarem częściowego comiesięcznego utrzymywania dzieci dłużnika alimentacyjnego, który ma obowiązek wydatkowane kwoty zwrócić. Zabezpieczenie społeczne nie ma na celu przejmowania w całości kosztów utrzymania dzieci na podatników (por. wyrok NSA z 4 września 2018 r. sygn. I OSK 2604/16 oraz przywołane tam orzeczenia). Już z tego powodu brak jest podstaw do umorzenia należności alimentacyjnych skarżącego, gdyż równałoby się to z rezygnacją przez Państwo z odzyskania choćby części kwoty za niego wydatkowanej.

Uwzględniając ten argument i zestawiając go z przeprowadzoną oceną sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego, SKO doszło do słusznego wniosku i to nie naruszając granic uznania administracyjnego, że wniosek skarżącego o całkowite bądź częściowe umorzenie jego zadłużenia jako dłużnika alimentacyjnego nie zasługuje na uwzględnienie. Przeprowadzona ocena zebranych w sprawie dowodów nie może być uznana za ocenę dowolną. Argumentacja poczyniona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zasługuje w tym zakresie na pełną aprobatę i jest wyczerpująca. SKO odniosło się do zarzutów zawartych w odwołaniu w zakresie niezbędnym do rozpatrzenia sprawy, co wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Skarżący ponosi odpowiedzialność za zaistniałe zaległości powstałe z tytułu wypłaconych przez Państwo zastępczo na rzecz jego dzieci alimentów i spoczywa na nim obowiązek pełnego zaangażowania i podjęcia starań w kierunku spłaty tych zaległości wraz z odsetkami. Zwrot należności jest zasadą, a instytucja umorzenia jest odstępstwem, czyli wyjątkiem od ogólnej zasady obowiązku zwrotu należności i może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych, która w niniejszej sprawie nie miała miejsca. Z tego powodu, skoro podniesione w skardze zarzuty w zakresie całkowitego bądź częściowego umorzenia należności skarżącego nie mogły odnieść zamierzonego skutku. Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę, o czym orzeczono w punkcie 2 sentencji niniejszego wyroku.

Podkreślić bowiem należy, że adresatami pomocy przewidzianej w art. 30 ust. 2 ustawy mogłyby być, co do zasady, jedynie osoby o ustabilizowanej sytuacji finansowej i osobistej, a więc te, które są w stanie na bieżąco samodzielnie realizować swoje zobowiązania (por. wyrok WSA w Warszawie z 21 lutego 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 2488/12). Ustawodawca, tworząc tę regulację, miał na celu pomoc dłużnikom, którzy są w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Ta trudna sytuacja finansowa może przejawiać się np. otrzymywaniem dochodu jedynie z prac dorywczych, czy brakiem posiadania stałego dochodu. W związku z tym zastosowanie tej instytucji w stosunku do zobowiązanych otrzymujących stały dochód prowadziłby do złego zastosowania normy prawnej zawartej w tym przepisie (por. Tomaszewska Ewa, Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Komentarz, Wyd. II, Lex 587385465).

Instytucja rozłożenia na raty należności alimentacyjnych przewidziana została właśnie dla takich osób jak skarżący, a więc osób dla których jednorazowe uiszczenie kwoty zadłużenia jest niemożliwe do wykonania z uwagi na brak ku temu środków i realnie osiągane niskie dochody, przy jednoczesnym znacznym obciążeniu budżetu domowego. Ma ona wszak, jak już wyżej wskazano, umożliwić dłużnikowi dobrowolne wykonanie ciążącego na nim obowiązku i pozwolić na uniknięcie sytuacji, gdy przymusowe egzekwowanie długu (co niewątpliwie rzutuje na jego powiększenie) prowadzić będzie do uczynienia z niego beneficjenta świadczeń z pomocy społecznej, jako osoby niezdolnej do samodzielnej ekonomicznej egzystencji, a w dalszej konsekwencji uniemożliwi odzyskanie wypłaconych ze środków publicznych świadczeń. Uzależnienie zatem możliwości rozłożenia na raty zadłużenia z tytułu wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń od uzyskiwania przez dłużnika stałych dochodów, jest w ocenie Sądu nieuprawnione i w istocie prowadzi do wypaczenia tej instytucji. Adresatami bowiem pomocy przewidzianej w art. 30 ust. 2 ustawy, przy takim podejściu mogły by być co do zasady jedynie osoby o ustabilizowanej sytuacji finansowej i osobistej, a więc te, który są w stanie na bieżąco samodzielnie realizować swoje zobowiązania, co sprzeczne by było z przesłankami tej pomocy określonymi przez ustawodawcę. Bez znaczenia, z punktu widzenia przesłanek pozwalających na rozłożenie zaległych należności funduszu na raty jest również to jak długo, przy pozytywnej dla wnioskodawcy decyzji, będzie trwało spłacanie należności. Ustawodawca nie określił bowiem maksymalnego ani minimalnego okresu, w którym należności wypłacone osobie uprawnionej mają być zwrócone do funduszu. Istotne jest w tym wypadku wyłącznie zaspokojenie wierzyciela, a nie czas realizacji zobowiązania przez dłużnika.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi, dotyczących nie odniesienia się przez SKO do pozostałej części wniosku skarżącego, która dotyczy rozłożenia spłaty należności na raty po 500,- zł. miesięcznie, należy podkreślić, że rozważania w tym zakresie zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie są wystarczające.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brak jest jakiegokolwiek odniesienia się do rozstrzygnięcia zawartego w punkcie II decyzji organu I instancji (rozłożenia na raty należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego). W tym zakresie SKO podzieliło ustalenia organu I instancji, iż zestawienie dochodów i wydatków rodziny skarżącego wskazuje, iż nie jest możliwe pokrycie raty związanej z zadłużeniem. Wynika to z dokonanej analizy matematycznej i jest logiczne oraz zdaniem SKO nie wymaga obszernego uzasadnienia (por. str. 3 uzasadnienia zaskarżonej decyzji). Natomiast w uzasadnieniu decyzji organu I instancji podano, iż zadłużenie skarżącego wobec Skarbu Państwa wynosi 102 075,18- zł. wraz z odsetkami, a zestawienie jego dochodów i wydatków pokazuje, iż rodzina nie jest w stanie mimo pomocy innych członków rodziny na pokrycie raty związanej z zadłużeniem. Ogólność poczynionych w zaskarżonej decyzji wniosków, w ocenie składu orzekającego, nie zasługuje na aprobatę.

Nie można przyjąć, że SKO, w tym zakresie dokonało prawidłowej oceny decyzji organu I instancji, zwłaszcza, że jego obowiązkiem było ponowne rozpoznanie istoty sprawy (art. 15 k.p.a.).

Decyzja uznaniowa może być uchylona przez Sąd w przypadku stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić wówczas, gdy organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone skarżącego i pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego oraz nie wyjaśnił rzeczywistej sytuacji w aspektach sytuacji dochodowej i rodzinnej.

Zaskarżona decyzja przywołanych wymogów nie spełnia w zakresie punktu 1 sentencji niniejszego wyroku (por. art. 107 § 3 k.p.a.).

Materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy nie daje podstaw do stwierdzenia, czy po stronie skarżącego występują realne możliwości wykonania nałożonego na niego obowiązku, zarówno obecnie i w niedalekiej przyszłości.

W okolicznościach sprawy Sąd uznał, że SKO przekroczyło granice uznania administracyjnego i tym samym naruszyło przepisy postępowania administracyjnego (art. 15, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.), które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to skutkuje koniecznością uchylenia części zaskarżonej decyzji.

W tym stanie rzeczy, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., postanowił, jak w punkcie 1 sentencji niniejszego wyroku. Dodatkowo w pozostałym zakresie oddalił skargę w oparciu o art. 151 p.p.s.a., a wobec braku wniosku w zakresie zwrotu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego nie zastosował art. 200 i art. 206 p.p.s.a.

Ponownie rozpoznając sprawę SKO dokona oceny decyzji organu I instancji w zakresie wskazanym w punkcie 1 sentencji wyroku, oraz przeanalizuje w tym celu aktualną sytuację zdrowotną, dochodową i rodzinną skarżącego, czy realnie pozwala ona na uregulowanie zadłużenia w ratach wskazanych we wniosku z dnia 3 listopada 2020 r. W zależności od poczynionych ustaleń podejmie stosowne rozstrzygnięcie (por. art. 138 k.p.a.), które uzasadni zgodnie z dyrektywami wynikającymi z art. 107 § 3 k.p.a.

Wszystkie powołane wyżej orzeczenia sądów administracyjnych znajdują się w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl