Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1749/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2016-01-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 64c par 4, art.64e par 2 i par 3
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 1749/15 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 stycznia 2016 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Agnieszka Jakimowicz, Sędziowie: WSA Wiesław Kuśnierz, WSA Jarosław Wiśniewski (spr.), Protokolant st. sekretarz: Iwona Sadowska - Białka, po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2016 r., na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, sprawy ze skargi Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K.– Powiat G., na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 15 września 2015 r. Nr [...], w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postepowania egzekucyjnego, , , - s k a r g ę o d d a l a -,


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego jako organ egzekucyjny, prowadził postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych wierzyciela Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego o nr: [...] oraz [...] obejmujących zaległości z tytułu kosztów wykonania zastępczego za lata 2002 i 2012 wystawionych na pana M.P. .

W toku podjętych czynności do tytułu wykonawczego nr [...] przekazanego przez wierzyciela do realizacji dnia 21.02.2011r. powstały koszty egzekucyjne w łącznej wysokości 1.250,80 zł oraz do tytułu wykonawczego nr [...] przekazanego do realizacji dnia 07.11.2012r. powstały koszty egzekucyjne w łącznej wysokości 3.466,26 zł.

W związku z uzyskaną informacją o śmierci zobowiązanego, w dniu 16.03.2015r. postanowieniem z dnia 17.04.2015r. nr [...] i INNE organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne działając na podstawie z art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r., poz. 1619). dalej powoływanej jako u.p.e.a..

Następnie postanowieniem nr [...] i INNE działając z urzędu na podstawie art. 64c § 1, § 4 i § 7 u.p.e.a, obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w kwocie 3.466,26 zł dotyczącymi tytułu wykonawczego nr [...] (z uwagi na umorzenie postępowania egzekucyjnego z powodu śmierci zobowiązanego).

Na powyższe orzeczenie organu egzekucyjnego, wierzyciel złożył w dniu 05.05.2015r. zażalenie do Dyrektora Izby Skarbowej, wniósł o uchylenie postanowienia o obciążeniu i wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia zarzucając; naruszenie art. 8, art. 9, art. 10, art. 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267) oraz art. 64 c § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r., poz. 1619) poprzez niezastosowanie art. 64e § 3 lub art. 64 e § 2 pkt 1 u.p.e.a.

Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 15.05.2015r. nr [...] uchylił postanowienie organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Powodem powyższego stanowiska był brak uzasadnienia faktycznego w zaskarżonym postanowieniu. W uzasadnieniu wskazano bowiem, że powodem - jedynym -obciążenia wierzyciela kosztami jest śmierć zobowiązanego.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem nr [...] i inne z dnia 22.06.2015r. obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w wysokości 3.466,30 zł, na które składają się opłata manipulacyjna i opłata za zajęcie świadczenia emerytalno-rentowego.

Na powyższe postanowienie Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego, pismem z dnia 07.07.2015r. złożył zażalenie do Dyrektora Izby Skarbowej .

Zaskarżonemu postanowieniu ponownie zarzuca naruszenie art. 7, 8, 9, 11 oraz 138 § 2 zd.2 Kpa w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez pominięcie w ponownym rozpatrzeniu sprawy okoliczności niezastosowania przepisów art. 64e § 3 lub art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a., oraz naruszenie art. 64c § 4 u.p.e.a. poprzez niezastosowanie art. 64e § 3 lub art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a.

Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 15 września 2015 r. sygn. akt [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy wyjaśnił , że zgodnie z brzmieniem art. 64 u.p.e.a. organ egzekucyjny uprawniony jest do poboru opłat za dokonane czynności egzekucyjne. Opłaty te, w myśl art. 64c § 1 u.p.e.a. stanowią koszty egzekucyjne, które co do zasady obciążają zobowiązanego.

W doktrynie, jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się, że koszty egzekucyjne obciążają w pierwszej kolejności zobowiązanego, albowiem są one następstwem uchylania się dłużnika od wykonania ciążących na nim obowiązków, czego konsekwencją jest konieczność zastosowania przeciwko niemu przymusu egzekucyjnego.

Zasada ponoszenia kosztów egzekucyjnych przez zobowiązanego doznaje jednak w pewnych sytuacjach ograniczeń. Odstępstwo od tej reguły przewiduje bowiem art. 64c § 4 u.p.e.a. Wolą ustawodawcy było, aby wierzyciel pokrywał koszty egzekucyjne w sytuacji, gdy nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego.

U podstaw zaskarżonego postanowienia, zawierającego kwestionowane przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów egzekucyjnych, było umorzenie prowadzonego w tej sprawie postępowania egzekucyjnego, o którym organ egzekucyjny postanowił w oparciu o przesłankę wynikającą z art. 59 § 1 pkt 6 u.p.e.a. Przywołany przepis stanowi, iż postępowanie egzekucyjne umarza się w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego.

Organ egzekucyjny, wydając w dniu 22.06.2015r. postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego (na które wierzyciel nie złożył zażalenia), zakończył tym sposobem prowadzenie egzekucji administracyjnej na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego.

Po umorzeniu więc postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny stracił możliwość egzekwowania kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego, stąd stosownie do postanowień art. 64c § 4 u.p.e.a. zobowiązanym do pokrycia tych kosztów stał się wierzyciel należności pieniężnej objętej tytułem wykonawczym (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 23 lutego 2010 r. sygn. akt I SA/G1 784/09).

Przytoczone na wstępie przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wskazują jednoznacznie, kiedy w toku egzekucji należności pieniężnych nalicza się opłaty oraz kiedy, w drodze wyjątku, obowiązek ich zapłaty przechodzi na wierzyciela. Zważywszy na treść art. 64c §§ 4 i 7 u.p.e.a. podkreślić trzeba, iż obciążenie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi nie ma charakteru uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ egzekucyjny w stanie faktycznym i prawnym niniejszej sprawy był zobligowany do wydania zaskarżonego postanowienia. Należy ponadto podkreślić, że uruchomienie postępowania egzekucyjnego generuje koszty egzekucyjne, a wierzyciel winien mieć świadomość, że w przypadku braku możliwości wyegzekwowania ich od zobowiązanego, spowodują konieczność obciążenia nimi zobowiązanego.

Odpowiadając natomiast na zarzut strony niezastosowanie art. 64e § 3 lub art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a., to należy wyjaśnić, że jest on nieuzasadniony. W art. 64e u.p.e.a. ustawodawca wyraźnie sformułował katalog przesłanek umożliwiających umorzenie kosztów egzekucyjnych. Problematyka więc umorzenia kosztów egzekucyjnych, powinna być przedmiotem odrębnego postępowania, zainicjowanego na wniosek strony. Dopiero więc złożenie takiego wniosku upoważniałoby organ egzekucyjny do poddania analizie materiału pod kątem wystąpienia przesłanek przewidzianych w w/w artykule. Z akt sprawy wynika, że z wnioskiem takim strona nie zwracała się do naczelnika Urzędu Skarbowego.

Na to rozstrzygnięcie została wniesiona skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której skarżący zarzucił:

- Naruszenie przepisu art. 15 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 267, z późn. zm., zwana dalej w skrócie k.p.a.) w związku z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 1619, z późn. zm., zwana dalej w skrócie u.p.e.a.) poprzez rozpatrzenie całości materiału zgromadzonego w sprawie przez organ nadzoru na skutek zainicjowanego przez wierzyciela postępowaniu zażaleniowego.

- Naruszenie przepisu art. 10 §1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez niezapewnienie wierzycielowi czynnego udziału w postępowaniu w sprawie obciążenia go kosztami postępowania egzekucyjnego, a tym samym pozbawiono wierzyciela możliwości zastosowania względem niego przepisów art. art. 64e §3 lub art. 64e §2 pkt 1 u.p.e.a.

- Naruszenie przepisu art. 9 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez niepoinformowanie wierzyciela o kosztach postępowania egzekucyjnego przed wydaniem postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego i obciążeniu go kosztami postępowania egzekucyjnego oraz o innych okolicznościach prawnych i faktycznych mających wpływ na ustalenie jego obowiązku pokrycia za zobowiązanego kosztów.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu .

Rozpoznając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia pod względem zgodności z prawem w świetle art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. z 2014r. poz 1647), stwierdzić należy, że wbrew zarzutom skargi postanowienie nie narusza ani przepisów prawa materialnego, ani też przepisów postępowania w stopniu uzasadniającym jego uchylenie. Skarga nie zasługuje zatem na uwzględnienie.

Zgodnie z normą zawartą w art. 64c § 4 u.p.e.a., wierzyciel pokrywa koszty postępowania egzekucyjnego, jeżeli nie mogą one być ściągnięte od zobowiązanego.

O niemożliwości ściągnięcia od zobowiązanego kosztów egzekucyjnych organ egzekucyjny przesądza na podstawie całokształtu okoliczności konkretnej sprawy. W przedmiotowej sprawie podstawą rozstrzygnięcia było umorzenie prowadzonego w tej sprawie postępów egzekucyjnego, o którym organ egzekucyjny postanowił w oparciu o przesłankę wym. w art. 59 § 1 pkt 6 u.p.e.a. Podstawa umorzenia wskazana w powołanym przepisie wiąże się ze śmiercią zobowiązanego, która nastąpiła w toku postępowania egzekucyjnego, jeżeli obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego, czyli gdy ma on charakter osobisty i nie może być wykonany przez inną osobę niż zobowiązany (np. zmarł oporny świadek będący uczestnikiem postępowania administracyjnego, wobec którego miał być zastosowany przymus bezpośredni w związku z odmową stawiennictwa na wezwanie). W takim przypadku nie będzie można wszcząć ponownie postępowania egzekucyjnego (wyrok NSA z dnia 8 lutego 2006 r., II OSK 509/05, LEX nr 196712). Okoliczność ta na gruncie niniejszej sprawy wydaje się bezsporna . Istota sporu ogniskuje się natomiast wokół problemu możliwości umorzenia kosztów egzekucyjnych , przy czym skarżący upatruje naruszenie prawa w braku takiego umorzenia w trakcie postępowania w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi (z uwagi na umorzenie postępowania egzekucyjnego )

Skarżący sformułował bowiem zarzut ( pojawiający się również na wcześniejszym etapie postępowania) naruszenia przepisu art. 10 § 1 Kpa "poprzez niezapewnienie wierzycielowi czynnego udziału w postępowaniu w sprawie obciążenia go kosztami postępowania egzekucyjnego, a tym samym pozbawiono wierzyciela możliwości zastosowania względem niego przepisów art. 64e § 3 lub art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a.

Zarzut ten uznać należy za bezzasadny. W pierwszej kolejności zaznaczyć należy , że przeniesienie odpowiedzialności na wierzyciela za koszty egzekucyjne może nastąpić po zakończeniu postępowania egzekucyjnego, tj. po jego umorzeniu z przyczyn uzasadniających brak możliwości ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego.

Z uwagi, że datą wydania aktu administracyjnego jest dzień, miesiąc i rok jego wydania uwidoczniony w treści aktu (o ile jest to także data złożenia danego aktu do wysyłki adresatowi), to za dopuszczalne należy uznać wydanie w tej samej dacie postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego oraz postanowienia o obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania, nawet w sytuacji oznaczenia wcześniejszym numerem postanowienia o obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania. ( wyrok WSA w z dnia 19 września 2013 r. sygn. akt I SA/Bk 253/13 )

Z kolei postępowanie w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych prowadzone na podstawie przesłanek z art. 64e § 3 lub art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a. są postępowaniami odrębnymi prowadzonymi na podstawie odmiennych przesłanek. W przepisie § 2 komentowanego artykułu umorzenie kosztów postępowania egzekucyjnego ma charakter fakultatywny i powinno być przedmiotem odrębnego postępowania. Za takim stanowiskiem przemawia linia orzecznictwa przyjęta przez NSA (zob. wyrok NSA w Gdańsku z dnia 22 grudnia 1997 r., I SA/Gd 665/97, LEX nr 32912, oraz wyrok NSA w Łodzi z dnia 19 lutego 1999 r., I SA/Łd 126/97, ONSA 2000, nr 1, poz. 29). Mimo że wyroki te zapadły w odmiennym stanie prawnym, uznać należy, że pozostają aktualne. Naczelny Sąd Administracyjny w Lublinie w wyroku z dnia 21 lutego 1997 r., I SA/Lu 689/96, LEX nr 29747, w stanie prawnym do dnia 31 grudnia 2003 r., orzekł, że: "Prawodawca nie przewidział żadnych okoliczności, w jakich umorzenie kosztów egzekucyjnych byłoby obligatoryjne".

Zastosowaniu ulg w spłacie kosztów egzekucyjnych możemy mówić dopiero w tym momencie postępowania, kiedy zostaną one ostatecznie naliczone a podmiot odpowiedzialny do ich uiszczenia w sposób nie budzący wątpliwości ustalony. Nie jest możliwe umarzanie kosztów egzekucyjnych jeszcze przed ich powstaniem bądź przed ustaleniem podmiotu , na którym ciąży obowiązek poniesienia tychże kosztów . Zatem przed wydaniem postanowienia o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi odpowiedzialnego nie jest możliwe rozpatrywanie sprawy w przedmiocie umorzenia tychże należności .

Tym samym nie można twierdzić , że w trakcie postępowania w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi mogło dojść do naruszenia przepisów w sprawie umorzenia tych kosztów .

W ocenie Sądu zarzut naruszenia zasady dwuinstancyjności jest również bezzasadny .

Zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 Kpa) oznacza, że jeśli zażąda tego w stosownym terminie strona lub inny podmiot prawny, sprawa powinna być rozpoznana i rozstrzygnięta przez dwa organy administracji różnych stopni. Realizując zasadę dwuinstancyjności przewidzianą w art. 15 Kpa, organ odwoławczy tj. Dyrektor Izby Skarbowej na nowo rozpoznał sprawę i zajął w niej własne stanowisko utrzymując w mocy zaskarżone stanowisko organu I instancji. Należy ponadto wyjaśnić, że zarzut ten jest również niezasadny dlatego, że organ odwoławczy jest zobowiązany zbadać całość materiału zgromadzonego w sprawie. Wynika to min. z zasady dążenia do prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 Kpa. Nie można zatem czynić zarzutu organowi, iż ten naruszył art. 15 Kpa "poprzez rozpatrzenie całości materiału zgromadzonego w sprawie ".

W uzasadnieniu skargi zarzut ten natomiast odnosi się do tego , iż Dyrektor Izby Skarbowej ponownie rozpoznając sprawę rozpatrzył wszystkie zarzuty podniesione w zażaleniu z dnia 4 .05.2015 r. czego nie zrobił organ pierwszej instancji rozpoznając sprawę na skutek wcześniejszego skierowania sprawy do ponownego zapoznania .

Stanowisko to również nie zasługuje na uwzględnienie . Trzeba bowiem wyjaśnić , że podstawą wcześniejszego uchylenia postanowienia organu pierwszej instancji było niedostateczne, enigmatyczne uzasadnienie postanowienia . W postanowieniu z dnia 22.06. 2015 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego szczegółowo i wystarczająco wyjaśnił podstawy swego rozstrzygnięcia. Fakt , że nie odniósł się do kwestii prawidłowości postępowania w zakresie umorzenia kosztów egzekucyjnych nie może świadczyć o wadliwości postanowienia albowiem postępowanie takie jako odrębne nie mogło być przedmiotem zaskarżonego postanowienia .

Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśniając tę problem odniósł się natomiast bezpośrednio do zarzutów zażalenia , które kwestie te zawierały. .

Odnosząc się do ostatniego zarzutu odwołania podzielić należy stanowisko organu , że nie ma żadnego przepisu prawa , z którego wynikałby obowiązek organu informowania wierzyciela o możliwości powstania kosztów egzekucyjnych . Strona natomiast nie występowała do organu egzekucyjnego w o informacje w tym zakresie .

Mając na uwadze powyższe ustalenia i wnioski należy powiedzieć, iż brak jest ustawowych przesłanek do uwzględnienia skargi, w związku z czym należało ją oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ((Dz.U. z 2012r. Nr 270 ze zm., ).