Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 856/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-04-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Gry losowe
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 89 ust. 1 pkt 2, art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2015 poz 612
law: Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Cezary Pryca (spr.) Sędzia NSA Andrzej Kuba Sędzia del. WSA Stefan Kowalczyk Protokolant Patrycja Kołtan-Kozłowska po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2019 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Celnej w Szczecinie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 12 października 2016 r. sygn. akt II SA/Sz 710/16 w sprawie ze skargi R. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Szczecinie z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry 1. uchyla zaskarżony wyrok, 2. oddala skargę, 3. zasądza od R. S. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie kwotę 3800 (słownie: trzy tysiące osiemset) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z 12 października 2016 r. po rozpoznaniu skargi R. S. na decyzje Dyrektora Izby Celnej w Szczecinie z dnia [...] maja 2016 r. o nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry, uchylił zaskarżoną decyzje oraz zasądził od organu na rzecz skarżącego koszty postępowania sądowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie orzekał na podstawie stanu faktycznego:

Funkcjonariusze Urzędu Celnego w Szczecinie [...].03.2015 r. przeprowadzili w lokalu [...], mieszczącym się w G., przy ul. [...], czynności kontrolne związane z urządzaniem gier na automatach poza kasynem gry. Działalność gospodarczą w ww. lokalu prowadzi R. S.. W trakcie kontroli ujawniono jeden automat do gier firmy APOLL GAMES [...]. W wyniku czynności kontrolnych stwierdzono, że automat jest automatem do gier losowych według definicji zawartej w art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2015 r., poz. 612 ze zm., dalej: u.g.h.).

Naczelnik Urzędu Celnego w Szczecinie decyzją z dnia [...].12.2015 r., (nr [...]), wymierzył skarżącemu karę pieniężną w wysokości 12.000 zł z tytułu urządzania gier na zabezpieczonym w toku kontroli automacie.

W ocenie organu I instancji, skarżący prowadził gry na automatach poza kasynem gry, co wyczerpało przesłanki przepisu art. 89 ust. 1 pkt 2 oraz art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h. i podlegało karze pieniężnej w wysokości 12.000 zł.

Organ wskazał, że skarżący zawarła w dniu [...].02.2014 r. umowę dzierżawy części powierzchni użytkowej w swoim lokalu z [...] Sp. z o.o. Prawnym dysponentem automatu była spółka. Zgodnie z aneksem do umowy dzierżawy miesięczny, czynsz dzierżawny wynosił 40% przychodów uzyskiwanych z eksploatacji zainstalowanych urządzeń od sumy przychodów w danym miesiącu. Podstawą ustalania wysokości czynszu będzie protokół wyjęcia gotówki sporządzony raz w miesiącu przez przedstawiciela spółki dokumentujący uzyskane przychody. Organ I instancji podkreślił, iż w toku czynności kontrolnych funkcjonariusze zatrzymali również klucze serwisowe do przedmiotowego automatu, które służą m.in. do resetowania urządzenia. Skarżący w kontrolowanej lokalizacji urządzał gry na automacie, na którym prowadzone gry spełniały przesłanki, o których mowa w ustawie o grach hazardowych.

Dyrektor Izby Celnej w Szczecinie decyzją z dnia [...].05.2016 r., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy podejmując rozstrzygnięcie w sprawie dokonał analizy zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego, w tym m.in. dokumentów zgromadzonych w toku przeprowadzonej kontroli oraz postępowania karnego skarbowego prowadzonego pod sygn. akt [...].

Organ odwoławczy przeanalizował pojęcie "urządzający gry" wobec braku ustawowej definicji tego pojęcia. Stwierdził na tej podstawie, że skarżący wypełnił przesłankę z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Zdaniem organu, ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że w dniu kontroli w lokalu znajdował się włączony do eksploatacji automat do gier o nazwie APOLLO GAMES wstawiony na podstawie umowy dzierżawy powierzchni. Z treści umowy wynika, że na część lokalu objęta umową miała posłużyć do prowadzenia działalności przez dzierżawcę, tj. [...] Sp. z o.o. W przypadku włamania lub jakiegokolwiek istotnego uszkodzenia urządzeń na skarżącym spoczywał obowiązek niezwłocznego powiadomienia dzierżawcy. Ponadto, umowa przewiduje, że posiadane przez skarżącego informacji o uzyskiwanych przez dzierżawcę przychodach z działalności urządzenia są poufne, a ich ujawnienie zagrożone jest odpowiedzialnością odszkodowawczy. Skarżący w zamian za wydzierżawienie powierzchni lokalu miał otrzymywać miesięczny czynsz w wysokości 300 zł.

Dalej organ wskazał, że skarżący w dniu 1.08.2014 r. zawarł ze spółką ([...] Sp. z o.o.) aneks do umowy, w którym określono czynsz dzierżawny w wysokości ustalonej procentowo od uzyskiwanego przez dzierżawcę przychodu z zainstalowanych urządzeń umiejscowionych na dzierżawionej powierzchni. Stawkę czynszu ustalono w wynosi 40% od sumy przychodów w danym miesiącu, ustalanych na podstawie protokołu wyjęcia gotówki z urządzenia.

Nadto, organ odwoławczy wskazał, że skarżący uzgodnił warunki wstawienia automatu do lokalu z przedstawicielem spółki, przeznaczył i wyodrębnił część lokalu w celu zainstalowania i uruchomienia urządzenia oraz zapewnił nieograniczony dostęp dla klientów lokalu. Z protokołu przesłuchania skarżącego w charakterze świadka wynikało, że zarówno umowę dzierżawy, jak i aneks do tej umowy podpisała żona R. S. dysponująca upoważnieniem męża do podpisywania się w jego imieniu. Zdaniem organu odwoławczego, uruchomienie działalności hazardowej w lokalu musiało odbyć się niewątpliwie za wiedzą i zgodą właściciela lokalu.

Organ odwoławczy wskazał, że okoliczności sprawy podlegają subsumcji pod normę prawną zawartą w art. 89 ust. 1 pkt 2 oraz art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h.

Dalej organ odwoławczy ustosunkował się do zarzutów odwołania co do braku notyfikacji przepisów u.g.h., w tym art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2, art. 91 w związku z art. 6 i art. 14 u.g.h. Zdaniem organu odwoławczego, nie do zaakceptowania są prezentowane poglądy o nieskuteczności przepisów u.g.h. z uwagi na brak jej notyfikacji, a w związku z tym nie doszło również do naruszenia art. 133 § 1, art. 121 § 1 i art. 122 o.p. w zw. z art. 89 ust. 1 pkt 2 oraz art. 91 u.g.h.

Skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, który wyrokiem z 12 października 2016 r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, dalej: p.p.s.a.) uchylił zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu Sąd I instancji stwierdził, że kontrola zaskarżonej decyzji co do jej zgodności z prawem wykazała, że zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Istotą sporu jest czy organ prawidłowo wymierzył skarżącemu karę pieniężną na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 o grach hazardowych (Dz. U. z 2009 r. Nr 201, poz. 1540 ze zm.) – dalej w skrócie "u.g.h."

Na wstępie rozważań WSA powołał uchwałę w składzie 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. akt II GPS 1/16, którą stwierdzono, że art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy z 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych nie jest przepisem technicznym w rozumieniu art. 1 pkt 11 dyrektywy 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998 r. ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego (Dz. Urz. UE. L z 1998 r. Nr 204, s. 37, ze zm.), którego projekt powinien być przekazany Komisji Europejskiej zgodnie z art. 8 ust. 1 akapit pierwszy tej dyrektywy i może stanowić podstawę wymierzenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o grach hazardowych, a dla rekonstrukcji znamion deliktu administracyjnego, o którym mowa w tym przepisie oraz jego stosowalności w sprawach o nałożenie kary pieniężnej, nie ma znaczenia brak notyfikacji oraz techniczny - w rozumieniu dyrektywy 98/34/WE - charakter art. 14 ust. 1 tej ustawy. Zdaniem NSA urządzający gry na automatach poza kasynem gry, bez względu na to, czy legitymuje się koncesją lub zezwoleniem - od 14 lipca 2011 r., także zgłoszeniem lub wymaganą rejestracją automatu lub urządzenia do gry - podlega karze pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych. Nadto przepis art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. nie jest przepisem technicznym, a w konsekwencji, nie podlegał obowiązkowi notyfikacji. Wymieniony przepis ustawy krajowej sam w sobie nie kwalifikuje się do żadnej spośród grup przepisów technicznych, o których mowa w dyrektywie 98/34/WE.

W związku z powyższym, zdaniem Sądu I instancji, zabezpieczony w sprawie automat spełnił przesłanki z ww. przepisów, co oznacza, że urządzanie na nich gier powinno nastąpić w kasynie gry, gry bowiem urządzane na tym automacie umożliwiają wygrane rzeczowe i pieniężne, a zatem mają charakter losowy, co zostało ustalone w sposób niepodważony na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności opinii biegłego sądowego z dnia [...].07.2015 r. oraz eksperymentu przeprowadzonego w dniu kontroli przez funkcjonariusza celnego (protokół z dnia [...].03.2015 r. z przeprowadzenia czynności odtworzenia możliwości przeprowadzenia gry/gier na automatach).

Sąd uznał za w pełni uzasadniony zarzut skarżącego dotyczący naruszenia art. 89 ust.1 pkt 2 u.g.h. przez błędne stwierdzenie, że czynności skarżącego, jako osoby wynajmującej powierzchnię w swoim lokalu podmiotowi, który takie gry urządza mogą być kwalifikowane jako wypełniające pojęcie "urządzający gry" na automatach poza kasynem.

Kwestionowana decyzja została wydana na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2, art. 90 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. 2015 r. poz. 612 ze zm., dalej: u.g.h.), które należą do sfery materialnego prawa administracyjnego, co podporządkowuje czynności procesowe, w tym orzeczenie podejmowane w sprawie, której przedmiot regulowany jest tą ustawą, przepisom ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacji podatkowa (Dz. U. z 2015 r. poz. 613, dalej: O.p.), stosownie do regulacji przewidzianych w art. 8 i 91 u.g.h.

W związku z powyższym zdaniem Sądu, organy orzekające w sprawie powinny przeprowadzić postępowanie administracyjne w zakresie wskazanych przepisów materialnych z zachowaniem reguł wynikających z art. 120, art. 122, art. 187 i art. 191 O.p. oraz przedstawić wyniki tego postępowania w uzasadnieniu decyzji z uwzględnieniem wskazówek zawartych w art. 210 § 4 O.p. oraz art. 124 O.p.

Sąd wskazał, że organ ustalił i nałożył na skarżącego karę administracyjna w wysokości 12 000 złotych za prowadzenie działalności w zakresie urządzania gier na automacie Apollo Games [...] poza ośrodkiem gier bez wymaganej koncesji. Zgodnie z przepisami art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. i ust. 2 pkt 2 u.g.h., karze pieniężnej podlega urządzający gry na automatach poza kasynem gry" (ust. 1 pkt 2), zaś wysokość kary pieniężnej wymierzanej w przypadkach, o których mowa w ust. 1 pkt 2, wynosi 12 000 zł od każdego automatu (ust. 2 pkt 2).

Sąd ponownie dokonał analizy i przedstawienia stanu faktycznego sprawy i zdecydował, iż w ocenie Sądu materiał dowodowy zgromadzony w niniejszej sprawie, a tym samym ustalenia organu, nie są wystarczające dla uznania, że skarżący jest podmiotem urządzającym gry na ujawnionym w czasie kontroli i zbadanym automacie.

W ocenie Sądu, w pełni uzasadniony jest zarzut skargi przez bezpodstawne pociągnięcie skarżącego do odpowiedzialności administracyjnej i wymierzenie mu kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem w sytuacji, gdy jego czynności sprowadzały się do wynajmowania powierzchni jego lokalu innemu podmiotowi (który takie gry urządza), i pobierania z tego tytułu pożytków. W aktach sprawy brak dostatecznych dowodów wykazujących w sposób nie budzący wątpliwości, że to właśnie skarżący był podmiotem urządzającym gry na skontrolowanym automacie.

Zdaniem Sądu, dla przyjęcia, że działania strony skarżącej uzasadniają zastosowanie wobec niej kary administracyjnej wynikającej z treści art. 89 ust. 1 u.g.h., nie są wystarczającymi dowodami, ani treść umowy dzierżawy powierzchni lokalu, ani aneks do tej umowy, ani tym bardziej zeznania Skarżącego zawarte w protokole przesłuchania świadka z dnia [...].07.2015 r.

W ocenie Sądu, sama okoliczność wydzierżawienia (wynajęcia, użyczenia czy też udostępnienia) lokalu innemu podmiotowi, w celu prowadzenia przez ten drugi podmiot działalności gospodarczej z wykorzystaniem automatów do gier hazardowych, o których mowa w art. 2 ust. 3 bądź ust. 5 u.g.h., nie przesądza jeszcze o możliwości jednoznacznego przypisania wydzierżawiającemu (wynajmującemu, użyczającemu czy też udostępniającemu) statusu podmiotu "urządzającego gry" w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 1) i pkt 2) u.g.h., a tym samym odpowiedzialności z tego tytułu.

Żaden bowiem z przepisów tej ustawy (u.g.h.) nie zakazuje zawierania umów, na podstawie których inny podmiot takie gry będzie dopiero urządzał (ani nie penalizuje tego rodzaju zachowań). W razie zawarcia jakiejkolwiek umowy tego rodzaju, z jej treści powinno wprost wynikać (niezależnie od tytułu nadanego umowie przez strony), że w istocie działalność taką (urządzanie gier na automatach) prowadził sam wynajmujący (wydzierżawiający, użyczający lub udostępniający) albo, że urządzanie gier – a więc ich organizowanie w celu osiągnięcia przychodu z takiej działalności – stanowi w istocie wspólne przedsięwzięcie obu stron umowy. Takie okoliczności nie wynikają z treści postanowień umowy dzierżawy powierzchni, w tym jej aneksu (załączonej do akt rozpoznawanej sprawy).

W ocenie Sądu, bezspornym jest, że "urządzanie gier" nie ma definicji ustawowej. Natomiast samo pojęcie "urządzanie" rozumiane jest jako synonim pojęć takich jak "utworzyć, uporządkować zagospodarować", "zorganizować, przedsięwziąć, zrobić" (Słownik poprawnej polszczyzny, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1994).

W tym kontekście "urządzanie gier" obejmuje niewątpliwie podejmowanie (aktywnych) działań, czynności dotyczących zorganizowania i prowadzenia przedsięwzięcia w zakresie gier hazardowych (eksploatacji automatów), w znaczeniu art. 2 ust. 3 i ust. 5 u.g.h. Natomiast "urządzający gry" w rozumieniu art. 89 ust. 1 u.g.h., to podmiot faktycznie realizujący (wykonujący) te zachowania (działania, czynności). Nie wystarczą tutaj ustalenia co do zamiaru "urządzania gier". Chodzi o czynności faktyczne w zakresie "urządzania gier".

W związku z powyższym wywodem, należy uznać, że organ w rozpoznawanej sprawie, nie wymienił żadnych z takich zachowań (działań, czynności), które wskazywałyby, że to właśnie skarżący zajmował się faktycznie urządzaniem gier na automatach lub, że wspólnie z dzierżawcą (drugą stroną umowy dzierżawy) organizował takie przedsięwzięcie gospodarcze.

Zdaniem Sądu, nie budzi wątpliwości, że takim działaniem nie jest zawarcie przez stronę skarżącą umowy dzierżawy. Zgodnie z § 1 tej umowy "Przedmiotem umowy jest dzierżawa części lokalu [...] G., ul. [...], zwanego dalej przedmiotem dzierżawy, umożliwiająca zainstalowanie urządzeń do gier, na których Dzierżawca będzie prowadził działalność gospodarczą". Również okoliczność, że Skarżący czerpał pożytki z urządzania gier na automatach a ich wysokość była ścisłe skorelowana z przychodami uzyskanymi z gier nie jest wystarczające dla uznania go za "urządzającego gry na automatach". Zdaniem Sądu również z zeznań skarżącego okoliczność ta nie wynika. W zeznaniach tych bowiem Skarżący wskazał, że dysponentem przedmiotowego automatu była Sp. z o.o. [...], zaś wszystkimi sprawami związanymi ze sklepem zajmuje się jego żona. Żona ma upoważnienie do prowadzenia wszelkich spraw związanych z działalnością sklepów. Z żadnej części zeznań skarżącego nie wynika, by to skarżący organizował lub uczestniczył aktywnie wspólnie z osobą trzecią w organizacji "urządzania gier", a zatem by swoim zachowaniem wyczerpał znamiona deliktu administracyjnego, o jakim mowa w art. 89 u.g.h., zagrożonego karą pieniężną, tj. urządzał gry na automatach poza kasynem gry.

Sąd zaznaczył, że zgodnie z zasadami ogólnymi postępowania administracyjnego wynikającymi z przepisów ustawy - Ordynacji podatkowej, które tutaj mają zastosowanie, stosownie do art. 8 i 91 u.g.h., to na organach administracji publicznej rozpoznających sprawę, a w efekcie wydających decyzję, spoczywa obowiązek przeprowadzenia postępowania podatkowego, zgodnie z obowiązującymi zasadami wyrażonymi m.in. w art. 121,122, 187 § 1 oraz 191 O.p.

W ocenie Sądu analiza zgromadzonego materiału dowodowego sprawy wskazuje, że organ nie dochował powyższych zasad w trakcie prowadzonego postępowania, jak i przy rozstrzyganiu sprawy, a w szczególności nie dysponował wystarczającymi dowodami dla jednoznacznego uznania, że skarżący urządzał gry na automacie. W aktach sprawy znajduje się jedynie umowa dzierżawy z aneksem, z której wynika, że rola skarżącego (wydzierżawiającego) sprowadzała się tylko do odpłatnego udostępniania innemu podmiotowi powierzchni skontrolowanego lokalu, w którym dzierżawca ([...] sp. z o.o.) będzie prowadzić działalność gospodarczą, zaś przedmiot dzierżawy (lokal) będzie wykorzystywać na zainstalowanie i eksploatację skontrolowanego urządzenia (patrz § 1 umowy). Także z zeznań skarżącego nie wynika by brał udział w organizowaniu gier na zainstalowanym w tym wynajmowanym lokalu automacie. Do kluczowych obowiązków wydzierżawiającego było jedynie zapewnienie udostępnienia powierzchni lokalu do zainstalowania automatu w celu uzyskania wynagrodzenia na zasadach przewidzianych w tej umowie. W tej sytuacji na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego nie można w sposób nie budzący wątpliwości ocenić zachowania Skarżącego jako podmiotu urządzającego gry na automatach.

Sąd nadmienił, iż należy pamiętać, że przywołany wcześniej obowiązek zebrania całego materiału dowodowego w postępowaniu administracyjnym oznacza, że organ administracji publicznej powinien z własnej inicjatywy gromadzić w aktach dowody, które jego zdaniem będą konieczne dla prawidłowego rozstrzygnięcia meritum sprawy w kontekście stosowanego przepisu prawa materialnego, a zatem będą miały istotne znaczenie w kontekście deliktu administracyjnego przewidzianego w art. 89 ust.1 pkt 2 u.g.h. Stanowisko organu prowadzącego postępowanie winno znaleźć swój wyraz w udokumentowanych okolicznościach faktycznych i racjach prawnych, a to z kolei winno być w pełni odzwierciedlone w uzasadnieniu decyzji, stosownie do art. 210 O.p. Błędny zatem, a co najmniej przedwczesny w świetle zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie był wniosek organów, że to Skarżący pełnił rolę podmiotu urządzającego gry na automacie poza kasynem, a tym samym podlegał karze pieniężnej w trybie art. 89 ust. 1pkt 2 u.g.h.

W ocenie Sądu, organ dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, tj. art. art. 121,122, 124, 187 § 1 i art. 210 § 4 O.p. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w konsekwencji także do naruszenia przepisów prawa materialnego art. 89-90 u.g.h., co w konsekwencji skutkowało uznaniem, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa, co obligowało Sąd do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Rozpoznając sprawę ponownie, organ odwoławczy będzie zobowiązany wszechstronnie wyjaśnić okoliczności faktyczne sprawy, w tym czym rzeczywiście zajmował się skarżący w zakresie jego obowiązków wynikających z zawartej umowy dzierżawy. Zaś w przypadku istnienia wątpliwości w świetle dotychczas zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie organ może uzupełnić materiał dowodowy w drodze dodatkowego postępowania w trybie art. 229 O.p. z uwzględnieniem zasady dwuinstancyjności (art. 127 O.p.) i w zależności od ustaleń wydać rozstrzygnięcie. Ocena dokonana w tym zakresie powinna znaleźć wyczerpującą argumentację w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji, stosownie do wymogów przewidzianych w art. 210 § 4 O.p.

Ponadto, akta sprawy wymagają także uzupełnienia przez wyjaśnienie, czy w stosunku do Skarżącego wszczęto postępowanie karne skarbowe z art. 107 § 1 k.k.s., a jeśli tak - to na jakim jest obecnie etapie. Z akt sprawy wynika jedynie, że zostało wszczęte postępowanie karne skarbowe pod wskazaną sygnaturą, zaś wyjaśnienie wskazanej okoliczności jest niezbędne w świetle art. 11 p.p.s.a.

Nadto, zwrócić przy tym należy uwagę, że w przypadku gdy organ posługuje się kopiami dokumentów, winny być one opatrzone potwierdzeniem za zgodność z oryginałem.

Dyrektor Izby Celnej w Szczecinie złożył skargę kasacyjną od wyroku Sądu I instancji wnosząc o jego uchylenie i oddalenie skargi skarżącego oraz zasądzenie kosztów postępowania, a z ostrożności procesowej organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Organ zarzucił naruszenie przepisów postępowania art. 174 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez:

1. Naruszenie art. 145 § 1 pkt. 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, polegające na przyjęciu przez Sąd I instancji, że organ naruszył:

- art. 121, art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 Ordynacji podatkowej w związku z art. 8 i 91 ustawy z dnia 19 listopada 2009r. o grach hazardowych (Dz. U. 2015r., poz. 612, dalej ustawa o grach hazardowych), uznając skarżącego za urządzającego grę na automatach w rozumieniu przepisu art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego (m. in. zeznań R. S., umowy dzierżawy powierzchni i aneksu do tej umowy z dnia [...] sierpnia 2014 r.), podczas gdy z jednoznacznych postanowień umowy dzierżawy powierzchni z dnia [...] lutego 2014 r., zmienionej aneksem z dnia [...] sierpnia 2014 r., wynika, że celem tej umowy, a zarazem "zgodnym zamiarem stron" w rozumieniu art. 65 § 2 Kodeksu cywilnego, było nie tyle zawarcie umowy dzierżawy, ile podjęcie wspólnego przedsięwzięcia gospodarczego polegającego właśnie na połączeniu składników majątkowych, jakimi dysponowały strony kontraktu (lokalem użytkowym strony skarżącej oraz automatu innej spółki, tj. [...] sp. z o.o.), które dopiero wspólnie umożliwiały uruchomienie gier na automacie w sposób dostępny dla ogółu, a więc ich "urządzanie" w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy o grach hazardowych.

Powyższe miało istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem Sąd I instancji doszedł do wadliwego przekonania, iż strony zawarły jedynie umowę dzierżawy z pominięciem reguły interpretacyjnej, o której mowa w art. 65 § 2 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którą w umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się . na jej dosłownym brzmieniu. Tym samym Sąd nie wykazał zależności pomiędzy (wg Sądu) stwierdzonym uchybieniem organu przepisom art. 121, art. 122 oraz art. 187§ 1 art. 191 Ordynacji podatkowej w związku z art. 8 i 91 o grach hazardowych, a potrzebą uzupełnienia materiału dowodowego w trybie art. 229 Ordynacji podatkowej.

2. Naruszenie przez Sąd I instancji art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt. 1 lit c p.p.s.a., poprzez przyjęcie wadliwej oceny, że materiał dowodowy nie daje podstaw do uznania strony za "urządzającego gry" w rozumieniu art. 89 ust 1 pkt.2 ustawy o grach hazardowych.

Powyższe zdaniem organu miało wpływ na treść rozstrzygnięcia, albowiem Sąd nie wykazał zależności pomiędzy, według Sądu, stwierdzonym uchybieniem, tj. naruszeniem przepisów art. 121, art. 122 oraz art. 187§ 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 8 i 91 ustawy o grach hazardowych, a podstawą do zastosowania art. 145 § 1 pkt. 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Do wykazania takiej zależności jest bowiem wymagane, czego Sąd nie uczynił, zakwestionowania ustalonego w sprawie stanu faktycznego oraz podważenia oceny dowodów dokonanych przez organ. W szczególności Sąd nie poddał dokładnej analizie postanowień umowy dzierżawy z dnia [...] lutego 2014 r. i jej aneksu z dnia [...] sierpnia 2014 r., z których jednoznacznie wynika, iż stawka czynszu odnosi się wprost do przychodów uzyskiwanych z eksploatacji zainstalowanych urządzeń i wynosi 40 % od sumy przychodów w danym miesiącu oraz Sąd całkowicie pominął, co wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, analizy znajdującego się w aktach protokołu zatrzymania rzeczy z dnia [...] marca 2015r., [...], a ściślej załącznika nr 1 do tego protokołu, który potwierdza, że poza automatem, którego dotyczy niniejsze postępowania (Apollo Games [...]) i umową dzierżawy wraz z aneksem, zatrzymano także klucze serwisowe do automatu (typu "Duży Jack").

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie rozważań wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w tej sprawie nie występują.

Ze skargi kasacyjnej wynika, że spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który kontrolując zgodność z prawem decyzji Dyrektora Izby Celnej w Szczecinie w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry stwierdził, że decyzja ta nie jest zgodna z prawem, co uzasadniało jej uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a. Zdaniem Sądu I instancji przeprowadzone w sprawie przez organ administracji ustalenia faktyczne należało uznać za niewystarczające dla oceny, że strona skarżąca była podmiotem urządzającym gry na automatach, w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych, co w konsekwencji nie mogło pozostawać bez wpływu na ocenę prawidłowości stosowania tego przepisu prawa. Dla przyjęcia, że działania strony skarżącej uzasadniają zastosowanie wobec niej kary administracyjnej wynikającej z treści art. 89 ust. 1 u.g.h., nie są wystarczającymi dowodami, ani treść umowy dzierżawy powierzchni lokalu, ani zeznania skarżącego.

Wymaga podkreślenia, że w uchwale z dnia 16 maja 2016 r. sygn. II GPS 1/16. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie powiększonym wyjaśnił, że kara za urządzanie gier na automatach może być nałożona na każdego kto urządza grę na automatach w niedozwolonym do tego miejscu, a więc poza kasynem gry. Penalizowane jest bowiem zachowanie naruszające zasady dotyczące miejsca urządzania gier hazardowych na automatach, nie zaś zachowanie naruszające zasady dotyczące warunków, od spełnienia których w ogóle uzależnione jest rozpoczęcie, a następnie prowadzenie działalności polegającej na organizowaniu i urządzaniu gier hazardowych, w tym gier na automatach. Sankcja z art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z ust. 2 pkt 2 u.g.h. może przy tym zostać nałożona na więcej niż jeden podmiot, w sytuacji gdy każdemu z nich można przypisać cechę "urządzającego gry" na tym samym automacie w tym samym miejscu i czasie. Wynika to z szerokiego zakresu definicji podmiotu "urządzającego gry na automatach", jaką należy przyjąć na potrzeby tego rodzaju postępowań. Wykładnia tego pojęcia, umożliwiająca nakładanie kar administracyjnych na więcej niż jeden podmiot, jest niezbędna, jeżeli system kontroli i skuteczność przewidzianych przez ustawodawcę sankcji ma mieć realny charakter, zwłaszcza zaś jeżeli spojrzy się na to zagadnienie z perspektywy eliminowania sytuacji obejścia bądź nadużycia prawa przez podmioty uczestniczące w działalności hazardowej. Nie do pogodzenia bowiem z zasadą skuteczności stanowionego prawa byłaby taka wykładnia przepisów u.g.h., która w istocie pozostawiałaby bez kontroli i sankcji np. sytuacje tworzenia pozorów urządzania gier na automatach przez jeden podmiot, a więc też jego nominalnej odpowiedzialności, podczas gdy w rzeczywistości gry na automacie urządzane byłyby również na rachunek innego podmiotu jako element wspólnego przedsięwzięcia.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, prawo musi takie działania obejmować swoim zakresem i tworzyć realne możliwości ich kontroli. Jednocześnie nie może zostać poczytana za przeszkodę w takim rozumieniu wskazanego pojęcia, użyta w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. liczba pojedyncza - "urządzający gry na automatach poza kasynem gry". Wykładnia tego zwrotu musi bowiem uwzględniać sens regulacji sankcjonującej określone zachowanie, w którym bez wątpienia mieści się również działanie więcej niż jednego podmiotu, o ile można w sprawie ustalić i przypisać określonym osobom cechę wspólnego urządzania gier na automacie poza kasynem (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2017 r. sygn. akt II GSK 892/17, LEX nr 2311965). Należy jednak podkreślić, że istnienie możliwości karania więcej niż jednego podmiotu za urządzanie gier na automatach nie oznacza, iż organy mogą w sposób automatyczny i dowolny rozszerzać krąg podmiotów, które można obciążyć sankcją. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym zwraca się uwagę, że w celu ustalenia odpowiedzialności istotne jest przypisanie konkretnym podmiotom cechy "urządzającego gry na automatach". Istniejące powiązanie określonych podmiotów, np. urządzającego gry na automacie w lokalu i wynajmującego lokal, samo przez się nie świadczy jeszcze o tym, że oba te podmioty urządzają gry na automacie. Granica ocen w tego rodzaju sytuacjach powinna uwzględniać złożoność sytuacji faktycznych i rzeczywiste powiązania istniejące pomiędzy podmiotami. Tak więc konieczne jest ustalenie, że podmioty te działały wspólnie i w porozumieniu, tj. zawarły umowę o współdziałanie zakładającą pomiędzy uczestnikami przedsięwzięcia podział ról, odnoszący się do istotnych elementów przedsięwzięcia, polegającego na nielegalnym urządzaniu gier hazardowych, bądź choćby realizowały owo współdziałanie w sposób faktyczny, wskazując na istnienie takiego porozumienia. Jeszcze raz należy podkreślić, że warunkiem przypisania odpowiedzialności administracyjnoprawnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. jest wykazanie, że dany podmiot aktywnie uczestniczył w procesie urządzania nielegalnych gier, a więc podejmował określone czynności nie tylko związane z procesem udostępniania automatów, lecz także z ich obsługą oraz stwarzaniem technicznych, ekonomicznych i organizacyjnych warunków umożliwiających sprawne i niezakłócone funkcjonowanie samego urządzania oraz jego używanie do celów związanych z zasadniczo komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych. Tego rodzaju czynności muszą być wynikiem uprzedniego porozumienia i podziału ról pomiędzy współuczestnikami procederu nielegalnego urządzania gier na automatach poza kasynem gry. W przypadku wielości podmiotów urządzających oraz istnienia współuczestnictwa w tym zakresie (np. właściciela automatu i właściciela lokalu, którzy na podstawie pisemnej lub ustnej umowy dokonują podziału zadań i funkcji związanych z procesem organizacji gier) konieczne jest, aby organy orzekające o odpowiedzialności tego rodzaju podmiotów opierały swoje orzeczenia na niewątpliwych ustaleniach faktycznych, które świadczą o istnieniu pomiędzy podmiotami współurządzającymi porozumienia w zakresie podziału zadań i funkcji w procesie urządzania gier. Ustalenia te muszą z kolei wynikać z ustaleń faktycznych, będących pochodną wyczerpującego i pełnego materiału dowodowego, o których można by wnioskować na podstawie konkretnych elementów stanu faktycznego, które w sposób jednoznaczny można stwierdzić (por. wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2017 r. sygn. akt II GSK 2360/17, LEX nr 2434143).

Uwzględniając więc jednolitą obecnie już linię orzeczniczą w tego rodzaju sprawach, z której wynika obowiązek organów celnych dokładnego wyjaśnienia udziału podmiotów, którym nie można wprost przypisać cechy "urządzającego gry na automacie" w tego rodzaju przedsięwzięciach, NSA stwierdza, że organy w niniejszej sprawie obowiązkowi temu sprostały i słusznie uznały, że zachowanie skarżącego świadczy o jego aktywnej postawie podczas urządzania gier na automacie znajdującym się w jego lokalu. Właściwe było łączne zestawienie praw i obowiązków z obu wersji umów dzierżawy powierzchni, z których wnikało, że celem tych umów, a zarazem zgodnym zamiarem stron było podjęcie wspólnego przedsięwzięcia gospodarczego polegającego właśnie na połączeniu składników majątkowych, jakimi dysponowały obie strony kontraktu (lokalem użytkowym skarżącego oraz automatem innej spółki), które dopiero wspólnie umożliwiały uruchomienie gier na automacie w sposób dostępny dla ogółu, a więc ich "urządzanie" w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 u.g.h. Skarżący przyjął na siebie część ryzyka działalności polegającej na urządzaniu gier, gdyż jego wynagrodzenie zostało ustalone jako pewien procent od przychodu generowanego przez automat. Ponadto, aby rzeczywista eksploatacja urządzenia mogła mieć miejsce, skarżący miał zapewnić dostęp graczom do urządzenia (grający, aby mogli się "dostać do urządzeń", musieli skorzystać z innej, nie wynajętej powierzchni, będącej w wyłącznej dyspozycji skarżącego), dostarczyć energię elektryczną celem zasilania urządzeń, a także utrzymywać w czystości automaty i wynajęta powierzchnię. Powyższe okoliczności świadczą o tym, że rola skarżącego w całym przedsięwzięciu wykraczała ponad zwyczajne udostępnianie spółce powierzchni swojego lokalu, odbywające się na podstawie umów dzierżawy. Tym samym, należało skarżącego uznać za urządzającego gry, pobierającego zyski z tej działalności.

Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, iż organ nie ograniczył się do analizy zapisów umów zawartych przez skarżącego z właścicielem automatów, lecz poddał ten dowód ocenie w łączności z innymi dowodami np. zeznaniami świadków, czy fakturami za dzierżawę. Oznacza to, że odwołał się do wszystkich elementów stanu faktycznego, uwzględniając również zaangażowanie osób przez skarżącego zatrudnionych, w ten rodzaj działalności. Powyższe prowadzi do stwierdzenia, że organy zasadnie przyjęły, iż odpowiedzialność skarżącego jest niewątpliwa.

Ze wskazanych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, działając na podstawie art. 188 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i rozpoznał również skargę wniesioną do Sądu I instancji, którą oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a. O kosztach Sąd orzekł stosownie do art. 203 pkt 2 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a.