Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 829/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2015-04-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 64 par. 1, 2, 6, 9 pkt 2 i ust. 10, art. 64a, art. 64c par. 1-4
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marcin Miemiec (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Maciej Guziński Sędzia WSA Jerzy Strzebinczyk Protokolant specjalista Ewa Bogulak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi "A" S.A. we W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty kosztów egzekucyjnych obciążających zobowiązanego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego W. – [...]. prowadził jako organ egzekucyjny postępowanie egzekucyjne wobec "A" S.A. (dalej także: spółka, zobowiązana) obejmujące zaległości z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego i Społecznego za okres: czerwiec, lipiec, grudzień/2000 r., 2001 r., 2002 r., 2003 r., 2004 r., 2005 r., w kwocie należności głównej [...] zł wraz z należnymi odsetkami. Organ dokonał zajęć wierzytelności w celu wyegzekwowania zaległości objętych tytułami wykonawczymi, a w dniu [...] czerwca 2012 r. zajął rachunki bankowe w Banku PKO BP i w Banku PEKAO S.A.

Dwoma pismami z dnia 29 czerwca 2012 r. wierzyciel - Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. wniósł do organu o zawieszenie do dnia [...] czerwca 2013 r. postępowań egzekucyjnych prowadzonych wobec zobowiązanej. Organ zawiesił postępowanie egzekucyjne zgodnie z żądaniem wierzyciela. Zawieszenie postępowań egzekucyjnych na wniosek wierzyciela organ egzekucyjny wydłużył do 31 grudnia 2013 r. a następnie do 31 maja 2014 r. zwolnił także spod egzekucji wierzytelności i rachunki bankowe.

W związku z uregulowaniem zadłużenia w dniu 3 czerwca 2014 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. pismem z dnia 16 czerwca 2014 r. wycofał tytuły wykonawcze. W związku z tym organ zawiadomieniami o zmianie wysokości zajęcia z dnia 18 czerwca 2014 r. ograniczył zajęcia do kosztów egzekucyjnych.

Zawiadomieniem z dnia 23 czerwca 2014 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności na kwotę kosztów egzekucyjnych w wysokości [...] zł. Zawiadomieniem z dnia 23 czerwca 2014 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunku bankowego w Banku Spółdzielczym w O. na kwotę kosztów egzekucyjnych w wysokości [...]zł. W wyniku zastosowania środka egzekucyjnego Bank Spółdzielczy w O. przelewem z dnia 26 czerwca 2014 r. przekazał do organu egzekucyjnego kwotę [...] zł celem pokrycia należnych kosztów egzekucyjnych. Wobec całkowitego wyegzekwowania kosztów egzekucyjnych organ zawiadomieniami z dnia 30 czerwca 2014 r. uchylił zajęcia rachunków bankowych w PKO BP S.A. i PEKAO S.A. oraz uchylił zajęcia innych wierzytelności.

"A" S.A. reprezentowana przez pełnomocnika pismami z dnia 30 czerwca 2014 r. i z dnia 2 lipca 2014 r., wniosła o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych.

Z wyliczeń Naczelnika Urzędu Skarbowego W.- [...] wynikało, że naliczona kwota kosztów egzekucyjnych winna wynosić [...] zł, a nie [...]zł. W związku z tym w dniu 4 sierpnia 2014 r. zwrócił na rachunek bankowy zobowiązanej w Banku Spółdzielczym w O. kwotę 388,20 zł wraz z odsetkami, które na dzień zwrotu wynosiły 5,53 zł. W dniu [...] sierpnia 2014 r. organ postanowieniem nr [...] określił kwotę kosztów egzekucyjnych obciążających "A" z siedzibą we W. przy ul. K. w wysokości [...] zł.

Na to postanowienie zostało wniesione zażalenie. W uzasadnieniu zażalenia wskazano, iż wobec uchylenia zastosowanych środków egzekucyjnych w oparciu o zawarte porozumienie wierzyciela z dłużniczką dotyczące spłaty i wobec uchylenia środków egzekucyjnych przez organ egzekucyjny, brak jest podstaw prawnych do domagania się zapłaty kosztów egzekucyjnych za niewykonane faktycznie czynności. Organ egzekucyjny nie zawiadomił o wysokości pobranych kosztów egzekucyjnych. Koszty egzekucyjne obciążające zobowiązaną spółkę powinny być obliczone w wysokości adekwatnej do realnie zastosowanych środków egzekucyjnych, w oparciu o które wyegzekwowano należności objęte tytułami wykonawczymi.

Postanowieniem z dnia [...] września 2014 r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w W. uchylił w całości zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że organ egzekucyjny nieprawidłowo określił kwotę kosztów egzekucyjnych obciążających zobowiązaną.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu spółka kwestionując rozstrzygnięcie organu II instancji wniosła o jego uchylenie. Wskazała, że w sytuacji, gdy wierzyciel zażądał uchylenia zastosowanych środków egzekucyjnych w oparciu o zawarte porozumienie z dłużnikiem, dotyczące spłaty i wobec faktu uchylenia środków egzekucyjnych przez organ egzekucyjny, brak jest dostatecznych podstaw prawnych do domagania się zapłaty kosztów egzekucyjnych za niewykonane czynności egzekucyjnych. Skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem Dyrektora Izby Skarbowej we W., zgodnie z którym ustalone przez organ I instancji koszty egzekucyjne określono z rażącym naruszeniem prawa, które uzasadniałoby zastosowanie art. 139 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zdaniem skarżącej koszty egzekucyjne są bowiem jedynie należne za faktycznie dokonane czynności, w wyniku których doszło do wyegzekwowania obowiązków objętych tytułami wykonawczymi, a nie tylko za zastosowanie środków egzekucyjnych, które zostały uchylone, a były przez czas ich trwania nieskuteczne. W uzasadnieniu zarzutu Strona powołała się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 lutego 2013 r. (sygn. SK12/11).

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego postanowienia organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wskazał, że w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia przedstawił zasady naliczania kosztów egzekucyjnych. Biorąc to pod uwagę stwierdził, że organ I instancji nieprawidłowo określił kwotę kosztów egzekucyjnych obciążających zobowiązaną. Ponadto wyczerpująco wyjaśnił stronie okoliczności, którymi kierował się przy wydawaniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. W związku z kasacyjnym charakterem rozstrzygnięcia odstąpił od rozpatrzenia zarzutów żalącej się. Określenie podmiotu zobowiązanego do zapłaty kosztów egzekucyjnych będzie rozpatrzone przez organ nadzoru, jeśli zobowiązana wniesie zażalenie na postanowienie organu I instancji zapadłe po ponownym rozpatrzeniu sprawy.

Organ powołał art. 64c § 1 u.p.e.a., według którego opłaty za czynności egzekucyjne wraz z opłatą manipulacyjną i wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty tego postępowania. Zgodnie z art. 64 § 1 pkt 3 u.p.e.a. organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych za dokonane czynności egzekucyjne pobierane są następujące opłaty: za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4,20 zł; zgodnie z art. 64 § 1 pkt 14 u.p.e.a. za spisanie na miejscu u zobowiązanego protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego pobierana opłata wynosi 10% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 3 zł; zgodnie z art. 64 § 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny pobiera opłaty za czynności egzekucyjne, jeżeli nie później niż po upływie 14 dni od dnia dokonania pierwszego zajęcia nieruchomości, rzeczy lub prawa majątkowego nadał w placówce pocztowej za pokwitowaniem lub doręczył zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego lub zawiadomienie o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego. Zgodnie z art. 64 § 5 u.p.e.a. jeżeli w celu wyegzekwowania tej samej należności pieniężnej dokonano czynności egzekucyjnych, o których mowa w § 1 pkt 2-6, opłatę egzekucyjną pobiera się tylko za jedno zajęcie, za które należy się najwyższa opłata, nie mniej jednak niż 8,80 zł. Artykuł 64 § 6 u.p.e.a. uprawnia organ egzekucyjny do pobrania opłaty manipulacyjnej z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata ta wynosi 1 % kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej niż 1,40 zł. Obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (art. 64 § 10 u.p.e.a.). Jeżeli pierwszą czynnością egzekucyjną jest zajęcie wierzytelności pieniężnej lub innego prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności, obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje równocześnie obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie. Obowiązek uiszczenia opłat za zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych u dłużnika zajętej wierzytelności powstaje natomiast z dniem doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu.

Organ podkreślił, że przyjęty w ustawie sposób uregulowania kosztów egzekucyjnych nie wiąże wysokości naliczonych opłat z rzeczywistymi kosztami ponoszonymi przez organ egzekucyjny w związku z podjętymi działaniami, których celem jest wyegzekwowanie należności objętej danym tytułem wykonawczym czy wysokością kwot wyegzekwowanych w toku postępowania. Przepisy precyzyjnie wskazują nie tylko wysokość naliczanych opłat za dokonane czynności. Wyznaczają też bezpośrednio moment powstania obowiązku ich uiszczenia. Organ egzekucyjny nie ma w tym zakresie swobody działania, w trybie uznaniowym.

Organ powołał się na akta sprawy, z których wynika, że ZUS będący wierzycielem pismem z dnia 16 czerwca 2014 r. wycofał tytuły wykonawcze w związku z uregulowaniem zadłużenia w dniu 3 czerwca 2014 r. przez zobowiązaną spółkę. Wierzyciel zaznaczył przy tym, że koszty egzekucyjne pokrywa dłużnik. W związku z tym organ egzekucyjny zawiadomieniami z dnia 18 czerwca 2014 r. o zmianie wysokości zajęcia ograniczył zajęcia wierzytelności i rachunków bankowych do należnych i niewyegzekwowanych kosztów egzekucyjnych.

Co do twierdzenia skarżącej, że nie zgadza się ze stanowiskiem organu II instancji, który w postanowieniu z dnia [...] września 2014 r. stwierdził, że organ I instancji obliczył koszty egzekucyjne z rażącym naruszeniem prawa uzasadniającym zastosowanie art. 139 k.p.a., organ wyjaśnił, że po analizie materiał dowodowego stwierdził w oparciu o art. 64c § 1 u.p.e.a., że do kosztów egzekucyjnych należą opłaty za czynności egzekucyjne wraz z opłatą manipulacyjną. Określając kwotę kosztów egzekucyjnych należy więc uwzględnić wszystkie opłaty za dokonane czynności egzekucyjne wraz z opłatą manipulacyjną. Organ I instancji określając kwotę kosztów egzekucyjnych w postanowieniu z dnia [...] sierpnia 2014 r. w wysokości [...] zł wziął pod uwagę tylko kwotę kosztów egzekucyjnych wyegzekwowanych dnia 26 czerwca 2014 r. Pominął wcześniej wyegzekwowane opłaty za czynności egzekucyjne i opłatę manipulacyjną. Łącznie określił więc koszty egzekucyjne w znacznie zaniżonej wysokości. W związku z tym, opierając się o art. 139 k.p.a., który stanowi, że organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny, konieczne było uchylenie postanowienia I instancji z dnia [...] sierpnia 2014 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Organ II instancji w postanowieniu z dnia [...] września 2014 r., w związku z kasacyjnym charakterem rozstrzygnięcia odstąpił od rozpatrzenia zarzutu skarżącej dotyczącego egzekwowania kosztów egzekucyjnych w sytuacji, gdy wierzyciel zażądał uchylenia zastosowanych środków egzekucyjnych w oparciu o zawarte porozumienie z dłużnikiem dotyczące spłaty należności i co do zarzutu, że naliczone przez organ I instancji koszty egzekucyjne są niewspółmiernie wysokie do wyegzekwowanych należności przez organ egzekucyjny. Zarzuty te rozpatrzy organ nadzoru w przypadku złożenia przez zobowiązaną zażalenia na postanowienie organu I instancji wydane po ponownym rozpatrzeniu sprawy.

Co do poczucia krzywdzącego obciążenia skarżącej przez organ egzekucyjny wysokimi kosztami egzekucyjnymi w relacji do wyegzekwowanych należności organ wskazał, że organ egzekucyjny nie ma wpływu na prawidłowość dokonanego obciążenia. Wysokość kosztów egzekucyjnych reguluje bowiem prawo. Zobowiązana powołała się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 lutego 2013 r. (sygn. SK12/11). Dotyczy on jednak zgodności z konstytucją przepisu ustawy o komornikach sądowych, a nie wysokości kosztów egzekucyjnych w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, gdzie organ egzekucyjny nie ma wpływu na ich wysokość.

Mając to na uwadze organ wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Według art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 r. poz. 1647), sąd administracyjny sprawuje kontrolę pod względem zgodności z prawem. Z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.) wynika, że gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czy inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, lub stwierdza ich nieważność bądź stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą więc ulec uchyleniu, gdy organom orzekającym można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa materialnego czy procesowego, jeżeli naruszenie to miało lub mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Stosując takie kryteria kontroli Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi jest postanowienie kasacyjne, uchylające postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...], określające kwotę kosztów egzekucyjnych wysokości [...] zł, obciążających skarżącą. Według skarżącej rozstrzygnięcie organu II instancji narusza prawo, bowiem po zawarciu porozumienia zobowiązanej z wierzycielem egzekwowana należność została dobrowolnie uiszczona przez zobowiązaną. Na wniosek wierzyciela organ egzekucyjny uchylił środki egzekucyjne. Skoro organ nie wyegzekwował należności, brak jest więc podstaw prawnych domagania się zapłaty kosztów egzekucyjnych. Skarżąca uważa, że za niewykonane czynności egzekucyjne nie należą się koszta egzekucyjne. Są one należne tylko za faktycznie dokonane czynności, w wyniku których wyegzekwowano obowiązki objęte tytułami wykonawczymi. Skarżąca nie zgodziła się więc z organem II instancji, według którego koszty egzekucyjne są należne niezależnie od skuteczności egzekucji. Z uwagi na to, że organ I instancji obliczył ich wysokość nieprawidłowo, z rażącym naruszeniem prawa, organ II instancji wydał rozstrzygnięcie kasacyjne.

Aby rozstrzygnąć rozpatrywany spór, należy rozważyć, czy zakończenie egzekucji administracyjnej spowodowane wycofaniem przez wierzyciela tytułów wykonawczych pociąga za sobą brak możliwości określenia kosztów egzekucyjnych.

Podstawę prawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 z późn. zm., dalej także u.p.e.a.).

Zgodnie z art. 64 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny w egzekucji należności pieniężnych pobiera opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jeżeli nie później niż po upływie 14 dni od dnia dokonania pierwszego zajęcia nieruchomości, rzeczy lub prawa majątkowego nadał w placówce pocztowej za pokwitowaniem lub doręczył zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego lub zawiadomienie o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego (art. 64 § 2 u.p.e.a.). Według art. 64 § 6 u.p.e.a. organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata ta wynosi 1 % kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. Obowiązek uiszczenia opłat za zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych u dłużnika zajętej wierzytelności powstaje od doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu (art. 64 § 9 pkt 2 ustawy). Stosownie do art. 64 § 10 u.p.e.a. obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Jeżeli pierwszą czynnością egzekucyjną jest zajęcie wierzytelności pieniężnej lub innego prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności, obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje wraz z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie.

Zgodnie z art. 64c § 1 u.p.e.a. opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i 6 oraz w art. 64a u.p.e.a. wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne, które obciążają zobowiązanego, z zastrzeżeniem § 2 - 4.

Artykuł 64 u.p.e.a. ustanawia zatem zasadę odpowiedzialności zobowiązanego za koszty egzekucji. Znajduje to uzasadnienie w tym, że postępowanie egzekucyjne i konieczność funkcjonowania organów egzekucyjnych jest konsekwencją uchylania się zobowiązanego od wykonywania nałożonych na niego obowiązków. Koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego. Są to jednak tylko koszty niezbędne do celowego prowadzenia egzekucji administracyjnej.

Zasada ponoszenia przez zobowiązanego kosztów egzekucyjnych jest jednak ograniczona przez przepisy ustawy dotyczące kosztów egzekucyjnych, przez art. 64c § 2, § 3 i § 3a u.p.e.a., o obciążeniu kosztami wierzyciela. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie zachodzi. Z akt sprawy wynika bowiem, że w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego wobec skarżącej spółki nie wydano żadnego postanowienia w sprawie wyłączenia jej odpowiedzialności za koszty egzekucji.

W wyniku wydania decyzji kasacyjnej w ponownie prowadzonym postępowaniu organ I instancji rozważy, czy czynności egzekucyjne dokonane przez ten organ były skuteczne i czy spowodowały powstanie kosztów egzekucyjnych obciążających zobowiązaną. Do takich czynności należą: doręczenie odpisu tytułów wykonawczych zobowiązanej, zajęcie wierzytelności czy rachunków bankowych. Faktu dokonania tych czynności i samej wysokości kosztów egzekucyjnych skarżąca zresztą nie kwestionuje, gdyż podważa przyjęte zasady obciążenia jej kosztami egzekucyjnymi.

Wobec tego, że organ II instancji wydał rozstrzygnięcie kasacyjne, skarżąca będzie mogła aktywnie uczestniczyć w ponownie prowadzonym postępowaniu i przedstawić stanowiska odnośnie stanu faktycznego i zastosowanego prawa.

W świetle dokonanych ustaleń Sąd stwierdził zatem, że zaskarżone postanowienie nie zostało wydane z naruszeniem prawa i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.