Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 734/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-12-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6053 Obywatelstwo
Hasła tematyczne: Obywatelstwo
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję organu II instancji
Powołane przepisy: article: art. 56 ust. 1 w zw z art. 13 ust. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 161
law: Ustawa z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim
article: art. 64 par. 2
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zofia Flasińska /spr./ Sędziowie sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz sędzia del. WSA Teresa Zyglewska Protokolant starszy asystent sędziego Elżbieta Granatowska po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2015 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Y. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 grudnia 2013 r., sygn. akt IV SA/Wa 2201/13 w sprawie ze skargi Y. G. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych, 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz Y. G. kwotę 700 (siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 6 grudnia 2013 r., sygn. akt IV SA/Wa 2201/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Y. G. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] sierpnia 2013 r. w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego.

Powyższy wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2013 r., Y. G. wystąpiła do Wojewody Mazowieckiego o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego. We wniosku wskazała, iż urodziła się w dniu [...] września 1935 r. w I., nosiła imię i nazwisko rodowe I. G. — córka I. G. i E. (nazwisko K.). Wnioskodawczyni posiada polskie i izraelskie obywatelstwo, jest mężatką. Nie nadano jej numeru PESEL. Jej ojciec I. G. (nazwisko rodowe G.) - syn M. G. i K. (K.) - urodził się w 1902 r. w B. Tam też zamieszkiwał do 1922 r., kiedy to wyjechał na stałe do P. W dniu [...] maja 1948 r. nabył obywatelstwo izraelskie. W Izraelu pracował jako krawiec, nie pełnił żadnej funkcji publicznej. Zmarł w dniu [...] lipca 1980 r. w Izraelu. Matka wnioskodawczyni E. G. (nazwisko rodowe K.) — córka Z. K. i C. M. (nazwisko rodowe R.) - urodziła się w dniu [...] października 1910 r. w B. Stamtąd około 1934 r. wyjechała na stałe do P. Rodzice wnioskodawczym posiadali polskie obywatelstwo, pozostawali w związku małżeńskim. Nie nadano im numerów PESEL. Wnioskodawczyni nie zna pełnych danych osobowych dziadków od strony ojca i matki, a także nie ma wiedzy odnośnie innych danych ich dotyczących oraz opisanych we wniosku osób wymienionych w art. 13 ust. 1 ustawy.

Decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. Wojewoda Mazowiecki odmówił potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez Y. G., uznając, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozawala na stwierdzenie, że ojciec wnioskodawczyni nabył i posiadał obywatelstwo polskie.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. Minister Spraw Wewnętrznych, po rozpatrzeniu odwołania Y. G., orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości i przekazał sprawą do ponownego rozpatrzenia Wojewodzie Mazowieckiemu.

Minister uznał, że rozpatrzenie sprawy i jej rozstrzygnięcie co do istoty przez Wojewodę Mazowieckiego było przedwczesne i naruszyło przepisy postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jednym z koniecznych warunków wszczęcia postępowania administracyjnego na wniosek strony jest to, aby wniosek ten odpowiadał wymaganym warunkom formalnym i procesowym. Oprócz warunków wskazanych w art. 63 k.p.a., których spełnienie nie budzi wątpliwości, art. 63 § 2 in fine k.p.a. wymaga, aby podanie czyniło zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach szczególnych. Wymagania takie wynikają natomiast z przepisów art. 56 ust. 1 w zw. z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim. W świetle art. 56 ust. 1 wniosek o potwierdzenie obywatelstwa polskiego, składany w trybie art. 55 ust. 1 tej ustawy powinien zawierać dane osoby, której potwierdzenie dotyczy, i jej wstępnych do drugiego stopnia oraz informacje o istotnych okolicznościach niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego i prawnego. Zakres tych danych wymienia art. 13 ust. 1 ustawy. Jak wskazał organ odwoławczy, we wniosku z dnia [...] kwietnia 2013 r. Y. G. w odniesieniu do dziadków ze strony ojca i matki nie podała żadnych danych oprócz imienia i nazwiska, informując jednocześnie, że nie zna pełnych danych osobowych dziadków ze strony ojca i matki, a także nie ma wiedzy odnośnie innych danych ich dotyczących i opisanych we wniosku. Minister stwierdził, że nie jest to komplet wymaganych danych w rozumieniu art. 56 ust. 1 w zw. z art. 13 ust. 1 ustawy o obywatelstwie polskim, bowiem wnioskodawca zobowiązany był do podania danych w odniesieniu do jego wstępnych do drugiego stopnia, czego całkowicie zaniechał.

Y. G. zaskarżyła powyższą decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 64 § 2 k.p.a. w zw. z art. 56 ust. 1 i 2 w zw. z art. 55 i w zw. z art. 13 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim poprzez uznanie, że złożony przez skarżącą wniosek o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego nie spełniał wymogów formalnych.

Minister Spraw Wewnętrznych w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W ocenie Sądu, powyższe stanowisko jest prawidłowe, choć Sąd nie zgodził się z interpretacją przepisów ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim dokonaną w niniejszej sprawie przez Ministra Spraw Wewnętrznych. W ocenie Sądu dokonana przez organ odwoławczy wykładnia powołanych przepisów, prowadząca do wniosku, że art. 56 ust. 1 w zw. z art. 13 ust. 1 określają wymogi formalne wniosku o potwierdzenie posiadania lub utraty obywatelstwa polskiego, jest nieprawidłowa.

Możliwa jest sytuacja gdy w określonych okolicznościach faktycznych sprawy, niektóre z danych wymaganych przez art. 56 ust. 1 w zw. z art. 13 ust. 1 (np. dane dotyczące dziadków wnioskodawcy) nie będą konieczne do potwierdzenia posiadania, bądź utraty obywatelstwa. W sytuacji natomiast, gdy wydanie prawidłowej decyzji w przedmiocie potwierdzenia posiadania lub utraty obywatelstwa polskiego możliwe jest bez podania przez wnioskodawcę wszystkich danych wynikających z treści art. 56 ust. 1 w zw. z art. 13 ust. 1 ustawy o obywatelstwie, nie sposób przyjąć, że niezamieszczenie zbędnych danych we wniosku stanowi brak uniemożliwiający nadanie podaniu prawidłowego biegu, a w konsekwencji, że istnieje prawna podstawa do wezwania do uzupełniania braków (do uzupełniania tych danych) w trybie art. 64 § 2 k.p.a. Z drugiej strony nie można zaakceptować takiego rozumienia analizowanych przepisów, które prowadziłoby do wniosku, że wymogi formalne wniosku o potwierdzenie posiadania lub utraty obywatelstwa polskiego różnią się w zależności od koniecznego do wyjaśnienia zakresu sprawy, a organ administracji ustala zakres wymogów formalnych, odnosząc się do kwestii merytorycznych, które w jego ocenie wymagają wyjaśnienia w postępowaniu.

W ocenie Sądu art. 56 ust. 1 w zw. z art. 13 ust. 1 ustawy o obywatelstwie określają zatem nie tyle wymogi formalne wniosku, konieczne do nadania mu prawidłowego biegu, co treść tego wniosku niezbędną do należytego ustalenia stanu faktycznego sprawy o potwierdzenie nabycia lub utraty obywatelstwa polskiego, inaczej mówiąc - "dane" konieczne do wydania prawidłowej decyzji co do istoty sprawy. Spełnienie wymogów stawianych wnioskowi o potwierdzenie posiadania lub utraty obywatelstwa polskiego w art. 56 ust. 1 ustawy o obywatelstwie polskim, a także wymogu udokumentowania danych zawartych we wniosku (art. 56 ust. 2) może być więc oceniane przez organ administracji dopiero na etapie prowadzenia postępowania co do istoty sprawy, a nie na etapie wstępnej kontroli wniosku, w momencie, gdy organ administracji weryfikuje spełnienie wymogów formalnych podania. Wymogi formalne wniosku składanego w trybie rozdziału 7 ustawy o obywatelstwie, których wypełnienie podlega ocenie na wstępnym etapie badania takiego wniosku przez organ administracji, wynikają natomiast wyłącznie z właściwych przepisów k.p.a.

Sąd wskazał, że osoba wnioskująca o potwierdzenie posiadania lub utraty obywatelstwa polskiego może nie znać wszystkich danych wymaganych przez art. 56 ust. 1 w zw. z art. 13 ust. 1 ustawy o obywatelstwie. Może także dojść do sytuacji, w której strona nie dotrze do tych danych, nawet jeżeli przed złożeniem wniosku podejmie działania zmierzające do ich uzyskania. Mając to na uwadze, nie sposób zaakceptować, aby w praworządnym państwie dopuszczalne było zobowiązanie strony do uzupełnienia tych danych pod rygorem pozostawienia jej wniosku bez rozpoznania.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd stwierdził, iż wniosek skarżącej z dnia [...] kwietnia 2013 r. nie spełniał wymogów wniosku o stwierdzenie posiadania lub utraty obywatelstwa wynikających z art. 56 ust. 1 ww. ustawy bowiem nie zawierał informacji o istotnych okolicznościach niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego i prawnego tj. potwierdzających nabycie obywatelstwa polskiego przez ojca skarżącej. Pomimo, więc błędnej wykładni przepisów ustawy o obywatelstwie polskim, Sąd doszedł do przekonania, iż z uwagi na niespełnienie wymogów formalnych z art. 56 ust. 1 ww. ustawy rozstrzygnięcie Ministra Spraw Wewnętrznych jest prawidłowe.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wniosła Y. G., podnosząc zarzuty naruszenia:

1) art. 56 ust. 1 i 2 w zw. z art. 55 w zw. z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, iż:

a) "informacje o istotnych okolicznościach niezbędnych dla ustalenia stanu faktycznego i prawnego" należą do wymogów formalnych wniosku o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego,

b) złożony wniosek nie zawierał informacji o istotnych okolicznościach niezbędnych dla ustalenia stanu faktycznego i prawnego, tj. potwierdzających nabycie obywatelstwa polskiego przez ojca skarżącej,

2) art. 3 § 1 i 2 , art. 134, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 151, art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 64 § 2 k.p.a. w zw. z art. 56 ust. 1 i 2 w zw. z art. 55 w zw. z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim poprzez:

a) logiczną sprzeczność uzasadnienia zaskarżonego wyroku sprowadzającą się z jednej strony do uznania, iż art. 56 ust. 1 w zw. z art. 13 ust. 1 ustawy nie określa wymogów formalnych wniosku oraz że wymogi formalne wniosku składanego w trybie przepisów rozdziału 7 ustawy o obywatelstwie polskim wynikają wyłącznie z przepisów k.p.a., a z drugiej strony na stwierdzeniu, iż wniosek skarżącej nie spełniał wymogów formalnych z art. 56 ust. 1 ustawy z powodu braku informacji o istotnych okolicznościach niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego i prawnego,

b) nieuwzględnienie zarzutu skargi i niezakwestionowanie nieuzasadnionego uchylenia przez Ministra Spraw Wewnętrznych w całości decyzji organu I instancji i przekazanie mu sprawy do ponownego rozpoznania pomimo tego, iż brak było podstaw faktycznych i prawnych do wydania decyzji kasatoryjnej.

Na podstawie art. 176 p.p.s.a. skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku, a także zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, iż w tej sprawie przede wszystkim istnieje wyraźna logiczna sprzeczność w treści uzasadnienia wyroku. W jednym bowiem fragmencie uzasadnienia Sąd stwierdził, że wymogi formalne wniosku o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego wynikają wyłącznie z przepisów k.p.a., a w innym stwierdził, iż wniosek skarżącej nie spełniał wymogów formalnych z art. 56 ust. 1 ustawy z powodu braku informacji o istotnych okolicznościach niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego i prawnego, co ostatecznie doprowadziło do oddalenia skargi.

Zdaniem strony skarżącej, w tej sprawie brak było podstaw prawnych do wydania decyzji kasacyjnej na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. Minister dysponował bowiem informacjami niezbędnymi dla ustalenia stanu faktycznego i prawnego, w tym informacjami dotyczącymi nabycia przez ojca skarżącej obywatelstwa polskiego. Kwestią ocenną było jedynie to czy zebrany materiał dowodowy dawał wystarczającą podstawę do ustalenia nabycia przez skarżącą z mocy art. 4 w zw. z art. 5 ustawy z 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego z chwilą urodzenia obywatelstwa polskiego po ojcu. Organ odwoławczy powinien więc przeprowadzić postępowanie wyjaśniające zmierzające do wydania decyzji reformatoryjnej.

Pełnomocnik skarżącej kasacyjnie podkreślił, że okoliczności istotne dla ustalenia stanu faktycznego i prawnego nie mogą stanowić wymogów formalnych wniosku, gdyż zależą od stanu faktycznego sprawy, a wymogi formalne muszą być jednakowe i jasne dla każdego składanego wniosku. Stwierdził także, że analiza drugiego członu art. 56 ustawy wskazuje, że ocena spełnienia wymogów wniosku nie może następować w stadium wstępnej, formalnej oceny podania, ale podczas rozpatrywania sprawy co do meritum.

W ocenie skarżącego kasacyjnie, kierunek wykładni przyjęty przez Sąd I instancji, zakładający wyłączenie przez nową ustawę ogólnych zasad postępowania administracyjnego, prowadzi do konstatacji, że rola organu administracji sprowadzałaby się do roli moderatora i arbitra, a to na stronie spoczywałby faktycznie obowiązek wyjaśnienia sprawy. Końcowo podniósł, że ustawa w zakresie spraw o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego nie zawiera szczególnych przepisów regulujących wymogi formalne wniosku. Na organie administracji w dalszym ciągu spoczywa obowiązek prowadzenia postępowania dowodowego z urzędu ograniczony do przeprowadzenia czynności zmierzających do uzupełnienia materiału dowodowego bądź weryfikacji dokumentów przedstawionych przez stronę celem ustalenia prawdy obiektywnej. Dopiero w sytuacji, gdy informacje przekazane przez stronę, a mające znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, zgodnie z art. 56 ust. 1 w zw. z art. 13 ust. 1 ustawy, nie znajdują potwierdzenia w zebranym w ten sposób materiale dowodowym istnieje podstawa prawna do wydania decyzji niezgodnej ze sformułowanym żądaniem.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy.

Kwestią sporną w tej sprawie jest to, czy niepodanie przez wnioskodawcę we wniosku o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego wszystkich danych jego wstępnych do drugiego stopnia wymienionych w art. 13 ust. 1 ustawy stanowi brak formalny wniosku uniemożliwiający nadanie mu dalszego biegu w rozumieniu art. 64 § 2 k.p.a. Rozstrzygając tę kwestię na wstępie wskazać należy, iż postępowanie administracyjne o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego regulują przepisy art. 55-58 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. z 2012 r., poz. 161 ze zm.). Zgodnie z art. 10 ust. 3 ustawy o obywatelstwie polskim w sprawach innych niż wymienione w ust. 1 i 2 (m.in. w sprawach o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego) stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, o ile ustawa nie stanowi inaczej. Przepis art. 63 § 2 k.p.a. stanowi, iż podanie powinno zawierać co najmniej wskazanie osoby, od której pochodzi, jej adres i żądanie oraz czynić zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach szczególnych. Zgodnie z art. 64 § 1 k.p.a., jeżeli w podaniu nie wskazano adresu wnoszącego i nie ma możności ustalenia tego adresu na podstawie posiadanych danych, podanie pozostawia się bez rozpoznania. Natomiast - w myśl art. 64 § 2 k.p.a. - jeżeli podanie nie czyni zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach prawa, należy wezwać wnoszącego do usunięcia braków w terminie siedmiu dni z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania. Do innych wymagań, o których mowa w tym przepisie należy zaliczyć określenie żądania (art. 63 § 2 k.p.a.), podpis strony (art. 63 § 3 k.p.a.), dołączenie pełnomocnictwa, jeżeli strona działa przez pełnomocnika (art. 33 § 3 k.p.a.), a także wymagania przewidziane w przepisach szczególnych. W orzecznictwie wskazuje się, że wezwanie do uzupełnienia braków formalnych wniosku w trybie art. 64 § 2 k.p.a. powinno służyć wyłącznie usunięciu braków formalnych wynikających ze ściśle określonych przepisów i nie może zmierzać do merytorycznej oceny przedstawionego wniosku oraz jego załączników (wyrok. NSA z dnia 3 sierpnia 2012 r., II OSK 826/11, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl). Wezwanie, o którym mowa w art. 64 § 2 k.p.a. musi dotyczyć braków formalnych, które mogą być z łatwością usunięte i które warunkują nadanie sprawie dalszego biegu.

Przepis art. 56 ust. 1 tej ustawy stanowi, iż wniosek o potwierdzenie posiadania lub utraty obywatelstwa polskiego zawiera dane osoby, której potwierdzenie dotyczy i jej wstępnych do drugiego stopnia oraz informacje o istotnych okolicznościach niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego i prawnego. Przepis art. 13 ust. 1 tej ustawy stanowi natomiast, iż dane cudzoziemca, małoletniego, wnioskodawcy, osoby lub wstępnych wymagane na podstawie m.in. art. 56 ust. 1 obejmują: 1) imię (imiona) i nazwisko; 2) nazwisko rodowe; 3) datę i miejsce urodzenia; 4) imię i nazwisko ojca; 5) imię i nazwisko rodowe matki; 6) płeć; 7) obywatelstwo; 8) stan cywilny; 9) numer PESEL, jeżeli został nadany.

Powołane przepisy należy interpretować w ten sposób, że wniosek o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego musi spełniać warunki formalne podania wynikające z przepisów ogólnych k.p.a., bez których postępowanie administracyjne nie może być wszczęte i podaniu nie może być nadany dalszy bieg, tj. powinien zawierać imię i nazwisko wnioskodawcy, wskazanie żądania wniosku, w tym imienia i nazwiska osoby, której dotyczy wniosek, jeżeli jest to inna osoba niż wnioskodawca (art. 63 § 2 k.p.a.), podpis strony (art. 63 § 3 k.p.a.), pełnomocnictwo (art. 33 § 3 k.p.a.). Brak tych elementów obliguje organ do podjęcia czynności w trybie art. 64 § 1 i 2 k.p.a.

Uznać należy również, iż dodatkowe wymogi formalne wniosku w odniesieniu do wnioskodawcy i ewentualnie innej osoby, której dotyczy wniosek, jeżeli nie jest to wnioskodawca wynikają z art. 13 ust. 1 ustawy o obywatelstwie polskim, który w tym zakresie jest przepisem szczególnym w rozumieniu art. 63 § 2 k.p.a. Sprawy o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego są sprawami, w których stosunek publicznoprawny obywatelstwa jest pochodną stanu cywilnego i stanu rodzinnego danej osoby, zatem podstawowe dane personalne wnioskodawcy (osoby, której dotyczy wniosek) muszą zostać w tym wniosku podane, aby organ mógł nadać mu dalszy bieg. Wnioskodawca powinien więc oprócz swojego imienia i nazwiska podać nazwisko rodowe, datę i miejsce urodzenia, imię i nazwisko ojca, imię i nazwisko rodowe matki, płeć, obywatelstwo, stan cywilny, numer PESEL, jeżeli został nadany.

Pozostałe elementy wniosku o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego wskazane w art. 56 ust. 1 w zw. z art. 13 ust. 1 ustawy o obywatelstwie polskim (szczegółowe dane personalne wstępnych osoby, której wniosek dotyczy i pozostałe informacje) nie stanowią warunków formalnych wniosku w rozumieniu art. 64 § 2 k.p.a., lecz informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego i prawnego sprawy o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego i wydania decyzji merytorycznej. Należy bowiem odróżnić warunki formalne wniosku od elementów materialnoprawnych stanowiących potwierdzenie przesłanek merytorycznych do przyznania lub potwierdzenia określonego prawa wnioskodawcy. Ocena spełnienia wymogów materialnoprawnych wniosku powinna być dokonywana już podczas merytorycznego rozpatrywania sprawy, w przeciwnym razie etap rozpoznania sprawy przeniósłby się do fazy wszczęcia postępowania, a pozostawienie bez rozpatrzenia zastępowałoby merytoryczne rozstrzygnięcie w sprawie.

Podkreślenia wymaga, iż przepisy art. 56 ust. 1 w zw. z art. 13 ust. 1 ustawy o obywatelstwie polskim wskazują na obowiązek wnioskodawcy zebrania wymienionych w nich danych i informacji z należytą starannością i przedstawienia ich organowi we wniosku celem potwierdzenia swojego żądania. Z przepisów tych wynika, że wnioskodawca powinien podać we wniosku wszystkie znane mu dane i informacje, niezależnie od tego czy - w jego ocenie - są one istotne dla rozpoznania sprawy czy nie. To organ w oparciu o dane i informacje podane we wniosku ustala stan faktyczny sprawy i ocenia czy przedstawione dane personalne i informacje wraz z dokumentami potwierdzającymi je są wystarczające do wydania decyzji o potwierdzeniu posiadania obywatelstwa polskiego. Przepisy art. 56 ust. 1 i 2 ustawy o obywatelstwie polskim nakładają na wnioskodawcę obowiązek wskazania określonych danych i informacji oraz przedstawienia dokumentów potwierdzających te dane i informacje. Przepisy te nie znoszą jednak nałożonego na organ obowiązku podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz wyczerpującego zebrania materiału dowodowego. Zarówno wnioskodawca, jak i organ powinni więc współdziałać w ustaleniu stanu faktycznego sprawy. W przypadku, gdy wnioskodawca nie poda we wniosku wszystkich wymaganych przez art. 56 ust. 1 w zw. z art. 13 ust. 1 ustawy o obywatelstwie polskim danych i informacji, organ ma prawo wezwać go do uzupełnienia materiału dowodowego, chyba, że wnioskodawca podał, że nie zna i – pomimo podjętych starań - nie jest w stanie ustalić tych danych (np. wszystkich danych dalszych wstępnych). W takim wypadku organ powinien rozpatrzyć merytorycznie wniosek po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego we własnym zakresie i wydać decyzję. W przypadku, gdy wnioskodawca podał, że nie zna i – pomimo podjętych starań - nie jest w stanie ustalić wszystkich danych dotyczących jego wstępnych, organ nie może zastosować trybu przewidzianego w art. 64 § 2 k.p.a. Żądanie uzupełnienia danych nieznanych stronie, których nie zdołała ona pozyskać pomimo dołożenia należytej staranności jest niedopuszczalne. Zobowiązanie organu naruszałoby w takiej sytuacji akcentowaną w orzecznictwie sądowoadministracyjnym zasadę impossibilium nulla obligatio, w świetle której prawo, jak i jego wykładnia nie może nakładać na obywateli obowiązków niemożliwych do spełnienia (zob. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GSK 51/12). Za takim poglądem przemawia również redakcja formularza wniosku o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego. W ramach delegacji ustawowej zawartej w art. 58 ustawy o obywatelstwie polskim Minister Spraw Wewnętrznych wydał rozporządzenie z dnia 7 sierpnia 2012 r. w sprawie wzoru formularza wniosku o potwierdzenie posiadania lub utraty obywatelstwa polskiego (Dz. U. z 2012 r., poz. 925), w którym szczegółowo wskazano dane i informacje, które należy podać we wniosku. W punkcie nr 5 pouczenia zamieszczonego na str. 12 formularza wniosku wskazano, że "Należy wypełnić wszystkie wymagane rubryki. W razie braku wiedzy co do określonych faktów należy wpisać "nieznane" (...). Zatem, nawet redagując formularz wniosku o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego, Minister Spraw Wewnętrznych przewidział, że wnioskodawca może nie posiadać wiedzy o wszystkich danych wymaganych w formularzu i nie wszystkie dane są niezbędne do nadania sprawie biegu.

W świetle tych rozważań stwierdzić należy, iż dokonana przez Sąd I instancji wykładnia art. 56 ust. 1 i 2 w zw. z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim jest co do zasady prawidłowa (z tym, że oprócz danych wymaganych przez k.p.a. za wymogi formalne wniosku należy uznać również podstawowe informacje o wnioskodawcy lub osobie, której wniosek dotyczy wymienione w art. 13 ust. 1 ustawy). Natomiast sprzeczna z tą wykładnią i niezrozumiała jest konkluzja Sądu, iż "wniosek skarżącej z dnia [...] kwietnia 2013 r. nie spełniał wymogów wniosku o stwierdzenie posiadania lub utraty obywatelstwa wynikających z art. 56 ust. 1 ww. ustawy bowiem nie zawierał informacji o istotnych okolicznościach niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego i prawnego tj. potwierdzających nabycie obywatelstwa polskiego przez ojca skarżącej". Kwestia czy te informacje zostały podane przez stronę i czy mają wpływ na rozstrzygnięcie sprawy powinna być oceniana przez organ już na etapie jej merytorycznego rozstrzygania, a nie na etapie wstępnej kontroli wniosku. Na uwzględnienie zasługuje więc zarzut skargi kasacyjnej błędnego zastosowania przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 64 § 2 k.p.a. w zw. z art. 56 ust. 1 i 2 w zw. z art. 55 i 58 w zw. z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim.

Zasadny jest ponadto zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez zawarcie w uzasadnieniu wyroku sprzecznych twierdzeń, że - z jednej strony art. 56 ust. 1 w zw. z art. 13 ust. 1 ustawy nie określa wymogów formalnych wniosku oraz że wymogi formalne wniosku o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego wynikają wyłącznie z przepisów k.p.a., a z drugiej strony na stwierdzeniu, iż wniosek skarżącej nie spełniał wymogów formalnych z art. 56 ust. 1 ustawy z powodu braku informacji o istotnych okolicznościach niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego i prawnego.

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i rozpoznał skargę. Ze wskazanych wyżej względów Sąd doszedł do przekonania, że dokonana przez Ministra Spraw Wewnętrznych wykładnia art. 56 ust. 1 w zw. z art. 13 ust. 1 ustawy o obywatelstwie polskim jest błędna, w konsekwencji czego organ ten błędnie zastosował art. 138 § 2 k.p.a., uchylając decyzję organu I instancji i przekazując temu organowi sprawę do ponownego rozpatrzenia celem zastosowania trybu przewidzianego w art. 64 § 2 k.p.a. W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. - uchylił decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] sierpnia 2013 r. W tej sprawie uznać należy, iż wniosek skarżącej zawierał wszystkie podstawowe elementy o charakterze formalnym i możliwe było nadanie mu biegu, co też uczynił organ I instancji i wydał merytoryczne rozstrzygnięcie w sprawie. Organ odwoławczy powinien więc rozpoznać odwołanie i dokonać oceny kompletności przedstawionych dowodów i zasadności żądania wniosku.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. i art. 200 p.p.s.a.