Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 2847/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-04-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6169 Inne o symbolu podstawowym  616
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 58 par 1 i 2
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 23 kwietnia 2014 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Stahl sędzia NSA Jolanta Rudnicka sędzia del. WSA Mirosław Wincenciak /spr./ Protokolant starszy sekretarz sądowy Mariusz Szufnara po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2014 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. Ł. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 5 września 2012 r. sygn. akt II SA/Go 501/12 w sprawie ze skargi A. Ł. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zielonej Górze z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wznowienia postępowania oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

II OSK 2847/12

UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim, wyrokiem z dnia 5 września 2012 r. (II SA/Go 501/12), oddalił skargę A. Ł. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zielonej Górze z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wznowienia postępowania. U podstaw rozstrzygnięcia Sądu I instancji legły następujące ustalenia.

[...] czerwca 2011 r. A. Ł., stosownie do treści art. 58 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej w skrócie: k.p.a). wniosła podanie o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego ostateczną decyzją Powiatowej Komisji Ziemskiej w Ż. stanowiącego akt nadania o sygn. [...] z [...] czerwca 1962 r.

W złożonym wniosku wnioskodawczyni wskazała m.in., że w jej ocenie wniesienie podania o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną nastąpiło z zachowaniem ustawowego terminu tj. miesiąca od kiedy strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt. 2 k.p.a.), co jak wskazała cyt.: "miało miejsce stosunkowo niedawno, możliwe było dopiero po upewnieniu się dzięki uzyskaniu szeregu fachowych opinii o fakcie fałszerstwa dokumentu aktu nadania oraz uzyskaniu opinii prawnej co do dopuszczalności wznowienia postępowania, do wydania której niezbędne było w pierwszej kolejności zakończenie wszczętych postępowań mających za przedmiot gospodarstwo rolne nadane aktem, które nie doprowadziły do zadowalającego stronę rozstrzygnięcia, jednoznacznie wskazując, że pożądana przez nią zmiana stanu prawnego może nastąpić tylko w drodze wznowienia postępowania, a także uzyskanie wielu dokumentów z akt postępowań sądowych i administracyjnych, w tym także przez poszukiwanie w archiwach. Należało też wyjaśnić sporną kwestię ustalenia daty doręczenia stronie skarżącej decyzji objętej niniejszym wnioskiem, co miało istotne znaczenie w kontekście możliwości jej uchylenia z powodu wskazanej tu podstawy w odniesieniu do określonej w art. 146 § 1 k.p.a. ewentualności "uzdrowienia" postępowania z powodu upływu okresu lat 10 od dnia jej doręczenia. Mając na uwadze poczynione wyżej rozważania, bezspornym jest, że strona skarżąca zachowała zarówno termin do wniesienia podania o wznowienie postępowania, jak i termin umożliwiający jej w wyniku wznowienia postępowania uchylenie ostatecznej decyzji. Jednak z daleko idącej ostrożności procesowej należy, w razie stwierdzenia przez organ orzekający, że nastąpiło uchybienie określonego w art. 148 § 1 k.p.a miesięcznego terminu do wniesienia przedmiotowego podania, termin ten na podstawie art. 58 § 1 i 2 k.p.a. przywrócić, gdyż uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony. Strona dochowała należytej staranności w dbaniu o swój interes prawny w przedmiotowej sprawie przy należytym uwzględnieniu wszystkich przedstawionych wyżej okoliczności, które w przeważającej większości były niezależne od woli strony i uniemożliwiały wcześniejsze wystąpienie z przedmiotowym wnioskiem. Nie można tu mówić o złej wierze strony czy nawet o występowaniu jakiegokolwiek niedbalstwa, gdyż strona postępowała w zaufaniu do organów władzy, uczestnicząc czy wszczynając postępowania karne, cywilne, administracyjne i sądowo administracyjne, zgodnie ze wskazaniami wiedzy i prawidłową oceną prawną relewantnych prawnie okoliczności. Dopiero w ostateczności po przeprowadzeniu wielu czynności, w tym przez biegłych, uzyskała definitywne przekonanie, że w przedmiotowej sprawie można z całą pewnością mówić o okoliczności określonej w art. 145 § 1 pkt. 2 k.p.a.".

Wobec ogólnych i nieprecyzyjnych okoliczności wskazanych we wniosku o przywrócenie terminu do wznowienia postępowania, organ I instancji pismem z dnia [...] lipca 2011 r. wezwał wnioskodawczynię do usunięcia braków formalnych wniesionego podania m.in. poprzez wskazanie okoliczności uprawdopodabniających, że uchybienie ustawowego terminu nastąpiło bez jej winy.

W odpowiedzi na powyższe, w piśmie z [...] lipca 2011 r., A. Ł. wskazała, że cyt.: "o wskazanej w podaniu okoliczności stanowiącej podstawę wznowienia postępowania dowiedział się dnia [...].05.2011 r. od urzędników Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego w Ż., oraz pracowników GN i AZ ARSP w P., którzy wskazali na uzasadnione wątpliwości co do autentyczności i treści aktu nadania wobec zamiaru sprzedaży należącego do Skarbu Państwa udziału w nieruchomości, na której znajduje się dom A. Ł., które to wątpliwości zostały następnie zweryfikowane przez stronę, która dokonała ustalenia zaistnienia określonej w art. 145 § 1 pkt. 2 k.p.a. podstawy wznowienia postępowania".

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia o odmowie przywrócenia uchybionego terminu organ I instancji wskazał, że A. Ł. wnioskiem z [...] czerwca 2011 r. zwróciła się do Wójta Gminy B. o wznowienie postępowania administracyjnego w sprawie uchylenia aktu nadania nr [...] z [...] czerwca 1962 r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 § 3 w zw. z art. 147 oraz art. 148 § 1 k.p.a., który to wniosek Wójt przekazał do Starosty Ż. wg. właściwości. Wnioskodawczyni wskazała jako podstawę wznowienia postępowania w sprawie okoliczność, że decyzja wydana została w wyniku przestępstwa. Wraz z wnioskiem o wznowienie postępowania A. Ł. złożyła wniosek o przywrócenie terminu do jego wniesienia.

Organ I instancji wskazał, że akt nadania nr [...] z [...] czerwca 1962 r. poświadczał własność gospodarstwa rolnego na rzecz D. H., który wystąpił z takim wnioskiem [...] czerwca 1962 r. do Prezydium Powiatowej Rady Narodowej -Wydział Rolnictwa i Leśnictwa w Ż.. D. H. przedmiotowy akt nadania otrzymał [...] lipca 1962 r. Zgodnie z art. 3 dekretu z dnia 6 września 1951 r. własność gospodarstw rolnych i ich przynależności są przedmiotem dziedziczenia. A. Ł. jest córką i spadkobierczynią Pana D. H.

[...] sierpnia 2011 r. Starosta Ż. postanowieniem znak: [...] orzekł o odmowie wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie dotyczącej uchylenia decyzji Powiatowej Komisji Ziemskiej w Ż. stanowiącego akt nadania o sygn. [...] z [...] czerwca 1962 r.

A. Ł. na wydane postanowienie wniosła zażalenie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zielonej Górze, które uchyliło wydane postanowienie i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia wskazując na konieczność uprzedniego (przed przystąpieniem do merytorycznego rozpatrzenia sprawy) rozpatrzenia wniosku strony o przywrócenie uchybionego terminu, bowiem sprawa o wznowienie postępowania nie może być rozpoznana zanim prawomocnie nie zakończy się postępowanie z wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o wznowienie.

Starosta Ż. pismem z [...] listopada 2011 r zawiadomił stronę o wszczęciu postępowania dotyczącego przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją Powiatowej Komisji Ziemskiej w Ż. stanowiącej akt nadania gospodarstwa rolnego nr [...] z [...] czerwca 1962 r. W wyniku tego, strona złożyła oświadczenie, że przywołana data [...] maja 2011 r. jest datą kiedy dowiedziała się o sprzedaży drugiej połowy domu przez Agencję Nieruchomości Rolnych od jej przedstawicieli oraz wniosła o powołanie ich jako świadków na potwierdzenie swoich słów. Jednocześnie złożyła wniosek o "przywołanie" wszystkich oryginalnych akt dotyczących gospodarstwa rolnego odziedziczonego po swoich rodzicach tj. D. i K. H..

Starosta Ż. pismem z [...] listopada 2011 r. poinformował wnioskodawczynię, że w terminie 7 dni od daty otrzymania pisma powinna zgodnie z art. 58 § 1 i 2 K.p.a. uprawdopodobnić, że uchybienie ustawowemu terminowi nastąpiło bez jej winy, poza tym taką prośbę powinna wnieść w terminie 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, a z przedstawionego oświadczenia wynika że [...] maja 2011 r. dowiedziała się o sprzedaży drugiej połowy domu.

Po zapoznaniu się z dokumentami zgromadzonymi w sprawie Starosta Ż. postanowił odmówić wnioskodawczyni przywrócenia terminu do wznowienia postępowania. Organ wskazał, że z przedstawionych przez A. Ł. dokumentów między innymi postanowienia Sądu Rejonowego w Ż. z [...] lutego 2009 r. w sprawie o sygn. akt: [...] wynika, że już w pismach procesowych z [...] marca 2007 r., z [...] września 2008 r., i z grudnia 2008 r. uczestniczka postępowania A. Ł. kwestionowała stan prawny działki [...], podnosząc że powinna stanowić jej wyłączną własność, a odpis aktu nadania którym dysponuje został sfałszowany.

Z kolei Sąd Rejonowy w Ż. postanowieniem sygn. akt.: [...] ([...]) z [...] grudnia 2008 r. w sprawie umorzenia dochodzenia w sprawie z zawiadomienia A. Ł. o popełnieniu przestępstwa poprzez podrobienie podpisów oraz dopisków na akcie nadania nr [...] przez urzędników Gminy B. - umorzył dochodzenie przyjmując przedawnienie karalności czynu oraz stwierdził, że czyn nie zawiera znamion czynu zabronionego.

Jak podkreślił organ I instancji A. Ł., co najmniej w dniu [...] czerwca 2008 r. tj. na dzień wydania postanowienia przez Prokuratora Rejonowego w Ż. o umorzeniu dochodzenia o popełnieniu przestępstwa, wiedziała o fakcie popełnienia przestępstwa, a wniosek o wznowienie postępowania złożyła [...] czerwca 2011 r. do Wójta Gminy B., który przekazał wniosek w trybie art. 65 k.p.a. do Starosty Ż. w dniu [...] lipca 2011 r. jako organu właściwego do jego rozpatrzenia. Zaś fakt, że wnioskodawczyni dowiedziała się o sprzedaży połowy domu [...] maja 2011 r. nie stanowi przesłanki do przywrócenia terminu o wznowienie postępowania dotyczącego ostatecznej decyzji Powiatowej Komisji Ziemskiej w Ż. stanowiącego akt nadania o sygn. [...] z [...] czerwca 1962 r., gdyż o okoliczności sfałszowania w/w decyzji wnioskodawczyni dowiedziała się z treści w/w postanowień Sądu i Prokuratury, a zatem znacznie wcześniej przed złożeniem wniosku o przywrócenie uchybionego terminu. Stąd stanowiskiem organu I instancji strona nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminowi do złożenia wniosku o wznowienie postępowania nastąpiło bez jej winy i nie zachowała terminu, o którym mowa w art. 58 § 2 K.p.a.

Na powyższe postanowienie zażalenie wniosła A.Ł.. Zaskarżonemu postanowieniu strona zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych polegający na bezpodstawnym przyjęciu, że dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę wznowienia postępowania co najmniej [...] grudnia 2008 r. tj. w dniu wydania przez Sąd Rejonowy w Ż., w sprawie o sygn. akt: [...] postanowienia o utrzymaniu w mocy postanowienia Prokuratora Rejonowego w Ż. o umorzeniu dochodzenia w sprawie sygn. akt [...] o czyn z art. 270 § 1 k.k. mający za przedmiot wspomniany akt nadania : "wobec zmiany podstawy umorzenia postępowania z braku znamion czynu zabronionego na przedawnienie karalności". Natomiast, jak wskazała strona, : "o podstawie wznowienia w postaci wydania zaskarżonej decyzji w wyniku przestępstwa dowiedziała się dnia [...].05.2011 r. od urzędników Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego i Starostwa Powiatowego w Ż. oraz pracowników GN i AZ ARSP w P., którzy wskazali na uzasadnione wątpliwości co do autentyczności i treści aktu nadania wobec zamiaru sprzedaży należącego do Skarbu Państwa udziału w nieruchomości, na której znajduje, się dom A. Ł., które to wątpliwości został następnie zweryfikowane przez stronę, która dokonała ustalenia zaistnienia określonej w art. 145 § 1 pkt. 2 k.p.a. podstawy wznowienia postępowania, a podanie w przedmiocie wznowienia wpłynęło dnia [...].06.2011 r".

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zielonej Górze postanowieniem z [...] lutego 2012 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. Uzasadniając postanowienie organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z treścią art. 58 § 1 k.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (§ 2 ).

Kolegium stwierdziło, że z akt sprawy wynika, że wnioskodawczyni o przesłance do wznowienia postępowania określonej w art. 145 § 1 pkt. 2 k.p.a. tj., że decyzja wydana została w wyniku przestępstwa, dowiedziała się, wbrew stanowisku zawartemu w zażaleniu, jak słusznie ustalił organ I instancji – w dniu [...] grudnia 2008 r. tj. w dniu, w którym Sąd Rejonowy w Ż. Wydział VI Grodzki wydał postanowienie, którym utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Prokuratora Rejonowego w Ż. z [...] czerwca 2008 r. o umorzeniu dochodzenia w sprawie zawiadomienia A. Ł. o popełnieniu przestępstwa poprzez podrobienie podpisów oraz dopisków na akcie nadania nr [...] przez Urzędników Gminy B. tj. o czyn z art. 270 § 1 k.k. z tą zmianą, że jako podstawę umorzenia dochodzenia przyjął przedawnienie karalności czynu.

Kolegium wskazało, że Wnioskodawczyni wskazała jako podstawą wznowienia postępowania wydanie decyzji w wyniku przestępstwa. Pojęcie przestępstwa należy interpretować w takim znaczeniu, jakie nadaje mu prawo karne, które pojęciem przestępstwa obejmuje zbrodnie i występki, nigdy zaś wykroczenia. Pojęcie przestępstwa użyte w art. 145 § 1 pkt 2 k.p.a. obejmuje wszelkie przestępstwa, za pomocą których może być uzyskana decyzja. Wznowienie postępowania na tej podstawie dopuszczalne jest, jeżeli łącznie zostaną spełnione trzy warunki: 1) musi mieć miejsce fakt popełnienia przestępstwa; 2) stwierdzony jest on prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu. Od tego warunku dopuszczone są wyjątki w takich samych wypadkach, jak w przypadku pierwszej podstawy wznowienia postępowania wskazanej w art. 145 k.p.a., a więc gdy popełnienie przestępstwa jest oczywiste, a wznowienie postępowania jest niezbędne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego (art. 145 § 2) oraz w razie, gdy (jak w rozpatrywanej sprawie) postępowanie przed sadem lub innym organem nie może być wszczęte na skutek upływu czasu lub z innych przyczyn określonych w przepisach prawa (art. 145 § 3); 3) pomiędzy wydaniem decyzji a popełnieniem przestępstw istnieje związek przyczynowy (przy tej podstawie natomiast nie ma znaczenia prawnego, czy przestępstwo miało wpływ na treść decyzji).

Z powyższego wynika, że najpóźniej w dniu [...] grudnia 2008 r. tj. kiedy Sąd Rejonowy w Ż. Wydział VI Grodzki wydał postanowienie w sprawie o sygn. akt: [...]; I [...], którym utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Prokuratora Rejonowego w Ż. z [...] czerwca 2008 r. o umorzeniu dochodzenia w sprawie z zawiadomienia A. Ł. o popełnieniu przestępstwa poprzez podrobienie podpisów oraz dopisków na akcie nadania nr [...] przez Urzędników Gminy B. tj. o czyn z art. 270 § 1 k.k. z tą zmianą, że jako podstawę umorzenia dochodzenia przyjął przedawnienie karalności czynu (art. 17 § 1 pkt. 6 k.p.k), wnioskodawczyni powzięła wiadomość o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Wobec w/w okoliczności, jedynie dodatkowo odnosząc się do argumentacji strony zawartej w zażaleniu Kolegium wskazało, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym w szczególności treść dokumentów załączonych do akt sprawy przez pełnomocnika A. Ł. – M. K. przy piśmie z [...] grudnia 2011 r. dodatkowo przeczą stanowisku strony i podawanym przez nią okolicznościom. Po pierwsze w treści protokołu [...] z kontroli przeprowadzonej w użytkowanym obiekcie budowlanym przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ż. nie ma żadnej wzmianki o rzekomym wydaniu zaskarżonej decyzji w wyniku przestępstwa. Nadto z treści zaświadczenia wystawionego przez Gospodarstwo Nadzoru i Administrowania Zasobem w P. z [...] grudnia 2011 r., znak: [...] wynika, że procedura sprzedaży dwóch lokali mieszkalnych położonych w C. nr [...] gmina B. będących w Zasobie Agencji jak wskazano cyt.: "w chwili obecnej procedura została wstrzymana do czasu ostatecznego określenia stanu prawnego budynku. Decyzja taka została podjęta po wpłynięciu informacji od A. Ł. o złożeniu wniosku o wznowienie postępowania administracyjnego w tej sprawie". Zatem nie polega na prawdzie twierdzenie strony dot. okoliczności, że o wydaniu decyzji w wyniku przestępstwa dowiedziała się od pracowników GN i AZ ARSP w P., bowiem z treści w/w dokumentu (zaświadczenia) wynika, że to sama wnioskodawczyni przekazała informację o złożeniu wniosku o wznowieniu postępowania i to ta okoliczność stanowiła podstawę do wstrzymania procedury sprzedaży.

Z treści samego wniosku strony z [...] czerwca 2011 r. wynika z kolei, że wiadomość o "podrobieniu podpisów oraz poczynieniu dopisków zmieniających najistotniejszy element aktu nadania tj. w treści określającej przedmiot nadania, które to zachowanie wyczerpywało znamiona czynu z art. 270 § 1 k.k." strona uzyskała jeszcze przed złożeniem zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa (jego wniesienie było zatem konsekwencją powziętej wiadomości). Powyższe stwierdzenie jest zatem również sprzeczne ze stanowiskiem strony zgodnie, z którym: "o wydania zaskarżonej decyzji w wyniku przestępstwa strona dowiedziała się dnia [...].05.2011 r. od urzędników Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego i Starostwa Powiatowego w Ż. oraz pracowników GN i AZ ARSP w P. (...)".

Nawet gdyby jednak (brak dowodów potwierdzających w/w okoliczność w aktach sprawy) któryś z urzędników wskazałby : "na uzasadnione wątpliwości co do autentyczności i treści aktu nadania", to po pierwsze okoliczność ta nie stanowiłaby spełnienia przesłanki z art. 145 § 1 pkt. 2, a nadto wystąpiła już po uprzednim (sama strona przyznała tę okoliczność we wniosku) powzięciu tej wiadomości przez stronę i to co najmniej 3 lata wcześniej (przed złożeniem zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa).

Powyższe postanowienie stało się przedmiotem skargi A. Ł. złożonej do Sądu I instancji. Skarżąca zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu naruszenie art. 58 § 1 k.p.a przez niewłaściwe, wobec ujawnionych relewantnych prawnie okoliczności faktycznych, zastosowanie przedmiotowej normy wobec przyjęcia okoliczności uzasadniającej odmowę przywrócenie terminu do wznowienia postępowania w postaci stwierdzenia o winie strony skarżącej w uchybieniu terminu spornego terminu, tj. niezachowania przez nią należytej staranności w wystąpieniu z żądaniem wznowienia z powodu błędnego przyjęcia, że strona o podstawie wznowienia wiedziała już [...] grudnia 2008 r., podczas gdy zgromadzone w sprawie dowody jednoznacznie przesądzają o tym, że strona skarżąca dochowała należytej staranności i dowiedziała się o podstawie wznowienia dopiero [...] maja 2011 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim oddalając skargę wskazał, że w związku z powołaną podstawą wznowienia postępowania nie ma znaczenia, czy przestępstwo miało wpływ na treść decyzji, wystarczy tylko zaistnienie związku przyczynowego pomiędzy jej wydaniem a samym przestępstwem. Ponadto wznowienie na tej podstawie jest dopuszczalne, gdy fakt popełnienia przestępstwa zostanie stwierdzony prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu (B. Adamiak (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks..., s. 620). Od tej ostatniej zasady istnieje jednak wyjątek określony w § 2 i § 3 art. 145 K.p.a. Można bowiem wznowić postępowanie, gdy fakt popełnienia przestępstwa jest oczywisty, a jednocześnie wznowienie postępowania jest niezbędne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego. Wznowienie postępowania jest także dopuszczalne w przypadkach, gdy postępowanie przed sądem lub innym organem nie może być wszczęte na skutek upływu czasu lub z innych przyczyn wynikających z przepisów prawa. Zdaniem Sądu I instancji ten ostatni przypadek ma miejsce w rozpoznawanej sprawie, bowiem Sąd Rejonowy w Ż., na skutek rozpoznania zażalenia skarżącej, postanowieniem z [...] grudnia 2008 r., Sygn. akt [...], utrzymał w mocy postanowienie Prokuratora Rejonowego w Ż. z [...] czerwca 2008 r. [...] o umorzeniu dochodzenia w sprawie (z zawiadomienia skarżącej), o popełnieniu przestępstwa poprzez podrobienie podpisów oraz dopisków na akcie nadania przez urzędników Gminy B.

Dla wszczęcia postępowania wznowieniowego, oprócz wskazania przyczyny wznowienia, konieczne jest jednak także zachowanie terminu do wniesienia podania o wznowienie. Zatem uchybienie terminowi do wniesienia podania o wznowienie postępowania, mimo formalnej poprawności tego podania, czyni wszczęcie postępowania wznowieniowego niedopuszczalnym.

Termin do złożenia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 2 K.p.a, wynosi jeden miesiąc od dnia w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. W przypadku uchybienia temu terminowi może on być przywrócony na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Stanowi tak art. 58 § 1 K.p.a. Stosownie do treści § 2 powołanego przepisu prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin.

Zdaniem Sądu I instancji słusznie uznały organy administracji, że nie została spełniona przesłanka przywrócenia terminu, mianowicie skarżąca nie uprawdopodobniła braku swojej winy. Skarżąca sama była inicjatorką postępowania przed organami prokuratury, z jej bowiem zawiadomienia prowadzone było dochodzenie dotyczące wydania aktu nadania w drodze przestępstwa. Zatem najwcześniej, w dniu wydania postanowienia o umorzeniu dochodzenia tj. [...] czerwca 2008 r. a najpóźniej [...] grudnia 2008 r., kiedy Sąd Rejonowy w Ż. wydał postanowienie utrzymujące postanowienie o umorzeniu dochodzenia, skarżąca powzięła wiadomość o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Przy czym należy zaznaczyć, że wydane przez sąd karny orzeczenie, stwierdzające, że karalność czynu uległa przedawnieniu, w związku z treścią art. 145 § 3 K.p.a, nie miało wpływu na możliwość złożenia w terminie podania o wznowienie postępowania. Zatem okoliczności na które powołuje się skarżąca nie uprawdopodabniają by nie mogła ona w wyznaczonym terminie złożyć podania o wznowienie postępowania.

W ocenie Sądu kontrola przeprowadzona [...] maja 2011 r. przez inspektorów PINB w Ż. w żaden sposób nie potwierdziła, że decyzja – akt nadania gospodarstwa rolnego, wydana została w wyniku przestępstwa. Sporządzony protokół [...] z kontroli przeprowadzonej w użytkowanym obiekcie budowlanym, co wydaje się oczywiste z uwagi na kompetencje organu nadzoru budowlanego, zawiera jedynie opis stanu technicznego tego obiektu. Również z treści zaświadczenia wystawionego przez Gospodarstwo Nadzoru i Administrowania Zasobem w P. z [...] grudnia 2011 r., znak: [...], wynika, że procedura sprzedaży dwóch lokali mieszkalnych położonych w C. nr [...] gmina B. będących w Zasobie Agencji, została wstrzymana do czasu ostatecznego określenia stanu prawnego budynku. Decyzja taka została podjęta po wpłynięciu informacji od skarżącej o złożeniu wniosku o wznowienie postępowania administracyjnego w tej sprawie. Zatem słuszna jest konstatacja organu odwoławczego, iż nie polega na prawdzie twierdzenie strony dotyczące okoliczności, że o wydaniu decyzji w wyniku przestępstwa dowiedziała się od pracowników GN i AZ ARSP w P., bowiem z treści ww. zaświadczenia wynika, że to sama wnioskodawczyni przekazała informację o złożeniu wniosku o wznowieniu postępowania i to ta okoliczność stanowiła podstawę do wstrzymania procedury sprzedaży.

Skargę kasacyjna od wyroku Sądu I instancji wywiodła A. Ł., opierając zarzuty skargi kasacyjnej na obu podstawach kasacyjnych. Skarżąca zarzuciła:

1. naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 5 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz.U. z 1951, Nr 46, poz. 340) poprzez bezpodstawne uznanie, że akt nadania wydany na podstawie wskazanej normy jest decyzją, podczas gdy zgodnie z przedmiotową normą stanowi on w przeciwieństwie do aktów nadania wydawanych na podstawie art. 25 ust. 1 dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska jedynie urzędowe poświadczenie prawa własności gospodarstw rolnych nabytych z mocy prawa, w związku z czym nie stosuje się do niego przepisów kodeksu postępowania administracyjnego o postępowaniu jurysdykcyjnym, w tym zwłaszcza o przywróceniu terminu, czego nie zauważył zarówno Sąd I instancji jak i organy obu instancji, rozważając kwestię wznowienia postępowania administracyjnego wraz z przywróceniem terminu do złożenia żądania tej treści, która to kwestia z uwagi na brak substratu postępowania jurysdykcyjnego – decyzji, zgodnie z art. 1 pkt 1 i 2 k.p.a. jest bezprzedmiotowa, gdyż z uwagi na brak sprawy administracyjnej w rozumieniu w/w przepisów k.p.a. należało odmówić wszczęcia postępowania w tej sprawie (art. 61a § 1 k.p.a.) lub je umorzyć (art. 105 § 1 k.p.a.).

2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 20 k.p.a. i art. 6 k.p.a. poprzez bezpodstawne niezastosowanie i nieuchylenie zaskarżonego w przedmiotowej sprawie postanowienia wobec naruszenia przepisów prawa materialnego w przedmiotowej sprawie, obrazy w/w przepisów których właściwe zastosowanie nakazywało organom administracji wobec braku jako przedmiotu ich czynności sprawy administracyjnej sensu stricto – art. 1 pkt 1 k.pa., odmowę wszczęcia postępowania w sprawie wznowienia lub jego umorzenie, a zaskarżona decyzja merytoryczna stanowi o rażącym i oczywistym naruszeniu prawa materialnego i procesowego, które Sąd I instancji zobowiązany był, jako niezwiązany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, uwzględnić, uchylając tym samym zaskarżone postanowienie, co też doprowadziło do utrzymania w mocy postanowienia rażąco naruszającego prawo, wydanego w sprawie nierozstrzyganej decyzją administracyjną,

3. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 58 § 1 k.p.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie przedmiotowej normy procesowej i uznanie za zgodną z prawem odmowę przywrócenia skarżącej terminu procesowego do wznowienia postępowania wobec przyjęcia okoliczności uzasadniającej tego rodzaju rozstrzygnięcie w postaci stwierdzenia o jej winie w uchybieniu spornego terminu, tj niezachowania przez nią należytej staranności w wystąpieniu z żądaniem wznowienia z powodu błędnego przyjęcia, że strona o podstawie wznowienia wiedziała już w dniu [...].12.2008 r., podczas gdy zgromadzone w sprawie okoliczności jednoznacznie przesądzają o tym, że strona skarżąca dochowała należytej staranności, wyczerpując wszystkie środki prawne umożliwiające jej wzruszenie stanu prawnego dotyczącego przedmiotowej nieruchomości oraz poszukując wymaganych dowodów na istnienie podstawy wznowienia, w związku z czym strona skarżąca dowiedziała się o wskazanej w przedmiotowej sprawie podstawie wznowienia dopiero po [...].05.2011 r., a do tego dnia istniała przeszkoda z w/w przyczyn definitywnie wykluczająca możliwość działania w przedmiotowej kwestii, co też zostało wskazane w stanowisku procesowym strony wyrażonym we wniosku o wznowienie i innych pismach, poparte załączonymi dowodami, a także podniesione w zażaleniu na postanowienie organu I instancji.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

W obszernych motywach skargi kasacyjnej podniesiono, że przedmiotowy akt nadania stanowi wyłącznie urzędowe poświadczenie prawa własności gospodarstw rolnych nabytych z mocy przepisów w/w dekretu przez osoby w nim wskazane, po spełnieniu przepisanych wymogów. Tym samym nabycie nastąpiło z mocy samego prawa a sporny akt nadania i następnie decyzja o jego wykonaniu miały stanowić tylko legitymację do ujawnienia prawa własności strony wobec innych podmiotów, opisania jego przedmiotu oraz wpisu w księdze wieczystej i ujawnienie w ewidencji gruntów i budynków. Natomiast akty nadania wydawane dotychczas na podstawie art. 25 ust. 1 dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska był decyzjami administracyjnymi, lecz z chwilą wejścia w życie dekretu z 1951 r., te wcześniej wydane akty nadania z mocy normy art. 5 ust. 2 tego dekretu stały się także poświadczeniami prawa własności gospodarstw rolnych. Pod względem proceduralnym omawiany dekret z 1951 r. zawiera upoważnienie do wydawania dwóch rodzajów aktów administracyjnych – aktów nadania (art. 5 ust.1 ) i orzeczeń o wykonaniu aktów nadania (art. 6 ust. 1), różniących się od siebie charakterem prawnym. Z punktu widzenia celu dekretu znaczenie priorytetowe posiadają akty nadania, wydanie których poświadcza własność gospodarstw rolnych i ich przynależność, określając powierzchnie ich gruntów i innych składników. W tym kontekście orzeczenie o wykonaniu aktu nadania nabiera cech dokumentu prawnego o charakterze technicznym, stanowiącego instrumentarium umożliwiające odwzorowanie w księdze wieczystej indywidualnych treści zawartych w wykonywanym akcie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera zarzutów, które pozwalałyby na jej uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania, wymienione w art. 183 § 2 powołanej ustawy, a taka sytuacja ma miejsce w przedmiotowej sprawie, to Sąd rozpoznając sprawę związany jest granicami kasacji. Związanie granicami skargi oznacza zaś związanie podstawami zaskarżenia przedstawionymi w skardze kasacyjnej.

Chybiony jest zarzut naruszenia art. 5 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz.U. Nr 46, poz. 340 ze zm.), zwanego dalej "dekretem". Według art. 1 dekretu dotyczy on gospodarstw rolnych, nadanych w trybie osadnictwa rolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych. Ma to tę konsekwencję prawną, że regulacja dekretu o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych jest powiązana z regulacją dekretu z 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz.U. Nr 49, poz. 279 ze zm.). Według art. 2 ust. 1 dekretu o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych, osoby, które posiadały gospodarstwo rolne i prowadzą je osobiście lub przez członków rodziny, żyjących z nimi we wspólności gospodarczej, a do dnia wejścia w życie niniejszego dekretu nie nabyły ich własności, stają się z mocy prawa właścicielami tych gospodarstw. Osoby nabywały z mocy prawa własność tych gospodarstw. Art. 5 tego dekretu regulował formę poświadczenia własności gospodarstw rolnych stanowiąc, że "w celu poświadczenia własności gospodarstwa rolnego i jego przynależności starosta wydaje z urzędu akty nadania, które zawierają określenie osób uprawnionych oraz powierzchni gruntów i innych składników gospodarstwa rolnego. Wydawanie tych aktów jest zadaniem z zakresu administracji rządowej (ust. 1). Akty nadania wydane na podstawie dotychczasowych przepisów są poświadczeniem własności, o którym mowa w ust. 1 (ust. 2)".

Z ustaleń poczynionych w sprawie wynika, że Powiatowa Komisja Ziemska w Ż. wydała ojcu skarżącej kasacyjnie, D. H., akt nadania z [...] czerwca 1962 r. W orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości okoliczność, że akt nadania wydany na podstawie art. 5 ust. 1 dekretu jest decyzją administracyjną (por. np. wyroki NSA z: 27.11.2012 r. I OSK 1310/11; NSA z 14.05.2008 r., I OSK 740/07). Pogląd ten skład orzekający w niniejszej sprawie podziela. Za przyjęciem takiego stanowiska przesądza doniosłość prawna aktu nadania, który potwierdzał nabycie własności nieruchomości. Z powyższych względów za niezasadnych należało uznać zarzut naruszenia art. 61a i art. 105 § 1 k.p.a.

Niezasadne też są zarzuty naruszenia prawa procesowego. W związku z powołaną podstawą wznowieniową, wyjaśnić należy, że dla wznowienia postępowania nie ma znaczenia, czy przestępstwo miało wpływ na treść decyzji, wystarczy tylko zaistnienie związku przyczynowego pomiędzy jej wydaniem a samym przestępstwem. Ponadto wznowienie na tej podstawie jest dopuszczalne, gdy fakt popełnienia przestępstwa zostanie stwierdzony prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu. Od tej ostatniej zasady istnieje jednak wyjątek określony w § 2 i § 3 art. 145 k.p.a. Można bowiem wznowić postępowanie, gdy fakt popełnienia przestępstwa jest oczywisty, a jednocześnie wznowienie postępowania jest niezbędne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego. Wznowienie postępowania jest także dopuszczalne w przypadkach, gdy postępowanie przed sądem lub innym organem nie może być wszczęte na skutek upływu czasu lub z innych przyczyn wynikających z przepisów prawa. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji z tym ostatnim przypadkiem mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie, bowiem Sąd Rejonowy w Ż., na skutek rozpoznania zażalenia skarżącej, postanowieniem z [...] grudnia 2008 r., Sygn. akt [...], utrzymał w mocy postanowienie Prokuratora Rejonowego w Ż. z [...] czerwca 2008 r. [...] o umorzeniu dochodzenia w sprawie (z zawiadomienia skarżącej), o popełnieniu przestępstwa poprzez podrobienie podpisów oraz dopisków na akcie nadania przez urzędników Gminy B.

Dla wszczęcia postępowania wznowieniowego, oprócz wskazania przyczyny wznowienia, konieczne jest jednak także zachowanie terminu do wniesienia podania o wznowienie. Zatem uchybienie terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania, mimo formalnej poprawności tego podania, czyni wszczęcie postępowania wznowieniowego niedopuszczalnym. Termin do złożenia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 2 k.p.a, wynosi jeden miesiąc od dnia w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. W przypadku uchybienia temu terminowi może on być przywrócony na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Stanowi tak art. 58 § 1 k.p.a. Stosownie do treści § 2 powołanego przepisu prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Z powyższych przepisów wynika, że przywrócenie terminu może nastąpić, gdy osoba zainteresowana uprawdopodobni brak swojej winy, wniesie wniosek o przywrócenie terminu; dochowa terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu, dopełni wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu tej czynności, dla której był ustanowiony przywracalny termin. W sprawie niewątpliwe jest, że skarżąca kasacyjnie uchybiła miesięcznemu terminowi do złożenia wniosku o wznowienie postępowania i nie uprawdopodobniła, że uchybienie temu terminowi nastąpiło bez jej winy. Wskazuje na to okoliczność wydania postanowienia z dnia [...] grudnia 2008 r. przez Sąd Rejonowy w Ż., który utrzymał w mocy postanowienie Prokuratora Rejonowego w Ż. z [...] czerwca 2008 r. o umorzeniu dochodzenia w sprawie podrobienia podpisów oraz dopisków na akcie nadania nr [...].

Z przedstawionych wyżej względów Naczelny Sądu Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.