Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 349/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2016-12-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 30 ust. 2
journal: Dz.U. 2016 poz 169
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Miliczek - Ciszewska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska, Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy P. z dnia [...] roku nr [...].


UZASADNIENIE

Dłużnik alimentacyjny R.K. (dalej wnioskodawca, strona lub skarżący) wystąpił z wnioskiem o częściowe umorzenie – 50% należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobom uprawnionym, tj. M.K oraz J.K oraz o umorzenie odsetek w całości. Uzasadniając powyższe wnioskodawca wskazał, że jego sytuacja finansowa jest beznadziejna ponieważ przez okres 3 lat był praktycznie bezrobotny, utrzymywał się z drobnych prac dorywczych. Przyczyną problemu ze znalezieniem pracy był stan zdrowia. Pomimo tych problemów udało mu się podjąć pracę. Wnioskodawca zaznaczył, że komornik sądowy wystąpił do pracodawcy z wnioskiem o zajęcie wynagrodzenia o pracę. Wskazał, że ze względu na wysokość zadłużenia, wysokość wynagrodzenia oraz brak majątku nie jest w stanie wywiązać się w całości z obowiązku alimentacyjnego.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...]Wójt Gminy P. (dalej organ pierwszej instancji) odmówił "umorzenia należności w wysokości 50% kwoty świadczeń z funduszu alimentacyjnego otrzymanych przez osoby uprawnione M.K. i J. K., co stanowi kwotę 16.076,09 zł wraz z ustawowymi odsetkami".

W uzasadnieniu wskazał, że rozpatrzył sprawę na gruncie art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 169 ze zm., dalej ustawa), zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłacanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności oraz rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

Organ pierwszej instancji ustalił, że: 1) wnioskodawca posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności ważne do 31 października 2019 r., 2) pracuje w firmie A – umowa została zawarta na czas określony do dnia 30 listopada 2018 r., 3) z zaświadczenia o wynagrodzeniu wynika, że za miesiąc czerwiec 2015 r. otrzymał wynagrodzenie netto w wysokości 530,17 zł, a kwota 795,26 zł została potrącona z wynagrodzenia na poczet alimentów, 4) z zaświadczenia z 21 grudnia 2015 r. wynika, że kwoty te nie uległy zmianie, 5) poza gruntem rolnym o wielkości 1,5063 ha strona nie posiada żadnych nieruchomości, ruchomości, samochodu, maszyn, urządzeń oraz jakichkolwiek składników majątkowych i zasobów pieniężnych, 6) wyrokiem zaocznym Sądu Rejonowego w C. z dnia [...]r., sygn. akt [...] zostały zasądzone alimenty na dzieci: M.K. w wysokości 600,00 zł i J. K.w wysokości 500,00 zł miesięcznie – co oznacza, że Sąd uznał za realną możliwość realizacji tego obowiązku, 7) wypłacono łącznie świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie 35.000,00 zł, a kwota 2.847,82 zł została zwrócona przez stronę na poczet zadłużenia; na dzień wydawania decyzji pozostała do spłacenia kwota 32.152,18 zł, a 50% z tej kwoty wynosi 16.076,09 zł, 8) w obrocie prawnym funkcjonują decyzje w sprawie zwrotu przez stronę należności z tytułu otrzymanych przez osoby uprawnione świadczeń z funduszu alimentacyjnego z dnia [...]r. i z dnia [...] r.

Organ pierwszej instancji ocenił, że w analizowanej sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności. Powyższe uzasadnił tym, że wnioskodawca – pomimo posiadania lekkiego stopnia niepełnosprawności, które jednak nie uniemożliwia mu podjęcia zatrudnienia – pracuje oraz co miesiąc wpłaca kwoty na poczet spłaty zadłużenia wynikającego z wypłacanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Ponadto organ wskazał, że na rodzicach spoczywa obowiązek łożenia na utrzymanie dzieci.

W odwołaniu pełnomocnik wnioskodawcy (matka skarżącego) wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i załatwienie sprawy merytorycznie poprzez częściowe umorzenie zadłużenia oraz – z ostrożności procesowej – o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie jej do ponownego rozpatrzenia. Zarzuciła naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., dalej k.p.a.) polegające na niewyczerpującym zebraniu oraz rozpatrzeniu całego materiału dowodowego oraz jego dowolnej ocenie, a także niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Pełnomocnik zarzuciła organowi błędne ustalenia faktyczne oraz niedokonanie przez organ własnej oceny w zakresie możliwości spłaty zobowiązań przez stronę. Ponadto zarzuciła naruszenie art. 8, art. 107 § 2 i § 3 k.p.a. przez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w uzasadnieniu zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji. Według pełnomocnika skarżącego naruszono art. 10 k.p.a. poprzez uniemożliwienie stronie wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów przed wydaniem zaskarżonej decyzji, art. 9 i art. 11 k.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek wydanej decyzji oraz art. 30 ust. 2 ustawy poprzez niewłaściwe zastosowanie i odmowę umorzenia należności.

Decyzją z dnia [...]r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. (dalej organ odwoławczy lub Kolegium) utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy opisał dotychczasowy przebieg postępowania i odwołał się do regulacji zamieszczonej w art. 27 ust. 1, 1a, 2, 8, 9 i 10 oraz art. 30 ust. 2 ustawy. W zakresie ustaleń faktycznych Kolegium skoncentrowało się na okoliczności, iż strona zamieszkuje w domu rodzinnym wraz z matką – opłaty związane z utrzymaniem domu ponosi matka. Od 16 marca 2015 r. wnioskodawca podjął pracę na czas określony (do 30 listopada 2018 r.); obecnie legitymuje się miesięcznym dochodem netto w wysokości 530,17 zł.

W odpowiedzi na podniesione w odwołaniu zarzuty organ odwoławczy wskazał, że uznanie administracyjne nie wyraża się w swobodzie oceny istnienia w stanie faktycznym okoliczności odpowiadających kierunkowym dyrektywom wyboru ale w możliwości negatywnego dla strony rozstrzygnięcia, nawet w sytuacji istnienia "uznaniowych okoliczności dotyczących rodziny". Wybór ten powinno poprzedzać zgromadzenie i przeprowadzenie wnioskowania opartego na zasadach logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego. Powyższe elementy powinny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia, w szczególności gdy jest ono niekorzystne dla strony.

Kolegium podało, że po analizie i ocenie materiału dowodowego przychyliło się do stanowiska wyrażonego przez organ pierwszej instancji i utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Wskazało, że postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w należyty sposób, a organ pierwszej instancji nie uchybił zasadom postępowania administracyjnego; orzekając na zasadach uznania administracyjnego działał zgodnie z obowiązkiem wyważenia interesu społecznego i interesu obywatela. Organ odwoławczy podkreślił, że to na rodzicach spoczywa obowiązek łożenia na dzieci, a jeżeli rodzice się z tego obowiązku nie wywiązują to należności te pokrywane są z budżetu Państwa, a tym samym ciążą na ogóle społeczeństwa. Akcentował okoliczność, iż zaległości będące przedmiotem rozstrzygnięcia są efektem nie wywiązywania się strony ze zobowiązań alimentacyjnych wobec dzieci. Stwierdził, że odmowę umorzenia ww. należności uzasadnia fakt, że wnioskodawca pracuje, co umożliwia spłacenie istniejącego zadłużenia w przyszłości.

Powołując się na wyrok WSA w Gliwicach z dnia 19 lutego 2015 r., sygn. akt IV SA/Gl 649/14 organ odwoławczy wskazał, że w pierwszej kolejności dłużnik alimentacyjny powinien wnioskować o odroczenie spłaty zadłużenia, następnie o rozłożenie na raty, a w ostateczności o umorzenie zadłużenia. Jeżeli dłużnik nie ma możliwości jednorazowego spłacenia należności, to ma możliwość zwrócenia się do organu z wnioskiem o zastosowanie ulgi w postaci rozłożenia na raty spłaty zaległości.

Pismem z dnia 14 marca 2016 r. pełnomocnik skarżącego wniosła skargę na decyzję organu odwoławczego wnosząc o: jej uwzględnienie, uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz decyzji organu pierwszej instancji, zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, zwolnienie skarżącego od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w całości oraz o wstrzymanie wykonania w całości zaskarżonej decyzji.

Strona skarżąca zarzuciła decyzji organu odwoławczego:

I. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji, pomimo, że ten organ w sposób niewyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy oraz dokonał jego dowolnej oceny, jak również nie podjął wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, 2) art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 10 k.p.a. poprzez uniemożliwienie stronie wypowiedzenia się do przeprowadzonych dowodów przed wydaniem decyzji przez organ pierwszej instancji, 3) art. 8 i art. 107 § 2 i § 3 k.p.a. przez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji, a jednocześnie wskazuje na dowolność w wydaniu decyzji przez niedostateczne i niepełne uzasadnienie decyzji, 4) art. 9 i art. 11 k.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek do wydania decyzji odmownej,

II. naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 30 ust. 2 ustawy poprzez niewłaściwe zastosowanie i odmowę umorzenia należności we wnioskowanej wysokości, która została oparta na błędnie ustalonym stanie faktycznym z przekroczeniem swobodnej oceny dowodów i przekroczeniem granic uznania administracyjnego.

Zarzuty skargi zostały rozwinięte i szczegółowo umotywowane z odniesieniem do okoliczności sprawy, a także poprzez odwołanie się do dorobku judykatury.

Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Pismem z dnia 29 kwietnia 2016 r. poinformowano pełnomocnika skarżącego, że skarga jest wolna od kosztów sądowych z mocy samego prawa, zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych nie będzie rozpoznany.

Postanowieniem z dnia 24 maja 2016 r. Sąd odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj.: Dz. U. 2014, poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 718, dalej ustawa p.p.s.a.). Na mocy art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sąd dokonał kontroli zaskarżonej decyzji na zasadach wyżej wskazanych i stwierdził, że skarga jest zasadna; doszło bowiem do naruszenia przepisów proceduralnych w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Kolegium utrzymująca w mocy decyzję o odmowie częściowego umorzenia skarżącemu zadłużenia alimentacyjnego w kwocie 16.076,09 zł wraz z ustawowymi odsetkami, stanowiącego 50% należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego M.K i J.K.

Bezsporna w sprawie jest okoliczność, iż nie zachodzą przesłanki do umorzenia zadłużenia określone w art. 30 ust. 1 ustawy. Zgodnie bowiem z tym przepisem prawnym organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości: 1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Skarżący w swojej argumentacji mocno eksponował okoliczność, że wysokość jego wynagrodzenia uniemożliwia spłatę zaległości w wysokości zasądzonych alimentów, a organy wskazywały na częściową jedynie skuteczność egzekucji w zakresie nie obejmującym pełnej kwoty zasądzonych alimentów.

W tym stanie rzeczy spór skoncentrował się wokół kwestii, czy istniały podstawy do umorzenia zaległości na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy, który stanowi, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Wnioskodawca domagał się zastosowania wobec niego tej najdalej idącej możliwości – umorzenia zadłużenia, ale tylko w części.

Zaakcentować trzeba, że zobowiązania alimentacyjne rodziców względem dzieci, które wynikają z art. 133 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego mają charakter obligatoryjny i zwolnić się z nich można tylko w szczególnie wyjątkowych sytuacjach. Nadto zasadą jest egzekwowanie długów; natomiast ich umorzenie winno być traktowane jako wyjątek. Dlatego nie ulega wątpliwości, że umorzenie należności alimentacyjnych jest instytucją wyjątkową, a jej zastosowanie wymaga istnienia szczególnych okoliczności po stronie dłużnika alimentacyjnego, które powinny podlegać ocenie w toku indywidualnego postępowania administracyjnego.

Decyzja w przedmiocie umorzenia zaległości ma charakter uznaniowy. Powyższe oznacza, że organ ma możliwość, ale nie ma obowiązku umorzenia należności. Z tym zastrzeżeniem, że działanie w ramach uznania nie oznacza dowolności rozstrzygnięcia organu, ale wykazanie, że nie ma podstaw do pozytywnego załatwienia podania strony, przy uwzględnieniu przesłanek stawianych przez przepis. Takimi są sytuacje dochodowa i rodzinna, gdyż te okoliczności art. 30 ust. 2 ustawy nakazuje uwzględnić przy rozpoznawaniu wniosku dłużnika alimentacyjnego o umorzenie jego należności z tytułu wpłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Ustalenie okoliczności w zakresie tych przesłanek umorzenia i poddanie ich analizie będzie pozwalało na załatwienie sprawy co do jej istoty - umorzenie, bądź nie umorzenie (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2016 r. sygn. akt I OSK 2311/14, LEX nr 2082539).

Kwestia działania organów administracji publicznej w ramach uznania administracyjnego była przedmiotem licznych orzeczeń sądów administracyjnych. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 16 listopada 1999 r. (sygn. akt III SA 7900/98, LEX nr 47243) wskazał, że "w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny", natomiast NSA wyroku z 28 kwietnia 2003 r. (sygn. akt II SA 2486/01, LEX nr 149543) zwrócił uwagę, że "podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 k.p.a. ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych".

Decyzje uznaniowe podlegają kontroli sądu administracyjnego w ograniczonym zakresie. Sąd nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji publicznej wybór jest słuszny, a zatem Sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej; takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Decyzja uznaniowa w pełnym zakresie podlega natomiast badaniu, co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi i ocenie czy organ administracji publicznej prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia zaległości mają swoje uzasadnienie w zebranym w sprawie materiale dowodowym oraz, czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne. Decyzja uznaniowa może być przez Sąd uchylona w przypadku stwierdzenia, że została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa materialnego czy procesowego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdy organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego.

Sąd stwierdza, że organy nie dopełniły obowiązków wynikających z art. 7 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a. w zakresie okoliczności relewantnych prawnie, a w konsekwencji ustalenia stanu faktycznego sprawy nie dawały podstaw do dokonania wyboru w ramach uznania administracyjnego. Rozstrzygnięcie zostało podjęte przedwcześnie.

Zgodnie z art. 7 k.p.a. organ administracji ma obowiązek z urzędu lub na wniosek strony podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Podjęcie tych niezbędnych czynności służyć ma ustaleniu stanu faktycznego sprawy w zakresie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia. Stosownie do art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W okolicznościach sprawy obowiązek ten obejmuje dokonanie ustaleń dowodowych w zakresie stanu należności co do których został złożony wniosek o udzielenie ulgi oraz sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy.

Stan należności to wysokość zaległości w dacie orzekania w przedmiocie udzielenia ulgi z uwzględnieniem treści decyzji administracyjnych wydanych na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy i stanu egzekucji. Natomiast ustalenia dotyczące sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy winny obejmować dane dotyczące tego, jakie dochody posiada dłużnik alimentacyjny, jakie ma możliwości uzyskiwania dochodów, jakie wydatki musi koniecznie ponosić, jaka jest jego sytuacja rodzinna, czy prowadzi gospodarstwo domowe sam, czy z innymi członkami rodziny, czy i ewentualnie jaki ma to wpływ na budżet dłużnika.

Odnosząc ten wywód do okoliczności sprawy w pierwszej kolejności wskazać trzeba, że ustalenia dotyczące stanu należności dokonane przez organ pierwszej instancji nie wynikają z materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy. W aktach została pomieszczona jedynie decyzja organu pierwszej instancji z dnia [...] r. orzekająca o obowiązku zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez dzieci strony świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 października 2013 r. do 30 września 2014 r. w wysokości 12.000,00 zł łącznie z ustawowymi odsetkami, które nie zostały wyliczone w tej decyzji na dzień jej wydania (jedynie wskazano okresy, od których odsetki są naliczane). Brak też drugiej z decyzji, do której odwołał się organ. Brak jakichkolwiek wyliczeń odsetek. Brak wreszcie danych dotyczących wysokości wpłat. Organ odwoławczy w żaden sposób nie odniósł się do ustalenia organu pierwszej instancji dotyczącego wysokości należności, przyjmując go na wiarę. Jakkolwiek wysokość należności nie była kwestionowana przez stronę skarżącą, to jednak takie procedowanie organów w tym zakresie nie odpowiada prawu. Orzeczenie w przedmiocie umorzenia lub odmowy umorzenia należności może być podjęte dopiero po stanowczym ustaleniu jej wysokości. Ustalenie winno odbywać się w oparciu o zgromadzone na tę okoliczność dowody, z tym zastrzeżeniem że organ może również odwoływać się do faktów znanych mu z urzędu (które nie wymagają dowodu); należy je jednak zakomunikować stronie (art. 77 § 4 k.p.a.). Procedowanie organu w tym zakresie winno znaleźć odzwierciedlenie w aktach sprawy, zgodnie z obowiązująca zasadą pisemności. Ustalenie stanu zaległości jest punktem wyjścia do podjęcia decyzji o zastosowaniu lub nie zastosowaniu ulgi. Ma również znaczenie dla oceny jednej z przesłanek umożliwiającej umorzenie – sytuacji dochodowej wnioskodawcy, w tym znaczeniu, że sytuacja dochodowa wnioskodawcy analizowana w zakresie możliwości spłaty zadłużenia winna być dokonana również w kontekście wysokości tego zadłużenia. Akta przedłożone Sądowi nie dają podstaw do skontrolowania prawidłowości ustaleń stanu faktycznego w zakresie wyliczenia wysokości należności co do których odmówiono zastosowania ulgi.

Przechodząc do oceny dokonanych przez organy ustaleń w zakresie przesłanek umorzenia wymienionych w art. 30 ust. 2 ustawy Sąd stwierdza, że stan rodzinny skarżącego został ustalony w zakresie niezbędnym dla rozstrzygnięcia. Z ustaleń tych wynika bowiem, że skarżący jest ojcem dwojga małoletnich dzieci oraz że zamieszkuje w domu rodzinnym z matką.

Natomiast ustalenia dowodowe dotyczące przesłanki sytuacji dochodowej są wadliwe, gdyż organ pominął znaczną część materiału dowodowego, znajdującego się w jego posiadaniu – zaoferowanego przez prawidłowo współpracującą z organem stronę. Materiał dowodowy nie został rozpatrzony w sposób wyczerpujący, a po części został wadliwie oceniony i ustalenia dowodowe w zakresie tej przesłanki umorzeniowej są nieprawidłowe.

W tym miejscu wskazać trzeba, że Sąd w pełnym zakresie podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w wyroku z dnia 21 października 2008 r., sygn. akt I OSK 1685/07 (LEX nr 1016138) wprost wskazujący, że na sytuację dochodową dłużnika składają się nie tylko otrzymywane z różnych tytułów dochody, ale także i inne okoliczności, jak: stan zdrowia i możliwości uzyskania dochodu. Są to kwestie istotne, bowiem działając w ramach uznania administracyjnego, organ winien rozważyć, czy sytuacja dłużnika zmusza go rzeczywiście do wystąpienia o jedną z alternatyw określonych w art. 30 ust. 2 ustawy, czy też nie czyni on żadnych starań, aby dług spłacić, choć mógłby tego dokonać. Prawidłowe ustalenia w tym zakresie pozwalają również na ocenę adekwatności ulgi co do której złożono wniosek i sytuacji dochodowej wnioskodawcy w aspekcie właściwej kolejności stosowania ewentualnych ulg. Sąd podziela bowiem pogląd, że co do zasady ulgi powinny być stosowane począwszy od środka wywołującego najmniejszy skutek aż po środek wywołujący skutek największy. Zasada ta jednak winna być odniesiona do okoliczności sprawy i uwzględniać cel wskazanego przepisu prawnego.

Organ pierwszej instancji koncentrował się na bezspornej okoliczności, iż skarżący zawarł umowę o pracę i z tytułu jej wykonywania co miesiąc przysługuje mu wynagrodzenie w kwocie brutto 1.800,00 zł; z czego otrzymuje około 530,00 zł. Dostrzegając stwierdzoną niepełnosprawność strony ocenił, że pomimo tego skarżący może pracować i spłacać zadłużenie (co czyni), a łożenie na utrzymanie dzieci jest obowiązkiem rodziców. Ustalił, że strona nie posiada majątku (poza gruntem rolnym o wielkości 1,5063 ha), a kwoty zasądzonych alimentów odzwierciedlają realną możliwość realizacji obowiązku alimentacyjnego. Wskazał, że kwoty przekazywane na konto tego organu na poczet zadłużenia istniejącego z tytułu wypłat z funduszu alimentacyjnego pomniejszają całość zadłużenia strony. Te ustalenia dowodowe nie były kwestionowane przez Kolegium; jakkolwiek ten organ skoncentrował się tylko na wysokości ww. miesięcznego dochodu strony i okoliczności, iż matka skarżącego ponosi opłaty związane z utrzymaniem domu, w którym wspólnie zamieszkują. Kolegium argumentowało, że odmowa umorzenia długu jest zasadna, gdyż zaległości są wynikiem wieloletniego niewywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego, w sytuacji gdy dobro dzieci jest wartością nadrzędną. Akcentowało ocenę własną, że w związku z podjęciem przez stronę zatrudnienia istnieje możliwość spłacenia należności w przyszłości.

Dowody znajdujące się w aktach sprawy wskazują, że ustalenie wysokości miesięcznego dochodu strony jest prawidłowe. Prawidłowe jest również ustalenie dotyczące sytuacji majątkowej skarżącego; z zastrzeżeniem, że grunt objęty jest współwłasnością. Bezsporna jest okoliczność, że skarżący nie ponosi opłat za mieszkanie. Natomiast poza zakresem zainteresowania organów pozostał stan zdrowia skarżącego w kontekście możliwości zarobkowych. Organy dostrzegły stwierdzoną niepełnosprawność, ale z tym ustaleniem połączyły jedynie wniosek o możliwości wykonywania przez skarżącego pracy zarobkowej i uzyskiwania dochodów, która pozwolą na spłatę zadłużenia. W świetle zgromadzonego materiału dowodowego to ostatnie twierdzenie ma charakter gołosłowny.

Z przedłożonej przez stronę skarżącą dokumentacji medycznej wynika, że skarżący choruje od dzieciństwa i ma stwierdzoną padaczkę. W orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] 2015 r. zaliczono wnioskodawcę do lekkiego stopnia niepełnosprawności i stwierdzono obniżenie zdolności do wykonywania pracy oraz konieczność zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, ułatwiające funkcjonowanie. W orzeczeniu o zdolności do służby wojskowej z dnia [...]1998 r. stwierdzono niezdolność do służby wojskowej w czasie pokoju i zaliczono skarżącego do kategorii D. Skarżący pracuje jako pracownik brygady remontowo-budowlanej. W 2015 r. pracował przy układaniu kostki brukowej. W wyniku upadku i uderzenia głową w korytka betonowe doznał wstrząśnienia mózgu i rany tłuczonej głowy w okolicy ciemieniowej (wypis z karty informacyjnej leczenia szpitalnego z dnia 23 kwietnia 2015 r.). W okresie wcześniejszym, po upadku ze schodów w domu doznał wieloodłamowego złamania trzonu żuchwy – złamanie całkowite z przemieszczeniem (karta informacyjna leczenia szpitalnego z dnia 9 grudnia 2011 r.). Jak wynika już tylko z tych dokumentów skarżący nie ma możliwości wykonywania dowolnej pracy, w tym pracy lepiej płatnej, gdyż ograniczenia zdrowotne znacznie blokują wybór rodzaju zatrudnienia. Skarżący jednakże pracę podjął i po części wywiązuje się z obowiązku alimentacyjnego.

W świetle wynikających z akt okoliczności nie sposób twierdzić, że skarżący ma realne możliwości polepszenia swojej sytuacji dochodowej i spłaty zadłużenia; w konsekwencji, że udzielenie ulgi jest zbędne np. ze względu na istniejące, lecz nie wykorzystywane możliwości poprawy sytuacji dochodowej. Odnosząc się do wysokości miesięcznego dochodu otrzymywanego przez skarżącego nie sposób też twierdzić, że istnieje możliwość spłaty wyższych kwot – gdyż kwota 530,00 zł, która skarżący dysponuje jest na granicy minimum egzystencjalnego. Żadnego oparcia w materiale dowodowym sprawy nie ma ocena, że wystarczające byłoby udzielenie ulgi w postaci rozłożenia zadłużenia na raty. Również porównanie kwot zasądzonych alimentów (łącznie miesięcznie 1.100,00 zł) i kwoty wypłacanej co miesiąc z funduszu alimentacyjnego (1.000,00 zł) z kwotą co miesiąc egzekwowaną (poniżej 800,00 zł) jednoznacznie wskazuje, że wysokość zadłużenia wzrasta. Dlatego twierdzenie organu pierwszej instancji, że zadłużenie się zmniejsza nie ma żadnego oparcia w materiale dowodowym sprawy i elementarnych zasadach logiki. Również twierdzenie Kolegium, że w związku z podjęciem przez stronę zatrudnienia istnieje możliwość spłacenia należności w przyszłości w żaden sposób nie odnosi się do realiów sprawy i ma charakter gołosłowny.

W tym stanie rzeczy nie sposób ustaleń stanu faktycznego w zakresie okoliczności relewantnych prawnie, wynikających z art. 30 ust. 2 ustawy, uznać za prawidłowe. Organy dopuściły się naruszeń proceduralnych, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Doszło bowiem do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Konsekwencją tych naruszeń jest przedwczesność rozpoznania wniosku o ulgę w granicach uznania administracyjnego, gdyż nie został spełniony obligatoryjny wymóg prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy. Prowadząc ponownie postępowanie w tej sprawie organ dokona tych ustaleń w zakresie wyżej wskazanym, w sposób uwzględniający ocenę prawną sformułowaną w niniejszym wyroku.

Zgodzić się również trzeba ze stroną skarżącą, że decyzje obydwu instancji nie odpowiadają wymogom prawidłowo sporządzonego uzasadnienia, o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a. (uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa), ze skutkiem naruszenia podstawowych zasad procesowych sformułowanych w art. 8 k.p.a. (organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej), art. 9 k.p.a. (organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek) i art. 11 k.p.a. (organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu). Uzasadnienie decyzji, która będzie wynikiem ponownie przeprowadzonego postępowania winno tym wymogom w pełni odpowiadać.

Zarzut naruszenia przepisu prawa materialnego Sąd ocenia jako przedwczesny. Natomiast zarzut naruszenia art. 10 k.p.a. nie może zostać uwzględniony, gdyż strona skarżąca nie wykazała rzeczywistego uszczerbku dla obrony swoich prawa w związku z tym, że organ nie umożliwił jej skorzystania z prawa "ostatniego słowa"; naruszenie to nie miało istotnego wpływu na wynik.

Z powodów wyżej szczegółowo wyjaśnionych Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.