Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 155/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2020-08-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ireneusz Dukiel Sędziowie Sędzia WSA Ewa Kamieniecka Asesor WSA Marta Pająkiewicz- Kremis (sprawozdawca) po rozpoznaniu w Wydziale IV w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 sierpnia 2020 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz strony skarżącej kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi J. B. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: SKO) w [...], z dnia 14 stycznia 2020 r. nr [...], wydana po rozpatrzeniu odwołania J. B. (dalej: strona, skarżąca) od decyzji działającego z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy Ch. Kierownika Pomocy Społecznej w Ch., z dnia 12 listopada 2019 r. nr [...], odmawiającej stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na A. M.

Jak wynika z zaskarżonej decyzji oraz z akt sprawy, w dniu 24 czerwca 2019 r., do Ośrodka Pomocy Społecznej w Ch., wpłynął wniosek strony o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad jej babcią –A. M. (ur. [...]

Decyzją z dnia 12 listopada 2019 r. organ pierwszej instancji odmówił przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na datę powstania niepełnosprawności u A. M. W uzasadnieniu tej decyzji organ odwołał się do treści art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm., dalej: u.ś.r.), w myśl którego, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Organ pierwszej instancji nie uwzględnił skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, dochodząc do przekonania, że skoro wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie został dotychczas wykonany, a tym samym, nie dokonano żadnych zmian legislacyjnych w zakresie brzmienia tego przepisu, to oznacza tym samym, że zamierzoną wolą ustawodawcy jest wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała później niż w okresach wymienionych w tym przepisie.

W odwołaniu od tej decyzji strona zarzuciła zaskarżonemu rozstrzygnięciu naruszenie:

1) przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez jego zastosowanie, przy pominięciu okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części normy prawnej wyrażonej w tym przepisie, tj. w zakresie, w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki;

2) przepisu art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w tym przepisie w sposób literalny, w sposób nie dający się pogodzić z konstytucyjnymi zasadami praworządności i równości.

Po rozpoznaniu zarzutów odwołania, powołaną na wstępie decyzją, SKO w Legnicy utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Zdaniem organu odwoławczego, wskazana w decyzji pierwszoinstancyjnej podstawa prawna odmowy przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego jest wadliwa z uwagi na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w którym Trybunał orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w zależności od momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagające opieki jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym za utrwalony uznać należy pogląd, zgodnie z którym, nie jest dopuszczalne oparcie wydanie decyzji na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Wskazując na powyższe organ ten uznał, że stanowisko organu pierwszej instancji w zakresie wskazanej w decyzji tego organu przesłanki odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie było prawidłowe. Jednocześnie, mając na uwadze zakres przeprowadzonego przez organ pierwszej instancji postępowania dowodowego, organ drugiej instancji uznał zebrany w sprawie materiał dowodowy za dostatecznie wyczerpujący dla oceny okoliczności faktycznych dokonywanej pod katem spełnienia warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jakie wynikają z treści art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Odwołując się do treści art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. organ odwoławczy porządkująco wskazał, że na gruncie tego przepisu, do przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zaliczyć należy: istnienie wobec osoby niepełnosprawnej obowiązku alimentacyjnego po stronie ubiegającego się o przyznanie świadczenia, konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną oraz niepodejmowanie lub rezygnację przez tę osobę z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki.

W tym nawiązaniu do powyższego stwierdził, że strona należy do kręgu "innych osób" w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., na których zgodnie z przepisami ustawy

Ocenił również, że niewątpliwie, wnioskodawczyni sprawuje stałą i całodobową opiekę nad babcią. Stan zdrowia A. M. ustalił na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. orzekania o Niepełnosprawności w P. (z dnia 15 kwietnia 2019 r.), z którego wynika, że legitymuje się ona znacznym stopnień niepełnosprawności, wydanym na stałe. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 22 lutego 2019 r., a przyczyną niepełnosprawności są choroby układu oddechowego i krążenia (symbol przyczyny niepełnosprawności: 07-S). Na podstawie kart leczenia szpitalnego oraz zaświadczeń lekarskich organ ustalił, że babcia skarżącej choruje na nieokreśloną chorobę tkanki śródmiąższowej płuc oraz inne niedokrwistości, ma torbiel korową i zmianę ogniskową w zakresie kory nerki lewej. Ponadto, choruje na wadę serca, polegającą na umiarkowanej niedomykalności mistralnej oraz złożonej wadzie zastawki aortalnej. Ma zdiagnozowaną przepuklinę rozworu przełykowego oraz żółciowe zapalenie błony śluzowej żołądka.

Na podstawie wywiadu środowiskowego organ ustalił, że wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, dwójką dzieci oraz z babcią A. M. Strona nigdy nie pracowała zawodowo, zajmowała się wychowywaniem dzieci, a opieki nad babcią podjęła się cztery lata temu, kiedy stan zdrowia babci uległ pogorszeniu. Na podstawie wspomnianego wywiadu organ ustalił, że babcia strony ma problemy z utrzymaniem równowagi, w obrębie mieszkania porusza się przy pomocy strony, która podtrzymują ją za przedramię. Momentami nogi babci są tak słabe, że nie może na nich stać. Strona pomaga babci wstać z łóżka oraz krzesła, przejść z pokoju do kuchni, czy łazienki. Strona pomaga babci również przy korzystaniu z toalety (pomaga zdjąć bieliznę osobistą i ubranie) oraz przy kąpieli. Babcia strony nie wymaga pomocy przy zmianie pozycji w łóżku, jednakże strona pilnuje, by podczas snu babcia miała odpowiednią pozycję półsiedzącą, albowiem przepuklina żołądka uciskając na płuco doprowadza do niedotlenienia organizmu. A. M. nie jest pampersowana, ani cewnikowana, nie ma odleżyn. Strona donosi jej picie oraz posiłki, pilnuje regularnego przyjmowania leków (trzy raz dziennie), wykupuje lekarstwa, organizuje konsultacje lekarskie w domu.

Brak podstaw do przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego organ odwoławczy argumentował natomiast brakiem związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy sprawowaną przez stronę opieką nad babcią a wystąpieniem przesłanek ustawowych w postaci rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania zatrudnienia celem sprawowania tej opieki. Podniósł, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującej z niej po to, by opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Sprawowanie opieki powinno być zatem wyłącznym powodem niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia. Wskazał, że zarówno rezygnacja, jak i niepodejmowanie zatrudnienia musi być zatem spowodowane wyłącznie koniecznością sprawowania opieki, nie zaś przyczynami leżącymi po stronie osoby, która tę opiekę ma sprawować. W nawiązaniu do ustaleń faktycznych sprawy organ drugiej instancji stwierdził, że w sprawie bezsporną okolicznością jest to, że strona w chwili wystąpienia z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie pozostawała w zatrudnieniu, ani nie uprawdopodobniła, że zamierzała podjąć konkretne zatrudnienie, jednak z uwagi na konieczność opieki nad babcią nie mogła tego uczynić. Zwrócił przy tym uwagę, że strona wprost oświadczyła w toku wywiadu środowiskowego, że nigdy nie pracowała zawodowo, albowiem zajmowała się wychowywaniem dzieci. W nawiązaniu do powyższego nadmienił, że niejednokrotnie kobiety wychowują jedno, dwójkę, czy nawet więcej dzieci, godząc obowiązki wychowawcze z pracą zawodową. W podsumowaniu organ drugiej instancji skonstatował, że strona, mając obecnie 42 lata i będąc w pełni sił zdrowotnych, nigdy nie podejmowała żadnego zatrudnienia, to trudno dać wiarę jej twierdzeniom na obecnym etapie, że to właśnie z powodu niepełnosprawności babci zaistniała u niej przesłanka rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika (adwokata), zaskarżyła decyzję SKO w [...] z dnia 14 stycznia 2020 r. podnosząc zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie przez skarżącą pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną babcią nie wypełnia przesłanki – niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami w postaci konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W ocenie strony, zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdza, że skarżąca od 4 lat opiekuje się niepełnosprawną babcią. Opieka ta uniemożliwia stronie podjęcie zatrudnienia. Wskazując na te okoliczności skarżąca za nietrafne uznała stanowisko organów orzekających w sprawie, że brak aktywności zawodowej strony, związany z wychowaniem dzieci, stanowił negatywną przesłankę dla przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną babcią.

Na tle przedstawionej argumentacji skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie, przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. Skarżąca złożyła również wniosek o zasądzenie od SKO w [...] na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania wywołanych wniesieniem skargi, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę SKO w [...] wniosło o jej oddalenie. Podniosło, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującej z niej po to, by sprawować opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Sprawowanie opieki powinno być zatem wyłącznym powodem niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia. Wskazując na powyższe SKO podniosło, że skarżąca, pomimo stosunkowo młodego wieku (42 lata), nie jest w stanie udokumentować, aby kiedykolwiek podejmowała zatrudnienie lub inną pracę zarobkową. Strona nie prowadziła żadnej działalności gospodarczej, nie jest również zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy. W oświadczeniu z dnia 30 października 2020 r. wprost stwierdziła, że nigdy nie pracowała zawodowo, gdyż zajmowała się wychowywaniem dzieci. Skarżąca nie wykazała również, że zamierzała podjąć konkretne zatrudnienie, ale z powodu konieczności opieki nad babcią nie mogła tego uczynić.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W rozpoznawanej sprawie o świadczenie pielęgnacyjne ubiega się wnuczka osoby wymagającej opieki. Nie ulega przy tym wątpliwości, że A.M. legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, co ustalono w orzeczeniu Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w P. z 15 kwietnia 2019 r. Orzeczenie to wskazuje na stały charakter niepełnoprawności babci skarżącej. Zważywszy więc, że wnioskodawczyni jest krewną w linii prostej A. M., w myśl art. 128 k.r.o. dotyczy jej obowiązek alimentacyjny względem niepełnosprawnej. Skarżąca spełnia zatem kryteria podmiotowe wskazane w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Oprócz kryterium podmiotowego, dla ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego niezbędne jest zatem dodatkowo dokonanie oceny, czy zakres opieki jaka strona sprawuje w stosunku do babci wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia, a także czy fakt niepodjęcia przez nią zatrudnienia ma bezpośredni związek z opieką nad niepełnosprawną A. M. Okolicznością niekwestionowaną w sprawie jest bowiem fakt, iż skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia, jako że dotychczas nigdy nie podejmowała pracy zarobkowej.

Mając na uwadze treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji należy w istocie przyjąć, że organ drugiej instancji ustalił, że skarżąca sprawuje stałą i całodobową opiekę nad A. M. Przesłanką odmowy przyznania stronie wnioskowanego świadczenia było natomiast uznanie przez ten organ, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a codziennymi czynnościami pielęgnacyjnymi, związanymi z opieką nad niepełnosprawną babcią. Zdaniem organu, skoro niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia to sytuacja, w której ubiegający się o świadczenie z własnej woli zaprzestaje czynności zarobkowych wymienionych w art. 3 pkt 22 u.ś.r., to dla wykazania przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. skarżąca powinna była uprawdopodobnić, iż zamierzała podjąć zatrudnienie, jednak wobec konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawną babcią nie mogła tego uczynić. W rozpoznawanej sprawie natomiast bezspornym było, iż wnioskodawczyni nigdy nie pracowała zarobkowo. Ponadto, jak akcentował organ, skarżąca nie uprawdopodobniła, iż zamierzała podjąć konkretną pracę i wprost przyznała, że nigdy nie pracowała zawodowo, a zajmowała się wyłącznie wychowywaniem dzieci. Zaważywszy więc, że świadczenie pielęgnacyjne stanowi pomoc państwa dla osób zdolnych do pracy, które rezygnują z zarobkowania, by sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną brak było – zdaniem organu odwoławczego – podstaw, by w wypadku wnioskodawczyni stwierdzić zaistnienie ustawowych przesłanek dla przyznania uposażenia, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Strona świadomie zrezygnowała bowiem z pracy zarobkowej i skupiła się na wychowywaniu dzieci. Tymczasem wiele kobiet – jak wskazało SKO – łączy prowadzenie domu i obowiązki rodzinne z pracą zawodową. Świadczenie pielęgnacyjne nie może być natomiast traktowane jako zastępcze źródło dochodu.

W ocenie Sądu, przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe nie pozwala zaakceptować wniosków przedstawionych w zaskarżonej decyzji.

Nie ulega wątpliwości, że w wypadku skarżącej zasadnicze znacznie ma ocena faktu niepodjęcia zatrudnienia i związku tej okoliczności z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną babcią. Wnioskodawczyni nie podejmowała bowiem dotychczas pracy zarobkowej, co jednoznacznie przyznała. Powstaje zatem pytanie, czy uprawdopodobnienie niepodjęcia zatrudnienia w każdym wypadku powinno sprowadzać się do przytoczenia okoliczności świadczących o tym, że właśnie z uwagi na codzienne obowiązki pielęgnacyjne potencjalny beneficjent świadczenia zrezygnował z zatrudnienia, przy czym podjęcie tego zatrudnienia nie było wyłącznie hipotetyczne, a wiązało się z odrzuceniem konkretnej oferty.

W ocenie Sądu, wnioskowanie tego rodzaju uznać należy za zbyt schematyczne i uproszczone. W wielu sytuacjach nie podobna bowiem wymagać od osób zaangażowanych w opiekę nad bliskimi starań o pozyskanie ofert z rynku pracy jedynie po to, by wykazać, iż pracy tej nie są w stanie podjąć wobec powinności w stosunku do podopiecznego. Niedorzecznością byłoby przy tym żądać od potencjalnego beneficjenta świadczenia, by prowadził on rozmowy z ewentualnymi pracodawcami, czy też czynił kwerendę na rynku pracy przy oczywistym i obiektywnym braku możliwości podjęcia zatrudnienia. Należy również wyraźnie zaznaczyć, że okoliczność niepodejmowania przez wnioskodawcę w przeszłości zatrudnienia nie wyklucza ex definitione możliwości rozważania w konkretnym przypadku spełnienia przesłanki niepodejmowania zatrudnienia o jakiej mowa w rozważanym przepisie.

W ocenie Sądu, w przypadku, gdy fakt angażującej, całodobowej opieki nad niepełnosprawnym nie budzi wątpliwości, uprawdopodobnienie okoliczności niepodjęcia zatrudnienia musi koncentrować się wokół zagadnienia teoretycznej możliwości wykonywania pracy zarobkowej w kontekście codziennych czynności pielęgnacyjnych wykonywanych w warunkach uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Wychodząc z założenia przeciwnego należałoby natomiast, w wypadku osoby niezatrudnionej, każdorazowo żądać od niej dowodów potwierdzających fakt możliwości zatrudnienia, co w wielu sytuacjach mogłoby się okazać nieracjonalne.

Należy zauważyć, że w przepisie art. 17 ust. 1 u.ś.r. ustawodawca dopuścił możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnemu także temu, kto nie podejmuje zatrudnienia wobec opieki sprawowanej nad niepełnosprawnym, zaś powołana regulacja nie warunkuje uprawnienia do tego świadczenia koniecznością uprzedniej weryfikacji faktycznej możliwości podjęcia zarobkowania (choćby poprzez kwerendę ofert dostępnych na lokalnym rynku pracy). W orzecznictwie sądowo-administracyjnym trafnie wskazuje się, że o ile dość łatwo można ustalić związek przyczynowy pomiędzy koniecznością opieki a rezygnacją z zatrudnienia, to ustalenie takiego związku pomiędzy "niepodejmowaniem zatrudnienia" a koniecznością opieki nasuwa szereg trudności. Sytuacja niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oznacza wyłącznie niemożność podjęcia pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą niepełnosprawną. "W toku postępowania administracyjnego o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego organ powinien zatem ustalić, czy strona występująca z żądaniem przyznania jej tego świadczenia znajduje się w takiej sytuacji życiowej i rodzinnej, że gdyby nie sprawowała opieki nad daną osobą niepełnosprawną, a zostałaby jej zaoferowana praca, to byłaby gotowa do jej podjęcia (...)" (wyrok WSA w Gdańsku z 12 grudnia 2019 r., III SA/Gd 684/19).

W rozpoznawanej sprawie organ poprzestał na stwierdzeniu, że skarżąca nigdy nie pracowała zawodowo oraz że zajmowała się dziećmi. Organ nie poczynił natomiast ustaleń dotyczących potencjalnej gotowości do podjęcia pracy zarobkowej przez skarżącą w wypadku, gdyby sprawowała ona opieki nad niepełnosprawną A.M. Rozważania przypadku tego rodzaju są oczywiście jedynie hipotetyczne, jednakże tylko w ten sposób można zapewnić prawidłowe zastosowanie art. 17 ust. 1 u.ś.r. U podstaw przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie niepodejmującej zatrudnienia leży bowiem założenie, że osoba ta świadomie nie dąży do zarobkowania wobec wysoce angażujących czynności pielęgnacyjnych, wykluczających możliwość świadczenia pracy, czy też uzyskiwania dochodów na innej podstawie. Stąd też badanie przypadku osoby niepracującej nie może być ograniczone do stwierdzenia, że osoba ta nigdy nie zarobkowała i nie uprawdopodobniła, by wprawdzie zamierzała podjąć zatrudnienie, jednak wobec powinności związanych z pieczą zmuszona była z zatrudnienia tego zrezygnować. Stawianie stronie wnioskującej o świadczenie pielęgnacyjne wymogu wykazania starań o podjęcie pracy zarobkowej w sytuacji, gdy strona ta całodobowo i stale (jak ustala SKO) opiekuje się niepełnosprawną babcią nie znajduje zatem racjonalnego uzasadnienia. Postępowanie dowodowe winno być natomiast skoncentrowane na ocenie wymiaru i ciężaru codziennych powinności pielęgnacyjnych w kontekście potencjalnej możliwości świadczenia pracy, ewentualnie zarobkowania na innej podstawie.

Należy w tym miejscu dodać, że wprawdzie skarżąca bezspornie nie podejmowała nigdy zatrudnienia, jednakże po pierwsze fakt ten nie może – sam w sobie – dyskwalifikować jej starań o świadczenie, pod drugie zaś okoliczność tę należy każdorazowo odnosić do konkretnych uwarunkowań. Te zaś zmieniają się w miarę upływu czasu. Jak wynika bowiem ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji lekarskiej oraz z relacji skarżącej, stan zdrowia ponad dziewięćdziesięcioletniej już A.M. pogarsza się, co skutkować będzie zapewne konicznością świadczenia opieki w coraz szerszym zakresie. O ile więc być może wiele lat temu, gdy podopieczna skarżącej była bardziej samodzielna, można było rozważać rozpoznanie rynku pracy przez skarżącą, o tyle wobec aktualnych warunków wydaje się to zupełnie niecelowe. Warto również zauważyć, że wprawdzie skarżąca w trakcie wywiadu środowiskowego oświadczyła, że nigdy nie była zarejestrowana w urzędzie pracy, to jednak w aktach administracyjnych sprawy znajduje się informacja, z której wynika, że osoba bezrobotna o numerze pesel opowiadającym numerowi pesel skarżącej złożyła wniosek o wykreślenie z ewidencji na podstawie art. 33 ust. 4 pkt 6 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. W aktach sprawy brak jest szczegółowych ustaleń odnośnie do daty złożenia wniosku, brak jest również skonfrontowania tego faktu z tym co oświadczyła strona w trakcie wywiadu, a w konsekwencji tego, czy wymiar obowiązków domowych związanych z opieką nad A. M. przekroczył zakres umożliwiający skarżącej podejmowanie realnych starań o uzyskanie zatrudnienia.

Mając zatem na uwadze, iż organy obu instancji nie przeprowadziły postępowania dowodowego w celu ustalenia potencjalnych możliwości zarobkowania przez skarżącą przy aktualnym obciążeniu powinnościami opiekuna osoby niepełnosprawnej, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzeczono jak w punkcie pierwszym wyroku.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy obowiązane będą ponownie ocenić, czy opieka nad niepełnoprawną A. M. umożliwia skarżącej podjęcie zarobkowania na podstawie umowy o pracę, względnie w inny sposób przewidziany w ustawie. Ocena ta nie powinna obciążać skarżącej obowiązkiem uprawdopodobnienia starań o podjęcie zarobkowania. Organy zobowiązane są natomiast ustalić,

czy w sytuacji, w której znajduje się skarżąca, mogłoby ona podjąć pracę zarobkową gdyby nie wykonywała czynności pielęgnacyjnych związanych z opieką nad niepełnosprawną A. M.

O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Na zasądzoną od organu na rzecz skarżącej kwotę 480 zł składa się wynagrodzenie dla reprezentującego stronę przed sądem pełnomocnika procesowego (adwokata), ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie