Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 389/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2021-11-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6052 Akty stanu cywilnego
Hasła tematyczne: Akta stanu cywilnego
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 45 ust. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 2064
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego.

SENTENCJA

Dnia 10 listopada 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.), Asesor WSA Paweł Dańczak, po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2021 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Spółdzielni Mieszkaniowej "A" z siedzibą w Ł. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wydania aktu urodzenia oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją nr [...] z [...] r. Wojewoda [...] - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.) oraz art. 45 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 463 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania Spółdzielni Mieszkaniowej "A." z siedzibą w Ł. od decyzji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Ł. z dnia [...] r. nr [...] o odmowie wydania aktu urodzenia M.P. - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny.

Wnioskiem z 4 sierpnia 2020 r. (wpływ do organu 11 sierpnia 2020 r.) Spółdzielnia Mieszkaniowa "A." w Ł. zwróciła się do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Ł. o wydanie zupełnego odpisu aktu zgonu M.P. i W.P. oraz aktu urodzenia M.P. W uzasadnieniu podania wskazano, że Spółdzielnia Mieszkaniowa "A." zamierza wystąpić do sądu o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłych oraz wystąpić z pozwem przeciwko spadkobiercy (w tym celu potrzebne są odpisy ww. aktów). Do wniosku dołączono kserokopię postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w Ł. z [...] r., sygn. akt [...]; kserokopię z KRS nr [...] oraz wydruki potwierdzające uiszczenie wymaganych opłat.

Organ I instancji powziął wątpliwość co do istnienia, po stronie wnioskodawcy, interesu prawnego w uzyskaniu odpisów ww. aktów stanu cywilnego, wobec czego pismem z 27 sierpnia 2020 r. wezwał zainteresowanego do jego wykazania.

Wnioskodawca w odpowiedzi z 14 września 2020 r. wskazał, że przeciwko małżonkom toczyło się postepowanie, w wyniku którego wydano postanowienie dołączone do wniosku z dnia 4 sierpnia 2020 r. Strona wyjaśniła, iż w celu dochodzenia należności konieczne jest ustalenie spadkobierców zmarłych małżonków. Wnioskodawca poinformował, że wystąpił do M.P. z prośbą o udzielenie informacji, czy prowadzone jest postępowanie po zmarłych małżonkach, jednak nie uzyskał żadnej informacji.

Pismem z 21 września 2020 r. strona przesłała kserokopie przydziału lokalu mieszkalnego dla W.P. i M.P.

2 października 2020 r. Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w Ł. wydał wnioskodawcy żądane akty zgonu ww. osób, a także wezwał do wykazania posiadania interesu prawnego w uzyskaniu aktu urodzenia M.P. (tj. dodatkowych dowodów i wyjaśnień).

W odpowiedzi z 13 października 2020 r. strona podtrzymała żądanie wydania odpisu aktu urodzenia oraz wskazała, że interes prawny w uzyskaniu aktu urodzenia M.P. jest taki sam, jak interes prawny w uzyskaniu aktów zgonu M.P. i W.P., to jest rzeczywista potrzeba wystąpienia do Sądu o stwierdzenie nabycia spadku spadkobiercy M.P. po jego rodzicach, to jest po M. i W.P. Strona argumentowała, że jest zmuszona do przeprowadzenia takiego postępowania i nie ma innej możliwości, jak tylko załączenie do stosownego wniosku aktów zgonu oraz aktów urodzenia lub małżeństwa spadkobierców. Do pisma dołączono wpis z książki meldunkowej.

Organ I instancji decyzją z [...] r. odmówił wydania aktu urodzenia M.P. Zdaniem organu argumentacja przedstawiona przez wnioskodawcę (potrzeba pozyskania odpisu aktu urodzenia M.P. przed zainicjowaniem postępowania sądowego o stwierdzenie nabycia spadku po wskazanych wyżej zmarłych osobach) jest niewystarczająca dla uznania istnienia interesu prawnego w uzyskaniu wnioskowanego odpisu aktu stanu cywilnego. Przynależenie do jednej z grup spadkowych nie musi być tożsame z dziedziczeniem, co wynika z braku uregulowania w polskim porządku prawnym systemu rezerwy spadkowej bowiem organem uprawionym do prowadzenia ustaleń co do osób, które są spadkobiercami jest sąd.

W odwołaniu od powyższej decyzji pełnomocnik strony podniósł, że wbrew treści uzasadnienia wniosek o stwierdzenie nabycia spadku powinien być zgodny z art. 511 k.p.c., w którego § 1 stwierdza się jednoznacznie, iż powinien on czynić zadość przepisom o pozwie, nie wskazując, że powinno to być (zastosowanie przepisów o pozwie) odpowiednie, jak to przywołano w uzasadnieniu decyzji. W art. 187 § 1 k.p.c. wskazuje się, iż pozew powinien czynić zadość warunkom pisma procesowego, a zatem zgodnie z art. 126 § 1 pkt 5 k.p.c., pismo procesowe powinno zawierać, w przypadku gdy jest to konieczne do rozstrzygnięcia co do wniosku lub oświadczenia - wskazanie faktów, na których strona opiera swój wniosek lub oświadczenie, oraz wskazanie dowodu na wykazanie każdego z tych faktów. Powyższa dyspozycja art. 126 § 1 pkt 5 k.p.c. oznacza wprost, że wnioskodawca powinien we wniosku o stwierdzenie nabycia spadku wskazać hipotetycznych spadkobierców w odpowiedni sposób dokumentując, to jest w przypadku dzieci spadkodawców, dokumentem w postaci aktu urodzenia. Istotnie zgodnie z treścią art. 670 § 1 k.p.c. sąd ustala z urzędu kto jest spadkobiercą, jednakże czyni to, w ocenie strony odwołującej, weryfikując treść wniosku o stwierdzenie nabycia spadku, który powinien odpowiadać wymaganiom wskazanym powyżej, a zwłaszcza w art. 126 § 1 pkt 5 k.p.c. Ponadto pełnomocnik podkreślił, że dopuszczalne jest wskazanie we wniosku o stwierdzenie nabycia spadku osoby i nazwiska dziecka spadkodawców, jako hipotetycznego spadkobiercy, wskazując jednocześnie, iż stosowną decyzją administracyjną Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego odmawia wydania aktu urodzenia tego spadkobiercy, a zatem o dokument taki potwierdzający tożsamości tego spadkobiercy, musi do stosownego Urzędu Stanu Cywilnego wystąpić Sąd, w ramach przysługujących mu uprawnień z mocy art. 670 k.p.c. Jednakże takie postępowanie (...) skutkowałoby nieuzasadnionymi utrudnieniami dla wnioskodawcy i sądu oraz niepotrzebnym przedłużaniem postępowania spadkowego (...), czym dłuższe postępowanie spadkowe, tym większe zadłużenie, co powoduje dla Spółdzielni określone straty finansowe (...).

Zaskarżoną decyzją Wojewoda [...] utrzymał powyższe rozstrzygnięcie w mocy. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z przepisem art. 45 ust. 1 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego odpis aktu stanu cywilnego i zaświadczenie o zamieszczonych lub niezamieszczonych w rejestrze stanu cywilnego danych dotyczących wskazanej osoby wydaje się osobie, której akt dotyczy lub jej małżonkowi, wstępnemu, zstępnemu, rodzeństwu, przedstawicielowi ustawowemu, opiekunowi, osobie, która wykaże w tym interes prawny, sądowi, prokuratorowi, organizacjom społecznym, jeżeli jest to zgodne z ich celem statutowym i przemawia za tym interes społeczny, oraz organom administracji publicznej, w tym podmiotom, o których mowa w art. 5a ust. 1, tj. Służbie Ochrony Państwa, Policji, Straży Granicznej i Służbie Więziennej, a także Żandarmerii Wojskowej, jeżeli jest to konieczne do realizacji ich ustawowych zadań.

Wojewoda wskazał, że Spółdzielnia jest podmiotem, który by uzyskać odpis aktu stanu cywilnego powinna wykazać w tym własny interes prawny. Kwestią sporną w rozpatrywanej sprawie – zdaniem Wojewody [...] - było, czy wskazany we wniosku z 4 sierpnia 2020 r. zamiar wystąpienia przez Spółdzielnię Mieszkaniową "A." z wnioskiem do sądu o stwierdzenie nabycia spadku spadkobiercy M.P. po jego rodzicach, to jest M. i W.P., przesądza o posiadaniu interesu prawnego.

Pojęcie interesu prawnego, o którym mowa w art. 45 wskazanej wyżej ustawy nie jest w niej zdefiniowane. Dla ustalenia znaczenia tego pojęcia konieczne jest zatem odwołanie się do poglądów wypracowanych w doktrynie i orzecznictwie, w których to przyjmuje się, że istnienie interesu prawnego uzależnione jest od istnienia przepisu prawa powszechnie obowiązującego, na podstawie którego można żądać skutecznie czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danej osoby (por. wyrok NSA z dnia 5 lutego 2009, II OSK 95/08, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 23 maja 2019 r. sygn. akt II SA/Sz 343/19). Interes prawny musi być interesem własnym, osobistym, indywidualnym danego podmiotu i mieć charakter realny, to jest istnieć aktualnie, a nie hipotetycznie oraz pozostawać w bezpośrednim związku z przedmiotem sprawy administracyjnej. O tym, czy w konkretnej sprawie dany podmiot ma interes prawny, decydują przepisy prawa materialnego nie tylko z zakresu prawa administracyjnego, ale również z zakresu np. stosunków cywilnych.

Zdaniem Wojewody [...] stanowisko organu pierwszej instancji w kwestii

wezwania do wykazania interesu prawnego jest prawidłowe, bowiem Spółdzielnia nie przedstawiła dowodów na tę okoliczność. Ze złożonych przez niego wyjaśnień wynika, że aktualnie nie toczy się postępowanie sądowe z jej udziałem oraz z udziałem osoby, o której odpis aktu stanu cywilnego wnioskowano. W aktach sprawy znajduje się kserokopia książki meldunkowej ze wskazaniem imion i nazwisk osób zameldowanych w Ł. przy ul. B. 48 lokal nr 7.

Organ odwoławczy podzielił pogląd organu I instancji, że zamiar zainicjowania postępowania sądowego nie wypełnia istotnych elementów, na jakich oparty jest interes prawny. Nie jest to bowiem interes aktualny obiektywnie istniejący i konkretny.

Samo zaś deklarowanie zainicjowania postępowania sądowego, nie stanowi dostatecznej podstawy dla wykazania interesu prawnego. Nie jest udowodnieniem interesu prawnego w uzyskaniu odpisu aktu urodzenia potencjalnego spadkobiercy dłużnika wnioskodawcy, przytoczenie przepisów prawnych, na podstawie których ma on zamiar zainicjowania postępowania sądowego w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku po zmarłym dłużniku.

Wojewoda zaznaczył, że do stwierdzenia kto konkretnie jest spadkobiercą konieczne jest przeprowadzenie postępowania w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku, jednakże fakt, że dana osoba przynależy do kręgu spadkobierców ustawowych (tzw. ostatecznych jakimi są gmina i Skarb Państwa) nie przesądza o tym, że faktycznie jest spadkobiercą.

We wniosku o stwierdzenie nabycia spadku wskazuje się dane spadkodawcy, natomiast wskazanie spadkobierców nie jest obowiązkiem wnioskodawcy. Nawet w przypadku, gdy we wniosku są podane osoby powołane do spadku, to sąd nie jest tym związany, bowiem związanie sądu w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku granicami wniosku odnosi się jedynie do osoby spadkodawcy. W myśl art. 677 § 1 k.p.c., sąd stwierdzi nabycie spadku przez spadkobierców, choćby były nimi inne osoby niż te, które wskazali uczestnicy. W postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku sąd wymienia spadkodawcę oraz wszystkich spadkobierców, którym spadek przypadł, jak również wysokość ich udziałów.

Zgodnie z art. 669 k.p.c., sąd spadku wydaje postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po przeprowadzeniu rozprawy, na którą wzywa wnioskodawcę oraz osoby mogące wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi i testamentowi. Zatem to sąd wzywa wyżej wymienione osoby, a nie wnioskodawca, tak więc żądane przez stronę skarżącą dane nie są niezbędne do złożenia wniosku do sądu powszechnego na podstawie art. 1025 k.c.

Stosownie do art. 670 k.p.c., sąd spadku ma obowiązek badać z urzędu, kto jest spadkobiercą. W szczególności sąd ten bada, czy spadkobierca pozostawił testament oraz wzywa do złożenia testamentu osobę, co do której będzie uprawdopodobnione, że testament u niej się znajduje. Jeżeli testament zostanie złożony, sąd dokona jego otwarcia i ogłoszenia.

Organ podkreślił, że ochrona danych osobowych i ograniczenie dostępu do tych danych służy przede wszystkim zapobieganiu udostępniania danych przypadkowym osobom z uwagi na przysługujące każdemu obywatelowi prawo do prywatności zagwarantowane art. 47 Konstytucji RP. Dlatego uzyskanie danych pozwalających na identyfikację danej osoby jest możliwie tylko wtedy, gdy wnioskujący wykaże, że w uzyskaniu tych informacji posiada interes prawny.

W opinii organu II instancji Spółdzielnia nie wykazała interesu prawnego w udostępnieniu danych osoby wskazanej przez niego jako potencjalnego spadkobiercy, gdyż na tym etapie sprawy nie zostało wykazane, że to właśnie on jest spadkobiercą, który przejął zobowiązanie zmarłych rodziców.

Odnosząc się do zarzutu pełnomocnika wnioskodawcy, prezentowanego w odwołaniu, co do cytowanego w sprawie wyroku NSA z dnia 25 czerwca 2019 r., gdyż dotyczy m.in. naruszenia art. 46 ust. 2 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, to jest interesu prawnego do uzyskania danych osobowych spadkobiercy, a nie wydania aktu urodzenia w celu potwierdzenia pokrewieństwa ze spadkodawcami, Wojewoda wskazał, że w orzecznictwie sądów administracyjnych to stanowisko znajduje również zastosowanie wobec czynności wydawania odpisów aktów stanu cywilnego.

Organ odwoławczy uznał, że stanowisko organu I instancji, iż wskazane przez pełnomocnika wnioskodawcy okoliczności świadczą o tym, że nie posiada on interesu prawnego jest prawidłowe.

W skardze Spółdzielnia Mieszkaniowa "A." w Ł. zarzuciła naruszenie art. 45 ust. 1 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego i art. 8 k.p.a. w związku z art. 232, art. 511, art. 187 § 1 i art. 126 § 1 pkt 5 k.p.c. oraz art. 670 k.p.c. przez ich niewłaściwą wykładnię i zastosowanie, wskutek utrzymania w mocy decyzji organu I instancji o odmowie wydania aktu urodzenia M.P. Skarżąca Spółdzielnia wniosła o uchylenie decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W ocenie skarżącej bezsprzecznie posiada interes do uzyskania przedmiotowego aktu urodzenia i interes ten jest własny, osobisty oraz indywidualny i ma realny charakter. Potrzeba wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku po W. i M.P. jest realna, bowiem tylko w ten sposób skarżąca może odzyskać przysługującą jej wierzytelność. Przepisy k.p.c. art. 232, art. 511, art. 187 § 1 i art. 126 § 1 pkt 5 nakładają na stronę obowiązek udowodnienia osoby hipotetycznego spadkobiercy, to jest M.P., a sąd spadku w trybie art. 670 k.p.c. ma obowiązek zweryfikowania wniosku i twierdzeń wnioskodawcy w tym zakresie.

Wykazanie interesu prawnego dla przyszłego wnioskodawcy w postępowaniu spadkowym jest istotne na etapie przedsądowym, bowiem umożliwi mu to przygotowanie wniosku i sprawne przeprowadzenie postępowania. Okoliczność, że M.P. jest hipotetycznym spadkobiercą W. i M.P. jest oczywista i zrozumiała, bowiem spadkobiercą tym formalnie stanie się po zakończonym postępowaniu spadkowym.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. dalej: "p.p.s.a."), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Wojewody [...] z [...] r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o odmowie wydania aktu urodzenia M.P. Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 45 ustawy z 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 463 ze zm.). Powyższy przepis stanowi, że odpis aktu stanu cywilnego i zaświadczenie o zamieszczonych lub niezamieszczonych w rejestrze stanu cywilnego danych dotyczących wskazanej osoby wydaje się osobie, której akt dotyczy lub jej małżonkowi, wstępnemu, zstępnemu, rodzeństwu, przedstawicielowi ustawowemu, opiekunowi, osobie, która wykaże w tym interes prawny, sądowi, prokuratorowi, organizacjom społecznym, jeżeli jest to zgodne z ich celem statutowym i przemawia za tym interes społeczny, oraz organom administracji publicznej, w tym podmiotom, o których mowa w art. 5a ust. 1, tj. Służbie Ochrony Państwa, Policji, Straży Granicznej i Służbie Więziennej, a także Żandarmerii Wojskowej, jeżeli jest to konieczne do realizacji ich ustawowych zadań.

Skarżąca Spółdzielnia jest zatem podmiotem, który by uzyskać odpis aktu stanu cywilnego winna wykazać w tym własny interes prawny. Spór w niniejszej sprawie sprowadza się zatem do tego, czy wskazany we wniosku skarżącej zamiar złożenia przez nią do sądu wniosku o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym dłużniku przez jego zstępnego, by z tej części spadku egzekwować swą wierzytelność, świadczy o posiadaniu interesu prawnego, o którym mowa w wyżej przytoczonym przepisie.

Pojęcie interesu prawnego, o którym mowa w art. 45 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego nie jest w ustawie zdefiniowane. Dla ustalenia znaczenia tego pojęcia konieczne jest zatem odwołanie się do poglądów wypracowanych w doktrynie i orzecznictwie. Należy przyjąć, że istnienie interesu prawnego uzależnione jest od istnienia przepisu prawa powszechnie obowiązującego, na podstawie którego można żądać skutecznie czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danej osoby (por. wyrok NSA z dnia 5 lutego 2009, II OSK 95/08, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Interes prawny musi być interesem własnym, osobistym, indywidualnym danego podmiotu i mieć charakter realny, to jest istnieć aktualnie, a nie hipotetycznie oraz pozostawać w bezpośrednim związku z przedmiotem sprawy administracyjnej. O tym, czy w konkretnej sprawie dany podmiot ma interes prawny, decydują przepisy prawa materialnego nie tylko z zakresu prawa administracyjnego, ale również z zakresu np. stosunków cywilnych. Ustalenie interesu prawnego wnioskodawcy w uzyskaniu określonych danych osobowych powinno być zatem ściśle powiązane z sytuacją prawną strony w konkretnej sprawie. Wnioskodawca miałby więc interes prawny w uzyskaniu tych danych, gdyby jego sytuacja prawna była zależna od danych uzyskanych z prowadzonej przez dany organ ewidencji, tj. gdyby dane te bądź określony dokument były niezbędne do zrealizowania przez wnioskodawcę swoich uprawnień. Zawsze zatem należy badać w tym względzie okoliczności danego przypadku.

Zdaniem Sądu stanowisko organów obu instancji w tej kwestii jest prawidłowe. Pomimo bowiem wezwania organu I instancji do wykazania interesu prawnego, skarżąca Spółdzielnia nie przedstawiła dowodów na tę okoliczność. Ze złożonych wyjaśnień wynika, że aktualnie nie toczy się postępowanie sądowe z udziałem skarżącej oraz z udziałem osoby, której aktu stanu cywilnego wniosek strony dotyczył.

Zamiar zainicjowania postępowania sądowego nie wypełnia istotnych elementów na jakich oparty jest interes prawny. Nie jest to bowiem interes aktualny obiektywnie istniejący i konkretny. Samo zaś deklarowanie zainicjowania postępowania sądowego, zwłaszcza w okolicznościach faktycznych tej sprawy, w której na gruncie materialnoprawnym nie występuje relacja łącząca skarżącą Spółdzielnię z osobą, której żądanie wydania aktu stanu cywilnego, nie stanowi dostatecznej podstawy dla wykazania interesu prawnego.

Badając, czy w niniejszej sprawie skarżąca wykazała istnienie interesu prawnego wywodzonego z racji istnienia roszczenia do masy spadkowej, skład orzekający w niniejszej sprawie zwraca uwagę na pogląd zawarty m.in. w wyrokach WSA we Wrocławiu z dnia 15 października 2015 r., sygn. akt II SA/Wr 446/15 oraz z dnia 18 listopada 2015 r., sygn. akt II SA/Wr 640/15 (publ. jak wyżej).

W motywach tych orzeczeń wyrażono pogląd, że w polskim systemie prawnym nie został przyjęty system rezerw, zgodnie z którym określone osoby należące do najbliższych krewnych zmarłego zawsze dochodzą do dziedziczenia określonej części spadku. Tym samym nie można wykluczyć sytuacji, kiedy cały majątek spadkowy, a z nim odpowiedzialność za długi spadkowe, przejdzie na inne osoby niż te, które w ustawie zostały zaliczone do kręgu spadkobierców ustawowych. W przywołanych orzeczeniach za słuszne uznano także stanowisko, że skoro wierzyciel ma prawo dochodzić swoich wierzytelności od spadkobierców dłużnika, to najpierw muszą oni być ustaleni, a do tego właściwy jest sąd powszechny, nie zaś organ gminy. Zgodnie natomiast z art. 1025 § 1 k.c., sąd na wniosek osoby mającej w tym interes prawny stwierdza nabycie spadku przez spadkobiercę, a notariusz ma zasadach określonych w przepisach odrębnych sporządza akt poświadczenia dziedziczenia. Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku może złożyć osoba mająca interes w uzyskaniu takiego stwierdzenia. Chodzi tu więc o osobę mającą interes w powstaniu skutków prawnych, które łączą się ze stwierdzeniem nabycia spadku. Do kręgu tych osób należy zaliczyć m.in. wierzyciela spadkowego. We wniosku o stwierdzenie nabycia spadku wskazuje się dane spadkodawcy, natomiast wskazanie spadkobierców nie jest obowiązkiem wnioskodawcy. Nawet w przypadku, gdy we wniosku są podane osoby powołane do spadku, to sąd nie jest tym związany, bowiem związanie sądu w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku granicami wniosku odnosi się jedynie do osoby spadkodawcy. W myśl art. 677 § 1 k.p.c., sąd stwierdzi nabycie spadku przez spadkobierców, choćby były nimi inne osoby niż te, które wskazali uczestnicy. W postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku sąd wymienia spadkodawcę oraz wszystkich spadkobierców, którym spadek przypadł, jak również wysokość ich udziałów. Zgodnie z art. 669 k.p.c., sąd spadku wydaje postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po przeprowadzeniu rozprawy, na którą wzywa wnioskodawcę oraz osoby mogące wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi i testamentowi. Zatem to sąd wzywa wyżej wymienione osoby, a nie wnioskodawca, tak więc żądane przez stronę skarżącą dane nie są niezbędne do złożenia wniosku do sądu powszechnego na podstawie art. 1025 k.c. Stosownie do treści art. 670 § 1 k.p.c., sąd spadku ma obowiązek badać z urzędu, kto jest spadkobiercą. W szczególności sąd ten bada, czy spadkobierca pozostawił testament oraz wzywa do złożenia testamentu osobę, co do której będzie uprawdopodobnione, że testament u niej się znajduje. Jeżeli testament zostanie złożony, sąd dokona jego otwarcia i ogłoszenia.

Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy Sąd uznał, że skarżąca nie wykazała istnienia po swojej stronie interesu prawnego w uzyskaniu odpisu aktu urodzenia M.P. Z powołanego art. 45 ustawy wynika, że to na wnioskującym o udostępnienie danych z akt stanu cywilnego spoczywa ciężar wykazania interesu prawnego w udostępnieniu danych. Aby móc stwierdzić, że interes prawny przysługuje wnioskodawcy, musi on wykazać istnienie konkretnego uprawnienia, które odnosi się do danych zindywidualizowanej osoby lub osób. Zebrany w sprawie materiał nie pozwala na jednoznaczne ustalenie, że osoba wskazana we wniosku – jako potencjalny spadkobierca – zobowiązana jest względem skarżącej Spółdzielni.

Nie negując, że zasadą polskiego prawa spadkowego, wyrażoną w art. 925 k.c., jest nabywanie przez spadkobiercę spadku z chwilą jego otwarcia, zaznaczyć trzeba, że do stwierdzenia, kto konkretnie jest spadkobiercą konieczne jest przeprowadzenie postępowania w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku, jednakże fakt, że dana osoba przynależy do kręgu spadkobierców ustawowych nie przesądza o tym, że faktycznie jest spadkobiercą.

Zauważyć należy, że ochrona danych osobowych i ograniczenie dostępu do tych danych służy przede wszystkim zapobieganiu udostępniania danych przypadkowym osobom z uwagi na przysługujące każdemu obywatelowi prawo do prywatności zagwarantowane art. 47 Konstytucji RP. Dlatego dane pozwalające na identyfikację danej osoby jest możliwie tylko wtedy, gdy wnioskujący wykaże, że w uzyskaniu tych informacji posiada interes prawny. W niniejszej sprawie strona skarżąca nie wykazała interesu prawnego w udostępnieniu danych osoby wskazanej przez nią jako potencjalnego spadkobiercy.

Strona skarżąca uzasadniła, że odpis aktu urodzenia M.P. jest jej potrzebny w celu wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku, co przesądza o posiadaniu interesu prawnego. Postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku jest elementem służącym realizacji interesu wierzyciela, ale dla jego uruchomienia – jak wcześniej wskazano – wierzyciel nie musi przedstawić danych spadkobiercy zawartych w akcie urodzenia.

Podobne stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 26 lipca 2016 r. sygn. II OSK 286/16 (publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl), w którym Sąd ten stwierdził, że na gruncie przyjętego w polskim prawie systemu dziedziczenia, sam fakt istnienia wierzytelności, która może być realizowana poprzez ustalenie, na kogo przeszły obowiązki majątkowe dłużnika, nie stanowi podstawy do wyprowadzenia na gruncie materialnoprawnym przesłanek udostępnienia wnioskowanych danych. Brak zatem wykazania jakiejkolwiek relacji materialnoprawnej, a ograniczenie się wyłącznie do relacji procesowej uzasadniało brak zasadności wyprowadzenia interesu prawnego w uzyskaniu danych z rejestrów ewidencji.

Ewentualny, hipotetyczny zamiar wystąpienia zainicjowania postępowania sądowego nie stanowi zatem o interesie prawnym aktualnym, obiektywnie istniejącym i konkretnym. Z powyższych względów Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów k.p.c. wskazanych w skardze. Okoliczność istnienia po stronie skarżącej wierzytelności, która potencjalnie może zostać zrealizowana w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku, nie stanowi podstawy do wyprowadzenia na gruncie materialnoprawnym przesłanek do wydania skarżącej wnioskowanego odpisu aktu urodzenia. Organy nie naruszyły zatem przepisu art. 45 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego.

Niniejszą sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.). Zgodne z przepisem art. 15 zzs4 ust. 2 w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu, chyba że przeprowadzenie rozprawy bez użycia powyższych urządzeń nie wywoła nadmiernego zagrożenia dla zdrowia osób w niej uczestniczących. Z kolei art. 15 zzs4 ust. 3 stanowi, że przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Przeprowadzenie rozprawy zdalnej w rozpoznawanej sprawie nie było możliwe z uwagi na brak możliwości technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej, więc sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.

Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.

is