Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 536/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-02-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6305 Zwrot należności celnych
Hasła tematyczne: Celne prawo
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 64 par. 1-2, art. 65 par. 2-3, art. 250 par. 3, art. 283 pkt 1
journal: Dz.U. 2001 nr 75 poz 802
law: Ustawa z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marzenna Zielińska Sędziowie NSA Maria Myślińska Janusz Zajda (spr.) Protokolant Marcin Chojnacki po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2008 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. T. – P. P.-H. V.-T. w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 10 stycznia 2007 r. sygn. akt I SA/Bd 792/06 w sprawie ze skargi A. T. – P. P.-H. V.-T. w K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] września 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zapłaty odsetek od zwracanych należności celnych 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od A. T. – P. P.-H.e V.-T. w K. na rzecz Dyrektora Izby Celnej w T. kwotę 450 (słownie: czterysta pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. wyrokiem z 10 stycznia 2007 r., sygn. akt I SA/Bd 792/06 oddalił skargę A. T. PPH V. w K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. z [...] września 2006 r. nr [...] w przedmiocie zapłaty odsetek od zwracanych należności celnych.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podniósł, że [...] kwietnia 2000 r. dopuszczono do obrotu na polskim obszarze celnym towar – mączkę sojową, stosując wnioskowaną przez stronę stawkę celną konwencyjną w wysokości 9% oraz kod PCN 1208 10 00 0. Strona wniosła następnie o uznanie zgłoszenia celnego za nieprawidłowe w części dotyczącej klasyfikacji taryfowej towaru. Organ uznał zgłoszenie celne za nieprawidłowe we wnioskowanym zakresie i zastosował stawkę celną konwencyjną 5%.

Wskutek dalszego zaskarżania decyzji organów Dyrektor Izby Celnej w T. ostatecznie ustalił, że wobec importowanego towaru należało zastosować preferencyjną stawkę celną na podstawie świadectwa EUR. 1, wystawionego na sprowadzony towar. Na tej podstawie pismem z [...] grudnia 2005 r. strona wystąpiła do Dyrektora Izby Celnej w T. o zwrot nadpłaconego cła wraz z należnymi odsetkami. Wniosek został przekazany właściwemu w sprawie Naczelnikowi Urzędu Celnego w B. Decyzją z [...] lutego 2006 r. organ zarządził zwrot należności celnych w kwocie 3177,30 zł, jednocześnie odmówił wypłaty odsetek od zwracanych należności.

W wyniku rozpoznania odwołania, Dyrektor Izby Celnej w T. w zaskarżonej w sprawie decyzji uznał rozstrzygnięcie organu I instancji za prawidłowe. Podkreślił, że zgodnie z art. 250 § 3 Kodeksu celnego od zwracanych należności celnych przywozowych lub wywozowych nie płaci się odsetek, chyba że niewłaściwe ustalenie kwoty należności było wynikiem błędu organu celnego, a dłużnik w żaden sposób nie przyczynił się do powstania błędu. Tymczasem przedstawione przez stronę świadectwo przewozowe EUR. 1 nie odpowiadało treści uwag zawartych w załączniku III do Protokołu IV Układu Europejskiego, co w istotny sposób przyczyniło się do powstania błędu po stronie organu celnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. oddalając skargę stwierdził, że strona dokonując zgłoszenia celnego nie przedstawiła organom celnym świadectwa EUR. 1. O jego istnieniu poinformowała dopiero na etapie orzekania przez organ odwoławczy, po złożeniu przez nią wniosku o uznanie zgłoszenia celnego za nieprawidłowe. Strona złożyła wniosek o zwrot nadpłaconego cła wraz z odsetkami po tym, gdy Dyrektor Izby Celnej uchylając decyzję organu pierwszej instancji stwierdził preferencyjne pochodzenie towaru, uprawniające do zapłaty zerowej kwoty cła. Organ orzekł na korzyść strony jednak dopiero przy ponownym rozpatrywaniu sprawy. Pierwotna decyzja, utrzymująca w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, została uchylona przez wojewódzki sąd administracyjny który uznał, że organ nienależycie ocenił materiał dowodowy, wskutek zaniechania oceny świadectwa EUR. 1 w świetle przepisów unijnych. Działanie organu zostało więc ocenione przez sąd jako błędne, lecz ta wadliwość nie przesądza – zdaniem Sądu – o zasadności domagania się wypłaty odsetek od zwróconego cła.

Przepis art. 250 § 3 Kodeksu celnego wymaga dla zasadności zwrotu odsetek wystąpienia łącznie dwóch przesłanek, to jest aby niewłaściwe ustalenie kwoty należności było wynikiem błędu organu celnego, a nadto, aby dłużnik w żaden sposób nie przyczynił się powstania tego błędu. Wypłacane odsetki oblicza się wówczas od dnia uiszczenia należności podlegających zwrotowi. W dniu uiszczenia należności celnych (dzień zgłoszenia celnego) skarżący nie okazał organom świadectwa pochodzenia towaru, które zezwalałoby na zastosowanie preferencyjnej stawki celnej. Nie podniósł tej okoliczności także przy składaniu wniosku o uznanie zgłoszenia celnego za nieprawidłowe w zakresie kwalifikacji towaru do właściwej pozycji Taryfy celnej. Dokument dołączył dopiero do pisma uzupełniającego odwołanie od decyzji uznającej za właściwą stawkę celną w wysokości 5%.

Skoro zatem odsetki obliczane są od dnia uiszczenia należności podlegających zwrotowi, to uwzględnienie wniosku skarżącego oznaczałoby wypłatę odsetek od [...] kwietnia 2000 r. (dzień zgłoszenia celnego). Miałoby to nastąpić w związku z popełnieniem przez organ błędu w postaci odmowy uznania świadectwa EUR. 1, przedłożonego dopiero dziesięć miesięcy po powstaniu obowiązku zapłaty cła. Przepis art. 250 § 3 Kodeksu celnego nie przewiduje innego momentu, od którego następuje obliczenie odsetek od zwracanych należności. Zdaniem Sądu, brak jest podstaw prawnych do orzekania w sposób uznający późniejszy moment, niż dzień uiszczenia należności celnych, jako początek terminu do naliczania odsetek. Późniejszy błąd organów nie miał zatem wpływu na zapłatę cła.

Skarżący w ocenie Sądu przyczynił się do zapłaty cła w nienależnej wysokości, gdyż nie ujawnił posiadanego świadectwa EUR. 1 i nie wnioskował o zastosowanie preferencyjnej stawki celnej dla importowanego towaru.

W skardze kasacyjnej A. T. wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w B. do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 250 § 3 Kodeksu celnego, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że skarżący przyczynił się do powstania błędu po stronie organu celnego, poprzez nieujawnienie w dniu uiszczenia należności celnych świadectwa pochodzenia towaru EUR. 1, a także poprzez przyjęcie, że błąd organu celnego późniejszy niż błąd przy uiszczaniu należności celnych nie uzasadnia żądania zapłaty odsetek od zwróconych należności celnych.

W uzasadnieniu stwierdził, że przepis art. 250 § 3 Kodeksu celnego nie wskazuje, że jedynym momentem mogącym mieć wpływ na ewentualny zwrot należności celnych z odsetkami jest popełnienie błędu przez organ celny w momencie naliczania należności celnych. Może to być bowiem każdy moment, w którym doszło do ustalenia kwoty należności. Zdaniem skarżącego, w niniejszej sprawie decydujące było wydanie decyzji z [...] stycznia 2001 r. nr [...] przez Dyrektora Urzędu Celnego w T., na skutek wniosku o uznanie zgłoszenia celnego za nieprawidłowe w części dotyczącej klasyfikacji taryfowej towaru, w której organ określił stawkę celną w wysokości 9%. Nie ma przy tym znaczenia w sprawie okoliczność, że skarżący przedłożył sporne świadectwo dopiero przy piśmie uzupełniającym z [...] lutego 2001 r. Gdyby organ celny dokonał prawidłowej oceny materiału zgromadzonego w sprawie, w tym także świadectwa pochodzenia, to problem zwrotu cła wraz z odsetkami nie zaistniałby.

Skarżący podkreślił, że nie przyczynił się do powstania błędu po stronie organu celnego. Przedłożenie świadectwa pochodzenia w momencie zaskarżenia decyzji I instancji nie wywarło żadnego wpływu na postępowanie organów celnych; mimo, że organ posiadał dane świadectwo, to dokonał jego błędnej oceny, a w konsekwencji naliczył zawyżone należności celne.

Zdaniem skarżącego, art. 250 § 3 Kodeksu celnego nie wskazuje, że wpływ na ewentualny zwrot należności celnych wraz z odsetkami wywiera popełnienie błędu przez organ celny jedynie w momencie naliczania należności celnych. Sąd błędnie zastosował ten przepis i uznał, że skarżącemu nie przysługuje prawo do zwrotu cła z należnymi odsetkami.

Skarżący podniósł, że błędem organu są nie tylko błędy rachunkowe, ale także błędy w ustaleniach lub ocenach w zakresie stanu faktycznego, wadliwego zastosowania lub wykładni prawa. Kwestia momentu, od którego przysługują odsetki, ma charakter wtórny i nie może pozbawiać strony prawa do ich otrzymania, jeśli popełniony przez organy celne błąd skutkował obowiązkiem zapłaty przez stronę zawyżonych należności celnych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie jest zasadna.

Powołując się na naruszenie prawa materialnego, skarżący oparł skargę kasacyjną na dwóch zarzutach. Uznał, że Sąd I instancji niewłaściwie zinterpretował przepis art. 250 § 3 Kodeksu celnego wskutek przyjęcia, że błąd organu celnego, warunkujący przyznanie stronie odsetek od zwracanych należności celnych przywozowych, może wystąpić jedynie podczas czynności naliczania należności celnych (rozumianej jako czynność dokonywana przez organ celny pierwszej instancji przy pierwotnym określaniu kwoty cła). Stwierdził także, że za przyczynienie się strony do powstania po stronie organu błędu w ustaleniu kwoty należności celnych nie można poczytywać niezłożenia świadectwa preferencyjnego pochodzenia towaru przy dokonywaniu zgłoszenia celnego towaru z wnioskiem o objęcie towaru procedurą celną, skoro przed zakończeniem postępowania weryfikacyjnego strona jednak przedłożyła stosowny dokument.

Odnosząc się do wskazanych powyżej kwestii Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że przedstawiona w uzasadnieniu skargi kasacyjnej interpretacja przepisu art. 250 § 3 Kodeksu celnego nie jest właściwa.

Należy przypomnieć, że zgodnie z treścią art. 250 § 3 Kodeksu celnego "od zwracanych należności celnych przywozowych lub wywozowych nie płaci się odsetek, chyba że niewłaściwe ustalenie kwoty należności było wynikiem błędu organu celnego, a dłużnik w żaden sposób nie przyczynił się do powstania tego błędu. W takim wypadku odsetki oblicza się od dnia uiszczenia należności podlegających zwrotowi". Przepis ten, w odróżnieniu od regulacji poprzednio obowiązującej ustawy z 28 grudnia 1989 r. – Prawo celne (Dz.U. z 1994 r. Nr 71, poz. 312 ze zm.), nie posługuje się pojęciem "należności nienależnie pobrane", lecz określeniem "niewłaściwe ustalenie należności", jednakże Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko wyrażone na tle poprzednio obowiązującego stanu prawnego przez NSA (w Warszawie) w wyroku z 3 września 1997 r. (sygn. akt V SA 306/1996, ONSA z 1998 r., Nr 1, poz. 37), według którego stwierdzenie, iż należności celne zostały pobrane nienależnie w całości lub w części należy rozumieć w ten sposób, że należności te wymierzono w sytuacji, gdy z przedstawionych dowodów w sposób nie budzący wątpliwości wynikało, że zgłoszony do odprawy celnej towar nie podlega cłu lub podlega cłu w niższej wysokości, jak również gdy należności te były należne w chwili pobrania, ale stały się nienależne w następstwie późniejszego odpadnięcia podstawy faktycznej lub prawnej wymiaru. Sąd w wyroku tym podniósł m.in., że nie można mówić o nienależnym pobraniu należności celnych, jeżeli ich pobrania dokonano zgodnie z przepisami prawa i stanem faktycznym wynikającym z dowodów przedstawionych podczas wymiaru.

Odnosząc powyższe do stanu niniejszej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że z przepisu art. 250 § 3 Kodeksu celnego wynika, iż w sytuacji gdy organ określając należne kwoty uwzględnił wszystkie dane wynikające z akt sprawy, nie można przypisać mu winy w błędnym wyliczeniu, jeśli strona dostarczyła niekompletny lub w inny sposób wadliwy materiał dowodowy. Przepis art. 64 § 2 obowiązującej w dacie przedmiotowego zgłoszenia ustawy - Kodeks celny stanowi tymczasem, że do zgłoszenia celnego zgłaszający powinien dołączyć dokumenty, których przedstawienie jest wymagane do objęcia towaru procedurą celną, do której jest zgłaszany. Wykaz tych dokumentów zawarty był z kolei w rozporządzeniu Ministra Finansów z 10 listopada 1999 r. w sprawie deklaracji skróconych i zgłoszeń celnych (Dz.U. Nr 104, poz. 1193 ze zm.). W § 206 rozporządzenia zostały wymienione przykładowo dokumenty, które należy dołączyć do zgłoszenia celnego - w tym dokument potwierdzający pochodzenie towarów, określony w załączniku nr 38 do tego rozporządzenia. Skarżący naruszył zatem, poprzez nieprzedłożenie świadectwa EUR. 1, ciążący na nim obowiązek dokonania zgłoszenia celnego w prawidłowej formie. Przyjmuje się ponadto, że strona dokonując zgłoszenia celnego wyraża zamiar i wolę objęcia towaru określoną procedurą celną (art. 3 § 1 pkt 24), a informacje wynikające ze składanego przez nią oświadczenia są zgodne ze stanem faktycznym. Skoro zatem strona nie dołączyła do zgłoszenia celnego wszystkich posiadanych, a mających wpływ na ocenę stanu towaru dokumentów, jego wartość celną, stan techniczny, ilość, rodzaj, czy pochodzenie, to organ ma prawo przyjąć, że przedstawione mu dane odpowiadają najlepszej wiedzy zgłaszającego, gdyż jedynym obowiązkiem organu w czasie przyjmowania zgłoszenia celnego jest przeprowadzenie oceny, czy zgłoszenie celne odpowiada warunkom formalnym, a jeśli tak – przyjęcie tego zgłoszenia (art. 65 § 1 Kodeksu celnego). Organ celny stosuje więc procedurę celną wnioskowaną przez skarżącego w oparciu o dane zawarte w zgłoszeniu (art. 65 § 2 ustawy). Tym samym odpowiedzialność za wady elementów zgłoszenia spoczywa na stronie składającej oświadczenie, a nie stronie je przyjmującej.

Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie już podkreślał w orzeczeniach, że to na zgłaszającym towar do obrotu ciąży obowiązek przedstawienia wszelkich materiałów niezbędnych do prawidłowego ustalenia stanu towaru, jego wartości celnej i wyliczenia na tej podstawie należnej kwoty cła oraz innych opłat (v. m.in. wyrok z 13 listopada 2007 r., sygn. akt I GSK 69/07).

Należy zatem przyjąć, że niewywiązanie się przez stronę z obowiązku wynikającego z art. 64 Kodeksu celnego jest przyczynieniem się do powstania błędu organu celnego w postępowaniu, w postaci naliczenia kwoty cła w nieprawidłowej wysokości, wskutek przyjęcia za podstawę wymiaru nieprawdziwych danych zawartych w zgłoszeniu celnym.

W niniejszej sprawie strona zgłosiła do dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym towar z zastosowaniem stawki konwencyjnej 9%. Gdyby strona przedstawiła organowi celnemu pełną dokumentację importowanego towaru, organ musiałby stwierdzić na podstawie świadectwa EUR. 1 preferencyjne pochodzenie towaru i zastosować obniżoną stawkę celną 0%. Tymczasem strona o tę stawkę nie wnioskowała. Postępowanie weryfikacyjne wobec spornego zgłoszenia celnego zostało bowiem wszczęte na skutek wniosku strony o uznanie zgłoszenia za nieprawidłowe w części dotyczącej klasyfikacji taryfowej towaru i również przy tym wniosku strona nie odwołała się do preferencyjnego pochodzenia towaru. Świadectwo przewozowe EUR. 1 przedłożyła dopiero w piśmie uzupełniającym odwołanie od decyzji uznającej zgłoszenie celne za nieprawidłowe. Z tego też względu nie można zgodzić się ze skarżącym, iż gdyby organ odwoławczy dokonał prawidłowej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, nie zaistniałby problem zwrotu cła wraz z odsetkami. Sąd administracyjny istotnie uchylił pierwszą decyzję organu drugiej instancji, z uwagi na nieustosunkowanie się przez organ do świadectwa pochodzenia. Organ drugiej instancji ponownie rozpatrując sprawę stwierdził preferencyjne pochodzenie towaru z zastosowaniem zerowej stawki celnej, a wydana przez niego decyzja stała się podstawą do wystąpienia o zwrot cła ustalonego w niewłaściwej wysokości. Wbrew jednak twierdzeniom skarżącego, kwestia zwrotu cła wystąpiłaby także w sytuacji, gdyby nie doszło do wyrokowania przez sąd administracyjny.

Naczelny Sąd Administracyjny podzielił ponadto pogląd wyrażony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 3 października 2006 r., sygn. akt V SA/Wa 1163/06. Sąd ten zwrócił uwagę na zawarte w omawianym przepisie sformułowanie "ustalenie kwoty należności" i wywiódł, że zwrot ten odnosi się do czynności, która spowodowała zapłacenie należności celnych i oznacza ustalenie konkretnej kwoty tych należności. Określenie kwoty, którą zgłaszający towar zobowiązany jest uiścić, następuje przy przyjęciu zgłoszenia celnego, a zatem jest to chwila, w której organ może popełnić błąd, o którym mowa w art. 250 § 3 Kcel. Nie jest przy tym ustaleniem kwoty należności celnych wydanie decyzji odmawiającej zmiany klasyfikacji taryfowej towaru, należności są bowiem ustalane na podstawie zgłoszenia celnego dokonanego przez stronę, a organ pierwszej instancji tylko je potwierdza (wniosek ten wynika z treści art. 65 § 3 Kodeksu celnego).

Tym samym niezasadne jest podnoszenie przez skarżącego, jakoby błąd organu warunkujący zapłatę odsetek od zwracanych należności celnych z art. 250 § 3 Kodeksu celnego mógł również mieć miejsce w późniejszym etapie postępowania celnego. Wady postępowania celnego, które miały miejsce po przyjęciu zgłoszenia celnego, są podstawą do zwrotu należności celnych, których ustalenie nastąpiło w postępowaniu przeprowadzonym z naruszeniem przepisów prawa materialnego lub proceduralnego. Wynika to z regulacji zawartej w Dziale V Tytułu VII Kodeksu celnego, dotyczącym długu celnego (art. 246 i nast. ustawy). Wady te nie stanowią jednak przesłanki przyznania odsetek od kwoty zwracanego cła.

Ponadto, z art. 250 § 3 zd. 2 Kodeksu celnego wynika, że odsetki oblicza się od dnia uiszczenia należności podlegających zwrotowi. Z art. 65 § 3 pkt 2 ustawy wynika natomiast, że przyjęcie zgłoszenia celnego powoduje z mocy prawa określenie kwoty wynikającej z długu celnego. Organem przyjmującym zgłoszenie celne jest organ pierwszej instancji. Zgodnie z art. 283 pkt 1 Kodeksu celnego naczelnik urzędu celnego jest również właściwy do dokonywania wymiaru i poboru należności. Nie jest zatem możliwe popełnienie błędu, o jakim mowa w art. 250 § 3 Kodeksu celnego, przez organ celny drugiej instancji, gdyż jest on niewłaściwy do dokonania czynności określanej jako przyjęcie zgłoszenia celnego.

Podsumowując, niewłaściwe ustalenie kwoty należności celnych może nastąpić jedynie podczas przyjmowania zgłoszenia celnego wraz z wnioskiem o objęcie towaru procedurą celną, w oparciu o dane zawarte w zgłoszeniu celnym, za których prawidłowość odpowiada zgłaszający, lub przy wydawaniu przez organ celny pierwszej instancji decyzji rozstrzygającej o kwocie wynikającej z długu celnego (art. 65 § 3 in fine Kodeksu celnego), jeśli organ zakwestionował treść zgłoszenia. Błąd organu, o którym mowa w art. 250 § 3 Kodeksu celnego, będący warunkiem wypłacenia stronie odsetek od zwracanych należności celnych, nie może zatem zostać popełniony przez organ celny drugiej instancji, gdyż nie posiada on kompetencji do dokonania wymiaru tych należności. Przyczynieniem się dłużnika (zgłaszającego) do powstania błędu będzie zaś każde naruszenie przezeń ciążących na nim obowiązków związanych ze zgłoszeniem celnym towaru, w tym dostarczenie organowi nieprawdziwych (niepełnych) danych dotyczących stanu prawnego i faktycznego sprawy (art. 64 § 1-2 Kodeksu celnego).

Z wymienionych powodów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, na podstawie art. 184 p.p.s.a., jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z regułą zawartą w art. 204 pkt 1 p.p.s.a.