Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 455/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2022-11-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3 pkt 5, pkt 6
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
article: § 3 ust. 1. pkt. 1, ust. 2
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Kazubińska-Kręcisz Sędziowie WSA Wiesława Achrymowicz (sprawozdawca) WSA Andrzej Niezgoda Protokolant starszy asystent sędziego Tomasz Woźny po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2022 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 lipca 2022 r. nr UP-563/2022 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

W decyzji z 4 maja 2022 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (organ) odmówił W. K. umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność, będącą jednocześnie płatnikiem tych składek, w łącznej kwocie 74.704,15 zł, w tym na:

- ubezpieczenie społeczne za okres od lipca 2011 r. do listopada 2012 r., styczeń 2016 r. w wysokości 18.624,71 zł, w tym z tytułu: składek 10.048,71 zł, odsetek 8.576 zł;

- ubezpieczenie zdrowotne za okres od kwietnia 2006 r. do stycznia 2016 r. w wysokości 54.511,72 zł, w tym z tytułu: składek 27.742,72 zł, odsetek 26.769 zł;

- Fundusz Pracy za okres od lipca 2011 r. do listopada 2012 r., styczeń 2016 r. w wysokości 1.567,72 zł, w tym z tytułu: składek 862,72 zł, odsetek 705 zł.

W wyniku wniosku W. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy organ wydał zaskarżoną decyzję, w której utrzymał w mocy decyzję organu z 4 maja 2022 r., odmawiającą W. K. "umorzenia odsetek od nieopłaconych składek".

Decyzje z 4 maja 2022 r. i zaskarżona zostały podpisane każdorazowo z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wyjaśnił, że W. K. wniósł o umorzenie nieopłaconych składek z powodu trudnej sytuacji życiowej i finansowej.

Organ ustalił, że W. K. do 28 stycznia 2016 r. prowadził działalność gospodarczą w zakresie produkcji filmów, nagrań wideo i programów telewizyjnych. Jest rozwiedziony. Sam prowadzi gospodarstwo domowe. Nie pracuje. Od 24 lutego 2022 r. otrzymuje świadczenie emerytalne, którego wysokość od 1 marca 2022 r. wynosi 2.236,16 zł brutto, do wypłaty 2.034,91 zł. W. K. nie ma innych źródeł dochodów. Nie korzysta z pomocy społecznej. Otrzymuje od córki co miesiąc 1.000 zł w ramach wsparcia. Ponosi stałe miesięczne wydatki na czynsz 620 zł i na opłaty eksploatacyjne 300 zł. Nie ma zobowiązań pieniężnych. Jest właścicielem gruntów położonych w P. o powierzchni 1,07 ha oraz współwłaścicielem: - gruntów położonych w P. o powierzchni 0,45 ha (udział 3/4) oraz o powierzchni 0,05 ha (udział 7/8); - lokalu mieszkalnego położonego w K. o powierzchni 48,18 m˛ (udział 6/8). Ponadto W. K. jest właścicielem jednego samochodu z 1997 r. (VW PASSAT) i dwóch samochodów z 1987 r. (FSO WARSZAWA 125P, FSM POLSKI FIAT 126P).

Następnie organ stwierdził, że należności za czas od kwietnia 2006 r. do czerwca 2006 r. zostały zabezpieczone hipotecznie. "(...) W przypadku pozostałych miesięcy nie upłynął okres dochodzenia należności przez ZUS. (...)"

Zdaniem organu, w przedstawionych okolicznościach nie zachodzą przesłanki nieściągalności wymienione w art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2022.1009 ze zm. - u.s.u.s.). Organ zaznaczył, że aktualnie nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne wobec W. K.. Tłumaczył przy tym, że dopóki istnieje możliwość prowadzenia czynności egzekucyjnych, dopóty nie można stwierdzić nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania.

W dalszej kolejności organ nawiązał do art. 28 ust. 3a, art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz.U.2003.141.1365 - rozporządzenie MGPPS). Na gruncie tych regulacji prawnych organ ocenił, że również przesłanki zawarte w § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPPS nie zostały zrealizowane w realiach rozpatrywanego wniosku o umorzenie. W tym kontekście organ zwrócił uwagę na okoliczność, że W. K. otrzymuje świadczenie wyższe od statystycznego minimum socjalnego dla jednoosobowego gospodarstwa domowego w l kwartale 2022 r. wyliczonego na 1.377,13 zł. Ponadto W. K. 24 czerwca 2022 r. złożył wniosek o rozłożenie na raty niezapłaconych należności z tytułu składek, co dodatkowo świadczy o tym, że ma możliwość systematycznego wygospodarowania oznaczonej kwoty na spłatę zadłużenia wobec organu. Jednocześnie W. K. nie powoływał się na potrzebę korzystania z pomocy społecznej.

W rezultacie organ wyraził przekonanie, że położenie życiowe, materialne, finansowe W. K. nie zagraża podstawom jego egzystencji.

Organ akcentował w swojej argumentacji, że W. K., decydując się na prowadzenie działalności gospodarczej, powinien był uwzględnić obowiązek systematycznego opłacania składek w ustawowych terminach. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością gospodarczą odpowiada wyłącznie przedsiębiorca. Natomiast umorzenie należności z tytułu składek jest uzasadnione jedynie w tych przypadkach, w których faktycznie nie ma szans na ich odzyskanie, obiektywnie wyjątkowych, całkowicie niezależnych od zobowiązanego. Względy społeczne wymagają, aby zobowiązania publicznoprawne były realizowane, a zobowiązany nie był z nich pochopnie zwalniany. Ustawowym obowiązkiem organu jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków w celu przymusowego dochodzenia należności.

W podsumowaniu organ przyjął, że uwzględnienie rozpatrywanego wniosku oznaczałoby uprzywilejowanie W. K. w porównaniu z innymi podmiotami, które płacą składki. Zasady sprawiedliwości społecznej i równości obywateli wobec prawa nie pozwalają organowi na wydanie decyzji zgodnej z wnioskiem W. K..

W. K. (skarżący) złożył skargę na powyższą decyzję organu.

Zarzucił naruszenie art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3 pkt 3, ust. 3a u.s.u.s., § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPPS przez ich niezastosowanie, pomimo zaistnienia przesłanek opisanych w tych przepisach prawa.

W następstwie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji organu.

U podstaw wymienionych zarzutów i wniosków skarżący zasadniczo tłumaczył, że do września 2021 r. zajmował się sparaliżowaną matką i utrzymywał się z jej świadczenia emerytalnego. Natomiast pomoc ze strony córki ma charakter jedynie doraźny w związku ze śmiercią matki skarżącego.

Grunty, należące do skarżącego, nie stanowią przedmiotu dzierżawy. Skarżący samodzielnie je uprawia. Uzyskane w ten sposób pożytki przeznacza na własne potrzeby. Dzięki temu skarżący może się utrzymać ze względu na wysokość świadczenia emerytalnego oraz kosztów prowadzenia gospodarstwa domowego. Zbycie tej ziemi wprowadziłoby skarżącego w stan głębokiego niedostatku.

Lokale mieszkalne, pozostające we współwłasności między innymi skarżącego, są zajęte przez członków jego najbliższej rodziny. Z tego tytułu skarżący nie pobiera żadnych opłat. Wobec tego również zbycie lokali mieszkalnych jest praktycznie niemożliwe.

Skarżący ocenił, że organ przeanalizował okoliczności faktyczne sprawy pobieżnie i nierzetelnie. Skarżący dobrowolnie zgodził się na spłatę należności, ale to powoduje u niego stan znacznego niedostatku. Odmowa umorzenia odsetek od nieopłaconych składek z pewnością doprowadzi skarżącego do skrajnego ubóstwa.

Zdaniem skarżącego, dla obiektywnego, rzetelnego rozpatrzenia jego wniosku o umorzenie równie ważne są okoliczności powstania zadłużenia, które organ pominął. W tym kontekście skarżący wywodził, że 1 maja 1997 r. zarejestrował jednoosobową działalność gospodarczą. Na podstawie decyzji został zwolniony z opłacania wszelkich składek na ubezpieczenie społeczne. O zmianie tej decyzji dowiedział się dopiero w styczniu 2016 r., kiedy wyrejestrował działalność gospodarczą. Zatem, jak motywował skarżący, od 1997 r. do 2016 r. pozostawał w usprawiedliwionym przekonaniu, że wydana wobec niego decyzja jest aktualna; że organ powiadomi skarżącego o każdej zmianie dotyczącej obowiązku płacenia składek. Wobec tego wyłącznie organ ponosi winę za sytuację, w jakiej znalazł się skarżący.

Organ, odpowiadając na skargę, wniósł o jej oddalenie. W całości podtrzymał stanowisko i argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż kontrolowana decyzja organu nie jest zgodna z prawem.

Jak stanowi art. 28 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4 (art. 28 ust. 1).

Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a (art. 28 ust. 2).

Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe (Dz.U.2020.1228 i 2320);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy Prawo upadłościowe;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3).

Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a).

Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych (art. 28 ust. 3b).

Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4).

W przypadku, o którym mowa w ust. 3 pkt 1, decyzję umarzającą należności z tytułu składek pozostawia się w aktach sprawy (art. 28 ust. 5).

W przypadku gdy nastąpiło wyrejestrowanie płatnika składek oraz ubezpieczonych, umorzeniu z mocy prawa ulegają należności z tytułu składek, jeżeli ich wysokość nie przekracza wysokości dziesięciokrotności kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 28 ust. 5a).

W przypadku gdy dłużnik zmarł, umorzeniu z mocy prawa ulegają należności z tytułu składek, jeżeli ich wysokość nie przekracza wysokości 10% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w kwartale poprzedzającym datę zgonu dłużnika (art. 28 ust. 5b).

W przypadku, o którym mowa w ust. 5a i 5b, Zakład nie wydaje decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek (art. 28 ust. 5c).

Przepisu ust. 3 pkt 4b nie stosuje się do składek w części finansowanej przez ubezpieczonego, chyba że jest on jednocześnie płatnikiem składek (art. 28 ust. 6).

Stosownie do art. 32 u.s.u.s. do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

W myśl § 1 rozporządzenia MGPPS, wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s., określa ono szczegółowe zasady umarzania przez Zakład należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek.

Według § 3 rozporządzenia MGPPS, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust. 1).

Za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące ze zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające ze zobowiązanym w faktycznym związku (§ 3 ust. 2).

Za działalność, o której mowa w ust. 1 pkt 2, uważa się pozarolniczą działalność w rozumieniu przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (§ 3 ust. 3).

W celu rzetelnego rozpatrzenia i prawidłowego rozstrzygnięcia wniosku o umorzenie zaległych składek z odsetkami organ miał obowiązek przeprowadzić postępowanie zgodnie z wymogami określonymi w ustawie Kodeks postępowania administracyjnego.

Wobec tego trzeba przypomnieć, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, Dz.U.2022.2000 ze zm. - K.p.a.).

Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 K.p.a.).

Organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 K.p.a.).

Jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny (art. 75 § 1 K.p.a.).

Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.).

W postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się (art. 79a § 1 K.p.a.).

Organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 K.p.a.).

Sąd jest zdania, że z perspektywy przytoczonego stanu prawnego i twierdzeń oferowanych przez skarżącego organ dotychczas nie przeprowadził wyczerpującego i rzetelnego postępowania wyjaśniającego. Nie rozpatrzył istoty sprawy w sposób bezstronny. W następstwie przedstawił wybiórczą i dowolną argumentację.

Z jednej strony organ przyjął, że sytuacja życiowa, materialna skarżącego daje perspektywę przymusowej zapłaty należności z tytułu składek wymienionych we wniosku o umorzenie. Odnotował również obowiązek organu podejmowania działań w celu wyegzekwowania tych należności. Z drugiej zaś organ w żaden sposób nie wytłumaczył dlaczego zatem od 2006 r. nie zainicjował postępowania egzekucyjnego, nie wystawił tytułu wykonawczego czy tytułów wykonawczych, czy wystąpiły obiektywne przeszkody i z czego one wynikały, jaki był ich charakter. Zważywszy, że od 2006 r. upłynęło już kilkanaście lat, organ miał obowiązek konkretnie omówić dlaczego przez tak długi czas w istocie odstąpił od zainicjowania egzekucji wobec skarżącego. W świetle logiki i doświadczenia życiowego w zaistniałym stanie sprawy nie można wykluczyć, że organ dlatego od 2006 r. nie doprowadził do uruchomienia przymusu egzekucyjnego, bo sam dostrzega bezskuteczność, nieefektywność tej procedury z punktu widzenia art. 28 ust. 3 pkt 5 i pkt 6 u.s.u.s.

Stwierdzenie organu, że nie można mówić o bezskuteczności egzekucji, skoro nie doszło do jej wszczęcia, bez wątpienia jest - co do zasady - trafne. Rzecz jednak w tym, że w realiach analizowanego postępowania administracyjnego może okazać się, że za tej treści konstatacją organu kryje się sytuacja, w której organ nie widzi szans na przeprowadzenie skutecznej egzekucji i nie doprowadza do wszczęcia postępowania egzekucyjnego właśnie w tym celu, aby nie zrealizowały się przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 5, pkt 6 u.s.u.s. Organ nie przedstawił żadnych powodów odstąpienia od przymusowego dochodzenia należności z tytułu składek przez kilkanaście lat, co w sposób oczywisty musi wywoływać wątpliwości co do rzetelności i obiektywizmu postępowania organu. W związku z tym organ miał obowiązek konkretnie wyjaśnić, jakie cele realizuje poprzez zaniechanie egzekucji, jaka jest ich podstawa faktyczna i prawna, skoro budżet państwa przez tyle lat pozostaje niezaspokojonym wierzycielem.

Ponadto, analizując położenie materialne skarżącego, organ poprzestał na wydatkach ponoszonych przez skarżącego wyłącznie na czynsz 620 zł i na opłaty eksploatacyjne 300 zł. W świetle logiki i doświadczenia życiowego nie są to jedyne wydatki, jakie trzeba ponosić w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, by wymienić przykładowo wydatki na: podstawową odzież, obuwie, środki czynności, czy te artkuły spożywcze, które skarżący musi jednak kupić. Formularz oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym oraz sytuacji materialnej nie zawiera konkretnych pozycji, obrazujących tego rodzaju niewątpliwie konieczne, podstawowe wydatki. Taka konstrukcja urzędowego formularza nie oznacza jednak, że organ był uprawniony pominąć wszystkie kategorie wydatków, bez których życie i zdrowie może być realnie zagrożone, a poziom egzystencji może nie spełniać elementarnych standardów.

W dotychczasowym postępowaniu administracyjnym organ nie zobowiązał skarżącego do wyczerpującego i wiarygodnego wykazania tych okoliczności, a ściślej do skonkretyzowania wszystkich koniecznych wydatków, jakie skarżący rzeczywiście systematycznie ponosi. Dla ułatwienia skarżącemu udzielenia wyczerpującej odpowiedzi - adekwatnej do okoliczności istotnych dla rozpatrzenia i rozstrzygnięcia istoty sprawy zgodnie z prawdą obiektywną - organ miał obowiązek konkretnie wymienić w wezwaniu kierowanym do skarżącego, jakie informacje są istotne dla oceny sytuacji życiowej. Wezwanie dotychczas skierowane przez organ do skarżącego z 24 lutego 2022 r. było zbyt ogólne. W zasadzie obejmowało przedstawienie skarżącemu stanu prawnego. Natomiast nie precyzowało zagadnień faktycznych niezbędnych do wszechstronnej i wnikliwej analizy przesłanek umorzenia należności z tytułu składek. Skarżący mógł więc pozostawać w mylnym przekonaniu, że jego dotychczasowe twierdzenia są wystarczające w tym znaczeniu, że dają mu prawo do umorzenia należności z tytułu składek zgodnie ze złożonym wnioskiem.

W świetle powyższego organ nie wyjaśnił istoty sprawy w zakresie dotyczącym przesłanek określonych przede wszystkim w art. 28 ust. 3 pkt 5 i pkt 6 u.s.u.s., a ściślej na czym w realiach rozpatrywanej sprawy miałaby polegać obiektywnie rozumiana celowość, skuteczność jakichkolwiek czynności egzekucyjnych i konkretnie dlaczego od 2006 r. organ nie wdrożył przymusu egzekucyjnego. Organ również nie przeanalizował bezstronnie i wnikliwie położenia życiowego, materialnego skarżącego z perspektywy § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPPS.

Wielkości statystyczne to tylko jeden z elementów, który organ powinien mieć na uwadze przy rozstrzyganiu wniosku o umorzenie należności z tytułu składek z odsetkami. Jednak same wielkości statystyczne nie przesądzają o sposobie rozstrzygnięcia takiego wniosku. Trzeba zauważyć, że ani w art. 28 ust. 3, ani w § 3 rozporządzenia MGPPS nie ma nawiązania do wielkości statystycznych jako przesłanki progowej, po przekroczeniu której uwzględnienie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek z odsetkami miałoby być wykluczone.

Kolejny istotny aspekt analizowanej sprawy dotyczy biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek. Organ powołał się na ustanowienie hipoteki, ale w aktach postępowania administracyjnego nie ma żadnego dowodu na tę okoliczność. Żadnych innych okoliczności, tamujących bieg terminu przedawnienia należności z tytułu składek, organ nie omówił w motywach kontrolowanej decyzji z nawiązaniem do konkretnych dowodów, które zostałyby zawarte w aktach postępowania administracyjnego. W konsekwencji tych zaniechań ze strony organu nie sposób obiektywnie, zgodnie z prawem stwierdzić, w jakim zakresie wniosek skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek ma przedmiot, a w jakim jest pozbawiony przedmiotu z powodu przedawnienia. W tej materii organ nie przedstawił ani skarżącemu, ani sądowi konkretnych podstaw faktycznych i prawnych, prowadzących do wykluczenia przedawnienia należności z tytułu składek wraz z odsetkami objętych rozpatrywanym wnioskiem o umorzenie.

Co więcej, wniosek skarżącego o umorzenie - wprost zgodnie z jego treścią - obejmował zadłużenie z tytułu składek w całości (por. pkt 1 formularza wniosku o umorzenie oraz oświadczenie skarżącego z 16 marca 2022 r.). W decyzji z 4 maja 2022 r. organ odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 74.704,15 zł, która obejmowała składki na: ubezpieczenie społeczne z odsetkami, ubezpieczenie zdrowotne z odsetkami i Fundusz Pracy z odsetkami. Natomiast mocą zaskarżonej decyzji organ utrzymał w mocy decyzję organu z 4 maja 2022 r., wymieniając jako przedmiot rozstrzygnięcia tylko odsetki od nieopłaconych składek.

Jak wynika z lektury przedstawionych sądowi akt postępowania administracyjnego, skarżący we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wniósł o umorzenie odsetek i o rozłożenie na raty należności głównej. Jednak, co organ pominął, skarżący nie cofnął wniosku o umorzenie w zakresie dotyczącym składek.

Wobec tego należy wyjaśnić, że umorzenie należności z tytułu składek z odsetkami i rozłożenie na raty należności z tytułu składek to dwie odrębne instytucje prawa. Żądanie umorzenia ma pierwszeństwo, bowiem skutki umorzenia są dla skarżącego dalej idące w tym znaczeniu, że umorzenie składek wraz z odsetkami eliminuje zasadność rozważania ich płatności w jakichkolwiek ratach. Zatem w sytuacji, w której skarżący złożył wniosek o umorzenie i następnie o rozłożenie na raty, w pierwszej kolejności organ miał obowiązek rozpatrzeć i rozstrzygnąć wniosek o umorzenie.

Na etapie postępowania sądowego organ przedstawił umowę zawartą ze skarżącym 28 lipca 2022 r. (a więc już po wydaniu zaskarżonej decyzji), mającą za przedmiot rozłożenie na raty należności z tytułu składek wraz z odsetkami w łącznej wysokości 74.701,15 zł (96 miesięcznych rat, poczynając od sierpnia 2022 r. do lipca 2030 r.). Jednak w świetle przedstawionych wyżej rozważań, nie można wykluczyć, że z jednej strony skarżący na podstawie tej umowy zapłacił bądź zapłaci już przedawnione należności z tytułu składek. Z drugiej zaś, że zapłata umówionych rat zmusi skarżącego do korzystania z pomocy państwa. Te kluczowe zagadnienia zostały przez organ całkowicie pominięte. Co więcej, wymaga podkreślenia, że instytucja przedawnienia omawianych należności znajduje zastosowanie z mocy prawa i - ze swej istoty - nie może być przedmiotem jakichkolwiek umownych postanowień, jakiegokolwiek konsensusu między skarżącym a organem.

Ostatnia istotna kwestia z punktu widzenia wyniku analizowanej sprawy dotyczy argumentu skarżącego, w którym nawiązał do okoliczności powstania zadłużenia, do decyzji zwalniającej go z obowiązku opłacania składek. W motywach kontrolowanej decyzji organ całkowicie przemilczał ten element stanowiska skarżącego. W aktach sprawy znajduje się wyłącznie kserokopia decyzji organu z 21 marca 2022 r. o ustaleniu podstawy wymiaru składki i wysokości składki na ubezpieczenie zdrowotne za wybrane miesiące od kwietnia 2006 r. do stycznia 2016 r. W następstwie organ nie wyjaśnił i nie omówił w motywach kontrolowanej decyzji z nawiązaniem do konkretnego i kompletnego materiału dowodowego na ile obiektywne są przekonania skarżącego o tym, że został wprowadzony w błąd przez organ. Tymczasem zarówno postępowanie skarżącego, jak i postępowanie organu stanowią istotne okoliczności przy rozpatrywaniu i rozstrzyganiu spraw na bazie uznania administracyjnego.

W podsumowaniu powyższych rozważań sąd ocenia, że dopiero po przeprowadzeniu wyczerpującego postępowania wyjaśniającego organ uzyska podstawy faktyczne i prawne do trafnego stwierdzenia:

- w jakim zakresie doszło do przedawnienia należności składkowych objętych wnioskiem skarżącego o umorzenie;

- następnie czy i jakie przesłanki umorzenia nieprzedawnionych należności składkowych zostały spełnione w realiach rozpatrywanego wniosku skarżącego;

- a w przypadku zaistnienia przesłanki bądź przesłanek umorzenia nieprzedawnionych należności składkowych, jakie konkretne okoliczności są istotne dla prawidłowego zastosowania uznania administracyjnego.

Z perspektywy dotychczasowych argumentów wymienianych przez strony organ powinien w szczególności skoncentrować ustalenia faktyczne i rozważania prawne na okolicznościach dotyczących biegu terminu przedawnienia należności składkowych oraz w dalszej kolejności, do których nawiązują art. 28 ust. 3 pkt 5, pkt 6 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1, ust. 2 rozporządzenia MGPPS.

Bez wątpienia stosowanie przez organ wnioskowanej instytucji umorzenia zaległych składek zostało pozostawione uznaniu administracyjnemu. Jednak nie oznacza to, że organ miałby być uprawniony do rozstrzygania wniosków o umorzenie w sposób dowolny. Uznanie administracyjne spełnia bowiem kryterium legalności tylko w tych sytuacjach, w których bazuje na zasadach logiki i doświadczenia życiowego, na prawdzie obiektywnej od strony faktów oraz od strony prawa na konstytucyjnych standardach wyznaczonych przez art. 2, art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U.1997.78.483 ze zm.), zgodnie z którymi w demokratycznym państwie prawnym organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa.

W kontrolowanym postępowaniu administracyjnym organ skoncentrował swoją argumentację na dowolnie wybranych aspektach rozpatrywanej sprawy, pomijając przy tym inne, wynikające z twierdzeń oferowanych przez skarżącego i z obowiązującego stanu prawnego, które - obiektywnie rzecz biorąc - mogą okazać się istotne dla rozstrzygnięcia wniosku skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek.

Takie postępowanie organu świadczy o dowolności i prowadzi do konstatacji, że kontrolowana decyzja została wydana z istotnym naruszeniem art. 7, art. 8 § 1, art. 9, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a., które może istotnie wpływać na wynik sprawy. Bez rzetelnie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, bez odtworzenia prawdy obiektywnej we wszystkich istotnych aspektach, bez spójnego i wyczerpującego toku argumentacji poprowadzonego z uwzględnieniem reguł logiki i doświadczenia życiowego, bez obiektywnej wykładni adekwatnych przepisów prawa - odmowa umorzenia należności z tytułu składek nie spełnia kryterium zgodności z prawem.

W dalszym postępowaniu organ uwzględni stanowisko prawne sądu.

Przede wszystkim wyjaśni i przeanalizuje wszystkie istotne aspekty faktyczne i prawne rozpatrywanej sprawy przy zastosowaniu ustawowych reguł prowadzenia postępowania administracyjnego i obiektywnej wykładni przesłanek umorzenia należności składkowych. Rozpatrzenie i rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej należy do organu. Sąd nie jest uprawniony do zastępowania organu w realizacji tych ustawowych obowiązków i prowadzenia za organ postępowania wyjaśniającego. Rola sądu polega wyłącznie na kontroli decyzji organu z punktu widzenia przepisów prawa, o czym stanowi art. 3 § 1, § 2 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2022.329 ze zm. - P.p.s.a.).

Jednocześnie sąd podkreśla, że rezultat niniejszej sądowej kontroli legalności w żaden sposób nie przesądza (ani pozytywnie, ani negatywnie) treści przyszłego rozstrzygnięcia organu.

Z tych powodów zaskarżona decyzja organu podlegała uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.