Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 936/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-04-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Minister Zdrowia
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 17 UST 2 I 9
journal: Dz.U. 2016 poz 1866
law: Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Miron (spr.) Sędziowie sędzia NSA Zdzisław Kostka sędzia del. WSA Agnieszka Wilczewska-Rzepecka po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej I. O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 listopada 2018 r., sygn. akt VII SA/Wa 511/18 w sprawie ze skargi I. O. na postanowienie Ministra Zdrowia z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia 1. prostuje wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 listopada 2018 r., sygn. akt VII SA/Wa 511/18, w części dotyczącej oznaczenia zaskarżonego postanowienia, w ten sposób, że w miejsce "nr [...]" wpisuje "nr [...]", 2. oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 9 listopada 2018 r., sygn. akt VII SA/Wa 512/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, oddalił skargę I. O. na postanowienie Ministra Zdrowia z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...], w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał, że podstawę prawną rozstrzygnięcia organu stanowił art. 119 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2014 r., poz. 1619 ze zm.), zgodnie z którym, grzywnę w celu przymuszenia nakłada się, gdy egzekucja dotyczy spełnienia przez zobowiązanego obowiązku znoszenia lub zaniechania albo obowiązku wykonania czynności, a w szczególności czynności, której z powodu jej charakteru nie może spełnić inna osoba za zobowiązanego. Grzywnę nakłada się również, jeżeli nie jest celowe zastosowanie innego środka egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym. Zaznaczył także, że wysokość grzywny w celu przymuszenia, w zależności od charakteru egzekwowanego obowiązku, reguluje art. 121 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z art. 122 tej ustawy, grzywnę w celu przymuszenia nakłada organ egzekucyjny, który doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego oraz postanowienie o nałożeniu grzywny, które powinno zawierać: 1) wezwanie do uiszczenia nałożonej grzywny w oznaczonym terminie z pouczeniem, że w przypadku nieuiszczenia grzywny w terminie zostanie ona ściągnięta w trybie egzekucji administracyjnej należności pieniężnych, 2) wezwanie do wykonania obowiązku określonego w tytule wykonawczym w terminie wskazanym w postanowieniu, z zagrożeniem, że w razie niewykonania obowiązku w terminie, będą nakładane dalsze grzywny w tej samej lub w wyższej kwocie, a w przypadku obowiązku wynikającego z przepisów prawa budowlanego lub z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy, będzie orzeczone wykonanie zastępcze. Grzywna w celu przymuszenia stanowi ustawowy środek egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym (art. 1a pkt 12b ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji), znajdujący zastosowanie w sytuacjach określonych w wymienionym powyżej art. 119, m.in. wówczas gdy egzekucja dotyczy wykonania czynności, której z powodu jej charakteru nie może spełnić inna osoba za zobowiązanego.

Sąd I instancji podkreślił, że taka też sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie, albowiem obowiązku szczepienia dziecka nie może wykonać inna osoba, poza tą, której ten obowiązek dotyczy. Poza sporem pozostaje zaś, że skarżąca sprawuje opiekę nad małoletnią córką, tym samym spoczywa na niej odpowiedzialność wynikająca z art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2016 r. poz. 1866 ze zm.). Zgodnie z aktami sprawy, skarżąca nie poddała małoletniej córki obowiązkowym szczepieniom ochronnym, co skutkowało wszczęciem postępowania egzekucyjnego tytułem wykonawczym. Wobec niewykonania ww. obowiązku, zasadnie organ egzekucyjny - Wojewoda [...] zastosował ww. środek egzekucyjny.

Sąd I instancji wyjaśnił także, że niedopuszczalne jest zgłaszanie w zażaleniu na postanowienie w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia okoliczności wskazanych w art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, gdyż zażalenie takie stanowiłoby w istocie zarzut w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Z tych przyczyn nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 5 ust. 1 pkt 2 i art. 17 ust. 1 oraz ust. 2 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Organ egzekucyjny nie bada bowiem zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym.

Dalej, Sąd I instancji wskazał, że stosownie do art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 tej ustawy jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Przy czym w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta.

Realizację wyrażonego w przytoczonych przepisach obowiązku konkretyzują przepisy ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi zamieszczone w rozdziale IV - poświęconym szczepieniom ochronnym. Z art. 17 ust. 2 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi wynika, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem (art. 17 ust. 3). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5). Z art. 17 ust. 3 i 4 ww. ustawy wynika, że lekarskie badanie kwalifikacyjne bezpośrednio poprzedza szczepienie ochronne. Sąd I instancji wskazał przy tym, że treści ww. przepisów nie można wykładać tak jak prezentuje to skarżąca, czyli że badanie kwalifikacyjne jest przesłanką, od której zależy powstanie obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu. Zaznaczył, że zgodnie z art. 17 ust. 7 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, urodzenie żywego dziecka nakłada na osobę wystawiającą zaświadczenie o żywym urodzeniu, obowiązek założenia karty uodpornienia oraz książeczki szczepień dziecka. Natomiast stosownie do art. 17 ust. 9 tej ustawy, do obowiązków lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną należy powiadomienie osoby obowiązanej do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym lub osoby sprawującej pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną albo opiekuna faktycznego w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, o obowiązku poddania się tym szczepieniom, a także poinformowanie o szczepieniach zalecanych. Wyżej wymienione obowiązki ustawowe rozwinięte zostały w przepisach wykonawczych zawartych w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz.U. z 2011 r. nr 182, poz. 1086 ze zm.). Rozporządzenie to określiło wiek i grupy osób objętych obowiązkiem szczepień, kwalifikacje osób przeprowadzających szczepienia i sposób prowadzenia szczepienia oraz szczegółowe zasady dotyczące prowadzenia dokumentacji i sprawozdawczości ze szczepień z podaniem form, rodzajów, wzorów, terminów i sposobu obiegu dokumentów. W konsekwencji, jak stwierdził Sąd, obowiązek szczepień ochronnych jest uregulowany prawnie i ma ścisły związek z zapobieganiem szerzenia się chorób zakaźnych u osób przebywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Profilaktyka przed chorobami epidemicznymi jest konstytucyjnym obowiązkiem władz publicznych (zob. art. 68 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej ). W ramach realizacji tego obowiązku państwo opracowuje Program Szczepień Ochronnych, który co roku jest modyfikowany stosownie do aktualnej sytuacji epidemiologicznej, a do którego to programu odsyła § 5 ww. rozporządzenia. Programy szczepień na poszczególne lata precyzyjnie wskazują, przeciwko jakim chorobom zakaźnym i w jakim miesiącu życia i roku życia, powinno zostać zaszczepione dziecko. Jednocześnie do realizacji Programu Szczepień Ochronnych mogą być użyte wszystkie zarejestrowane i dostępne w Polsce preparaty szczepionek o różnym stopniu skojarzenia, a schemat szczepienia powinien być zgodny z zaleceniami producenta. Ustawowy obowiązek szczepień ochronnych oznacza niedopuszczalność korzystania z tzw. klauzuli sumienia tj. uprawnienia pacjenta do odmowy poddania się świadczeniu zdrowotnemu z powołaniem się na art. 16 ustawy o prawach pacjenta. Sąd I instancji podniósł, że art. 16 tej ustawy znajduje zastosowanie, jeżeli przepisy odrębnych ustaw nie stanowią inaczej (art. 15). Taką zaś odrębną ustawą jest m.in. ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, która przewiduje obowiązek poddawania się szczepieniom ochronnym. Ustawa ta nie przewiduje prawa pacjenta do odmowy wyrażenia zgody na szczepienie ochronne, wręcz przeciwnie - statuuje ogólny obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym. Jedynie w sytuacji wskazań lekarskich, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy). Oznacza to, że ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. stanowi lex specialis w zakresie możliwości odmowy poddania się szczepieniu ochronnemu w stosunku do ustawy o prawach pacjenta. Tytuł wykonawczy w niniejszej sprawie obejmuje obowiązek szczepień nie zrealizowanych, mimo konieczności ich odbycia w okresie wskazanym w kalendarzu szczepień. Oznacza to, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom wymienionym w tytule wykonawczym jest obowiązkiem wynikającym z ustawy. Zdaniem Sądu I instancji, nie zmienia tej oceny fakt, że Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu Program Szczepień Ochronnych na dany rok. W komunikacie tym wydanym na podstawie art. 17 ust. 11 ustawy zawarte są specjalistyczne informacje z zakresu medycyny dotyczące technicznych kwestii wykonania obowiązku szczenienia, nie można zaś z niego wywieść dodatkowych norm, niż te wynikające z ustawy i rozporządzenia. Tym samym brak badania kwalifikacyjnego spowodowane było niestawieniem się rodzica wraz z małoletnim dzieckiem na badanie kwalifikacyjne i szczepienie w podmiocie leczniczym. Skarżąca nie dostarczyła przy tym zaświadczenia lekarskiego o przeciwwskazaniach medycznych do wykonania szczepienia obowiązkowego u małoletniej córki. Po upływie terminu szczepień wynikającego z obowiązującego Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, obowiązek zaszczepienia dziecka stał się zatem wymagalny.

Sąd I instancji podkreślił, że o realizacji szczepień obowiązkowych i kwalifikacji do ich podania u dziecka decyduje każdorazowo lekarz, po uprzednim wykonaniu szczegółowego badania obecnego stanu zdrowia dziecka oraz zebraniu potrzebnych informacji podczas wywiadu z rodzicem, a nie rodzic, który ze względu na swoje przekonania sprzeciwia się wykonaniu szczepień ochronnych w okresach uzasadnionych medycznie i epidemiologicznie. Nadzór nad realizacją obowiązku szczepień ochronnych u osób do 19 roku życia sprawują organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej, które w zakresie swoich właściwości wykorzystują, zgodnie z uprawnieniami, przysługujące im środki prawne. Tym samym, ustawowy obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym wynikający z przepisów prawa, w stosunku do córki skarżącej, stał się wymagalny. W sprawie zaistniały przesłanki do wszczęcia postępowania egzekucyjnego (poprzez wystawienie tytułu wykonawczego), a następnie - do wydania postanowienia o nałożeniu grzywny wraz z opłatą za czynności egzekucyjne.

W ocenie Sądu orzeczona grzywna (w zakresie jej wysokości) jest zgodna z art. 121 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a wydane w tym przedmiocie przez organy obu instancji postanowienia, nie naruszają prawa, ani przepisów prawa materialnego ani procesowego - tj. dotyczących podstawy prawnej nałożenia grzywny w celu przymuszenia i zachowania gwarancji procesowych skarżącego, w tym art. 10 § 1 i 107 § 1 i 3 k.p.a. oraz 80 i 81 k.p.a.

Z tych względów Sąd I instancji, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła I. O., zaskarżając go w całości.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:

1) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść orzeczenia, tj.: art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez pominięcie przez Sąd I instancji w uzasadnieniu orzeczenia zarzutów podniesionych w skardze dotyczących naruszenia przez organ art. 17 ust. 2 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, art. 18, art. 122 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, art. 6 i art. 9, art. 81, art. 107, art. 124 § 2 k.p.a. i ograniczenie się przez ten Sąd do przytoczenia jedynie podstawy prawnej obowiązku;

2) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: art. 17 ust. 2 i 9 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w zw. z § 9 pkt 4 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, poprzez niezastosowanie powyższych przepisów do stanu faktycznego niniejszej sprawy, skutkujące uznaniem, że odpowiedzialność za niewykonanie obowiązkowych szczepień ochronnych w całości spoczywa na skarżącej, podczas gdy o obowiązkowych szczepieniach ochronnych oraz ich terminie skarżąca winna być powiadomiona przez lekarza, nadto warunkiem wykonania szczepienia jest prawidłowe wykonanie badania kwalifikacyjnego wykluczającego przeciwwskazania do szczepienia.

Mając na uwadze powyższe zarzuty wniesiono o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie skargi w całości.

Skarżąca kasacyjnie podniosła, że z uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wynika, że Sąd ten nie dokonał analizy zarzutów wskazanych w skardze oraz jej uzasadnieniu. Skarżąca wskazała, że postanowienie zawiera szerokie wskazanie i omówienie podstawy prawnej obowiązku, jednakże w żaden sposób nie odnosi się do sytuacji faktycznej skarżącej. Z uzasadnienia obu postanowień nie wynika jaki był stan zdrowia małoletniej oraz czy istniały, czy też nie, przeciwwskazania zdrowotne do wykonania szczepień ochronnych. Co więcej z uzasadnienia obu postanowień nie wynika żeby jakikolwiek stan faktyczny sprawy był przedmiotem badania organów. Powyższe błędy w postępowaniu organów zostały również powielone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, który również w żaden sposób nie poruszył stanu faktycznego sprawy. Sąd ten również ograniczył się do wskazania przepisów prawa materialnego dotyczących podstawy prawnej obowiązku, jednakże uzasadnienie skarżonego wyroku w żaden sposób nie odnosi się do stanu faktycznego sprawy.

Autor skargi kasacyjnej nie zgodził się z twierdzeniem Sądu pierwszej instancji że obowiązujące przepisy prawa nie dają podstawy do wyprowadzenia wniosku, że badanie kwalifikacyjne stanowi przesłankę, od której zależy powstanie obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu. W kontekście powyższego, skarżąca przywołała treść art. 5 ust. 1 lit. b oraz art. 17 § 2 i 5 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi osoby i wskazała, że twierdzenie o bezwzględnym obowiązku poddania się szczepieniu jest zbyt daleko idące skoro same przepisy przewidują możliwość długotrwałego odroczenia wykonania powyższego obowiązku (z uwagi na stan zdrowia dziecka).

Wnosząca skargę kasacyjną podniosła także, że zgodnie z art. 17 ust. 9 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, obowiązkiem lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną jest powiadomienie osoby obowiązanej do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym lub osoby sprawującej prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną albo opiekuna faktycznego w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, o obowiązku poddania się tym szczepieniom, a także poinformowanie o szczepieniach zalecanych. Z akt sprawy nie wynika czy obowiązek ten został przez lekarza wykonany. Kwestia ta nie była przedmiotem rozważań organu, ani Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Skarżąca wskazała także na naruszenie § 9 pkt 4 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, zgodnie z którym, w dokumentach, o których mowa w ust. 1, odnotowuje się fakt poinformowania osoby obowiązanej do poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu lub osoby, która sprawuje prawną pieczę nad tą osobą, albo opiekuna faktycznego o obowiązku poddania się temu szczepieniu. Stwierdziła, że przepisy te mają doniosłe znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. O ile zgodzić się należy z podaną w uzasadnieniu skarżonego wyroku podstawą prawną orzeczenia, o tyle zagadnienie to nie zostało przez Sąd ten wyczerpane. Obowiązek informacyjny ma doniosłe znaczenie faktyczne, gdyż poinformowanie przez lekarza o obowiązkowych szczepieniach ochronnych umożliwia działanie rodzica/przedstawiciela ustawowego w celu poddania małoletniego szczepieniom ochronnym. O ile bowiem Program Szczepień Ochronnych na dany rok wskazuje terminy, w jakich osoby powinny być poddawane szczepieniom, o tyle o możliwości wykonania szczepienia decyduje za każdym razem lekarz, a nie rodzic, czy też urzędnik. Ponieważ w aktach sprawy brak jest takich dokumentów, które umożliwiłyby Sądowi weryfikację czy powyższy obowiązek informacyjny został przez lekarza wypełniony, o tyle nie jest możliwe twierdzenie, że skarżąca swojego obowiązku nie wypełniła.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., zwana dalej: "p.p.s.a.") Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie strona skarżąca kasacyjnie złożyła stosowny wniosek, któremu druga strona nie sprzeciwiła się, Sąd rozpoznał sprawę poza rozprawą.

Jak stanowi art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 powołanej ustawy, a taka sytuacja ma miejsce w przedmiotowej sprawie, to Sąd rozpoznający sprawę związany jest granicami kasacji.

Rozpoznając w powyższych granicach wniesioną skargę kasacyjną należało uznać, że nie zawiera ona usprawiedliwionych podstaw.

Skarga kasacyjna złożona w przedmiotowej sprawie została oparta na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 p.p.s.a. tj. na naruszeniu prawa materialnego oraz naruszeniu przepisów postępowania. W pierwszej kolejności, co do zasady, rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania, albowiem dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd przepis prawa materialnego.

I tak, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego niezasadny jest zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., zredagowany w punkcie 1 niniejszej skargi kasacyjnej. Należy przypomnieć, że w orzecznictwie tutejszego Sądu prezentowane jest jednolite stanowisko, zgodnie z którym zarzut naruszenia ww. przepisu może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania (por. uchwałę NSA z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09, LEX nr 552012; wyrok NSA z dnia 20 sierpnia 2009 r., sygn. akt II FSK 568/08, LEX nr 513044). Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a samo uchybienie musi uniemożliwiać kontrolę kasacyjną zaskarżonego wyroku (por. wyroki NSA z dnia 28 września 2010 r., sygn. akt I OSK 1605/09; z dnia 13 października 2010 r., sygn. akt II FSK 1479/09, publ. CBOSA). Za jego pomocą nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, czy też stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego. Dodatkowo zaznaczyć należy, iż wprawdzie jednym z elementów uzasadnienia wyroku jest przedstawienie zarzutów zawartych w skardze, jednakże prawidłowo sporządzone uzasadnienie wyroku nie wymaga szczegółowego odniesienia się przez Sąd pierwszej instancji do wszystkich zarzutów skargi oraz podniesionej w niej argumentacji, a jedynie w zakresie niezbędnym do przeprowadzenia kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego. Zatem z samego faktu braku wyraźnego odniesienia się przez Sąd pierwszej instancji do niektórych zarzutów skargi lub pominięcia w swoich rozważaniach niektórych elementów stanu faktycznego sprawy, nie można wywodzić, że zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z dnia 29 marca 2017 r., sygn. akt I GSK 623/15, publ. LEX nr 2316398; z dnia 12 października 2010 r., sygn. akt II OSK 1620/10; publ. CBOSA).

Naczelny Sąd Administracyjny, mając na uwadze powyższe, analizując uzasadnienie zaskarżonego wyroku, nie dopatrzył się w nim takich mankamentów, które obligowałyby go do uwzględnienia skargi kasacyjnej. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie niezbędne elementy określone w przepisie art. 141 § 4 p.p.s.a, daje odpowiedź, co do zasadniczych powodów oddalenia skargi na postanowienie Ministra Zdrowia. Sąd I instancji odniósł się do istoty sprawy, tj. prawidłowości nałożenia przez organ grzywny w celu przymuszenia w związku z uchylaniem się przez zobowiązaną do poddania dziecka obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu. Stan faktyczny sprawy został przez Sąd I instancji przywołany i oceniony w zakresie niezbędnym do przeprowadzenia kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego. Sąd wskazał mianowicie, że "zgodnie z aktami sprawy, skarżący nie poddał małoletniej córki obowiązkowym szczepieniom ochronnym", a także że "brak badania kwalifikacyjnego spowodowane było niestawieniem się rodzica wraz z małoletnim dzieckiem na badanie kwalifikacyjne i szczepienie w podmiocie leczniczym. Skarżący nie dostarczył przy tym zaświadczenia lekarskiego o przeciwwskazaniach medycznych do wykonania szczepienia obowiązkowego u małoletniej córki. Po upływie terminu szczepień wynikającego z obowiązującego Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, obowiązek zaszczepienia dziecka stał się zatem wymagalny". Fakt nie poddania dziecka badaniu kwalifikacyjnemu i szczepieniu nie jest przez skarżącą kwestionowany. Sąd I instancji, co wynika z uzasadnienia wyroku, poddał także ocenie, zarzuty naruszenia art. 17 ust. 2 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz art. 122 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, art. 81, art. 107 § 1 i 3 k.p.a. (tj. art. 124 § 2 k.p.a.). Okoliczność, że Sąd I instancji nie odniósł się do poniesionych zarzutów w takim stopniu, w jakim by życzyła sobie tego strona, bądź pominął niektóre zarzuty, jak np. w niniejszym przypadku zarzut naruszenia art. 6 i 9 k.p.a., nie świadczy o naruszeniu art. 141 § 4 p.p.s.a. i to w takim stopniu, który miał wpływ na wynik sprawy.

Zauważyć należy, że poprzez zarzut naruszenia przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a. autor skargi kasacyjnej w gruncie rzeczy zmierza do podważenia ustalonego przez organy stanu faktycznego, ocenionego przez Sąd I instancji oraz kompletności uzasadnienia rozstrzygnięć organów administracji. Za takim uznaniem przemawiają stwierdzenia zawarte w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Skarżąca kasacyjnie wskazuje bowiem, iż "z uzasadnienia obu postanowień nie wynika jaki był stan zdrowia małoletniej oraz czy istniały czy też nie przeciwskazania zdrowotne do wykonania szczepień ochronnych. (...) z uzasadnienia obu postanowień nie wynika żeby jakikolwiek stan faktyczny był przedmiotem badania organów". Wnosząca skargę kasacyjną powyższych okoliczności nie może jednakże skutecznie kwestionować w ramach zarzutu naruszenia przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zamierzonego skutku nie mógł odnieść również zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 2 i 9 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w zw. z § 9 pkt 4 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, poprzez niezastosowanie powyższych przepisów do stanu faktycznego niniejszej sprawy, skutkujące uznaniem, że odpowiedzialność za niewykonanie obowiązkowych szczepień ochronnych w całości spoczywa na skarżącej, podczas gdy o obowiązkowych szczepieniach ochronnych oraz ich terminie skarżąca winna być powiadomiona przez lekarza, nadto warunkiem wykonania szczepienia jest prawidłowe wykonanie badania kwalifikacyjnego wykluczającego przeciwwskazania do szczepienia.

Zgodnie z art. 17 ust. 9 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, obowiązkiem lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną jest powiadomienie osoby obowiązanej do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym lub osoby sprawującej prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną albo opiekuna faktycznego w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, o obowiązku poddania się tym szczepieniom, a także poinformowanie o szczepieniach zalecanych. Stosownie do § 9 ust. 4 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, fakt poinformowania osoby obowiązanej do poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu lub osoby, która sprawuje prawną pieczę nad tą osobą, albo opiekuna faktycznego o obowiązku poddania się temu szczepieniu, odnotowuje się w dokumentach, o których mowa w ust. 1.

Skarżąca kasacyjnie stoi na stanowisku, że obowiązek informacyjny wynikający z ww. przepisów, ma doniosłe znaczenie faktyczne, gdyż poinformowanie przez lekarza o obowiązkowych szczepieniach ochronnych umożliwia działanie rodzica/przedstawiciela ustawowego w celu poddania małoletniego szczepieniom ochronnym. O ile bowiem Program Szczepień Ochronnych na dany rok wskazuje terminy, w jakich osoby powinny być poddawane szczepieniom, o tyle o możliwości wykonania szczepienia decyduje za każdym razem lekarz, a nie rodzic, czy też urzędnik. Zdaniem strony, ponieważ w aktach sprawy brak jest takich dokumentów, które umożliwiłyby Sądowi weryfikację czy powyższy obowiązek informacyjny został przez lekarza wypełniony, o tyle nie jest możliwe twierdzenie, że skarżąca swojego obowiązku nie wypełniła.

Należy zgodzić się z wnoszącą skargę kasacyjną, że obowiązek informacyjny realizowany przez lekarza daje możliwość podjęcia przez rodzica/przedstawiciela ustawowego działań w celu poddania małoletniego szczepieniom ochronnym. Nietrafnie jednak skarżąca podnosi, że taki obowiązek nie został wykonany. W aktach sprawy, wbrew twierdzeniom skarżącej, znajduje się bowiem wezwanie na szczepienie dzieci z dnia 14 lipca 2014 r. skierowane do I. O. i osobiście przez nią odebrane. Dodatkowo z pisma skarżącej z dnia 10 marca 2014 r. jednoznacznie wynika, że były do niej kierowane wcześniejsze wezwania w tym zakresie. Z żadnego pisma złożonego do akt niniejszej sprawy nie wynika natomiast, aby skarżąca obowiązek poddania dziecka szczepieniu wykonała.

Słusznie wskazała skarżąca kasacyjnie, że o ile Program Szczepień Ochronnych na dany rok wskazuje terminy, w jakich osoby powinny być poddawane szczepieniom, o tyle o możliwości wykonania szczepienia decyduje za każdym razem lekarz, a nie rodzic, czy też urzędnik. Zbieżne jest to ze stanowiskiem Sądu I instancji, który w uzasadnieniu wyroku zauważył, że o realizacji szczepień obowiązkowych i kwalifikacji do ich podania u dziecka decyduje każdorazowo lekarz, po uprzednim wykonaniu szczegółowego badania obecnego stanu zdrowia dziecka oraz zebraniu potrzebnych informacji podczas wywiadu z rodzicem. Bez wątpienia warunkiem wykonania szczepienia jest prawidłowe wykonanie badania kwalifikacyjnego wykluczającego przeciwwskazania do szczepienia. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowany jest pogląd, który skład obecnie orzekający podziela, że poddanie się lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu, o którym mowa w art. 17 ust. 2 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, jest elementem obowiązku szczepienia ochronnego. Tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie. Wykonanie tego obowiązku obciąża zobowiązanego lub osobę odpowiedzialną za wykonanie obowiązku przez zobowiązanego. Niepoddanie się badaniu kwalifikacyjnemu jest równoznaczne z niewykonaniem obowiązku poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 listopada 2019 r., sygn. akt II OSK 3322/17; sygn. akt II OSK 43/18). W niniejszej sprawie, co nie zostało skutecznie podważone, nie poddano dziecka badaniu kwalifikacyjnemu, co było równoznaczne z niewykonaniem obowiązku poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu, a tym samym stanowiło podstawę do podjęcia czynności egzekucji administracyjnej i zastosowania środka egzekucyjnego w postaci grzywny w celu przymuszenia.

Z tych wszystkich względów, uznając, że skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, w oparciu o art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny, orzekł jak w punkcie 2 sentencji. Jednocześnie Sąd, na podstawie art. 156 § 1 i § 3 p.p.s.a. sprostował oczywistą omyłkę pisarską w wyroku Sądu I instancji, polegającą na błędnym oznaczeniu numeru zaskarżonego rozstrzygnięcia organu administracji, o czym orzekł jak w punkcie 1 sentencji.