Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 3748/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-05-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 54 § 1, art. 80 § 1 i 2, art. 81
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Beata Sobocha, Sędziowie sędzia WSA Matylda Arnold-Rogiewicz (sprawozdawca), asesor WSA Agnieszka Wąsikowska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 maja 2018 r. sprawy ze skargi A. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne oddala skargę


UZASADNIENIE

Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W. (dalej też "NUS" albo "Organ egzekucyjny") wszczął i prowadzi postępowania egzekucyjne wobec majątku A. PL sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej też "Skarżąca", "Spółka" albo "Zobowiązana") na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 14 kwietnia 2017 r o numerach:

– [...],

– [...],

– [...],

– [...],

– [...],

– [...].

W toku prowadzonych postępowań egzekucyjnych w dniu 19 kwietnia 2017r. Organ egzekucyjny wystawił zawiadomienia nr [...],[...],[...] o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, które skierował do [...] Bank S.A., Banku [...] S.A. oraz Banku [...] S.A. Powyższe zawiadomienia o zajęciu wraz z odpisami tytułów wykonawczych zostały doręczone Spółce w dniu 24 kwietnia 2017 r.

Na powyższe czynności Skarżąca złożyła skargi pismami z dnia 8 maja 2017 r., zarzucając im naruszenie:

– art. 80 § 1 w zw. z art. 7 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm., dalej "u.p.e.a."), poprzez dokonanie zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w sytuacji, gdy organ nie zastosował się do normy zawartej w tym przepisie i dokonał zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych przed rzetelnym zbadaniem stanu majątkowego Spółki;

– art. 7 i 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., dalej: "k.p.a."), poprzez nienależyte wykonanie zadań organu poprzez niezbadanie okoliczności rozpatrywanej sprawy pod względem możliwości wystąpienia negatywnych dla Strony skutków zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego.

W związku ze złożonymi skargami NUS postanowieniem z dnia [...] maja 2017 r. połączył postępowania w sprawach skarg wniesionych przez Skarżącą pismami z dnia 8 maja 2017 r. na czynności egzekucyjne do łącznego rozpoznania.

Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2017 r. NUS oddalił skargi na czynność egzekucyjną z dnia 19 kwietnia 2017 r.

Na powyższe postanowienie zażalenie złożyła Skarżąca, powtarzając argumentację zawartą w skargach z dnia 8 maja 2017 r., iż zastosowane środki mogą doprowadzić do powstania nieodwracalnych szkód w prowadzeniu działalności gospodarczej Spółki, podczas gdy Organ egzekucyjny winien stosować środki egzekucyjne z uwzględnieniem indywidualnej sytuacji Podatnika.

Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2017 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. (dalej też "DIAS" albo "Organ odwoławczy") utrzymał w mocy postanowienie Organu egzekucyjnego.

W uzasadnieniu DIAS podkreślił, że w toku postępowania egzekucyjnego Organ egzekucyjny w oparciu o prawidłowo wystawione i doręczone tytuły wykonawcze zastosował środek egzekucyjny wynikający z ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wymieniony w art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a., tj. egzekucję z wierzytelności z rachunku bankowego Spółki.

Wyjaśniono, że w ramach przedmiotowego postępowania DIAS oceniał jedynie kwestie formalnoprawne dotyczące prawidłowości postępowania Organu egzekucyjnego. Wskazano, że egzekucję z wierzytelności z rachunku bankowego reguluje art. 80 u.p.e.a.

Następnie DIAS wskazał, że na podstawie zawiadomień nr [...],[...],[...] NUS dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego Spółki poprzez przesłanie zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego do [...] Bank S.A., Banku [...] S.A. oraz Banku [...] S.A. Dłużnicy zajętej wierzytelności potwierdzili odbiór zawiadomienia w dniu 19 kwietnia 2017 r. Zobowiązana otrzymała zawiadomienie o zajęciu jej wierzytelności z rachunków bankowych oraz odpisy tytułów wykonawczych w dniu 24 kwietnia 2017 r.

Oceniając powyższe DIAS nie odnotował w postępowania Organu egzekucyjnego uchybień oraz nieprawidłowości, uznając, iż zostały one przeprowadzone zgodnie z art. 80 u.p.e.a. Podniesiono, że w zawiadomieniach o zajęciach rachunku bankowego NUS podał wszystkie dane wymagane przez ustawodawcę w art. 67 § 2 u.p.e.a.

Ustosunkowując się do zarzutów Skarżącej DIAS podkreślił, że w przypadku wniesienia zarzutów badane są jedynie kwestie formalnoprawne. Wskazano, że za pomocą skargi na czynności egzekucyjne nie można próbować wzruszania rozstrzygnięcia będącego podstawą postępowania egzekucyjnego. Wskazano, że Strona pismem z dnia 28 kwietnia 2017 r. złożyła zarzuty do przedmiotowych tytułów wykonawczych.

Odnośnie zarzutu naruszenia art. 7 i 8 k.p.a. Organ odwoławczy uznał, że postępowanie egzekucyjne musi być przede wszystkim skuteczne. Podniesiono, że przepisy nie określają, które środki egzekucyjne są bardziej a które mniej uciążliwe. Wskazano, że to organ egzekucyjny w konkretnym postępowaniu winien ocenić, który z przewidzianych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji środków egzekucyjnych zapewni skuteczne wykonanie ciążącego na zobowiązanym obowiązku, jednocześnie będąc środkiem dla zobowiązanego najmniej dolegliwym. DIAS ocenił, że w przedmiotowym postępowaniu powyższe okoliczności miały zastosowanie.

Nie godząc się z powyższym postanowieniem Skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jego uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającego je postanowienia NUS, i zarzucając mu naruszenie:

1. art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. oraz art. 18 art. 54 § 1 i § 5 u.p.e.a., poprzez nieuchylenie postanowienia Organu egzekucyjnego, w którym to postanowieniu organ zastosował środek egzekucyjny, który może doprowadzić do powstania nieodwracalnych szkód w prowadzeniu działalności gospodarczej Spółki, podczas gdy Organ egzekucyjny winien stosować środki egzekucyjne z uwzględnieniem indywidualnej sytuacji Spółki, tj. zarzucając, iż organ stosując środek egzekucyjny nie zbadał sytuacji majątkowej oraz biznesowej Skarżącej, co może doprowadzić do nieodwracalnych szkód w prowadzeniu działalności gospodarczej przez Spółkę;

2. art. 13 § 1 u.p.e.a. w związku z art. 6, 7, 10 § 1 w zw. z art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., poprzez nieuchylenie w postępowaniu egzekucyjnym postanowienia Organu egzekucyjnego, w którym to postępowaniu organ błędnie uznał, że w sprawie nie zaistniał ważny interes Skarżącej, podczas gdy z okoliczności sprawy wynika, że ważny interes Skarżącej zaistniał tj. zarzucając, iż organ nie ocenił w sposób obiektywny ważnego interesu Spółki, podczas gdy - zdaniem Skarżącej - wystarczającą przesłanką do uznania zwolnienia spod egzekucji jest konieczność regulowania zobowiązań wynikających ze stosunków cywilnoprawnych wynikających z umów zawieranych z kontrahentami Skarżącej;

3. art. 7 k.p.a. oraz art. 8 k.p.a., poprzez nieuchylenie w postępowaniu egzekucyjnym postanowienia Organu egzekucyjnego, w którym to postępowaniu organ nie zbadał okoliczności rozpatrywanej sprawy pod względem możliwości wystąpienia nieodwracalnych dla Spółki skutków zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, podczas gdy organ winien należycie rozpatrzyć każdą sprawę. Organ winien przed dokonaniem zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przeanalizować przedmiotową sprawę i ewentualny wpływ dokonania zajęcia na sytuację Skarżącej, tak by swoim działaniem nie doprowadzić do znacznego utrudnienia prowadzenia działalności gospodarczej Spółki.

W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Kontroli Sądu poddane zostało postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] sierpnia 2017 r. w przedmiocie złożonej przez Skarżącą skargi na czynność egzekucyjną, a mianowicie na zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych.

Czynności tych dokonano w postępowaniach egzekucyjnych, w których na podstawie sześciu wyżej wymienionych tytułów wykonawczych dochodzono zaległości podatkowych Skarżącej z tytułu podatku od towarów w łącznej kwocie 7.879.672,00 zł należności głównej plus należne odsetki za zwłokę i koszty egzekucyjne.

Możliwość złożenia skargi na czynność egzekucyjną przewidziana została w art. 54 § 1 u.p.e.a., zgodnie z którym zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego.

W świetle tego przepisu, skarga na czynność egzekucyjną jest instytucją postępowania egzekucyjnego, celem którego jest przymusowe ściągnięcie wymagalnej należności obciążającej zobowiązanego i służy ona kontroli prawidłowości stosowania w tym postępowaniu środków egzekucyjnych wskazanych w art. 1a pkt 12 u.p.e.a., zmierzających bezpośrednio do wyegzekwowania należności.

W ramach skargi na czynność egzekucyjną ocenie podlegają działania organu egzekucyjnego (oraz egzekutora), który na zlecenie wierzyciela egzekwuje należność wskazaną w tytule wykonawczym.

Skarga na czynności egzekucyjne nie jest natomiast środkiem prawnym umożliwiającym kwestionowanie całokształtu postępowania egzekucyjnego oraz podstaw jego prowadzenia.

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, regulując poszczególne etapy postępowania egzekucyjnego, umożliwia zobowiązanemu kwestionowanie podejmowanych w jego toku rozstrzygnięć. Dlatego też zarówno w orzecznictwie (tak: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lipca 2012 r. sygn. akt II FSK 2555/10 i z dnia 3 grudnia 2013 r. sygn. akt II GSK 1285/12; dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), jak i piśmiennictwie (zob. M. Romańska w: System egzekucji administracyjnej, pod redakcją J. Niczyporuka, S. Fundowicza, J. Radwanowicza; Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2004, s. 536) przyjmuje się, uwzględniając zasadę niekonkurencyjności środków zaskarżenia, że skarga na czynności egzekucyjne służy wyłącznie na czynności o charakterze faktycznym, i to tylko takie, które nie mogą być zaskarżone poprzez inny środek prawny przewidziany w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Innymi słowy, skarga na czynności egzekucyjne jest przysługującym zobowiązanemu środkiem prawnym o charakterze subsydiarnym i stanowi uzupełnienie innych środków zaskarżenia, przysługujących zobowiązanemu w postępowaniu egzekucyjnym.

Skarżąca natomiast w postępowaniu wszczętym skargami z dnia 8 maja 2017 r. na czynności egzekucyjne kwestionowała przede wszystkim rodzaj zastosowanych środków egzekucyjnych, podnosząc, że są one zbyt uciążliwe i wskazując własną hierarchię ponoszonych zobowiązań i ciężarów, dającą prymat zobowiązaniom cywilnoprawnym. Zdaniem Skarżącej, organ powinien wstrzymać się z zajęciem wierzytelności z rachunków bankowych do wyjawienia majątku, a także zbadać ewentualny negatywny wpływ dokonania zajęcia na sytuację Zobowiązanej, tak by nie doprowadzić do znacznego utrudnienia prowadzenia działalności gospodarczej. W konsekwencji Skarżąca w skargach na czynności egzekucyjne postulowała umorzenie na podstawie art. 59 u.p.e.a. prowadzonej wobec niej egzekucji administracyjnej.

Za trafne, w ocenie Sądu, należy uznać stanowisko Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. , że w rozpoznanej sprawie zastrzeżenia Skarżącej w tym zakresie nie mogły być w ogóle rozpatrywane. Tym samym, nie mogły być one również skuteczne w postępowaniu sądowoadministracyjnym, tj. prowadzić do uchylenia zaskarżonego postanowienia.

W przedmiotowym przypadku Skarżąca niewątpliwie miała możliwość wniesienia innego środka zaskarżenia, jakim jest zarzut przeciwegzekucyjny oparty o podstawę wskazaną w art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a., i z możliwości tej skorzystała. W sytuacji zaś, gdy przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewidują środki prawne służące kwestionowaniu przez zobowiązanego poszczególnych działań i czynności podejmowanych na kolejnych etapach postępowania egzekucyjnego, brak jest podstaw, aby w ramach skargi obejmującej jedną tylko czynność tego postępowania, gdy podstawy wszczęcia postępowania egzekucyjnego nie zostały skutecznie zakwestionowane w trybie zarzutów, podlegały analizie wszelkie zarzuty i okoliczności związane z dochodzonym obowiązkiem.

Zasadnie zatem organy orzekające przy rozpatrywaniu wniesionych przez Skarżącą skarg na czynność egzekucyjną skupiły się na ocenie formalnej poprawności zakwestionowanych czynności, nie odnosząc się do zagadnień, które mogły podlegać badaniu w ramach innego środka zaskarżenia.

Organy administracji dokonały przy tym szczegółowej analizy prawidłowości dokonanego przez organ egzekucyjny zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych. Powołując się na konkretne przepisy ustawy o postepowaniu egzekucyjnym w administracji wykazały, że zajęcia odbyły się zgodnie z tymi przepisami oraz z poszanowaniem praw Skarżącej.

Nie budzi przy tym wątpliwości, że organ egzekucyjny zastosował środki egzekucyjne wymienione w art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a. Prawidłowo więc DIAS uznał, że nie doszło do naruszenia przepisów normujących zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego Zobowiązanej, tj. art. 80 i art. 81 u.p.e.a.

Zgodnie z art. 80 § 1 u.p.e.a. zajęcie to dokonywane jest przez przesłanie do banku, a jeżeli bank posiada oddziały - do właściwego oddziału, zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz bezzwłocznie przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności albo zawiadomił organ egzekucyjny, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty.

W aktach sprawy znajdują się kopie datowanych na 19 kwietnia 2017 r. zawiadomień o zajęciu praw majątkowych stanowiących wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, które to zawiadomienia doręczono bankom. Zgodnie z art. 80 § 2 u.p.e.a., w datach odbioru zawiadomień dokonano zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego.

Wobec powyższego Sąd uznał, że dokonana przez organy administracji ocena poprawności zakwestionowanej czynności egzekucyjnej była prawidłowa. Zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych przeprowadzone zostało w sposób właściwy, co skargę Skarżącej czyniło niezasadną.

Na marginesie wskazać należy, że Skarżąca podnosząc w skardze, a wcześniej w środkach odwoławczych wnoszonych w toku postępowania egzekucyjnego oraz skargach na czynności egzekucyjne, że zastosowany środek egzekucyjny jest zbyt uciążliwy, nie wskazała żadnego alternatywnego środka, który mógłby być zastosowany przez organ egzekucyjny. Zdaniem Skarżącej, wystarczającą przesłanką do uznania zwolnienia spod egzekucji jest konieczność regulowania zobowiązań wynikających ze stosunków cywilnoprawnych wynikających z umów zawieranych z kontrahentami, co ma uzasadniać postawiony w sprawie zarzut naruszenia art. 13 § 1 u.p.e.a. w związku z art. 6, 7, 10 § 1 w zw. z art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a.

Przypomnieć zaś należy, że administracyjny organ egzekucyjny dokonuje wyboru środków egzekucyjnych, które zastosuje w trwającym postępowaniu egzekucyjnym. Organ egzekucyjny powinien stosować środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego (art. 7 § 2 u.p.e.a.). Wyboru środka egzekucyjnego organ nie powinien dokonywać mechanicznie, lecz mając na względzie sytuację majątkową zobowiązanego. Skoro jednak Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W. nie uzyskał od Skarżącej informacji o mniej uciążliwych, alternatywnych środkach egzekucyjnych, to był zobowiązany zastosować skuteczne środki egzekucyjne co do ustalonych i podlegających egzekucji składników majątku Skarżącej. Skarżąca, kontestując zastosowane środki egzekucyjne, także w skardze nie stawia postulatów zastosowania innych, jej zdaniem mniej uciążliwych i adekwatnych do celu postępowania egzekucyjnego środków. Przypomnienia bowiem wymaga, że egzekucja stanowi przymusowy sposób realizacji zobowiązania, w tym wypadku podatkowego, co do którego dłużnik ma możliwość, a wręcz powinność dobrowolnego spełnienia.

Ponadto zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego nie jest, co do zasady, uznawane za uciążliwą czynność egzekucyjną. Stanu "uciążliwości" nie wykazała również w sprawie Skarżąca, jak również nie wykazała ona jaką ewentualnie "mniej uciążliwą" czynność powinny podjąć względem niej organy administracji. Egzekucja zawsze stanowi przymusowy sposób realizacji zobowiązania, kiedy dłużnik dobrowolnie nie wypełnia ciążącego na nim obowiązku.

W konsekwencji, nie znalazły potwierdzenia postawione zarzuty naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. oraz art. 18 u.p.e.a. a także art. 54 § 1 i § 5 u.p.e.a. poprzez nieuchylenie postanowienia organu pierwszej instancji. Organy w wystarczającym zakresie wyjaśniły stan faktyczny, z uwzględnieniem sytuacji Skarżącej. Nie znalazł więc potwierdzenia także zarzut naruszenia art. 7 i 8 k.p.a. Nie potwierdził się również zarzut naruszenia art. 13 § 1 u.p.e.a. w związku z art. 6, 7, 10 § 1 w zw. z art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez nieuchylenie w postępowaniu egzekucyjnym postanowienia Organu egzekucyjnego - Skarżąca nie wskazała bowiem innego sposobu osiągnięcia celu postępowania egzekucyjnego, zaś uciążliwość tego postępowania oraz sam fakt jego prowadzenia nie stanowią okoliczności uzasadniających odstąpienie od zastosowania środka egzekucyjnego.

Mając na względzie powyższe Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), orzekł, jak w sentencji.

Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 3 tej ustawy, zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie, a także postanowienie, rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.