Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 975/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2018-02-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 39 ust. 1 i 2, art. 8 ust. 1 pkt 3, art. 8 ust. 3 pkt 1 i 2, art. 41 pkt 1
journal: Dz.U. 2016 poz 930
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity
article: par. 1 pkt 1 lit. b
journal: Dz.U. 2017 poz 935
law: Ustawa z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw
article: art. 79a par. 1 i 2, art. 10, art. 61 par. 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Asesor WSA Jan Szuma Protokolant st. sekr. sąd. Edyta Rurarz - Kwietniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 lutego 2018r. sprawy ze skargi Z. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r., nr [...], Prezydent Miasta [...] działając na podstawie art. 17 ust. 2 pkt 1, art. 41 pkt 1, art. 106 ust. 4, art. 107 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r., poz. 930 ze zm.; dalej: "u.p.s."), § 1 pkt 1 lit. b Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 1058) oraz art. 104 ustawy z dnia [...] r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.; dalej: "K.p.a.") postanowił odmówić Z. L. przyznania pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego.

Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ I instancji wyjaśnił, że w dniu [...] r. Z. L. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o pomoc na bieżące potrzeby życia codziennego. Podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] r. strona sprecyzowała swoje oczekiwania i określiła, że oczekuje pomocy na zakup leków, uzupełnienie żywności i środków czystości. Jednocześnie ustalono, że wnioskodawca zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną M. L.. Oboje małżonkowie nie pracują zawodowo i otrzymują świadczenia rentowe. Żona na podstawie orzeczenia nr [...] z dnia [...] r. została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym na stałe. Jest osobą całkowicie ubezwłasnowolnioną, a jej opiekunem prawnym jest Z. L..

W dalszej kolejności wyjaśniono, że dochodem rodziny w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku tj. maju 2017 r. było świadczenie rentowe strony w kwocie [...]zł (po odliczeniu podatku dochodowego i składki na ubezpieczenie zdrowotne) oraz świadczenie rentowe żony w wysokości [...] zł (po odliczeniu podatku dochodowego i składki na ubezpieczenie zdrowotne). Łączny dochód rodziny wyniósł więc [...] zł i przekroczył kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, które zgodnie art. 8 ust. 1 pkt. 3 u.p.s. oraz § 1 pkt 1 lit. b Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej dla osoby w rodzinie stanowi kwotę [...]zł, a dla rodziny strony stanowi kwotę [...]zł. Z informacji udzielonej przez stronę wynika, że wydatki związane z utrzymaniem mieszkania miesięcznie wynoszą: czynsz [...] zł (łącznie z rozliczeniem CO i wody), energia elektryczna [...] zł, gaz [...] zł, telefon + internet [...] zł, leki około [...] zł miesięcznie. Po odliczeniu od dochodu rodziny miesięcznych wydatków, na pozostałe potrzeby rodziny pozostaje kwota [...]zł, co na osobę w rodzinie stanowi kwotę [...]zł.

Następnie organ I instancji wyjaśnił, że strona nie wniosła o przyznanie pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego, jednak z uwagi na fakt, że dochód rodziny przekracza kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń z pomocy społecznej, organ I instancji rozpatrzył wniosek w trybie art. 41 pkt 1 u.p.s. Podstawową przesłanką do przyznania ze środków pomocy społecznej specjalnego zasiłku celowego jest uznanie sytuacji rodziny lub osoby za szczególną, a więc tak wyrazistą i odbiegającą znacznie od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnieniu kryterium dochodowego, że uzasadniałoby przyznanie tej szczególnej pomocy. W opinii organu w sytuacji rodzinnej Z. L. nie zachodzi szczególna okoliczność, albowiem trwa ona od kilku lat. Ustalono, że oboje małżonkowie są długotrwale chorzy i wymagają leczenia, jednak sytuacja materialna rodziny jest bardzo dobra i pozwala w zupełności na zabezpieczenie podstawowych potrzeb, które zgłaszają, tj. żywność, środki czystości i zakup leków.

W odwołaniu z dnia [...] r. Z. L. podniósł, że w ostatnim czasie choroba jego żony i jego pogłębiła się i obydwoje przebywali w szpitalu. Nadto wskazał, że organ I instancji wyliczając dochód rodziny nie uwzględnił wszystkich wydatków, które łącznie wynoszą [...] zł. Na wydatki te składają się: czynsz za lokal mieszkalny w kwocie [...]zł, energia elektryczna [...] zł, gaz [...], telefon i internet [...] zł, zakup leków i środków aptecznych ok. [...] zł, potrącenia komornicze ok. [...] zł (25 % renty), spłata rat bankowych (Santander [...] zł +[...] zł i Kasa Stefczyka ok. [...] zł).

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r., nr [...], działając na podstawie art. 1, art. 17 ust. 1 i art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U. z 2015 r., poz. 1659 ze zm.), art. 17 pkt. 1, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 ust. 1 K.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W motywach rozstrzygnięcia ustosunkowując się do zarzutów podniesionym w odwołaniu organ odwoławczy wskazał, że brak jest podstaw do wyłączenia z dochodu rodziny innych wydatków, niż wskazanych w art. 8 ust. 4 u.p.s., w tym należności z tytułu zaciągniętych zobowiązań z tytułu umów cywilnoprawnych.

Następnie organ odwoławczy podkreślił wyjątkowość okoliczności przyznawania świadczeń na specjalnych zasadach, albowiem beneficjenci nie spełniają ogólnych kryteriów otrzymania pomocy. Ich sytuacja materialna jest na tyle dobra, że powinni oni samodzielnie przezwyciężyć trudności. Przyznanie pomocy takim osobom i rodzinom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i ogromnej liczby beneficjentów oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga absolutnie wyjątkowych okoliczności. Organ pomocy społecznej powinien rozważyć sytuację życiową osoby ubiegającej się o pomoc w kategoriach "przypadku szczególnie uzasadnionego". Tymczasem rodzina wnioskującego osiąga stałe źródło utrzymania.

Nadto pokreślono, świadczenia unormowane w art. 41 powołanej ustawy powinny być traktowane jako szczególna pomoc doraźna ukierunkowana na konkretny cel bytowy. Jest to świadczenie wyjątkowe i nie może być traktowane jako pomoc o charakterze ciągłym. Przyznanie pomocy na podstawie tego przepisu nie ma charakteru obligatoryjnego, lecz uznaniowy, co oznacza, iż nawet gdy organ stwierdzi, że sytuacja wnioskodawcy przekraczającego kryterium dochodowe jest trudna, a zachodzą inne niezależne od osoby wnioskodawcy okoliczności, to nie ma on obowiązku przyznać świadczenia. Okolicznościami uzasadniającymi odmowę mogą być w szczególności ograniczone środki finansowe ośrodka pomocy społecznej, duża liczba osób ubiegających się o pomoc, a także dotychczas udzielona wnioskodawcy pomoc.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia [...] r. Z. L. wyjaśnił, że oboje z żoną przebywają na rentach chorobowych, do czerwca 2017 r. ich miesięczny dochód wynosił łącznie [...] zł. Sytuacja ta uległa zmianie od lipca 2017 r., gdyż renta skarżącego została obciążona zajęciem komorniczym do wysokości 25 % i obecnie dochód rodziny to kwota [...]zł. Skarżący wskazał ponadto, że podjął negocjacje z bankami, w których zaciągnął kredyty, o wydłużenie okresu ich spłaty, a tym samym zmniejszenie wysokości rat, co pozwoliłoby na gospodarowanie bez korzystania z pomocy. W okresie przejściowym, tj. czerwcu i lipcu skarżący potrzebował pomocy, której nie otrzymał i przez to popadł w długi, zalega w opłatach za czynsz, nie wykupił koniecznych lekarstw, bez których choroba żony pogorszyła się.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Podniosło przy tym, że celem pomocy społecznej nie jest pokrywanie zobowiązań cywilnoprawnych, do których zaliczają się zobowiązania strony skarżącej wobec banków.

W piśmie z dnia [...] r. skarżący podniósł, że nie prosił o pieniądze potrzebne na spłatę kredytów, a jedynie o doraźną pomoc w zakupie drogiego leku "Xarelto" dla żony, który jest niezbędny dla życia. Ponadto prosił o pomoc w zakupie środków spożywczych i środków czystości, a także środków higienicznych (zakup majtek chłonnych). Wyjaśnił również, że kredyty zaciągnięte zostały w związku z koniecznością pokrycia kosztów leczenia i rehabilitacji żony.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] r., nr [...], w której odmówiono przyznania Z. L. pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego.

We wniosku inicjującym postępowanie administracyjne z dnia [...] r. skarżący wystąpił o przyznanie mu świadczenia pieniężnego lub w innej formie pomocy na zaspokojenie bieżących potrzeb związanych z życiem codziennym jego i jego żony (k. 1 akt adm. organu I instancji). Podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] r. skarżący sprecyzował złożony wniosek wskazując, że oczekuje pomocy finansowej na zakup leków oraz uzupełnienie żywności i środków czystości (k. 2 akt adm. organu I instancji).

Rozpoczynając rozważania prawne w tym zakresie należy wskazać, że zgodnie z przepisem art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r., poz. 930 ze zm.; dalej: "u.p.s."), w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Jak wynika z art. 8 ust. 1 pkt 3 u.p.s. w zw. z § 1 pkt 1 lit. b Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 1058), prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, tj. kwoty 1.028,00 zł. Stosownie do art. 8 ust. 3 pkt 1 i 2 u.p.s., za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach.

Sąd w pierwszej kolejności wskazuje, że w rozpoznawanej sprawie organy w sposób prawidłowy obliczyły dochód rodziny, który w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, tj. w maju 2017 r., wyniósł [...] zł. Na tę kwotę składały się bowiem kwoty świadczeń rentowych małżonków po doliczeniu podatku dochodowego i składek na ubezpieczenie zdrowotne, tj. kwota [...]zł przyznana Z. L. (k. 5 akt adm. organu I instancji) oraz kwota [...]zł przyznana M. L. (k. 6 akt adm. organu I instancji). W konsekwencji organy słusznie uznały, że łączny dochód rodziny przekroczył kryterium dochodowe, które uprawnia do przyznania wnioskodawcy zasiłku celowego na podstawie art. 39 u.p.s.

Organy rozstrzygające w niniejszej sprawie w sytuacji braku podstaw – ze względu na przekroczenie kryterium dochodowego - do przyznania wnioskodawcy świadczenia w formie zasiłku celowego w trybie art. 39 u.p.s zasadnie również oceniły, czy okoliczności sprawy uzasadniają przyznanie zasiłku celowego specjalnego, o którym mowa w art. 41 pkt 1 tej ustawy. Przepis ten stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi.

Sąd wyjaśnia, że przepis ten w sposób niebudzący wątpliwości przesądza o zupełnie wyjątkowym charakterze specjalnego zasiłku celowego. Przypadek powodujący przyznanie świadczenia na podstawie tego przepisu nie może należeć do przypadków zwykłych, powszechnych, zazwyczaj występujących. "Szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu powołanego przepisu to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów kwalifikacyjnych w stosunku do istniejącego stanu rzeczy pozwala stwierdzić, że tak drastyczne, czy tak dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych, ale do zdarzeń nadzwyczajnych. O tym, czy w sprawie zaistniał "szczególnie uzasadniony przypadek" każdorazowo rozstrzyga organ orzekający w sprawie, po rozważeniu wszystkich istotnych okoliczności, w oparciu o wszechstronnie zebrany materiał dowodowy (por. wyrok NSA z dnia 29 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 1077/16 – wszystkie powołane w niniejszym wyroku orzeczenia dostępne są na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Odmawiając przyznania specjalnego zasiłku celowego Prezydenta Miasta [...] wskazał, że w sytuacji rodzinnej Z. L. nie zachodzi szczególna okoliczność, albowiem trwa ona od kilku lat. Oboje małżonkowie są długotrwale chorzy i wymagają leczenia, jednak sytuacja materialna rodziny jest bardzo dobra i pozwala w zupełności na zabezpieczenie podstawowych potrzeb, które zgłaszają, tj. zakup żywności, środki czystości i leków. Z kolei Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, że organ pomocy społecznej powinien rozważyć sytuację życiową osoby ubiegającej się o pomoc w kategoriach "przypadku szczególnie uzasadnionego", a rodzina odwołującego ma stałe źródło utrzymania. Ponadto wskazał, że brak jest podstaw do wyłączenia z dochodu rodziny jakichkolwiek innych wydatków, w tym należności z tytułu zaciągniętych zobowiązań z tytułu umów cywilnoprawnych.

Należy zgodzić się z organem odwoławczym, że kwota zaciągniętych przez skarżącego kredytów nie ma wpływu na określenie kwoty dochodu rodziny. Niemniej jednak Sąd zauważa, że skarżący w toku postępowania administracyjnego wyraźnie wskazywał, że od czerwca 2017 r. realna kwota pozostająca do dyspozycji skarżącego jest mniejsza o ok. [...] zł z uwagi na zajęcie komornicze jego renty. Potwierdza to zresztą znajdujące się w aktach sprawy pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia [...] r., znak [...] (zob. k. 21 i akt adm. organu I instancji). Ponadto skarżący w odwołaniu wyjaśnił, że ma zaciągnięte kredyty w Santander Consumer Bank (raty w wysokości [...] zł i [...] zł miesięcznie, zob. dowody wpłaty, k. 21 g i f akt adm. organu I instancji), a także w Kasie Stefczyka (ok. [...] zł miesięcznie, zob. dowód wpłaty k. 21h akt adm. organu I instancji). Oznacza to, że oprócz ujętych przez organy wydatków na czynsz i opłaty związane z eksploatacją mieszkania, żywność i leki w wysokości ok. [...] zł miesięcznie, skarżący ma do zapłaty raty kredytów w wysokości [...] zł miesięcznie. Wobec tego rodzina ma wyższe koszty utrzymania i zaciągniętych zobowiązań, niż dochody. Co istotne, w odwołaniu skarżący wskazał, że podjął starania o wydłużenie okresu spłat kredytów i posiada wstępne zgody, co pozwoli na prowadzenie niezależnego życia. W związku z tym prosił o krótkotrwałą pomoc w celu wyjścia z tej sytuacji. Ponadto, w złożonym wniosku o przyznanie zasiłku z dnia [...] r. wyjaśnił swoją sytuację i wskazał, że w maju 2018 r. kończy 65 lat i uzyska wiek emerytalny, a jego emerytura będzie o 25 % wyższa od renty chorobowej i wówczas problemy finansowe rozwiążą się.

Niemniej jednak organ odwoławczy odmawiając przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego w ogóle nie przeanalizował sytuacji materialnej skarżącego w kontekście zdarzenia, jakim było pomniejszenie dochodu rodziny o [...] zł w stosunku do ponoszonych przez nią ciężarów (raty kredytów i inne wydatki), a także sygnalizowanego pogorszenia stanu zdrowia żony, co mogło wpłynąć na wyższe koszty leczenia. Ponadto nie zweryfikował "szczególnie uzasadnionego przypadku" w kontekście prezentowanej przez skarżącego postawy. Należy bowiem zauważyć, że skarżący podjął czynne działania w celu wyjścia z trudnej sytuacji życiowej w jakiej się znalazł (negocjacje z bankami) i wskazywał, że wnosi jedynie o doraźną pomoc w okresie przejściowym. Nie ukrywał również faktu, że jego dochody w kolejnym roku powiększą się, co poprawi sytuację rodziny. Z przepisów ustawy o pomocy społecznej jednoznacznie wynika, że celem pomocy społecznej nie jest utrzymywanie, na koszt podatników osób, czy rodzin, które nie chcą we własnym zakresie podjąć kroków, które umożliwią im wyjście z trudnej sytuacji w jakiej się znalazły. Powyższego nie można jednak zarzucić zachowaniu skarżącego.

Jest to o tyle istotne, że już na etapie postępowania sądowoadministracyjnego skarżący wyjaśnił, że w okresie przejściowym, tj. w okresie, w którym renta skarżącego była pomniejszona, a trwały negocjacje z bankami o wydłużenie okresu spłaty kredytów (czerwiec i lipiec) zwrócił się o jednorazową pomoc. W skardze wyjaśnił, że przez napiętą sytuację finansową popadł w długi, zalega w opłatach czynszu, nie wykupił koniecznych lekarstw dla żony, przez co jej choroba nasiliła się. W piśmie z dnia [...] r. (k. 14 akt sąd.) podniósł, że wnioskował o doraźną pomoc w zakupie drogiego leku o nazwie "Xarelto" dla żony, który jest niezbędny dla życia, o pomoc w środkach spożywczych i środkach czystości, a także środków higienicznych (zakup majtek chłonnych). Nie wnosił o pomoc finansową w spłacie rat kredytu, jak sugeruje organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę. Jak wskazuje, kredyty zostały zaciągnięte tylko i wyłącznie na niezbędne leczenie żony i na jej rehabilitację.

W tym kontekście Sąd wskazuje, że w oświadczeniu o stanie majątkowym z dnia [...] r. skarżący wskazał, że spłaca ratę w wysokości [...] zł za samochód martki [...], rok produkcji [...] (zob. k. 3 akt adm.), jednak nie wiadomo, czy pozostałe kredyty faktycznie nie zostały zaciągnięte na niezbędne koszty leczenia jego i żony. Ponadto należy wskazać, że w aktach sprawy znajduje się karta informacyjna leczenia szpitalnego M. L. z dnia [...] r., z której wynika konieczność zażywania przez nią leku Xarelto 20Mg 1 raz dziennie (k. 17 akt adm. organu I instancji). Powyższe potwierdza również karta informacyjna leczenia szpitalnego z dnia [...] r., przedłożona na etapie postępowania sądowego (k. 21 akt sąd.). Z powszechnie dostępnych informacji wynika, że cena leku Xarelto 20Mg (14 sztuk) po refundacji wynosi 65,74 zł (odpłatność 30%), lub 144,46 zł (odpłatność 100%) (zob. przykładowo bazalekow.mp.pl, sluzbazdrowia.com.pl).

Wszystkie opisane powyżej okoliczności są istotne w kontekście ewentualnego przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego. Część z nich została podniesiona dopiero na etapie postępowania sądowego, jednak mogło to wynikać z naruszenia przez organy orzekające w niniejszej sprawie przepisów postępowania, tj. art. 10 § 1 K.p.a. w zw. z art. 79a § 1 K.p.a.

Wyjaśniając powyższe Sąd wskazuje, że w dniu [...] r. w życie weszła ustawa z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r., poz. 935). Na mocy art. 1 pkt 16 tej ustawy, do Kodeksu postępowania administracyjnego dodano art. 79a, zgodnie z którym w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się (§1). W terminie wyznaczonym na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, strona może przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia przesłanek, o których mowa w § 1 (§ 2).

Komentowany przepis stanowi uszczegółowienie zawartej w art. 10 K.p.a. zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, a konkretnie wynikającego z niej obowiązku umożliwienia stronie wypowiedzenia się co do zebranych w sprawie dowodów, materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem decyzji. Na organ nałożony został dodatkowy obowiązek polegający na wskazaniu stronie zależnych od niej przesłanek, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z jej żądaniem [por. R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, 2017, wyd. 4; Legalis]. Organ obowiązany jest zatem poinformować o np. spełnieniu przesłanek, od których przepis prawa materialnego uzależnia nadanie uprawnienia, zwolnienia z obowiązku (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, 2017 , wyd. 15; Legalis). W wyniku wykonania obowiązku przewidzianego w komentowanym przepisie strona pozyskuje wiedzę co do tego, w jaki sposób organ administracji publicznej ocenia zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Ponadto strona uzyskuje możliwość nie tylko wypowiedzenia się co do wyników postępowania dowodowego, lecz także wpływu na sposób załatwienia sprawy przez organ i na treść decyzji administracyjnej, w szczególności poprzez uzupełnienie materiału dowodowego, złożenie dodatkowych wyjaśnień czy skorygowanie żądania (por. R. Kędziora, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, 2017, wyd. 5; Legalis).

Jak wynika z uzasadnienia do projektu ustawy nowelizującej, celem wprowadzenia komentowanego przepisu jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów – nie korzysta z takiej możliwości. Może to zapobiec wydaniu negatywnego rozstrzygnięcia w sprawie oraz zaskarżeniu decyzji przez stronę i przedstawieniu tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie postępowania odwoławczego. W tym kontekście niewystarczające jest informowanie strony o możliwości zapoznania się z aktami sprawy oraz wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (zob. druk sejmowy nr 1183, Sejm VIII kadencji, s. 28).

Formalne powiązanie konstrukcji obowiązku przewidzianego w art. 79a K.p.a. z obowiązkiem ustanowionym w art. 10 § 1 K.p.a. wyraża się, po pierwsze, poprzez jednoczesną ich realizację w jednym zawiadomieniu kierowanym do strony, a po drugie – poprzez ustanowienie jednolitego terminu do zajęcia przez stronę stanowiska zarówno w kwestii zgromadzonego materiału dowodowego, jak i informacji organu sformułowanej na podstawie art. 79a K.p.a. (por. R. Kędziora, op. cit.).

Z uwagi na fakt, że stosownie do art. 61 § 3 K.p.a. datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej, a wniosek inicjujący postępowanie w sprawie wpłynął do organu w dniu [...] r. (zob. k. 1 akt adm. organu I instancji), przytoczony wyżej przepis art. 79a K.p.a. winien mieć zastosowanie w niniejszej sprawie. Niemniej jednak ani organ I instancji, ani organ odwoławczy nie wystosował do skarżącego zawiadomienia na podstawie art. 10 § 1 K.p.a. w zw. z art. 79a §1 K.p.a., choć wówczas opisane wyżej wyjaśnienia i dokumenty przedłożone na etapie postępowania sądowego skarżący miałby szansę przedstawić w toku postępowania administracyjnego i być może wpłynęłyby one na treść wydanych w sprawie decyzji.

Co więcej, organy obydwu instancji nie poinformowały skarżącego nawet o samej treści art. 10 § 1 K.p.a., a dochowanie zasady zapewnienia stronom czynnego udziału w postępowaniu oznacza obowiązek zapewnienia uprawnionym podmiotom czynnego udziału podczas całego postępowania, tj. od chwili jego wszczęcia do zakończenia, a w szczególności bezpośrednio przed wydaniem decyzji celem ustosunkowania się do całego zebranego materiału dowodowego.

Mając powyższe na uwadze Sąd działając na podstawie art. 145 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: "P.p.s.a.") uchylił zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...], albowiem zostało ono wydane z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 10 § 1 w zw. z art. 79a § 1 K.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy mając na uwadze okoliczności, na które Sąd zwrócił uwagę powyżej ponownie podda ocenie zebrany w sprawie materiał dowodowy, a w razie konieczności wezwie skarżącego do złożenia dodatkowych wyjaśnień, czy też przedłożenia dodatkowych dokumentów. Następnie przed wydaniem decyzji organ uczyni zadość wymaganiom z art. 10 §1 w zw. z art. 79a § 1 K.p.a. Wydana decyzja powinna być przez organ starannie uzasadniona, a uzasadnienie to nie może mieć charakteru szablonowego bez odniesienia się do konkretnych okoliczności sprawy.