Wyrok NSA, sygn. akt II SA 679/96
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1996-06-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 999
Hasła tematyczne: Bezrobocie
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 6
journal: Dz.U. 1995 nr 1 poz. 1
law: Ustawa z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu.
Teza: 1. Przewidziana w art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu /Dz.U. 1995 nr 1 poz. 1/ możliwość odstąpienia przez dyrektora wojewódzkiego urzędu pracy od żądania zwrotu części lub całości nienależnie pobranego świadczenia /zasiłku dla bezrobotnych/ w wyjątkowych wypadkach uzasadnionych szczególnie trudną sytuacją materialną bezrobotnego jest rozważana w ramach odrębnej sprawy w stosunku do sprawy wcześniej zakończonej decyzją o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia.

2. Ustawa z dnia 14 grudnia 1994 r. /o której mowa wyżej/ ani inne akty prawne nie zawierają rozwiązań umożliwiających przyjęcie odpowiedzialności majątkowej rodziców z mocy samego prawa za zwrot nienależnie pobranych świadczeń /w tym zasiłków dla bezrobotnych/ przez ich pełnoletnie dzieci.

TEZY

1. Przewidziana w art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu /Dz.U. 1995 nr 1 poz. 1/ możliwość odstąpienia przez dyrektora wojewódzkiego urzędu pracy od żądania zwrotu części lub całości nienależnie pobranego świadczenia /zasiłku dla bezrobotnych/ w wyjątkowych wypadkach uzasadnionych szczególnie trudną sytuacją materialną bezrobotnego jest rozważana w ramach odrębnej sprawy w stosunku do sprawy wcześniej zakończonej decyzją o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia.

2. Ustawa z dnia 14 grudnia 1994 r. /o której mowa wyżej/ ani inne akty prawne nie zawierają rozwiązań umożliwiających przyjęcie odpowiedzialności majątkowej rodziców z mocy samego prawa za zwrot nienależnie pobranych świadczeń /w tym zasiłków dla bezrobotnych/ przez ich pełnoletnie dzieci.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi Tomasza Cz. na decyzję Prezesa Krajowego Urzędu Pracy z dnia 8 lutego 1996 r. w przedmiocie odmowy odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia i na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 3 i art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Rejonowego Urzędu Pracy w Z., a także zasądził od Prezesa Krajowego Urzędu Pracy na rzecz skarżącego trzydzieści trzy złote tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Tomasz Cz. nie odwoływał się od decyzji Kierownika Rejonowego Urzędu Pracy w Z. z dnia 18 kwietnia 1995 r., orzekającej o zwrocie nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych za okres od 14 grudnia 1993 r. do 9 czerwca 1994 r. w kwocie 812,20 zł i decyzja ta stała się ostateczna. Decyzją z dnia 10 lipca 1995 r. organ ten, uwzględniając wniosek Tomasza Cz., orzekł o rozłożeniu spłaty wymienionej kwoty na 6 rat miesięcznych, poczynając od 1 listopada 1995 r.

Kolejną czynnością Tomasza Cz. było podanie z dnia 16 sierpnia 1995 r. z prośbą o odstąpienie od żądania zwrotu wypłaconego mu zasiłku. Uzasadnił ją brakiem swojej wiedzy przy pobieraniu tego świadczenia i brakiem środków na jego zwrot. Podkreślił, że o podjęciu nauki w studium kupieckim od 1 października 1993 r. poinformował Urząd, wypłacany mu zasiłek przeznaczał na koszty kształcenia się w systemie dziennym, obecnie został przyjęty na I rok Wyższej Szkoły Ekonomicznej w (...), korzysta z ograniczonej pozycji rodziców i nie ma własnych środków na zwrot zasiłku mimo rozłożenia żądanej kwoty 812,20 zł na raty.

Decyzją z dnia 30 listopada 1995 r., wydaną na podstawie art. 28 ust. 6 w związku z art. 5 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu /Dz.U. 1995 nr 1 poz. 1/, Dyrektor Wojewódzkiego Urzędu Pracy w (...) odmówił odstąpienia od żądania zwrotu powyższej kwoty, gdyż rodzice Tomasza Cz. osiągają, dochód w wysokości 393,31 zł na członka rodziny, mają gospodarstwo o powierzchni 1,98 ha przeliczeniowego, a Rejonowa Rada Zatrudnienia i Kierownik Rejonowego Urzędu Pracy w Z. wniosek ten zaopiniowali negatywnie.

W odwołaniu od tej decyzji Tomasz Cz. ponownie wyjaśnił, że studiując w systemie zaocznym ponosi wysokie opłaty /wpisowe i czesne za I semestr wyniosło 900 zł, za każdy następny semestr - 600 zł/, mimo zarejestrowania się po ukończeniu nauki w studium kupieckim nie otrzymał żadnej pracy ani zasiłku i w żadnym razie nie może zwrócić wymaganej kwoty.

Prezes Krajowego Urzędu Pracy decyzją z dnia 2 lutego 1996 r. utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Wojewódzkiego Urzędu Pracy, ponieważ Rejonowa Rada Zatrudnienia i Kierownik Rejonowego Urzędu Pracy w Z. negatywnie zaopiniowali prośbę z dnia 16 sierpnia 1995 r. Dochód miesięczny w rodzinie Tomasza Cz. wynosi 393,31 zł, a argument o pokrywaniu z zasiłku kosztów nauki w studium kupieckim "jest nie do przyjęcia". Ponadto pomimo uprzedzenia o odpowiedzialności karnej z art. 247 k.k. Tomasz Cz. nie poinformował Rejonowego Urzędu Pracy o podjęciu nauki w systemie dziennym.

W skardze do sądu Tomasz Cz. przypomniał stan faktyczny sprawy, zwracając w szczególności uwagę na to, że Rejonowy Urząd Pracy wiedział o podjęciu przez niego nauki od 1 października 1993 r. i nadal wypłacał mu zasiłek jak innym uczniom studium kupieckiego, natomiast w jego zachowaniu nie było znamion przestępstwa, co wynika z postanowienia Prokuratury Rejonowej w Z. z dnia 30 czerwca 1995 r. o umorzeniu dochodzenia.

Prezes Krajowego Urzędu Pracy wniósł o oddalenie skargi z przyczyn podanych w jego decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sprawy dotyczące zasiłków dla bezrobotnych mają zróżnicowany charakter i zależnie od materialnoprawnej ich podstawy są rozpoznawane i rozstrzygane odrębnie. Z tego względu przewidziana w art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu /Dz.U. 1995 nr 1 poz. 1/ możliwość odstąpienia przez dyrektora wojewódzkiego urzędu pracy od żądania zwrotu części lub całości nienależnie pobranego świadczenia /zasiłku dla bezrobotnego/ w wyjątkowych wypadkach uzasadnionych szczególnie trudną sytuacją materialną bezrobotnego jest rozważana w ramach odrębnej sprawy w stosunku do sprawy wcześniej zakończonej decyzją o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia. Inne są w obu sprawach podstawowe elementy stosunku administracyjnoprawnego, jak przedmiot rozstrzygnięcia wynikający z całkowicie odmiennych przesłanek i właściwość organu orzekającego. O ile w pierwszej sprawie ocenia się, czy w konkretnej sytuacji zachowanie organu i bezrobotnego wyczerpuje elementy określonej przez art. 28 ust. 2 tej ustawy definicji nienależnie pobranego świadczenia, o tyle w sprawie drugiej na wynik sprawy wpływa tylko sytuacja materialna bezrobotnego. Nie można ograniczyć uzasadnienia decyzji administracyjnej o odmowie odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia do przytoczenia argumentów podanych w decyzji o zwrocie pobranego zasiłku jako świadczenia nienależnego.

Omawiana ustawa z dnia 14 grudnia 1994 r. ani inne akty prawne nie zawierają rozwiązań umożliwiających przyjęcie odpowiedzialności majątkowej rodziców z mocy samego prawa za zwrot nienależnie pobranych świadczeń /w tym zasiłków dla bezrobotnych/ przez ich pełnoletnie dzieci. Sposób gromadzenia środków Funduszu Pracy i gospodarowania nimi oraz istota uprawnień do zasiłków dla bezrobotnych i innych świadczeń przewidzianych w tej ustawie nie dają podstaw do różnicowania ze względów rodzinnych sytuacji prawnej bezrobotnych. Wyjątkiem jest art. 25 ust. 6, który - najogólniej biorąc - (...) spełnia wyraźnie funkcję ochronną. Odmienne rozwiązanie przyjęto w art. 22 ust. 1 pkt 12 w związku z art. 24 ust. 1 poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 16 października 1991 r. o zatrudnieniu i bezrobociu /Dz.U. nr 106 poz. 457 ze zm./; pozbawiało ono prawa do zasiłku osobę, która pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonkiem osiągającym dochody przekraczające dwukrotnie przeciętne wynagrodzenie. Orzeczeniem K.7/92 Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 kwietnia 1993 r. zostało ono uznane za niezgodne z art. 1 i 67 Konstytucji. Orzeczenie to nabiera dodatkowego znaczenia, gdy się zważy, że w świetle przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a zwłaszcza przepisów dotyczących wspólności ustawowej między małżonkami, ich powiązania majątkowe są daleko silniejsze niż powiązania między rodzicami a pełnoletnimi dziećmi, które w zasadzie sprowadzają się do obowiązku alimentacyjnego w razie potrzeby dostarczania środków utrzymania.

W decyzjach organów obu instancji nie ustosunkowano się do przedstawionej sytuacji materialnej skarżącego jako pełnoletniej osoby podejmującej czynności i zaciągającej zobowiązania we własnym interesie i na swoją odpowiedzialność. Decyzje te uzasadniono krótkim nawiązaniem do dochodów osiąganych przez rodziców skarżącego, ale już z pominięciem stałych wydatków podanych w informacji Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w A. z dnia 30 maja 1995 r. Najwięcej miejsca zajęły w nich wywody poświęcone świadomemu wprowadzeniu w błąd Rejonowego Urzędu Pracy przez ukrycie faktu podjęcia nauki w studium kupieckim, co nie mogło wpłynąć na wynik sprawy dotyczącej odstąpienia od żądania zwrotu wypłaconych zasiłków. W dodatku, mimo wielokrotnych stwierdzeń skarżącego, że po przekazaniu Rejonowemu Urzędowi Pracy informacji o rozpoczęciu nauki w studium kupieckim nadal wypłacano mu zasiłek, i mimo umorzenia z tego właśnie powodu dochodzenia przez prokuraturę, urzędy pracy wszystkich stopni okoliczności te całkowicie pominęły. Niczego do sprawy nie mogła też wnieść opinia Rejonowej Rady Zatrudnienia w Z., sformułowana w jednym zdaniu protokołu z jej posiedzenia z dnia 29 września 1995 r.: Tomasz Cz. - opinia negatywna co do umorzenia - opinia pozytywna - rozłożyć na 6 rat", zwłaszcza gdy w sprawie nie chodziło o umorzenie pobranych zasiłków, a decyzja o rozłożeniu pobranej kwoty na 6 rat już była wydana przez Kierownika Rejonowego Urzędu Pracy w dniu 10 lipca 1995 r. Nie wiadomo wreszcie, co znaczy użyte w zaskarżonej decyzji sformułowanie, że nie do przyjęcia jest argument skarżącego o pokrywaniu z zasiłków kosztów związanych z uczęszczaniem do studium kupieckiego.

Z powyższych względów na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 3 i art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzeczono jak w sentencji.