Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 1693/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-05-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 153 i art. 193
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 27 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2015 poz 349
law: Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz  Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020
journal: Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 549 art. 60
law: Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej,  zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr  814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008(1)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędzia WSA Mirella Ławniczak Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 maja 2022 r. sprawy ze skargi M. H. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] października 2021r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami na rok 2015 I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] na rzecz skarżącego M. H. kwotę [...]- zł (słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi jest decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. (dalej: Dyrektor ARiMR) z [...] października 2021 r., którą po rozpatrzeniu odwołania M. H., utrzymano w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w W. (dalej: Kierownik ARiMR) z [...] lipca 2016 r. o odmowie przyznania M. H. płatności na rok 2015 dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW).

Zaskarżoną decyzję wydano w następujących okolicznościach.

M. H. [...] czerwca 2015 r. zwrócił się do Kierownika ARiMR z wnioskiem o przyznanie płatności ONW (jednolitą płatność obszarową, na zazielenienie, do bydła oraz dla obszarów z ograniczeniami) deklarując do płatności działkę o nr ewid.[...] obr. S. , gm. P..

W wyniku kontroli na miejscu ustalono, że wnioskodawca ma zarejestrowaną jedną siedzibę stada (Wroniawy ul. [...]) i posiada [...] szt. bydła. Podejrzewając stworzenie sztucznych warunków Kierownik ARiMR podjął czynności wyjaśniające. Ustalił, że strona jest użytkownikiem zadeklarowanej działki na podstawie umowy dzierżawy z [...] maja 2015 r. (aneks z [...].05.2015 r.). A. S. we W. (właściciel działki, dalej: A. ) dokonywała szeregu zabiegów agrotechnicznych na tej działce w celu przystosowania jej do wypasu bydła. Skarżący z innymi dzierżawcami założyła spółdzielnię A. H., która na dzień wyjaśnień realizowała politykę grupy producentów finansując obsługę prawną, administracyjną i rachunkową gospodarstw jej członków oraz uzbrojenie ogrodzenia wypasu bydła (z wpłat udziałów gotówkowych członków zgodnie ze statutem). Wspólne utrzymanie zwierząt daje ww. osobom możliwość efektywniejszej hodowli i mocniejszej pozycji na rynku sprzedażowym. Co do faktycznego zajmowania się zwierzętami, przebywającymi w jednej siedzibie stada ze sztukami należącymi do innych rolników i podziału kosztów utrzymania zwierząt stwierdzono, iż obsługę zlecono firmom zewnętrznym, a rozliczenie następuje m.in. w przypadku obsługi weterynaryjnej wg systemu ryczałtowego lub na zasadzie rozliczenia sztuko-dni w poszczególnych grupach wiekowych zwierząt będących w posiadaniu w danym kwartale. Zwierzęta podane we wniosku zakupiono (kopia faktury). Do wyjaśnień dołączono dokumenty na potwierdzenie powyższych okoliczności.

M. H. wniósł o dołączenie do sprawy protokołu z wyjaśnień Prezesa A. i A. H.. Wskazał, że ponosi pełną odpowiedzialność za podejmowane decyzje ekonomiczne, zaciągane zobowiązania, uczestniczy w codziennych odprawach lub spotkaniach członków założycieli A. H. celem omówienie organizacji pracy, planowanej sprzedaży i zakupów itp.

Kierownik ARiMR decyzją z [...] lipca 2016 r. odmówił M. H. przyznania płatności ONW na rok 2015 uznając, że stworzono sztuczne warunki.

Wskutek odwołania strony Dyrektor ARiMR włączył nowe dowody do sprawy, a decyzją z [...] stycznia 2017 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

M. H. wniósł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, którą oddalono wyrokiem z 18 października 2017 r. sygn. III SA/Po 261/17. Tym samym wyrokiem oddalono skargę strony na decyzję Dyrektora ARiMR z [...] stycznia 2017 r. utrzymującą w mocy decyzję Kierownika ARiMR z [...] lipca 2016 r. o odmowie przyznania płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego na rok 2015.

Wskutek skargi kasacyjnej M. H. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 12 maja 2021 r. sygn. I GSK 654/18 uchylił ww. wyrok i uchylił zaskarżone decyzje Dyrektora ARiMR z [...] stycznia 2017 r. w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego na rok 2015 i odmowy przyznania płatności ONW.

W toku ponownego organ II instancji, mając na względzie wytyczne NSA, wezwał pełnomocnika strony do złożenia wyjaśnień – udzielenia odpowiedzi na 82 szczegółowe pytania, na które ten – jak w wskazano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji złożył wyjaśnienia w piśmie z [...] października 2021 r. Tożsame wezwania skierowano do innych dzierżawców. Postanowieniem z [...] lipca 2021 r. Dyrektor ARiMR włączył do sprawy dowody z 34 pisemnych odpowiedzi na ww. wezwania udzielone przez dzierżawców gruntów A. (wym. z imienia i nazwiska, w tym strony). Jednocześnie organ postanowieniem z tego samego dnia włączył do sprawy nowe dowody: protokół [...] z przesłuchania R.. M. z [...].02.2018 r. i uzupełnienie do złożonych wyjaśnień, pismo M.. P. uzupełniające wniosek o płatności na rok 2016 z opinią prawną z [...].01.2018 r., zestawienia tabelaryczne zwierząt posiadanych przez członków A. H. w l. 2015-2016 z zał., uchwały WZ A. nr [...] z [...].10.2011 r., nr [...] z [...].07.2012 r., nr [...] z [...].06.2017 r., wykres obrazujący ogólne informacje o A., statut spółdzielni A. H., protokół lustracji w A. H. z [...].07.2016 r., umowę dzierżawy gruntu rolnego z [...].03.2004 r. A. i Skarbu Państwa, pismo Nadleśnictwa w W. z [...].03.2016 r. do A., pismo A. z [...].07.2016 r. do Kierownika ARiMR, umowę dzierżawny z [...].12.2015 r. A. z Z.. L., obrazy ortofotomapy działek referencyjnych i budynków A. i A. H., mapę sytuacyjno-wysokościową obr. W., 43 protokoły przesłuchań i 7 wyjaśnień złożonych przez dzierżawców gruntów A. (wym. z imienia i nazwiska).

Kolejnym postanowieniem z [...] września 2021 r. Dyrektor ARiMR włączył jako dowód raport z kontroli przeprowadzonych z tytułu mechanizmu "Uznawanie grup producentów rolnych i ich związków".

Po kolejnym zawiadomieniu pełnomocnika strony w trybie art. 10 § 1 Kpa, Dyrektor ARiMR wydał – wymienioną na wstępie – zaskarżoną decyzję z [...] października 2021 r. W jej uzasadnieniu na wstępie przedstawiono przebieg postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego oraz skrótowo przytoczono wytyczne NSA.

Następnie Dyrektor ARiMR stwierdził, że postępowaniem wyjaśniającym objął zagadnienia: posiadanie statusu rolnika, prowadzenia działalności rolniczej, przy jednoczesnej realizacji ustawowych wymogów wynikających z prawodawstwa krajowego i unijnego. Wykazało ono, że strona spełniła wymogi formalne związane z założeniem hodowli bydła i rejestracją takiej działalności. Pomimo tego należało uznać, że w 2015 r. strona prowadziła działalność rolniczą na rzecz A., a jej gospodarstwo rolne nie było "samodzielną" jednostką produkcyjną. Wraz z 51 osobami fizycznymi oraz A. tworzyła sztuczne warunki w celu uzyskania maksymalnej korzyści majątkowej, której spółdzielnia ta nie otrzymałaby ze względu na obowiązujące limity.

Dyrektor ARiMR przywołał treść art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 oraz m.in. art. 4 ust. 8 rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. U. UE L 312 poz. 1 z 23.12.1995 r.), wyjaśniając obowiązek badania nieprawidłowości w zakresie korzystania ze środków z budżetu Wspólnot. W świetle powyższego oraz zaleceń NSA Dyrektor ARiMR stwierdził, że przeprowadził szczegółowe postępowanie wyjaśniające i rozważył spełnienie przesłanek stosowania art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 z uwzględnieniem klauzuli omówionej w wyrokach TSUE o sygn. C-94/05 oraz C-434/12. W rezultacie uznał, że trafne są ustalenia Kierownika ARiMR, iż w 2015 r. gospodarstwo rolne strony w 2015 r. nie było odrębne i samodzielne. Weryfikacja wniosku strony i pozostałych 51 wnioskodawców wykazała istnienie ścisłych powiązań zarządczych i osobowych oraz ekonomiczno-technicznych z A.. Grunty rolne deklarowane do płatności i zwierzęta wskazywane do przyznania dofinansowania były w kampanii 2015 r. administrowane przez A.. Ponosiła ona wydatki związane z działalnością rolniczą ww. osób, a więc była posiadaczem jednego spójnego gospodarstwa rolnego, sztucznie wydzielonego i zgłaszanego oddzielnie przez odrębnie zarejestrowanych w ewidencji producentów. Rejestracja gospodarstwa strony ([...].04.2015r.) w systemie ewidencji producentów miała na celu sztuczne przejęcie w 2015 r. gruntów i zwierząt będących w faktycznym posiadaniu i władaniu A., której zarząd decydował o pracach na tych obszarach, o osobach, które wykonywały czynności na gruntach oraz o zwierzętach przebywających w jednej siedzibie. A. ponosiła koszty związane z funkcjonowaniem nowo utworzonych gospodarstw po to, aby uzyskać możliwe maksymalne dofinansowanie, którego nie uzyskałaby w "normalnych" warunkach. Czynności te wcześniej zaplanował jej zarząd i stanowiły etap jej profilowania. Dopiero w 2016 r. ww. beneficjenci mieli wpływ na kierunek i profil działalności ich gospodarstw, a o prawidłowości takiego stanowiska świadczą wyjaśnienia R. M. z [...] lutego 2018 r. (cyt.).

Wyjaśniono, że w 2014 r. A. zarządzana przez prezesa zarządu M.. P. oraz członków zarządu: K.. M., A.. K. oraz członków rady nadzorczej: przewodniczącego Rady – B.. M. oraz R.. R. posiadała [...] ha gruntów oraz na dzień [...].05.2014 r. [...] szt. bydła. W wyniku kontroli administracyjnych dot. kampanii 2014 stwierdzono, iż powierzchnia działek rolnych kwalifikujących się do przyznania płatności w 2014 r. wynosiła [...] ha i do tej powierzchni A. otrzymała płatność bezpośrednią w wys. [...] zł oraz płatność ONW do maks. pow. tj. 300 ha - [...] zł. W kwietniu 2015 r. A. wydzieliła ze swojego gospodarstwa kilka działek o łącznej pow. [...] ha, które podzieliła na działki rolne o średniej pow. [...] ha i rozdysponowała pomiędzy ww. 52 osoby. Formalnie sprzedała każdej z 51 osób po ok. [...] szt. bydła ([...].05.2015r.) i 12 osobom spośród 51 ww. [...] sztuk krów ([...].05.2015 r.). Pomimo, że A. oraz 52 osoby fizyczne są formalnie "gospodarstwami" samodzielnymi, tj. mającymi formalnie określonego zarządcę, własny nr ewid., konto, na które przelewano środki, to są gospodarstwami ściśle powiązanymi. Strona i pozostali członkowie nowo utworzonej spółdzielni A. H. w 2015 r. prowadzili działalność rolniczą jedynie na rzecz A.. Potwierdzeniem tego może być zależność służbowa i finansowa ww. podmiotów. Organ przywołał treść pisma z [...].03.2017 r., w którym wskazano, że A. nie zatrudniała nigdy pracowników na umowę o pracę, a zatrudniała tylko członków i domowników. Powiązani wnioskodawcy wykonując w A. określoną pracę otrzymywali za nią wynagrodzenie. Organ przedstawił, którzy dzierżawcy wykonywali na rzecz A. w l. 2015-2016 pracę. Wskazano też, że spośród 52 osób powiązanych członkami spółdzielni było 14 (wymieniono), domownikami było 36 osób (wymieniono, wśród nich strona), a 2 osoby (z 52) nie posiadały żadnego z tych statusów (mąż jednej z nich był zatrudniony w A.). Tym samym 38 z 52 osób powiązanych nie miało żadnego wpływu na decyzje dotyczące profilowania, organizacji, kierunku hodowli zwierząt i produkcji roślinnej podejmowane w A.. Jako jej pracownicy wykonując w ramach obowiązków służbowych prace na gruntach, które formalnie wydzierżawili i przy zwierzętach, które oficjalnie zakupili, otrzymywali od spółdzielni wynagrodzenie tzw. dniówkę obrachunkową. A. obciążyła osoby te za wykonane prace na wydzierżawionych gruntach i przy zakupionych zwierzętach fakturami, z przedłużonym okresem spłaty do 182 dni. Czynności tych dokonano pozornie. To A. ponosiła wszelkie nakłady na 52 gospodarstwa, a nie strony poszczególnych stosunków prawnych. W fakturach za czynsz dzierżawny wskazano termin płatności na [...].06.2016 r. Termin ten nie był przypadkowy, ponieważ w zał. nr 2 do umowy dzierżawy gruntów rolnych wskazano, że został ustalony do [...].06 każdego roku, czyli po otrzymaniu przez dzierżawców dopłat bezpośrednich. Podobnie uczyniono wobec faktur VAT za zakup zwierząt, usługę karmienia bydła i ścielenia. Ponadto Spółdzielnia w 2015 r. nie obciążała żadnej z ww. osób odsetkami za zwłokę, co było korzystniejsze od transakcji na wolnym rynku (zał. nr [...] do decyzji). Dopiero uchwalą WZ A. z [...].06.2017 r. indywidualne gospodarstwa obciążono odsetkami za przeterminowane należności. Na tę okoliczność organ przywołał fragment wyjaśnień M.. P. (z [...].11.2017 r.) stwierdzając, że A. udzielała swoim pracownikom i członkom kredytu odnawialnego na pokrycie zaciągniętych zobowiązań i bieżącą działalność gospodarstwa. Wnioskodawca sprzedając zwierzęta pokrywał część długu, a kolejną część uzyskanych pieniędzy przeznaczono na bieżące działanie producenta. Kwoty ze sprzedaży zwierząt nie pozwalały na zakup nowych zwierząt, w związku z czym producent zaciągał kolejne zobowiązanie w A.. Posiadanie więc statusu jej domownika, wiążącego się z brakiem decyzyjności i otrzymywaniem faktur VAT z długim okresem spłaty, potwierdza, że strona i pozostali wnioskodawcy w 2015 r. nie prowadzili działalności rolniczej we własnym imieniu i na swoją rzecz, a jedynie w celu uzyskania możliwie jak najwyższego dofinansowania przez A..

Ponadto rzekomo indywidualni rolnicy w 2015 r. nie decydowali o rodzaju, terminie, zakresie prac i czynności na wydzierżawionych przez nich indywidualnie gruntach, ponieważ "... z umowy dzierżawy wynikał pakiet usług na dostosowanie gruntów, później była susza i nie było plonów" (wyjaśnienia M.. P. z [...].06.2016 r.). Decydowała o tym A.. Z wyjaśnień beneficjentów wynika, że nie mieli oni wpływu na wielkość dzierżawionej powierzchni i na wybór obszaru dzierżawionego. Spółdzielnia w 2015 r. wydzieliła część swoich gruntów o pow. [...] ha 52 osobom. Ś. każda osób otrzymała [...] ha, niezależnie od potrzeb, tj. ewentualnego posiadania zwierząt, ich wieku, płci i typu użytkowego, o czym świadczą wyjaśnienia B.. M.. W.. Z., M.. R., K.. K., D.. C., W.. P., E.. H. i H.. P. (powołano fragmenty wyjaśnień z 2018 r.).

Zdaniem Dyrektora ARiMR brak zwierząt do "wypasu" (w określonym wieku i płci) i użytkowanie dzierżawionego obszaru przez innych wnioskodawców nie przyczyniały się do polepszenia sytuacji ekonomicznej dzierżawcy, a ponosił on wszystkie koszty związane z jego utrzymywaniem. Takie działanie zdaniem wnioskodawców wynikało z członkostwa w A. H.. Okoliczność ta potwierdza nie tylko powiązania osobowe, ale i techniczne.

Nadto doszło do sztucznej sprzedaży stada zwierząt pomiędzy 51 osobami (których faktycznym posiadaczem była A.) w celu uzyskania płatności, których w normalnych warunkach by nie przyznano. W wyniku podejrzenia tworzenia sztucznych warunków w gospodarstwie strony i pozostałych 50 osób przeprowadzono kontrole i stwierdzono, że wszystkie sprzedane zwierzęta, tj. [...] sztuk bydła i [...] krowy, posiadające rzekomo odrębnych właścicieli, przebywały w tej samej siedzibie (W. ). Z licznych zeznań i dowodów wynika, że zwierzęta przebywały w kojcach należących do A., były wspólnie wypasane, przetrzymywane, a opiekowali się nimi pracownicy spółdzielni. Potwierdza to dokonana tego samego dnia sprzedaż zwierząt ([...].05.2015 r. - bydła, [...].05.2015 r. – krów). Nie była ona podyktowana sytuacją ekonomiczną A., czy nagłą chęcią zakupu zwierząt przez wnioskodawców, a zaplanowanym działaniem mającym przynieść wymierną korzyść. Spółdzielnia uczyniła to, by zająć się cielakami (w wieku do 6 m-cy) ze względu na posiadane możliwości techniczne, wykwalifikowanych pracowników, by zapewnić członkom A. H. odpowiednią ilość zwierząt i równy start. Z zeznań wnioskodawców wynika, że poszczególne sztuki bydła nie były sprzedawane w wyniku indywidualnych decyzji, ale po konsultacjach i uzgodnieniach z pracownikiem A.. System informatyczny A. H. wskazywał, które zwierzęta powinno się sprzedać. Za wyszukanie kontrahentów oraz negocjacje odpowiedzialny był M. P. - prezes zarządu obu spółdzielni. Rolnicy dokonując zakupu zwierząt w 2015 r. nie kierowali się profilem gospodarstw, a możliwością zakupu, bez względu na wiek i płeć (z wypowiedzi K.. O. i A.. K. z składanych w im. H.. W. w 2018 r.). Z prawodawstwa wynika zaś, że płatność związana do zwierząt gat. bydło domowe przysługuje rolnikowi, który spełnia warunki z art. 7 ust. 1 i 2 u.p.s.w.b. Przytoczono przepisy art. 16 u.p.s.w.b. oraz § 12 ust. 1, 2 i 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania płatności bezpośrednich i płatności niezwiązanej do tytoniu (Dz. U. poz. 351 z późn. zm.), by wskazać, że co do zasady obrót składnikami majątkowymi gospodarstwa (np. zwierzętami) jest swobodny pomiędzy gospodarstwami, o ile nie dochodzi do naruszenia warunków otrzymania wsparcia w zakresie posiadania, okresu utrzymania, identyfikacji i rejestracji zwierząt itd. O sztucznym stworzeniu warunków do uzyskania płatności decyduje fakt, iż mimo rzekomo dokonanego i zgłoszonego zbycia zwierzęcia, pozostaje ono de facto w zarządzie zbywającego i stanowi ono organizacyjnie i gospodarczo nadal nierozerwalną część pierwotnego gospodarstwa (np. w zakresie wypasu, udoju itd.).

Formalni właściciele zwierząt w 2015 r. wykonywali przy nich czynności, ale jedynie jako pracownicy A., nie ponosili żadnych nakładów na nie i nie mieli wpływu na ich sprzedaż. Doszło więc do pozornego zakupu zwierząt od A. w celu uzyskania przez nią wyższego dofinansowania -do większej liczby zwierząt. Byłoby to dopuszczalne pod warunkiem, że dojdzie do rzeczywistego podziału stada na mniejsze części, a wnioskujący o pomoc rzeczywiście obejmą w posiadanie przekazane im zwierzęta i staną się w ten sposób odrębnymi producentami rolnymi. Taka sytuacja nie miała miejsca.

Wnioskodawcy, pomimo posiadania tytułu umożliwiającego samodzielne władanie dzierżawionym gruntem, wszelkie czynności wykonywali z ramienia A. jako jej pracownicy, co potwierdza prowadzenia działalności rolniczej na jej rzecz. Podmiot ten omijał w ten sposób ograniczenia wynikające z modulacji stawki podstawowej zmniejszającej się w zależności od wielkości użytkowanego obszaru.

Zdaniem Dyrektora ARiMR powiązania ekonomiczno-osobowe potwierdzają też umowy dzierżawy gruntów rolnych (z [...].05.2015r.). Wnioskodawcy wydzierżawili od A. działki nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]. Działkę nr [...] obr. W. zadeklarowało do płatności 13 osób, działkę nr [...] 13 osób, działkę [...] 11 osób oraz 3 osoby działkę nr [...]. Działki nr [...] i [...] obr. S. N., gm. P. wskazało odpowiednio 3 i 2 osoby. Z kolei działkę nr [...] obr. S. gm. P. zadeklarowały 3 osoby, działkę nr [...] wskazało 6 osób, a działkę nr [...] – 3 osoby (zał. nr 2 i 3 decyzji). Na deklarowanych działkach przez 52 osoby oraz A., będących w formalnym posiadaniu różnych podmiotów, stwierdzono ten sam rodzaj uprawy tj. łąki, co w połączeniu z brakiem naturalnych granic pomiędzy tymi obszarami oraz "wspólnym" ogrodzeniem prowadzi do wniosku, że jedynym racjonalnym wytłumaczeniem takiego "przemieszczenia" przylegających do siebie gruntów rolnych, między różnymi podmiotami była maksymalizacja dofinansowania. Trudno uznać, aby podmioty te nie były ze sobą ściśle powiązane nie tylko zarządczo, ale i ekonomiczno-technicznie.

Dalej organ wskazał, że prowadzenie działalności rolniczej przez stronę na rzecz A. w 2015 r. wraz z powiązanymi z nim beneficjentami było wynikiem uchwał A.. Powołano treść pisma A. z [...].03.2017 r., w którym wskazano na rozpoczęcie procesu zmian organizacyjnych, ograniczania produkcji, zamykania poszczególnych działów, dzierżawy gruntów, nieruchomości i ruchomości od 2011/2012. Nadto w 2014 r. wydzierżawiono grunty orne w m. Ś. o pow. [...] ha (na mocy uchwały z [...].09.2014 r.), wydzierżawiono zakład w K. (uchwała z [...].07.2014 r.) i wydzierżawiono samochód ciężarowy z przyczepą i 12 kontenerami ([...].09.2014 r.). W 2015 r. wyrażono zgodę na wydzierżawienie części działki nr [...] pod działalność handlową, wyrażono zgodę członkom na przystąpienie do planowanej do utworzenia grupy producentów rolnych (obecnie A. H.), wyrażono zgody na wydzierżawienie gruntów (łąki do wypasu), budynków administracyjnych i gospodarczych firmom i osobom chcącym prowadzić hodowlę bydła, ograniczono tucz byków ciężkich powyżej 350 kg oraz podjęto decyzję o prowadzeniu hodowli w zakresie odpajania i przygotowania cieląt z zakupu do opasu oraz zbywania ich w wadze 350 kg (uchwały z [...].03.2015 r.). Z powodu zmieniających się przepisów, warunków gospodarczych, występujących susz, problemów z pozyskaniem pracowników podjęto decyzję o wydzierżawieniu łąk i sprzedaży bydła członkom i domownikom A. i innym znanym ze współpracy osobom (pismo z [...].07.2016 r.). Zdaniem organu twierdzenie prezesa A. o rzekomym "daniu szansy członkom i domownikom na rozpoczęcie działalności gospodarczej i uniezależnienie się od A." nie znajduje potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym. To zarząd A. zadecydował o wydzierżawieniu gruntów, ich powierzchni i sposobie użytkowania, terminie i ilości sprzedanych zwierząt, osobach, które miały wykonywać czynności na wydzierżawionych obszarach i przy zwierzętach oraz o możliwości przystąpienia do nowo tworzonej A. H.. Podmiot ten, jak wynika z uchwał członków A., był poniekąd kolejnym jej założeniem, celem.

Organ zwrócił też uwagę, że osobami pełniącymi funkcje zarządcze w A. H. i A. byli M. P., K.. M. oraz R.. R.. Ten ostatni nie był członkiem zarządu, lecz rady nadzorczej A.. Oba podmioty są więc ze sobą powiązane zarządczo (tabela – zał. 1 do dec. i rys. 1.).

Reasumując Dyrektor ARiMR stwierdził, że wszystkie omówione wydarzenia były próbą prawnego dostosowania wzajemnych relacji między wszystkimi wskazanymi po to, aby w 2015 r. A. uzyskała maksymalne dofinansowanie.

Organ zwrócił też uwagę na współpracę strony z pozostałymi uczestnikami procederu oraz związek z A. H.. W deklaracji członkowskiej podpisanej przez 52 osoby zgłaszano przystąpienie do A. H. w charakterze członka i deklarowano udział w wys. [...] zł oraz rejestrację gospodarstwa w ARiMR. Świadczy to o ścisłym powiązaniu ekonomicznym. Spółdzielnia ta nie posiadała żadnego parku maszynowego, a wszelkie prace w gospodarstwach jej członków, co wynikało z umowy, realizowała A., co oznacza powiązanie z nią techniczne i finansowe.

Nadto wskazano, że w piśmie Związku Rewizyjnego Spółdzielczości Rolniczej z (29.06.2016r.) podkreślono, iż art. 138 (Prawa spółdzielczego) określa istotę rolniczej spółdzielni produkcyjnej jako prowadzenie wspólnego gospodarstwa rolnego oraz podejmowanie działań na rzecz indywidualnych gospodarstw rolnych członków. Prowadzenie działalności spółdzielni na rzecz indywidualnych gospodarstw rolnych oznacza m.in., że członek spółdzielni ma prawo oczekiwać nie tylko korzyści z tytułu członkostwa i pracy w spółdzielni, ale również obustronnie korzystnego współdziałania w związku z prowadzeniem własnego gospodarstwa rolnego. Zarząd spółdzielni może proponować członkom prowadzącym indywidualne gospodarstwa najnowsze rozwiązania w zakresie produkcji roślinnej i zwierzęcej oraz wskazać sugestie w zakresie zakupu środków do produkcji i usług oraz kierunków sprzedaży produkcji celem uzyskania optymalnie korzystnego wyniku finansowego. W tym kontekście zdaniem organu zarząd każdego z ww. podmiotów starał się wypracować najwyższy zysk, a osoby zasiadające w zarządzie jednocześnie dwóch podmiotów były silnie powiązane osobowo, zarządczo, technicznie i ekonomicznie. Nadto z uchwały nr [...] WZ A. z [...].09.2014 r. wynika, iż jej członkowie zgodzili się na wydzierżawienie nieruchomości m.in. sobie oraz osobom będącym w zależności służbowej, czy powiązaniach rodzinnych lub towarzyskich. Zależności te potwierdzają pisemne wyjaśnienia 51 osób, w których wskazano m.in., że "Razem z innymi dzierżawcami założyliśmy spółdzielnię A. H., która po ukazaniu się przepisów o grupach producenckich wg programu PROW 2014-2020 stanie się grupą producentów. (...) "... Wspólne utrzymanie zwierząt daje nam możliwości efektywniejszej hodowli i mocniejszej pozycji na rynku sprzedażowym". Organ wskazał na identyczne w swej treści pisma z [...].07.2016 r. osób będących członkami A. H. i powołał ich treść. Dodał, że o powiązaniach osobowo-ekonomiczno-technicznych świadczą też zapisy aneksu do umowy dzierżawy gruntów. Spółdzielnia zobowiązała się do wykonania wymaganych zabiegów agrotechnicznych, w tym przesiewu traw w 2015 r., które umożliwiały wypas bydła w kolejnych latach dzierżawy, wykonania wygrodzenia terenu oddanego w dzierżawę poprzez montaż słupków granicznych, a wnioskodawców zobowiązano do instalacji na słupkach granicznych ogrodzenia elektrycznego wraz z niezbędnymi urządzeniami. Z informacji zawartych w 51 identycznych pismach ww. osób wynika, iż koszty tych czynności poniosła A. H. z wpłat udziałów gotówkowych jej członków na podstawie zapisów statutowych. Powiązania osobowe i działanie na rzecz A. potwierdzają zeznania złożone przed organem I instancji przez osoby zatrudnione i wchodzące w skład organów A. (K.. S., M.. P., R.. R., G.. K., B.. M., K.. M.. A.. N. – przywołano fragmenty). Konstatując organ wskazał, że osoby, które dokonały zakupu zwierząt oraz wydzierżawienia ziemi od A. nie prowadziły gospodarstwa na swoją rzecz. Nie dokonywali samodzielnie żadnych czynności na wydzierżawionych gruntach i przy zakupionych zwierzętach. To A. zarządzała sztucznie wydzielonymi gruntami oraz zakupionymi zwierzętami. Dysponowała paszą dla zwierząt i płaciła rachunki za utrzymanie gospodarstw. Podlegli jej pracownicy wykonywali wszystkie fizyczne czynności przy zwierzętach i na wydzielonych gruntach, otrzymując za to wynagrodzenie. Sprzedaż zwierząt nie miała charakteru czynności wykonywanych indywidualnie przez nabywców bydła, ponieważ decyzje w tym zakresie podejmował M. P. prezes A. H. i A.. Dokumentację księgową gospodarstw, a nawet rachunki bankowe rolników prowadziła M. [...] - pracownik A. H..

A. w 2014 r. zgłosiła do przyznania płatności powierzchnię [...] ha gruntów, a po kontrolach do przyznania płatności zakwalifikowano [...] ha, co dało A. płatność w wys. [...] zł. W ramach schematu ONW A. uzyskała płatność do maks. możliwej pow. tj. 300 ha - [...] zł, pomniejszoną łącznie o kwotę wynikającą z zastosowania współczynnika korygującego tj. kwotę [...]zł. W 2015 r. podmiot ten wnioskował o przyznanie płatności do powierzchni znacznie mniejszej – [...] ha. Z zestawienia nr [...] (zał. do dec.) wynika, że w roku tym 52 osoby wystąpiły o przyznanie płatności ONW do wydzielonej przez A. pow. [...] ha. Reasumując Dyrektor ARiMR uznał, że po analizie bogatego materiału dowodowego, w tym wyjaśnień z [...] kwietnia 2021 r., "sztuczne" wydzielenie [...] ha przez A. i ich rozdysponowanie pomiędzy 52 osoby było ukierunkowane na obejście przepisów § 2 i 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. poz. 364., dalej: rozporządzenie ONW), a co za tym idzie zwiększenie wysokości płatności, których A. w “normalnych warunkach" nie uzyskałaby.

Dyrektor ARiMR powołał ww. rozporządzenia ONW zwracając uwagę na ograniczenia powierzchnione w przyznawaniu tych płatności. Wskazał, że 52 osoby fizyczne były powiązane ze sobą ekonomicznie i technicznie będąc członkami A. H., a ekonomicznie i służbowo z A. będąc jej pracownikami. Wnioskodawcy zrzeszeni w A. H. działali wspólnie na rzecz tego podmiotu, a zarząd A. - na rzecz swoich członków. Miało to na celu uzyskania maksymalnych kwot dofinansowania w ramach płatnościach ONW i płatności związanej do zwierząt gatunku bydło domowe. Powodowało uniknięcie zastosowania stawek degresywnych w przypadku płatności ONW, limitów powierzchniowych, a także limitu zwierząt, do których można uzyskać płatność.

Mając powyższe na względzie Dyrektor ARiMR skonstatował, że M. H. w 2015 r. prowadził działalność rolniczą, jednak robił to w imieniu i na rzecz A.. Jego działalność ukierunkowana była na sztuczne tworzenie warunków w celu pozyskania maksymalnego możliwego do uzyskania wsparcia dla A.. S. wydzielenie gruntu oraz pozorna sprzedaż zwierząt osobom fizyczny, a także rejestracja tych osób w ewidencji producentów, przekładałaby się na przyznanie płatności z ominięciem przepisów modulujących. Działanie takie byłoby dopuszczalne pod warunkiem, że utworzone gospodarstwa faktycznie objęły w posiadanie zwierzęta oraz wydzielone im działki i stały się w ten sposób odrębnymi producentami rolnymi, co nie miało miejsca. Słusznie więc ustalił organ I instancji, że w sprawie zastosowanie znalazł art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013.

Podkreślono, że na mocy art. 27 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. poz. 349 ze zm., dalej: u.w.r.o.w.) nie wszystkie reguły Kpa mają zastosowanie przy rozpoznawaniu wniosków o płatności ONW (wyłączenie stosowania art. 7 i art. 81 Kpa). Na tle art. 27 ust. 2 u.w.r.o.w organ wskazał, że za treść merytoryczną wniosku o przyznanie płatności ONW odpowiedzialność ponosi wnioskodawca i choć nie można generalnie wyłączyć w postępowaniu tym obowiązków organu wynikających z art. 7 i art. 9 Kpa, to jednak nie mogą one być tak daleko posunięte, aby organ miał ponosić odpowiedzialność za stronę merytoryczną wniosku producenta rolnego. Prowadziłoby to do podejmowania z urzędu czynności służących konwalidacji niezgodnego z prawdą oświadczenia wnioskodawcy i stałoby w oczywistej sprzeczności nie tylko z zasadami rzetelnego finansowania i wydatkowania środków unijnych, ale przede wszystkim z celami wspólnej polityki rolnej wskazanymi w art. 33 ust. 1 Traktatu ustanawiającego WE. W decyzji z [...] lipca 2016 r. wyczerpująco wskazano z jakich powodów i na podstawie jakich dowodów organ uznał, iż zaistniały przesłanki zastosowania art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013. Organ odwoławczy nie podważył obowiązującej w prawie polskim zasady odrębności podmiotów posiadających osobowość prawną, jednak przy stworzonej strukturze własnościowej (53 podmioty tj. 52 osoby fizyczne i A.) nie jest możliwa ich odrębność gospodarcza. Nie jest to zdarzenie naruszające przepisy krajowe czy unijne, lecz związek pomiędzy tymi podmiotami stanowi pozorne działanie w celu obejścia przepisów prawa związanych z modulacją płatności. Wskazano, że rozstrzygnięcie oparto konkretnych przepisach prawa, a ustalony stan faktyczny oparty na licznym materiale dowodowym, także na wyjaśnieniach strony z [...] kwietnia 2021 r., wykazał daleko idący związek pomiędzy ww. podmiotami.

W skardze na powyższą decyzję wniesioną do tutejszego Sądu M. H., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucił organowi odwoławczemu naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego w zakresie:

1. art. 107 § 3 Kpa w zw. z art. 21 ust 2 pkt 2 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1371 ze zm.) poprzez brak oceny dowodów, brak wskazania jakim dowodom organ dał wiarę a jakim odmówił wiary, brak wniosków wynikających z indywidualnie przeprowadzonych dowodów, uniemożliwiając stronie ocenę prawidłowości oceny dowodu oraz subsumcji stanu faktycznego oraz wybiórczą ocenę materiału dowodowego poprzez odniesienie się do dowodów zgodnych z przyjętym przez organ kierunkiem, z pominięciem dowodów i wniosków z nich wynikających, wykazujących okoliczności odmienne;

2. art. 80 Kpa poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego, sprzeczną z zasadami doświadczenia życiowego oraz regułami wolnego rynku i przyjęcie, że wyłącznym celem działania było uzyskanie korzyści majątkowej, a nie realizacja celów WE, gdy wpłynęło ono korzystnie na rozwój konkurencyjności poprzez utworzenie nowych podmiotów, w tym A. H., gospodarstw indywidualnych, optymalne wykorzystanie czynników produkcji oraz podniesienie indywidualnego dochodu osób pracujących na roli, wyciągnięcie wniosków, które nie wynikają ze zgromadzonego materiału dowodowego i uznanie, że skarżący nie prowadził indywidualnie gospodarstwa,

3. błędne ustalenie stanu faktycznego - zaistnienia stanu "stworzenia sztucznych warunków" do uzyskania wsparcia z systemu wsparcia bezpośredniego - tj. naruszenie przepisów art. art. 107 § 3 Kpa, art. 80 Kpa, art. 3 ust. 2 u.p.s.w.b.,

4. błędne zastosowanie art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi Dyrektor ARiMR wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wnioskiem z 3 stycznia 2022 r. skarżący zwrócił się o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Również organ wniósł o rozpoznanie sprawy w tym trybie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Na wstępie należy wyjaśnić, że z uwagi na wniosek skarżącego i brak sprzeciwu organu Sąd– na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 121 ustawy z dnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: Ppsa) rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów.

Zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ma okoliczność, iż zaskarżoną decyzję wydano na skutek wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 maja 2021 r. sygn. akt I GSK 654/18, którym 1. uchylono wyrok tutejszego Sądu z 18 października 2017 r. sygn. akt III SA/Po 261/17 w sprawie ze skargi M. H. na decyzje Dyrektora ARiMR z [...] stycznia 2017 r. w przedmiocie 1. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2015 i 2. płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami [ONW]) oraz 2. uchylono zaskarżone decyzje.

Ów wyrok Sądu odwoławczego został wydany na podstawie art. 188 Ppsa. Przepis ten stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej, uchylając zaskarżone orzeczenie, rozpoznaje skargę, jeżeli uzna, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona. W niniejszej sprawie NSA uchylił ww. wyrok tutejszego Sądu i zaskarżone decyzje Dyrektora ARiMR ze względu na niepełne zgromadzenie materiału dowodowego oraz nieprawidłową jego ocenę, a także niewskazanie przez organ stworzenia przez skarżącego sztucznych warunków do otrzymania płatności oraz tego, że otrzymanie płatności bezpośredniej i ONW byłoby sprzeczne z celami WPR. NSA uznał jednoznacznie, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wymaga uzupełnienia.

Zważywszy, że sprawa wskutek omawianego wyroku NSA nie została przekazana tutejszemu Sądowi, lecz po uchyleniu również zaskarżonych decyzji - organowi odwoławczemu, zastosowanie w sprawie znalazły przepisy art. 153 w zw. z art.193 ab initio Ppsa. W związku bowiem z odesłaniem zawartym w treści art. 193 Ppsa, który stanowi, że jeżeli nie ma szczególnych przepisów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, do postępowania tego stosuje się odpowiednio przepisy postępowania przed wojewódzkimi sądami administracyjnymi, odpowiednie zastosowanie znajduje tutaj art. 153 Ppsa. Przepis ten określa zaś, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem rozstrzygnięcia. Należy przy tym zauważyć, że istotą związania wykładnią prawa wyrażoną przez sąd odwoławczy jest niewątpliwie zapewnienie większej jednolitości orzecznictwa oraz ograniczenie ponownego zaskarżenia orzeczenia wydanego przez sąd pierwszej instancji. Ocena prawna i wskazania zawarte w orzeczeniu Sądu z mocy art. 153 Ppsa wiążą w sprawie sądy oraz organ ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną zmianie przepisy. Unormowane w tym przepisie związanie oznacza, że zarówno organy, jak i sądy orzekający w danej sprawie są zobowiązane do podporządkowania się wyrażonemu wcześniej w orzeczeniu sądu poglądowi w pełnym zakresie, aż do ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy, chyba że wyrażony wcześniej przez sąd pogląd stał się nieaktualny wskutek zmiany stanu prawnego lub okoliczności faktycznych sprawy (por. wyroki NSA: z dnia 20 lutego 2019 r., sygn. akt II OSK 838/17 oraz z 11 grudnia 2019 r., sygn. akt II OSK 269/18, dostępne w bazie orzeczeń: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponieważ w rozpoznawanej sprawie okoliczności stanu faktycznego oraz stan prawny nie uległ zmianie, ocena prawna wyrażona w wyroku NSA z dnia 12 maja 2021 r. sygn. akt I GSK 654/18 była tak dla Dyrektora ARiMR, jak i orzekającego aktualnie Sądu wiążąca.

Zdaniem Sądu ponowne przytaczanie zasadniczych tez wymienionego wyżej wyroku NSA jawi się jako niecelowe o tyle, że są one znane stronom.

Badając sprawę ponownie Sąd, w świetle przywołanej oceny i wytycznych Sądu Odwoławczego, uznał, że Dyrektor ARiMR dopuścił się naruszenia art. 153 w zw. z art. 193 Ppsa poprzez brak pełnej oceny – wbrew zaleceniom NSA – uzupełnionego materiału dowodowego. W ocenie Sądu organ pomimo, iż przeprowadził uzupełniające postępowanie wyjaśniające, to wbrew normie określonej w przepisach art. 27 ust. 1 pkt 2 u.w.r.o.w, dokonał oceny zebranych dowodów w sposób dowolny. Dał temu wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w której zabrakło oceny wszystkich dowodów zebranych w sprawie, wskazania, którym dowodom organ dał wiarę, a którym odmówił wiarygodności i z jakich powodów.

Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, Dyrektor ARiMR po uchyleniu wspomnianym wyrokiem NSA jego poprzedniej decyzji, ponownie przeprowadził postępowanie wyjaśniające w następującym zakresie. Postanowieniem z [...] lipca 2021 r. włączył do przedmiotowej sprawy następujące dowody:

- protokół [...] z przesłuchania R.. M. z [...].02.2018 r. i uzupełnienie do złożonych wyjaśnień,

- pismo M.. P. uzupełniające wniosek o płatności na rok 2016 z opinią prawną z [...].01.2018 r.,

- zestawienia tabelaryczne zwierząt posiadanych przez członków A. H. w l. 2015-2016 z zał.,

- uchwały WZ A. nr [...] z [...].10.2011 r., nr [...] z [...].07.2012 r., nr [...] z [...].06.2017 r.,

- wykres obrazujący ogólne informacje o A.,

- statut spółdzielni A. H.,

- protokół lustracji w A. H. z [...].07.2016 r.,

- umowę dzierżawy gruntu rolnego z [...].03.2004 r. A. i Skarbu Państwa,

- pismo Nadleśnictwa w W. z [...].03.2016 r. skierowane do A.,

- pismo A. z [...].07.2016 r. skierowane do Kierownika ARiMR,

- umowę dzierżawy z [...].12.2015 r. A. z Z.. L.,

- obrazy ortofotomapy działek referencyjnych i budynków A. i A. H.,

- mapę sytuacyjno-wysokościową obr. W.,

- odpowiedzi na wezwanie organu złożone przez poszczególnych 34 dzierżawców gruntów A. (wym. z imienia i nazwiska).

Jednocześnie postanowieniem wydanym tego samego dnia organ odwoławczy włączył jako dowody odpowiedzi 34 dzierżawców gruntów od Spółdzielni A. na szczegółowe 82 pytania organu. Następnie organ pismem z [...] września 2021 r. wezwał stronę reprezentowaną przez pełnomocnika do złożenia wyjaśnień - odpowiedzi na 82 szczegółowe pytania. Pełnomocnik strony odpowiadając na wezwanie przesłał organowi wyjaśnienia z [...] października 2021 r.

Przypomnieć należy, iż NSA w wydanym w niniejszej sprawie wyroku nakazał rozważenie konieczności przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego, którego zadaniem będzie usunięcie wątpliwości w kwestii stworzenia (bądź nie) przez stronę (wraz z innymi podmiotami) sztucznych warunków otrzymania płatności bezpośrednich i ONW na rok 2015. W kontekście zebranych przez organ nowych dowodów należy wskazać, iż NSA wskazał, że przeprowadzenie dowodu z dokumentów jest możliwe jedynie na okoliczności, które dotyczą bezpośrednio rozpoznawanej sprawy i brak jest podstaw prawnych do włączenia dowodów zgromadzonych w innych sprawach (tu: dotyczących płatności rolnych za l. 2016-2018). NSA podkreślił, że każdy rok płatności podlega odrębnej ocenie.

Wbrew powyższemu Dyrektor ARiMR dowodami w sprawie uczynił zaś protokoły przesłuchań i wyjaśnienia z 2018 r., które dzierżawcy gruntów A. złożyli na okoliczność ustalenia prawidłowości przyznania płatności na rok 2016 r., pismo M. P. stanowiące uzupełnienie wniosku o płatność na rok 2016 z opinią prawną i protokół lustracji A. H. z [...].07.2016r. Wszystkie te dowody zostały zebrane w postępowaniach administracyjnych dotyczących przyznania płatności ww. osobom na rok 2016, nie zaś na rok 2015, którego niniejsza sprawa dotyczy. Wyjaśnienia poszczególnych dzierżawców we wspomnianych protokołach i pisemnych wyjaśnieniach służyć miały ocenie (i tak ukierunkowane były pytania pracowników organu), czy w 2016 r. poszczególni dzierżawcy gruntów A. kwalifikowali się do przyznania wnioskowanego wsparcia.

Tymczasem Dyrektor ARiMR w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wykazując, że rejestracja gospodarstwa rolnego skarżącego w systemie ewidencji producentów miała na celu sztuczne przejęcie w 2015 r. zarówno gruntów, jak i zwierząt będących w tej kampanii w faktycznym posiadaniu i władaniu A., powołał się właśnie na wyjaśnienia złożone przez R. M. w 2018 r., dotyczące co do istoty płatności na rok 2016. Nawet zaś gdyby przyjąć, że ów dowód mógł przyczynić się do ustalenia okoliczności za rok 2015, stwierdzić należy, że organ nie dokonał jego oceny w całości. Pomimo, iż wyjaśnienia R. M. obejmują 34 strony, w tym również okoliczności prowadzenia przezeń działalności rolniczej w 2015 r., organ wybiórczo przytoczył jeden fragment wypowiedzi sugerujący, jak uznaje organ, że R. M. stał się producentem rolnym dopiero od 2016 r. Organ nie tylko nie dokonał oceny tegoż dowodu w jego całokształcie, ale i nie odniósł jego treści do pozostałych zgromadzonych w sprawie dowodów, w szczególności dowodów uzupełniających zebranych w toku ponownie prowadzonego w 2021 r. postępowania. Uchybienie to stoi w jawnej sprzeczności z normą określoną w art. 27 ust. 1 pkt 2 u.w.r.o.w., która nakazuje organowi w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy.

Ponadto, organ II instancji wskazując na brak samodzielności działalności rolniczej skarżącego (i pozostałych dzierżawców gruntów od A.) jako rolnika indywidualnego w 2015 r., który – jak podano - nie decydował o rodzaju i terminie czynności wykonywanych na wydzierżawionych gruntach i nie miał wpływu na zakres prac na nich wykonywanych, przywołał wyjaśnienia M. P. z [...].06.2016 r. oraz zeznania innych osób z 2018 r. dzierżawiących grunty od A. [B.. M., W.. Z., M.. R., B.. M., K.. K., D.. C., W.. P., E.. H. i H.. P.]. Organ – jak i przy ww. dowodach - nie wziął pod uwagę, że wyjaśnienia te odnoszą się do prawidłowości przyznania płatności na rok 2016. NSA zaś wyraźnie wskazał organowi odwoławczemu w końcowych wytycznych, by korzystał z dowodów bezpośrednio zebranych w niniejszej sprawie, tj. odnoszących się do kampanii na rok 2015.

Z kolei dowodząc powiązania (osobowe, zarządcze, techniczne i ekonomiczne) osób zasiadających w zarządzie A. i A. H. na tle art. 138 Prawa spółdzielczego, Dyrektor ARiMR przywołał wyjaśnienia 51 osób fizycznych, nie podając, o jakie wyjaśnienia chodzi. W szczególności nie podał, czy zostały one złożone w niniejszym postępowaniu odnoszącym się do płatności na rok 2015, czy postępowań dotyczących płatności na rok 2016.

Podkreślenia wymaga, co wyżej wskazano, że Naczelny Sąd Administracyjny stwierdziwszy naruszenie przez Dyrektora ARiMR przy wydaniu uprzedniej decyzji przepisów postępowania nakazał mu uzupełnienie materiału dowodowego, lecz bez włączania dowodów zgromadzonych w innych sprawach (tu: dotyczących płatności rolnych za l. 2016-2018). Jednocześnie wskazując, że każdy rok płatności rolnych podlega odrębnej ocenie nakazał - w nawiązaniu do zasady zaufania obywateli do organów władzy publicznej (art. 8 Kpa) – rozważyć, czy stan faktyczny i prawny spraw za 2015 r. i lata następne pozwalał na podjęcie rozstrzygnięć o odmiennej treści. W tym zaś zakresie Dyrektor ARiMR uzasadniając stanowisko, iż skarżący w 2015 r. prowadził działalność rolniczą na rzecz A., a jego gospodarstwo rolne nie było odrębne i samodzielne wskazał, że dopiero w 2016 r. wyżej opisani beneficjenci mieli wpływ na kierunek i profil działalności ich gospodarstw. W dowód powyższego organ odwoławczy ograniczył się jedynie do powołania fragmentu wyjaśnień R. M. – pracownika A. złożonych w 2018 r. w sprawie dotyczącej płatności na rok 2016, co do których Sąd odniósł się wyżej. Organ zatem i w tym zakresie nie sprostał wytycznym NSA, dopuszczając się naruszenia art. 153 w zw. z art. 193 Ppsa oraz art. 107 § i 3 Kpa w zw. z art. 27 ust. 1 pkt 2 u.w.r.o.w.

Co jednak zdaniem Sądu najistotniejsze, Dyrektor ARiMR wydając zaskarżoną decyzję, pominął zebrane dowody stanowiące wyjaśnienia dzierżawców gruntów złożone na wezwania organu z marca i kwietnia 2021 r. a także nie ustosunkował się do stanowiska skarżącego zaprezentowanego w odpowiedzi na wezwanie z [...] października 2021 r. Choć postanowieniem z [...] lipca 2021 r. wyjaśnienia 34 osób zostały włączone jako dowody w sprawie, to organ w żadnym zakresie ich nie ocenił. Stwierdzić należy, że wezwania organu, jak się wydaje z treści sformułowanych pytań organu, miały prowadzić do uwzględnienia oceny prawnej i wytycznych NSA co do dalszego prowadzenia postępowania w kontekście znajdujących zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego. Organ zmierzał bowiem do ustalenia, czy w roku 2015 skarżący był rolnikiem, czy posiadał gospodarstwo rolne i prowadził działalność rolniczą tj. czy był aktywny zawodowo co do dzierżawionych gruntów i hodowli bydła. Zwracając się do poszczególnych dzierżawców gruntów A. pytał m.in.:

- czy posiadał, a jeśli tak od kiedy, indywidualne gospodarstwo rolne, prowadził działalność rolniczą,

- co stanowiło gospodarstwo rolne strony w 2015 r. i czym cechowała się działalność rolnicza strony w tym okresie,

- jakie decyzje dotyczące gospodarstwa rolnego podejmował w 2015 r. i czy były one samodzielne (dot. wydzierżawionych gruntów i zakupionych zwierząt),

- jakie poniósł koszty związane z prowadzeniem działalności rolniczej (dzierżawionym gruntem i hodowlą zwierząt),

- jaki był cel dzierżawy gruntów w 2015 r. i czy w roku tym dokonywał na nim osobiście jakieś czynności,

- czy inni członkowie A. H. ponosili nakłady w 2015 r. na dzierżawione przez stronę grunty i czy wypasali tam swoje zwierzęta,

- ile posiadał siedzib stada, gdzie inni członkowie A. H. i A. posiadali siedziby stad w 2015 r.,

- czy miał wpływ na miejsce przetrzymywania zwierząt w tej kampanii i wysokość nakładów,

- kto i kiedy założył A. H., co było tego przyczyną, jaką miała pełnić funkcję i czy A. nie spełniała podobnej funkcji,

- jaki wpływ na indywidualne strony gospodarstwo miało bycie członkiem A. H. i jak wyglądał proces rozliczeniowy z tą spółdzielnią?

Przypomnieć należy, że Naczelny Sąd Administracyjny nakazując organowi odwoławczemu uzupełnienie materiału dowodowego wskazał, iż ten nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości spełnienia przez skarżącego przesłanek normatywnych pozwalających na pozbawienie go płatności z tytułu stworzenia sztucznych warunków. W szczególności, jak wskazał NSA, organ nie wykazał, że wyłącznym celem stworzenia sztucznych warunków było otrzymanie wnioskowanych płatności, niezgodnie z celami i zasadami WPR. Organ powinien był przede wszystkim ocenić, czy prowadzone przez stronę gospodarstwo rolne spełnia wymogi gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów krajowych i unijnych, a więc czy stanowi odrębną jednostkę pod względem technicznym i ekonomicznym, posiadającą oddzielne kierownictwo, która prowadzi hodowlę zwierząt i produkuje produkty rolne, utrzymuje grunty do celów produkcyjnych, co oznacza, że organ powinien był zbadać jak przebiegała współpraca pozostałymi rolnikami, którym A. sprzedała bydło i wydzierżawiła grunty, a także na czym polegała współpraca gospodarcza z A. oraz ze spółdzielnią A. H..

Tymczasem Dyrektor ARiMR w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w żadnym zakresie nie odniósł się do wyjaśnień złożonych przez skarżącego z [...] października 2021 r. dotyczących sposobu prowadzenia gospodarstwa i okoliczności związanych z rozpoczęciem przez działalności rolniczej, relacji pomiędzy dzierżawcami gruntów od A., z samą A. i nowo utworzoną A. H., również w kontekście jej statutowych unormowań. Pomimo, iż organ odwoławczy ww. postanowieniem z [...] lipca 2021 r. włączył jako dowody odpowiedzi 34 osób – dzierżawców gruntów i osób, które w 2015 r. kupiły bydło od A., dowodów tych nie rozpatrzył.

W ocenie Sądu skoro organ uznał, że stosownie do art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 stworzono sztuczne warunki wymagane do otrzymania płatności ONW, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami tych płatności, powinien był wyjaśnić, dlaczego odmówił wiarygodności dowodom prezentującym przeciwne stanowisko.

Oceny Sądu nie zmienia stanowisko organu II instancji zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż wszystkie dowody rozpatruje w ich wzajemnej łączności, a nie każdy z osobna, jak i zdanie, że po analizie bogatego materiału dowodowego, również wyjaśnień z [...] października 2021 r. organ stoi na stanowisku, iż "sztuczne" wydzielenie [...] ha przez A. i rozdysponowanie ich pomiędzy 52 osoby fizyczne było działaniem ukierunkowanym na obejście przepisów § 2 i 3 rozporządzenia ONW. Twierdzenia powyższe można byłoby uznać za zasadne jeżeliby Dyrektor ARiMR ustosunkował się do zebranych przez siebie w toku ponownego badania sprawy dowodów wyczerpująco wykazując, dlaczego ich nie podziela. Tak się jednak nie stało, co oznacza, że organ II instancji dopuścił się naruszenia przepisów postępowania (art. 153 w zw. z art. 193 Ppsa i art. 27 ust. 1 pkt 2 u.w.r.o.w. w zw. z art. 107 § 3 Kpa), które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Na uwagę zasługuje również, że przy wskazanych uchybieniach Dyrektora ARiMR skarżący wypełnił obowiązek współpracy, na który wskazał NSA w wydanym w sprawie wyroku. Skarżący działający przez swego pełnomocnika odpowiedział bowiem na wezwanie organu i złożył wyjaśnienia w piśmie z [...] października 2021 r. Organ ich jednak nie ocenił.

Sąd nadto wskazuje, że choć organ II instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji szeroko przedstawił powiązania personalno-organizacyjno-techniczno-ekonomiczne spółdzielni A., A. H. i 52 osób fizycznych (w tym skarżącego), które na mocy umów w 2015 r. wydzierżawiły grunty i zakupiły bydło od A., to brak oceny istotnej części zgromadzonego materiału dowodowego powoduje, że ocena organu jawi się jako niekompletna. Nie można zaś uznać powyższych uchybień organu jako nie mających wpływu na wynik sprawy, przed zbadaniem ww. dowodów i ich oceną przez organ, który je włączył.

Wobec wykazanych istotnych naruszeń natury procesowej, Sąd uznał za niemożliwą (przedwczesną) ocenę, czy prawidłowo organy orzekające zastosowały normy wynikające z art. 60 rozporządzenia nr 1036/2013 w związku z § 2 i 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. poz. 364) odmawiając skarżącemu wnioskowanych płatności ONW na rok 2015 przez przyjęcie, że działania skarżącego, A. oraz pozostałych 51 osób (dzierżawców gruntów A.) stanowiły obejście prawa poprzez wykreowane sztucznych warunków przez te podmioty w celu uzyskania płatności. Ocena tych okoliczności będzie możliwa dopiero po wyczerpującym zbadaniu wszystkich zgromadzonych przez organ odwoławczy dowodów w sprawie i rzetelnym ujawnieniu w uzasadnieniu nowej decyzji, którym dowodom organ daje wiarę, a którym odmawia wiarygodności i z jakich powodów.

W świetle powyższego Sąd uznał za zasadne zarzuty skargi odnoszące się do naruszenia przepisów postępowania, z tym zastrzeżeniem, że w sprawie nie znajdował zastosowania przepis art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1371 ze zm.), lecz tożsamy w brzmieniu art. 27 ust. 1 pkt 2 u.w.r.o.w. Na marginesie Sąd wskazuje również, że w sprawie w miejsce powołanego w skardze przepisu art. 80 Kpa organy zobowiązane były uwzględnić normę wynikającą z art. 27 ust. 1 pkt 2 u.w.r.o.w. ustanawiającą w postępowaniu płatnościowym zasadę swobodnej oceny dowodów. Jak zaś już wyżej Sąd stwierdził, zagadnienie zastosowania przez organy orzekające art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 w tym stanie sprawy jawi się jako przedwczesne z racji wykazanych istotnych uchybień procesowych.

W związku z powyższym Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) Ppsa w zw. z art. 153 i art. 193 Ppsa uchylił zaskarżoną decyzję, o czym orzeczono w pkt I. sentencji wyroku.

Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy kierując się normą określoną w art. 153 Ppsa uwzględni ocenę prawną i wytyczne zawarte tak w wydanym w sprawie wyroku NSA z 29 kwietnia 2021 r. sygn. I GSK 629/18, jak i w niniejszym wyroku. Dyrektor ARiMR zobowiązany będzie w szczególności ocenić całokształt zebranych dowodów, zwłaszcza tych pominiętych w toku ponownego postępowania odwoławczego, a wynik ustaleń przedstawić w rzetelnie sporządzonym uzasadnieniu decyzji. W razie zaś odmiennej treści rozstrzygnięcia od decyzji dotyczących płatności na rok 2016 i lata następne, obowiązkiem organu będzie również z uwagi na zasadę wynikającą z art. 8 Kpa – do czego zobowiązał go NSA – wyjaśnienie, dlaczego stan faktyczny i prawny na to pozwalał.

Sąd na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 Ppsa i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. poz. 265) zasądził od organu na rzecz strony skarżącej kwotę 680 zł jako sumę uiszczonego wpisu od skargi (200 zł) i wynagrodzenia pełnomocnika (480 zł).