Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 52/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-05-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński (spr.) Sędziowie: WSA Agnieszka Miernik WSA Joanna Skiba Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 maja 2011 r. sprawy ze skargi T. B. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [....] października 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu 15 listopada 1990 r. T. B. złożyła w ówczesnym Urzędzie Rejonowym w T. wniosek o rekompensatę za mienie pozostawione przez Jej rodziców A. i P. D. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości J., powiat z., województwo [...] – obecnie [...]. Wniosek ten został przekazany najpierw Prezydentowi T., który postanowieniem z dnia [...] marca 2004 r. przekazał go następnie według właściwości Wojewodzie [...].

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] odmówił T. B. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. i P. małżonków D. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości J., powiat z., woj. [...]. W uzasadnieniu Wojewoda stwierdził, iż właścicielami nieruchomości położonej w miejscowości J., w skład której wchodził budynek mieszkalny i grunt o powierzchni [...] ha, byli A. D. i P. D. W dniu 1 września 1939 r. posiadali oni obywatelstwo polskie, zamieszkiwali na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścili je w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. A. D. i jej córka T. D. (obecnie B.) przybyły do Polski w dniu [...] czerwca 1945 r. jako repatriantki narodowości polskiej, na mocy układu z 9 września 1944 r. pomiędzy P.K.W.N. a rządem Ukraińskiej S.R.R. o ewakuacji obywateli polskich z terytorium U.S.R.R. i ludności ukraińskiej z terytorium Polski, a następnie zostały skierowane do gminy B. Natomiast P. D. od czerwca 1944 r. brał udział w wojnie, został zdemobilizowany w październiku 1945 r. i udał się bezpośrednio do swojej rodziny w miejscowości B. Zdaniem organu I instancji prawdopodobnie z tego powodu w opisie mienia pozostawionego, jako właścicielkę wpisano tylko A. D.

Po przybyciu do B. orzeczeniem nr [...] Powiatowej Komisji [...] w S., woj. [...], z dnia [...] maja 1947 r. nadano P. D., na podstawie art. 9, 15, 18 ust. l pkt l dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego [...] gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha, położonego w B. W aktach sprawy nie ma natomiast orzeczenia o wykonaniu aktu nadania z dnia [...] maja 1947 r.

Prawdopodobnie z powodu przejęcia tego gospodarstwa na potrzeby powstającej w B. [...], do której P. D. nie przystąpił, następnym aktem nadania nr [...] z dnia [...] stycznia 1954 r. Powiatowa Komisja Ziemska w S. na podstawie art. 5 i art. 10 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych, nadała P. D. gospodarstwo pełnorolne położone w gminie B., powiat R., woj. [...], składające się z gruntów rolnych o powierzchni [...] ha, domu mieszkalnego, stodoły, stajni. W dniu [...] stycznia 1959 r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. wydało orzeczenie o wykonaniu aktu nadania Powiatowej Komisji Ziemskiej w S. nr [...], będące zgodnie z art. 6 ust. 2 dekretu z dnia 6 września 1951 r. podstawą wpisu prawa własności P. D. do księgi wieczystej.

Wojewoda ustalił również, że gospodarstwo rolne zostało nadane P. D. jako repatriantowi, o czym świadczy decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. z dnia [...] listopada 1967 r. W pkt I tej decyzji organ administracji publicznej zwolnił P. D. od spłaty należności za nabyte gospodarstwo w trybie osadnictwa rolnego, zaś w pkt II uznał P. D. za repatrianta posiadającego uprawnienia do otrzymania gospodarstwa bez rozrachunku i oszacowania. Jak wynika z uzasadnienia decyzji nadane w tym trybie gospodarstwo stanowi własność obojga małżonków, pomimo, że gospodarstwo pozostawione za granicą było własnością tylko jednego z małżonków. Oboje małżonkowie zostali też zwolnieni z obowiązku spłaty.

Decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. z dnia [...] września 1970 r. gospodarstwo rolne stanowiącego ustawową współwłasność małżonków A. i P. D., położone we wsi B., powiat S. z uwagi na ich podeszły wiek zostało w całości przejęte na własność Skarbu Państwa w zamian za rentę.

Spadek po P. D., zmarłym w dniu [...] października 1982 r. w T., tam ostatnio stale zamieszkałym, na podstawie ustawy nabyły: żona A. D. oraz córka T. B. po 1/2 części każda z nich, natomiast spadek po A. D., zmarłej w dniu [...] sierpnia 1991 r. w T., ostatnio stale tam zamieszkałej, na podstawie ustawy nabyła w całości córka T. B. (postanowienie Sądu Rejonowego w T. z dnia [...] października 2008 r. [...]).

Mając to wszystko na uwadze Wojewoda [...] dokonał pozytywnej oceny spełnienia przez T. B. wymogów, o których mowa w art. 2, art. 3 ust. 2 i art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) – dalej: ustawa z 8 lipca 2005 r. – i na podstawie art. 7 ust. 1 tej ustawy wydał stosowne postanowienie z dnia [...] kwietnia 2010 r., wzywając jednocześnie do wskazania formy realizacji prawa do rekompensaty, numeru rachunku bankowego w przypadku wyboru świadczenia pieniężnego oraz dołączenia do wniosku operatu szacunkowego określającego wartość nieruchomości pozostawionych poza granicami R.P. w miejscowości J., a także operatu szacunkowego określającego wartość nabytego w ramach rekompensaty gospodarstwa rolnego w miejscowości B., gmina T., powiat S., w terminie trzech miesięcy od doręczenia postanowienia. Trzymiesięczny termin upłynął bezskutecznie w dniu [...] lipca 2010 r., natomiast w piśmie z dnia [...] lipca 2010 r. T. B. poinformowała, że nie widzi przesłanek do przedkładania operatu szacunkowego określającego wartość nieruchomości w B., bowiem gospodarstwo to P. D. nabył jako [...] i jego wartość pozostaje bez znaczenia dla otrzymania rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami R.P.

W tej sytuacji Wojewoda [...] uznał, że niespełnienie przez wnioskodawcę warunków nałożonych w postanowieniu z dnia [...] kwietnia 2010 r. skutkuje wydaniem decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Jest to konieczne tym bardziej, że rozstrzygana zostaje również w ten sposób kwestia, czy P. D. nadano gospodarstwo w B. jako [...], czy jako repatriantowi.

Od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2010 r. odwołanie wniosła T. B. W odwołaniu tym zaskarżone zostało również postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2010 r. w części zobowiązującej do dostarczenia operatu szacunkowego określającego wartość nieruchomości położonej w miejscowości B.

W uzasadnieniu odwołania T. B. wskazała, że właścicielką nieruchomości położonej w miejscowości J. była tylko jej matka A. D. i był to jej majątek odrębny, gdyż nabyty jeszcze przed zawarciem małżeństwa, o czym świadczą przedłożone przez nią dwa akty notarialne z [...] lipca i [...] grudnia 1928 r., odnalezione w domowych archiwach. Ojciec nie pozostawił poza granicami żadnych nieruchomości. Zatem ustalenia organu I instancji, jakoby nieruchomość w J. była majątkiem wspólnym małżonków D., są błędne. Ponadto odwołująca się stoi na stanowisku, iż nadane jej ojcu gospodarstwo rolne orzeczeniem nr [...] Powiatowej Komisji [...] w S. z dnia [...] maja 1947 r. było mu przyznane jako zdemobilizowanemu [...], a nie jako rekompensata za mienie pozostawione poza granicami R.P. Brak aktu wykonania tego orzeczenia jest jedynie wynikiem jego zaginięcia, a uznanie ojca za repatrianta nastąpiło dopiero w decyzji z dnia [...] listopada 1967 r.

Po rozpatrzeniu tego odwołania Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] października 2010 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2010 r. Potwierdzając ustalenia faktyczne dokonane przez organ I instancji Minister stwierdził, iż zgodnie z art. 13 ust. 2. ustawy z 8 lipca 2005 r. zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej dokonuje się w wysokości równej 20 % wartości tych nieruchomości. Wysokość świadczenia pieniężnego stanowi 20 % wartości pozostawionych nieruchomości. Art. 13 ust. 3 z kolei stanowi, że w przypadku, o którym mowa w art. 6 ust. 3, czyli jeżeli osoba na podstawie odrębnych przepisów, w ramach realizacji prawa do rekompensaty, nabyła na własność albo w użytkowanie wieczyste nieruchomości Skarbu Państwa lub nieruchomości takie nabyli jej poprzednicy prawni, wysokość zaliczanej kwoty oraz wysokość świadczenia pieniężnego, o których mowa w ust. 2, pomniejsza się o wartość nabytego prawa własności nieruchomości albo wartość nabytego prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i wartość położonych na niej budynków, a także innych urządzeń albo lokali, przez osoby, o których mowa w art. 2 lub art. 3.

Zdaniem Ministra postępowanie w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty jest dwuetapowe – etap pierwszy, zgodnie z art. 7 ust. 1 i 2 ustawy z 8 lipca 2005 r., obejmuje ocenę przez właściwego wojewodę spełnienia wymogów, o których mowa w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2 ustawy, na podstawie dowodów określonych w art. 6. Dotyczą one: wykazania faktu pozostawienia nieruchomości przez właściciela oraz posiadania obywatelstwa polskiego w dniu 1 września 1939 r. i w dniu wystąpienia o potwierdzenie prawa do rekompensaty przez niego albo jego spadkobiercę (art. 2), wykazania prawa do rekompensaty przez spadkobierców właściciela (art. 3) oraz złożenia wniosku przez właściciela lub jego spadkobiercę albo osobę wskazaną przez pozostałych współwłaścicieli albo pozostałych współspadkobierców. Postępowanie administracyjne w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty może zakończyć się na tym etapie wydaniem przez wojewodę decyzji odmawiającej takiego potwierdzenia, jeśli stwierdzi niespełnienie wymogów, o których mowa w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2 ustawy. W razie pozytywnej oceny spełnienia tych wymogów, co miało miejsce w przedmiotowej sprawie, wojewoda wydaje postanowienie, w którym wzywa wnioskodawcę do wskazania jednej z wybranych form realizacji prawa do rekompensaty, a także wskazania konta bankowego – w razie wybrania świadczenia pieniężnego jako formy realizacji prawa do rekompensaty, przedstawienia operatu szacunkowego określającego wartość pozostawionej nieruchomości, a w przypadku, gdy na podstawie poprzednich przepisów nieruchomość Skarbu Państwa została już nabyta przez osobę uprawnioną w ramach prawa do rekompensaty – dołączenia również operatu szacunkowego określającego wartość nabytego prawa.

Drugi etap obejmuje skonkretyzowanie prawa do rekompensaty, co następuje w drodze decyzji wojewody, o której mowa w art. 5 ust. 3 ustawy. Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy, w przypadku, gdy na podstawie poprzednich przepisów została już, w całości lub w części, zaliczona wartość pozostawionej nieruchomości na poczet nabycia przez osobę uprawnioną nieruchomości Skarbu Państwa, decyzja wojewody, o której mowa w art. 5 ust. 3, zawiera określenie zwaloryzowanych na dzień wydania decyzji wartości nieruchomości pozostawionej i nieruchomości nabytej od Skarbu Państwa oraz wysokości wybranej formy rekompensaty ustalonej zgodnie z art. 13 ustawy, tj. wynikającej z porównania tych wartości. Jednakże, gdy wartość nieruchomości nabytej od Skarbu Państwa przekracza 20% wartości nieruchomości pozostawionej, oznacza to, że prawo do rekompensaty zostało już zrealizowane, a zatem nie może być potwierdzone. W takiej sytuacji wojewoda obowiązany jest wydać decyzję o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Minister powołuje się tutaj na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 lipca 2010 r. (nie wskazując sygnatury) że: "Odmienna wykładnia, sprowadzająca możliwość orzeczenia o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty wyłącznie do sytuacji określonej w art. 7 ust. 2 ustawy, nie zauważa, że przepis ten pozwala jedynie na wydanie przez wojewodą decyzji odmawiającej potwierdzenia prawa do rekompensaty już na etapie badania wymogów określonych w art. 2, art. 3 i art. 5 ust 1 i 2, co w żadnym razie nie oznacza, że w przypadku stwierdzenia przez wojewodą zrealizowania już w całości prawa do rekompensaty, nie jest możliwe wydanie decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Wynika to z systemowego rozumienia uregulowania zawartego w art. 5 ust 3 ustawy, który – jak wskazano wyżej – określa sposób załatwienia wniosków złożonych przez osoby uprawnione do rekompensaty. Jest oczywistym, że wykładnia przepisów ustawy nie może prowadzić do sytuacji, w której żądanie strony pozostałoby bez rozstrzygnięcia".

Zdaniem Ministra Skarbu Państwa Wojewoda [...] w oparciu o obszerny materiał dowodowy właściwie ustalił, iż w przedmiotowej sprawie nastąpiła już realizacja prawa do rekompensaty za mienie pozostawione na tzw. [...]. Świadczy o tym przyznanie prawa własności nieruchomości położonej w gminie B. na rzecz P. D. aktem nadania z dnia [...] stycznia 1954 r. oraz orzeczeniem o wykonaniu aktu nadania z dnia [...] stycznia 1959 r. Ze względu na jego stan cywilny, gospodarstwo rolne zostało nadane P. D. na zasadzie ustawowej wspólności majątkowej wraz z żoną A. D. Zostało to potwierdzone w decyzji z dnia [...] listopada 1967 r. w przedmiocie zwolnienia od obowiązku spłaty należności Państwowego Funduszu Ziemi za nabyte w trybie osadnictwa rolnego gospodarstwo we wsi B., powiat S., z tytułu posiadania uprawnienia repatrianta oraz w decyzji z dnia [...] września 1970 r. w sprawie przejęcia na własność Państwa całości gospodarstwa rolnego.

Za nietrafne Minister uznał argumenty odwołującej się dotyczące nabycia przez P. D. gospodarstwa rolnego już w 1947 r. jako [...], a nie w ramach częściowej rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnym obszarem R.P. Wskazał na treść art. 25 ust. 1 dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego [...], zgodnie z którym, wyznaczenie nabywcy gospodarstwa (działki) następuje w drodze orzeczenia właściwej władzy, zwanego aktem nadania. Kluczowe znaczenie ma jednak brzmienie art. 31 ust. 1 dekretu, zgodnie z którym przeniesienie prawa własności nadanego gospodarstwa (działki) na nabywcę następowało w drodze orzeczenia, zwanego orzeczeniem o wykonaniu aktu nadania. Ust. 2 stanowił, że "w orzeczeniu o wykonaniu aktu nadania należy wymienić: akt nadania, osobę nabywcy oraz przedmiot i warunki nabycia gospodarstwa (działki)". Zgodnie z ust. 3 art. 31 dekretu, orzeczenie o wykonaniu aktu nadania było ostateczne.

W materiale dowodowym, brak dokumentów uprawdopodabniających wydanie na rzecz P. D. takiego orzeczenia o wykonaniu aktu nadania z 1947 r. W związku z czym, zdaniem Ministra, organ wojewódzki prawidłowo uznał, że w 1947 r. nie doszło jeszcze do przeniesienia własności gospodarstwa rolnego położonego w B. na rzecz P. D. Natomiast nie budzi wątpliwości, że gospodarstwo rolne zostało nadane w 1954 r. P. D. jako repatriantowi. Świadczy o tym decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] listopada 1967 r. w przedmiocie zwolnienia P. D. od obowiązku spłaty należności Państwowego Funduszu Ziemi za nabyte w trybie osadnictwa rolnego gospodarstwo we wsi B., powiat S., o powierzchni [...] ha, z tytułu posiadania uprawnień repatrianta. W punkcie drugim tej decyzji uznano P. D. za repatrianta posiadającego uprawnienia do otrzymania gospodarstwa bez rozrachunku i oszacowania.

Za nieuzasadnione Minister uznał również twierdzenia strony, iż nadanie gospodarstwa rolnego nastąpiło wyłącznie na rzecz jej ojca, natomiast mienie pozostawione poza obecnym obszarem RP stanowiło odrębny majtek jej matki A. D., w związku z czym nie otrzymała ona żadnej rekompensaty. Po pierwsze, gospodarstwo rolne położone w gminie B., zostało nadane w 1954 r. w czasie trwania związku małżeńskiego A. i P. D., dlatego zgodnie z art. 14 w związku z art. 18 dekretu z dnia 29 maja 1946 r. Prawo małżeńskie majątkowe, nabyte gospodarstwo rolne stanowi ich majątek dorobkowy. Po drugie, jak wynika z uzasadnienia decyzji z dnia [...] listopada 1967 r. w przedmiocie zwolnienia P. D. od obowiązku spłaty należności Państwowego Funduszu Ziemi za nabyte w trybie osadnictwa rolnego gospodarstwo we wsi B., z tytułu posiadania uprawnień repatrianta, nadane gospodarstwo stanowi własność obojga małżonków mimo, że gospodarstwo pozostawione za granicą było własnością tylko jednego z małżonków. Potwierdza to również decyzja z dnia [...] września 1970 r. w sprawie przejęcia na własność Państwa całości gospodarstwa rolnego położonego we wsi B., powiat S., stanowiącego ustawową współwłasność małżonków A. i P. D., z uwagi na ich podeszły wiek w zamian za rentę.

Sporne jest natomiast w przedmiotowej sprawie, czy prawo do rekompensaty zaspokojone zostało w całości. Dlatego też organ pierwszej instancji zgodnie z obowiązującym w tym zakresie prawem słusznie zobowiązał skarżącą do przedłożenia dwóch operatów szacunkowych sporządzonych przez uprawnionego rzeczoznawcę majątkowego, w celu określenia wartości nieruchomości pozostawionej oraz wartości nieruchomości otrzymanej. Wykonanie takich operatów pozwoliłoby na ustalenie różnicy wartości i podjęcie w oparciu o te dokumenty właściwej merytorycznie decyzji.

Zgodnie z art. 6 ust. 3 oraz art. 13 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. prawo do rekompensaty przysługuje także osobie (oraz jej spadkobiercom), która na podstawie odrębnych przepisów, w ramach realizacji prawa do rekompensaty, nabyła na własność albo w użytkowanie wieczyste nieruchomości Skarbu Państwa, jednak wysokość zaliczonej kwoty oraz wysokość świadczenia pieniężnego tj. 20 % wartości pozostawionych nieruchomości pomniejsza się o wartość nabytego prawa własności albo wartość nabytego prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i wartość położonych na niej budynków, a także innych urządzeń albo lokali.

Wobec niewykonania przez skarżącą zobowiązania i nie przedłożenia żądanych operatów szacunkowych (obojętnie z jakiej przyczyny) organ wojewódzki nie mógł ustalić stopnia zrealizowania prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, dlatego też słusznie odmówił skarżącej T. B. przyznania takiego prawa.

Skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] października 2010 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła T. B. W skardze w znacznej części powtarza argumentację przytoczoną wcześniej w odwołaniu od decyzji Wojewody [...]. W szczególności uważa, że właścicielką nieruchomości położonej w miejscowości J. była tylko jej matka A. D. i był to jej majątek odrębny, gdyż nabyty jeszcze przed zawarciem małżeństwa, o czym świadczą przedłożone przez nią akty notarialne. Ojciec nie pozostawił poza granicami żadnych nieruchomości. Ponadto skarżąca w dalszym ciągu stoi na stanowisku, iż nadane jej ojcu gospodarstwo rolne orzeczeniem nr [...] Powiatowej Komisji Osadnictwa Rolnego w S. z dnia [...] maja 1947 r. było mu przyznane jako zdemobilizowanemu [...], a nie jako repatriantowi, za mienie pozostawione poza granicami R.P. Brak aktu wykonania tego orzeczenia jest jedynie wynikiem jego zaginięcia, a uznanie ojca za repatrianta nastąpiło dopiero w decyzji z dnia [...] listopada 1967 r. I o ile skarżąca zgadza się z poglądem, że gospodarstwo rolne w B. mogło stanowić majątek wspólny jej rodziców, to nie może się pogodzić z uznaniem, że nabyte ono zostało jako rekompensata za "mienie zabużańskie", a nie jako gospodarstwo przysługujące [...]. W załączeniu przedstawiła dokumenty potwierdzające udział P. D. w II wojnie światowej. W tej sytuacji przedkładanie operatu szacunkowego dotyczącego gospodarstwa w B., było jej zdaniem zbędne.

W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw. W ocenie sądu w stanie faktycznym i prawnym przedstawionym wyżej, do rozstrzygnięcia pozostają dwie kwestie:

1. czy gospodarstwo rolne nadane P. D. przez Powiatową Komisję Ziemską w S. aktem nadania nr [...] z dnia [...] stycznia 1954 r. i orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. o wykonaniu aktu nadania z dnia [...] stycznia 1959 r., stanowiło ekwiwalent za mienie pozostawione przez A. D. w miejscowości J., powiat z., województwo [...] oraz

2. czy w przypadku twierdzącej odpowiedzi na zagadnienie pierwsze, brak przedstawienia przez wnioskodawczynię potwierdzenia prawa do rekompensaty operatów szacunkowych określających wartość nieruchomości pozostawionej i wartość nieruchomości już otrzymanej w ramach ekwiwalentu (obecnie – rekompensaty), stanowi podstawę do wydania decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Zdaniem sądu na oba te zagadnienia należy udzielić odpowiedzi twierdzącej.

Po pierwsze nie ulega wątpliwości, że gospodarstwo rolne nadane P. D. przez Powiatową Komisję Ziemską w S. aktem nadania z dnia [...] stycznia 1954 r. i orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. o wykonaniu aktu nadania z dnia [...] stycznia 1959 r., było majątkiem wspólnym małżonków A. i P. D. Jak słusznie zauważył Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji nadanie nastąpiło w czasie, gdy A. D. i P. D. byli już małżeństwem, a więc musiało ono stanowić majątek wspólny, niezależnie od treści wpisu w dziale II księgi wieczystej nr [...]. Zostało to potwierdzone w decyzji z dnia [...] listopada 1967 r. w przedmiocie zwolnienia od obowiązku spłaty należności Państwowego Funduszu Ziemi za nabyte w trybie osadnictwa rolnego gospodarstwo we wsi B., powiat S. oraz w decyzji z dnia [...] września 1970 r. w sprawie przejęcia na własność Państwa całości gospodarstwa rolnego za rentę. W obydwu tych decyzjach przedmiotowe gospodarstwo zostało uznane za majątek wspólny małżonków.

Jeśli zatem przyjmiemy, że był to majątek wspólny, to gospodarstwo to mogło stanowić ekwiwalent za nieruchomość pozostawioną przez A. D. poza obecnymi granicami R.P. w miejscowości J., nawet jeśli ta ostatnia była jej majątkiem odrębnym. Nie przesądza to oczywiście o wysokości zaliczenia na poczet ewentualnej rekompensaty dla skarżącej, jako spadkobierczyni rodziców.

Rację mają też organy obydwu instancji, iż gospodarstwo rolne we wsi B., które otrzymał P. D. (a w rzeczywistości oboje małżonkowie) na podstawie aktu nadania z dnia [...] stycznia 1954 r. oraz orzeczenia o wykonaniu aktu nadania z [...] stycznia 1959 r., zostało mu nadane jako repatriantowi, o czym świadczy decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. z dnia [...] listopada 1967 r. W pkt 1 tej decyzji organ administracji publicznej zwolnił P. D. od spłaty należności za nabyte gospodarstwo w trybie osadnictwa rolnego, zaś w pkt 2 uznał P. D. za repatrianta posiadającego uprawnienia do otrzymania gospodarstwa bez rozrachunku i oszacowania. Decyzja ta odwołuje się wprost do wykonania aktu nadania z [...] stycznia 1959 r. a z jej uzasadnienia wynika, że nadane w tym trybie gospodarstwo stanowi własność obojga małżonków, pomimo, że gospodarstwo pozostawione za granicą było własnością tylko jednego z małżonków. Oboje małżonkowie zostali też zwolnieni z obowiązku spłaty.

W tych okolicznościach, zdaniem sądu, bez znaczenia jest to, w jakim charakterze zostało P. D. przyznane gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha, położone w B., w oparciu o orzeczeniem nr [...] Powiatowej Komisji Osadnictwa Rolnego w S. z dnia [...] maja 1947 r., wydane na podstawie art. 9, 15, 18 ust. l pkt l dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego [...]. Orzeczenie to nigdy nie zostało wykonane (patrz art. 31 ust. 1 tego dekretu), a więc własność tego gospodarstwa nigdy nie przeszła na P. D., niezależnie od tego, czy miał je on otrzymać jako zdemobilizowany [...], czy jako repatriant. Nie można więc w tej sytuacji uznać, że gospodarstwo rolne nadane później (w latach pięćdziesiątych), nawet przy założeniu, że to z 1947 r. było mu przyznane jako zdemobilizowanemu [...] (co wcale jednoznacznie z nadania nie wynika), stanowi substytut jego uprawnień [...]. Wręcz przeciwnie, to drugie gospodarstwo zostało przewłaszczone już jako ekwiwalent za nieruchomość pozostawioną przez A. D. poza granicami R.P., o czym przesądza decyzja z [...] listopada 1967 r., wyraźnie nawiązująca do orzeczenia o wykonaniu aktu nadania z [...] stycznia 1959 r.

Słusznie organy oceniły więc, że gospodarstwo rolne nadane P. D. przez Powiatową Komisję Ziemską w S. aktem nadania nr [...] z dnia [...] stycznia 1954 r. i orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. o wykonaniu aktu nadania z dnia [...] stycznia 1959 r., stanowiło ekwiwalent za mienie pozostawione przez A. D. w miejscowości J., którego wartość podlega, co do zasady, zaliczeniu na poczet ewentualnego prawa do rekompensaty, w trybie art. 13 ust. 3 ustawy z 8 lipca 2005 r.

Przechodząc do drugiej kwestii wskazanej na wstępie rozważań sądu zauważyć należy, że "ustawa o rekompensacie, poczynając od art. 5, reguluje zasady postępowania w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty, które ma zostać zakończone decyzją wojewody. Postępowanie to wszczynane jest wnioskiem osób ubiegających się o potwierdzenie – art. 5 ust. 1, wśród których są takie, które na podstawie przepisów odrębnych w ramach realizacji prawa nabyły nieruchomości Skarbu Państwa – art. 6 ust. 3. W stosunku do nich tylko są wymagane dodatkowe dowody – sądowe potwierdzenie nabycia i oszacowanie nabytego prawa – art. 6 ust. 3, art. 7 ust. 1 pkt 4, zaś decyzja o potwierdzeniu prawa ma zawierać dodatkowy element co do zwaloryzowania wartości nabytego prawa. Z systematyki przepisów dotyczących zasad postępowania, tj. art. 5-8 wynika, że potwierdzenie decyzją prawa do rekompensaty dotyczy osób, które częściowo zrealizowały te prawa [lub nie miały w ogóle potwierdzonego prawa do rekompensaty do dnia wejścia w życie ustawy], zaś regulacja co do tych, którzy prawa nie zrealizowali [a mają je potwierdzone w oparciu o poprzednie przepisy] jest wyjątkiem, choć znajduje się ramach regulacji tych podmiotów niedotyczących" (zob. wyrok NSA z dnia 23.10.2009 r. I OSK 60/09, LEX nr 571051).

Zatem postępowanie o potwierdzenie prawa do rekompensaty wszczynane jest na wniosek, o którym mowa w art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z 8 lipca 2005 r., przy czym wniosek ten dotyczy również osób, o których mowa w art. 6 ust. 3. Musi być on też uzupełniony o operaty szacunkowe określające zarówno wartość nieruchomości pozostawionej, jak i wartość praw już otrzymanych na poczet obecnego prawa do rekompensaty (art. 7 ust. 1 pkt 3 i 4). Nie dołączenie w terminie wyznaczonym przez organ żądanych operatów szacunkowych należy, zdaniem sądu, traktować jako następcze braki wniosku wszczynającego postępowanie o potwierdzenie prawa do rekompensaty. I choć wymagania dotyczące wniosku składanego w trybie art. 5 ust. 1 i 2 ustawy organ ocenia przed wydaniem postanowienia, o jakim mowa w art. 7 ust. 1, to braki wniosku dotyczące operatów szacunkowych należy traktować właśnie jako braki następcze, powstałe dopiero na skutek wydania postanowienia, o jakim mowa w art. 7 ust. 1, którym co do zasady organ jest związany.

Skoro w ostateczności organ na skutek braku operatów szacunkowych, których sporządzenie jest obowiązkiem strony, nie może dokonać potwierdzenia prawa do rekompensaty, a przyczyną tego są następcze wobec wydanego postanowienia braki wniosku, który strona ma obowiązek uzupełnić (art. 7 ust. 1 pkt 3 i 4), to uznać należy, że zaistniały podstawy do odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty w oparciu o art. 7 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r., z powodu niespełnienia wymogów, o których mowa w art. 5 ust. 1 i 2. W grę nie wchodzi bowiem zwrot wniosku, w trybie art. 64 § 2 K.p.a., z uwagi na szczególną regulację ustawy z 8 lipca 2005 r., którą co do jej systematyki przedstawił NSA w cytowanym wyżej wyroku z 23.10.2009 r. I OSK 60/09. Jak się wydaje jedną z konkluzji przyjętych przez NSA w tym orzeczeniu jest, że "z systematyki przepisów dotyczących zasad postępowania, tj. art. 5-8 [ustawy z 8 lipca 2005 r.] wynika, że potwierdzenie decyzją prawa do rekompensaty dotyczy osób, które częściowo zrealizowały te prawa". W tym kontekście słusznie zauważyły obydwa organy, że w takiej sytuacji rozstrzygana jest również kwestia zaliczenia prawa nabytego wcześniej na poczet rekompensaty, przynajmniej jeśli chodzi o zasadę, co tym bardziej wymaga formy decyzji. Bez przesądzenia co do zasady o zaliczeniu wcześniej nabytego prawa na poczet rekompensaty, niemożliwe jest właściwe ocenienie obowiązków nałożonych na stronę postępowania w postanowieniu wydawanym w trybie art. 7 ust. 1 ustawy (które także było przedmiotem odwołania od decyzji pierwszoinstancyjnej), a w konsekwencji niewykonania tych obowiązków rozstrzygnięcie o samym prawie do rekompensaty i jej wysokości.

W tej sytuacji uznając, że zaistniała podstawa prawna do odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty w stosunku do skarżącej, na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.