Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1522/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-10-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145  par. 1  pkt 1  lit. a
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 1 i  art. 4
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 2,  art. 18,  art. 32
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wesołowska Sędziowie WSA Bożena Marciniak WSA Gabriela Nowak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 28 października 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi T. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...] lutego 2021 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej jako "Kolegium" lub "organ") decyzją z [...] kwietnia 2021 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] (dalej jako "Prezydent") z [...] lutego 2021 r. nr [...] odmawiającą T. M. (dalej jako "skarżąca") przyznania zasiłku rodzinnego wnioskowanego na córkę K. P. od 1 stycznia 2021 r. do 31 października 2021 r. i dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2021/2022 wnioskowanego na ww. dziecko.

Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Skarżąca wnioskiem z [...] stycznia 2021 r. wystąpiła o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na okres 2020/2021 na córkę.

Prezydent decyzją z [...] lutego 2021 r., działając na podstawie art. 1, art. 4, art. 5, art. 6 ust. 1, art 8 i art. 14 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.ś.r.", odmówił skarżącej przyznania zasiłku rodzinnego od 1 stycznia 2021 r. do 31 października 2021 r. i dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2021/2022 na córkę. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że skarżąca jest obywatelką [...]., która zamieszkuje z córką na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jednakże nie posiada na dzień złożenia wniosku karty pobytu i decyzji o udzieleniu cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub innego dokumentu uprawniającego cudzoziemca do pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, który uprawnia do wykonywania pracy. Wojewoda [...] decyzją z [...] maja 2015 r. udzielił skarżącej zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego ważność określona została do 21 maja 2018 r. w celu wykonywania pracy. W związku z powyższym skarżąca wystąpiła do Wojewódzkiego Urzędu [...] Wydziału Spraw Cudzoziemców z wnioskiem o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy w Polsce, jednak w dniu [...] stycznia 2021 r. Wojewoda [...]odmówił jej przyznania takiego zezwolenia. Od decyzji tej skarżąca wniosła odwołanie, ale do chwili obecnej nie otrzymała decyzji o przedłużeniu prawa pobytu, odcisku stempla w paszporcie, a sprawa nadal nie jest załatwiona. Skarżąca nie posiada zatem żadnego dokumentu uprawniającego do pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, który pozwala na wykonywanie pracy, jak również nie była i nie jest zstępną obywatela polskiego, ani cudzoziemca, który posiadałby w Polsce zezwolenie na pobyt czasowy. Prezydent dodał, że wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] Wydział I Cywilny z [...] maja 2014 r. orzeczono rozwód między skarżącą a M. P., zatem do dnia wydania decyzji skarżąca pozostaje osobą rozwiedzioną. Prezydent przywołał treść art. 4 ust. 1 i ust. 2 u.ś.r. wskazujące, komu zasiłek rodzinny i świadczenia rodzinne przysługują oraz art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz.U. z 2020 r. poz. 35 ze zm.), według którego cudzoziemcem jest każdy, kto nie posiada obywatelstwa polskiego. Po analizie akt sprawy, biorąc pod uwagę ww. przepisy oraz przedstawione fakty Prezydent uznał, że brak jest podstaw do przyznania skarżącej prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na dziecko. Wskazał, że choć świadczenie to zaspokaja potrzeby dziecka, które jest obywatelem polskim, to nie oznacza to, że w świetle przepisów ustawy skarżąca jest osobą, której przysługuje świadczenie. W konsekwencji, w ocenie Prezydenta należało odmówić przyznania skarżącej zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami. Do zasiłku rodzinnego ustawa przewiduje bowiem w przepisie art. 8 różne dodatki, przy czym możliwość przyznania dodatku uzależniona jest od uprzedniego przyznania samego zasiłku. W związku z powyższym dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2021/2022 na dziecko również nie przysługuje.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca podniosła, że bezpodstawne jest odmawianie prawa do zasiłku dziecku mającemu polskie obywatelstwo, będącemu dzieckiem polskiego obywatela, zamieszkującemu od urodzenia w Polsce, z uwagi na to, że drugi rodzic dziecka jest cudzoziemcem i do chwili obecnej, na skutek opieszałości administracji państwowej, nie otrzymał decyzji o przedłużeniu trwającego nieprzerwanie od 20 lat prawa pobytu, o którego przedłużenie wystąpił w 2018 r. Powoływanie się zatem przez Prezydenta na tę okoliczność nie może być w ogóle przedmiotem rozważań, a zwłaszcza podstawą wydania decyzji, na mocy której odmówiono świadczenia przysługującego każdemu polskiemu dziecku i która jest sprzeczna z zasadami równości i niedyskryminacji obywatelki polskiej. Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 1, art. 2, art. 32, art. 67, art. 71, art. 72 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej polegające na odmowie pomocy społecznej w postaci rzeczonego świadczenia małoletniemu dziecku mającemu narodowość i obywatelstwo polskie, mimo że ww. przepisy jednoznacznie stwierdzają, że świadczenia te są przeznaczone na pokrycie kosztów utrzymania dziecka i zaspokojenie jego potrzeb życiowych, a przysługuje wszystkim dzieciom – obywatelom polskim, a takim niewątpliwie jest K. P. Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i ustalenie prawa do www świadczeń dla córki, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozstrzygnięcia przez Prezydenta.

Kolegium decyzją z [...] kwietnia 2021 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta. Organ przywołał treść art. 1 ust. 2 i art. 4 ust. 1 i ust. 2 u.ś.r. oraz art. 3 ust. 2 ustawy o cudzoziemcach i wskazał, że zgodzić się należy ze stanowiskiem Prezydenta, że choć zasiłek rodzinny zaspokaja potrzeby dziecka, które jest obywatelem polskim, nie oznacza jeszcze, że w świetle przepisów ustawy jest ono osobą, której przysługuje świadczenie. Zgodnie bowiem z art. 4 ust. 2 u.ś.r. prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje: 1) rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie uczącej się. Literalna wykładnia tego przepisu nie budzi wątpliwości. W kwestii zaś dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego Kolegium wskazało, że możliwość przyznania takiego dodatku uzależniona jest od uprzedniego przyznania samego zasiłku, co w niniejszej sprawie nie ma miejsca. Zatem wnioskowany dodatek do zasiłku rodzinnego również nie przysługuje. Podsumowując Kolegium zauważyło, że skoro skarżąca nadal nie posiada żadnego dokumentu uprawniającego do pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, który uprawnia do wykonywania pracy, jak również nie była i nie jest zstępną obywatela polskiego, ani cudzoziemca, który posiadłby w Polsce zezwolenie na pobyt czasowy, to nie spełnia przesłanek do uzyskania wnioskowanego świadczenia.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na powyższą decyzję, skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji, zarzucając im naruszenie art. 1, art. 2, art. 32, art. 67, art. 71, art. 72 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, poprzez wydanie decyzji w oparciu o niekonstytucyjne przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych (art. 1 ust. 2 w zw. z art. 4 ust. 1 i ust. 2 w zw. z art. 4 ust. 1 i ust. 3), co wyraża się w odmowie udzielenia pomocy w postaci świadczeń rodzinnych małoletniemu dziecku mającemu narodowość i obywatelstwo polskie, mimo że ww. przepisy jednoznacznie stwierdzają, że świadczenie to jest przeznaczone na pokrycie kosztów utrzymania dziecka i zaspokojenie jego potrzeb życiowych, a przysługują wszystkim dzieciom - obywatelom polskim, a takim niewątpliwie jest córka skarżącej. Bezpodstawne jest odmawianie tego prawa dziecku polskiego obywatela M. P. mającego polskie obywatelstwo i w Polsce na stałe zamieszkującemu od urodzenia, z uwagi na to, że drugi rodzic dziecka jest cudzoziemcem i do chwili obecnej, na skutek opieszałości polskiej administracji państwowej, nie otrzymał decyzji o przedłużeniu trwającego nieprzerwanie od 20 lat prawa pobytu, o którego przedłużenie wystąpił w 2018 r.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wniosło jednocześnie o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga jest zasadna.

W sprawie bezsporne jest, że Prezydent odmówił przyznania zasiłku rodzinnego i dodatku do zasiłku rodzinnego na dziecko posiadające obywatelstwo polskie, tj. K. P., gdyż jej matka - obywatelka [...], aktualnie nie posiada zezwolenia na pracę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i pozwolenia na pobyt czasowy, wydane w oparciu o ustawę o cudzoziemcach.

Istota niniejszej sprawy sprowadza się zatem do odpowiedzi na pytanie, czy skarżąca może otrzymać świadczenie rodzinne na ww. dziecko, które posiada obywatelstwo polskie.

Rozpatrując powyższe zagadnienie w pierwszej kolejności należy powołać art. 1 ust. 2 i ust. 3 u.ś.r. Zgodnie z tymi regulacjami przysługują one:

1) obywatelom polskim;

2) cudzoziemcom:

a) do których stosuje się przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego,

b) jeżeli wynika to z wiążących Rzeczpospolitą Polską umów dwustronnych o zabezpieczeniu społecznym,

c) przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie zezwolenia na pobyt stały, zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej, zezwolenia na pobyt czasowy udzielonego w związku z okolicznościami, o których mowa w art. 127 lub art. 186 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2018 r. poz. 2094 i 2399 oraz z 2019 r. poz. 577 i 622), lub w związku z uzyskaniem w Rzeczypospolitej Polskiej statusu uchodźcy lub ochrony uzupełniającej, jeżeli zamieszkują z członkami rodzin na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,

d) posiadającym kartę pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy", z wyłączeniem obywateli państw trzecich, którzy uzyskali zezwolenie na pracę na terytorium państwa członkowskiego na okres nieprzekraczający 6 miesięcy, obywateli państw trzecich przyjętych w celu podjęcia studiów lub pracy sezonowej oraz obywateli państw trzecich, którzy mają prawo do wykonywania pracy na podstawie wizy,

e) przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej:

- na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy, o którym mowa w art. 139a ust. 1 lub art. 139o ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, lub

- w związku z korzystaniem z mobilności krótkoterminowej pracownika kadry kierowniczej, specjalisty lub pracownika odbywającego staż w ramach przeniesienia wewnątrz przedsiębiorstwa na warunkach określonych w art. 139n ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach

- jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z członkami rodzin, z wyłączeniem cudzoziemców, którym zezwolono na pobyt i pracę na okres nieprzekraczający 9 miesięcy, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej,

f) przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej:

- na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy, o którym mowa w art. 151 lub art. 151b ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach,

- na podstawie wizy krajowej w celu prowadzenia badań naukowych lub prac rozwojowych,

- w związku z korzystaniem z mobilności krótkoterminowej naukowca na warunkach określonych w art. 156b ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach,

- z wyłączeniem cudzoziemców, którym zezwolono na pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na okres nieprzekraczający 6 miesięcy, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Świadczenia rodzinne przysługują osobom, o których mowa w ust. 2, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres zasiłkowy, w którym otrzymują świadczenia rodzinne, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Natomiast zgodnie z art. 4 ust. 1 u.ś.r. zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka.

W ocenie Sądu, powołanych przepisów nie można rozpatrywać w oderwaniu od ich wzajemnych relacji. Występująca o zasiłek matka dziecka, będącego obywatelem polskimi, nie należy do kręgu osób, wskazanych w art. 1. Nie oznacza to jednak, że do tego kręgu nie należy jej dziecko. Wykładnia powyższych przepisów, w sytuacji gdy matka dziecka nie jest uprawniona do otrzymania zasiłku, zaś jej dziecko posiada taką legitymację, powinna wynikać z celu, jakiemu służyć mają uregulowania ustawowe, dotyczące zasiłków rodzinnych. Cel ten normatywnie określony został w powołanym art. 4 ust. 1 u.ś.r. Wynika z niego w sposób oczywisty, że zasiłek, mimo że formalnie rzecz ujmując przysługuje rodzicom lub jednemu z nich, zaspokaja potrzeby dziecka. Świadczenie to przyznawane jest w sytuacji, gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza określonej w ustawie kwoty (dochodowe kryterium ustawowe). Celem tego uregulowania jest zatem przyznanie pomocy finansowej służącej przede wszystkim dobru dziecka, którego rodzice lub opiekunowie nie osiągają wysokich dochodów.

W niniejszej sprawie Sąd stanął na stanowisku, że nie do przyjęcia jest interpretacja przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych zaprezentowana przez organy administracji. Takie odczytywanie sensu normatywnego powołanych przepisów pozbawiałaby, przewidzianej w ustawie pomocy finansowej dziecko, zamieszkałe w Polsce i będące obywatelem polskim, tylko dlatego, że jeden jego rodzic nie jest obywatelem polskim. Kłóci się to elementarnym poczuciem sprawiedliwości, gdyż w ten sposób organ wprowadził pozaustawowe kryterium przyznania zasiłku, odnoszące się do braku posiadania obywatelstwa polskiego przez jednego z rodziców.

Za zaprezentowaną interpretacją Sądu przemawiają także wyrażone w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasady: państwa prawnego (art. 2), równości wobec prawa (art. 32) i ochrony rodziny (art. 18). Formalne wyłączenie całej rodziny z systemu zasiłkowego, tylko z uwagi na to, że jeden z jej członków jest cudzoziemcem, nieposiadającym dostępu do rynku pracy, nie może w istocie być przyczyną odebrania stosownych praw obywatelom polskim. Wskazać bowiem należy, że w sytuacji gdyby to ojciec dziecka (który jest obywatelem polskim) wystąpił o to świadczenie, wówczas literalna wykładania przepisu art. 1 ust. 2 u.ś.r. nakazywałaby wypłacić świadczenie rodzinne na rzecz wskazanego dziecka. Ta ostatnia okoliczność jedynie potwierdza, że błędnie zostały zinterpretowane przepisy, bowiem przy ich wykładni pominięto cel, który przyświecał ustawodawcy we wprowadzeniu ich do systemu prawnego.

W konsekwencji Sąd uznał, że organy naruszyły przepisy prawa materialnego, tj. art. 1 w zw. z art. 4 u.ś.r., które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy. Powoduje to konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji Prezydenta.

Ponownie rozpoznając wniosek cudzoziemki, będącej matką obywatelki polskiej, organy uwzględnią stanowisko Sądu zaprezentowane w uzasadnieniu niniejszego wyroku.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.

Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 ww. ustawy, który to przepis dopuszcza stosowanie ww. trybu, gdy strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Taka zaś sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie.