Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 972/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6163 Gospodarowanie nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 141  par. 4,  art. 145  par. 1  pkt 1  lit. c,  art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zygmunt Niewiadomski Sędziowie sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz (spr.) sędzia NSA Jerzy Stelmasiak Protokolant Renata Sapieha po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej T. Ś. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 6 grudnia 2006 r. sygn. akt II SA/Łd 202/06 w sprawie ze skargi T. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia w przedmiocie przejęcia na własność Państwa nieruchomości rolnej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 6 grudnia 2006 r., sygn. akt II S.A./Łd 202/06, oddalił skargę T. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia [...] grudnia 2005 r., Nr [...], w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia w przedmiocie przejęcia na własność Państwa nieruchomości rolnej.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

Orzeczeniem z dnia [...] lutego 1959 r. Nr [...] Wydział Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P. w oparciu o art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17, poz. 71) przejął na własność Państwa działkę o pow. 0,56 ha położoną w P., stanowiącą północną połowę nieruchomości o pow. 1,12 ha będącą własnością Z. Ś., na podstawie umowy kupna-sprzedaży zawartej w formie aktu notarialnego w dniu 22 października 1951 r. z S. Z. będącym jedynym spadkobiercą przedwojennej właścicielki tej nieruchomości - obywatelki polskiej, narodowości żydowskiej M. K. z domu R., która zmarła w dniu [...] 1940 r.

Nieruchomość powyższa znajdowała się pod zarządem Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w P. od 1945 r. jako mienie opuszczone po obywatelce polskiej narodowości żydowskiej jednak nie została przejęta decyzją przez Państwo w trybie dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich, a od 1950 r. była użytkowana rolniczo przez W. B. na podstawie umów dzierżawy zawieranych przez niego z organami administracji rolnej - do października 1956 r. Pierwszą umową na okres jednego roku sporną działkę wydzierżawił W. B. Starosta Powiatu Łęczyckiego. Kolejnymi umowami dzierżawy zawieranymi już przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Łęczycy - wydzierżawiano tę działkę W. B. do 31 marca 1956 r. Umowy zawierane były na czas jednego roku każda, poczynając od 31 marca roku bieżącego do 1 kwietnia roku następnego. W. B. do 1955 r. opłacał wszelkie ciężary publiczne związane z wydzierżawianą działką oraz świadczył czynsz dzierżawny Państwu.

Właścicielka – Z. Ś., została ujawniona w rejestrze właścicieli miasta P. co do tej działki w lipcu 1955 r. W tym też 1955 r. wystawiono na jej nazwisko arkusz wymiarowy podatku gruntowego m.in. na całą nabytą nieruchomość o pow. 1,12 ha, a zatem również na przedmiotową działkę o pow. 0,56 ha Nie wiadomo jednak kto: Z. Ś. czy dzierżawca W. B., zapłacił za ten rok należny od przedmiotowej działki 0,56 ha podatek gruntowy.

W dniu 8 października 1956 r. W. B. zawarł na przedmiotową działkę 0,56 ha umowę dzierżawy z pełnomocnikami właścicielki – Z. Ś.: H. Ś. (mężem Z. Ś.) i H. W. na okres do 15 sierpnia 1957 r. Czynsz dzierżawny W. B. zapłacił za ten okres pełnomocnikom Z. Ś.. Umowa została zgłoszona do Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w P..

W dniu 8 lipca 1957 r. W. B. zawarł umowę dzierżawy na przedmiotową działkę z Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w P. na okres 2 lat, to jest do lipca 1959 r. Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w P. w piśmie z dnia 14 grudnia 1957 r. znak: [...] zawiadomiło Z. Ś., że umowa dzierżawy z 8 lipca 1957 r. zawarta z W. B. została unieważniona, ponieważ została zawarta przez osobę nieuprawnioną ze strony Miejskiej Rady Narodowej. Przedmiotowa nieruchomość przez cały czas na jaki zawarto umowę dzierżawy z dnia 8 lipca 1957 r. była w posiadaniu zależnym W. B. i pozostała w jego posiadaniu także po upływie tego okresu, ale już bez umowy.

Właścicielka przejętej nieruchomości – Z. Ś. złożyła odwołanie od orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P. dnia [...] lutego 1959 r. Orzeczeniem z dnia [...] sierpnia 1959 r. Nr [...] Wydział Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Łodzi utrzymał w mocy orzeczenie Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P. z dnia [...] lutego 1959 r. o przejęciu na własność Państwa działki o pow. 0,56 ha położoną w P. stanowiącej własność Z. Ś.. U podstaw obu orzeczeń organów administracyjnych legło ustalenie, iż w dniu 5 kwietnia 1958 r., to jest w dniu wejścia w życie wyżej powołanej ustawy z dnia 12 marca 1958 r. objęte orzeczeniami grunty znajdowały się w użytkowaniu osoby trzeciej – W. B. w oparciu o umowę dzierżawy zawartą z organem administracji rolnej i zostały objęte we władanie przez Państwo przed wejściem w życie tej ustawy.

W 1958 r. Z. Ś. wystąpiła do sądu powszechnego z powództwem o wydanie całej zakupionej nieruchomości o pow. 1,12 ha przeciwko Skarbowi Państwa: Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej - Wojewódzki Zarząd Rolnictwa w Łodzi oraz o eksmisję W. B. z przedmiotowej działki o pow. 0,56 ha. Wyrokiem z dnia [...] marca 1959 r. sygn. akt [...] Sąd Powiatowy w P. zobowiązał Skarb Państwa - Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Wojewódzki Zarząd Rolnictwa w Łodzi do wydania Z. Ś. nieruchomości o pow. 1,12 ha oraz nakazał eksmisję W. B. z północnej połowy tej nieruchomości, czyli z przedmiotowej działki o pow. 0,56 ha. Na skutek rewizji pozwanego W. B. powyższy wyrok został uchylony w części dotyczącej rozstrzygnięcia o eksmisji W. B. i postępowanie w tym zakresie zostało umorzone na zasadzie art. 9 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego, ponieważ w chwili wydawania wyroku przez Sąd Powiatowy w P. Z. Ś. nie była już właścicielką przedmiotowej działki, gdyż została ona przejęta na rzecz Państwa. Natomiast wyrok ten co do Skarbu Państwa uprawomocnił się na skutek bezczynności organu reprezentującego (postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Łodzi, sygn. akt [...] z dnia [...] czerwca 1960 r.).

W oparciu o orzeczenie o przejęciu nieruchomości na własność Państwa Sąd Powiatowy w Łęczycy, Oddział Ksiąg Wieczystych postanowieniem z dnia 16 lipca 1960 r. wydzielił tę działkę ze zbioru dokumentów Z.D. Nr [...] i urządził dla tej działki nową księgę wieczystą K.W. Nr [...] ujawniając w niej prawo własności Skarbu Państwa. Obecnie przedmiotowa działka stanowi własność Gminy P. na podstawie decyzji komunalizacyjnej Wojewody Sieradzkiego z dnia [...] listopada 1994 r. Nr [...].

Po śmierci Z. Ś. jej następca prawny i jedyny spadkobierca - syn T. Ś. wystąpił w 2001 r. z wnioskiem o stwierdzenie nieważności powyższych orzeczeń o przejęciu na własność Państwa przedmiotowej nieruchomości rolnej. Decyzją z dnia [...] lipca 2003 r. Nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmówił stwierdzenia ich nieważności, a następnie decyzją z dnia [...] marca 2004 r. Nr [...] wydaną na skutek wniosku T. Ś. o ponowne rozpoznanie sprawy utrzymał powyższą decyzję w mocy.

Na tę decyzję z kolei T. Ś. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi Nr [...] z dnia [...] lipca 2003 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 29 października 2004 r. w sprawie sygn. akt IV SA/Wa/408/04 stwierdził nieważność decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2004 r. i poprzedzającej ją decyzji z [...] lipca 2003 r. ustalając, że decyzję wydał organ niewłaściwy, bowiem organem rzeczowo i miejscowo właściwym do stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Łodzi jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi.

Postanowieniem z dnia [...] maja 2005 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi stwierdziło swą niewłaściwość miejscową i przekazało wniosek T. Ś. o stwierdzenie nieważności Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w Sieradzu.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu, uwzględniając wniosek T. Ś., stwierdziło w całości nieważność orzeczenia byłego Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Łodzi z dnia [...] sierpnia 1959 r. Nr [...] i poprzedzającego go orzeczenia byłego Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P. z dnia [...] lutego 1959 r. Nr [...] w przedmiocie przejęcia na własność Państwa nieruchomości rolnej o pow. 0,56 ha położonej w P., stanowiącej własność Z. Ś.. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, iż w jego ocenie sporna działka o pow. 0,56 ha nie została opuszczona i nie była we władaniu Państwa do dnia 5 kwietnia 1958 r. Działka stanowiła własność obywatelki narodowości żydowskiej M. K., która wprawdzie zginęła na skutek działań wojennych, ale pozostał po niej spadkobierca S. Z., który zgłosił już w 1950 r. swoje prawa do nieruchomości, a następnie w 1951 r. sprzedał je Z. Ś.. Zarówno Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P. jak i Wojewódzkiej Rady Narodowej w Łodzi i Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w P. wiedziały o zgłoszonych prawach do nieruchomości i nie kwestionowały tego prawa. W czasie sporządzania aktu notarialnego w 1951 r. S. Z. przedstawił nawet zezwolenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Łęczycy na sprzedaż nieruchomości, w którym przyznano, że nieruchomość jest tylko w zarządzie Państwa. Nowa właścicielka wydzierżawiła działkę poprzedniemu dzierżawcy, w ten sposób uwidaczniając swoje władztwo nad nieruchomością. Z. Ś. płaciła podatki do 1958 r., a później to organ administracji odmówił przyjmowania podatków, gdy wydano orzeczenie o przejęciu nieruchomości na własność Państwa. Państwo nie było posiadaczem samoistnym spornej działki, gdyż organy administracji wiedziały o prawie własności Z. Ś. i jej poprzednika prawnego do tej działki, pobierały od niej podatek z tego tytułu, nie kwestionowało sprzedaży działki ani zawarcia umowy dzierżawy z W. B., dotychczasowym dzierżawcą nieruchomości. W ocenie Kolegium Państwo nie miało także istotnego atrybutu prawa własności - możliwości rozporządzania rzeczą. W konsekwencji orzeczenie o przejęciu nieruchomości zostało wydane wbrew obowiązującemu prawu. Wbrew przesłankom z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. stwierdzono nabycie prawa własności przez Państwo, pozbawiając go dotychczasową właścicielkę. Takie naruszenie prawa w ocenie Kolegium zostało zakwalifikowane jako rażące, skutkujące stwierdzeniem nieważności decyzji w oparciu o przepis art. 156 § 1 pkt 2 kpa przy jednoczesnym ustaleniu braku występowania negatywnej przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji.

W dniu [...] lipca 2005 r., Burmistrz P. działający w imieniu aktualnej właścicielki spornej działki - Gminy P., wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzucając Kolegium błąd w ustaleniach faktycznych i prawnych. Podniósł, iż z akt sprawy bezspornie wynika, że przedmiotowe grunty objęte zostały we władanie Państwa i przekazane przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Łęczycy w użytkowanie osobie fizycznej na podstawie umowy dzierżawy i taki stan faktyczny istniał zarówno w dacie wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego tj. w dniu 5 kwietnia 1958 r. jak i w dacie wydawania decyzji z dnia [...] lutego 1959 r. o przejęciu przedmiotowej nieruchomości na rzecz Państwa. Powołując się na uchwałę Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 lutego 1991 r. (sygn. akt. W.5/90, publ. OTK 1991/1/18) Burmistrz P. wskazał, iż w świetle art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. obojętna pozostawała kwestia w jaki sposób nieruchomości przejmowane na rzecz Państwa znalazły się we władaniu Państwa przed dniem 5 kwietnia 1958 roku. W przedmiotowej sprawie w ocenie odwołującego bezspornym jest, iż przejęta nieruchomość w dniu 5 kwietnia 1958 r. znajdowała się we władaniu Państwa, które na podstawie umowy z dnia [...] lipca 1957 r. przekazało ją w dzierżawę osobie trzeciej – W. B., a przejęciu na własność Państwa, na podstawie powołanej ustawy podlegały także te nieruchomości, których właściciele dawali wyraz woli ich odzyskania bądź z przyczyn od siebie niezależnych nie mieli możliwości dochodzenia swoich praw. Występujący z wnioskiem o ponowne rozpoznanie zakwestionował także tożsamość działki będącej przedmiotem sporu z faktycznie nabytą w 1951 r. przez matkę skarżącego.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu uchyliło własną decyzję z dnia [...] czerwca 2005 r. i odmówiło stwierdzenia nieważności orzeczenia Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Łodzi z dnia [...] sierpnia 1959 r. Nr [...] i utrzymanego nim w mocy orzeczenia Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P. z dnia [...] lutego 1959 r. Nr [...].

W uzasadnieniu Kolegium podkreśliło, iż przedmiotowa działka o powierzchni 0.56 ha położona w P. stanowiąca własność Z. Ś. została przejęta na własność Państwa w oparciu o nieobowiązujący już obecnie przepis prawa materialnego: art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17, poz. 71). Według art. 9 ust. 1 tej ustawy: nieruchomości rolne i leśne, objęte we władanie Państwa do dnia wejścia w życie ustawy, przejmuje się na własność Państwa bez względu na ich obszar, jeżeli znajdują się one nadal we władaniu Państwa lub zostały przekazane przez Państwo w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym. Artykuł 9 ust. 4 stanowił zaś, iż postępowanie sądowe o przywrócenie posiadania lub wydanie nieruchomości określonych w ust. 1 podlega umorzeniu, a nie wykonane tytuły egzekucyjne zasądzające te roszczenia są pozbawione skutków prawnych. W sprawie wykładni tego artykułu wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 20 lutego 1991 r. , w której wskazał, iż w oparciu o powołane przepisy o przejęciu na własność Państwa nieruchomości rolnych i leśnych decydują wyłącznie przesłanki w nich wymienione, a mianowicie: objęcie nieruchomości we władanie Państwa do dnia wejścia w życie ustawy, czyli do dnia 5 kwietnia 1958 r., oraz pozostawanie tych nieruchomości nadal we władaniu Państwa lub przekazanie ich w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym - bez względu na okoliczności w jakich doszło do objęcia nieruchomości przez Państwo. Przejęciu na własność Państwa podlegają także te nieruchomości, których właściciele do dnia 5 kwietnia 1958 r. dawali wyraz woli odzyskania swej nieruchomości, względnie z przyczyn od siebie niezależnych nie mieli możliwości dochodzenia swoich praw. Tak więc nabycie przez Państwo własności na podstawie art. 9 ust. 1 omawianej ustawy uzależnione zostało od aktywnego działania nabywcy przez objęcie i faktyczne władanie nieruchomością, możliwe było wydanie decyzji o przejęciu przez Państwo własności nieruchomości rolnej lub leśnej w odniesieniu do nieruchomości, które zostały objęte we władanie przez Państwo w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 1958 r., przejście na własność Państwa w trybie tego przepisu następowało na mocy decyzji administracyjnej o charakterze -związanym" i nawet prawomocny wyrok nakazujący zwrot nieruchomości właścicielowi pozbawiony został skutków prawnych. Z akt sprawy wynika, że Z. Ś. - właścicielka przedmiotowej działki o powierzchni 0,56 ha jej nigdy osobiście nie użytkowała. Jeszcze zanim spadkobierca M. K. zgłosił swe prawa do tej działki a następnie zbył ją Z. Ś., to jest jeszcze przed 1951 r. przedmiotowe grunty zostały objęte we władanie Państwa i przekazane przez organy administracji rolnej Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Łęczycy w użytkowanie osobie fizycznej – W. B. na podstawie kolejnych, rocznych umów dzierżawy. Przez ten czas dzierżawca ponosił wszelkie ciężary publiczne związane z wydzierżawianą działką oraz świadczył czynsz dzierżawny Państwu.

Z. Ś. ujawniła swoje prawa w rejestrze właścicieli miasta P., jak sama przyznała w lipcu 1955 r. Jednakże mimo, iż w tym roku wystawiono na jej nazwisko arkusz wymiarowy podatku gruntowego m.in. na tę działkę, to należny od przedmiotowej działki podatek rolny nie został od niej pobrany, co wynika z różnicy kwot pomiędzy naliczonym wg arkusza podatkiem a rzeczywiście pobranym wg pokwitowania pobrania. Swoje władztwo nad przedmiotową działką Z. Ś. uwidoczniła zawierając z dotychczasowym dzierżawcą W. B. przez swych pełnomocników: H. Ś. i H. W. w dniu 8 października 1956 r. na okres do 15 sierpnia 1957 r. umowę dzierżawy przedmiotowej działki i pobierając od W. B. należny za ten okres czynsz dzierżawny. Jednakże nie czekając końca upływu okresu dzierżawy Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w P. zawarło z W. B. na przedmiotową działkę w dniu 8 lipca 1957 r. kolejną umowę dzierżawy na okres 2 lat. W oparciu o tę umowę W. B. użytkował tę działkę w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. tj. w dniu 5 kwietnia 1958 r., jak i później: w dniu wydania decyzji o przejęciu przedmiotowej działki na własność Państwa w trybie art. 9 ust. 1 ustawy, aż do czasu wygaśnięcia umowy - do lipca 1959 r. Wytoczenie przez Z. Ś. w 1958 r. powództwa o wydanie i eksmisję spornej nieruchomości, zakończonego korzystnym dla powódki wyrokiem z dnia 13 marca 1959 r. (następnie uchylonym w związku z treścią przepisu art. 9 ust. 4 ustawy z 12 marca 1958 r.) w ocenie organu również potwierdza okoliczność, że Z. Ś. nie posiadała przedmiotowej nieruchomości w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. tj. 5 kwietnia 1958 r. Organ administracji podkreślił, iż bez wpływu na przyjęcie faktu władania przez Państwo przedmiotową nieruchomością w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. pozostaje ustalenie ważności zawartej przez Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w P. z W. B. w dniu 8 lipca 1957 r. umowy dzierżawy z powodu podpisania jej tylko przez jednego członka tego organu. Niezależnie bowiem od oceny ważności przedmiotowej umowy, do której to oceny Kolegium nie jest zresztą uprawnione, sam fakt jej zawarcia stanowi dowód na podejmowanie przez Miejską Radę Narodową w P., a nie przez Z. Ś., czynności właściwych dla podmiotu, w którego posiadaniu sporna nieruchomość de facto pozostawała. Mając powyższe na uwadze brak podstaw do stwierdzenia, że w tej sprawie zachodzą przyczyny wymienione w art. 156 § 1 kpa, które uzasadniałyby przyjęcie, że przejęcie przedmiotowej nieruchomości na rzecz Państwa nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa.

Następnie skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniósł T. Ś. domagając się jej uchylenia. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: art. 8 k.p.a. polegające na prowadzeniu postępowania w sposób naruszający zaufanie do organu na skutek zmiany wcześniejszego stanowiska pomimo niezmienionych ustaleń co do okoliczności faktycznych sprawy i braku argumentów mogących uzasadniać taką zmianę; oraz art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez odmowę jego zastosowania w związku z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej poprzez błędne uznanie, że sporna nieruchomość znajdowała się we władaniu Państwa i w dniu 5 kwietnia 1958 r. i była przekazana w użytkowanie osobie trzeciej, a także art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak wyjaśnienia, czy nieruchomość, której dotyczy postępowanie, była związana z reformą rolną i osadnictwem, co uzasadniało dopiero zastosowanie art. 9 ust. 1 wskazanej ustawy. W ocenie skarżącego nieprawidłowym jest zachowanie organu administracji w przedmiotowej sprawie, który mimo, iż w całości nie podzielił sugestii Gminy P., że chodzi o inną część gruntu, to jednak diametralnie zmieniło swe stanowisko co do tego, czy została spełniona zasadnicza przesłanka do wydania decyzji o przejęciu nieruchomości na własność Państwa. Przy tym podkreślił w skardze , że na tym etapie postępowania nie ujawniły się jakiekolwiek nowe fakty lub dowody nie znane wcześniej organowi rozpoznającemu sprawę. Z tych samych dowodów i ustaleń faktycznych organ wysnuł obecnie zupełnie przeciwne wnioski co w ocenie skarżącego można wytłumaczyć wyłącznie faktem zmiany w składzie orzekającym organu, co kłóci się z prowadzeniem postępowania zgodnie z dyrektywami wyrażonymi w art. 8 k.p.a., narusza zaufanie obywateli do organu rozpatrującego sprawę co do tego, że rozstrzygnięcie jest kształtowane na podstawie wyłącznie obiektywnych kryteriów. Podkreślił ponadto, iż w przedmiotowej sprawie w jego ocenie Państwo, które honorowało, to jest nie kwestionowało, a nawet urzędowo potwierdzało prawo własności sprzedającego, a następnie jego matki do przedmiotowego gruntu, nie było władającym, o którym mowa w art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Organy władzy państwowej akceptowały czynności Z. Ś. stanowiące bezpośrednie wykonywanie władztwa nad nieruchomością, takie jak zawarcie przez nią w dniu 8 października 1956 r. umowy dzierżawy spornej nieruchomości z W. B.. Znamienne jest, że w chwili podpisania tej umowy Państwo zaprzestało zawierania z nim ponawianych rokrocznie umów dzierżawy. Zdaniem skarżącego nawet jeśli uznać, że Państwo wcześniej było władającym nieruchomością, to następnie zrezygnowało z tego statusu. Nie można uznać, że odzyskało go w czasie późniejszym, albowiem prowadziłoby to do honorowania bezprawnych działań jego organów. Umowa dzierżawy zawarta 8 lipca 1957 r. z organem państwowym nie mogła wywoływać żadnych skutków, skoro jak to zostało uznane przez Miejską Radę Narodową w P. - była dotknięta nieważnością. Skarżący podkreślił także, iż przejęcie mienia przez Państwo w trybie art. 9 ustawy z 1958 r. było legalne, tylko jeżeli pozostawało w związku z procesami reformy rolnej lub osadnictwa tym czasem odebrana jego matce nieruchomość już w latach 50-tych pozostawała w granicach administracyjnych miasta P. i była przeznaczana pod budownictwo i usługi.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko i argumentację prezentowaną w zaskarżonej decyzji. Odnośnie zarzutu skarżącego niedostatecznego wyjaśnienia, czy nieruchomość, której dotyczy postępowanie, była związana z reformą rolną, i osadnictwem organ administracyjny podkreślił, iż przedmiotowa nieruchomość nie podlegała wyłączeniu spod działania ustawy 12 marca 1958 r. w oparciu o przepis art. 9 ustęp 2 tej ustawy nie należała bowiem do żadnej z kategorii wymienionych tam nieruchomości, w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego nie budzi żadnych wątpliwości, że przedmiotowa nieruchomość choć położona w mieście P., miała charakter nieruchomości rolnej i od 1946 r. była w ten sposób uprawiana i wykorzystywana przez dzierżawcę i należny od niej podatek był podatkiem gruntowym, przedmiotowa nieruchomość nie została nadana Z. Ś. w trybie przepisów o reformie rolnej i osadnictwie lecz została przez nią nabyta w drodze umowy kupna - sprzedaży aktem notarialnym od spadkobiercy byłej właścicielki M. K. –S. Z. w 1951 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi po rozpoznaniu skargi uznał, iż nie zasługuje ona na uwzględnienie i oddalił ją w trybie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi .

Wskazując na przesłanki sądowej kontroli rozstrzygnięć w postępowaniu sądowoadministracyjnym wyjaśniono, że przedmiotem kontroli Sądu w tej sprawie jest ocena zgodności z prawem decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia [...] grudnia 2005 r., którą uchyliło ono własną decyzję z dnia [...] czerwca 2005 r. Nr [...] w całości i odmówiło stwierdzenia nieważności orzeczenia Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Łodzi z dnia [...] sierpnia 1959 r. Nr [...] i utrzymanego nim w mocy orzeczenia Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P. z dnia [...] lutego 1959 r. Nr [...].

Badając zaskarżoną decyzję pod względem jej legalności tj. zgodności z przepisami postępowania administracyjnego oraz przepisami prawa materialnego, na podstawie których została wydana Sąd w stanie faktycznym oraz prawnym występującym w sprawie niniejszej nie dopatrzył się naruszenia przez organ administracyjny przepisów prawa materialnego bądź prawa procesowego w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi.

Sąd podniósł, iż jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego jest statuowana przepisem art. 16 k.p.a. zasada trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych stojąca na straży ochrony praw nabytych w drodze stosunków administracyjnoprawnych. Konsekwencją zasady stabilności rozstrzygnięć ostatecznych jest wyjątkowa dopuszczalność weryfikacji tych decyzji w nadzwyczajnym postępowaniu administracyjnym. Nadzwyczajne tryby postępowania administracyjnego mają charakter samoistny, a ich wszczęcie rozpoczyna nowe postępowanie administracyjne w stosunku do postępowania prowadzonego w trybie zwykłym. Jednym z nadzwyczajnych trybów postępowania służącym kontroli decyzji administracyjnych zarówno ostatecznych jak i nieostatecznych jest przewidziana przepisem art. 156 k.p.a instytucja nieważności decyzji administracyjnych.

Wyjaśniono , iż postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, którego istotą jest ustalenie, czy decyzja podlegająca kontroli jest dotknięta jedną z wad wymienionych enumeratywnie w art. 156 § 1 k.p.a., a nie ponowne rozpoznanie sprawy co do istoty, jak w postępowaniu odwoławczym. Podniesiono, iż celem postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności jest wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji obarczonej najcięższymi wadami materialnoprawnymi, po uprzednim wyjaśnieniu jej kwalifikowanej niezgodności z prawem. Uprawnienia decyzyjne organu orzekającego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji mają zatem charakter wyłącznie kasacyjny. Organ ten bowiem władny jest jedynie do stwierdzenia nieważności decyzji albo jej niezgodności z prawem, a w przypadku braku przesłanek do takiego orzekania odmówić stwierdzenia nieważności decyzji. Katalog postaci kwalifikowanej niezgodności z prawem decyzji administracyjnej sformułowany został w art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a.

Wady decyzji wyliczone wyczerpująco w art. 156 § 1 pkt 1-7 kpa mają charakter materialnoprawny i nakazują ocenę decyzji, w odniesieniu do której toczy się postępowanie o stwierdzenie jej nieważności, w aspekcie naruszenia przepisów materialnoprawnych, które legły u podstaw jej wydania.

Odnosząc te uwagi do akt sprawy, podkreślono , że przyczyny stwierdzenia nieważności orzeczenia Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Łodzi z dnia [...] sierpnia 1959 r. Nr [...] i utrzymanego nim w mocy orzeczenia Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P. z dnia [...] lutego 1959 r. Nr [...]., a tym samym uchylenia zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia [...] grudnia 2005 r., skarżący upatruje w rażącym naruszeniu prawa art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17, poz. 71 ze zm.).

Przepis art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. nakłada na występującego z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej obowiązek nie tylko stwierdzenia niewątpliwego naruszenia prawa, ale zarazem wykazania, że było to naruszenie rażące. Kwestii rozróżnienie między naruszeniem prawa i rażącym naruszeniem prawa powinna być zdaniem Sądu poświęcona należyta uwaga w nieważnościowym postępowaniu administracyjnym. Analiza dotychczasowego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje, iż z rażącym naruszeniem prawa mamy do czynienia wówczas gdy łącznie spełnione zostaną trzy przesłanki: zachodzi oczywistość naruszenia konkretnego przepisu, za uznaniem naruszenia za rażące przemawia charakter naruszonego przepisu, oraz racje ekonomiczne, społeczne - skutki, które wywołała decyzja. Oczywistość naruszenia prawa nie ogranicza się do niewątpliwej sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną, polega ona na rzucającej się w oczy sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. Oczywistość naruszenia prawa zdaniem Sądu ma miejsce w szczególności wówczas, gdy decyzja została wydana wbrew zakazom lub nakazom ustanowionym w przepisie, a także wtedy, gdy wbrew przesłankom przepisu nadano prawa lub obowiązki lub też ich odmówiono. Gdy zaś idzie o charakter przepisu, który może być w ten sposób naruszony, to wskazano, iż owym naruszeniem może być dotknięty wyłącznie przepis, który może być stosowany w bezpośrednim rozumieniu. Będzie to zatem przepis, którego treść nie wymaga stosowania wykładni prawa. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności - gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa.

Na gruncie rozpoznawanej sprawy, Sąd podzielił stanowisko organu orzekającego, iż przedstawione przez skarżącego okoliczności, wskazujące w jego ocenie na naruszenie prawa o charakterze rażącym, nie mieszczą się w kategorii pojęciowej rażące naruszenie prawa. Przede wszystkim dlatego, iż trudno tu dostrzec oczywistą sprzeczność między rozstrzygnięciem a stanowiącą jego podstawę normą prawa materialnego. Podstawę tę w sprawie niniejszej stanowił przepis ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17, poz. 71 ze zm.). Zgodnie z treścią przepisu art. 9 ust. 1. nieruchomości rolne i leśne, objęte we władanie Państwa do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, przejmuje się na własność Państwa bez względu na ich obszar, jeżeli znajdują się one nadal we władaniu Państwa lub zostały przekazane przez Państwo w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym. Nieruchomości te przejmuje się bez odszkodowania, a długi i ciężary zabezpieczone na tych nieruchomościach umarza się, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie w mocy uznane zostanie za niezbędne. Przepis ustępu 2 cytowanej normy prawnej zawierał katalog nieruchomości podlegających wyłączeniu od przejęcia na podstawie przepisów tej ustawy. Stosownie do przepisu art. 9 ust. 3. o przejęciu nieruchomości rolnych na własność Państwa orzeka organ administracji rolnej prezydium powiatowej rady narodowej, a o przejęciu nieruchomości leśnych - rejon lasów państwowych. O uznaniu służebności za niezbędne orzeka organ właściwy do wydania orzeczenia o przejęciu nieruchomości na własność Państwa. Zaś postępowanie sądowe o przywrócenie posiadania lub wydanie nieruchomości określonych w ust. 1 podlega umorzeniu, a nie wykonane tytuły egzekucyjne zasądzające te roszczenia są pozbawione skutków prawnych (art. 9 ust. 4).

Na temat wykładni cytowanego przepisu w uchwale z dnia 20 lutego 1991 r. w sprawie sygn. akt W 5/90 (opubl. w OTK 1991/1/18) jak wyjaśniono wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny, a wyrażone w tej uchwale stanowisko zostało w pełni zaakceptowane przez skład Sądu orzekający w tej sprawie. Zgodnie ze stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego o przejęciu na własność Państwa nieruchomości rolnych i leśnych decydują wyłącznie przesłanki wymienione w przepisie art. 9 ustęp 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. tj. objęcie nieruchomości "we władanie" Państwa do dnia wejścia w życie ustawy, a więc do dnia 5 kwietnia 1958 r., oraz pozostawanie tych nieruchomości nadal we władaniu Państwa lub przekazanie ich przez Państwo w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym, bez względu na okoliczności w jakich doszło do objęcia nieruchomości przez Państwo. Przejęciu na własność Państwa podlegają także te nieruchomości, których właściciele do dnia 5 kwietnia 1958 r. dawali wyraz woli odzyskania swej nieruchomości, względnie z przyczyn obiektywnych od siebie niezależnych nie mieli możliwości dochodzenia swoich praw. Z tego typu sytuacją mamy do czynienia w sprawie niniejszej. Z bezspornie ustalonego w przedmiotowej sprawie stanu faktycznego wynika, iż w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. tj. w dniu 5 kwietnia 1958 r. przedmiotowa nieruchomość znajdowała się we władaniu Państwa, które na podstawie umowy z dnia 8 lipca 1957 r. przekazało ją w użytkowanie osobie trzeciej – W. B.. W trakcie trwającego postępowania administracyjnego skarżący nie wykazał, iż jego matka – Z. Ś. w jakimkolwiek okresie czasu rzeczywiście władała sporną nieruchomością, a tym bardziej nie udowodnił, iż władała nią w dniu 5 kwietnia 1958 r. Niezaprzeczalnie matka skarżącego czyniła starania w celu odzyskania przejętej w 1959 r. nieruchomości i dawała wyraz woli jej odzyskania choćby poprzez ujawnienie w rejestrze właścicieli nieruchomości miasta P. w 1955 r. czy wystąpienie na drogę sądową z powództwem przeciwko Skarbowi Państwa i W. B. o wydanie całości nieruchomości i eksmisję jej dzierżawcy, jednak wobec jednoznacznego brzmienia art. 9 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. takich czynności właściciela podjętych w celu odzyskania nieruchomości, które nie doprowadziły do jej objęcia w posiadanie do dnia 5 kwietnia 1958 r. tj. dnia wejścia w życie ustawy nie można uznać za wyłączające możliwość przejęcia przez Państwo nieruchomości na podstawie art. 9 ustęp 1 powołanej ustawy.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji ocena ważności umowy o przekazaniu w dzierżawę spornej nieruchomości W. B. jak słusznie w uzasadnieniu swojej decyzji wskazało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu nie należy do organu administracji publicznej, a tym bardziej do sądu administracyjnego. Ani organ administracji jak też sąd administracyjny nie są uprawnieni ani zobowiązani do oceny ważności cywilno-prawnej umowy dzierżawy przenoszącej posiadanie zależne spornej nieruchomości na W. B., gdyż ocena ta należy do kognicji sądów cywilnych. Podobnie stwierdzenie nieważności powodujące brak skuteczności umowy cywilno-prawnej w żadnym wypadku nie należy do zakresu właściwości organów administracji publicznej, które są uprawnione jedynie do stwierdzenia nieważności aktów administracyjnych na podstawie art. 156 k.p.a. Jak długo umowa z dnia 8 lipca 1957 r. pozostaje w obrocie prawnym tak długo brak jest podstaw do kwestionowania przekazania spornej nieruchomości objętej przez Państwo we władanie przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. osobie trzeciej w użytkowanie. Brak w sprawie niniejszej jakichkolwiek dowodów potwierdzających fakt posiadania przez Z. Ś. przedmiotowej nieruchomości w dniu 5 kwietnia 1958 r. wyklucza dopuszczalność uznania, iż organy administracji przy wydaniu swoich orzeczeń dopuściły się naruszenia przepisu art. 9 ust. 1 powołanej ustawy, a tym bardziej zarzucanego przez skarżącego jego naruszenia w stopniu rażącym.

Sąd w całości podzielił także zaprezentowaną w odpowiedzi na skargę argumentację organu administracji dotyczącą niewątpliwego ustalenia rolnego charakteru przejętej nieruchomości mimo jej pozostawania w granicach administracyjnych miasta P..

Na uwzględnienie zdaniem Sądu również nie zasługuje podnoszony przez skarżącego argument naruszenia w kontrolowanym postępowaniu przepisu art. 8 k.p.a. tj. zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, którego skarżący upatruje w diametralnej zmianie stanowiska Kolegium co do dopuszczalności stwierdzenia nieważności wnioskowanych aktów administracyjnych zapadłego na skutek ponownego rozpoznania sprawy. Wskazano, iż wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy zastępował niejako w sprawie niniejszej klasyczny środek kontroli instancyjnej w postępowaniu administracyjnym jakim jest odwołanie. Stosownie do przepisu art. 127 § 3 k.p.a. od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. W wyniku wniesienia przez stronę środka zaskarżenia, o którym mowa w art. 127 § 3 k.p.a. dochodzi do ponownego rozpoznania sprawy. Konsekwencją ponownego rozpatrzenia sprawy jest nowe rozstrzygnięcie na podstawie ustalonego stanu faktycznego i przepisów prawa obowiązujących w czasie wydawania tego nowego rozstrzygnięcia, o ile ustawa nie stanowi inaczej. Do rozstrzygania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy ma odpowiednie zastosowanie art. 138 § 1 k.p.a. Jednolity jest także pogląd wyrażany wielokrotnie w orzecznictwie, iż organ odwoławczy rozpatruje sprawę ponownie merytorycznie w jej całokształcie. Nowe orzeczenie może więc mieć treść odmienną od orzeczenia poprzedniego wydanego przez ten sam organ. Zgodnie z przepisem art. 138 § 1 k.p.a. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu po dokonaniu oceny wniosku Burmistrza P. o ponowne rozpatrzenie sprawy mogło: utrzymać swoją decyzję z dnia 16 czerwca 2005 r. w mocy, uchylić ją w całości lub w części i w tym zakresie orzec co do istoty sprawy lub uchylić decyzję i umorzyć postępowanie pierwszej instancji, albo umorzyć postępowanie odwoławcze. W świetle powołanego przepisu za w pełni dopuszczalne uznano reformatoryjne orzeczenie Kolegium będące przedmiotem zaskarżenia w sprawie niniejszej.

Dodano także, iż Trybunał Konstytucyjny podkreślił w swojej uchwale, iż naprawa krzywd wyrządzonych obywatelom sprzecznym z zasadami sprawiedliwości społecznej przepisem art. 9 ust. 1 ustawy z 12 marca 1958 r. może być jedynie przedmiotem regulacji ustawowej ewentualnie w ramach tzw. reprywatyzacji nieruchomości rolnych i leśnych.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł T. Ś. i zaskarżając go w całości zarzucił naruszenie przepisów postępowania art. 145 § 1 lit. c) ( powinno być art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c – przypomnienie Sądu ) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, która miała istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez jego niezastosowanie, równolegle błędne zastosowanie art. 151 powołanej ustawy, polegające na odmowie uchylenia zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia [...] grudnia 2005 r. Nr [...] i oddalenie skargi, pomimo, że decyzja ta rażąco naruszała prawo z przyczyn wskazanych w motywach skargi kasacyjnej oraz w skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, a także obrazę art. 141 § 4 powołanej ustawy polegającą na błędnym uzasadnieniu wydanego wyroku poprzez oparcie wyroku na niezasadnych poglądach prawnych, w szczególności co do możliwości oceny przez organ administracyjny oraz sąd administracyjny nieważności umowy dzierżawy z dnia 8 lipca 1957 r.

Skazując na powyższe podstawy skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W motywach skargi kasacyjnej skarżący wskazał, że wbrew stanowisku wyrażonemu w zaskarżonym wyroku, podzielającym wszystkie istotne ustalenia i oceny poprzedzającej go decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego , w świetle zgromadzonych w postępowaniu nadzorczym dowodów i kolejności zdarzeń, nieruchomość odjęta Z. Ś. nie podlegała art. 9 ust. 1 ustawy z 12 marca 1958 r. w sprawie sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego .

W ocenie skarżącego przepis ten mógł być zastosowany w przypadku gdy:

1) przejęcie nieruchomości pozostaje w związku z procesami reformy rolnej lub osadnictwa (vide wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 września 2004 r. o sygn. akt IV SA 3240-3247/2003);

2) nieruchomość ma charakter rolny,

3) nieruchomość do dnia 5 kwietnia 1958 r. (dacie wejścia w życie ustawy z 12 marca 1958 r.) była we władaniu Państwa;

4) w chwili wydawania decyzji o przejęciu nieruchomość znajduje się nadal we władaniu Państwa lub uprzednio została przekazana przez Państwo innym osobom. Zdaniem skarżącego są to sytuacje rozłączne, to jest albo nieruchomość jest we władaniu Państwa albo została oddana osobie trzeciej, przy czym oddanie musiało nastąpić pomiędzy datą wejścia w życie ustawy, a datą przejęcia na własność Państwa — czym przesądza słowo "nadal".

Odnosząc te przesłanki zastosowania art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. do stanu faktycznego sprawy przypomniano, że nieruchomość Z. Ś., nabyta w dniu 22 października 1951 r., znajdowała się pod zarządem Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w P. od 1945 r. jako mienie opuszczone po obywatelce polskiej narodowości żydowskiej. Od 1950 r. do października 1956 r. organy administracji rolnej oddawały do korzystania nieruchomość osobie trzeciej. Jednakże w dniu 8 października 1956 r. to właścicielka nieruchomości, bez sprzeciwu ze strony organów państwowych przystąpiła do umowy dzierżawy z W. B., który uiścił na jej rachunek czynsz. Po upływie blisko roku, jeszcze w trakcie trwania umowy zawartej z właścicielką, to jest w dniu 8 lipca 1957 r. W. B. zawarł umowę dzierżawy z Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w P., która to jednak umowa została przez to Prezydium uznana za nieważną. W kolejnych okresach nieruchomość faktycznie użytkował W. B., a właścicielka starała się o jego eksmisję na drodze sądowej. Zgodnie z prawdą należy również odnotować, że pozwanym co do wydania nieruchomości był również Skarb Państwa.

Dokonując subsumcji tych faktów do treści art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. skarżący doszedł do wniosku ,że w tej sprawie nie można uznać , iż przejęcie nieruchomości pozostawało w związku z procesem reformy rolnej lub osadnictwa z to nawet nie wymaga jego zdaniem szerszego uzasadnienia.

Zdaniem skarżącego wprawdzie kolejna przesłanka została spełniona, bowiem nieruchomość była użytkowana rolniczo lecz fakt, że nieruchomość znajdowała się w granicach miasta przemawia dodatkowo przeciwko uznaniu, że jej przejęcie miało jakikolwiek związek z reformą rolną;

Odnośnie przesłanki władania przez Państwo nieruchomością do dnia 5 kwietnia 1958 r. skarżący przyznał, że przesłanka ta jest spełniona tylko częściowo, a zatem nie może być uznana za spełnioną. Nieruchomość była bezpośrednio we władaniu Państwa, jednakże tylko w okresie od 1945 r. do 1950 r. Po tym okresie, to jest od 1950 r. do 1956 r. nieruchomość była oddana do korzystania przez Państwo osobie trzeciej. Dnia 8 października 1956 r. właścicielka odzyskała władztwo nad nieruchomością, zawierając umowę dzierżawy z faktycznym użytkownikiem. Fakt ten, mimo że odnotowany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny , wcześniej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, w zaskarżonym wyroku został całkowicie pozbawiony znaczenia przy ocenie prawnej. Z drugiej strony natomiast Sąd nie ma wątpliwości, że przejawem władztwa nad nieruchomością ze strony Państwa było zawarcie umów dzierżawy z W. B., w szczególności umowy z 8 lipca 1958 r. W tej sytuacji stanowisko Sądu pierwszej instancji zdaniem skarżącego musi być ocenione jako niekonsekwentne i obarczone wewnętrzną sprzecznością. Jeśli bowiem zawarcie umowy dzierżawy było tak doniosłym przejawem władania nieruchomością, to należy uznać, że Z. Ś. władała nieruchomością w dniu 8 października 1956 r., podpisując kontrakt i pobierając czynsz od W. B..

Kolejną kwestią podlegającą rozstrzygnięciu zdaniem skarżącego jest to , czy przystąpienie przez Państwo do umowy z 8 lipca 1957 r. stanowiło odzyskanie przez Państwo władztwa nad nieruchomością. Jak zaznaczono na to pytanie należy odpowiedzieć negatywnie, bowiem przedmiotowe zdarzenie nastąpiło w trakcie trwania stosunku dzierżawy pomiędzy właścicielką, a faktycznie korzystającym z nieruchomości. Umowa z 8 lipca 1957 r. pozostawała w konkurencji z umową zawartą przez właścicielkę, o której organy państwowe były poinformowane. Zawarcie drugiej umowy dzierżawy byłoby przejawem bezprawia. Po drugie jako nieważna umowa 8 lipca 1957 r. nie mogła wywoływać jakichkolwiek skutków, w tym również takiego skutku, jak odzyskanie władztwa nad nieruchomością przez Państwo. Skarżący zakwestionował zatem adekwatność wyrażonego w zaskarżonym wyroku poglądu, zgodnie z którym ani organ administracyjny ani sąd administracyjny nie są kompetentne do oceny ważności umów i skoro umowa z dnia 8 lipca 1957 r. pozostaje w obrocie prawnym, to brak podstaw do kwestionowania przekazania spornej nieruchomości objętej przez Państwo przed dniem 5 kwietnia 1958 r. osobie trzeciej. Pogląd ten byłby słuszny w sytuacji, gdyby toczył się spór co do ważności umowy, od kierunku rozstrzygnięcia którego zależałby wynik sprawy administracyjnej. Natomiast w sprawie przejęcia na własność Państwa nieruchomości Z. Ś. sporu co do takiej okoliczności nie ma. Jej nieważność została potwierdzona stosownym oświadczeniem wiedzy ze strony przedstawiciela władzy państwowej. Wiarygodność tego oświadczenia podlega ocenie przez organ administracyjny oraz pośrednio przez kontrolujący go sąd administracyjny, tak jak każdy inny dowód. W sprawie niniejszej brak jest jakichkolwiek podstaw do odmowy uznania, że umowa z 8 lipca 1957 r. była nieważna i wobec tego nie wywołała jakichkolwiek skutków. Wobec fałszu przesłanki, że "umowa z dnia 8 lipca 1957 r. pozostaje w obrocie prawnym", fałszywy jest oparty na niej wniosek przyjęty przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, że brak podstaw do kwestionowania przekazania nieruchomości osobie trzeciej. Ogólnie rzecz biorąc w dniu 8 lipca 1957 r. właścicielką nieruchomości była Z. Ś., od której nieruchomość dzierżawił (do dnia 7 października 1957 r.) W. B., podczas gdy Państwo nie pozostawało w żadnej relacji prawnej ani faktycznej do nieruchomości. W czasie do dnia 5 kwietnia 1958 r., kiedy to weszła w życie ustawa, stan ten uległ zmianie wyłącznie w zakresie wygaśnięcia dzierżawy pomiędzy właścicielką, a użytkownikiem, przy braku jakiegokolwiek faktu przemawiającego za przyjęciem odzyskania władztwa nad nieruchomością przez Państwo. Brak podstaw do przyjęcia, że korzystanie przez W. B. z nieruchomości opierało się w tej dacie na oddaniu mu gruntu do korzystania przez Państwo, którego przedstawiciele po stwierdzeniu nieważności umowy z 8 lipca 1957 r. nie starali się zawrzeć skutecznego kontraktu.

Ponadto w kasacji zauważono , iż w dniu 4 lutego 1959 r. nieruchomość zajmował bez jakiegokolwiek tytułu prawnego, w tym obligacyjnego, W. B.. Wyklucza to uznanie, iżby zachodziło władanie nieruchomością przez Państwo i na tej podstawie mogła zapaść decyzja o jej przejęciu. Nie jest również możliwe uznanie, że oddanie W. B. nieruchomości do korzystania nastąpiło w wyniku decyzji Państwa, w szczególności takiej decyzji, która została podjęta w okresie pomiędzy 5 kwietnia 1958 r. (wejściem w życie ustawy), a 5 lutego 1959 r. (wydaniem orzeczenia o przejęciu), albowiem w tym okresie czasu nie zaistniały żadne zdarzenia o charakterze prawnym, bądź też tylko faktycznym, które by za tym przemawiały. Istniał taki stan, jaki wytworzył się po wygaśnięciu umowy dzierżawy pomiędzy Z. Ś., a W. B.. Co prawda pozwanym w procesie wytoczonym przez właścicielkę, obok właściciela gruntu, był również Skarb Państwa, to jednak jak wynika z uzasadnienia zapadłego w tej sprawie wyroku Sądu Powiatowego w P. z dnia 13 marca 1959 r., nie zostały stwierdzone jakiekolwiek aspekty faktycznego władania przez Państwo nieruchomością. Wręcz przeciwnie, uzasadnienie podkreśla całkowitą bierność organów państwowych. Należy zatem przypuszczać, że pozwanie Skarbu Państwa nastąpiło ze względów przezorności, a nie z rzeczywistej potrzeby. Reasumując, skarżący uznał, że w dacie wydania orzeczenia o przejęciu nieruchomości na własność Państwa, nie władała nią ani właścicielka, ani też Państwo. Jedynym podmiotem, któremu można by przypisać władanie (rozumiejąc to właśnie tak, jak postuluje Samorządowe Kolegium Odwoławcze w decyzji z dnia [...] grudnia 2005 r. a w ślad za nim Sąd pierwszej instancji ) był W. B.. On bowiem przynajmniej faktycznie użytkował rolniczo nieruchomość. Natomiast jego użytkowanie nie opierało się na oddaniu przez Państwo.

Konkludując podniesiono , iż niedostateczna i nienależyta analiza okoliczności sprawy dokonana w zaskarżonym wyroku spowodowała odmienną błędną ocenę tej kwestii i doprowadziła do niezasadnego oddalenia skargi. W zaskarżonym orzeczenie nieprawidłowo kładzie się nacisk na okoliczność niewładania nieruchomością przez właścicielkę, podczas gdy naprawdę istotne jest dla oceny legalności orzeczeń o jej przejęciu, czy w dacie ich wydawania nieruchomością władało Państwo lub też istniał taki stan, że użytkowała ją osoba trzecia na podstawie decyzji (sensu largo) Państwa. Taki stan w ocenie skarżącego nie zachodził również nie zostały spełnione inne przesłanki mieszczące się w dyspozycji art. 9 ust. 1 stawy z 12 marca 1958 r. W tym stanie rzeczy jego naruszenie ma charakter rażący.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje :

Stosownie do postanowień art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm. ) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności postępowania, wymienionych w art. 183 § 2 cytowanej wyżej ustawy tym samym sprawa ta mogła być rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny wyłącznie w granicach zakreślonych w skardze kasacyjnej.

Natomiast skarga kasacyjna analizowana pod tym kątem nie ma usprawiedliwionych podstaw , co sprawia , że nie zasługuje na uwzględnienie.

Odnosząc się do przedstawionych zarzutów kasacji zauważyć należy , iż zgodnie z art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (zwanej w dalszej części tego uzasadnienia ustawą procesową ) w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala. Zatem jeżeli Sąd administracyjny po przeprowadzeniu postępowania rozpoznawczego nie będąc związany granicami skargi wykaże , nieistnienie naruszenia prawa w zaskarżonych rozstrzygnięciach albo istnienie naruszenia prawa nie dającego podstaw do uwzględnieni skargi ( tj. naruszenie nie mające istotnego wpływu na treść rozstrzygnięcia ) , wówczas stosuje konstrukcję przewidzianą w art. 151 ustawy procesowej .

Natomiast według art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ustawy procesowej Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania , jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zatem warunkiem uwzględnienia skargi na tej podstawie prawnej jest ustalenie , że stwierdzone naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Innymi słowy sąd uchylając decyzję na tej podstawie musiałby wykazać , że gdyby nie było stwierdzonego naruszenia przepisów postępowania to rozstrzygnięcie sprawy najprawdopodobniej byłoby inne.

W ocenie skarżącego w tej sprawie inne naruszenie przepisów postępowania, o jakim mowa w przytoczonym przepisie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ustawy procesowej dotyczy niezastosowania tegoż przepisu ustawy procesowej w sytuacji , dokonania przez Sąd niewłaściwej oceny przesłanek zastosowania art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. ( Dz. U. Nr 17 , poz. 71 ze zm.) zwłaszcza odnoszących się do ustaleń w zakresie władania sporną nieruchomością do dnia 5 kwietnia 1958 r.

W skardze kasacyjnej zarzucono również naruszenia art. 141 § 4 ustawy procesowej , który określa że uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy , zarzutów podniesionych w skardze , stanowiska pozostałych stron , podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie . Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji , uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazanie co do dalszego postępowania .

Jakkolwiek czynność sporządzenia uzasadnienia , dokonywana już po rozstrzygnięciu sprawy i mająca sprawozdawczy charakter , sama przez się nie może wpłynąć na to rozstrzygnięcie jako na wynik sprawy to jednak tylko uzasadnienie spełniające określone ustawą warunki stwarza podstawę do przyjęcia , że będąca powinnością Sądu administracyjnego kontrola działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem rzeczywiście miała miejsce i , że prowadzone przez Sąd postępowanie odpowiadało przepisom prawa. Przepis ten w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego może stanowić podstawę także podważenia stanu faktycznego przyjętego przez Sąd pierwszej instancji .

Niewątpliwie szczególne miejsce w uzasadnieniu wyroku Sądu zajmuje wskazanie podstawy rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienie. Powinno ono mieć charakter zwięzły ale pozwalający na skontrolowanie przez strony postępowania i ewentualnie Naczelny Sąd Administracyjny , czy Sąd pierwszej instancji nie popełnił błędu w swoim rozumowaniu .

Podkreślić należy, iż kontrola zaskarżonych aktów sprawowana przez wojewódzkie sądy administracyjne powinna polegać na dogłębnej i wszechstronnej analizie stanu faktycznego oraz stanu prawnego sprawy wniesionych do sądu spraw . Sąd pierwszej instancji powinien poddać gruntownej ocenie wszystkie aspekty sprawy , w których są wątpliwości , w których ustalenia organów są odmienne od wniosków i twierdzeń stron postępowania . Treść tych ustaleń winna następnie zostać zamieszczona w uzasadnieniu wyroku Sądu o jakim wyżej mowa. To z treści uzasadnienia powinno wynikać , że Sąd przeanalizował wszystkie zarzuty zamieszczone w skardze , konfrontując je z ustaleniami organu i materiałami dowodowymi sprawy . Wszelkie wątpliwości ujawnione na etapie postępowania muszą być właściwie i jednoznacznie zinterpretowane w uzasadnieniu wyroku z powołaniem się na konkretne przepisy prawa .

Uzasadnienie zatem powinno być przekonujące i nie budzić wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego w razie wniesienia skargi kasacyjnej , że zaskarżone orzeczenie zostało podjęte po wszechstronnej analizie akt sprawy oraz , że wszystkie wątpliwości występujące na etapie postępowania administracyjnego zostały wyjaśnione .

Mając na uwadze powyższe rozważania stwierdzić należy , iż powyższa norma prawa procesowego nie została naruszona zaskarżonym wyrokiem . Przede wszystkim w sposób prawidłowy, wyczerpujący i przekonujący Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi przedstawił przesłanki oddalenia skargi. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera bowiem wszystkie warunki określone w powołanym wyżej przepisie. Wbrew stanowisku skarżącego nie przedstawiono w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku "niezasadnych poglądów prawnych" co do możliwości oceny nieważności umowy dzierżawy z dnia 8 lipca 1957 r.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można tak jak twierdzi to skarżący , generalnie uznać zawarcie umowy dzierżawy z dnia 8 lipca 1957 r. za przejaw bezprawia , gdyż wiązało by się to z dokonywaniem jej oceny w trybie publicznoprawnym. Ocena skuteczności i prawidłowości umowy cywilnoprawnej należy do Sądu powszechnego. Skoro oba podmioty tej umowy łączy umowa zobowiązaniowa a zatem jej treść i wykonanie nie pozostaje w kognicji sądownictwa administracyjnego lecz sądu powszechnego ( cywilnego). Dlatego też stanowisko Sądu pierwszej instancji wskazującego na brak kognicji do oceny umowy cywilnoprawnej w tej sytuacji jest jak najbardziej prawidłowe.

Przede wszystkim jednak wskazać należy, iż kontrolowane decyzje wydane zostały w ramach postępowania nadzwyczajnego stwierdzenia nieważności decyzji. Jak wynika z utrwalonych poglądów w judykaturze stwierdzenie nieważności jest instytucją stwarzającą prawną możliwość eliminacji z obrotu prawnego decyzji dotkniętych wadami materialnoprawnymi a zatem wadami wyliczonymi w art. 156 § 1 kpa . Nie są to wady ze swej istoty o charakterze proceduralnym w tym odnoszące się do stanu faktycznego sprawy , gdyż usuwanie takich wad dokonywane jest na podstawie przepisów o wznowieniu postępowania. Stwierdzenie nieważności decyzji oznacza , iż weryfikowana decyzja dotknięta jest ciężką wadliwością od chwili jej wydania. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności jest samodzielnym postępowanie administracyjnym , którego istotą winno być ustalenie , czy dana decyzja dotknięta została jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa a nie ponowne rozpoznanie sprawy co do istoty jak w postępowaniu odwoławczym . Rażące naruszenie prawa stanowi kwalifikowaną formę naruszenia prawa. Utożsamianie tego naruszenia z każdym naruszeniem prawa nie jest słuszne. Zgodnie art. 156 § 1 pkt. 2 kpa naruszenie prawa tylko wtedy powoduje nieważność decyzji gdy ma rażący charakter . Natomiast takie naruszeniu zachodzi wówczas , gdy istnieje oczywista sprzeczność pomiędzy treścią przepisu a rozstrzygnięciem objętym decyzją. Przepis ten ma służyć wyeliminowaniu z obrotu prawnego wadliwych rozstrzygnięć nie tylko z powodu , że naruszają one w sposób oczywisty regulacje w przepisie powołanym jako podstawa prawna tych rozstrzygnięć , lecz dlatego , że nie dają się pogodzić z systemem obowiązujących norm. Z takim przypadkiem nie mamy jednak do czynienia w tej sprawie co trafnie przecież zauważył w motywach zaskarżonego wyroku Sąd pierwszej instancji oddalając skargę na decyzję o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia o przejęciu na własność Skarbu Państwa spornej nieruchomości. Tym samym przedstawione przez Sąd pierwszej instancji przesłanki oddalenia skargi nie pozwalały na zastosowanie w tej sprawie przepisu art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ustawy procesowej , gdyż nie ujawniono takich naruszeń , które mogły mieć wpływ na wynik niniejszej sprawy .

Natomiast zarzuty skargi kasacyjnej naruszenia prawa procesowego w istocie sprowadzają się to tego , iż kwestią sporną odmiennie ocenianą przez stronę w tej sprawie jest kwestia władania przedmiotowym gruntem a to jest niewątpliwie element stanu faktycznego sprawy , co już uniemożliwia stwierdzenie nieważności przedmiotowych decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa . Tym samym nieskuteczne jest domaganie się stwierdzenia nieważności określonego rozstrzygnięcia z uwagi na rażące naruszenie prawa poprzez kwestionowanie ustaleń faktycznych sprawy , które doprowadziły do wydania takiej decyzji.

Niezależnie od powyższego w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w ustalonym stanie faktycznym sprawy, brak było podstaw do stwierdzenia nieważności , orzeczenia z dnia 7 sierpnia 1959 r. Nr RL.III.z.6/58/59 Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Łodzi którym utrzymano w mocy orzeczenie Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P. z dnia [...] lutego 1959 r. o przejęciu na własność Państwa działki o pow. 0,56 ha położonej w P. a stanowiącej własność Z. Ś. z powodu rażącego naruszenia prawa .

Podstawę prawną obu wskazanych wyżej decyzji stanowił przepis art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego ( Dz. U. Nr 17 poz. 71 ). Przepis ten określał , że nieruchomości rolne i leśne , objęte we władanie Państwa do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy , przejmuje się na własność Państwa , bez względu na ich obszar , jeżeli znajdują się one nadal we władaniu Państwa lub zostały przekazane przez Państwo w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym. Nieruchomości te przejmuje się bez odszkodowania , a długi i ciężary zabezpieczone na tych nieruchomościach umarza się z wyjątkiem służebności gruntowych , których utrzymanie w mocy uznane zostanie za niezbędne.

Trybunał Konstytucyjny uchwałą z dnia 20 lutego 1991 r. sygn. akt W 5/90 (Dz.. Nr 20 , poz. 88 ) ustalił powszechnie obowiązującą wykładnię art. 16 w/w ustawy (cytowanemu powyżej art. 9 tej ustawy w trakcie ujednolicania jej przepisów nadany został Nr 16 ). Zgodnie z tą uchwałą o przejęciu na własność Państwa nieruchomości rolnych lub leśnych decydują wyłącznie przesłanki wymienione w art. 16 ( dawnym 9) a mianowicie :

a) objęcie nieruchomości nadal we władaniu Państw do dnia wejścia w życie ustawy czyli do dnia 5 kwietnia 1958 r. , oraz

b) pozostawanie tych nieruchomości nadal we władaniu Państwa lub przekazanie ich w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym

- bez względu na okoliczności , w jakich doszło do objęcia nieruchomości przez Państwo . Przejęciu na własność Państwa podlegają także nieruchomości , których właściciele do dnia 5 kwietnia 1958 r. dawali wyraz woli odzyskania swej nieruchomości względnie z przyczyn obiektywnych od siebie niezależnych nie mieli możliwości dochodzenia swoich praw.

Z treści powyższej wykładni wynika , że o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości rolnych i leśnych można było orzec w sytuacji , gdy przejmowana nieruchomość została objęta we władanie Państwa do dnia wejścia ustawy i nadal pozostaje w jego władaniu lub została przekazana przez Państwo we władanie innym osobom fizycznym lub prawnym. Nie wymagane było przy tym ustalenie ani w jakim trybie , ani za pomocą jakich czynności prawnych czy też faktycznych doszło do objęcia we władanie nieruchomości przez Państwo .

Legalna wykładnia ustaw czy też przepisów dokonywana przez Trybunał Konstytucyjny orzeczeniami interpretacyjnymi wydawanymi w latach 1989 - 1997 aktualnie z uwagi na treść art. 188 pkt. 1 w związku z art. 190 ust. 1 a także art. 239 ust. 3 Konstytucji nie ma waloru powszechnie obowiązującego . Jednakże istnienie uchwały Trybunału Konstytucyjnego wyjaśniającej przepis stanowiący przecież podstawę materialnoprawną orzeczeń , ocenianych przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku pod kątem wydania ich z rażącym naruszeniem prawa , niewątpliwie stanowi dorobek orzeczniczy w tej kategorii spraw , który powinien być wzięty pod uwagę. Wykładnia przedstawiona przez Trybunał Konstytucyjny pomagała również Sądowi pierwszej instancji skontrolować tok rozumowania organu w tym prawidłowego uznania ,że w przepisach ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzaniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego ( Dz. U. Nr 17 , poz. 71 ) nie była dostrzegana potrzeba ochrony praw utraconych przez prawowitych właścicieli .

Przy uwzględnieniu powyższych rozważań zauważyć należy , iż w dniu 5 kwietnia 1958 r. to jest w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. objęte orzeczeniem grunty znajdowały się we władaniu Państwa. Wniosek taki wynika z analizy zgromadzonego materiału dowodowego wskazując , że w okresie od 1945 r. do 1956 r. sporna nieruchomość pozostawała w bezpośrednim władaniu Państwa , przy czym od 1950 r. Państwo oddało tę nieruchomość w dzierżawę W. B. zawierając z nim kolejne umowy dzierżawy . Jedynie w roku 1956 Z. Ś. zgłosiła swoje prawo do spornej działki ( nabytej 22 października 1951 r.) , co spowodowało , iż W. B. zawarł w dniu 8 października 1956 r. kolejną umowę dzierżawy na sporną działkę o powierzchni 0,56 ha z pełnomocnikami Z. Ś. na rok czasu. Zawarcie tejże umowy dzierżawy w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie jest dowodem faktycznego władztwa nad sporną nieruchomością albowiem winny temu towarzyszyć wprowadzenie we władanie przedmiotową nieruchomością bądź co najmniej sporządzenie protokołu przekazania co jednak nie nastąpiło w tej sprawie .

Jednakże już w dniu 8 lipca 1957 r. W. B. zakwestionował prawo własności Z. Ś. do spornej działki , i zawarł dnia 8 lipca 1997 r. kolejną umowę dzierżawy na okres dwóch lat z Państwem (umowa z Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w P. ). Ponadto w dniu 10 października 1957 r. W. B. zwrócił się o nadanie mu prawa własności spornego gruntu na podstawie dekretu z 1955 r. o uwłaszczeniu dzierżawców . Wprawdzie wniosek ten nie został uwzględniony a pismem z dnia 14 grudnia 1957 r. Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w P. zawiadomiło Z. Ś., że umowa dzierżawy z dnia 8 lipca 1957 r. zawarta z W. B. została unieważniona z tego powodu , iż w imieniu Państwa umowę te zawarła osoba nieuprawniona, lecz to nie spowodowało również faktycznego odzyskania władztwa na sporną działkę przez właścicielkę , która pozostawała w dyspozycji Państwa . Stąd też brak władztwa nad sporną nieruchomością , pozostawanie jej we władaniu Państwa , którą oddano w dzierżawę W. B. spowodowało , iż Z. Ś. w 1958 r. złożyła pozew do sądu powszechnego o wydanie działki przeciwko Skarbowi Państwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Wojewódzki Zarząd Rolnictwa w Łodzi i Powiatowej Miejskiej Radzie Narodowej w P. oraz eksmisję W. B. z przedmiotowej działki. Wyrokiem z dnia 13 marca 1959 r. Sąd Powiatowy w P. sygn. akt [...] zobowiązał Skarb Państwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Wojewódzki Zarząd Rolnictwa w Łodzi do wydania Z. Ś. spornej działki ziemi w P., oraz nakazał eksmisję W. B. ( wyrok ten zmieniono poprzez jego uchylenie w pkt. 2 dot. nakazu eksmisji W. B. orzeczeniem Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 20 czerwca 1960 r. sygn. akt Cr 1716/59 ). Powyższy wyrok sądu powszechnego zatem potwierdza okoliczność , że sporna nieruchomość w dniu 5 kwietnia 1958 r. pozostawania we władaniu Państwa , i została przekazana w formie umowy dzierżawy z dnia 8 lipca 1957 r. na okres dwóch lat W. B. w użytkowanie. Wyprowadzenie takiego wniosku z powołanego wyroku Sądu powszechnego jest w pełni uzasadnione w okolicznościach rozpoznawanej sprawy , w przeciwnym bowiem wypadku całkowicie zbędne było występowanie przez właścicielkę do Sądu z żądaniem wydania od Państwa tej działki. Nie można takiego postępowania tłumaczyć tak jak to wynika ze skargi kasacyjnej względami przezornościowymi.

Ponadto podkreślić należy , iż niesporne jest także w rozpoznawanej sprawie , że przedmiotowa nieruchomość , której dotyczy postępowanie nabyta aktem notarialnym z dnia 22 października 1951 r. Nr Repertorium 545 przez matkę skarżącego w chwili jej sprzedaży jak i przejmowania na własność Skarbu Państwa nie miała urządzonej księgi wieczystej. Dopiero po przejęciu tejże nieruchomości Wydział Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P. pismem z dnia [...] czerwca 1960 r. Nr [...] wystąpił do Sądu Powiatowego w Łęczycy Oddziału Ksiąg Wieczystych o urządzenie księgi wieczystej dla wskazanej nieruchomości rolnej. Brak urządzenia księgi wieczystej dla spornej nieruchomości , w której to Z. Ś. uwidoczniona by była jako właścicielka spornego terenu pozwala jednoznacznie stwierdzić , że nie chroniła w/w rękojmia wiary księgi wieczystej. Obowiązujący wówczas dekret z dnia 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe ( Dz. U. Nr 57 , poz. 319 ze zm. ) w art. 14 § 1 stanowił , iż w celu ustalenia praw rzeczowych na nieruchomości prowadzi się dla wszelkich nieruchomości księgi wieczyste a w art. 18 § 1 tegoż dekretu przyjęto, iż domniemywa się , że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Tym samym brak potwierdzenia własności spornej nieruchomości stosownym wpisem w księdze wieczystej , nie pozwalał także uznać w tej sprawie , iż przejęcie tejże nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa miało cechy rażącego naruszenia prawa.

Jednocześnie podkreślić trzeba , iż wskazany wyżej akt notarialny sporządzony w dniu 22 października 1991 r. nie obala ustalonego stanu faktycznego sprawy , iż Państwo władało spornym gruntem w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 1958 r.

Dodatkowo zauważyć należy , iż decyzja w przedmiocie przejęcia na własność Państwa nieruchomości rolnej o powierzchni 0,56 ha położonej w P. stanowiącej własność Z. Ś. prawidłowo podjęta została w oparciu o rozwiązania prawne ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego. To , że sporna działka stanowiła rolę w tej sprawie nie budzi wątpliwości i potwierdzają to akta sprawy. Przypomnieć tylko należy w tym miejscu , iż za użytki rolne uważano grunty orne , łąki , pastwiska , ogrody warzywne i owocowe ( § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz. U. Nr 10 poz. 51 ze zm.). Przejęcie spornej nieruchomości nastąpiło zaś w celu uporządkowania niektórych spraw związanych z reformą rolną rozumianą jako zmiana struktury własnościowej nieruchomości.

Konkludując podkreślić zatem należy , iż wskazywane wyżej decyzje o przejęciu nie zostały dotknięte rażącym naruszeniem prawa o jakim mowa w art. 156 § 1 pkt. 2 kpa stąd też Sąd pierwszej instancji należycie ocenił przesłanki odmowy stwierdzenia ich nieważności i prawidłowo oddalił skargę T. Ś. a tym samym skarga kasacyjna jako nie posiadająca usprawiedliwionych podstaw w opisanym wyżej zakresie nie zasługiwała na uwzględnienie.

W tych okolicznościach Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 20 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm. ) orzekł jak w sentencji .