Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 1652/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2014-02-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18  art. 73 ust. 1, 3, 4
law: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników
article: art. 138 par. 1 pkt. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Zdzienicka-Wiśniewska, Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Claudia Kozłowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 12 lutego 2014 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 11 października 2013 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nadmiernie pobranych płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 11 października 2013 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 17 lipca 2013 r. ustalającą J. K. kwotę nadmiernie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

Decyzja ta została podjęta w następujących okolicznościach faktycznych.

W dniu 13 maja 2009 r. J. K. wystąpił do Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z wnioskiem o przyznanie płatności bezpośredniej, płatności uzupełniającej do powierzchni grupy upraw podstawowych, płatności uzupełniającej do powierzchni upraw roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych (płatność zwierzęca) na rok 2009. Wnioskodawca domagał się przyznania jednolitej płatności obszarowej do działek rolnych o łącznej powierzchni 11,54 ha, płatności uzupełniającej do powierzchni grupy upraw podstawowych do działek rolnych o łącznej powierzchni 6,72 ha oraz płatności uzupełniającej do powierzchni upraw roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych (płatność zwierzęca) do działek rolnych o łącznej powierzchni 3,26 ha.

Ostateczną decyzją z dnia 23 grudnia 2009 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa przyznał wnioskodawcy płatności na rok 2009 w łącznej wysokości 9 139,31 zł, w tym: jednolitą płatność obszarową w wysokości 5 105,29 zł, do powierzchni 11,05 ha, uzupełniającą płatność obszarową do powierzchni grupy upraw podstawowych w wysokości 2395,48 zł do powierzchni 6,72 ha, płatność uzupełniającą do powierzchni upraw roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych (płatność zwierzęca) w wysokości 1 638,54 zł, do powierzchni 3,26 ha.

Płatność przyznana tą decyzją została w dniu 4 lutego 2010 r. przekazana na rachunek bankowy wnioskodawcy.

Zawiadomieniem z dnia 16 maja 2012 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji, zaś decyzją z dnia 6 czerwca 2012 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR stwierdził nieważność wspomnianej decyzji z dnia 23 grudnia 2009 r.

W uzasadnieniu organ wskazał, iż Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wydając przedmiotową decyzję niewyczerpująco rozpatrzył materiał dowodowy, a w rezultacie przyznał płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2009 między innymi do działek ewidencyjnych nr 188 i 192, do powierzchni większej niż maksymalny kwalifikowany obszar, przez co rażąco naruszył prawo.

W konsekwencji Kierownik Biura Powiatowego ARiMR, ponownie rozpatrując wniosek o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2009, decyzją z dnia 26 listopada 2012 r. przyznał wnioskodawcy płatności na rok 2009 w łącznej wysokości 6927,57 zł, w tym jednolitą płatność obszarową w wysokości 3812,49 zł do powierzchni 10,20 ha, uzupełniającą płatność obszarową w wysokości 1572,04 zł do powierzchni 5,95 ha oraz uzupełniającą płatność obszarową do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych w wysokości 1543,04 zł do powierzchni 3,07 ha.

Ostateczną decyzją z dnia 20 lutego 2013 r. organ odwoławczy uchylił decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia 26 listopada 2012 r. w części i przyznał wnioskodawcy jednolitą płatność obszarową w wysokości 4192,72 zł do powierzchni 10,45 ha oraz uzupełniającą płatność obszarową do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych w wysokości 1638,54 zł do powierzchni 3,26 ha.

W uzasadnieniu organ wskazał, iż powierzchnia działek rolnych kwalifikująca się do przyznania jednolitej płatności obszarowej w roku 2009 wynosiła 10,45 ha. Odnośnie uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych organ stwierdził, iż powierzchnia działek rolnych kwalifikująca się do przyznania ww. płatności wynosiła 3,26 ha. Powierzchnia do uzupełniającej płatności obszarowej nie uległa zmianie.

Zawiadomieniem z dnia 28 maja 2013 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR poinformował J. K. o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwoty nadmiernie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przyznanych mu na mocy decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia 23 grudnia 2009 r.

Decyzją z dnia 17 lipca 2013 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR ustalił J. K. kwotę nadmiernie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w łącznej wysokości 1736,01 zł, w tym z tytułu jednolitej płatności obszarowej w kwocie 912,57 zł oraz z tytułu uzupełniającej płatności podstawowej w kwocie 823,44 zł. Powodem tego rozstrzygnięcia było wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji tego organu z dnia 23 grudnia 2009 r. na podstawie, której J. K. uzyskał płatność obszarową w łącznej wysokości 9139,31 zł.

W odwołaniu od tej decyzji J. K. podał, że nie popełnił żadnego błędu, który mógłby wpłynąć na zwrot przekazanej na jego konto kwoty. Powierzchnia użytków rolnych w jego gospodarstwie jest większa niż deklaruje we wniosku. W ocenie odwołującego nie ma podstaw do pociągania go do odpowiedzialności za błędną decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR. Poza tym argumenty przytaczane w kwestionowanej decyzji są dla niego niezrozumiałe i bardzo krzywdzące. Następnie wskazał, że powierzchnia działek ewidencyjnych nr 192, 131, 191, 188, 194, 198 oraz 200 wynosi w sumie 12,44 ha, zaś ogólna powierzchnia gospodarstwa wynosi 13,66 ha. W związku z powyższym podkreślił, że wniosek o przyznanie płatności na rok 2009 wypełnił z należytą starannością i poprawną powierzchnią, do której należało przyznać dopłatę. Łączna powierzchnia gruntów rolnych wynosi 7,78 ha, zaś pastwisk i łąk 4,66 ha.

Uzasadniając utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa przytoczył przepisy art. 29 ust. 1 i ust. 6-8 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. Nr 98, poz. 634 ze zm.). Wypłacone nadmiernie J. K. środki publiczne za rok 2009 z tytułu jednolitej płatności obszarowej, pochodzą ze środków z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji Rolnej (EFRG), zaś z tytułu uzupełniającej płatności podstawej ze środków krajowych tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ww. ustawy.

Skoro decyzja z dnia 23 grudnia 2009 r., na mocy której organ przyznał i wypłacił rolnikowi ww. płatność w kwocie 9139,31 zł, została wyeliminowana z obrotu prawnego, a następnie decyzją z dnia 20 lutego 2013 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR przyznał mu płatności na rok 2009 w pomniejszonej wysokości tj. łącznie 7403,30 zł, prawidłowe było ustalenie rolnikowi kwoty nadmiernie pobranej płatności w kwocie 1736,01 zł. W ostatecznej decyzji przyznającej płatność na 2009 r. organ wskazał przyczyny, z powodu których stwierdził mniejszą powierzchnię uprawnioną do płatności.

Odnosząc się do zarzutów odwołania organ zwrócił uwagę na odrębność postępowań w sprawie przyznania płatności za rok 2009 oraz ustalenia kwoty nadmiernie pobranych płatności. Następnie podkreślił, że płatność wypłacona w dniu 4 lutego 2010 r., na podstawie decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia 23 grudnia 2009 r. wynikała z pomyłki organu, bowiem przyznając ww. płatność niewyczerpująco rozpatrzył on materiał dowodowy, a w rezultacie przyznał płatności do działek ewidencyjnych nr 188 i 192, do powierzchni większej niż maksymalny kwalifikowalny obszar czyli do powierzchni nieuprawnionej.

Następnie wskazano, że w myśl art. 73 ust. 1 i 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) Nr 1782/2003 i (WE) Nr 73/2009, oraz wdrażanie zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) Nr 479/2008 (Dz. Urz. L 141 z 30.4.2004 ze zm.), zwanego dalej jako "rozporządzenie Komisji (WE) Nr 796/2004", w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki, które naliczane są za okres między powiadomieniem rolnika o konieczności zwrotu oraz zwrotem lub potrąceniem. Stosowana stopa odsetek jest obliczana zgodnie z przepisami prawa krajowego, lecz nie jest ona niższa niż stopa procentowa stosowana w przepisach krajowych w odniesieniu do przypadków zwrotu kwot pieniężnych.

W niniejszej sprawie nie zaistniały przesłanki, o których mowa art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004, skutkujące brakiem obowiązku zwrotu przez skarżącego nienależnie pobranych płatności. Na podstawie wskazanych przepisów, obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy lub innej władzy oraz jeśli błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie występuje wtedy, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności. W przedmiotowej sprawie nie można uznać, iż błąd polegający na przyznaniu płatności do powierzchni nieuprawnionej nie mógł, w zwykłych okolicznościach, zostać wykryty przez stronę, bowiem materiał graficzny przekazany stronie wraz z wnioskiem spersonalizowanym wskazywał, iż zadeklarowane do płatności grunty rolne, w części obejmowały grunty zarośnięte, czyli grunty nieuprawnione.

W sprawie nie zaistniały również przesłanki, o których mowa w art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004, zgodnie z którym obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat, gdyż okres pomiędzy powiadomieniem strony przez właściwy organ o nieuzasadnionym charakterze danej płatności, a datą płatności pomocy nie jest dłuższy niż cztery lata.

W tych okolicznościach organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję z dnia 17 lipca 2013 r. uznając, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 11 października 2013 r. J.K. wskazał, że jest rolnikiem i nie zna szczegółowo przepisów regulujących zasady przyznawania dopłat do gruntów rolnych. Kwestionowana decyzja jest w jego ocenie krzywdząca zwłaszcza, że każdy wniosek o płatności powinien przechodzić szczegółową weryfikację w postępowaniu zwykłym. Skoro organ I instancji nienależycie wywiązał się ze swoich obowiązków, to nie ma podstaw do ponoszenia konsekwencji przez skarżącego.

J. K. wniósł o ponowną weryfikację różnic, co do powierzchni gospodarstwa, od których przysługują dopłaty. Końcowo podkreślił, że deklarowana przez niego powierzchnia jest zgodna z rejestrem gruntów oraz danymi ujawnionymi w księgach wieczystych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Sąd administracyjny zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 jest ona sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływana jako "p.p.s.a." uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeśli zachodzą przyczyny stanowiące podstawę do stwierdzenia nieważności zaskarżonego aktu, to sąd winien orzec o jego nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przeprowadzone w tak zakreślonych ramach badanie sprawy wykazało, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR, którą utrzymano w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w przedmiocie ustalenia kwoty nadmiernie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

W dniu 4 lutego 2010 r. przekazano skarżącemu płatność w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2009 w łącznej wysokości 9 139,31 zł. Nastąpiło to wyniku wydania decyzji przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia 23 grudnia 2009 r.

Decyzja ta została usunięta z obrotu prawnego przez stwierdzenie jej nieważności w wyniku wydania przez Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR decyzji z dnia 6 czerwca 2012 r.

Ostateczną decyzją z dnia 20 lutego 2013 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR uchylił decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia 26 listopada 2012 r. w części i przyznał skarżącemu jednolitą płatność obszarową w wysokości 4192,72 zł do powierzchni 10,45 ha oraz uzupełniającą płatność obszarową do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych w wysokości 1638,54 zł do powierzchni 3,26 ha. Jednocześnie wskazał, że powierzchnia do uzupełniającej płatności obszarowej nie uległa zmianie.

Spór pomiędzy stronami sprowadza się zatem do oceny czy zaistniały w sprawie okoliczności uzasadniające wydanie decyzji ustalającej obowiązek zwrotu nadmiernie pobranych płatności w kwocie 1736,01 zł.

Organ odwoławczy stoi na stanowisku, iż zasadnym było wydanie decyzji ustalającej zwrot kwoty nadmiernie pobranych płatności przez skarżącego w trybie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634), art. 73 ust. 1 i 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004. Stosownie do tego przepisu, mającego zastosowanie w przypadku dokonania nienależnej lub nadmiernej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki.

W świetle art. 29 ust. 1, 2 i 3 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w drodze decyzji administracyjnej ustala kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;

2) krajowych, przeznaczonych na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej.

Właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1.

O ustaleniu kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych organ, o którym mowa w ust. 2, może rozstrzygnąć również w decyzji w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1.

Z regulacji art. 29 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wynika zatem, iż w przepisie tym jest mowa o dwóch rodzajach należności: kwocie nadmiernie pobranych środków publicznych i nienależnie pobranych środków publicznych. Kwota nadmiernie pobranych środków publicznych jest to kwota wypłaty nadwyżki dokonanej przez organ - wypłaty nad wynikającą z ustawy. Kwota zaś nienależnie pobranych środków publicznych to kwota wypłacona przez organ w sytuacji, gdy nie było ustawowego obowiązku jej wypłacenia, albo obowiązek ten nie istniał, albo wygasł. W obu przypadkach świadczenie dokonane przez organ przewyższa to czego wymaga od organu przepis prawa.

W konsekwencji powyższego rację mają organy, że wypłata kwoty 1736,01 zł stronie z tytułu płatności na rok 2009 była wypłatą świadczenia w nadmiernej wysokości biorąc po uwagę to, iż płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za ten rok przysługują skarżącemu w kwocie 7403,30 zł.

Wskazana wyżej zasada zwrotu nadmiernie i nienależnie pobranych środków publicznych, wynikająca także z art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004, doznaje jednak wyjątków, które przewiduje m.in. art. 73 ust. 4 tego rozporządzenia. Dlatego dopiero po wykluczeniu przesłanek uzasadniających zwolnienie skarżącego z omawianego obowiązku, możliwe jest skuteczne domaganie się zwrotu świadczeń nienależnych. W tym miejscu wskazać należy na konieczność stosowania w okolicznościach sprawy przepisów uchylonego z dniem 1 stycznia 2010 r. rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004, na co wskazuje treść art. 86 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE L 316 z 2.12.2009 r., s. 65). Zgodnie z tym przepisem, rozporządzenie nr 796/2004 stosuje się nadal w odniesieniu do wniosków o przyznanie pomocy dotyczących lat gospodarczych lub okresów premiowych rozpoczynających się przed dniem 1 stycznia 2010 r.

W związku z powyższym należało rozważyć, czy były podstawy do wyłączenia obowiązku zwrotu z uwagi na uregulowanie wynikające art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004. Stosownie do tego przepisu obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika.

Jednakże w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

Możliwość wyłączenia obowiązku zwrotu nienależnie dokonanej płatności wymaga zatem spełnienia łącznie dwóch wymienionych w tym przepisie przesłanek. Po pierwsze: płatność dokonana musi być na skutek pomyłki organu (co w rozpoznawanej sprawie jest niesporne), po drugie: błąd jest tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryty przez rolnika.

W przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności obowiązek zwrotu nadmiernej płatności występuje wtedy, jeśli decyzja o odzyskaniu należnych płatności została przekazana w terminie 12 miesięcy od płatności.

Poza sporem jest, że płatność została dokonana w nadmiernej wysokości na skutek pomyłki organu, co wynika z faktu stwierdzenia nieważności pierwotnej decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 23 grudnia 2009 r. w sprawie przyznania skarżącemu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2009.

W tym miejscu przypomnieć należy, że uzasadniając rozstrzygnięcie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 23 grudnia 2009 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa podkreślił, że obowiązkiem organu jest sprawdzenie czy zadeklarowane przez rolnika powierzchnie działek rolnych nie przekraczają maksymalnego obszaru kwalifikowanego działek ewidencyjnych. Jednakże Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa niewyczerpująco rozpatrzył materiał dowodowy, w rezultacie czego przyznał płatność m.in. do działek ewidencyjnych nr 188 i 192, do powierzchni większej niż maksymalny kwalifikowany obszar. Organ przyznał płatność do powierzchni niekwalifikującej się do płatności, przez co rażąco naruszył prawo.

W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie organ w przekonujący sposób nie odniósł się jednak do przesłanki braku możliwości wykrycia błędu przez rolnika.

Organy obu instancji argumentowały, że składając wniosek skarżący zobowiązany jest do zadeklarowania stanu faktycznego, zaś przekazany mu materiał graficzny wraz z wnioskiem spersonalizowanym wskazywał, że zadeklarowane do płatności grunty rolne, w części obejmowały grunty nieuprawnione.

Jest to argument niedostateczny, zwłaszcza, że zasady które winien znać rolnik, powinien znać organ i właściwie je stosować, a przynajmniej podjąć szybkie działania zamierzające do eliminacji błędu.

Skoro organ jako profesjonalista dysponujący wiedzą, doświadczeniem i fachowym zapleczem zauważył błąd dopiero po kilku latach to mało przekonywujące jest twierdzenie organów, że skarżący mógł wykryć błąd w zwykłych okolicznościach.

Zauważyć należy, że złożenie przez skarżącego wniosku o przyznanie płatności do gruntów rolnych na rok 2009 nie powodowało automatycznie obowiązku wydania przez właściwy organ decyzji pozytywnej. Rzeczą organu pierwszej instancji było ustalenie prawidłowości złożonego wniosku przez rolnika. Ustalony brak należytej weryfikacji wniosku pod kątem kwalifikowalności do płatności usprawiedliwia pogląd, że to na skutek pomyłki właściwego organu nastąpiła wypłata płatności.

Co istotne, płatność za 2009 r. została przekazana skarżącemu w dniu 4 lutego 2010 r. zaś decyzję o ustaleniu kwoty nadmiernie pobranych należności z dnia 17 lipca 2013 r. doręczono mu 22 lipca 2013 r.

Zatem organ powinien raz jeszcze ocenić charakter błędu i wskazać, w sposób przekonujący czy w tych okolicznościach skarżący mógł błąd wykryć. Gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nadmiernej płatności nie występuje wtedy, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności. Treść przepisu art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 jest jasna i nie wymaga zabiegów interpretacyjnych. Upływ terminu 12 miesięcy od płatności do powiadomienia o decyzji o zwrocie, w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego, sprawia, że obowiązek zwrotu nie ma zastosowania.

Nie zasługują natomiast na uwzględnienie zarzuty skarżącego dotyczące ustalenia powierzchni i dokonanych pomniejszeń, gdyż mogły być one podnoszone na wcześniejszych etapach prowadzonego postępowania - bądź w sprawie dotyczącej stwierdzenia nieważności poprzedniej decyzji lub w postępowaniu, które zakończyło się wydaniem nowej decyzji o przyznaniu płatności w zmniejszonej wysokości.

Biorąc pod uwagę, że zaskarżona decyzja narusza wyżej powołany art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1 sentencji.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ odwoławczy uwzględni powyższe rozważania, przede wszystkim w kontekście upływu dwunastomiesięcznego terminu, o którym mowa w art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004.

Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności zaskarżonej decyzji podjęto zgodnie z art. 152 p.p.s.a.

Skarżący mimo prawidłowego pouczenia, do chwili zamknięcia rozprawy, nie zgłosił wniosku o przyznanie należnych kosztów, dlatego też Sąd nie orzekł o zasądzeniu od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego (art. 210 § 1 p.p.s.a.)