Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 558/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2018-02-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą
Powołane przepisy: article: art. 153
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Wiesław Kuśnierz Sędziowie: WSA Waldemar Michaldo (spr.) WSA Jarosław Wiśniewski Protokolant: Tomasz Famulski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lutego 2018 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 3 kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. -


UZASADNIENIE

Decyzją z 21 grudnia 2016 r. o sygnaturze [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych – Oddział w K. odmówił K. K. umorzenia:

1) należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą na ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 2 719,20 zł,

2) należności z tytułu składek za pracowników w części finansowanej przez płatnika oraz odsetek za zwłokę od składek za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych, w łącznej kwocie 20 072,44 zł.

Organ uznał, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki umorzenia określone w art. 28 ust. 3 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. 2016 r., poz. 963 ze zm., dalej zwanej: u.s.u.s.).

Pismem z dnia 18 stycznia 2017 r. wnioskodawca złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

We wniosku wskazał na stan swój zły zdrowia, między innymi przewlekłą chorobę, która pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie składek. Podkreślił, że stan zdrowia od lat jest trwałą przeszkodą do samodzielnego zarobkowania. Zarzucił organowi, że w prowadzonym postępowaniu nie zastosował wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 grudnia 2014 r. Wnioskodawca podniósł także, że wielokrotnie wnosił o umorzenie zaległości, co kończyło się wyrokami sądu administracyjnego wskazującymi na umorzenie, lecz ZUS nadal utrzymuje, że sprzedaż działki, którą wnioskodawca posiada od 1990 roku umożliwi zaspokojenie roszczeń.

Wnioskodawca wskazał także, że w wyniku powikłań pooperacyjnych z 2002 roku jego stan zdrowia uległ znacznemu pogorszeniu, czego nie uwzględnili orzecznicy ZUS i co skutkowało pozbawieniem prawa do świadczeń chorobowych od stycznia do listopada 2002 roku i odrzuceniem wniosku o rentę. W wyniku wyroku Sądu Apelacyjnego świadczenie rentowe zostało wnioskodawcy przyznane za okres od listopada do grudnia 2005 roku. Następnie ZUS przyznał świadczenie na 10 miesięcy, do października 2006 roku, a w 2010 roku orzeczono częściową niezdolność wnioskodawcy do pracy od kwietnia 2010 roku, które to orzeczenie zostało w całości uchylone w wyniku orzeczenia komisji ZUS w czerwcu 2010 roku – wnioskodawca został uznany za całkowicie zdolnego do pracy. W tym samym roku biegli sądowi w N. S. wydali opinię o przywróceniu świadczeń od listopada 2006 roku. Wnioskodawca uważa że został pokrzywdzony pozbawieniem świadczeń w latach 1999-2005 i od listopada 2006 roku.

Organ rentowy nie przychylił się do argumentacji strony i decyzją z dnia 3 kwietnia 2017 r. znak:180000/71/23/2017-II-RED-211 utrzymał w mocy swoją uprzednią decyzję.

Na wstępie przedstawiono wynikające z przepisów przesłanki umorzenia, wyjaśniając w szczególności, że zaległości składkowe mogą być umarzane w przypadku całkowitej nieściągalności, która została zdefiniowana w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Ponadto zaznaczono, iż organ może umorzyć należności na podstawie § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 141 poz. 1365) - wydanego na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b u.s.u.s. - jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Jednocześnie podkreślono, że strona ma interes w udowodnieniu faktów, na które się powołuje, a rozstrzygnięcie w zakresie umorzenia należności następuje w drodze tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ nie ma obowiązku umarzania należnych składek nawet w razie spełnienia przesłanek, a jedynie taką możliwość. Jako dysponent środków publicznoprawnych powinien rozporządzać nimi z należytą ostrożnością i udzielać ulg na zasadzie wyjątku.

Zdaniem organu w sprawie nie została spełniona przesłanka całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Wyjaśniono, że całkowita nieściągalność musi mieć charakter trwały.

Z ustalonego stanu faktycznego wynika tymczasem, że wnioskodawca był jedynym właścicielem nieruchomości tj. lokalu mieszkalnego o pow. 42,4 m2 (który jest wolny od zabezpieczeń), położonego przy ul. [...] w K., obj. księgą wieczystą nr [...] oraz nieruchomości gruntowej (gospodarstwo rolne o pow. 3900 m2), położonej w Poznachowicach Dolnych, obj. księgą wieczystą nr [...] (na której Zakład dokonał już zabezpieczenia zadłużenia). W toku postępowania ustalono, że w dniu 21 lutego 2014 r. aktem notarialnym - umową darowizny - wnioskodawca zbył z pokrzywdzeniem Zakładu ww. nieruchomości na rzecz córki J. M. H. z domu K.. W związku z wpisem hipotecznym dokonanym w księdze wieczystej [...] J. M. H. stała się dłużnikiem rzeczowym Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w myśl przepisów art. 65 i kolejnych ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece.

Biorąc pod uwagę powyższe stwierdzono, że Zakład w przypadku lokalu mieszkalnego położonego przy ul. [...] w K. ma możliwość wystąpienia do Sądu z powództwem o uznanie za bezskuteczną czynności prawnej polegającej na przeniesieniu własności nieruchomości na córkę zobowiązanego z pokrzywdzeniem wierzyciela (tzw. skarga pauliańska), zgodnie z artykułami 527 - 534 Kodeksu cywilnego.

Organ stwierdził, że ma w dalszym ciągu możliwość wyegzekwowania należności z tytułu składek, co zamierza uczynić. Świadczą o tym działania podjęte przez organ, a dotyczące przygotowania skargi pauliańskiej i wniesienie jej do sądu, przygotowanie dokumentów niezbędnych do dochodzenia należności z tytułu składek od dłużnika rzeczowego, czy w końcu skierowanie zawiadomienia do prokuratury o możliwości popełnienia przez wnioskodawcę przestępstwa z art. 300 Kodeksu karnego.

Wskazano, że w dniu 21 lutego 2017 roku Prokuratura Rejonowa w M. przesłała przeciwko wnioskodawcy akt oskarżenia o popełnieniu przestępstwa z art. 300 § 2 Kodeksu karnego do Sądu Rejonowego w M. do II Wydziału Karnego.

Organ zauważył w tym miejscu, w ślad za wyrokiem Sądu Najwyższego z 25 sierpnia 2011 r. (sygn. akt.: II CSK 100/11), że "wierzyciel posiadający takie zabezpieczenie (tj. hipoteczne) nie ma powodu, by obawiać się rozporządzenia nieruchomością przez dłużnika. Możliwość jego zaspokojenia w takiej sytuacji nie ulega zmianie, bowiem każdy kolejny właściciel staje się z mocy prawa dłużnikiem hipotecznym (art. 65 ustawy o księgach wieczystych i hipotece) i można skierować egzekucję do niego jako dłużnika rzeczowego".

W oparciu o zebrany materiał dowodowy organ uznał, że sytuacja, w jakiej znajduje się wnioskodawca, nie wyczerpuje całości kryteriów niezbędnych do pozytywnego załatwienia wniosku na podstawie art. 28 u.s.u.s.

Całkowita nieściągalność, o której mowa w ww. przepisie, musi mieć charakter trwały i nieprzemijający. Z okoliczności sprawy winno niezbicie wynikać, że nie ma żadnych szans na poprawę sytuacji finansowej dłużnika w przyszłości.

Organ wyjaśnił, że w związku ze złożonym wnioskiem o umorzenie należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność, prowadzone w stosunku do wnioskodawcy postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone w części dotyczącej należności podlegających umorzeniu na podstawie ustawy abolicyjnej. W części dotyczącej należności niepodlegających abolicji postępowanie egzekucyjne zostało podjęte 3 lutego 2016 r. Do tej pory organ egzekucyjny nie mógł stwierdzić całkowitego braku majątku, z którego możliwe byłoby prowadzenie egzekucji. Na obecnym etapie postępowania nie można zatem jednoznacznie stwierdzić, że w toku podejmowanych czynności egzekucyjnych nie uzyska się kwot przewyższających wydatki egzekucyjne, a jednocześnie wpływających na obniżenie zaległości składkowych.

Wobec niestwierdzenia przesłanki całkowitej nieściągalności, organ rozpatrzył złożony wniosek w oparciu o kolejną podstawę prawną, dającą możliwość umorzenia zadłużenia pomimo braku całkowitej nieściągalności, czyli o art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

W tym zakresie organ wskazał, że w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym wnioskodawca podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie uzyskując żadnego dochodu. Opiekę nad nim sprawuje córka, która kupuje leki i żywność. Zgodnie z pismem z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. z 4 października 2016 r. w 2014 roku wnioskodawca otrzymał od 1.03.2014 r. zasiłek stały 529 zł miesięcznie oraz dwa zasiłki celowe w wysokości 100 zł i 120 zł; w 2015 roku zasiłek stały 529 zł miesięcznie, podniesiony 1.10.2015 r. do wysokości 604 zł miesięcznie, oraz zasiłek celowy w wysokości 200 zł; w 2016 roku zasiłek stały 604 zł miesięcznie, dodatkowo w okresie 1.07-30.09.2016 zasiłek okresowy w wysokości 20 zł miesięcznie, oraz pięć zasiłków celowych jeden w wysokości 198 zł, trzy po 99 zł w okresie 1.07.-30.09.2016 oraz jeden w wysokości 200 zł.

Zdaniem organu pomimo trudnej sytuacji materialno-bytowej wnioskodawca nie wykazał, że jego niezbędne potrzeby życiowe nie były zaspokajane. Wskazał na pomoc córki, która się nim opiekuje.

Wnioskodawca nie wykazał również, że poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, w związku z czym opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości dalszego prowadzenia działalności, nie zostały bowiem przedstawione żadne dokumenty na potwierdzenie zaistnienia ww. zdarzeń.

Organ podkreślił, że rozpatrując wniosek o umorzenie zaległości nie bada przyczyn, które doprowadziły do powstania zadłużenia na koncie podmiotu, ale bierze pod uwagę sam fakt istnienia zadłużenia. Przedsiębiorcy prowadzący działalność gospodarczą na własny rachunek i ryzyko, a tym samym będący płatnikami składek, zobligowani są z mocy prawa do regulowania należności publicznoprawnych, w tym także składkowych.

W dalszej kolejności organ wskazał, że z dokumentacji medycznej złożonej do niniejszej sprawy wynika, że wnioskodawca pozostaje w stałym leczeniu psychiatrycznym, leczony jest z powodu padaczki lekoopornej, kiły OUN i opornego nadciśnienia tętniczego. Orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. z 7.10.2015 r. wnioskodawca został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności (do 31 października 2016 r.). W wyniku odwołania, orzeczenie to zostało 21 grudnia 2015 r. uchylone w części przez Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K., który orzekł, że wnioskodawca jest niezdolny do pracy. Orzeczenie wydano na stałe wskazując, że wymaga on uczestnictwa w Warsztatach Terapii Zajęciowej.

Organ stwierdził, że nie kwestionuje sytuacji zdrowotnej wnioskodawcy, niemniej jednak nie posiada on orzeczenia lekarza Orzecznika ZUS, że jest całkowicie lub częściowo niezdolny do pracy. Wnioskodawca nie wykazał również konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Uwzględniając całokształt sytuacji materialnej wnioskodawcy organ rentowy przyjął, że obecnie sytuacja materialna i zdrowotna uniemożliwia wnioskodawcy spłatę zadłużenia, jednakże biorąc pod uwagę jego wysokość i zabezpieczenie hipoteką oraz fakt, że Zakład widzi możliwość wyegzekwowania należności od dłużnika rzeczowego - J. M. H., organ uznał, iż pozytywne przesłanki umorzenia nie są spełnione. W tym zakresie podkreślono w decyzji, iż umorzenie należności zarezerwowane jest bowiem dla sytuacji, w których nie ma realnie możliwości wywiązania się ze zobowiązania wobec Zakładu, a taka sytuacja w przypadku wnioskodawcy nie zachodzi. W ocenie organu istnienie majątku nieruchomego darowanego córce, na którym Zakład posiada zabezpieczenie hipoteczne, nie uzasadnia podjęcia decyzji korzystnej dla wnioskodawcy pomimo sytuacji materialnej i zdrowotnej, w której się znajduje. Rozważając zasadność umorzenia pod kątem zaistnienia przesłanek z art. 28 ust. 3a organ uznał w świetle zebranego materiału dowodowego, że sytuacja wnioskodawcy nie przemawia za pozytywnym rozpatrzeniem wniosku.

Końcowo organ odniósł się do pojęcia ważnego interesu publicznego (społecznego), który jest na tyle ważny i znaczący, że bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywateli.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie K. K. podniósł, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie już kilkukrotnie uchylił wcześniejsze decyzje organu rentowego. Wskazania zawarte w wydanych wyrokach w dalszym ciągu nie zostały zrealizowane przez organ rentowy. Skarżący podniósł, że od stycznia 2002 r. jest całkowicie niezdolny do pracy. Jego jedynym dochodem jest zasiłek stały w kwocie 624 zł miesięcznie, podczas gdy wydatki na same leki wynoszą 1500 zł miesięcznie. Wnioskodawca zaznaczył, że korzysta z pomocy dzieci.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych – Oddział w K. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 1066 z późn. zm.) stanowi, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego wyżej przepisu Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżony akt administracyjny z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jego wydania. Stosownie zaś do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm. – dalej jako: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanymi granicami skargi, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. (art. 134 § 1 p.p.s.a.) w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Zgodnie z treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ją, w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd administracyjny stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Ponadto stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 3 p.p.s.a. sąd administracyjny stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

W rozpoznawanej sprawie Sąd, dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod kątem tak określonych kryteriów, doszedł do wniosku, że zarówno zaskarżona jak i poprzedzająca ją decyzja ZUS są wadliwe w takim stopniu, że konieczne jest ich uchylenie i ponowne przeprowadzenie postępowania administracyjnego .

Rozpoznając przedmiotową sprawę wskazać należy, że była ona już dwukrotnie przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie.

Pierwszym wyrokiem z dnia 26 maja 2015 r. sygn. akt I SA/Kr 157/15 Sąd uchylił obie zaskarżone decyzje (odmawiające umorzenia zaległości z tytułu składek) wskazując, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie dokonał wyczerpujących ustaleń w zakresie przesłanki całkowitej nieściągalności należności.

Wydane w następstwie ponownie przeprowadzonego postępowanie decyzje organu rentowego zostały uchylne powtórnie przez Sąd wyrokiem z dnia 7 lipca 2016r. sygn. akt I SA/Kr 449/16 z powodu niewypełnienia przez organ wskazań Sądu, co do dalszego postępowania wyrażonych w pierwszym wyroku z dnia 26 maja 2015 r.

Rozpoznając obecnie, po raz trzeci, przedmiotową sprawę stwierdzić należy, że organ rentowy w dalszym ciągu nie uczynił zadość dyspozycji art. 153 P.p.s.a. i nie wykonał wskazań zawartych w powołanych powyżej wyrokach sygn. akt I SA/Kr 157/15 oraz sygn. akt I SA/Kr 449/16.

Zasadniczym kryterium legalności decyzji wydanej postępowaniu ponowionym wskutek wyroku sądu administracyjnego jest zastosowanie się do wyrażonej przez ten sąd oceny prawnej oraz podporządkowania się wytycznym, co do dalszego postępowania.

Zgodnie z art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Przez ocenę prawną, o której mowa w tym przepisie należy rozumieć wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpatrywanej sprawie. Natomiast wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie.

Powołany przepis ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie. Uregulowanie zawarte w art. 153 p.p.s.a. oznacza, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 marca 2014 r. sygn. akt I GSK 534/12 i 15 stycznia 2014 r. sygn. akt II GSK 1762/12).

W przedmiotowej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 26 maja 2015 r. wskazał między innymi, że organ nie dokonał wyczerpujących ustaleń w zakresie przesłanki całkowitej nieściągalności należności. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynikało, iż wnioskodawca był właścicielem nieruchomości: lokalu mieszkalnego w K., (który jest wolny od zabezpieczeń) oraz nieruchomości gruntowej (gospodarstwo rolne o pow. 3900 m2), położonej w miejscowości P. D. (na której Zakład dokonał już zabezpieczenia zadłużenia). W toku postępowania ustalono, że w dniu 21 kwietnia 2014r. skarżący umową darowizny zbył tę nieruchomość na rzecz córki. Sąd we wskazywanym wyroku wyraźnie zaznaczył, że organ ograniczył się jedynie do wskazania możliwości wystąpienia do sądu z powództwem o uznanie bezskuteczności takiej czynności prawnej, tymczasem sam tylko zamiar wytoczenia powództwa ze skargą pauliańską nie daje jeszcze gwarancji uzyskania majątku koniecznego dla skutecznej egzekucji, a zatem sam w sobie nie może stanowić uzasadnienia odmowy umorzenia należności. Zdarzenia przyszłe i niepewne, a w szczególności przypuszczenia i twierdzenia o charakterze prognostycznym (możliwość wytoczenia skarżącej skargi pauliańskiej i uznania czynności darowizny za bezskuteczną względem ZUS), nie mogą stanowić podstawy do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Sąd podkreślił, że brak jest informacji by na dzień orzekania, ZUS wystąpił przeciwko skarżącej ze skargą pauliańską, natomiast w uzasadnieniu rozstrzygnięcia jedynie powoływał się na taką możliwość. Ostatecznie ta okoliczność o charakterze wyłącznie hipotetycznym zdaje się być traktowana, jako przyczyna negatywnego dla strony rozstrzygnięcia sprawy.

Dalej wskazano w uzasadnieniu, że niemniej istotne dla wyniku sprawy było zaniedbanie przez organ poczynienia jednoznacznych ustaleń dotyczących stanu prawnego i faktycznego przedmiotowej nieruchomości, na której ZUS miał dokonać zabezpieczenia. W księdze wieczystej prowadzonej dla tej nieruchomości zostały wpisane ostrzeżenia o wszczęciu z niej egzekucji na rzecz banków, jako innych wierzycieli. Wskazanej sytuacji, jako oczywiste, towarzyszyć więc powinno pytanie, o przyczyny i powody braku podejmowania przez organ - i to na przestrzeni lat - jakichkolwiek działań zmierzających do efektywnego zaspokojenia się z tej nieruchomości, a ponadto zmierzających do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy w ogóle egzekucja z przedmiotowej nieruchomości byłaby skuteczna. Sam bowiem fakt istnienia konkretnego składnika majątku, zdaniem Sądu, nie stanowi jeszcze dostatecznego uzasadnienia dla twierdzenia o nieziszczeniu się omawianej przesłanki umorzenia należności.

W dalszej kolejności Sąd podniósł, że trudno się zgodzić z tezą organu o braku przesłanek umorzenia przedmiotowych należności pomimo ich całkowitej nieściągalności, w rozumieniu § 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Sąd wyraźnie wskazał, że nie można uznać za właściwe twierdzenia organu, w kontekście § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 ww. rozporządzenia, iż Zakład w żadnym wypadku nie kwestionuje sytuacji zdrowotnej zobowiązanego, którą uznał za udokumentowaną i udowodnioną, ale jednocześnie twierdzi, że nie stanowi ona przesłanki przemawiającej za umorzeniem zaległości, bowiem wnioskodawca nie wykazał, aby sytuacja zdrowotna uniemożliwiała mu dokonanie zapłaty należnych składek, bądź mogła spowodować zagrożenie dla jego egzystencji (decyzja organu l instancji) podstawowych potrzeb życiowych (decyzja organu II instancji).

Sąd stwierdził, że wystąpienie u skarżącego takich chorób jak: organiczne zaburzenia depresyjne zaostrzone reaktywne, uwarunkowane zaburzenia nerwicowe typu neurasteniczno-przygnębiennego z komponentem wegetatywnym, padaczka z ostrymi atakami 10-12 razy w miesiącu, kiła, która uszkodziła centralny układ nerwowy i oko prawe oraz początkowe zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, czyni z niego osobę, w stosunku do której z całą pewnością odnosi się pojęcie "przewlekłej choroby zobowiązanego" użyte w § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia.

W kolejnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wydanym w przedmiotowej sprawie tj. z dnia 7 lipca 2016 r. Sąd stwierdził, że obie kontrolowane decyzje, wydane w następstwie ponownego rozpoznania sprawy, nie zawierają w swej warstwie motywacyjnej oceny wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności. W szczególności przedwczesna była ocena organu, że w sprawie nie zaistniała żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

W ocenie Sądu, samo powoływanie się przez organ na fakt wszczęcia postępowania egzekucyjnego jest absolutnie niewystarczające do wykazania, że nie występuje całkowita nieściągalność należności, o której mowa w art. 28 u.s.u.s. Obowiązkiem organu było wykazanie, na jakiej podstawie opiera wniosek, że należność będzie przez dłużnika uregulowana w dalszej lub bliższej perspektywie. Zdaniem Sądu, nie sposób uznać, że obowiązkowi temu czyni zadość stwierdzenie organu, że wdrożone wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne jest w toku.

Organ winien zatem ocenić, czego nie uczynił, czy w badanej na dzień złożenia wniosku, sytuacji materialnej skarżącego istnieją realne możliwości zaspokojenia przezeń zaległych należności z tytułu składek.

Sąd zwrócił uwagę, że organy mają także obowiązek skonfrontowania bieżącej sytuacji strony z wysokością zaległej należności. Ta zaś, rozpatrywana w kontekście możliwości finansowych wnioskodawcy, stanowi wysokość znaczną. Zdaniem Sądu nie sposób także tracić z pola widzenia wciąż hipotetycznych jedynie założeń dotyczących "możliwości" wystąpienia do sądu ze skargą pauliańską, czy "możności" dochodzenia zaspokojenia z nieruchomości gruntowej, co jak wskazał organ "na pewno uczyni" bez jakiejkolwiek analizy realności takich działań i przy uwzględnieniu faktu wykreślenia wpisów o wszczęciu postępowania egzekucyjnego.

Sąd ponownie stwierdził, że organ rentowy niewyczerpująco ustalił stan faktyczny w zakresie przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz nie ocenił należycie wszystkich istotnych w tym zakresie okoliczności, naruszając tym samym art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.

Organ został zatem zobowiązany do ustalenia i wyjaśnienia powyższych okoliczności podczas ponownego rozpoznania sprawy.

Analizując uzasadnienie zaskarżonej obecnie decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia 21 grudnia 2016 r. należy dojść do wniosku, że organ nie wywiązał się z obowiązków nałożonych przez WSA w Krakowie we wskazanych powyżej wyrokach, czym naruszył przepis prawa materialnego, tj. art. 153 p.p.s.a. Przede wszystkim w sprawie w dalszym ciągu nie zostało wykazane, by w przypadku skarżącego nie zachodziła żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności.

Organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy miał, według wytycznych i wskazań Sądu, przedstawić ustalenia dotyczące ściągalności zadłużenia oraz prognozy, co do efektywności egzekucji w przyszłości, czego nie uczynił. Zamiast tego organ wskazał w zaskarżonej (obecnie) decyzji, że uprzednio zawieszone postępowanie egzekucyjne, w części dotyczącej należności niepodlegających abolicji, zostało podjęte w dniu 3 lutego 2016 r. Z powyższego organ wywnioskował, że na obecnym etapie postępowania nie można jednoznacznie stwierdzić, że w toku podejmowanych czynności egzekucyjnych nie uzyska się kwot przewyższających wydatki egzekucyjne, a jednocześnie wpływających na obniżenie zaległości podatkowych.

Powyższe świadczy jednoznacznie o zignorowaniu przez organ wytycznych Sądu, który w wyroku z dnia 7 lipca 2016 r. wskazał w sposób jednoznaczny, że samo powoływanie się przez organ na fakt wszczęcia postępowania egzekucyjnego jest absolutnie niewystarczające do wykazania, że nie występuje całkowita nieściągalność należności o której mowa w art. 28 u.s.u.s. Samo wdrożenie postępowania egzekucyjnego nie może być bowiem podstawą do wniosku, iż skarżący posiada realne możliwości spłaty zadłużenia. Pomimo wyraźnego stanowiska Sądu odnośnie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, organ rentowy po raz kolejny powtórzył swoją argumentację w omawianej kwestii.

Pomimo wyraźnych wskazań Sądu, organ w dalszym ciągu nie wyjaśnił także, jakie są według niego - wobec odmowy umorzenia zaległości - realne możliwości zaspokojenia tychże należności przez skarżącego i z jakich źródeł. Z treści zaskarżonej decyzji można wywnioskować, że organ widzi możliwość wyegzekwowania zadłużenia od skarżącego na drodze sądowej poprzez wystąpienie ze skargą pauliańską. Zauważyć należy, że z zamiarem wystąpienia do sądu ze skargą pauliańską organ nosi się już od roku 2014 r., kiedy to w wydanych wówczas decyzjach wskazał na taką możliwość. Ponownie, o zamiarze wystąpienia ze skargą pauliańską organ poinformował w decyzjach z 2016 roku.

Jak wynika z okoliczności przedmiotowej sprawy, ZUS do chwili obecnej nie wystąpił ze stosownym powództwem. W nadesłanej na wezwanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie odpowiedzi organu z dnia 3 stycznia 2018 r. poinformowano, że ZUS nie wystąpił do sądu ze skargą pauliańską oraz, że sprawa umorzenia składek jest przedmiotem postępowań przed WSA w Krakowie, co zdaniem organu, rodzi przeszkodę prawną dla ustalenia wartości wierzytelności, która podlegałaby ochronie w postępowaniu ze skargi pauliańskiej.

Zauważyć należy, że po pierwsze, Sąd w obu omówionych powyżej wyrokach wypowiedział się dobitnie, że hipotetyczny zamiar wystąpienia ze skargą pauliańską i związana z tym ewentualna możliwość dochodzenia zaspokojenie należności z nieruchomości nie daje jeszcze gwarancji uzyskania majątku koniecznego dla skutecznej egzekucji, a zatem (zamiar) sam w sobie nie może stanowić uzasadnienia odmowy umorzenia należności. Zdarzenia przyszłe i niepewne (możliwość wytoczenia skarżącej skargi pauliańskiej i uznania czynności darowizny za bezskuteczną względem ZUS), nie mogą stanowić podstawy do wydania rozstrzygnięcia w sprawie.

Powyższe, jednoznaczne stanowisko Sądu zostało przez organ rentowy całkowicie pominięte. Organ w dalszym ciągu nie podjął żadnych realnych działań zmierzających do zaspokojenia się z nieruchomości. Z całą pewnością nie można uznać za takie działania "przygotowywania się do wystąpienia ze skargą pauliańską", "przygotowywanie dokumentów niezbędnych do dochodzenia należności", czy też "skierowania zawiadomienia do prokuratury o możliwości popełnienia przez skarżącego przestępstwa z art. 300 § 2 Kodeksu karnego", o czym pisze organ w zaskarżonej decyzji z dnia 3 kwietnia 2017 r. Po drugie stwierdzić należy, że całkowicie błędny jest pogląd organu rentowego, iż postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym stanowi przeszkodę do wystąpienia ze skargą pauliańską do sądu powszechnego. Podobnie zresztą wystąpienie ze skargą pauliańską nie jest w żaden sposób uzależnione od działania prokuratury. Co więcej, jak wynika z akt sądowych niniejszej sprawy wyrokiem Sądu Rejonowego w M. II Wydział Karny z dnia 26 lipca 2017 r. sygn. akt II K [...] skarżący został uniewinniony od zarzucanego mu czynu tj. tego, że udaremnił zaspokojenie wierzyciela Skarbu Państwa reprezentowanego przez Dyrektora Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS w K. poprzez darowanie córce J. H. nieruchomości stanowiącej samodzielny lokal mieszkalny nr [...] przy ul. [...] w K. oraz nieruchomość położoną w Poznachowicach Dolnych oznaczoną jako działka nr [...] tj. o przestępstwo z art. 300 § 2 Kodeksu karnego."

Przechodząc do kolejnych aspektów rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia 7 października 2015r. skarżący został zaliczony do dnia 31 października 2016 r. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, po czym orzeczenie to (w wyniku odwołania) zostało w dniu 21 grudnia 2015 r. uchylone w części przez Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K., który orzekł, że skarżący jest trwale niezdolny do pracy.

Odnosząc się do stwierdzenia organu, że skarżący nie posiada orzeczenia lekarza Orzecznika ZUS, iż jest całkowicie lub częściowo niezdolny do pracy, zauważyć należy, że u skarżącego stwierdzono występowanie takich chorób jak: organiczne zaburzenia depresyjne zaostrzone reaktywne, uwarunkowane zaburzenia nerwicowe typu neurasteniczno-przygnębiennego z komponentem wegetatywnym, padaczka z ostrymi atakami 10-12 razy w miesiącu, kiła, która uszkodziła centralny układ nerwowy i oko prawe oraz początkowe zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa. Kierując się zasadami doświadczenia życiowego stwierdzić należy, że zdiagnozowane dolegliwości w zasadzie przesądzają o tym, iż skarżący nie będzie w stanie podjąć w przyszłości jakiegokolwiek zatrudnienia i uzyskać dochodu pozwalającego na spłatę zadłużenia, a co za tym idzie nie ma możliwości poprawy jego sytuacji finansowej.

Na powyższe zwrócił zresztą uwagę Sąd w wydanym w przedmiotowej sprawie wyroku z dnia 26 maja 2015 r. wskazując, że nie można za właściwe uznać twierdzenia organu, iż ZUS nie kwestionuje sytuacji zdrowotnej skarżącego i jednocześnie przyjmować, że nie stanowi ona przesłanki przemawiającej za umorzeniem zaległości.

W zaskarżonej obecnie decyzji organ przyznał co prawda, że sytuacja materialna i zdrowotna skarżącego uniemożliwia mu spłatę zadłużenia, równocześnie jednak wydał decyzję odmawiającą umorzenia zadłużenia wskazując, że pozytywne przesłanki umorzenia nie są spełnione. Jak już wskazano wcześniej, organ upatruje możliwość spłaty zadłużenia w drodze egzekucji z nieruchomości, które skarżący darował córce. Równocześnie jednak od roku 2015 r. organ pozostaje całkowicie bierny w podejmowaniu jakichkolwiek realnych działań zmierzających do zaspokojenia swoich roszczeń od dłużnika rzeczowego (córki skarżącego). Tłumaczenie organu przedstawione w zaskarżonej decyzji, iż organ "czyni przygotowania do wystąpienia z skargą pauliańską" uznać należy za całkowicie niewiarygodne i pozorne, zwłaszcza, że przygotowania takie organ prowadzi już od 2014r. i - jak wynika z ustaleń stanu faktycznego sprawy - do chwili obecnej ze skarga taką nie wystąpił.

Mając na uwadze okoliczności przedmiotowej sprawy stwierdzić należy, że organ rentowy naruszył nie tylko art. 153 p.p.s.a. poprzez pominięcie wskazań Sądu zawartych w wydanych uprzednio wyrokach, ale naruszył także zasadę praworządności oraz pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa.

Zasada praworządności została wyrażona w art. 6 k.p.a. i stanowi ona, że organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Zasada ta jest nie tylko zasadą ogólną postępowania administracyjnego, lecz również zasadą konstytucyjną, wynikającą z art. 7 Konstytucji, który stanowi, że organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa, oraz z art. 2 Konstytucji, który stanowi, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Z treści powyższej zasady państwa prawnego wynika prawo do rzetelnej i sprawiedliwej procedury, gdyż tylko taka procedura zapewnia realizację praw i wolności obywatelskich.

Z kolei zawarta w art. 8 zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa określa wyraźnie to, co implicite jest zawarte w zasadzie praworządności. Z zasady wyrażonej w art. 8 wynika bowiem przede wszystkim wymóg praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej, co jest zasadniczą treścią zasady praworządności. Tylko postępowanie odpowiadające takim wymogom i decyzje wydane w wyniku postępowania tak ukształtowanego mogą wzbudzać zaufanie obywateli do organów administracji publicznej nawet wtedy, gdy decyzje administracyjne nie uwzględniają ich żądań. Brak zaufania obywateli do organów państwa jest z reguły skutkiem naruszenia prawa przez organy państwowe, zwłaszcza zaś niektórych wartości w nim wyrażonych, takich jak równość i sprawiedliwość. (Jaśkowska Małgorzata, Wróbel Andrzej, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego LEX/el. 2016 - komentarz , stan prawny: 5 grudnia 2016 r., inne wydania).

Zauważyć należy, że wprawdzie decyzje dotyczące umorzenia mają charakter uznaniowy, to jednak okoliczność ta nie oznacza sytuacji, w której instytucja określona w art. 28 ust. 2 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne może przybrać charakter wyłącznie papierowy i nie znaleźć żadnego zastosowania w praktyce. Wydając decyzję w przedmiocie umorzenia należności organ orzekający winien zawsze brać pod uwagę fakt, że ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności po spełnieniu określonych przesłanek, odmowa umorzenia nie może więc być traktowana jako zasada postępowania przy rozstrzyganiu tego typu spraw, czego zdaje się ZUS nie zauważać (por. uzasadnienie wyroku WSA w Warszawie z dnia 22 sierpnia 2007 r., sygn. akt V SA/Wa [...]). Warto wskazać także, że uzasadnianie odmowy umorzenia należności, których dotyczy art. 28 ust. 3a u.s.u.s., ich publicznoprawnym charakterem, czy też okolicznością, że skarżący jako przedsiębiorca prowadził profesjonalną działalność i ponosił ryzyko z nią związane, tak jak to zrobił organ rentowy w niniejszej sprawie, wyłączałoby możliwość jego stosowania i realizacji celu, któremu ma służyć. Taka wykładnia, podważająca w istocie zasadę racjonalności ustawodawcy, nie może zyskać akceptacji (por. wyrok NSA z dnia 11 lutego 2011 r. sygn. akt II GSK 172/10).

Zdaniem Sądu rozpoznającego przedmiotową sprawę, organ rentowy w dalszym ciągu nie wykazał, by w sprawie nie występowały przesłanki umorzenia należności. Podobnie organ całkowicie pominął konstatację Sądu, iż stwierdzone u skarżącego choroby czynią z niego osobę, w stosunku do której z całą pewnością odnosi się pojęcie "przewlekłej choroby zobowiązanego" użyte w § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia.

Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja jak i decyzja ją poprzedzająca jako naruszające art. 153 p.p.s.a., a także przepisy postępowania tj. art. 6, art. 8 jak również art. 7, art. 11, art. 77 § 1 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, powinny zostać wyeliminowane z obrotu prawnego. Z tych względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. art. 135 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu obu kontrolowanych decyzji.

Rozpoznając sprawę ponownie organ powinien mieć na uwadze, że samo przygotowanie się organu do wystąpienia ze skargą pauliańską do sądu, jako działanie czysto hipotetyczne (i planowane przez organ od kilku już lat) nie może stanowić o braku przesłanki całkowitej nieściągalności o jakiej mowa a art. 28 ust. 2 u.s.u.s.

Nadto, w sytuacji spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia, organ winien rozważyć możliwość przychylenia się do wniosku o umorzenie należności składkowych. W przeciwnym razie, w uzasadnieniu podjętej odmowy umorzenia należności składkowych organ winien wykazać w sposób jednoznaczny, jakie widzi możliwości odzyskania należności i jaki rzeczywiste działania podjął w tym celu. Dopiero w wyniku tak przeprowadzonego postępowania organ może podjąć rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności składkowych.