Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 66/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-05-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, 1a, 1b,
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz Sędzia WSA Monika Świerczak Asesor sądowy WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 maja 2021 r. sprawy ze skargi W. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] listopada 2020 r. ([...]) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Burmistrza Miasta K. z dnia [...] września 2020r. [...]) w przedmiocie odmowy przyznania Pani W. W. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad babcią Panią T. D..

Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z dnia [...] lutego 2020 r. Pani W. W. reprezentowana przez ad Ż. domagała się ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad babcią T. D..

W dniu [...] marca 2020r. Burmistrz Miasta K. wydał decyzję, w której odmówił przyznania W. W. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad babcią T. D. powołując się na przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność u osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki przed upływem 25 roku życia, gdy tymczasem u Pani T. D. nie udało się ustalić od kiedy powstała niepełnosprawność.

Na skutek odwołania wnioskodawczyni, w dniu [...] kwietnia 2020r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło powyższą decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania temu organowi, nie podzielając stanowiska Burmistrza, które stało w sprzeczności z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014r. (K 38/13) i nakazując ponowną ocenę przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Po ponownym rozpoznania sprawy Burmistrz Miasta K. decyzją z [...] września 2020r. na podstawie na podstawie art. 17 ust. 1, ust. 1a ust. 5 pkt 1 lit b ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020r., poz. 111 ze zm.) oraz art. 128, art. 129, art. 132 ustawy z 25 lutego 1964r. – Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy odmówił W. W. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 na T. D.. Przyczyną odmowy przyznania świadczenia było ustalenie organu, że osoba niepełnosprawna ma dzieci, które zobowiązane są w pierwszej kolejności do opieki nad matką, nie zachodzą obiektywne okoliczności uniemożliwiające sprawowanie przez nie opieki, zatem wnioskodawczyni nie może skutecznie ubiegać się o przyznanie przedmiotowego świadczenia.

Od decyzji Burmistrza z [...] września 2020 roku, odwołanie, w ustawowym terminie, wniosła W. W. reprezentowana przez pełnomocnika ad Ż. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie o przyznaniu wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego. W odwołaniu pełnomocnik wnioskodawczyni zarzucił błędne zastosowanie art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowiącym o braku uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba wymagająca opieki posiada zstępnych, którzy nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy nie może on mieć zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz wnuczki, gdyż bezpodstawnie została tego świadczenia pozbawiona.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] listopada 2020r., na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1a pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020r., poz. 111 ze zm.) po ponownym rozpatrzeniu sprawy, nie znalazło podstaw do uwzględnienia odwołania i zaskarżoną decyzję organu I instancji utrzymało mocy.

W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy przytoczył dotychczasowy stan faktyczny sprawy, nadto wskazał, że organ I instancji przeprowadził telefonicznie rodzinny wywiad środowiskowy z dziećmi T. D. i ustalił, że:

1) syn M. D. zamieszkuje razem z żoną w K.; pracuje zawodowo, codziennie dojeżdża do pracy, poza domem jest od godz. 6 do 15-16, w dni wolne od pracy oraz popołudniami, gdy jest taka potrzeba, zajmuje się matką, która jest osobą leżącą i wymaga całodobowej opieki we wszystkich czynnościach; opiekę nad osobą niepełnosprawna sprawuje jego siostrzenica - Pani W. W., a także jej matka (siostra M. D.) J. M. w wyjątkowych sytuacjach; nie może pełnić opieki bo pracuje zawodowo;

2) córka J. M. mieszka w K., jest matką wnioskodawczyni, pracuje zawodowo, pozostały jej [...] lata aby uzyskać prawo do świadczenia emerytalnego w związku z czym nie widzi możliwości rezygnacji z zatrudnienia na rzecz opieki nad matką, odpowiednią opiekę sprawuje jej córka, pomaga po pracy w zakresie czynności higienicznych, kontaktach z lekarzami, czy w bieżących zakupach, jest osobą zdrową i nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności.

Kolegium ustaliło, że Pani T. D. jest osobą niepełnosprawną, dysponuje orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe w dniu [...] lipca 2015r. Wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznym ograniczeniem samodzielnej egzystencji. Jest wdową ma dwoje dzieci. Opiekę nad nią sprawuje wnuczka, a nie jej dzieci, co było niesporne.

Zdaniem Kolegium, niewątpliwie nie można automatycznie wykluczać wnuczki z kręgu potencjalnych osób, którym mogłoby być przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Jednakże byłoby to możliwe tylko w razie zaistnienia szczególnej sytuacji, w której dzieci osoby niepełnosprawnej nie byłyby w stanie wypełniać swoich obowiązków alimentacyjnych, jak śmierć osoby zobowiązanej w pierwszej kolejności do alimentacji, posiadanie przez nią znacznego stopnia niepełnosprawności, czy też przebywanie za granicą, które uniemożliwia sprawowanie opieki nad osobą, która tego wymaga; podobnie sytuacja pozbawienia danej osoby władzy rodzicielskiej nad dziećmi mogłaby stanowić okoliczność wykluczenia tych dzieci z wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego wobec rodziców.

Zdaniem Kolegium, w okolicznościach niniejszej sprawy nie zaszły okoliczności pozwalające zaktualizować obowiązek alimentacyjny W. W. względem jej babci przed obowiązkiem alimentacyjnym jej dzieci. To dzieci są w pierwszej kolejności zobowiązane do sprawowania opieki nad rodzicami i tylko zbieg nadzwyczajnych okoliczności może spowodować przeniesienie obowiązku alimentacyjnego na kolejne zobowiązane osoby. Skoro odwołująca się nie jest osobą w pierwszej kolejności zobowiązaną do alimentacji wobec babci, to nie może skutecznie ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne. Kolegium odwołał się do orzecznictwa sądowego, z którego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie przysługuje osobie, którą nie obciążą obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny legitymującego się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Kolegium odwołując się do przepisów art. 128 i nast. ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tj. Dz. U. z 2017 r. poz. 682 ze z.) dalej: k.r.o., stwierdziło, że obowiązek sprawowania opieki spoczywa w pierwszej kolejności na dzieciach osoby wymagającej opieki. Przepis art. 132 k.r.o. stanowi, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo, gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

Kolegium wskazało, że przy dokonywaniu wykładni przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie można ograniczać się jedynie do wykładni literalnej, konieczne w tym zakresie jest również posiłkowanie się wykładnią celowościową i systemową omawianych przepisów, przemawiającą za uznaniem, że ograniczenia wynikające z regulacji art. 17 ust. 1a ustawy nie powinny mieć zastosowania w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (a więc niezależnych od niego) nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym tj., gdy zachodzą okoliczności wymienione w art. 132 k.r.o., do którego odsyła art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Taką argumentację podziela również skład orzekający Kolegium w niniejszej sprawie, jednak pod warunkiem, że zobowiązani do alimentacji w pierwszej kolejności z obiektywnych, a nie subiektywnych przyczyn nie mogą lub nie chcą zajmować się swoim rodzicem. Szczególną okolicznością powodującą niemożność sprawowania opieki nie może zostać uznana konieczność wykonywania pracy zarobkowej

Z poczynionych przez organy instancji ustaleń wynika, że syn i córka osoby niepełnosprawnej niewątpliwie zobowiązani są do alimentacji przed skarżącą. Oznacza to, że istniałyby przesłanki do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego jedynie, gdyby dzieci osoby niepełnosprawnej nie były w stanie zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu. Nie chodzi tu tylko o brak możliwości sprawowania przez nie opieki nad niepełnosprawną matką w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy, ale także o brak możliwości dostarczenia przez nie środków pieniężnych potrzebnych do zapewnienia odpowiedniej opieki przez inne osoby. Taką okolicznością, która mogłaby uzasadniać niemożność spełnienia obowiązku alimentacyjnego byłoby posiadanie przez dzieci wyżej wymienionej orzeczeń o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] listopada 2020r. wniosła W. W., reprezentowana przez ad Ż., zaskarżając ją w całości. Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego akt 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się wnuczki, będącej jednocześnie opiekunem faktycznym osoby niepełnosprawnej z uwagi że opieka ta powinna być sprawowana przez dzieci osoby niepełnosprawnej które nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy funkcjonalna wykładnia powyższych przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia.

Wobec powyższego skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Miasta K. z [...] września 2020r. i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie świadczenia skarżącej, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcie o kosztach postępowania sądowego.

W uzasadnieniu skarżąca w szczególności odnosiła się do konieczności odejścia od wykładni językowej art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, która prowadzi do wyników sprzecznych z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych. Świadczenie to zgodnie z zamiarem ustawodawcy stanowić ma formę wsparcia rodziny pozostającej nie tylko w trudnej sytuacji materialnej, ale i faktycznej, spowodowanej koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą wymagającą takiej pomocy, ze względu na stan zdrowia. Pozostanie przy wykładni językowej skutkuje przyjęciem, że świadczenie przedmiotowe przysługiwałoby jedynie małżonkowi i dzieciom osoby niepełnosprawnej, które ze względu na swoją sytuację życiowa oraz stan zdrowia nie mogą opieki tej sprawować. Zdaniem skarżącej takie rozumienie przepisów ustawy godzi w zasady i wartości wyrażone w Konstytucji (art. 2 i art. 18).

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi odnosząc się do motywów uzasadnienia zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga okazała się niezasadna.

W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej, co oznacza, że w zasadzie sąd administracyjny rozpoznając merytorycznie skargę nie przyznaje wnioskowanych świadczeń. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., zwanej dalej – "p.p.s.a."). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W tym miejscu Sąd wskazuje, że organy administracji publicznej I i II instancji prawidłowo i w stopniu wystarczającym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ustaliły stan faktyczny sprawy, który Sąd przyjmuje i uznaje za podstawę do swoich dalszych rozważań. W sprawie niesporne było, że Pani T. D. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego wynika, że nie da się ustalić daty od której istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 29 czerwca 2015r. (akta adm. I inst.).

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), zwanej dalej: "u.ś.r.", obowiązujące na dzień wydania zaskarżonej decyzji, a w szczególności art. 17 u.ś.r.

Istotą sporu pomiędzy rozstrzygającymi sprawę organami a skarżącą jest zagadnienie, czy dopuszczalna była w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnuczce (skarżącej) W. W. z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym babcią T. D., w sytuacji, gdy wymagająca opieki babcia skarżącej ma dwoje dzieci, zobowiązanych do opieki ze względu na obowiązek alimentacyjny osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, z których żadne nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym.

Wskazać więc należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Według zaś ust. 1a tego przepisu ustawy, osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Stosownie do art. 17 ust 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Z pierwszej kolejności wskazać należy, że zasadnie przyjął organ odwoławczy, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 roku, sygn. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Skutkiem powyższego wyroku TK nie może wykluczyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności po ukończeniu 18. roku życia, względnie 25. roku życia, u osoby podlegającej opiece, w przypadku gdy wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej. W związku z powyższym, Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, że fakt, iż nie da się ustalić daty od której istnieje niepełnosprawność babci skarżącej nie mógł stanowić przesłanki odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Następnie, Sąd wskazuje, że zasadnie uznał organ II instancji, że skoro osoba niepełnosprawna wymagająca opieki ma dwoje dzieci ([...]), z których żadna nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to one są w pierwszej kolejności uprawnione do wystąpienia o świadczenie pielęgnacyjne.

Z akt sprawy, w szczególności akt administracyjnych I instancji, wynika, że T. D. ma [...] lata i mieszka w K., legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, choruje przewlekle, przyjmuje leki i wymaga całodobowej opieki i pomocy w codziennych czynnościach innych osób. Jej mąż nie żyje. W świetle oświadczeń i informacji uzyskanych w toku wywiadów środowiskowych organy ustaliły, że osoba niepełnosprawna ma dwoje dorosłych dzieci. Syna - M. D., który zamieszkuje razem z żoną w tej samej miejscowości co osoba niepełnosprawna. Pracuje zawodowo w innej miejscowości, zatem codziennie dojeżdża do pracy, jest poza domem od godz. 6 do 15-16, ale w dni wolne od pracy oraz popołudniami, gdy jest taka potrzeba, zajmuje się matką. Opiekę nad osobą niepełnosprawna sprawuje jego siostrzenica zamieszkująca razem z nią - Pani W. W.. Syn oświadczył, że nie może pełnić opieki bo pracuje zawodowo, nie może także zrezygnować z pracy, gdyż jest to jedyne jego źródło utrzymania. Nie dysponuje także orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Córka - J. M. mieszka razem z matką (osobą niepełnosprawną) oraz swoją córką (skarżącą). Pracuje zawodowo i aktualnie pozostały jej [...] lata, aby uzyskać prawo do świadczenia emerytalnego. Ze względu na swoją sytuację nie widzi możliwości rezygnacji z zatrudnienia na rzecz opieki nad matką. Pomaga w opiece po pracy w zakresie czynności higienicznych, kontaktach z lekarzami, czy w bieżących zakupach. Jest osobą zdrową i nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności. Oświadczyła, że ze względu na swoją sytuację osobistą nie może opiekować się matką, gdyż nie może zrezygnować z pracy.

W ocenie strony skarżącej powyższe okoliczności winny świadczyć o tym, że to skarżącej powinno być przyznane świadczenie pielęgnacyjne, gdyż ona jest faktycznym opiekunem osoby niepełnosprawnej. Mieszka z babcią i sprawuje całodobową opiekę nad nią, co nie było kwestionowane.

Sąd tej oceny skarżącej nie podziela, bowiem to dzieci Pani T. D. są osobami spokrewnionymi w pierwszym stopniu, żadne z nich nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawnośc; to te osoby ustawodawca w pierwszej kolejności zakwalifikował do ubiegania się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia ze względu na opiekę nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Tymczasem, skarżąca jest wnuczką osoby niepełnosprawnej, w związku z czym jest z nią spokrewniona w drugim stopniu w linii prostej. Przepis art. 17 ust. 1a u.ś.r. wprowadza możliwość udzielenia świadczenia innym osobom niż spokrewnionym w stopniu pierwszym, lecz wyłącznie w przypadku, gdy łącznie zostaną spełnione warunki określone następnie w pkt 1-3 powołanego przepisu. Decyzja w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest zatem decyzją uznaniową. To decyzja związana, co oznacza, że organ zobowiązany jest do przyznania świadczenia w przypadku spełnienia przez wnioskodawcę wszystkich przesłanek określonych w ww. przepisach. Organ nie może natomiast według swojego uznania przyznać świadczenie, kierując się zasadami współżycia społecznego, czy też słuszności, w razie nawet ciężkiej sytuacji życiowej (por. wyrok WSA w Gliwicach z 29 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Gl 426/19, https://cbois.nsa.gov.pl, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwana dalej "CBOSA").

Zarówno Burmistrz jak i Kolegium ustalili, że żadne z dzieci osoby niepełnosprawnej nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, które niejako warunkuje, w myśl powołanych wyżej przepisów, możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie spokrewnionej w dalszej kolejności (wnuczce).

Należy w tym miejscu przytoczyć definicję legalną obowiązku alimentacyjnego z art. 128 K.r.o., zgodnie z którą obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z definicji ustawowej wynika zatem, że obowiązek alimentacyjny to obowiązek o charakterze materialnym, związanym z dostarczaniem środków utrzymania. Podobnie uznał Sąd Najwyższy w uchwale z 24 maja 1990 r., sygn. akt III CZP 21/90, przyjmując, że "Obowiązek alimentacyjny należy do kategorii stosunków obligacyjnych, a ze względu na swe źródło należy do zobowiązań prawnorodzinnych. Polega on na czynnościach mających na celu zaspokojenie potrzeb osoby, która sama utrzymać się nie może, a więc na różnorakich świadczeniach. Obejmuje on dostarczanie środków utrzymania, a w razie potrzeby także środków wychowania" (System Informacji Prawnej LEX nr 3575). Z kolei w doktrynie wskazuje się: "W art. 128 K.r.o. ustawodawca określił również przedmiot świadczenia alimentacyjnego, który stanowią środki utrzymania, a w miarę potrzeby także środki wychowania osoby uprawnionej. W przepisie chodzi o świadczenie pieniężne" (G. Jędrejek, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2019). Zatem, niemożność sprawowania osobistej opieki przez dzieci osoby niepełnosprawnej przez wzgląd na pracę, czy też inne okoliczności osobiste i rodzinne, nie stanowi zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego, którego celem jest dostarczanie środków niezbędnych do egzystencji osoby uprawnionej. Obowiązek alimentacyjny nie jest bowiem związany z osobistą opieką. Zgodnie z art. 129 § 1 oraz § 2 K.r.o. obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi, krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Powołany przepis wskazuje na kolejność realizacji obowiązku alimentacyjnego. Natomiast zgodnie z art. 132 K.r.o. obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Tak też powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych słusznie argumentował organ odwoławczy.

Należy mieć na względzie, że przepisy K.r.o. dotyczą obowiązku alimentacyjnego z punktu widzenia cywilnego, które nakładają obowiązek pomocy osobie potrzebującej. Cywilistyczna konstrukcja świadczeń alimentacyjnych nie może automatycznie przekładać się na regulacje dotyczące przyznawania świadczenia, o którym mowa w art. 17 ust. 1a u.ś.r. W sprawie nie jest kwestionowane to, kto ma obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej. Jednakże sprawowanie nad nią faktycznej opieki przez wnuczkę nie może automatycznie prowadzić do uznania, że wobec tego, iż dzieci pani Danielczyk, które nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a nie wywiązują się z określonego w K.r.o. obowiązku alimentacyjnego, uprawnia to skarżącą do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Z woli ustawodawcy osoba wskazana w art. 17 ust. 1a u.ś.r. może uzyskać świadczenie, jeżeli zostaną spełnione łącznie warunki określone w pkt 1-3.

Przyjąć zatem należy, iż obowiązek alimentacyjny może polegać albo na świadczeniu określonych sum pieniężnych, albo na dostarczaniu w naturze określonej ilości produktów potrzebnych do życia, bądź też na osobistych staraniach. W sytuacji, gdy zobowiązany do alimentacji wybiera ten ostatni sposób wspomagania potrzebującej osoby mu bliskiej, polegający na rezygnacji z zatrudnienia po to, by osobistym staraniem wspierać tę osobę, z pomocą przychodzi mu Państwo. Osoba zobowiązana do alimentacji otrzymuje, w zaistniałej sytuacji, pomoc polegającą na przyznaniu jej tzw. świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 u.ś.r.). Świadczenie to jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę. Jest to bowiem określona przepisami kwota pieniężna, z którą wiąże się również opłacanie przez Państwo składek emerytalno-rentowych. Podkreślono, że pomoc świadczona w taki sposób przez Państwo jest przeznaczona dla konkretnych przypadków, to jest dla osób, które obciąża obowiązek alimentacyjny. Zaakcentowano, że obowiązek ten powstaje z mocy prawa a nie z wyboru dokonanego w danej rodzinie przez jej członków (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16.11.2012 r., sygn. I OSK 1700/12, dostępny CBOSA). Jak dalej wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny, to nie rodzina decyduje, komu spośród jej członków winno być przyznane świadczenie pielęgnacyjne a decyduje o tym przepis prawa. Z tego powodu, zawarte w art. 17 ust. 1a u.ś.r. uregulowanie, iż osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku, gdy osoba spokrewniona w pierwszym stopniu nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, musi być wykładane przy zastosowaniu przesłanek obiektywnych, do których nie należy sam fakt pozostawania w zatrudnieniu. Okoliczność ta jest bowiem wynikiem dokonanego w sposób świadomy wyboru przez określoną osobę i nie zwalnia tej osoby z obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego. W takim przypadku, obowiązek ten nie przybierze wprawdzie świadczenia pomocy w starań osobistych, a może polegać na np. opłaceniu osoby trzeciej, która tę opiekę zapewni. Może nią być również inny członek rodziny, który nie jest zobowiązany w danym momencie do alimentacji, choć mieści się w kręgu osób zobowiązanych do niej w dalszej kolejności, ale osoba ta w takiej sytuacji nie nabywa - z racji sprawowania opieki - prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (tak wyr. WSA w Poznaniu z 16 lipca 2020r., sygn. akt IV SA/Po 429/20, dostępne CBOSA).

Słusznie zatem wskazuje Kolegium, że w okolicznościach niniejszej sprawy, babcia skarżącej ma dwoje dzieci i z obowiązku alimentacyjnego wobec matki nie zwalnia ich to, że wykonują pracę zarobkową i znajdują się ich zdaniem w trudnej sytuacji rodzinnej, czy osobistej uniemożliwiającej sprawowanie faktycznej stałej opieki nad matką. Zasadnie argumentuje zatem Kolegium, że nie można zwolnić się z obowiązku alimentacyjnego wobec rodzica dlatego, że się wykonuje pracę zarobkową. Nie ma zatem możliwości uzyskania świadczenia ze strony organów pomocy społecznej, jeżeli dzieci osoby uprawnionej są zobowiązane do zapewnienia tej pomocy, a wskazane przez nich okoliczności wyłączające nie tylko nie stanowią wyłączeń opisanych w art. 17 ust. 1a pkt 1-3 u.ś.r., ani szczególnie nadzwyczajnych i wyjątkowych, ale i obiektywnych okoliczności pozwalających przyjąć, że skarżąca jako osoba zobowiązana do alimentacji w dalszej kolejności, mogłaby skorzystać z prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd to stanowisko podziela i w ocenie Sądu przytoczone okoliczności uniemożliwiające opiekę dzieci nad osobą niepełnosprawną w niniejszej sprawie nie uzasadniają przyznania wnioskowanego świadczenia na rzecz skarżącej wnuczki. Przyczyny takiej nie stanowi bowiem konieczność wykonywania pracy zawodowej, trudna sytuacja rodzinna i majątkowa.

Stąd też podzielić należy pogląd wyrażany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że tylko legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności powodowałoby zwolnienie osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności i możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom inny niż spokrewnionym w pierwszym stopniu w stosunku do osoby wymagającej opieki (wyroki NSA z 21 lutego 2019 r., sygn. I OSK 3804/18, z 16 kwietnia 2020 r., sygn. I OSK 1220/19, dostępne CBOSA). Wskazać należy, iż wprawdzie nie istnieje bezwzględny zakaz przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego wobec osób zobowiązanych w dalszej kolejności, jednak zobowiązanie to musi wynikać z obiektywnych okoliczności (por. wyrok WSA w Olsztynie z 5 czerwca 2018 r., sygn. akt II SA/Ol 320/18, dostępny w CBOSA). Ustawodawca wprowadził szczególne obiektywne przesłanki, które muszą być łącznie spełnione, aby osoba spokrewniona w dalszym stopniu z osobą wymagającą opieki mogła skutecznie domagać się uzyskania świadczenia z art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Sąd podkreśla, że w realiach rozpatrywanej sprawy żadne z dzieci Pani T. D. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Oprócz oświadczenia o niemożności sprawowania opieki nad matką oraz wyrażenia woli, aby świadczenie pielęgnacyjne zostało przyznane wnuczce, która rzeczywiście opiekuje się babcią, nie istnieją realne przyczyny uniemożliwiające im osobiste świadczenie tej opieki, względnie ewentualne pokrycie kosztów profesjonalnej opieki (czy kosztów opieki przez skarżącą) nad ich matką.

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie podziela argumentacji skargi w zakresie naruszenia art. 2 w związku z art. 18 Konstytucji RP, bowiem ustawodawca jasno określił sytuacje, w której osoba w dalszym stopniu spokrewniona może uzyskać świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z pracy lub innej pracy zarobkowej. Droga do uzyskania świadczenia została jasno określona w przepisach u.ś.r. Dzieci osoby wymagającej opieki nie mają przy tym obowiązku osobistego sprawowania opieki nad matką, gdyż obowiązek alimentacyjny ma charakter pomocy materialnej.

Fakt, że skarżąca opiekuje się chorą babcią, nie może być wyłączną przesłanką do uznania, że przyznanie świadczenia z art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest uzasadnione, w sytuacji, gdy dzieci osoby wymagającej opieki są osobami spokrewnionymi w pierwszym stopniu ze swoją matką, nie są małoletnie oraz nie legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Powyższe stanowisko zgodne jest także z aktualnym stanowiskiem NSA zaprezentowanym m.in. w wyroku z 24 lutego 2021 r., sygn. I OSK 2329/20 (dostępny CBOSA), w którym wskazano, że regulując kryteria przyznawania świadczenia pieniężnego ze środków publicznych w trybie administracyjnym ustawodawca był uprawniony do takiego skonstruowania przesłanek, które zapewniają ich konkretność i ograniczają sferę uznaniowości organu, co sprzyja zachowaniu równości i transparentności w udzielaniu świadczeń ze środków publicznych. Stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu, jako kryterium "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia na osoby spokrewnione w stopniu dalszym, stanowi kryterium zobiektywizowane, a jednocześnie w sposób rzeczowy związane z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą. Przeciwko przyjętemu rozwiązaniu nie przemawiają też względy celowościowe i aksjologiczne, w tym wzgląd na wartości i zasady konstytucyjne. Jak wyżej wskazano, limitowanie dostępu do świadczenia w oparciu o kryteria zobiektywizowane nie może zostać uznane za naruszenie zasady równości i sprawiedliwości społecznej. Zapewniają one dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, kryteria te nie mają także charakteru dyskryminującego i nie są niemożliwe do spełnienia, udzielanie świadczenia nie jest oparte o uznanie organu.

Mając na względzie powyższe Sąd doszedł do przekonania, że zarzuty podniesione w skardze nie są uzasadnione. Nie stwierdzono także w toku postępowania sądowego innych naruszeń uzasadniających uchylenie zaskarżonej decyzji Kolegium. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę w całości, jak orzeczono w sentencji wyroku.

Zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału IV z dnia 21 stycznia 2021 r., na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 z późn. zm.) sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (k. 17 akt sąd.). Strony zostały poinformowane o terminie i możliwości złożenia na piśmie ewentualnych wniosków dowodowych lub twierdzeń.