Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 322/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2009-01-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ulgi podatkowe
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust 1 i 3
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Wojciechowska Sędziowie: Sędzia NSA Joanna Kuczyńska (spr.) Sędzia WSA Anna Wójcik Protokolant st. sekretarz sądowy Anna Frydryk po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 30 stycznia 2009r. sprawy ze skargi M. O. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia [...], nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] o nr [...] ponownie rozpatrującego sprawę z dnia 16.12.2004r. w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.

Decyzją wyżej wskazaną, uchylono w części decyzję nr [...] z dnia [...] dotyczącą wniosku o umorzenie należności za okres o jaki strona nie wnosiła o umorzenie tj. na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 09/1999r. do 12/1999r. i od 01/2004r. do 07/2004r. oraz na ubezpieczenie społeczne za 08/2004r. i umorzyć postępowanie I instancji.

W pozostałej części decyzję nr [...] z dnia [...] za okres 06/2000r.-07/2004 r. z tego: składki na ubezpieczenie zdrowotne za okres 06/2000 r., 09/2000 r., 02/2001 r.-04/2001r., 06/2001r.-09/2001r., 11/200 1r.-12/2001r., 02/2002r.-12/2002 r., 02/2003 r., 04/2003 r.-11/2003 r. w kwocie 3.215,34 zł - utrzymano w mocy.

Wyliczono odsetki za zwłokę na dzień 16.09.2004r. w kwocie 1.138,00 zł.

Decyzję oparto na następującym stanie faktycznym :

Wyrokiem z dnia 27 września 2007r. sygn. akt V SA/Wa 956/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu sprawy ze skargi Pana M. O. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazał, iż uchyla zaskarżoną decyzję, bowiem organy dokonały zmiany zakresu żądania dotyczącego umorzenia należności z tytułu składek, obejmując okres, który nie był przedmiotem wniosku. Ponadto Sąd uznał, że organy niedostatecznie ustosunkowały się do zebranego w sprawie materiału dowodowego. Sąd zalecił uzgodnić treść żądania wniosku i określić przedmiot postępowania a następnie rozważyć cały zebrany w sprawie materiał dowodowy.

Wykonując wskazany wyżej wyrok z dnia 27 września 2007 r. organ ponownie rozpoznał wniosek o umorzenie należności z tytułu składek. Ocenie poddano zgromadzony materiał dowodowy w tym:

1. wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne powstałych w latach 2000-2003 z dnia l2.09.2004r. (data wpływu l6.09.2004r.) wraz z załączonym oświadczeniem

2. oświadczenie o nie korzystaniu z pomocy publicznej z dnia 05.10.2004r.

3. oświadczenie o stanie majątkowym z dnia 05.10.2004r.

4. informacja o księdze wieczystej.

5. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 2000r. do 2003r. z dnia l6.l2.2004r.

6. Skarga z dnia 19.01.2005r. na decyzję nr [...] z dnia [...].

7. Dokumentacja medyczna leczenia syna A. (wpływ 23.02.5005r.)

8. Kopia faktury V AT za zakup kasy fiskalnej oraz nakładki na klawiaturę

9. Protokół z czynności odczytania pamięci kasy fiskalnej z dnia l8.09.2003r.

10. Skarga z dnia 22.01.2007r. na decyzję nr [...] z dnia [...].

11. Kwestionariusz o możliwościach płatniczych płatnika składek z dnia 07.03.2008r.

12. Decyzja o przyznaniu prawa do zasiłku dla bezrobotnych z dnia 03.03.2008r.

13. Zawiadomienie o wymiarze opłat za lokal z dnia l2.01.2008r.

14. Rozliczenie kosztów zużycia wody i podgrzania wody.

15. Wyciąg z rachunku karty kredytowej Lukas Bank za okres rozliczeniowy 11.01.20082l.02.2008r.

16. Umowa najmu mieszkania z dnia 22.02.2008r.

17. Protokół sporządzony na okoliczność zapoznania się z dokumentacją akt sprawy z dnia l2.05.2008r.

18. Wyjaśnienie dotyczące spłaty kredytu w Lukas Bank z dnia 29.05.2008r.

19. Zaświadczenie z Banku PEKAO S.A. z dnia 28.05.2008r.

Organ rozpoznający sprawę uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej wniosku o umorzenie należności za okres o jaki strona nie wnosiła o umorzenie tj. na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 09/1999r. do l2/1999r. i od 01/2004r. do 07/2004r. oraz na ubezpieczenie społeczne za 08/2004r. i umorzył w tej części postępowanie organu I instancji.

Powyższe podyktowane zostało faktem nieprawidłowego przyjęcia przez organ zakresu żądania objętego wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek. Organ powtórzył za Sądem, iż nie jest władny samodzielnie określić zakresu żądania, jego rozstrzygnięcie może odnosić się wyłącznie do należności wskazanych przez zobowiązanego.

W związku z powyższym postępowanie w tym zakresie stało się zdaniem organu bezprzedmiotowe.

Mając na uwadze zgromadzone w sprawie dokumenty organ wydając decyzję rozpatrzył wniosek w świetle przesłanek umorzenia należności przewidzianych ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych.

Oparto się na treści art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z 13.10.1996 o systemie ubezpieczeń społecznych, w oparciu o który należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności i w okolicznościach enumeratywnie określonych.

Rozpoznając sprawę organ stwierdził, że nie zachodzi żadna z przesłanek wymienionych w przywołanych wyżej unormowaniach. W sposób szczegółowy rozpatrzono przesłankę stanowiącą o całkowitej nieściągalności.

Ustalono, że wnioskodawca jest współwłaścicielem we wspólności ustawowej małżeńskiej wraz z żoną nieruchomości opisanej w Księdze wieczystej [...] oraz właścicielem ruchomości tj. samochodu osobowego marki DAEWOO LANOS rok produkcji 2001.

Fakt posiadania w/w składników majątkowych nie pozwala na stwierdzenie oczywistego braku możliwość uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Ponadto osiąga stały miesięczny dochód tj. emeryturę w wysokości 1.525,28 zł brutto, która na dzień wydania niniejszej decyzji wolna jest od potrąceń.

Zbadano również pozostałe przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek, a to na podstawie art. 28 ust. 3a i 3b ustawy wyżej wskazanej. Wymienione przepisy zezwalają na umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, pomimo braku całkowitej nieściągalności składek. Na podstawie delegacji ustawowej wynikającej z art. 28 ust. 3b ustawy Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365) określił przypadki, w których organ może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli ubezpieczony wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Są to w szczególności sytuacje, w których opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Ocena materiału dowodowego w kontekście powołanych przepisów doprowadziła organ do wniosku, że w sprawie nie zachodzą wymienione wyżej, szczególne okoliczności. We wniosku z dnia 12.09.2004r. jak również we wniosku z dnia 16.12.2004r. podnosił wnioskodawca , że nie jest w stanie spłacić zadłużenia wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ze względu na trudną sytuację finansową rodziny, i nawet spłata ratalna pozbawiłaby jego i rodzinę zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, spłata zobowiązań pociągnęłaby za sobą poważne skutki dla wnioskodawcy i jego rodziny.

Na podstawie zgromadzonej dokumentacji tj. zaświadczenie z Urzędu Skarbowego o uzyskiwanych dochodach, wywiad środowiskowy przeprowadzony przez Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w P. ustalono, że dochodem trzyosobowej rodziny jest emerytura zobowiązanego w wysokości 1.525,28 zł brutto, a 1.265,00 zł netto miesięcznie, wolna od potrąceń, zasiłek dla bezrobotnych pobierany przez żonę zobowiązanego Panią D. O. w wysokości 646,00 zł brutto, a 572,00zł. netto miesięcznie nadto dochód z najmu mieszkania w wysokości 200,00zł miesięcznie.

Razem dochód miesięczny w rodzinie – 2.371,28zł. brutto i 2.037,00zł. netto. Co daje na osobę 790,43zł. brutto i 679,00zł. netto. Kryterium dochodowe dla osoby wynikające z art. 8 ust. 1 lub 2 o pomocy społecznej wynosi 351,00zł.

Z oceny pracownika socjalnego z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że sytuacja ekonomiczna rodziny jest dobra.

Zwraca również organ uwagę na to, że w okresie w jakim powstało zobowiązanie sytuacja finansowa rodziny była bardzo dobra.

Zdaniem organu dochody jakie wnioskodawca uzyskiwał wówczas pozwalały na regulowanie bieżących zobowiązań tj. składki na ubezpieczenie zdrowotne, która kształtowała się na poziomie ok. 84,09zł. - 137,39zł. miesięcznie. Błędne prowadzenie gospodarki finansowej, w ramach której preferował dokonywanie jednych wydatków kosztem innych nie przemawia za istnieniem ważnego interesu podatnika.

Wyliczono, że średnie miesięczne obciążenie za wodę, energie, gaz i leki oraz zakup opału wynosi - ok. 550,57zł.

Dodatkowo do stałych wydatków zaliczył wnioskodawca również spłatę kredytu zaciągniętego na cele mieszkaniowe. Razem wydatki w skali miesiąca stanowią kwotę - 897,57zł. Do wyliczenia dochodu nie przyjęto przychodów w działalności gospodarczej. Wg oświadczenia zobowiązany nie uzyskiwał dochodów z działalności w 2007r. Z przedstawionego zestawienia kosztów utrzymania wynika, że nie ma zaległości w opłatach, a dodatkowe zobowiązania w postaci zaciągniętych kredytów są również terminowo regulowane.

Okoliczności te zdaniem organu potwierdzają fakt, iż uzyskiwane dochody pozwalają na terminowe regulowanie ciążących zobowiązań, zaś sytuacja majątkowa rodziny jest stabilna.

Wnioskodawca poinformowany o możliwościach czynnego udziału w każdym stadium postępowania, oraz możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów skorzystał z tego prawa i w dniu 12.05.2008r. wniósł swoje uwagi. Uważa, że należy uwzględnić zobowiązanie względem Spółdzielni Mieszkaniowej w Praszce w wysokości 1.549,00zł, pominięte zadłużenie kredytu w Banku PEKAO S.A., potrącenia Komornika Sądowego ze świadczenia emerytalnego w wysokości 381,32zł. oraz uwzględnić pominiętą ratę kredytu zaciągniętą w Lukas Banku.

Ustosunkowując się do wniesionych zastrzeżeń organ wyjaśnił, że na dzień wydania decyzji świadczenie emerytalne wolne jest od potrąceń gdyż postępowanie prowadzone przez Komornika Sądowego zostało zawieszone postanowieniem z dnia 16.04.2008r. na podstawie art. 82 kpc.

Do wydatków z tytułu zaciągniętych kredytów uwzględniono raty jakie wskazane zostały w piśmie przedłożonym w dniu 29.05.2008r. tj. ratę w wysokości 198,00zł oraz 149,39zł i jak wynika z treści pisma raty spłacane są terminowo.

W dniu 29.05.2008r. przedłożył wnioskodawca zaświadczenie Banku PEKAO S.A. o obsłudze kredytu na rachunku eurokonta z limitem pożyczki odnawialnej, który przy prawidłowej obsłudze rachunku jest odnawiany i przedłużany o kolejny rok, więc data 31.08.2008r. nie jest datą ostateczną spłaty zobowiązania z tytułu zaciągniętego limitu.

Odnośnie zadłużenia wobec Spółdzielni Mieszkaniowej w P. z tytułu kosztów zużycia wody i jej podgrzania z dnia 12.01.2008r. za okres od 05/2007r. do 12/2007r. w kwocie 1.549,21zł, należy zauważyć, że mieszkanie, którego koszty dotyczą było i jest wynajmowane a koszty eksploatacji reguluje najemca. Co prawda przedłożona została umowa najmu podpisana z dniem 22.02.2008r, jednak z akt sprawy (kwestionariusz przeprowadzonego wywiadu środowiskowego przez pracownika Opieki Społecznej) wynika, że mieszkanie było wynajmowane znacznie wcześniej. W związku z czym kwota zobowiązania nie została uwzględniona przy rozpatrywaniu wniosku. Ponadto ustalono, że w dniu 02.01.2008r. został złożony przez Pana do Spółdzielni Mieszkaniowej wniosek o ustanowienie odrębnej własności lokalu co przeczy trudnej sytuacji finansowej.

Decyzja stała się przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu. Skarżący nie zgadza się z zaskarżoną decyzją. Twierdzi, że błędnie ustalono stan faktyczny sprawy w tym nie dokonano właściwej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Analizę materiału przeprowadzono wybiórczo i tendencyjnie.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał swoje stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wnosząc o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył co następuje :

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (§1) a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Nadto zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej - p.p.s.a., sądy te sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone ustawą. Powyższe oznacza, że skarga może zostać uwzględniona, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145-150 ustawy).

W ocenie Sądu wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Wyrokiem z dnia 27 września 2007r. sygn. akt V SA/Wa 956/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu sprawy ze skargi Pana M. O. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazał, iż uchyla zaskarżoną decyzję, bowiem organy dokonały zmiany zakresu żądania dotyczącego umorzenia należności z tytułu składek, obejmując okres, który nie był przedmiotem wniosku. Ponadto Sąd uznał, że organy niedostatecznie ustosunkowały się do zebranego w sprawie materiału dowodowego. Sąd zalecił uzgodnić treść żądania wniosku i określić przedmiot postępowania a następnie rozważyć cały zebrany w sprawie materiał dowodowy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu mając na uwadze wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zobligowany jest do analizy zaskarżonej decyzji także pod kątem tego czy wykonane zostały zalecenia w nim zawarte.

Sąd badając legalność zaskarżonego aktu zawsze w pierwszej kolejności musi ustosunkować się do zarzutów dotyczących naruszenia przez organy przepisów postępowania, badając czy poczynione ustalenia faktyczne dokonane zostały zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego bądź postępowania określonego odrębnymi przepisami właściwego dla danej sprawy. Zarzuty naruszenia prawa materialnego można bowiem rozpatrywać wówczas, gdy ustalony przez organy podatkowe stan faktyczny, będący przedmiotem badania legalności działania organów administracji publicznej, a co za tym idzie zaskarżonych decyzji, nie nasuwa wątpliwości. U podstaw wniesionej skargi to właśnie błędy w dokonaniu ustaleń faktycznych, zdaniem Skarżącego spowodowały niekorzystne dla niego rozstrzygnięcie.

Organ zastosował się do zaleceń zawartych w wyroku z dnia 27 września 2007r., ponownie rozpoznając wniosek o umorzenie należności z tytułu składek w zakresie w jakim wnioskował skarżący. Zgromadzono w sprawie obszerny materiał dowodowy w aktualnym stanie faktycznym, szczegółowo wykazany w opisie historycznym uzasadnienia wyroku i poddano go gruntownej ocenie.

Wbrew twierdzeniom Skarżącego, Sąd nie dopatrzył się nieprawidłowości w zakresie poczynionych ustaleń faktycznych.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych /Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm./ należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.

W przypadku umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ograniczeniami swobody uznania administracyjnego są przesłanki sformułowane w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. cyt. wyżej jak i w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

Zawarte w art. 28 ust. 3 ustawy wyliczanie przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Organy wykazały, iż istnieje możliwość wyegzekwowania zaległości stąd uznały iż brak jest podstaw do przychylenia się wnioskowi o umorzenie zaległych składek. Nawet wówczas gdy dla organu podejmującego rozstrzygnięcie istnieje możliwość umorzenia należności z tytułu składek, to nie jest to obowiązek ich umorzenia.

W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 sierpnia 2007 r. w sprawie o sygn. akt II GSK 141/07 Sąd postawił tezę, iż decyzja, o której stanowi przywołany art. 28 ust. 1 ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności, organ może odmówić ich umorzenia.

Szczególnie wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej strony i ustalenie, czy zapłata składek, rzeczywiście może zagrozić egzystencji, ma znaczenie z punktu widzenia przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Nie dopatrzył się Sąd na podstawie analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego, aby organy nie dopełniły formalności wnikliwego wyjaśnienia sytuacji majątkowej Skarżącego. Przeprowadzony wywiad środowiskowy oraz stan majątkowy i potencjalne możliwości zarobkowania prowadzą do wniosku, ze brak umorzenia zaległych składek nie zagrozi egzystencji Skarżącego i jego rodziny.

Opłacanie składek za ubezpieczenie zdrowotne i społeczne jest obowiązkiem podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą zaś ich nie płacenie uzasadnić można jedynie nadzwyczajnymi okolicznościami, które w niniejszej sprawie nie miały miejsca.

Mając na uwadze powyższe Sąd oddalił skargę a to na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./.