Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1952/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-12-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Stwierdzono, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Ewa Grochowska-Jung po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 grudnia 2006 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi K. M. przedstawicielki ustawowej małoletnich dzieci: K. M., B.M., M.M. oraz A.M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...], 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości


UZASADNIENIE

Wicedyrektor [...] Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, powołując się na upoważnienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił przyznania K. M. renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletnich dzieci: K. M., B. M., M. M. oraz A. M..

Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...] –– na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymał tę decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ podał, iż renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. Zmarły ojciec dzieci na ponad 21 lat aktywności zawodowej wykazał tylko 9,5 roku ubezpieczenia, pracując w krótkich okresach, z licznymi przerwami, z których najdłuższe obejmują lata 1993-1995 i 1998-2001 oraz od 2001 r. do powstania w kwietniu 2005 r. całkowitej niezdolności. Wobec powyższego organ przyjął, iż nie została spełniona jedna z czterech przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, tj. nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające ojcu dzieci przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia i nabyciu uprawnień do świadczenia ustawowego, przed powstaniem u niego całkowitej niezdolności do pracy. Brak zaś spełnienia choćby jednego z warunków określonych w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach, powoduje, że świadczenie nie może zostać przyznane. Sama zaś trudna sytuacja materialna nie stanowi wystarczającego uzasadnienia dla przyznania świadczenia.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie K. M. podnosi, iż jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, co uniemożliwia jej podjęcie pracy zarobkowej, Dodatkowo wskazała na bardzo trudną sytuację materialną rodziny.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi, powołując się na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd, stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w tym zakresie należy przede wszystkim zauważyć, że w postępowaniu administracyjnym, w którym wydawanie decyzji należy do organów administracji publicznej, podstawową kwestią jest właściwość organu, tj. jego zdolność prawna do rozstrzygania w trybie postępowania administracyjnego określonej kategorii spraw. Zgodnie z art. 19 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej również kpa, organy administracji zobowiązane są do przestrzegania z urzędu swojej właściwości. Naruszenie tego przepisu, polegające na wydaniu decyzji przez organ niewłaściwy, stanowi przesłankę stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 kpa. Nieważność powoduje przy tym naruszenie każdego rodzaju właściwości przez organ administracji przy wydaniu decyzji, bez względu na trafność merytorycznego rozstrzygnięcia.

Zgodnie z art. 73 ust. 3 pkt 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), przyznawanie świadczeń w drodze wyjątku należy do wyłącznej kompetencji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) wydaje w tym przedmiocie decyzje o charakterze uznaniowym.

Stosownie do treści art. 124 powołanej ustawy o emeryturach i rentach do postępowań w zakresie świadczeń w niej określonych, w tym do świadczeń przyznawanych w drodze wyjątku, mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej.

Zgodnie z art. 268a kpa organ administracji publicznej może upoważnić pracowników kierowanej jednostki organizacyjnej do załatwiania spraw w jego imieniu w ustalonym zakresie, w szczególności do wydawania decyzji administracyjnych, postanowień i zaświadczeń.

Upoważnienie udzielone na podstawie wskazanego przepisu wywiera ten skutek, że zmienia się osoba wykonująca kompetencje organu. Pracownik upoważniony do wykonywania kompetencji organu nie staje się przez to organem administracji publicznej. Wykonuje on tylko kompetencje organu. W konsekwencji pracownik ten nie może uzyskanego uprawnienia scedować dalej. Nie ma zatem uprawnienia do upoważniania innych pracowników do działania w imieniu organu. Działanie pracownika bez upoważnienia właściwego organu administracji publicznej pociąga za sobą nieważność decyzji z mocy art.156 § 1 pkt 1 kpa.

W rozpoznawanej sprawie decyzję wydaną [...] czerwca 2006 r. nr [...], podpisała E. N. - Wicedyrektor [...] Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, powołując się na upoważnienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Tymczasem, jak wynika z akt sprawy, wymieniona nie dysponowała wymaganym upoważnieniem Prezesa ZUS. Upoważnienia do wydawania decyzji w sprawach o świadczenia w drodze wyjątku udzielił jej bowiem nie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, lecz działający z jego upoważnienia Członek Zarządu ZUS – Pani W. P..

Jak wyraźnie wskazano już wyżej, zgodnie z art. 268a kpa, upoważnić pracownika do załatwiania określonych spraw w imieniu organu administracji publicznej, którym w sprawach świadczeń w drodze wyjątku, jest Prezes ZUS, może wyłącznie ten organ. Brak było natomiast podstaw prawnych do udzielenia takiego upoważnienia przez Członka Zarządu ZUS. Podstawy do tego rodzaju działania nie stanowi z pewnością pełnomocnictwo udzielone przez Prezesa ZUS W. P. – Członkowi Zarządu ZUS, upoważniające do podejmowania decyzji w sprawach przyznawania świadczeń w drodze wyjątku, z prawem udzielania dalszych pełnomocnictw, które to pełnomocnictwo oparte zostało na przepisie art. 73 ust. 6 pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 i 2 statutu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 4 października 1999 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 80, poz. 914 ze zm.).

Podkreślenia wymaga bowiem, że ustawodawca w art. 74 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, stanowiącym podstawę do wydania rozporządzenia w sprawie nadania statutu ZUS, nie przyznał Ministrowi Pracy i Polityki Socjalnej, uprawnienia do uregulowania kwestii udzielania przez Prezesa ZUS upoważnień do wydawania decyzji, w sposób odmienny, niż określa to art. 268a Kodeksu postępowania administracyjnego. Nie można wobec powyższego uznać, że prawidłowe jest upoważnienie udzielone E. N. przez Członka Zarządu ZUS, na podstawie art. 73 ust. 6 pkt 6 (zapewne organ miał na myśli art. 73 ust. 3 pkt 6, bowiem powołany artykuł nie posiada ust. 6) ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 ust. 1 i 2 statutu.

Niewątpliwie organ wykonawczy w sposób nieuprawniony wkroczył w materię, która należy do samego ustawodawcy. W kwestii relacji pomiędzy ustawą a aktem wykonawczym do niej, wielokrotnie wypowiadał się w swoich orzeczeniach Trybunał Konstytucyjny (por. wyrok z dnia 25 maja 1998 r. U 19/97 OTK ZU 1998/4 str. 262, wyrok z dnia 28 maja 1986 r. sygn. akt U. 1/86 OTK 1986, nr 1, poz. 2).

Z tego względu przepisy rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych nie mogą znaleźć w niniejszej sprawie zastosowania w zakresie udzielania upoważnień do podejmowania decyzji w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku. W świetle natomiast art. 268a Kodeksu postępowania administracyjnego nieskuteczne było scedowanie na Wicedyrektora [...] ZUS upoważnienia uzyskanego przez Członka Zarządu ZUS od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Jak wskazywano już bowiem wyżej upoważnienie do wykonywania kompetencji organu może być udzielone tylko przez organ.

Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że decyzja z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...], wydana została z naruszeniem powołanych przepisów o właściwości. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymując w mocy, decyzją z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...], wymienioną wyżej decyzję dotkniętą nieważnością sam rażąco naruszył prawo, tj. art. 138 § 1 pkt 1 kpa. Naruszenie to obligowało Sąd do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji z przyczyn przewidzianych w art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

Z tego powodu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji.

O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji w całości Sąd orzekł, na podstawie art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.