Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 409/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-07-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Dziełak (spr.), Sędziowie Asesor WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Asesor WSA Alojzy Skrodzki, Protokolant Marcin Bącal, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 lipca 2005 r. sprawy ze skargi Fundacji "B." w K. na decyzję Ministra Polityki Społecznej z dnia [...] grudnia 2004. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] sierpnia 2004 r. r. nr [...], 2) stwierdza, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości, 3) zasądza od Ministra Polityki Społecznej na rzecz skarżącej kwotę 1506 zł (tysiąc pięćset sześć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]sierpnia 2004 r. Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (określany dalej jako "Prezes PFRON") określił wysokość należnego od Fundacji "B." w K. zobowiązania z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej: "PFRON") za okres od stycznia do grudnia 1995 r. w kwocie 10.169,75 zł. Niezależnie od tego za poszczególne miesiące 1995 r. określono kwoty zobowiązań, zaległości i naliczonych od nich odsetek na dzień wydania decyzji.

W uzasadnieniu organ wskazał na ustawowy obowiązek dokonywania wpłat na PFRON, określony w art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. Nr 123, poz. 776 ze zm.; powoływanej dalej jako "ustawa o rehabilitacji osób niepełnosprawnych") stwierdzając, że Skarżąca nie wywiązała się z tego obowiązku.

Prezes PFRON wyjaśnił, że zaległość za przedmiotowy okres nie uległa przedawnieniu, ponieważ w dniu 6 marca 2000 r. wystawiono tytuł wykonawczy[...], którego przyjęcie zostało potwierdzone w dniu 14 marca 2000 r. Na podstawie art. 30 "ustawy o zobowiązaniach podatkowych z 1982 r." zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat licząc od końca roku, w którym upłynął termin płatności podatku. Bieg przedawnienia przerywa się przez czynność egzekucyjną, o której zobowiązany został powiadomiony.

Od decyzji tej Skarżąca złożyła odwołanie, w którym wniosła o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, bądź o zmianę decyzji i ustalenie, że nie zalega z płatnościami na rzecz PFRON, ewentualnie o stwierdzenie nieważności decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Zarzuciła niewyjaśnienie wszystkich istotnych elementów stanu faktycznego, naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie oraz dokonanie ustaleń faktycznych niezgodnych z zebranym materiałem dowodowym.

Skarżąca podniosła, iż zaskarżona decyzja oparta jest na błędnej podstawie, że w owym okresie była ona "jako całość" podmiotem zobligowanym do zapłaty przedmiotowego świadczenia, chociaż w ramach jej struktury organizacyjnej wyodrębnione zostały zakłady, z których każdy z osobna, jak i Skarżąca, nie spełniały "wymagań warunkujących obowiązek zapłaty tego świadczenia".

Na dowód istniejących rozbieżności interpretacyjnych co do statusu poszczególnych wyodrębnionych zakładów Skarżąca dołączyła sporządzoną na jej zlecenie opinię prawną dr S.P., uznając ją za integralną część odwołania.

Zdaniem Skarżącej każdy z zakładów wyodrębnionych organizacyjnie w jej ramach był osobnym pracodawcą w rozumieniu art. 3 kodeksu pracy, ponieważ stanowił stronę poszczególnych stosunków pracy z pracownikami. Każdy z zakładów legitymował się odrębnym numerem identyfikacji podatkowej i REGON. Był też odrębnym płatnikiem podatków i innych świadczeń publicznoprawnych, co z uwagi także na fakt, że zobowiązanie z tytułu wpłat na PFRON jest zobowiązaniem podatkowym, wskazuje na brak legitymacji Skarżącej jako całości (złożonej z wyodrębnionych zakładów) do zapłaty przedmiotowego świadczenia.

Skarżąca podniosła, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji pomija w ogóle kwestię zarzutów dotyczących legitymacji płatnika tego świadczenia. Odwołała się do zarzutów przedstawionych w opinii prawnej i podkreśliła, że "nie polega na prawdzie" fakt jakoby okoliczność udzielenia pełnomocnictwa kierownikowi zakładu wyodrębnionego z Fundacji wykluczała przyjęcie, iż zakład ten "nie może być poczytany" za odrębnego pracodawcę. Pojęcie płatnika świadczenia na rzecz PFRON należy rozumieć jak najszerzej, nie da się go bowiem ująć w ramy poszczególnych organizacji gospodarczych z kodeksu spółek handlowych, prawa spółdzielczego, prawa o stowarzyszeniach, ustawy o fundacjach czy jakiegokolwiek innego aktu normatywnego. Skarżąca wskazała przy tym art. 3 kodeksu pracy, definiujący pracodawcę. Wyjaśniła, że w toku łączenia zakładów w jej ramach konieczne było zastosowanie art. 231 k.p., co także wskazuje, że zakłady te miały status odrębnych pracodawców, również w zakresie świadczeń na PFRON.

Skarżąca podniosła, odwołując się do opinii prawnej, że przedmiotowe roszczenie przedawniło się. Tytuł wykonawczy, rzekomo przerywający bieg terminu przedawnienia oparty był na ex lege nieważnej decyzji administracyjnej. Nie wystąpiła okoliczność przerywająca bieg przedawnienia.

Jej zdaniem zaskarżona decyzja nie mogła opierać się na przepisach ustawy o rehabilitacji osób niepełnosprawnych, ponieważ dotyczyła zobowiązania za 1995 r., a więc powstałego na 2 lata przed jej wejściem w życie. W ocenie Skarżącej wydana ona została z rażącym naruszeniem prawa, a zatem na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. powinna być unieważniona.

Minister Polityki Społecznej decyzją z dnia [...] grudnia 2004 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Wyjaśnił, że podstawą prawną decyzji był art. 21 § 3 Ordynacji podatkowej, który w sprawie miał zastosowanie z mocy art. 49 ustawy o rehabilitacji osób niepełnosprawnych. Wskazał też na art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 1991 r. o rehabilitacji zawodowej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. Nr 46, poz. 201 ze zm.) zobowiązujący w 1995 r. zakłady pracy zatrudniające co najmniej 50 pracowników do dokonywania miesięcznych wpłat na PFRON.

W oparciu na nadesłane przez organ I instancji akta sprawy, Minister stwierdził, że w okresie tym Skarżąca zobowiązana była do dokonywania tych wpłat. Nie uwzględnił jej argumentu o braku odpowiedzialności za wyodrębnione w jej strukturach jednostki organizacyjne, ponieważ były one samodzielnym pracodawcą. Zdaniem organu odwoławczego za pracodawcę w świetle art. 3 kodeksu pracy uważać należy także jednostkę organizacyjną, która nie została wyposażona w osobowość prawną, ale została dostatecznie wyodrębniona pod względem organizacyjnym i i finansowym. Jednostka ta musi być jednakże uprawniona do samodzielnego zatrudniania pracowników, nie można bowiem uznać za pracodawcę jednostki organizacyjnej, której kierownik przyjmuje i zwalnia pracowników wyłącznie na podstawie upoważnienia. Z treści regulaminów organizacyjnych zakładów Fundacji wynikało, że kierownicy zakładów są przedstawicielami Skarżącej na terenie zakładu i byli uprawnieni do wszystkich czynności sądowych i pozasądowych oraz do jednoosobowego zaciągania zobowiązań (§ 6 regulaminu). Do ich obowiązków jako przedstawicieli Skarżącej należało również m.in. zawieranie, rozwiązywanie i zmiana umów o pracę. Konstrukcja poszczególnych paragrafów regulaminów zakładów jednoznacznie wskazuje, że wszelkie czynności kierownika zakładu dokonywane są na podstawie danego mu przez Skarżącą upoważnienia. Potwierdza to także załącznik do Statutu Fundacji, zgodnie z którym kierownik zakładu jest pełnomocnikiem Zarządu Fundacji, upoważnionym do wszelkich czynności sądowych i pozasądowych związanych z prowadzeniem zakładu. Zdaniem organu odwoławczego z powyższego wynika, że pracodawcą w rozumieniu art. 3 k.p. jest Skarżąca i to na niej ciążył obowiązek dokonywania wpłat na PFRON.

Odnosząc się do zarzutu przedawnienia zobowiązań Minister wskazał, iż z akt sprawy wynika, że Prezes PFRON w marcu 2000 r. podjął pierwszą czynność egzekucyjną, wystawiając tytuł wykonawczy, co skutecznie przerwało bieg pięcioletniego terminu przedawnienia.

Na decyzję tę Skarżąca złożyła skargę. Zarówno zawarte w niej wnioski, jak i zarzuty są dosłownym powtórzeniem wniosków i zarzutów podniesionych w odwołaniu. Dodatkowo Skarżąca wniosła o orzeczenie na jej rzecz kosztów postępowania i kosztów pełnomocnictwa procesowego według norm prawem przypisanych.

Uzasadnienie skargi w istocie powiela treść odwołania. Dodano jedynie wyjaśnienie, iż ze statutu Skarżącej (art. 5 ust. 1) wynika, że działalność gospodarcza może być prowadzona przez wyodrębnioną jednostkę organizacyjną (zakład) bądź bezpośrednio przez Fundację. Jej zdaniem z zapisu tego ewidentnie wynika, że Domy Studenckie "P. ", "N. ", "Z." i "B." są samodzielnymi zakładami.

Skarżąca wyraziła też pogląd, że z uwagi na istnienie sporu o przyznanie przymiotu pracodawcy jednostce organizacyjnej wchodzącej w skład struktury organizacyjnej jednostki wyposażonej w osobowość prawną, należy uznać, iż w przymiot pracodawcy wyposażona jest jednostka organizacyjna, w której znajduje się miejsce pracy zatrudnionego pracownika, jeżeli kierownik tej jednostki władny jest nawiązywać i rozwiązywać indywidualne stosunki pracy.

W odpowiedzi na skargę Minister Polityki Społecznej wniósł o oddalenie skargi. Podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, przytaczając jej uzasadnienie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie z podniesionych przez Skarżącą zarzutów Sąd uznał za zasadne.

Ponadto, stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270; z 2004 r. Nr 162, poz. 1692; dalej powoływanej jako "p.p.s.a.") Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przede wszystkim należało ocenić zasadność najdalej idącego zarzutu Skarżącej, a mianowicie wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa. Skarżąca wskazała przy tym art. 156 § 1 pkt 2 kodeksu postępowania administracyjnego.

Sąd stwierdza, że przepisy kodeksu postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie nie mają zastosowania. Zgodnie bowiem z art. 49 ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych do wpłat na Fundusz stosuje się odpowiednio przepisy Ordynacji podatkowej z tym, że uprawnienia organów podatkowych określone w tej ustawie przysługują Prezesowi Zarządu Funduszu.

Przepisem Ordynacji podatkowej zawierającym unormowanie analogiczne do art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. jest art. 247 § 1 pkt 3, również jako przesłankę stwierdzenia nieważności decyzji przewidujący wydanie jej z rażącym naruszeniem prawa. W oparciu zatem o ten przepis Sąd ocenił zasadność zarzutu Skarżącej.

Skarżąca podniosła, że zaskarżona decyzja nie mogła opierać się na przepisach ustawy o rehabilitacji osób niepełnosprawnych, ponieważ dotyczyła zobowiązania za 1995 r., a więc powstałego na 2 lata przed jej wejściem w życie. Na rozprawie pełnomocnik Skarżącej wskazał, iż doszło tu do naruszenia art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 1991 r. o zatrudnianiu i rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych (Dz.U. Nr 46, poz. 201, poz. 776 ze zm.).

Ustawa o rehabilitacji osób niepełnosprawnych weszła w życie z dniem 1 stycznia 1998 r., z tym, że ww. art. 4 ustawy z dnia 9 maja 1991 r. obowiązywał do dnia 31 grudnia 1998 r. (art. 69 pkt 1 nowej ustawy). Oznacza to, że miał on zastosowanie do wpłat należnych do końca 1998 r.

W podstawie prawnej decyzji organ I instancji powołał się między innymi na art. 21 ust. 1 ustawy o rehabilitacji osób niepełnosprawnych. Jednakże w swojej decyzji Minister Polityki Społecznej wskazał, że w 1995 r. art. 4 ust. 1 zobowiązywał określonych pracodawców do dokonywania wpłat na PFRON. Nie oceniając zatem samej prawidłowości rozstrzygnięcia stwierdzić należy, iż podał podstawę prawną, w oparciu o którą mogła być wydana decyzja organu I instancji. Zakres postępowania odwoławczego uprawniał organ odwoławczy do wskazania prawidłowej podstawy prawnej w uzasadnieniu decyzji, bez konieczności uchylania decyzji organu I instancji uznanej przezeń za prawidłową. Sąd podziela przy tym wyrażany w orzecznictwie pogląd, że istotne jest rzeczywiste istnienie podstawy prawnej decyzji, a błędne jej powołanie nie stanowi przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji. Pogląd ten wyrażany był wprawdzie na tle stosowania art. 247 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej (wydanie decyzji bez podstawy prawnej), jednakże zdaniem Sądu jest on także uprawniony w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy.

Aczkolwiek samo wskazanie błędnej podstawy prawnej decyzji stanowiło naruszenie art. 210 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej, to nie mogło być one uznane za rażące w rozumieniu art. 247 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej. Rażące naruszenie prawa, zachodzi bowiem wówczas, gdy między rozstrzygnięciem podjętym w decyzji przez organ orzekający, a treścią zastosowanego przepisu występuje oczywista, jasna, wyraźna i bezsporna sprzeczność, przy czym charakter tego naruszenia powoduje, że decyzja taka nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 czerwca 2001 r. sygn.akt III SA 907/00, niepubl.) W niniejszej sprawie naruszenia o takim charakterze stwierdzić nie można

Z treści opinii prawnej załączonej do odwołania, na którą powoływała się Skarżąca wynika, że co do przedmiotowych należności wydana została również decyzja z dnia [...] grudnia 1999 r. (brak jej w aktach sprawy). Na rozprawie pełnomocnik Skarżącej wyjaśnił jednakże, że decyzja ta została uchylona wskutek odwołania złożonego przez Skarżącą. Jak wynika akt sprawy, kolejną decyzją Prezesa PFRON była decyzja z dnia [...] maja 2003 r., uchylona przez organ odwoławczy. Efektem tego była decyzja organu I instancji z dnia [...] sierpnia 2004 r. Wobec tego w sprawie nie wystąpiła też przesłanka stwierdzenia nieważności zaskarżonych decyzji w oparciu o art. 247 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej, której istnienie Sąd zbadał z urzędu.

Rację ma natomiast Skarżąca twierdząc, że nie wyjaśniono wszystkich istotnych elementów stanu faktycznego sprawy. Sąd potraktował powyższe jako zarzut naruszenia art. 122 w związku z art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej.

W art. 122 Ordynacji podatkowej ustanowiono zasadę prawdy obiektywnej, zgodnie z którą w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym. Realizacji tej zasady służy przepis art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej nakładający na organy obowiązek zgromadzenia i wyczerpującego rozważenia całokształtu materiału dowodowego sprawy. Obowiązek ten jest niezależny od tego, czy niezbędny materiał dowodowy potwierdza stanowisko strony, czy też je podważa. Obciąża on zarówno organ pierwszej instancji, jak i organ odwoławczy, ponownie rozstrzygający sprawę.

Podkreślić należy, że zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd orzeka na podstawie akt sprawy. Organ administracji natomiast, spełniając obowiązek wynikający z art. 54 § 2 p.p.s.a. wraz z odpowiedzią na skargę przekazuje sądowi akta sprawy, przez które należy rozumieć między innymi dokumenty stanowiące podstawę rozstrzygnięć podjętych w postępowaniu administracyjnym.

W niniejszej sprawie Sąd zwrócił Ministrowi Polityki Społecznej akta sprawy, wzywając go jednocześnie do nadesłania oryginałów akt administracyjnych, skompletowanych, ułożonych w porządku chronologicznym, ponumerowanych, trwale połączonych oraz opatrzonych odrębnym wykazem.

Minister Polityki Społecznej w piśmie z dnia 16 marca 2005 r. wyjaśnił, że akta przesłane pierwotnie były skompletowane [podkreślenie Sądu], ułożone w porządku chronologicznym, ponumerowane i trwale połączone. Opatrzył je jedynie wyraźniejszą numeracją.

W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że akta przekazane przez Ministra Polityki Społecznej zawierają komplet dokumentów, jakie stanowiły dla organów obu instancji podstawę podjęcia rozstrzygnięcia.

W aktach sprawy znajduje się decyzja Ministra Polityki Społecznej z dnia [...] maja 2004 r., którą uchylił on decyzję Prezesa PFRON z dnia [...] maja 2003 r., określającą Skarżącej wysokość zobowiązania z tytułu wpłat na PFRON za okres od stycznia do grudnia 1995 r. i sprawę przekazał temu organowi do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu tej decyzji wskazał, że Prezes PFRON nie uwzględnił art. 70 Ordynacji podatkowej, określającego termin przedawnienia zobowiązania. Stwierdził też, że organ I instancji "skupił swoje zainteresowanie na analizie uprawnień Zarządu Fundacji i Domów Studenckich, w kontekście statutu Fundacji, który jak wynika z jego tytułu i obecnej nazwy Fundacji – stracił swoją aktualność". Okoliczności te Minister Polityki Społecznej uznał zatem za istotne dla rozstrzygnięcia sprawy.

W aktach sprawy (k. 52-66) znajduje się jedynie Statut Fundacji "B." wraz z załącznikiem nr 1 "Zakres działalności gospodarczej Fundacji". Dokument ten wpłynął do organu I instancji w dniu [...] maja 2003 r. tj. w dniu wydania przez ten organ uchylonej decyzji.

W decyzji z dnia [...] sierpnia 2004 r. organ I instancji w ogóle nie powołał się na jakikolwiek statut, ani też inny dokument. Natomiast organ odwoławczy w uzasadnieniu swojej decyzji nie wyjaśnił w oparciu o jakie okoliczności faktyczne i jakie dokumenty uznał, że mimo wcześniejszego zakwestionowania jego aktualności, statut powyższy mógł stanowić podstawę faktyczną do zajęcia merytorycznego stanowiska. Na statut ten wskazał przy tym w piśmie z dnia 2 listopada 2004 r., wzywając Skarżącą do nadesłania regulaminów organizacyjnych powołanych przez nią zakładów.

Organ I instancji w swojej decyzji stwierdził, że przerwa biegu przedawnienia przedmiotowego zobowiązania nastąpiła poprzez potwierdzenie przez Skarżącą w dniu 14 marca 2000 r. przyjęcia tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 6 marca 2000 r. Na podjęcie przez Prezesa PFRON w marcu 2000 r. pierwszej czynności egzekucyjnej skutecznie przerywającej bieg pięcioletniego terminu przedawnienia tj. wystawienie tytułu wykonawczego, wskazał też Minister Polityki Społecznej. Stwierdzenie Ministra jest przy tym całkowicie chybione. Samo wystawienie tytułu wykonawczego nie jest i nigdy nie było czynnością egzekucyjną w rozumieniu przepisów o egzekucji administracyjnej.

Sąd stwierdza, że w aktach sprawy brak jest tytułu wykonawczego o podanym wyżej numerze i dacie wystawienia. Najwcześniejszym dokumentem jest w tym względzie tytuł wykonawczy nr [...] z dnia 18 grudnia 2000 r. Brak w nim wzmianki o doręczeniu jego odpisu Skarżącej (rubryka G). Natomiast z ewidencji tytułów wykonawczych opatrzonej numerem teczki wierzyciela [...] i datą 18 grudnia 2000 r. wynika, że wpłynęła ona do Działu Egzekucyjnego Urzędu Skarbowego K. w dniu 2 stycznia 2001 r., Odpis tytułu wykonawczego doręczany jest przy tym zobowiązanemu przez organ egzekucyjny, a nie wierzyciela (art. 32 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - Dz. U. z 2002r. Nr 110, poz. 968 ze zm.).

W tym stanie rzeczy uznać należało, że twierdzenie organów o przerwaniu biegu terminu przedawnienia poprzez doręczenie odpisu tytułu wykonawczego w dniu 14 marca 2000 r. nie znajduje żadnego potwierdzenia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym.

Chcąc skutecznie powołać się na okoliczności faktyczne przy wydawaniu rozstrzygnięcia organ musi dysponować zgromadzonym materiałem dowodowym. Brak w aktach administracyjnych dokumentacji w powyższym zakresie jest naruszeniem przepisów art. 122 w związku z art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej. Pozostaje on również w sprzeczności z art. 191 Ordynacji podatkowej, z którego wynika, że fakt udowodnienia danej okoliczności organ stwierdza na podstawie oceny całego zebranego w postępowaniu materiału dowodowego.

Aczkolwiek Sąd stwierdził, że samo błędne wskazanie podstawy prawnej decyzji nie stanowi przesłanki do stwierdzenia jej nieważności, to zarzut związanego z tym naruszenia prawa należało ocenić także jako podstawę uchylenia decyzji. W niniejszej sprawie zarzut naruszenia art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 1991 r. ocenić należało przy tym w kontekście ustaleń faktycznych dokonanych przez organy orzekające i w porównaniu do wskazanego przez organ I instancji art. 21 ust. 1 ustawy o rehabilitacji osób niepełnosprawnych. Dopiero bowiem jednoznacznie ustalony stan faktyczny sprawy umożliwia ocenę prawidłowości zastosowania do tego stanu faktycznego konkretnego przepisu prawa materialnego.

Wprawdzie każdy z powyższych przepisów przewiduje obowiązek dokonywania przez pracodawców wpłat na PFRON, jednakże krąg przedsiębiorców zobowiązanych do dokonywania tych wpłat w każdym z nich określony został odmiennie. I tak, zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 1991 r. w brzmieniu obowiązującym w 1995 r. do wpłat na PFRON co do zasady zobowiązany był zakład pracy zatrudniający co najmniej 50 pracowników. Natomiast przepis art. 21 ust. 1 ustawy o rehabilitacji osób niepełnosprawnych obowiązek ten nakłada na pracodawców zatrudniających co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy. Skarżąca mogła zatem spełniać warunki określone w art. 21 ust. 1 ustawy o rehabilitacji osób niepełnosprawnych, powołanej przez Prezesa PFRON, ale nie oznacza to, że spełniała warunki przewidziane w art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 1991 r., który to przepis miał zastosowanie do przedmiotowych zobowiązań.

W aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek dokumentu, z którego wynikałoby ilu pracowników zatrudniała Skarżąca, a ilu działające w jej ramach zakłady. W swoim odwołaniu, wprawdzie ogólnikowo, Skarżąca podnosiła, że ani ona, ani też poszczególne zakłady nie spełniały wymagań warunkujących istnienie obowiązku dokonywania w 1995r. wpłat na PFRON

Organy orzekające w swoich decyzjach ograniczyły się do stwierdzenia, że Skarżąca miała obowiązek dokonywania wpłat.

Organy nie ustaliły też stanu faktycznego w zakresie umów o pracę, zawarcie których przesądzać miało o obowiązku uiszczenia przez Skarżącą przedmiotowych wpłat.

W aktach, oprócz wskazanego wyżej statutu Fundacji "B.", znajdują się regulaminy organizacyjne domów studenckich, będących zakładami Skarżącej. Dokumenty te stanowiły podstawę, w oparciu o którą Minister Polityki Społecznej uzasadnił swoje stanowisko. Określają one jedynie zasady na jakich Skarżąca i jej zakłady powinny funkcjonować. W treści § 6 każdego z regulaminów organizacyjnych poszczególnych zakładów, na który powołał się Minister zamieszczono również zapis, że zakres uprawnień i obowiązków kierownika zakładu określa załącznik nr 1 do statutu, umowa z zakładem, regulamin Domu Studenckiego oraz uchwały Fundacji.

Z akt sprawy nie wynika, aby żądano od Skarżącej, czy też w innym sposób uzyskano umowy łączące kierowników z zakładami, czy też uchwały Fundacji dotyczące udzielonych im upoważnień.

Zdaniem Sądu ustalić należało w jaki sposób faktycznie były zawierane umowy o pracę i jaki też był rzeczywisty zakres umocowania kierowników zakładów. Dopiero tego rodzaju ustalenia w połączeniu z analizą kompletnych dokumentów organizacyjnych Skarżącej uprawniałyby organy do podjęcia rozstrzygnięcia co do tego czy Skarżącą obciążał obowiązek dokonywania wpłat na PFRON i w rezultacie określenia wysokości zobowiązania.

W ocenie Sądu zaskarżone decyzje wydane zostały także z naruszeniem art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej.

Przepis ten określający wymogi uzasadnienia decyzji, stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, którym dał wiarę, oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności, uzasadnienie prawne zaś zawiera wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa.

Nie może być uznane za spełniające te warunki uzasadnienie organu I instancji, które ogranicza się stwierdzenia, że Skarżąca nie wywiązała się ze swoich obowiązków dokonywania wpłat na PFRON, ani też uzasadnienie decyzji organu odwoławczego, powtarzające to stwierdzenie i gdzie nie ustosunkowano się również do wszystkich zarzutów podnoszonych w odwołaniu. Skarżąca przedstawiła szereg argumentów, które świadczyć miały o zasadności jej stanowiska np. zakres wyodrębnienia zakładów (odrębne numery NIP i REGON), zastosowanie art. 231 kodeksu pracy przy łączeniu zakładów. Przedłożyła też opinię prawną, którą uznała za integralną część odwołania. Strona postępowania ma prawo oczekiwać, że w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego znajdzie się ocena znaczenia dla sprawy wszystkich podnoszonych przez nią argumentów. Wskazać również należy, że Minister Polityki Społecznej uznając za niezasadny zarzut przedawnienia przedmiotowych zobowiązań nie wskazał żadnego konkretnego przepisu prawa, na którym oparł tę ocenę, w szczególności zaś, czy w sprawie miał zastosowanie art. 70 Ordynacji podatkowej, czy też powołany przez Prezesa PFRON art. 30 ustawy o zobowiązaniach podatkowych.

W ocenie Sądu powyższe naruszenia przepisów postępowania tj. art. 122, 187 § 1, art. 191 i art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Wskazany wyżej brak ustaleń faktycznych w połączeniu z wadami uzasadnień decyzji uniemożliwiają przy tym Sądowi ocenę zasadności merytorycznych zarzutów skargi.

Sąd stwierdza ponadto, że w sprawie niniejszej organy orzekające obu instancji naruszyły art. 123 § 1 w związku z art. 200 Ordynacji podatkowej.

Zgodnie z art. 123 § 1 Ordynacji podatkowej, organy podatkowe obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Z kolei art. 200 § 1 tejże ustawy stanowi, iż przed wydaniem decyzji organ podatkowy wyznacza stronie siedmiodniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego.

Określonemu tymi przepisami obowiązkowi organów odpowiada uprawnienie strony postępowania nie tylko do zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym, ale też do niejako "ostatecznego" wypowiedzenia się w sprawie przed jej rozstrzygnięciem. Wyłącznie od woli strony zależy, czy skorzysta ona z przysługującego jej prawa. Rzeczą organów jest natomiast umożliwienie realizacji tego prawa, w sposób określonym ww. przepisami.

Obowiązki wynikające ze wskazanych wyżej przepisów obciążają zarówno organ I instancji, jak i organ odwoławczy. Przepisy regulujące postępowanie podatkowe, w tym określające zasady ogólne tego postępowania mają zastosowanie w każdej fazie postępowania instancyjnego prowadzonego przez organy działające na podstawie Ordynacji podatkowej.

W art. 123 § 2 oraz art. 200 § 2 Ordynacji podatkowej określono przypadki, w których możliwe jest odstąpienie od obowiązku wyznaczenia stronie terminu wypowiedzenia się co do materiału dowodowego sprawy. Żaden z nich nie wystąpił w niniejszej sprawie.

W oparciu o akta sprawy Sąd stwierdza, że ani organ I instancji, ani też organ odwoławczy nie wywiązały się z powyższych obowiązków. Podkreślić przy tym należy, że Minister Polityki Społecznej prowadził uzupełniające postępowanie dowodowe.

Niedopełnienie tych obowiązków oznacza, że Skarżąca nie miała możliwości dokonania i przedstawienia swojej oceny kompletności zebranego materiału dowodowego. Wypowiedzenie się w kwestii materiału dowodowego wymaga bowiem uprzedniego zapoznania się z nim.

W ocenie Sądu naruszenie art. 123 § 1 w związku z art. 200 Ordynacji podatkowej w stanie faktycznym rozpatrywanej sprawy mogło mieć istotny wpływ na jej wynik.

Wprawdzie Skarżąca wnosiła o uchylenie jedynie decyzji Ministra Polityki Społecznej, jednakże Sąd na podstawie art. 135 p.p.s.a uznał, że dla końcowego załatwienia sprawy niezbędne jest uchylenie decyzji organów obu instancji.

Ponownie prowadząc postępowanie należy ustalić okoliczności faktyczne wskazane wyżej przez Sąd i na podstawie uzupełnionego materiału dowodowego ocenić, czy Skarżącą w 1995 r. obciążał obowiązek dokonywania wpłat na PFRON. Następnie należy też ustalić, czy zobowiązanie to, jeżeli istniało, nie uległo przedawnieniu. Oceny w tym względzie należy dokonać w oparciu o przepisy Ordynacji podatkowej, chyba że skutek w postaci przerwy biegu przedawnienia i rozpoczęcia tego biegu na nowo powstał pod rządami ustawy o zobowiązaniach podatkowych.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.

Zakres, w jakim uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu Sąd określił zgodnie z art. 152 p.p.s.a. Koszty postępowania zasądzono na rzecz Skarżącej zgodnie z art. 200 p.p.s.a