Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 423/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2010-02-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maciej Dybowski (spr.) Sędziowie NSA Ewa Makosz-Frymus WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska Protokolant sekr. sąd. Joanna Andrzejak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lutego 2010 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego 1. oddala skargę 2. zasądza na rzecz adwokat J. K. – B. od Skarbu Państwa (Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) wynagrodzenie w kwocie (...) (...) zł podwyższone o kwotę (...) (...) zł stawki podatku od towarów i usług przewidzianej dla tego rodzaju czynności – łącznie (...) (...) zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. /-/ E. Kręcichwost – Durchowska /-/ M. Dybowski /-/ E. Makosz - Frymus


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] kwietnia 2009 r.) Prezydent Miasta [...] (dalej Prezydent Miasta) na podstawie art. 8 ust. 3, art. 17 ust. 2 pkt 1, art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz.U. 115/08/728 ze zm. – dalej ups), i § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. 135/06/950 – dalej rozporządzenie), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (j.t. 98/00/1071 ze zm. – dalej kpa) odmówił P. S. przyznania pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego.

Uzasadniając decyzję organ I instancji wskazał, że P. S. wnioskiem z dnia 13 marca 2007 r. zwrócił się o pomoc w formie specjalnego zasiłku celowego na pokrycie kosztów lodówki w kwocie 600 zł, którą użytkuje od września 2008 r. Utrzymuje się z renty i z powodu złego stanu zdrowia nie może podjąć zatrudnienia. Prezydent Miasta ustalił, że Wnioskodawca jest rozwiedziony od 1998 r.; ma dwoje dzieci: [...]r. Wyrokiem z 26 listopada 1998 r. – I C 921/98 Sąd Wojewódzki w [...] wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnim synem [...] powierzył P. S., a nad małoletnią córką [...] powierzył matce; orzekł, że koszty utrzymania i wychowania dzieci ponoszą rodzice w całości - odpowiednio - w stosunku do córki – matka, a do syna - ojciec. Postanowieniem z dnia stycznia 2004 r. – I Ns 1338/02, Sąd Rejonowy w [...] dokonał podziału majątku wspólnego – w szczególności lodówkę przyznał na własność byłej żonie. P. S. zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem [...]. Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS, P. S. uznany został za osobę całkowicie niezdolną do pracy do dnia 31.12.2010r. Wnioskodawca ma prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy na stałe. Decyzją Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności nr [...] na okres do [...] kwietnia 2009 r. zaliczono P. S. do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności; niepełnosprawność powstała przed 16 rokiem życia i z tego tytułu ma On prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. Dochodem rodziny jest: 64 zł zasiłku rodzinnego, przyznanego decyzją Prezydenta [...] na okres od 1 września 2008 r. do 31 sierpnia 2009 r.; 170 zł dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania dziecka, przyznanego od 1 września 2008 r. do 31 sierpnia 2009 r.; 194,18 zł dodatku mieszkaniowego przyznanego decyzją Prezydenta [...] na okres od 1 listopada 2008 r. do 30 kwietnia 2009 r.; 153 zł zasiłku pielęgnacyjnego, przyznanego decyzją Prezydenta [...]; 560,02 zł (już po odliczeniu składki na ubezpieczenie zdrowotne i zaliczki na podatek dochodowy) renty ZUS z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Renta obciążona jest zajęciem komorniczym w kwocie 159,07 zł. Łączny dochód rodziny wynosi 1141,20 zł i znacznie przekracza kryterium dochodowe, które dla dwuosobowej rodziny wynosi 702 zł. Podczas wywiadów środowiskowych Wnioskodawca nie zgłaszał, że w mieszkaniu znajduje się lodówka, nie będąca Jego własnością. Podczas wywiadu środowiskowego po złożeniu wniosku z [...] marca 2009 r. P. S. oświadczył, że użytkuje lodówkę Amica od września 2008 r. Poproszony o potwierdzenie, czyją własnością jest lodówka, P. S. nie miał żadnego dokumentu, potwierdzającego nabycie lodówki – cenę, spłatę itd. Dnia 30 marca 2009 r. do MOPS wpłynęło oświadczenie, podpisane prawdopodobnie przez A. J., w którym oświadczył, że lodówka Amica, będąca w mieszkaniu P. S., jest jego własnością; zażądał zapłaty 600 zł. Do oświadczenia nie dołączono gwarancji ni innych dokumentów dotyczących lodówki, o których pisał we wniosku z 13 marca 2009 r. P. S. Prezydent Miasta uznał, że brak dowodów na to, że lodówka była własnością A. J. Z uwagi na brak umowy kupna-sprzedaży, nie można określić sposobu zapłaty, a przesłany dowód jest "mało wiarygodny". Nawet gdyby przyjąć, że A. J. sprzedał we wrześniu 2008 r. lodówkę P. S. za 600 zł, to Wnioskodawca mógł spłacić lodówkę w ratach do kwietnia 2009 r. Nie można jednoznacznie stwierdzić, czy Wnioskodawca ma w dalszym ciągu możliwość regulowania długu w ratach. W wyroku z "12.12.1996 r., I SA 1138/96" Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że do potrzeb z zakresu pomocy społecznej nie można zaliczyć długu ciążącego na wnioskodawcy, bez względu na ewentualne konsekwencje jego niespłacenia. Sytuacja materialna rodziny P. S. nie jest szczególnie wyjątkowa. Mimo samotnego wychowywania syna, dochód rodziny znacznie przekracza kryterium dochodowe – o 439,20 zł. MOPS, rozpatrując wniosek, jest obowiązany mieć na względzie nie tylko interes Wnioskodawcy, lecz i innych osób, będących w trudnej sytuacji materialnej. Art. 7 kpa nakazuje przy rozpatrywaniu spraw uwzględnić interes społeczny i słuszny interes obywateli. Norma ta jest zbieżna z art. 3 ust. 4 ups. Przyznając różnego rodzaju świadczenia, organ dysponuje określonym budżetem. Obowiązkiem pomocy społecznej jest zabezpieczenie potrzeb osób i rodzin najsłabszych ekonomicznie – których dochód nie przekracza kryterium dochodowego (art. 8 ust. 1 ups). Budżet Miasta [...] na zasiłki i pomoc w naturze w 2009 r. wynosi ok. 245 tys. zł miesięcznie. Ze środków tych w pierwszej kolejności należy pokryć świadczenia o charakterze obowiązkowym (zasiłki celowe, zasiłki okresowe, sprawienie pogrzebów, zapewnienie gorących posiłków w szkole, przedszkolu i żłobku, zapewnienie schronienia itp.). W marcu 2009 r.: do MOPS wpłynęły 872 wnioski o pomoc; na zasiłki celowe dla 651 osób wydatkowano 139.800 zł; średnia wysokość zasiłku celowego ok. 214 zł. Pozostała kwota musi wystarczyć na zabezpieczenie innych, niezbędnych potrzeb: obiadów dla ok. 1700 dzieci i młodzieży, i osób tego pozbawionych, zasiłków okresowych (wypłaconych w marcu 2009 r. 490 osobom), sprawienie pogrzebów, zapewnienie schronienia osobom tego potrzebujących. Ze względu na ograniczoną ilość środków, którymi dysponuje organ, konieczny jest taki ich podział, by zaspokoić najbardziej pilne potrzeby jak największej liczby osób, spełniające kryteria dochodowe, określone w art. 8 ust. 1 ups (k. 27-28 akt administracyjnych).

Pismem z dnia 30 kwietnia 2009 r. P. S. wniósł odwołanie od owej decyzji. Odwołujący się zarzucił decyzji: naruszenie ustawy o pomocy społecznej (art. 41 pkt 1 w zw. z art. 3 ust. 3, art. 100 ust. 1); art. 7, art. 9 , art. 11, art. 77, art. 80, art. 107 kpa; art. 365 § 1 kpc (k. 1, 2 akt SKO).

Decyzją z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] maja 2009 r.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej SKO) na podstawie art. 1, art. 17 ust. 1 i art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U. 79/01/856 ze zm.) oraz art. 17 pkt 1, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa - utrzymało w mocy decyzję [...] kwietnia 2009 r.

SKO dokonało ustaleń tożsamych z ustaleniami organu I instancji. Dodatkowo ustaliło, że wydatki związane z zapewnieniem podstawowych potrzeb egzystencjalnych stanowią: 310,97 czynsz; 180,44 zł energia; 94,50 zł kablówka; 90 zł leki; 25 zł telefon komórkowy; 94 zł ogrzewanie; 100 zł miesięcznie- spłata kredytu lombardowego. Ubieganie się o pomoc finansową w zakresie zapłaty ceny za podstawowy sprzęt gospodarstwa domowego jakim jest lodówka, może być zakwalifikowany jako przypadek szczególnie uzasadniony. Powinnością organów pomocy społecznej jest regulowanie w pierwszej kolejności zobowiązań o charakterze obowiązkowym (zasiłków okresowych, zasiłków celowych, kosztów obiadów dzieci w szkole). Organ I instancji wystarczająco przedstawił wydatkowanie środków pieniężnych w marcu 2009 r. P. S., prócz zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku mieszkaniowego, systematycznie otrzymuje pomoc w formie zasiłków celowych specjalnych i pomoc rzeczową w formie korzystania przez syna z dożywania. MOPS w miarę swych możliwości wspiera rodzinę Odwołującego w jego trudnej sytuacji życiowej. Pomoc społeczna nie jest w stanie zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc (zapłaty ceny lodówki w kwocie 600 zł) i udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Uprawnienia z ustawy o pomocy społecznej mają charakter subsydiarny. Decyzja na podstawie art. 41 pkt 1 ups ma charakter uznaniowej, a zgłoszona potrzeba winna być oceniana przez pryzmat szczególnie uzasadnionego przypadku. Nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek przyznania zasiłku, organ może orzec o odmowie jego przyznania bądź przyznać go w wysokości uznanej za zasadną (wyrok NSA z 4.11.2008 r., I OSK 1910/07; k. 10-12 akt SKO).

Skargę na tę decyzję wniósł P. S. zarzucając naruszenie: ustawy o pomocy społecznej, kpa, kpc (365 § 1, 366), "i wiele innych nie wymienionych w skardze", podtrzymując w całości zarzuty zawarte w odwołaniu z 30 kwietnia 2009 r. "SKO zapomniało dodać, że w 2009 r. podtrzymywało wszystkie decyzje MOPS o nie udzielaniu" Odwołującemu się pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego (k. 2 akt sądowych).

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie (k. 4-6 akt sądowych).

Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił i zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadną.

1. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 153/02/1269, zm. 169/05/1417 - dalej uusa), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, kontrola, o której mowa w art. 1 § 2 uusa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sądowa kontrola decyzji administracyjnej polega wyłącznie na ocenie jej legalności, tj. zgodności z przepisami prawa materialnego i procedury administracyjnej w danym postępowaniu (art. 3 § 1 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. 153/02/1270 ze zm.- dalej ppsa). Zgodnie z zasadą oficjalności, sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, zawartą w skardze argumentacją- obowiązany jest natomiast do oceny praworządności zachowań organów administracji w danej sprawie. Granice rozpoznania skargi przez sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów w konkretnej i zaskarżonej sprawie, z drugiej natomiast strony przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeśli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 ppsa).

2. Zakres ustaleń faktycznych w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym wyznacza norma prawa materialnego. Zgodnie z normą prawa materialnego, mającą zastosowanie w niniejszej sprawie - art. 41 pkt 1 ups - w szczególnie uzasadnionych przypadkach może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela ustalenia faktyczne, poczynione przez organy obu instancji, czyniąc je integralną częścią ustaleń własnych. Nadto Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił, na podstawie dokumentów i odpisów dokumentów, znanych Sądowi z urzędu z innych spraw ze skarg P. S., rozpoznanych przed tutejszym Sądem, że:

[...]

Powyższych ustaleń Sąd dokonał w oparciu o dokumenty i odpisy dokumentów: pisma ZUS z dnia [...] października 2007 r., decyzji ZUS z dnia [...] marca 2006 r.; decyzji Prezydenta Miasta [...]:[...] , [...] , [...] (k. 17, 29, 50-51, 55, 63 akt administracyjnych załączonych do akt IV SA/Po 518/08); pisma ZUS z dnia [...] stycznia 2008 r. wraz z załącznikami: odpisami wniosków P. S. z dnia [...] października 2007 r. i [...] listopada 2007 r. (k. 29-34 akt IV SA/Po 518/08) i wyżej przywołanych dokumentów, znajdujących się w aktach administracyjnych załączonych do akt IV SA/Po 518/08.

Ostateczną i prawomocną decyzją z [...] maja 2009 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] maja 2009 r.) Prezydent Miasta [...], przyznał P. S. dodatek mieszkaniowy na okres maj-październik 2009 r. w wysokości 142,96 zł miesięcznie i przyznał ryczałt z uwagi na brak CO, C.W. i gazu przewodowego w wysokości 77,88 zł miesięcznie. Prawomocnym wyrokiem z dnia 19.11.2009, IV SA/Po 576/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę P. S. na decyzję SKO, utrzymującą w mocy decyzję z [...] maja 2009 r.

Wnioskami z dnia [...] listopada 2008 r. i [...] lutego 2009 r. P. S. wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o przyznanie pomocy finansowej na zakup żywności, materiałów do wyremontowania i wymalowania kuchni i łazienki oraz zakup kabiny prysznicowej (wniosek z [...] listopada 2008 r.), a także pomocy z przeznaczeniem na spłatę zadłużenia czynszowego i spłatę zastawu lombardowego (wniosek z dnia 13 lutego 2009 r.). Organ I instancji prawidłowo ustalił na podstawie wywiadu środowiskowego z dnia [...] grudnia 2008 r., że remont został dokończony (wykładzina w łazience, brodzik, kabina prysznicowa, mini radio) a Skarżący - jeszcze przed otrzymaniem pomocy - dokonał prac remontowych i zakupił wyposażenie mieszkania we wnioskowanym zakresie. Koszty te zostały sfinansowane przez siostrę P. S. (Wnioskodawca odmówił podania adresu siostry). W tych okolicznościach nie sposób było uznać, by przyznanie pomocy finansowej na wyposażenie i remont mieszkania było "szczególnie uzasadnioną", "niezbędną potrzebą życiową". Organ nie miał również obowiązku uwzględnić wniosku w zakresie dotyczącym pomocy finansowej na zakup żywności, bowiem potrzeby żywnościowe Skarżącego mogły zostać zaspokojone przez pomoc udzielaną przez Stowarzyszenie Pomocy Rodzinie "[...]" i pomoc w postaci jednego gorącego posiłku dziennie dla Skarżącego i syna, lecz Skarżący odmówił przyjęcia pomocy w tej formie. Nie było podstaw do przyznania świadczeń na zaspokojenie zadłużenia czynszowego i spłatę zastawu lombardowego. O ile zadłużenie czynszowe, co do zasady, może być w uzasadnionych przypadkach uznane za niezbędną potrzebę (wyrok NSA z 12.X. 2007 r., II OSK 45/07, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl), to w tej sprawie taki przypadek nie zachodził. Skarżący otrzymuje bowiem dodatek mieszkaniowy. Jest to znaczące i wystarczające wsparcie w sytuacji finansowej Skarżącego, którego dochód na osobę w rodzinie przekraczał kryterium dochodowe określone w ustawie o kwotę 217,60 zł (styczeń 2009). Spłata zastawu lombardowego nie mieści się w zakresie niezbędnej potrzeby życiowej uzasadniającej przyznanie pomocy społecznej. Prawomocnym wyrokiem z 1 lipca 2009 r. – IV SA/Po 57/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargi P. S. na decyzje SKO z dnia: [...] stycznia 2009 r. i [...] marca 2009 r., utrzymujące w mocy decyzje Prezydenta Miasta [...] o odmowie przyznania zasiłków celowych.

Sąd dał wiarę owym dokumentom i odpisom dokumentów – w tym znanym Sądowi z urzędu ze spraw: IV SA/Po 518/08, IV SA/Po 57/09 i IV SA/Po 576/09; k. 44, 47 akt IV SA/Po 423/09) zakończonych prawomocnymi wyrokami, bowiem nie były one kwestionowane przez Strony i nie nasunęły Sądowi wątpliwości co do ich autentyczności i wiarygodności (art. 106 § 3 i 5 ppsa w zw. z – odpowiednio- art. 228 § 2, art. 244 i 245, 252, 253 kpc; T. Ereciński w: "Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz" LexisNexis 2009 t. 1 s. 707 uw. 32, 33; postanowienie SN z 27.1.2006 r.- III CK 369/05- OSNC 11/06/187).

Ustawodawca nie definiuje pojęcia szczególnie uzasadnione przypadki w rozumieniu art. 41 ups, pozwalając organom pomocy społecznej na elastyczne reagowanie na wszelkie sytuacje, w których znalazły się osoby albo rodziny o dochodach przekraczających kryterium dochodowe. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego trafnie wskazuje się, że owe szczególne przypadki muszą być tak wyraziste i odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnianiu kryterium dochodowego z art. 8 ust. 1 ups, że uzasadniają przyznanie tej szczególnej pomocy (wyrok NSA z 14.1.1999 r., I SA 1601/98- Lex 47408, akceptowany przez Ł. Borkowskiego w: Ł. Borkowski, R. Krajewski, S. Szymański "Komentarz do nowej ustawy o pomocy społecznej" Wyd. LEGES 2007 s. 81). Sądowi orzekającemu w niniejszej sprawie znane są z urzędu przypadki uchylenia decyzji organów administracji w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego z uwagi na szczególne położenie osób ubiegających się o przyznanie zasiłku np. z powodu choroby jaką jest dziecięce porażenie mózgowe (którego skutki można ograniczyć skutecznie w najmłodszym wieku dziecka – w drodze czasochłonnych ćwiczeń, hipoterapii etc.), czy z powodu choroby jaką jest wirusowe zapalenie wątroby typu C (które w wielu przypadkach prowadzi do raka wątroby, a nawet do śmierci) bądź choroba osoby w podeszłym wieku (Skarżący i Jego żona mieli po 77 lat), która wiąże się z nadzwyczajnym nakładem finansowym dla ograniczenia skutków choroby (np. 530 zł dla przyjęcia leku w postaci kroplówki), gdzie często zaprzestanie podawania leków z powodu braku środków finansowych może spowodować nieodwracalne skutki dla zdrowia chorego, a nawet doprowadzić do jego śmierci; wyrok WSA w Poznaniu z: 12.X.2006 r. IV SA/Po 827/05, 28.3.2007 r. IV SA/Po 185/06; 4.11.2009 r. IV SA/Po 470/09 dostępne w Internecie na http:/cbois.nsa.gov.pl/)

Z definicji pomocy społecznej, zawartej w art. 2 ust. 1 ups nie sposób wyprowadzić wniosku, że każdy wniosek Zainteresowanego winien być uwzględniony. Pomoc społeczna, będąca instytucją polityki społecznej państwa, ma na celu umożliwienie (w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy) osobom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Tak pomyślana pomoc społeczna opiera się na zasadach pomocniczości i solidarności, zakotwiczonych w preambule Konstytucji RP. Z zasady pomocniczości wynika podział zadań między obywateli, stowarzyszenia, fundacje, samorządy terytorialne i państwo (art. 2 ust. 1 ustawy; W. Łączkowski "Etyczne aspekty finansowania potrzeb socjalnych ze środków publicznych" RPEiS 1/04/8; Ł. Borkowski i in. – op. cit. s. 10-11).

Konstytucyjna kategoria zabezpieczenia społecznego obejmuje w szczególności ubezpieczenie społeczne, zabezpieczenie społeczne i pomoc społeczną. Treścią prawa do zabezpieczenia społecznego jest zagwarantowanie każdemu obywatelowi świadczeń na wypadek: niezdolności do pracy ze względu na chorobę, niezdolności do pracy ze względu na inwalidztwo, osiągnięcie wieku emerytalnego, pozostawanie bez pracy nie z własnej woli i nieposiadanie innych środków utrzymania (L. Garlicki w: "Konstytucja RP. Komentarz" Wyd. Sejm. 2003 t. III s. 2 uw. 2, s. 4- 8 uw. 7-9 i akceptowane przez Komentatora orzecznictwo i piśmiennictwo; W. Muszalski "Prawo socjalne" PWN 1999 s. 12 i n.; I. Sierpowska "Prawo pomocy społecznej" Zakamycze 2006 s. 25-34, uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 września 2004– SK 30/03, OTK-A 8/04/82). Pojęcie zabezpieczenia społecznego obejmuje całokształt świadczeń, jakie - ze środków publicznych - są przyznawane obywatelowi, będącemu w potrzebie (uzasadnienie wyroku TK z dnia 20 listopada 2001 r. – SK 15/01, OTK ZU 8/01/252). Składa się na nie system urządzeń i świadczeń służących zaspokojeniu usprawiedliwionych potrzeb obywateli, którzy utracili lub doznali ograniczenia zdolności do pracy, albo zostali obciążeni nadmiernie kosztami utrzymania rodziny. Pomoc społeczna ma w odniesieniu do ubezpieczenia i zaopatrzenia społecznego charakter uzupełniający (uzasadnienia wyroków TK: SK 15/01, SK 30/03). Utrwalonym jest pogląd, że przepisy art. 32 ust. 1 i art. 67 Konstytucji nie mogą być samoistnym źródłem roszczeń z pomocy społecznej (wyrok SN z 14.3.2002 r.- III RN 141/01- OSNP 24/02/584).

Do prawa zabezpieczenia społecznego należą w szczególności: ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (obecnie j.t. Dz. U. 175/09/1362 ze zm.), ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t. Dz.U 11/07/74 ze zm.), ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (j.t. Dz.U. 39/04/353 ze zm.), ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz.U. 71/01/734 ze zm.– dalej udm) i szereg innych- z uwagi na stan faktyczny- nie mających zastosowania w sprawie. Ustawy te tworzą system zabezpieczenia społecznego, realizujący w szczególności art. 65-66, art. 67-71, art. 74-76 i 81 Konstytucji RP. Założeniem tego systemu jest spójność i wzajemne uzupełnianie się instytucji zabezpieczenia społecznego. Co do zasady- chyba że ustawodawca wyraźnie postanowi inaczej- klient zabezpieczenia społecznego nie powinien na koszt podatnika otrzymywać kilku świadczeń z tego samego tytułu, na podstawie różnych ustaw z zakresu zabezpieczenia społecznego (przykładowo: art. 99 ups, art. 3 ust. 3 udm, art. 6 pkt 3 i 4, i art. 8 ust. 3- 13 ups, art. 3 pkt 1- 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - j.t. Dz.U. 139/06/992 ze zm.).

Pomoc społeczna przysługuje osobom, które wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości nie są w stanie przezwyciężyć trudnych sytuacji życiowych (art. 2 ust. 1 ups). P. S. korzysta z pomocy osób trzecich - w szczególności siostry (na której ciąży obowiązek alimentacyjny wobec brata – art. 128 i 129 § 1, art. 132 kro), która pokryła koszty remontu łazienki; osoba obca, jaką jest A. J., udostępniła Skarżącemu lodówkę. Zadaniem organów jest pomoc w dążeniu samego zainteresowanego do polepszenia swej sytuacji życiowej. System prawa na pierwsze miejsce wśród instytucji pomocy osobom będącym w niedostatku, zgodnie z zasadą subsydiarności, wysuwa obowiązek alimentacyjny ( odpowiednio – wyrok SN z dnia 03 września 1998 r.- I CKN 908/97 – OSNC 3/99/53 z glosą T. Smyczyńskiego- OSP 10/99/173, akceptowany przez M. Andrzejewskiego "Ochrona praw dziecka w rodzinie dysfunkcyjnej" Zakamycze 2003 str.147 i nast.). W doktrynie jednoznacznie wskazuje się, że dla pomocy społecznej bardzo ważnym elementem są zobowiązania wewnątrzrodzinne (Ł. Borkowski – op. cit. s. 11).

Organy obu instancji trafnie uznały, że żądanie pokrycia kosztów zakupu lodówki od osoby fizycznej w sytuacji faktycznej i prawnej P. S. nie zasługuje na uwzględnienie. W szczególności osoba ubiegająca się o świadczenie z pomocy społecznej nie może stawiać organów pomocowych w sytuacji swoistego przymusu – chęć skorzystania z pomocy społecznej i aprobata dla tego zamiaru ze strony organu pomocowego, muszą poprzedzać zaciągnięcie zobowiązań z tego tytułu przez Zainteresowanego. Sądowi z urzędu (ze sprawy IV SA/Po 769/09 WSA w Poznaniu) wiadomym jest, że Organ pomocowy wspomógł Odwołującą w sprawie IV SA/Po 769/09 innymi formami pomocy przez przyznanie w miesiącu czerwcu 2009 r. pomocy w formie zasiłku celowego pod warunkiem zwrotu (z odstąpieniem od żądania) w wysokości 900 zł z przeznaczeniem na zakup chłodziarki. Nie ulega wątpliwości, że takim szczególnym przypadkiem mogła być choroba nowotworowa Skarżącej w sprawie IV SA/Po 769/09 oraz inne schorzenia jakie u Niej stwierdzono tj. kardiologiczne, okulistyczne, naczyniowe i płucne. Szczególnie choroba nowotworowa może wiązać się z nadzwyczajnym nakładem finansowym dla ograniczenia jej skutków np. przyjęcia leków hamujących rozwój choroby, czy kremów, które zapobiegają powstawaniu ran po naświetlaniu lampami kobaltowymi. Często zaprzestanie podawania leków z powodu braku środków finansowych może spowodować nieodwracalne skutki dla zdrowia chorego, a nawet doprowadzić do jego śmierci. Nawet jednak tak drastyczna sytuacja zdrowotna i życiowa Skarżącej w sprawie IV SA/Po 769/09 nie przemawiała, to nie należało tracić z pola widzenia, że celem pomocy społecznej nie jest zaspokajanie wszelkich zgłaszanych potrzeb w tym zakupu pralki w kwocie 1050 zł i odkurzacza w kwocie 199 zł. Skoro na koszt podatnika w czerwcu 2009 r. Skarżąca otrzymała 900 zł na zakup chłodziarki, to nie może oczekiwać, że w krótkim czasie na koszt podatnika wymieni cały sprzęt agd na nowy. Organ pomocy społecznej nie dysponując funduszami na zakup nowego sprzętu, może rozważyć zaoferowanie wsparcia mieszczącego się w ramach pracy socjalnej (art. 6 pkt 12 ups) poprzez skierowanie Skarżącej do organizacji, które dysponują używanym i sprawnym sprzętem (przykładowo – Fundacja "Barka"; Caritas) i oddają je za darmo osobom potrzebującym. W sprawie IV SA/Po 769/09 Skarżąca najpierw wystąpiła o pomoc w zakupie chłodziarki; następnie organ zweryfikował starannie stan faktyczny i trafnie ocenił, że był to szczególnie uzasadniony przypadek; zweryfikował ceny nowego sprzętu na rynku detalicznym i uznawszy, że możliwości finansowe organu czynią w tak nadzwyczajnych okolicznościach możliwym zaspokojenie tej potrzeby, przyznał stosowną pomoc, w oparciu o którą dopiero wówczas doszło do zakupu chłodziarki.

P. S. nie dokonał żadnych z tych aktów staranności i pragnie w istocie, by organ pomocowy pokrył Jego dług w kwocie 600 zł z tytułu samowolnego zakupu używanej lodówki od osoby fizycznej. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalonym jest pogląd, że potrzeba spłacenia długu, nie jest niezbędną potrzebą życiową, uzasadniającą przyznanie zasiłku celowego lub specjalnego zasiłku celowego (odpowiednio- wyrok NSA z: 23.9.2008 r., I OSK 1513/07; 12.12.1996 r., I SA 1138/96, Pr. Pracy 2/98/41; 19.4.2000 r., I SA 2129/99 i 18.2.1998 r., I SA 1174/97 – akceptowane przez I. Sierpowską "Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz" ABC 2009 s. 168, przypis 9 i 10; wyrok WSA we Wrocławiu z 12.3.2008 r., IV SA/Wr 638/07, "Orzecznictwo Sądów w Sprawach Pomocy Społecznej" 1/08/10).

W orzecznictwie i doktrynie jednoznacznie przyjmuje się, że uznanie administracyjne dotyczy przyszłości; przedmiotem uznania nie jest ustalenie znaczenia tekstu prawnego, ani ocena występujących faktów, lecz określenie skutku prawnego (M. Mincer "Uznanie administracyjne" Toruń 1983 s. 63). Uznanie administracyjne ograniczone jest art. 7 kpa (wyrok NSA z: 28.6.1982- SA/Wr 245/82- ONSA 1/82/62; 11.6.1981- SA 820/81- ONSA 1/81/57, akceptowane przez J. Borkowskiego w: "Kpa. Komentarz" CH BECK 2009 s. 405 nb. 3 do art. 107). Decyzje pozostawione uznaniu administracyjnemu wymagają szerszego uzasadnienia, niż decyzje podejmowane w warunkach ustawowego skrępowania (E. Iserzon w: "Kpa- komentarz" W-wa 1970 s.209), tym więcej, że organ administracji publicznej ograniczony jest w szczególności zasadą praworządności i zasadą uwzględniania z urzędu interesu państwowego i słusznego interesu obywateli (Z. Janowicz "Kpa- komentarz" W. Pr. PWN 1999 s. 304). Wobec powyższego należy uznać, że organy obu instancji nie naruszyły w niniejszej sprawie granic uznania administracyjnego i prawidłowo uznały, że w niniejszej sprawie nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 41 ups, jak i ta forma pomocy przekracza możliwości pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ups). Za uwzględnieniem wnioskowanej pomocy w niniejszej sprawie nie przemawiała nadto norma prawna wywiedziona z art. 3 ust. 3 i art. 100 ust. 1 ups.

Skarżący błędnie w skardze i w odwołaniu, zarzuca decyzjom obu instancji naruszenie art. 365 § 1 i art. 366 kpc. W skardze P. S. nie wskazuje, w czym upatruje naruszenia owych norm; z odwołania zdaje się wynikać, że skoro prawomocnym postanowieniem z 12.1.2004 r. I Ns 1338/02 Sąd Rejonowy przyznał na własność byłej Żonie lodówkę Polar o wartości 1.800 zł, to Skarżący ma prawo zakupić na koszt podatnika, w ramach świadczeń z pomocy społecznej, lodówkę o podobnych gabarytach za połowę tej kwoty (k. 1-2 akt SKO). Pogląd ów nie ma oparcia w prawie. Wyrok sądu powszechnego, zgodnie z art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego (Dz.U. 43/64/296 ze zm.- dalej kpc) wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Norma ta dotyczy także prawomocnych postanowień merytorycznych, zapadłych w postępowaniu nieprocesowym (a takim jest postanowienie w sprawie o podział majątku dorobkowego; odpowiednio- postanowienie SN z 21.X.1999 r., I CKN 169/98, OSNC 4/01/63, akceptowane przez M. Jędrzejewską i K. Weitza w: "Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz" LexisNexis 2009 t. 2 s. 101 uw. 3). Wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a nadto tylko między samymi stronami (art. 366 kpc). Rozstrzygnięcie o istocie spornego stosunku prawnego, wyrok – podobnie jak i postanowienie w postępowaniu nieprocesowym, rozstrzygającym o istocie stosunku prawnego – stwarza określoną sytuację prawną (M. Jędrzejewska i K. Weitz – op. cit. s. 102 uw. 2, 5). W sprawie I Ns 1338/02 Sąd Rejonowy rozstrzygnął o tym, które składniki majątku wchodziły w skład majątku wspólnego małżonków i jaką miały wartość, jaki był udział każdego z małżonków w tym majątku, a następnie przyznał każdemu z byłych małżonków poszczególne składniki majątku na wyłączność, orzekając ewentualnie o spłatach (art. 43, 45 i 46 kro). Żaden organ wskazany w art. 365 § 1 kpc nie może swych rozstrzygnięć oprzeć na twierdzeniu przeciwnym. Sąd Administracyjny rozstrzygając niniejszą sprawę jest obowiązany uwzględnić konkluzję, do jakiej doszedł Sąd Powszechny, jednakże tylko w takim zakresie, w jakim wynika to z treści postanowienia – w szczególności każdy liczyć musi się z tym, że dany składnik majątku (dawniej wspólnego), stał się wyłącznie składnikiem majątku każdego z uczestników tego postępowania. Nie rodzi to jednak jakiegokolwiek prawa drugiego z byłych małżonków, by na koszt podatników uzyskać w ramach pomocy społecznej jakiegokolwiek odpowiednika dawnego składnika majątku wspólnego – w tym o podobnych gabarytach bądź w granicach połowy wartości tego składnika.

Przyczyną odmowy przyznania poszczególnych świadczeń z pomocy społecznej, o które ubiegał się różnymi wnioskami Skarżący, miały różne przyczyny – faktyczne i prawne – w szczególności Skarżący nie może w dniu sporządzenia skargi ([...] maja 2009 r.) sugerować, że poszczególne decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] nietrafnie utrzymywały w mocy decyzje organu I instancji o odmowie przyznania zasiłku celowego specjalnego. Ze znanych Sądowi z urzędu spraw (k. 44, 47 akt IV SA/Po 423/09) wynika, że P. S. udzielana jest na koszt podatników różnorodna pomoc – w tym w zakresie dożywiania, świadczeń rodzinnych i dodatków mieszkaniowych.

Skoro zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca nie naruszają prawa, przeto skargę należało oddalić (art. 151 ppsa). O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 250 ppsa w zw. z § 2 ust. 1 i 3 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. 163/02/1348 ze zm.).

/-/E.Kręcichwost-Durchowska /-/ M. Dybowski /-/E.Makosz-Frymus