Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 551/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2017-09-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 28 ust. 2, 3, art. 32
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 22 września 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: , Przewodnicząca Sędzia WSA Ewa Alberciak, Sędziowie Sędzia NSA Janusz Nowacki (spr.), Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski, , , Protokolant Specjalista Dominika Janicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 września 2017 roku sprawy ze skargi J. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...], 2. przyznaje adwokatowi S. D. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. A 84 lok. 1, kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych obejmującą podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu skarżącej J. K. i nakazuje wypłacić powyższą kwotę adwokatowi S. D. z funduszu Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 k.p.a. w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 963, ze zm.) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 29 grudnia 2016 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu Zakład Ubezpieczeń Społecznych podniósł, że wnioskiem z dnia 2 listopada 2016 r. (wpływ do ZUS w dniu 9 listopada 2016 r.) J. K. wniosła o umorzenie należności z tytułu składek.

W dniu 29 grudnia 2016 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na: ubezpieczenia społeczne za okres styczeń 2010 –listopad 2011 r. w łącznej kwocie 19 310,11 zł, w tym z tytułu: składek 11 894,51 zł, odsetek za zwłokę liczonych na dzień 9 listopada 2016 r. – 7 398,00 zł, kosztów upomnienia – 17,60 zł; ubezpieczenie zdrowotne za okres styczeń 2010 – listopad 2011 r. w łącznej kwocie 8 889,73 zł, w tym z tytułu: składek – 5 477,13 zł, odsetek za zwłokę liczonych na dzień 9 listopada 2016 r. – 3 395,00 zł, kosztów upomnienia – 17,60 zł; Fundusz Pracy za okres styczeń 2010 r. – listopad 2011 r. w łącznej wysokości 1 754,44 zł, w tym z tytułu: składek – 1 071,84 zł, odsetek za zwłokę liczonych na dzień 9 listopada 2016 r. – 665,00 zł, kosztów upomnienia – 17,60 zł.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J. K. podniosła, że jest zatrudniona na 1/4 etatu ze względu na konieczność sprawowania opieki nad matką T. Z. której stan zdrowia bardzo się pogorszył od 2008 r. Matka wymaga całodobowej opieki, a opieka przydzielona z NFZ była znikoma i niewystarczająca. Z tego powodu praca w niepełnym wymiarze umożliwia skarżącej pogodzenie pracy z opieką. Skarżąca poinformowała również, iż jej mąż zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej i próbuje znaleźć fundusze na dofinansowanie prowadzonej działalności lub ją zbyć w całości. Na utrzymaniu są dwie uczące się córki, jedna w wieku gimnazjalnym i druga studentka, planująca kontynuowanie studiów magisterskich (II stopnia), a następnie doktoranckich. Starsza córka nie będzie uzyskiwała dochodu przez następne lata, ponieważ jest studentką studiów dziennych. Rodzina wkrótce będzie musiała opuścić mieszkanie w związku z egzekucją, a nie ma na razie wyznaczonego zastępczego lokalu. Zdaniem skarżącej jest to najlepszy dowód świadczący o sytuacji finansowej rodziny, która nosi znamiona ubóstwa. Ponadto brakuje środków na podstawowe czynności życiowe i opłaty (jedzenie, rachunki, opłaty szkolne). Sytuacja rodziny jest krytyczna w związku z bardzo niskim dochodem na jedną osobę w rodzinie, toczącą się egzekucją w związku z lokalem, w którym mieszka oraz dwiema uczącymi się córkami na utrzymaniu. Do wniosku skarżąca załączyła postanowienie Sądu Rejonowego dla Ł.-Ś. z dnia 21 września 2016 r. w sprawie zawieszenia postępowania egzekucyjnego, zaświadczenie Uniwersytetu [...] z dnia 16 stycznia 2017 r. dotyczące M. M. K. zaświadczenie Publicznego Gimnazjum nr 18 z dnia 16 stycznia 2017 r. dotyczące J. K. oraz dokumenty dotyczące T. Z., tj. orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 14 maja 2008 r., a także karty informacyjne: III Szpitala Miejskiego im. [...] z dnia 9 listopada 2010 r., [...] Szpitala [...] z dnia 6 sierpnia 2010 r., [...] Szpitala [...] z dnia 23 lutego 2013 r., Kliniki Chorób Wewnętrznych i Rehabilitacji Kardiologicznej z sierpnia 2013 r. (dalszy ciąg karty), Wojewódzkiego Zespołu ZOZ Centrum Leczenia Chorób Płuc i Rehabilitacji w Ł. z dnia 6 lipca 2015 r. i 22 lipca 2016 r.

W dniu 31 stycznia 2017 r. skarżąca złożyła pismo, w którym ponownie opisała sytuację rodziny.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymując stanowisko zajęte w decyzji z dnia 29 grudnia 2016 r. stwierdził, że w sytuacji skarżącej nie ma podstaw do umorzenia należności z tytułu składek. Umorzenie jest instytucją o charakterze wyjątkowym i tylko w przypadku wystąpienia szczególnych okoliczności możliwe jest podjęcie decyzji o umorzeniu. Nie zaistniały szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie należności w oparciu o przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r., poz. 963). W okresie prowadzenia działalności skarżąca była płatnikiem składek i winna odprowadzać składki na ubezpieczenia. Przesłanki uzasadniające ich umorzenie zostały określone w oparciu o art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r., poz. 963). Nadal brak jest podstaw, które mogłyby wskazywać na możliwość umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z uwagi na całkowitą nieściągalność należności. Na podstawie tytułów wykonawczych wszczęto postępowanie egzekucyjne do rachunku bankowego w A Bank S.A. i uzyskano informację o zbiegu egzekucji sądowoadministracyjnej. Postępowanie egzekucyjne nadal jest prowadzone, a więc brak jest potwierdzenia całkowitej nieściągalności. Z uwagi na powyższe nie są spełnione ustawowe wymogi, a zatem brak jest podstaw do umorzenia należności na podstawie tego kryterium. Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził następnie, że nie kwestionuje obecnej trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej rodziny skarżącej. Jednakże biorąc pod uwagę okoliczności sprawy w dalszym ciągu brak jest przesłanek, które mogłyby wskazywać na możliwość umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365), zwanego dalej rozporządzeniem z dnia 31 lipca 2003 r. Zgodnie z danymi wygenerowanymi z Kompleksowego Systemu Informatycznego skarżąca jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę z podstawą wymiaru w wysokości 500,00 zł brutto, tj. 414,76 zł netto. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej z dnia 25 listopada 2016 r. skarżąca wyjaśniła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem P. K., który nie uzyskuje dochodu. Na utrzymaniu mają 2 córki, M. – studentkę i J. – uczennicę gimnazjum, na którą otrzymują zasiłek rodzinny w wysokości 124,00 zł. Skarżąca ponosi koszty utrzymania mieszkania w wysokości 700,00 zł. Posiadają zobowiązania z tytułu podatków, kredyty i inne zobowiązania. Egzekucja prowadzona jest przez Sąd Rejonowy w Ł.. Zdaniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ponoszone wydatki nie są nadzwyczajnymi kosztami, jakie skarżąca musi ponosić. Zakład nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem oraz wskaże, iż nie posiada środków na regulowanie należności. Skarżąca wyjaśniła, że powodem zatrudnienia w wymiarze 1/4 etatu jest konieczność sprawowania opieki nad matką T. Z. wymagającą całodobowej opieki. Mąż zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej i poszukuje funduszy na dofinansowanie prowadzonej działalności lub ją zbyć w całości. Zgodnie z kartą wypisową z sierpnia 2013 r. oraz kartą informacyjną z pobytu w oddziale Wojewódzkiego Zespołu ZOZ Centrum Leczenia Chorób Płuc i Rehabilitacji w Ł. z dnia 22 lipca 2016 r., oprócz skarżącej opiekę nad chorą matką sprawuje również siostra, co według Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z pewnością ułatwia podział obowiązków w tym zakresie. Zdaniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, skoro mąż skarżącej zawiesił prowadzenie działalności z dniem 1 listopada 2015 r., mógłby także taką opiekę mógł zapewnić. Skarżąca stwierdziła, że nie przewiduje poprawy sytuacji materialnej. Nie wyjaśniła, jednak dlaczego mąż nie podjął zatrudnienia. W ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych również studia córki nie stanowią przeszkody w wykonywaniu dodatkowego zatrudnienia w niepełnym wymiarze lub sprawowania opieki nad chorą babcią. Rodzina nie korzysta z pomocy MOPS. Gdyby jej sytuacja finansowa była trudna i istniałoby zagrożenie braku możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, to zapewne przyznana zostałaby pomoc z MOPS. Z akt sprawy nie wynika, że skarżąca starała się o uzyskanie pomocy finansowej z instytucji do tego rodzaju pomocy powołanych. Składki są zobowiązaniami publicznoprawnymi, w związku z czym mają pierwszeństwo w regulowaniu przed ratami kredytu. Zobowiązania wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych mają szczególny charakter z uwagi na ich przeznaczenie i kolejność zaspokajania. Kredyty bankowe natomiast takiej cechy nie posiadają, są bowiem zobowiązaniami cywilnoprawnymi. Posiadanie innych zobowiązań nie stanowi podstawy do umorzenia należności z tytułu składek. Każdy z wierzycieli może dochodzić swoich należności zgodnie z przepisami prawa. Sytuacja, w jakiej się skarżąca znalazła nie jest wystarczającą przesłanką do umorzenia należnych składek w oparciu o omawiane przepisy prawa. Za ryzyko podejmowanych decyzji odpowiada płatnik. W wydanej decyzji poinformowano skarżącą o pomocy, jakiej może udzielić Oddział, tj. możliwości ratalnej spłaty zadłużenia. Spłata należności składkowych nie oznacza, że musi to być wyłącznie jednorazowa zapłata całej należności. Pomiędzy dłużnikiem, a wierzycielem może być uzgodniona forma i zasady spłaty zaległości, np. w postaci przewidzianych prawem ulg na dogodnych warunkach. Ponadto, ta forma spłaty zadłużenia umożliwia uregulowanie należności w dłuższym okresie czasu, a jej atutem jest nie tylko nienaliczanie odsetek za zwłokę od następnego dnia po dniu wpływu wniosku o udzielenie ulgi, ale również ograniczenie negatywnych konsekwencji wynikających z przymusowego ich dochodzenia w trybie egzekucji. Od składek, które rozłożono na raty, Zakład Ubezpieczeń Społecznych zobowiązany jest naliczyć do każdej raty opłatę prolongacyjną w wysokości 50% stawki odsetek za zwłokę obowiązującej w dniu podpisania umowy. Ponadto zgodnie z powołanym powyżej rozporządzeniem z dnia 31 lipca 2003 r. do umorzenia może dojść między innymi, gdy opłacanie należnego zobowiązania pozbawiłoby stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych albo przewlekła choroba uniemożliwia uzyskanie dochodów umożliwiających opłacenie zadłużenia wraz z należnymi odsetkami. Pomimo, że skarżąca złożyła orzeczenie przyznające stopień niepełnosprawności dla matki, to fakt braku wspólnego zamieszkiwania świadczy o możliwości sprawowania opieki przez jeszcze inne osoby. Nie wystarczy, gdy osoba zobowiązana wskaże uciążliwości i trudności w zapłacie narosłych należności. Każdy dłużnik musi liczyć się z koniecznością zapłaty składek, gdyż należy to do jego obowiązku, zaś odstąpienie od realizacji tego obowiązku ma charakter zupełnie wyjątkowy. Istniejące zadłużenie jest wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Jeżeli w okresie prowadzenia działalności skarżąca nie posiadała wystarczających środków finansowych na opłacenie należnych składek w terminie, to obecnie jest zobowiązana do ich uregulowania wraz z odsetkami za zwłokę. Kontunuowanie prowadzenia działalności gospodarczej i jej niewyrejestrowanie oraz nieopłacanie należnych składek skutkowało powstaniem znacznej kwoty zadłużenia. Skarżąca musiała się liczyć z koniecznością uregulowania zaległości wraz z odsetkami za zwłokę. Ponoszenie konsekwencji negatywnych rezultatów prowadzonej działalności jest rzeczą oczywistą i społecznie uzasadnioną. Po szczegółowej analizie dokumentów organ administracji podjął decyzję mieszczącą się w pojęciu uznania administracyjnego. Wydana decyzja została uargumentowana i dokładnie został przedstawiony zastosowany tok rozumowania. W omawianej sprawie brak jest podstaw by interes dłużnika przedkładać nad interes społeczny. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako wierzyciel publicznoprawny nie może swobodnie dysponować swoją wierzytelnością, lecz czyni to na zasadach i w sposób określony w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych. Umorzenie należności z tytułu składek traktowane jest jako instytucja o wyjątkowym charakterze, której stosowanie uzależnione jest od zaistnienia konkretnych, wskazanych przez ustawodawcę przesłanek. Wydanie decyzji o umorzeniu zadłużenia następuje po spełnieniu określonych w ustawie przesłanek umorzenia, a Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ma podstaw do swobodnego rozszerzania zakresu zasad zdefiniowanych przez ustawodawcę. Umorzenie należności stanowi wyraz definitywnej rezygnacji ZUS z możliwości ich wyegzekwowania. W ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uzasadnienie wniosku skarżącej zawiera subiektywną ocenę faktów. Zebrany materiał dowodowy jest wystarczający do oceny przesłanek.

W skardze na powyższą decyzję J. K. wniosła o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją z dnia 29 grudnia 2016 r.

Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła:

1. naruszenie prawa materialnego, w szczególności:

a. art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 pkt 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. poprzez jego niezastosowanie i odmowę umorzenia należności w sytuacji, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącą i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

b. art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez jego niezastosowanie i odmowę umorzenia należności w sytuacji, gdy została stwierdzona postanowieniem Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w J. z dnia 4 marca 2014 r. całkowita ich nieściągalność.

2. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, w szczególności:

a. art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez zaniechanie wnikliwego i wyczerpującego zebrania oraz rozpatrzenia materiału dowodowego, prowadzące w konsekwencji do ustaleń nie znajdujących oparcia w dowodach zgromadzonych w sprawie, w tym poprzez uznanie, iż nie zostały spełnione przesłanki do wydania decyzji o umorzeniu należności wobec ZUS, a także poprzez naruszenie zasady ważenia interesu społecznego i słusznego interesu obywatela;

b. art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na nieuwzględnieniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy mimo naruszenia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. przez niewzięcie pod uwagę całokształtu materiału dowodowego i niewyjaśnienie całego stanu faktycznego sprawy oraz dokonanie w związku z tym błędnych ustaleń faktycznych, a także przyznanie prymatu interesu społecznego nad indywidualny strony, w sytuacji gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W uzasadnieniu skarżąca stwierdziła, że nie kwestionuje, iż stan faktyczny został ustalony przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych co do zasady prawidłowo jednakże z poszczególnych dowodów i załączonych przez skarżącą dokumentów nie wyciągnięto należytych wniosków, co prowadziło w rezultacie do wydania orzeczenia sprzecznego z zasadą ważenia interesu społecznego i indywidualnego, jak również niezgodnego z przepisami prawa materialnego. W sprawie właściwie zostało ustalone na podstawie przedstawionych przez skarżącą dokumentów, że to na skarżącej spoczywa ciężar opieki nad niepełnosprawną matką. Wobec oświadczeń strony i wątpliwościach organu z tym zakresie, organ ten mógł, a nawet powinien doprowadzić do wysłuchania siostry skarżącej celem ustalenia i weryfikacji jej twierdzeń. W danej sprawie możliwość podjęcia pracy w pełnym wymiarze czasu pracy ma charakter wyłącznie hipotetyczny, ponieważ stan zdrowia połączony z wiekiem powoduje, że dla potencjalnych pracodawców nie jest osobą atrakcyjną. Zdaniem skarżącej o eliminacji jej z rynku pracy świadczy nie tylko stan jej zdrowia, ale całokształt czynników związanych z jej osobą. Skarżąca cierpi na niezdiagnozowane bóle głowy objawiające się zawrotami i utratą równowagi. Skarżąca ma wykształcenie ogólne, co również nie pomaga w znalezieniu pracy. Powyższe potwierdza tezę o braku realnej możliwości ze względu na stan zdrowia do podjęcia zatrudnienia czy też uzyskania dochodu pozwalającego na spłatę należności. Skarżąca uzyskuje jedynie dochód z tytułu zasiłku rodzinnego oraz stypendium młodszej córki. Ciążą na niej także zobowiązania kredytowe. Powyższe wskazuje, że konieczność opłacenia należności z tytułu składek pozbawi skarżącą i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Stan majątkowy skarżącej od 2014 r. nie uległ poprawie i nie ma najmniejszych szans, iż będzie inaczej. Dolegliwości zdrowotne skarżącej mają charakter przewlekły, a poprzez brak ostatecznej diagnozy nie poddają się leczeniu. Opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącą i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zdaniem skarżącej organ nie rozważył wzajemnego przenikania się przesłanek w zakresie kondycji majątkowej skarżącej i jej stanu zdrowia. Wysokość zadłużenia, a także pozyskiwane przez skarżąca dochody powodują, że nie istnieje realna możliwość spłaty zadłużenia – chociażby w ramach układu ratalnego czy częściowego. Wysokość kwoty należności z tytułu składek, wysokość obecnie uzyskiwanych dochodów oraz spłata całości zadłużenia wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, pozbawiłaby skarżącą możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Postanowieniem z dnia 4 marca 2014 r. Komornik sądowy przy Sądzie Rejonowym w J. umorzył postępowanie wobec majątku skarżącej, co przesądza, że została stwierdzona całkowita nieściągalność zdefiniowana w art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Okoliczność ta jednak została jednak zlekceważona, co powoduje, że wydane w sprawie orzeczenie zostało wydane z naruszeniem zasad postępowania, w szczególności art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez zaniechanie wnikliwego i wyczerpującego zebrania oraz rozpatrzenia materiału dowodowego, prowadzące w konsekwencji do ustaleń nie znajdujących oparcia w dowodach zgromadzonych w sprawie.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona.

Zgodnie z treścią art.3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi(Dz.U. z 2012r. poz.270 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

W myśl zaś art.145 § 1 wymienionej ustawy sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1./ uchyla decyzje lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi:

a./ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy

b./ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego

c./ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy

2./ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art.156 kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach

3./ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.

Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji czy jest ona zgodna z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

W rozpoznawanej sprawie organ administracji naruszył przepisy postępowania a mianowicie art.7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 K.p.a. i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podstawą prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. nr 205 z 2009r. poz.1585 z późn. zm.), zwana dalej s.u.s. oraz przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. nr 141 poz.1365 z późn. zm.).

Zgodnie z treścią art.28 ust.2 ustawy z 13 października 1998r. należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności z zastrzeżeniem ust.3a.

W myśl art.28 ust.3 wymienionej ustawy całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zgodnie z treścią art.28 ust.3a wymienionej ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

W myśl art.32 wymienionej ustawy do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

W myśl § 3 ust.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. nr 141 poz.1365) zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z wymienionych przepisów wynika, iż umorzenie składek na ubezpieczenie opiera się na tzw. uznaniu administracyjnym na co wskazuje użyte sformułowanie, że "należności z tytułu składek mogą być umarzane..." użyte w art.28 ust.2 i 3a ustawy z 13 października 1998r. oraz sformułowanie "Zakład może umorzyć..." użyte w § 3 ust.1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r. Oznacza to, że nawet w przypadku gdy spełnione zostaną przesłanki, o których mowa w art.28 ust.2,3 i 3a ustawy z 13 października 1998r. oraz w § 3 wymienionego rozporządzenia nie zobowiązuje to ZUS-u do umorzenia należności z tytułu składek. Decyzja w tym zakresie jest pozostawiona uznaniu Zakładu. Organ rentowy może zatem odmówić umorzenia składek mimo, iż np. opłacenie należności z tego tytułu pozbawiłoby zobowiązanego niezbędnych potrzeb życiowych.

Przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym organ administracji obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszystkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero wnikliwa analiza stanu faktycznego stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Decyzja odmowna musi być więc należycie uzasadniona tak aby nie można jej było postawić zarzutu dowolności. W szczególności winna ona zawierać dokładne wyjaśnienie sytuacji materialnej strony skarżącej, wysokości zaległych należności oraz dokładne wyjaśnienie przesłanek, którymi kierował się organ wydając takie a nie inne rozstrzygnięcie.

W niniejszej sprawie organ rentowy nie wyjaśnił dokładnie całej sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej rodziny skarżącej ani w sposób wyczerpujący nie zebrał ani nie rozpatrzył całego materiału dowodowego.

Z zebranego materiału dowodowego wynika, że J. K. mieszka wraz z mężem oraz dwójką dzieci przy czym córka J. chodzi do 3 klasy gimnazjum zaś córka M. studiuje na Uniwersytecie [...] (obecnie jest na III roku). Skarżąca pracuje na ¼ etatu i zarabia 462,50 zł brutto miesięcznie (393,58 zł netto) zaś mąż zawiesił działalność gospodarczą i obecnie poszukuje funduszy na dofinasowanie działalności lub możliwości jej zbycia. Całkowity dochód rodziny to kwota 586,50 zł miesięcznie (462,50 zł – zarobki skarżącej + 124 zł – zasiłek rodzinny na młodszą córkę). J.K. jest zatrudniona na ¼ etatu gdyż musi się opiekować matką, która ma 88 lat i jest bardzo schorowana.

Wymienione informacje wynikają z oświadczenia skarżącej o stanie rodzinnym, majątkowym i sytuacji materialnej z 25 listopada 2016r. oraz z treści odwołania. Wymienione informacje, w ocenie sadu, nie wyjaśniają dokładnie całej sytuacji rodziny skarżącej. Faktem jest, że informacje dotyczące sytuacji materialnej i rodzinnej posiada sama strona lecz na organie administracji spoczywa również obowiązek podjęcia czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz obowiązek wyczerpującego zebrania całego materiału dowodowego. W sytuacji gdy informacje strony zawarte w oświadczeniu o sytuacji materialnej i rodzinnej są niepełne lub niejasne to obowiązkiem organu rentowego jest wezwanie strony do wyjaśnienia tych wątpliwości., W niniejszej sprawie organ administracji poza odebraniem od skarżącej standardowego oświadczenia o sytuacji rodzinnej i materialnej nie podjął żadnych innych czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. W związku z czym sytuacja rodzinna i majątkowa J.K. nie została dokładnie wyjaśniona.

Przede wszystkim nie została dokładnie wyjaśniona kwestia zatrudnienia skarżącej na ¼ etatu. J. K. podała, że nie może podjąć pracy w większym wymiarze z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad swoją matką. Do akt sprawy załączyła orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności matki oraz kilka kart informacyjnych z okresów jej hospitalizacji. Analiza tych kart wskazuje, że matka skarżącej (T. Z.) ma 88 lat i szereg różnych schorzeń w tym między innymi zespół otępienny. Nie ulega wątpliwości, że wymaga ona opieki. Z wymienionych kart wynika jednocześnie, że mieszka ona w innym miejscu niż skarżąca. Nie zostało jednak wyjaśnione czy matka J.K. ma czy też nie ma zapewnionej opieki innej osoby. W rozważaniach organu pojawia się siostra skarżącej, która w ocenie organu również winna zapewnić opiekę swojej matce. Nie wiadomo jednak czy siostra J. K. mieszka w Ł. i czy w ogóle ma ona możliwości ze względu na swoją sytuacje rodzinną i zawodową zapewnić taką opiekę. Z cała pewnością takiej opieki nie może zapewnić córka J. K. M. wbrew temu co podniesiono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. M.K. studiuje bowiem na studiach dziennych na Uniwersytecie [...] Kwestia zapewnienia opieki matce skarżącej nie została dokładnie wyjaśniona. W ocenie sądu organ rentowy winien wezwać skarżącą do złożenia uzupełniających wyjaśnień w tym zakresie. Jednak tego nie uczyniono. Nie wiadomo zatem czy J. K. faktycznie nie może podjąć pracy w większym wymiarze niż ¼ etatu z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad swoją matką.

Nie została również wyjaśniona kwestia osiągania dochodów przez męża skarżącej. J. K. podała, że mąż zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej a obecnie poszukuje funduszy na dofinasowanie działalności lub możliwości jej zbycia. W ocenie sądu skarżąca winna zostać wezwana do wyjaśnienia czy mąż zarejestrował się w urzędzie pracy jako bezrobotny i ewentualnie pobiera z tego tytułu zasiłek czy też tego nie uczynił i ewentualnie dlaczego. Kwestia to ma istotne znaczenie dla oceny zasadności wniosku skarżącej lecz nie została ona dokładnie wyjaśniona.

Organ rentowy pominął również fakt, że wobec skarżącej została orzeczona eksmisja z dotychczasowego miejsca zameldowania. J. K. podniosła tą okoliczność we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy załączając postanowienie Sądu Rejonowego w Ł. z 21 października 2016r. w spr. II 1 Co 4479/16 z którego wynika, że postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone do czasu rozstrzygnięcia skargi na czynność komornika. Fakt, że orzeczono eksmisję rodziny skarżącej z dotychczasowego miejsca zamieszkania ma istotne znaczenie dla oceny sytuacji materialnej i rodzinnej J.K. lecz kwestia ta została pominięta przez organ rentowy. W zaskarżonej decyzji brak jest rozważań w tym zakresie.

Nie można się zgodzić z organem rentowym, że wobec skarżącej nie została spełniona przesłanka z § 3 ust.1 pkt.1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że miesięczne dochody rodziny skarżącej wynoszą 585,50 zł a więc są kilkakrotnie niższe niż minimum socjalne dla czteroosobowej rodziny (minimum to w 2016r. wynosiło 3489,28 zł). Trudno zrozumieć dlaczego organ rentowy uznał, że nie została spełniona przesłanka określona w § 3 ust.1 pkt.1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r. Swojego stanowiska w tym zakresie organ nie uzasadnił. W ocenie sądu w sytuacji gdy miesięczne dochody wnioskodawcy nie przekraczają minimum socjalnego to brak jest podstaw do uznania, że nie została spełniona przesłanka o której mowa w § 3 ust.1 pkt.1 wymienionego rozporządzenia.

Spełnienie jednej z przesłanek wymienionych w § 3 ust.1 cytowanego rozporządzenia nie oznacza jednak automatycznie konieczności umorzenia należności z tytułu składek. Mimo spełnienia takiej przesłanki organ administracji może odmówić uwzględnienia wniosku strony o umorzenie gdyż to do organu należy, w ramach uznania administracyjnego, sposób rozstrzygnięcia sprawy. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych ZUS w takim przypadku winien jednak wskazać ważny interes publiczny przemawiający za odmową uwzględnienia wniosku strony. (por. wyrok NSA z 29 sierpnia 2007r. w spr. II GSK 141/07 – Lex nr 368197 i z 14 marca 2012r. w spr. II GSK 203/11 – Lex nr 1137911, wyrok WSA w Warszawie z 21 kwietnia 2006r. w spr. III SA/Wa 495/06 – Lex nr 213825 i z 13 grudnia 2006r. w spr. III SA/Wa 2927/06 – Lex nr 306955).

W niniejszej sprawie ZUS nie wykazał ważnego interesu publicznego przemawiającego za odmową uwzględnienia wniosku skarżącej.

Za istnieniem takiego interesu nie można uznać okoliczności podniesionej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że J. K. nie pobiera zasiłku z opieki społecznej i nie korzysta z innych form pomocy społecznej. To, że skarżąca nie pobiera świadczeń z pomocy społecznej nie oznacza automatycznie, że brak jest podstaw do umorzenia zadłużenia składkowego. Korzystanie z pomocy społecznej nie jest bowiem przesłanką umorzenia należności z tytułu składek. Nieuzasadnione byłoby zatem przyjęcie poglądu, że skoro strona nie pobiera świadczeń z pomocy społecznej to nie można uwzględnić jej wniosku o umorzenie. Argumentacja organu w tym zakresie nie zasługuje na uwzględnienie.

W zaskarżonej decyzji brak jest rozważań w kwestii istnienia ważnego interesu publicznego przemawiającego za odmową uwzględnienia wniosku strony.

Reasumując sąd uznał, że skarga jest uzasadniona. Organ administracji nie wyjaśnił dokładnie całej sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej rodziny skarżącej. W sposób wyczerpujący nie zebrał ani nie rozpatrzył całego materiału dowodowego, nie uzasadnił dlaczego nie została spełniona przesłanka umorzenia należności składkowych, o której mowa w § 3 ust.1 pkt.1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r. ani też nie wykazał istnienia ważnego interesu publicznego przemawiającego za odmową uwzględnienia wniosku J.K.. Naruszył tym przepisy art.7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 K.p.a. co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając to na uwadze, na podstawie art.145 § 1 pkt.1c.) p.p.s.a. sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję ZUS z dnia 29 grudnia 2016r.

Na podstawie art.250 p.p.s.a. sąd przyznał adwokatowi S. D.kwotę 295,20 zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji winien uwzględnić rozważania zawarte w niniejszym uzasadnieniu. Należy dokładnie wyjaśnić sytuację materialną, rodzinną i zdrowotną rodziny skarżącej żądając złożenia przez nią dodatkowych wyjaśnień. Po zebraniu całego materiału dowodowego należy dokonać wnikliwej jego analizy pod kątem spełnienia przesłanek określonych w art.28 ust.3 i 3a s.u.s. w związku z § 3 ust.1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r. a następnie wydać rozstrzygnięcie w sprawie.

a.l.