Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 1001/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2019-01-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art.64 par.1 pkt 4
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Sławomir Kozik, Sędzia WSA Ewa Wojtynowska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 13 września 2018 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia 13 lipca 2018 r. [...] 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz strony skarżącej kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 13 września 2018 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 2 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.), dalej jako "k.p.a.", art. 64c § 7, art. 17 § 1 i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm.), dalej jako "u.p.e.a.", po rozpatrzeniu zażalenia "A" utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 13 lipca 2018 r., którym określono koszty egzekucyjne powstałe w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym do majątku "B" Sp. z o.o. Sp. Komandytowej na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 13 lutego 2018 r. w łącznej kwocie 3.354,20 zł,

Stan sprawy przedstawia się następująco:

Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku "B" Sp. z o.o. Sp. Komandytowa na podstawie wystawionych w dniu 13 lutego 2018r. przez wierzyciela –" A" - dwóch tytułów wykonawczych, obejmujących zaległości z tytułu obowiązkowych wpłat na PFRON za okres: od maja do listopada 2015r. (w kwocie należności głównej 18.723,00 zł), od grudnia 2015r. do września 2016r. (w kwocie należności głównej 28.954,00 zł).

W toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny w dniu 18 kwietnia 2018r. zawiadomieniem z tego samego dnia dokonał zajęcia rachunku bankowego w Banku "B" w T. Bank pismem z dnia 19 kwietnia 2018 r. poinformował o braku środków na zajętym rachunku bankowym.

Odpis ww. zawiadomienia wraz z odpisami ww. tytułów wykonawczych doręczono spółce w dniu 25 kwietnia 2018r.

Organ egzekucyjny, poszukując majątku zobowiązanego, analizował własne bazy informatyczne m.in.: informacje o rachunkach bankowych, o składanych deklaracjach podatkowych (ostatnia deklaracja VAT za II kwartał 2017r.), bazę podmiotów biorących udział w czynnościach cywilnoprawnych oraz zewnętrzne źródła informacji: Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców CEPiK, Centralnej Informacji Ksiąg Wieczystych. W efekcie podjętych działań nie ustalono składników majątku ruchomego, bądź nieruchomego, wierzytelności ani źródeł przychodów zobowiązanej spółki.

Postanowieniem z dnia 14 czerwca 2018 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone do majątku "B" Sp. z o.o. Sp. Komandytowa na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 13 lutego 2018 r..

Pismem z dnia 20 czerwca 2018 r. "A" wniósł o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych.

Postanowieniem z dnia 13 lipca 2018 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego przeprowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 13 lutego 2018 r. o nr: [...] w łącznej kwocie 3.354,20 zł.

Wierzyciel złożył zażalenie na ww. postanowienie, domagając się jego zmiany lub uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono:

1.niezgodny z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016r. sygn. akt SK 31/14 sposób wyliczenia kosztów egzekucyjnych, o których mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.; zdaniem wierzyciela, pominięcie zbadania adekwatności kosztów egzekucyjnych za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w zestawieniu z poziomem skomplikowania czynności oraz nakładu pracy organu egzekucyjnego, nie dawało podstaw do obciążenia kosztami egzekucyjnymi w kwocie 2.793,39 zł,

2.brak zasadności naliczenia ww. kosztów egzekucyjnych i obciążenia nimi wierzyciela w związku z brakiem wierzytelności przysługujących spółce wobec Banku "B" w T.; zdaniem strony, brak efektywności dokonywanej przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnej w postaci zajęcia rachunku bankowego (brak środków na rachunku) niweczy skutek jej dokonania, w rezultacie uwalniając wierzyciela od obowiązku poniesienia opłaty za ww. czynność; ponadto w opinii wierzyciela, ustawodawca w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. nie przewidział opłaty za zajęcie rachunku bankowego, odnosząc się wyłącznie do wierzytelności.

Postanowieniem z dnia 13 września 2018 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy kwestionowane postanowienie.

W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, że zasadność obciążenia wierzyciela kosztami, stosownie do art. 64c § 4 u.p.e.a., wynika z faktu uprzedniego umorzenia, w oparciu o art. 59 § 2 ww. ustawy, postępowania egzekucyjnego do majątku zobowiązanej "A" Sp. z o. o. Sp. Komandytowej.

Administracyjne postępowanie egzekucyjne toczy się co do zasady na ryzyko wierzyciela. Podstawową konsekwencją tego jest zasada, iż wierzyciel ponosi koszty postępowania egzekucyjnego wówczas, gdy nie może ponosić ich zobowiązany. Dotyczy to nie tylko niemożności ściągnięcia kosztów egzekucji od zobowiązanego z przyczyn zawinionych przez wierzyciela. Ryzyko ponoszenia przez wierzyciela kosztów egzekucyjnych może również wynikać ze złej kondycji ekonomicznej podmiotu zobowiązanego i rzeczywistej niemożności uzyskania kosztów egzekucyjnych w wyniku zastosowania środków egzekucyjnych. Umorzenie postępowania egzekucyjnego stanowi przeszkodę do ściągnięcia powstałych kosztów egzekucyjnych od zobowiązanej spółki.

Organ II instancji podał, że "A" kwestionuje jedynie obciążenie opłatą za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w łącznej kwocie 2.793,39 zł, wobec braku środków na zajętym rachunku bankowym. Zdaniem wierzyciela, organ egzekucyjny orzekając w przedmiocie obciążenia kosztami postępowania egzekucyjnego winien kierować się postanowieniami wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016r., sygn. akt SK 31/14, uwzględniając adekwatność kosztów egzekucyjnych za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego unormowanych w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. do poziomu skomplikowania czynności podjętych przez organ egzekucyjny oraz nakładu jego pracy.

W ocenie organu odwoławczego, Naczelnik Urzędu Skarbowego zasadnie przyjął jako podstawę prawną powstałych kosztów egzekucyjnych art. 64 § 6, art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Na wskazane koszty egzekucyjne w łącznej wysokości 3.354,20 zł złożyły się:

1.opłata manipulacyjna w kwotach:

-w sprawie nr [...] - 223,50 zł (art. 64 § 6 u.p.e.a. -1% łącznej kwoty, tj. 22.350,33 zł, tj. należności głównej (18.723,00 zł) wraz z odsetkami za zwłokę przypadającymi w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego (3.627,33 zł),

-w sprawie nr [...]- 329,11 zł (art. 64 § 6 u.p.e.a. -1% łącznej kwoty, tj. 32.911,70 zł należności głównej (28.954,00 zł) wraz z odsetkami za zwłokę przypadającymi w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego (3.957,37 zł), której obowiązek powstał równocześnie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie (w dniu doręczenia zawiadomienia do Banku, tj. 18 kwietnia 2018r.);

2.opłata za zajęcie wierzytelności pieniężnych z rachunku bankowego w Banku "B" w T. w kwotach:

-w sprawie nr [...]- 1.129,42 zł (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.- 5% łącznej kwoty, tj. 22.588,33 zł należności głównej wraz z odsetkami za zwłokę naliczonymi na dzień sporządzenia zawiadomienia nr [...]- 18 kwietnia 2018 r.),

-w sprawie nr [...] - 1.663,97 zł (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. - 5% łącznej kwoty, tj. 33.279,44 zł należności głównej wraz z odsetkami za zwłokę naliczonymi na dzień sporządzenia ww. zawiadomienia - 18 kwietnia 2018 r.), której obowiązek powstał w dniu 18 kwietnia 2018 r.

3.koszty korespondencji w łącznej kwocie 8,20 zł na które złożyły się: 5,90 zł za przesłanie przesyłki poleconej do zobowiązanej spółki (w związku z zawiadomieniem nr [...] z dnia 18 kwietnia 2018 r.); 0,60 zł za przesłanie zawiadomienia do Banku za pośrednictwem systemu (...); 1,70 zł za dojazd poborcy skarbowego w dniu 18 kwietna 2018 r. do siedziby spółki celem doręczenia ww. zawiadomienia wraz z odpisami ww. tytułów wykonawczych i dokonania czynności egzekucyjnych.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej podniósł, że z treści orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie wynika, jak należy stosować ww. przepisy do czasu ich zmiany przez prawodawcę, w szczególności Trybunał nie przesądził, iż do czasu dokonania zmian w przepisach należy stosować wyłącznie stawki minimalne. Wręcz przeciwnie, Trybunał podkreślił, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. Trybunał jasno stwierdził, iż celem opłat egzekucyjnych jest dostarczanie dochodów organom egzekucyjnym za wykonane przez nie czynności egzekucyjne. Trybunał przyznał, iż wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być bez wątpienia ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego.

W świetle powyższego, wejście w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt 31/14 nie spowodowało utraty mocy obowiązującej art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6 i art. 64 § 8 u.p.e.a., stąd administracyjne organy egzekucyjne zobowiązane są stosować te przepisy. W niniejszej sprawie zarówno Naczelnik Urzędu Skarbowego, jak i organ II instancji nie są uprawnione do samodzielnej oceny konstytucyjności ww. przepisów, a obowiązek działania na podstawie obowiązujących przepisów uniemożliwia pominięcie funkcjonujących regulacji prawnych, bądź działanie wbrew ich dyspozycji.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej nie podzielił zarzutu w przedmiocie braku dokonania czynności egzekucyjnej, polegającej na zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego. Brak dokonania efektywnej czynności egzekucyjnej, polegającej na zajęciu wierzytelności pieniężnych, nie mógł stanowić przesłanki do odstąpienia od naliczenia maksymalnych kwot, o których mowa w art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. Zdaniem organu II instancji, obowiązek uiszczenia kosztów egzekucji, do których zalicza się opłaty egzekucyjne i opłaty manipulacyjne, nie zależy od efektów całego postępowania egzekucyjnego. Skoro zostały podjęte czynności egzekucyjne, to nawet jeśli nie doprowadziły do wyegzekwowania obowiązku objętego tytułem wykonawczym, zobowiązany i tak będzie musiał je ponieść lub tak jak w niniejszej sprawie - wierzyciel.

Organ II instancji stwierdził więc, że w analizowanym stanie faktycznym sprawy doszło do skutecznego zajęcia wierzytelności zobowiązanej spółki z rachunku bankowego w Banku "B" w T., a w konsekwencji ziściła się hipoteza normy prawnej wyrażonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., co wbrew argumentom zażalenia, uprawniało organ egzekucyjny do naliczenia opłaty.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku "A" wniósł o uchylenie postanowień organów I i II instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1.art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a., poprzez błędne zastosowanie i ustalenie przez organ kosztów egzekucyjnych od zajęć rachunków bankowych pomimo, iż nie doszło w istocie do zajęcia wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych, albowiem na rachunkach bankowych nie było żadnych środków, co oznacza, iż organ nie zajmując żadnej wierzytelności przysługującej stronie skarżącej wobec banków, nie powinien ustalić z tego tytułu kosztów egzekucyjnych;

2.art. 138 § 1 w zw. z art. 144 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji z dnia 13 lipca 2018 r. pomimo, iż organ winien był na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, że organ odwoławczy dokonał weryfikacji wysokości kosztów ustalonych przez organ egzekucyjny w oparciu o przepisy, które wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. (sygn. akt SK 31/14) uznane zostały za niezgodne z Konstytucją. Postanowienie organu I instancji w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego zostało wydane w dniu 13 lipca 2018 r., tj. po dacie opublikowania wyroku Trybunału Konstytucyjnego w dniu 16 sierpnia 2016 r. W dacie wydania zaskarżonego postanowienia wyrok TK był już ogłoszony, co oznacza, że w świetle regulacji art. 190 ust. 1 Konstytucji RP ma moc powszechnie obowiązującą. Tym samym organ odwoławczy powinien uwzględnić skutki tego orzeczenia w treści swego rozstrzygnięcia.

Na poparcie własnego stanowiska w sprawie strona skarżąca powołała się na orzeczenia sądów administracyjnych.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu.

W wyniku takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Sprawa została rozpoznana w trybie postępowania uproszczonego, ponieważ skarga dotyczyła postanowienia. Zgodnie z art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 p.p.s.a. sprawa, w której przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, może być rozpoznana w trybie uproszczonym, czyli na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

W skardze strona skarżąca, będąca wierzycielem, kwestionuje jedynie część zaskarżonego postanowienia w zakresie możliwości stosowania opłaty egzekucyjnej w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w sytuacji, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym brak jest środków finansowych.

Zgodnie z art. 64c § 4 u.p.e.a. wierzyciel pokrywa koszty postępowania egzekucyjnego, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Przedmiotowa regulacja nie wymienia przyczyn niemożliwości ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego, nie rozróżnia w tym przedmiocie powodów faktycznych i prawnych. W tej sytuacji wierzyciel nie tylko nie odzyskuje od zobowiązanego dochodzonej należności, ale jest obciążany kosztami bezskutecznej egzekucji. Dlatego też oprócz wskazania podstawy prawnej obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, organ egzekucyjny winien wziąć pod uwagę, czy rozstrzygnięcie o kosztach będzie zgodne z zasadami ogólnymi postępowania egzekucyjnego zawartymi w ustawie, w szczególności zasadą celowości postępowania, tj. czy nie obciąża się wierzyciela opłatami za czynności, co do których już przed ich podjęciem wiadomo, że nie doprowadzą do pokrycia kosztów egzekucyjnych.

W orzecznictwie wskazuje się, że celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do przymusowego wykonania obowiązku przez zobowiązanego. W przypadku egzekwowania należności pieniężnych postępowanie egzekucyjne powinno doprowadzić co do zasady do odzyskania należności od zobowiązanego, zatem majątek wierzyciela powinien ulec powiększeniu, a nie uszczupleniu (por. wyrok NSA z dnia 25 lutego 2014 r. sygn. akt II FSK 687/12). Zgodnie z art. 7 § 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny jest obowiązany do podejmowania środków egzekucyjnych zmierzających bezpośrednio do wykonania obowiązku.

Zgodnie z art. 80 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku, a jeżeli bank posiada oddziały – do właściwego oddziału, zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz bezzwłocznie przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności albo zawiadomił organ egzekucyjny, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty.

Stosownie do art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty, z zastrzeżeniem art. 64d - za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr.

Analizując treść powyższych przepisów, należy mieć na uwadze, że postanowienia organów I i II instancji zostały wydane w czasie, gdy przepisy będące podstawą naliczenia kosztów egzekucyjnych nie korzystały już z domniemania konstytucyjności, co zostało stwierdzone w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14. Należy zauważyć, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt SK 31/14 jest wyrokiem zakresowym, co wyraźnie wynika z jego sentencji, gdzie użyto sformułowania, że badany przepis jest niezgodny z Konstytucją w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty.

Przepis taki od chwili ogłoszenia orzeczenia musi być traktowany jako niezgodny z Konstytucją w granicach takich, jakie zostały określone w wyroku Trybunału. Istotny w niniejszej sprawie jest zakres stwierdzonej niekonstytucyjności przepisu, a w pozostałym zakresie - niezakwestionowanym przez Trybunał należy go nadal stosować. Jednocześnie w celu uniknięcia naruszenia zasad konstytucyjnych, przepis ten musi być stosowany i interpretowany zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku Trybunału. Analogiczne stanowisko zostało przyjęte przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 marca 2018 r. II FSK 2206/17.

Nadto zdaniem Sądu, organy powinny uwzględniać skutki tego orzeczenia z uwagi na treść art. 190 ust. 1 Konstytucji, zgodnie z którym orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Wchodzą w życie z dniem ogłoszenia, chyba że Trybunał określi inaczej (art. 190 ust. 3).

Tym samym stwierdzenie niekonstytucyjności zastosowanego przez organy w niniejszej sprawie przepisu skutkuje niemożliwością zastosowania takiego przepisu w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej opłaty za dokonane czynności egzekucyjne. Zatem bierna postawa ustawodawcy nie może usprawiedliwiać stosowania prawa z naruszeniem Konstytucji. Z uwagi na powyższe do momentu gdy ustawodawca nie określi maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej oraz opłaty manipulacyjnej, organy stosujące prawo muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w wyroku TK z dnia 28 czerwca 2016 r. SK 31/14.

Reasumując, organ ustalając wysokość opłaty egzekucyjnej ma obowiązek również rozważenia kwestii, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a. przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, a jeśli nie, to w jakim zakresie należy dokonać ich miarkowania z uwzględnieniem zasady bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 5 lipca 2017 r. III SA/Wr 420/17, LEX nr 2365498, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 20 marca 2018 r. sygn. akt I SA/Ol 110/18).

W kontekście powyższych rozważań nie można więc podzielić stanowiska organu, że skoro Trybunał Konstytucyjny nie orzekł o utracie mocy obowiązującej wskazanych przepisów, to do czasu interwencji ustawodawcy organ ma obowiązek orzekać zgodnie regulacjami określonymi w ustawie egzekucyjnej. Bezczynność ustawodawcy nie może bowiem prowadzić do pozostawienia w obrocie prawnym orzeczenia opartego na niekonstytucyjnej podstawie prawnej.

Wymaga zaakcentowania, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego obowiązuje, został ogłoszony i opublikowany. Zatem zawarte w uzasadnieniu wyroku TK wywody nakazują kierować się przy stosowaniu przepisów uznanych za niekonstytucyjne w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej, tymi przepisami Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, które Trybunał powołał jako wzorzec konstytucyjności. Zaznaczyć także należy, że nakaz bezpośredniego odwołania się do Konstytucji obowiązuje nie tylko Sąd, ale także organy państwa, działające na podstawie przepisów obowiązującego prawa.

Odnosząc się do szczegółowej argumentacji zawartej w uzasadnieniu ww. wyroku, należy odnotować, że Trybunał Konstytucyjny wskazał (pkt 4.3. uzasadnienia), że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego.

Swoboda ustawodawcy, jak wyjaśnił Trybunał, określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego.

Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za których podjęcie opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku. Trybunał stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością.

Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym. Regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.

W pkt 5 uzasadnienia wyroku Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił skutki tego wyroku i wskazał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie.

Jeszcze raz podkreślić trzeba, że przedmiotowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie wyeliminował z porządku prawnego przepisów art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i art. 64 § 6 u.p.e.a. w całości. W konsekwencji, co do zasady istnieje nadal podstawa prawna do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a., z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Wyrok ten zmienił normatywną treść tych przepisów, derogując je w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne oraz maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej. Dopóki więc ustawodawca w uwzględnieniu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie określi maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej, opłaty manipulacyjnej i wysokości innych opłat egzekucyjnych, organy stosujące prawo muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Mając powyższe na uwadze, podnieść należy, że w niniejszej sprawie organy w żaden sposób nie odniosły się do adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych w toku postępowania, jak również nie odniosły się do zagadnienia, że wysokość i zasady pobierania przedmiotowych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić przynajmniej częściowe finansowanie aparatu egzekucyjnego, przy czym istotne jest zachowanie racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a faktycznymi czynnościami organów egzekucyjnych, uwzględniającymi m. in. nakład pracy, stopień ich skomplikowania, czasochłonność, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty te nie stanowiły sankcji finansowej.

Ustalając wysokość opłaty, należy wykazać, jakie konkretne czynności organu egzekucyjnego w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym miały wpływ na powstanie kosztów egzekucyjnych w ustalonej wysokości. Podkreślenia wymaga, że miarkowanie powinno w zasadzie pojawić się wówczas, kiedy można stwierdzić, że procentowo ustalone opłaty przekraczają maksymalny rozsądny pułap poszczególnych opłat. Organy winny wykazać, że ustalone koszty egzekucyjne, którymi obciążono wierzyciela, są adekwatne do poniesionego nakładu pracy, efektywności działań, poziomu skomplikowania i długotrwałości postępowania egzekucyjnego. Tymczasem w zakresie kwestionowanym przez stronę skarżącą efektywność działań organu była zerowa.

Sąd podziela poglądy zaprezentowane w wyrokach: NSA z dnia 6 kwietnia 2017 r. II FSK 693/15 oraz WSA w Poznaniu z dnia 26 listopada 2014 r. I SA/Po 638/14 i z dnia 21 czerwca 2017 r. I SA/Po 1694/16, w których wskazano, że w postępowaniu egzekucyjnym zajęciu podlega wierzytelność pieniężna posiadacza rachunku wobec banku, nie zaś sam rachunek bankowy jako narzędzie oszczędnościowo - rozliczeniowe. Opłata egzekucyjna o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. W cytowanym przepisie ustawodawca nie zawarł jakiegokolwiek przyzwolenia do pobierania stosownych opłat egzekucyjnych także wówczas, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było jakichkolwiek środków finansowych.

Stanowiska organu nie uzasadnia treść art. 80 i następnych u.p.e.a. Zauważyć należy, że z art. 80 § 2 wynika, że zajęcie wierzytelności obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Natomiast w rozpatrywanej sprawie poza sporem pozostaje, że mimo iż w toku postępowania egzekucyjnego dokonano zajęć rachunku bankowego zobowiązanego, to jednak w wyniku zastosowania środka egzekucyjnego nie uzyskano żadnej kwoty. Dopiero zatem w momencie wpływu należności na rachunek bankowy, kwota ta staje się wierzytelnością przysługującą właścicielowi rachunku od banku. Natomiast przepisy u.p.e.a. nie przewidują opłat i kosztów za zajęcie rachunku bankowego, a jedynie za zajęcie wierzytelności pieniężnych. W tej sytuacji, jeżeli nie doszło do zajęcia wierzytelności, nie ma także podstaw do naliczenia opłaty w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.

W ocenie Sądu, trafne jest stanowisko strony skarżącej, która podnosi, że koszty egzekucyjne powinny być naliczane tylko w przypadku faktycznego zajęcia środków na rachunku bankowym, co również wpisuje się w tezy płynące z wyroku Trybunału.

Uwzględniając powyższe, stwierdzić należy, że organ egzekucyjny bezpodstawnie obciążył wierzyciela kosztami wyliczonymi na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Nie można bowiem uznać, że w toku egzekucji doszło w istocie do zajęcia wierzytelności, ponieważ od momentu wszczęcia egzekucji do jej zakończenia poprzez umorzenie postępowania egzekucyjnego na zajętym rachunku bankowym nie było środków pieniężnych.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ, obciążając wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, zobowiązany będzie uwzględnić powyższą wykładnię przyjmując, zgodnie z orzeczeniem Trybunału, że brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, a stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną. Naliczone koszty postępowania nie mogą stać się dochodem organu nieuzasadnionym wielkością, czasochłonnością, czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji.

O kosztach postępowania Sąd orzekł, na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.