Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1181/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-11-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Sędziowie sędzia WSA Alina Balicka (spr.), asesor WSA Tomasz Wykowski, Protokolant Dominik Niewirowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 listopada 2005 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie przejęcia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję tego organu z dnia [...] stycznia 2005 r. nr [...]; II. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącej M. K. kwotę 200 (dwieście) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...].04.2005r. znak [...] na podstawie art. 127§3 kpa w związku z art. 105§ 1 kpa, po rozpatrzeniu wniosku Pani M. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...].01.2005r. Nr [...] utrzymał w mocy wyżej wymienioną decyzję.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...].01.2005r. Nr [...] umorzył postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w R. (zabudowanej młynem motorowym) o pow. 0,3672ha na podstawie art. 105§l kpa.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w trybie art. 127§3 kpa złożyła M. K.

W uzasadnieniu decyzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podniósł, że przedmiotowa nieruchomość wchodziła w skład nieruchomości rolnej o pow. l,7572ha, która w dniu [...].09.1939r. stanowiła własność Banku [...] w P. Własność tej nieruchomości na rzecz tego banku była wpisana w księdze wieczystej "R." tom [...] karta [...].

W dniu [...].03.1939r. Bank [...] Oddział w P. nieruchomość tę o pow. l,7572ha zbył aktem notarialnym Nr Rep. [...] na rzecz W. M. (ojca skarżącej).

W. M. mimo zawarcia w formie aktu notarialnego umowy kupna -sprzedaży tej nieruchomości nie nabył jej własności, gdyż zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego [...] obowiązującego m.in. w dawnym województwie [...], do nabycia własności nieruchomości wymagany był wpis do księgi wieczystej, a taki wpis nie był dokonany.

Zgodnie z art. XXX przepisów wprowadzających prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych (Dz.U. z 1946r., Nr 57, poz. 321) skuteczność czynności prawnych dokonanych przed wejściem w życie tych przepisów a mających za przedmiot przeniesienie praw rzeczowych, ocenia się według przepisów dotychczasowych tj. w danym przypadku wg. przepisów kodeksu cywilnego [...].

Nieruchomość ta, jako stanowiąca w dniu [...].09.1939r. własność Banku [...] w P. będącego jednocześnie właścicielem nieruchomości ziemskich o pow. ponad lOOha została przejęta na rzecz Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 06.09.1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 3, poz. 13 z 1945r.).

Protokół z dnia [...] stycznia 1950r. Urzędu Wojewódzkiego w P. stanowił podstawę przejęcia na rzecz Państwa przedmiotowej nieruchomości wraz z młynem na cele reformy rolnej. Działania te uzasadniono tym, że łączny obszar gruntów stanowiących własność Banku [...] Oddział w P. położonych w różnych częściach kraju przekraczał 100 ha.

Przejęcie przedmiotowej nieruchomości rolnej o pow. l,7572ha, którą ojciec skarżącej W. M. otrzymał w faktyczne władanie od Banku [...] w P. na cele reformy rolnej było zasadne.

Tak więc skarżąca jako następca prawny W. M. nie wykazała legitymacji do występowania w tej sprawie w charakterze strony.

Tylko przepis prawa materialnego stanowiąc podstawę interesu prawnego stwarza dla określonego podmiotu legitymację procesową.

W tej sytuacji, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uznał, że w niniejszej sprawie zachodzi bezprzedmiotowość postępowania ze względów podmiotowych.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...].04.2005r. znak [...] utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...].01.2005r. złożyła M. K. wnosząc o ich uchylenie.

Skarżąca zarzuciła decyzji:

a) niewłaściwe zastosowanie art. 105§l kpa poprzez przyjęcie, iż postępowanie jest bezprzedmiotowe. W ocenie skarżącej postępowanie nie jest bezprzedmiotowe.

Przesłanka bezprzedmiotowości występuje, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy w ogóle bądź nie było podstaw do jej rozpoznania w drodze postępowania administracyjnego.

b) naruszenie art. 7 kpa poprzez zaniechanie wszechstronnego wyjaśnienia sprawy oraz art. 107§l kpa poprzez niewskazanie przepisów prawa rzeczowego tj. przepisów kodeksu cywilnego [..., na których organ oparł swoje rozstrzygnięcie.

c) naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez przyjęcie, iż W. M. oraz jego następcom prawnym nie przysługuje legitymacja do żądania będącego przedmiotem sprawy.

d) nierozpoznanie wniosku strony o stwierdzenie nieważności decyzji - protokołu przejęcia z dnia [...] i [...] stycznia 1950r. Urzędu Wojewódzkiego [...] w P., na mocy którego pozbawiono W. M. nieruchomości położonej w R., powiat Z., zabudowanej młynem motorowym.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w odpowiedzi na skargę z dnia [...].06.2005r. wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona.

Organ uznał, iż przedmiotowa nieruchomość (wchodząca w skład nieruchomości rolnej o pow. 1,7572) w dniu [...].09.1939r. stanowiła własność Banku [...] w P., który był jednocześnie właścicielem nieruchomości ziemskich o pow. ponad lOOha położonych w różnych częściach kraju.

Na tej podstawie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uznał, że przejęcie nieruchomości rolnej o pow. l,7572ha (zabudowanej młynem motorycznym) położonej w R. na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 06.09.1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej było zasadne.

Ponieważ skarżąca nie jest następcą prawnym właściciela nieruchomości, nie może domagać się jej zwrotu, gdyż nie ma legitymacji procesowej w sprawie, co powoduje bezprzedmiotowość postępowania ze względów podmiotowych i dało podstawę do umorzenia postępowania na podstawie art. 105§l kpa.

Wyjaśnienia w sprawie wymaga treść żądania skarżącej. Organ rozpoznał roszczenie w przedmiocie zwrotu nieruchomości położonej w R. (zabudowanej młynem motorowym) o pow. 0,3672ha. Skarżąca podniosła zarzut nie rozpoznania jej wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji - protokołu przejęcia z dnia [...] i [...] stycznia 1950r. Urzędu Wojewódzkiego [...] w P.

Roszczenia te nie muszą być tożsame.

Faktem jest, że M. K. kontynuuje sprawę rozpoczętą przez swojego ojca W. M. odwołaniem z dnia [...].01.1950r. od decyzji Urzędu Wojewódzkiego [...] z dnia [...].12.1949r.

Wstępując do sprawy jako następca prawny W. M. wnioskodawczyni w swoim pierwszym piśmie z dnia [...].11.1992r. wnosiła o zwrot nieruchomości o pow. 0,3672ha wraz ze znajdującymi się na tej działce: młynem gospodarczym, magazynem i budynkiem gospodarczym, położonych w R.

W następnym piśmie z [...].08.1993r. również mówi o zwrocie nieruchomości o pow. 0,3672ha ale jednocześnie formułuje wniosek o wydanie decyzji stwierdzającej

nieważność decyzji z dnia [...] i [...] stycznia 1950r. o przejęciu przedmiotowej nieruchomości na cele reformy rolnej.

W piśmie z [...].07.2004r. zatytułowanym "Wezwanie do usunięcia naruszenia prawa" mówi już tylko o stwierdzeniu nieważności decyzji administracyjnej. Wniosek ten ponawia w skardze na bezczynność organu z [...].11.2004r.

Czy mamy tutaj do czynienia z dwoma roszczeniami wnioskodawczyni, czy też ze zmianą roszczenia wymaga wyjaśnienia.

O tym, jaka jest treść wniosku (żądania) strony w postępowaniu administracyjnym decyduje ostatecznie strona, a nie organ administracyjny, do którego wniosek jest skierowany. W przypadku wątpliwości, organ administracyjny mając na uwadze postanowienia art. 7-9 kpa winien zwrócić się do strony o sprecyzowanie swojego wniosku.

W tej sytuacji po sprecyzowaniu wniosku przez wnioskodawczynię organ ponownie rozważy kwestię legitymacji procesowej wnioskodawczyni.

Organ prowadził sprawę w przedmiocie zwrotu nieruchomości. W swojej decyzji w żaden sposób nie ustosunkował się do faktu, że w 1954r. W. M., ojcu wnioskodawczyni, zwrócono część nieruchomości w R. o pow. l,30ha.

Z akt sprawy wynika, że orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...].09.1954r. Nr [...] W. M. nadano grunty o pow. 1,5 lha z nieruchomości oznaczonej hipotecznie R. tom [...] wykaz [...] na podstawie ustawy z dnia 16.06.1948r. o uprawnieniach osób, które przed dniem [...].09.1944r. otrzymały we władanie, grunty wchodzące w skład nieruchomości ziemskich, przeznaczonych na cele reformy rolnej. Orzeczenie to zostało zmienione orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...].03.1955r. Nr [...] poprzez zmianę powierzchni z 1,5lha na l,39ha.

W postępowaniu tym, W. M. miał legitymację procesową w oparciu o w/w ustawę z 16.06.1948r. W tej sytuacji rozważenia wymaga kwestia legitymacji procesowej skarżącej jako następcy prawnego W. M., w oparciu o tę ustawę.

Zasadnie skarżąca zarzuca organowi naruszenie art. 107§l kpa poprzez niewskazanie przepisów prawa rzeczowego tj. przepisów kodeksu cywilnego [...], na których organ oparł swoje rozstrzygnięcie.

Organ uznał, że wnioskodawczyni nie ma legitymacji procesowej w sprawie z uwagi na to, że W. M. mimo zawarcia w formie aktu notarialnego umowy kupna -sprzedaży nieruchomości o pow. l,7572ha położonej w R., nie nabył własności tej nieruchomości, gdyż zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego [...] obowiązującego m.in. w dawnym województwie [...], do nabycia własności nieruchomości wymagany był wpis do księgi wieczystej, a taki wpis nie był dokonany.

Takie ogólne powołanie się na normę prawną, z której wywodzi się dla strony istotne skutki prawne, nie czyni zadość wymaganiom art. 107§3 kpa, który nakazuje organowi w uzasadnieniu prawnym - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

W tej sytuacji można domniemywać, że podstawą tą dla organu był przepis §873 kodeksu cywilnego niemieckiego, który stadowi, że do przeniesienia własności gruntu, do obciążenia gruntu jakiem prawem, jako też do przeniesienia lub obciążenia takiego prawa, potrzebną jest, o ile ustawa inaczej nie postanawia, zgoda uprawnionego oraz drugiej strony na to, aby zmiana w prawie nastąpiła, tudzież aby wpisano tę zmianę w księdze wieczystej.

Przed wpisaniem uczestnicy są związani zgodą tylko wtedy, gdy oświadczenia ich zostały stwierdzone dokumentem sądowym lub notarialnym, albo gdy złożono je wobec wydziału hipotecznego lub wręczono je temuż, albo gdy uprawniony wręczył drugiej stronie zezwolenie na wpis, odpowiadające przepisom ustawy o postępowaniu dotyczącem księgi wieczystej oraz przepis §925 tegoż kodeksu zgodnie z którym, zgodę zbywającego i nabywcy wymaganą wedle §873 do przeniesienia własności gruntu (powzdanie), należy oświadczyć wobec wydziału hipotecznego, przyczem obie strony muszą być równocześnie obecne. Powzdanie dokonane warunkowo lub z oznaczeniem czasu jest bezskuteczne.

W ocenie Sądu wyjaśnienia wymaga również kwestia, czy w dacie [...].09.1939r. Państwowy Bank [...] w P. był opisany jako właściciel przedmiotowej nieruchomości w księdze wieczystej R. tom [...] wykaz [...].

Z aktu notarialnego z [...].03.1939r. wynika wprost, że zapisanie zmiany własności na rzecz Państwowego Banku [...] w księdze wieczystej jeszcze nie nastąpiło. W aktach sprawy brak jest dokumentu, który by potwierdzał ten wpis, a organ swoją decyzję oparł na tym fakcie jako udowodnionym nie powołując się na konkretny dowód, z którego taki fakt wywodzi.

Wobec powyższego Sąd uznał, iż nie zostały wyjaśnione wszystkie istotne okoliczności sprawy. Organ z naruszeniem art. 7 i art. 77§1 kpa nie rozpatrzył całego materiału dowodowego istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając to na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145§1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), orzekł jak w sentencji.