Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 972/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2019-02-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1lit. a,c
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 4, art. 5, art. 7 ust. 3, art. 27 ust. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1851
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 5 lutego 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Grzegorczyk-Drozda (spr.), Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, , Protokolant Starszy sekretarz sądowy Aneta Panek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lutego 2019 roku sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji orzekającej o przyznaniu świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z [...] roku, nr [...]; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat A. S. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększoną o należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. A. P.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm. – dalej jako: k.p.a.) po rozpoznaniu odwołania M. S., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r. w sprawie uchylenia decyzji w przedmiocie świadczenia wychowawczego.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przedstawiono dotychczasowy przebieg postępowania, z którego wynika, że na wniosek strony z dnia 17 maja 2018 r., organ I instancji decyzją z dnia [...] r. ustalił stronie prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko J. S. w wysokości 500 zł miesięcznie na okres od dnia 1.05.2018 r. do dnia 30.09.2018 r. Na potrzeby sprawy organ ustalił, iż rodzinę strony tworzą strona, jej mąż i syn. Z załączonego zaświadczenia firmy zatrudniającej męża strony wynikało, iż był on zatrudniony na czas określony od dnia 9.10.2017 r. do 8.01.2018 r. w pełnym wymiarze czasu pracy, zaś w okresie od dnia 9.01.2018 r. do dnia 30.09.2018 r. w wymiarze ½ etatu, wynagrodzenie za miesiąc listopad 2017 r. wyniosło 1.459,48 zł.

Kolejną decyzją z dnia [...] r. organ I instancji przyznał stronie prawo do świadczenia rodzicielskiego na syna:

1) w wysokości 967,80 zł na okres od 2.05.2018 r. do 31.05.2018 r.,

2) w wysokości 1.000 zł miesięcznie na okres od 1.06.2018 r. do 30.04.2019 r.,

3) w wysokości 32,30 zł na okres od 1.05.2019 r. do 1.05.2019r.

Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta Ł., na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2017 r., poz. 1851 ze zm., dalej jako: ustawa) uchylił od dnia 1 lipca 2018 r. decyzję własną z dnia [...] r. orzekającą o przyznaniu prawa do świadczenia wychowawczego.

W odwołaniu od powyższej decyzji M. S., nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organu, podniosła, iż od dnia 9.01.2018 r. uległa zmianie sytuacja finansowa rodziny, ponieważ mąż pracuje na ½ etatu.

Przywołaną na wstępie decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podzieliło stanowisko wywiedzione przez organ I instancji, czemu dało wyraz w zaskarżonej decyzji.

Kolegium wyjaśniło, że w dniu wydania zaskarżonej decyzji nie upłynął okres świadczeniowy na jaki stronie przyznano świadczenie wychowawcze a decyzja jest w obrocie prawnym i mogła podlegać zmianie w oparciu o art. 27 ust. 1 ustawy. Strona w okresie, na który zostało ustalone prawo do świadczenia wychowawczego od dnia 2.05.2018 r. uzyskała prawo do świadczenia rodzicielskiego, co uzasadniało ponowne przeliczenie dochodu rodziny.

Organ przypomniał, iż w systemie informatycznym ZUS w okresie od dnia 1.01.2017r. do 2.07.2018 r. brak jest danych na temat zgłoszenia strony do ubezpieczenia zdrowotnego. W PIT-37 za 2016 r. strona wykazała dochód w kwocie 4.373,78 zł, składki na ubezpieczenie społeczne 573,69 zł, podatek od dochodu w kwocie 0 zł, wartość kwoty zwrotu z tytułu niewykorzystanej ulgi na dzieci to kwota "brak danych". Z kolei mąż strony przez płatnika jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego jako pracownik podlegający ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu, system informatyczny Ministerstwa Finansów nie zawiera deklaracji podatkowej za 2016 r. Na potrzeby wniosku o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego strona przedłożyła zaświadczenie pracodawcy męża strony, z którego wynika, iż był zatrudniony na czas określony od dnia 9.10.2017 r. do 8.01.2018 r. w pełnym wymiarze czasu pracy, zaś w okresie od dnia 9.01.2018 r. do dnia 30.09.2018 r. w wymiarze ½ etatu, wynagrodzenie za miesiąc listopad 2017 r. wyniosło 1.459,48 zł.

Ponownie ustalając dochód rodziny organ uwzględnił, iż uzyskanie dochodu nastąpiło w okresie pobierania świadczenia wychowawczego oraz ma wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Wskazał, iż stosownie do art. 2 pkt 5b ustawy kwota przyznanego, decyzją z dnia [...] r., świadczenia rodzicielskiego jest dochodem uzyskanym zgodnie z art. 7 ust. 3 ustawy. Wynagrodzenie uzyskane w listopadzie 2017 r. przez męża strony organ zakwalifikował także jako dochód uzyskany. Podsumowując organ wyliczył, iż miesięczny dochód na osobę w rodzinie strony wyniósł 819,83 zł, tym samym przekroczone zostało kryterium dochodowe w wysokości 800 zł, zgodnie z art. 5 ust. 4 ustawy. Przywołując zapis art. 18 ust. 6 ustawy Kolegium podsumowało, iż organ I instancji prawidłowo uchylił decyzję z dnia [...] r. ponieważ uległa zmianie sytuacja dochodowa rodziny i dochód na jednego członka rodziny przekroczył ustawowe kryterium, wobec powyższego od dnia 1.07.2018 r. stronie nie przysługuje świadczenie wychowawcze.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi M. S. zarzuciła niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, błędne uznanie, iż do dochodu rodziny należy wliczyć kwotę wynagrodzenia męża za listopad 2017 r., w sytuacji gdy mąż pozostawał zatrudniony dopiero od dnia 9.10.2017 r. zatem należało obliczyć dochód ze stosunku pracy osiągnięty właśnie w okresie od dnia 9.10.2017 r. do 31.12.2017r. i podzielić na 12 miesięcy, wówczas uzyska się kwotę faktycznego dochodu osiągniętego przez męża. Nadto strona zarzuciła nieuwzględnienie faktu, iż mąż od dnia 9.01.2018 r. jest zatrudniony w wymiarze ½ etatu oraz pominięcie, iż organ I instancji decyzją z dnia [...] r. uchylił decyzję od dnia [...] r. zatem z mocą wsteczną.

Skarżąca wniosła o zmianę ww. decyzji i przyznanie świadczenia wychowawczego na dziecko, w wysokości 500 zł w okresie od dnia 1.05.2018 r. do dnia 30.09.2018 r.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymało stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi.

Na rozprawie w dniu 5 lutego 2019 r. pełnomocnik strony złożył pismo procesowe precyzując, iż zarzuca naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy tj. art. 8, art. 10, art. 61 § 4 k.p.a. poprzez niezawiadomienie strony o wszczęciu postępowania, w konsekwencji naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu i zasady budzenia zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej, art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji. Pełnomocnik zarzucił także naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 7 ust. 3 ustawy poprzez błędna wykładnię i tym samym nieprawidłowe obliczenie dochodu rodziny poprzez nieprawidłowe obliczenie miesięcznego dochodu rodziny wobec zaniechania podzielenia dochodu rodziny przez 12 miesięcy oraz w zakresie uwzględnienia wynagrodzenia netto męża strony osiągniętego w listopadzie 2017 r. w całości podczas gdy dochód nie spełnia ustawowych warunków, o których mowa w art. 7 ust. 3 ustawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna.

W myśl art. 1 § 1-2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2016 r. poz. 1066 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, która zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. – dalej jako: p.p.s.a.) odbywa się na zasadach określonych w przepisach tej ustawy. W ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 p.p.s.a., sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w tak zakreślonych granicach, sąd doszedł do przekonania, iż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają prawo w stopniu opisanym w powołanych przepisach prawa, co tym samym uzasadnia ich uchylenie w całości.

Zasady nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz przyznawania i wypłacania tego świadczenia regulują przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. W świetle art. 4 ust. 1 ustawy, celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Zgodnie zaś z zapisem art. 5 ust. 1 ustawy, świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł (art. 5 ust. 3 ustawy). Dochód ustalany jest z uwzględnieniem instytucji uzyskania i utraty dochodu (art. 7 ustawy). Jednocześnie z definicji "dochodu członka rodziny" (art. 2 pkt 2 ustawy) wynika, że jest nim wynik podzielenia rocznego dochodu przypadającego na członka rodziny przez liczbę miesięcy w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, czyli uśredniony arytmetycznie, w takiej samej wysokości w każdym miesiącu.

Stosownie zaś do zapisu art. 27 ust. 1 ustawy, organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, członek rodziny nabył prawo do świadczenia wychowawczego w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego.

Przywołana norma prawna stanowi samodzielną i wystarczającą podstawę uchylenia decyzji administracyjnej, w przypadku ustalenia, iż w okresie na jaki przyznane zostało świadczenie wychowawcze, uległa zmianie sytuacja dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do tegoż świadczenia.

Zdaniem sądu, wobec informacji, iż w okresie na jaki stronie skarżącej przyznano prawo do świadczenia wychowawczego na syna, otrzymała także świadczenie rodzicielskie, zasadnie organ przystąpił do ponownego przeliczenia dochodu rodziny skarżącej w celu weryfikacji czy ta zmiana sytuacji dochodowej miała wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Jedynie bowiem ustalenie, iż zmianie uległ stan sprawy z chwili ustalania prawa do świadczenia uzasadnia zastosowanie art. 27 ust. 1 ustawy. Sąd staje jednakże na stanowisku, iż organy dokonały tegoż przeliczenia w sposób nieprawidłowy.

Przypomnieć należy, iż ponownie przeliczając dochód rodziny skarżącej organ zakwalifikował dochód w postaci świadczenia rodzicielskiego jako dochód uzyskany, zgodnie z art. 7 ust. 3 ustawy. Podobnie zakwalifikował dochód męża skarżącej uzyskany na podstawie umowy o prace zawartej na okres od dnia 9.10.2017 r. do 8.01.2018 r. w pełnym wymiarze czasu pracy, w okresie od dnia 9.01.2018 r. do dnia 30.09.2018 r. w wymiarze ½ etatu. Organ przyjął do wyliczenia kwotę wynagrodzenia za miesiąc listopad 2017 r. w kwocie 1.459,48 zł, jako kwotę dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu.

Z przywołanego przepisu art. 7 ust. 3 ustawy wynika, iż w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego.

Zdaniem sądu, analizując zapis przytoczonej normy prawnej podzielić należy interpretację tutejszego sądu, przestawioną w wyroku z dnia 12 października 2018 r., sygn. akt II SA/Łd 436/18 (dostępny, jak i pozostałe przywołane w uzasadnieniu, w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej http:/orzeczenia.nsa.gov.pl). Z zapisu art. 7 ust. 3 ustawy wywieść zatem należy, iż dochód uzyskany po roku kalendarzowym poprzedzającym powinien być doliczony do dochodu za rok poprzedzający, a tak otrzymana całkowita kwota podzielona przez 12 miesięcy oraz liczbę członków rodziny. Podstawową przesłanką do przyznania świadczeń wychowawczych jest bowiem spełnienie kryterium dochodowego rozumianego jako przeciętny miesięczny dochód uzyskany w skali roku kalendarzowego. Jednocześnie przyjmuje się, że zasada ta ma również zastosowanie w przypadku uzyskania dochodu po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, a więc dochód ten również należy liczyć w stosunku rocznym (por. wyroki WSA w Krakowie: z dnia 5 sierpnia 2014 r. sygn. akt III SA/Kr 789/14, z dnia 31 lipca 2014 r. sygn. akt III SA/Kr 280/14). W innym wypadku jednorazowe doliczenie kwoty dochodu uzyskanego w roku następującym po roku, z którego dochód uwzględnia się przy ustalaniu prawa do świadczenia, decydowałoby w sposób znaczący o przyznaniu takiego świadczenia i pozbawiałoby wsparcia rodzinę o stosunkowo niskich dochodach. Praktyka taka stałaby w sprzeczności z art. 71 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78 poz. 483 ze zm.) stanowiącym, że rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 12 lutego 2015 r., sygn. akt II SA/Łd 1202/14).

W niniejszej sprawie przedstawiona wykładnia omawianej normy prawnej ma o tyle znaczenie, iż decyzją z dnia [...] r. organ I instancji przyznał stronie prawo do świadczenia rodzicielskiego na syna:

1) w wysokości 967,80 zł na okres od dnia 2.05.2018r. do 31.05.2018r.,

2) w wysokości 1.000 zł miesięcznie na okres od dnia 1.06.2018r. do 30.04.2019r.,

3) w wysokości 32,30 zł na okres od dnia 1.05.2019r. do 1.05.2019r.

Dostrzec trzeba, iż stronie, w okresie od dnia 1.05.2018 r. do dnia 30.09.2018 r., zatem w okresie na jaki ustalono prawo do świadczenia wychowawczego, nie przyznano świadczenia rodzicielskiego w stałej kwocie.

Podobnie ma się sytuacja z zatrudnieniem męża skarżącej i uzyskiwanym dochodem. Jak wynika z zaświadczenia pracodawcy na okres od dnia 9.10.2017 r. do 8.01.2018 r. w pełnym wymiarze czasu pracy, w okresie od dnia 9.01.2018 r. do dnia 30.09.2018 r. w wymiarze ½ etatu, co bezsprzecznie ma przełożenie na wysokość uzyskanego wynagrodzenia. Tymczasem jak wynika z akt sprawy organy ponownie wyliczając dochód rodziny skarżącej uwzględniły dochód z dwóch miesięcy, w przypadku świadczenia rodzinnego z czerwca 2018 r., w przypadku wynagrodzenia za listopad 2017 r. W ocenie sądu okresem, który organy powinny brać pod uwagę jest okres od miesiąca po uzyskaniu dochodu do końca okresu świadczeniowego. Dodatkowo organy winny rozważyć i mieć na uwadze kwestię występowania owych dochodów w okresie na jaki przyznano świadczenie w kontekście sformułowania ustawowego "jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia".

Przedstawiona interpretacja art. 7 ust. 3 ustawy w stanie faktycznym niniejszej sprawy zasługuje na podzielenie. Nie sposób pominąć, iż w przypadku obydwu źródeł dochodu rodziny skarżącej, dochody te mają charakter zmienny, dynamiczny, co za tym jednorazowa zmiana sytuacji dochodowej w całym okresie na jaki została zawarta umowa, czy na jaki przyznano świadczenie rodzicielskie nie powinna pociągać za sobą negatywnych następstw dla uprawnionej. Głównym bowiem celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym związanych z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Oznacza to zatem, że podstawowym obowiązkiem organów stosujących przepisy tej ustawy jest poszukiwanie takiej wykładni przepisów, która w jak najpełniejszy sposób wpisze się w realizację tego celu i w możliwie najbardziej adekwatny sposób będzie odzwierciedlała aktualny poziom dochodów osoby wnioskującej i członków jej rodziny (vide. wyrok WSA w Łodzi z dnia 29 stycznia 2019 r., sygn. akt II SA/Ł 1029/18; wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 5 kwietnia 2018 r., sygn. akt. II SA/Rz 210/18).

Analiza definicji dochodu uzyskanego (art. 7 ust. 3 ustawy) nie powinna abstrahować od istoty dochodu członka rodziny czyli, że winna zawierać taką sama metodologię obliczenia dochodu. Powyższe prowadzi do wniosku, że skoro prawo do rzeczonego świadczenia uzależnione jest od średniego miesięcznego dochodu w przeliczeniu na członka rodziny za cały rok kalendarzowy, to takie same kryterium stosowane winno być w przypadku obliczania dochodu na podstawie art. 7 ust. 3 ustawy. W rezultacie powyższego dochód uzyskany za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, powinien być doliczony do dochodu za rok poprzedzający okres zasiłkowy, a całość podzielona następnie przez 12 miesięcy i przez liczbę członków rodziny. Obliczony zostanie w ten sposób dochód, o którym mowa w art. 7 ust. 3 ustawy, czyli dochód rodziny, powiększony o uzyskany dochód (. Wyrok WSA w Olsztynie z dnia 24 listopada 2016 r., sygn..akt II SA/Ol 1204/16).

W świetle przedstawionych rozważań kwestionowane rozstrzygnięcia uznać należy za nieprawidłowe. Istota przedmiotowej sprawy z punktu widzenia słuszności podjętych decyzji omówiona została powyżej. Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią rozważania sądu w zakresie prawidłowego rozumienia i stosowania omawianych przepisów prawa.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), c) oraz art. 135 p.p.s.a., sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji.

Rozstrzygnięcie o przyznanym pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzeniu (pkt 2 sentencji wyroku) znajduje uzasadnienie w dyspozycji art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 4 ust. 1 i 3 i § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2016 r., poz. 1714 ze zm.).

A. P.