Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1713/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-01-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6146 Sprawy uczniów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna dla Studentów
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Barbara Adamiak (spr.) Sędziowie Jerzy Bujko NSA Anna Łuczaj Protokolant Katarzyna Malinowska po rozpoznaniu w dniu 5 stycznia 2007 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 7 grudnia 2005 r. sygn. akt II SA/Sz 661/05 w sprawie ze skargi R. W. na orzeczenie Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej dla Studentów [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wydalenia z uczelni 1. oddala skargę kasacyjną 2. przyznaje od Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz radcy prawnego A. J. kwotę 180 (sto osiemdziesiąt ) złotych oraz kwotę 39,60 (trzydzieści dziewięć sześćdziesiąt) złotych stanowiącą 22% podatku od towaru i usług tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Orzeczeniem z dnia [...] Nr [...] Komisja Dyscyplinarna dla Studentów [...] po rozpoznaniu w dniu [...] sprawy R. W. - studenta III roku studiów dziennych na Wydziale Nauk Przyrodniczych - kierunek ochrona środowiska, obwinionego o to, że dopuścił się sfałszowania oceny zaliczenia z przedmiotu "Zoologia kręgowców", polegającego na przeprawieniu oceny 2,0 (niedostateczny) na 3,0 (dostateczny) w indeksie oraz w karcie egzaminacyjnej, wymierzyła karę dyscyplinarną w postaci wydalenia z uczelni.

W uzasadnieniu orzeczenia Komisja stwierdziła, że R. W. dopuścił się czynu niegodnego studenta oraz to, że czyn ten ma znamiona przestępstwa sfałszowania dokumentów. Komisja nie dała wiary wyjaśnieniom studenta, uznała za zasadne argumenty Rzecznika Dyscyplinarnego, po wysłuchaniu obwinionego uznała za zasadne wymierzenie najdotkliwszej kary przewidzianej w art. 163 pkt 5 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym.

W odwołaniu od orzeczenia R. W. podniósł, że nie zgadza się z treścią zaskarżonego orzeczenia i w jego ocenie wymierzona kara dyscyplinarna wydalenia z uczelni jest nieadekwatna do popełnionego czynu. Odwołujący się zarzucał, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika jednoznacznie, że jest winny zaistniałego czynu, a jego wyjaśnieniom nikt nie dał wiary. R. W. wskazał również, że wydalenie go z uczelni zmniejszy jego szanse na rynku pracy, co ze względu na trudną sytuację rodzinną nie jest bez znaczenia. Odwołujący się podniósł również, że w trakcie studiów nie popełnił żadnych wykroczeń oraz nie zachowywał się w sposób niegodny studenta z tego powodu zasadne jest wymierzenie mu innej, łagodniejszej kary.

Orzeczeniem z dnia [...] Nr [...] Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna dla Studentów [...] na podstawie § 30 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 1 lipca 1991 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania dyscyplinarnego wobec studentów (Dz.U. Nr 63, poz. 269), utrzymała w mocy orzeczenie Komisji Dyscyplinarnej z dnia [...] w przedmiocie wydalenia R. W. z uczelni.

Komisja oparła swoje orzeczenie na zebranym w sprawie materiale dowodowym i uznała zebrane dowody za wiarygodne. Wersji zdarzeń przedstawionej przez obwinionego, różniącej się od ustalonego stanu faktycznego, Komisja Odwoławcza nie dała wiary i stwierdziła, że zmiana wpisu w indeksie nastąpiła bądź przez obwinionego lub też z jego inicjatywy.

Za wymierzeniem kary wydalenia R. W. z uczelni przesądziła zdaniem Komisji znaczna społeczna szkodliwość tego rodzaju czynów.

Od orzeczenia Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej dla Studentów [...] z dnia [...] R. W. wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie domagając się uchylenia orzeczonej kary dyscyplinarnej. Skarżący domagał się nadto uznania jego nieobecności na rozprawie w dniu [...] za usprawiedliwioną. W uzasadnieniu skargi R. W. zarzucał, że Komisja Dyscyplinarna wymierzyła mu karę wydalenia z uczelni w sytuacji, gdy Rzecznik Dyscyplinarny wnosił o wymierzenie łagodniejszej kary - zawieszenia z korzystania z określonych praw studenta na okres jednego roku. Skarżący kwestionuje nadto rozpatrzenie sprawy przed Odwoławczą Komisją Dyscyplinarną pomimo jego usprawiedliwionej nieobecności - zwolnienia lekarskiego na dzień [...]. O swojej nieobecności starał się powiadomić Komisję telefonicznie, lecz jego starania okazały się bezskuteczne. Ostatecznie zwolnienie przekazał droga pocztową.

Skarżący uznał za bezsporny fakt, że powinien zostać ukarany, lecz nie powinna to być kara najdotkliwsza - wydalenie z uczelni.

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik Rektora [...] wniósł o oddalenie skargi i dodatkowo wyjaśnił, że skarżący przed wyznaczonym terminem rozprawy, będąc w stanie nietrzeźwym, podejmował działania mające na celu uzyskanie korzystnych dla siebie opinii pracowników naukowych Uniwersytetu.

Pełnomocnik organu podniósł nadto, że zaświadczenie lekarskie o zwolnieniu skarżącego z zajęć w dniu [...] zostało opatrzone datą 1 kwietnia 2005 r., co wskazuje na to, że skarżący był u lekarza już po terminie rozprawy i wydaniu orzeczenia przez Odwoławczą Komisję Dyscyplinarną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z 7 grudnia 2005 r. sygn. akt II SA/Sz 661/05 po rozpoznaniu sprawy ze skargi R. W. na orzeczenie Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej dla Studentów [...] z [...] Nr [...] w przedmiocie wydalenia z uczelni, oddalił skargę. W uzasadnieniu Sąd wywodził, że materialnoprawną podstawę zaskarżonego orzeczenia stanowi art. 163 pkt 5 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 65, poz. 385 ze zm.). Zgodnie z treścią powołanego przepisu, organy orzekające w postępowaniu dyscyplinarnym uznały postępowanie R. W., polegające na sfałszowaniu oceny zaliczenia przedmiotu "Zoologia kręgowców" z 2,0 (niedostatecznej) na 3,0 (dostateczną), za uchybiające godności studenta i orzekły karę dyscyplinarną wydalenia z uczelni.

Orzeczenie dyscyplinarne wymierzające R. W. najsurowszą z kar dyscyplinarnych przewidzianą dla studentów w rozdziale 3 ustawy o szkolnictwie wyższym poprzedziło postępowanie dyscyplinarne prowadzone na podstawie tej ustawy oraz rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 1 lipca 1991 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania dyscyplinarnego wobec studentów (Dz.U. Nr 63, poz. 269).

R. W. został postawiony zarzut sfałszowania oceny zaliczenia przedmiotu "Zoologia kręgowców" polegającego na przeprawieniu oceny 2,0 na 3,0 zarówno w indeksie jak i na karcie egzaminacyjnej. Treść stawianego skarżącemu zarzutu wyznaczyła kierunek postępowania dyscyplinarnego, albowiem działanie R. W. uznane zostało za postępowanie uchybiające godności studenta.

W postępowaniu należało zatem ustalić w sposób niebudzący wątpliwości, czy stawiany skarżącemu zarzut znajduje potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym, dokonać oceny stopnia winy, określić rodzaj, znaczenie i skutki czynu by w konsekwencji orzec adekwatną do stopnia zawinienia karę.

W ocenie Sądu organy I i II instancji dokonały wszechstronnych ustaleń w sprawie. W tym celu przyjęły wyjaśnienia obwinionego, przeprowadziły dowód z przesłuchania świadka H. M. na okoliczność twierdzeń R. W. co do jej udziału w dokonaniu zmiany oceny w indeksie i w karcie egzaminacyjnej, dowody z dokumentów (protokół zaliczeń z przedmiotu "Zoologia kręgowców" przez studentów dziennych studiów licencjackich na kierunku ochrona środowiska w dniu 15 czerwca 2004 r., karty egzaminacyjnej R. W., indeksu skarżącego).

Analiza tego materiału dowodowego nie daje podstaw do uznania zarzutów skarżącego, jakoby zebrane dowody w sposób niejednoznaczny wskazywały na jego winę, a organy wydały swoje orzeczenia pomimo obszernego, ustnego wyjaśnienia przez obwinionego wszystkich okoliczności sprawy.

Wbrew takim stwierdzeniom R. W., zebrany w sprawie materiał dowodowy w tym oświadczenie złożone na piśmie przez pracowników naukowych Wydziału Nauk Przyrodniczych [...], którzy dokonywali sprawdzenia wiadomości studentów II roku studiów dziennych licencjackich na kierunku ochrona środowiska wykazały w sposób niebudzący wątpliwości winę skarżącego.

Ocena dowodów dokonanych przez komisje dyscyplinarne nie jest dowolna. Wynikająca z tych dowodów logika zdarzeń, polegających na dokonaniu zmiany oceny z zaliczenia przedmiotu "Zoologia kręgowców", a następnie złożenie przez skarżącego indeksu i karty egzaminacyjnej w dziekanacie Wydziału Nauk Przyrodniczych wskazują, że w sprawie nie miały miejsca zdarzenia przypadkowe, wynikające z działań osób trzecich i niezależne od woli skarżącego.

Niezaprzeczalne jest bowiem, że w karcie egzaminacyjnej oraz w indeksie dokonano sfałszowania oceny, a skarżący składając indeks z kartą egzaminacyjną w dziekanacie sfałszowanymi ocenami się posłużył by uzyskać zaliczenie kolejnego semestru nauki. Nie ma zatem podstaw do podważenia ustalonego stanu faktycznego oraz ustalenia winy skarżącego.

Sąd podkreślił, że zarówno w odwołaniu od orzeczenia Komisji Dyscyplinarnej pierwszej instancji jak i w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, pomimo uprzednich swoich wyjaśnień, R. W. nie kwestionuje faktu popełnienia czynu, który stanowił podstawę wszczęcia postępowania dyscyplinarnego, lecz polemizuje z zasadnością wymierzenia najsurowszej z katalogu kar przewidzianych dla studentów w ustawie o szkolnictwie wyższym za wykroczenia dyscyplinarne.

Odnosząc stan faktyczny sprawy do stanu prawnego uznać należało, że wymierzona kara jest adekwatna do stopnia zawinienia. Art. 162 ust. 1 ustawy o szkolnictwie wyższym stanowi m.in., że student ponosi odpowiedzialność dyscyplinarną za postępowanie uchybiające godności studenta.

W ocenie Sądu, okoliczności sprawy stanowiące podstawę do wszczęcia postępowania dyscyplinarnego oraz wydania orzeczenia o wydaleniu R. W. z uczelni wskazują, że skarżący swoim czynem, niezależnie od tego, że popełnionym po raz pierwszy i przy okazaniu skruchy, nie jest godny tego by pozostawać nadal członkiem społeczności studenckiej [...].

Wobec studentów szkoły wyższej nie mają zastosowania szczególne, wynikające z przepisów prawa zasady etyki postępowania, które obowiązują m.in. szereg grup zawodowych, których członkami w przyszłości absolwenci wielu kierunków studiów mogą zostać. Nie oznacza to jednakowoż, że studentów nie obowiązują żadne ogólnie przyjęte zasady wiarygodności i uczciwości w postępowaniu wewnątrzuczelnianym, tak i w stosunku do nauczycieli akademickich, jak i w stosunku do innych członków społeczności studenckiej.

Skarżący fałszując wpis w indeksie oraz karcie egzaminacyjnej, przypisując ten czyn innej osobie, oraz posługując się sfałszowanymi dokumentami w celu uzyskania korzystnego dla siebie rozstrzygnięcia - zaliczenia kolejnego semestru nauki naruszył elementarne zasady uczciwości, obowiązujące nie tylko studentów, które słusznie komisje dyscyplinarne oceniły jako dyskwalifikujące go jako studenta i orzekły najsurowszą z kar - wydalenie z uczelni.

Istotą studiowania jest zdobywanie wiedzy, a miernikiem tej wiedzy i postępów w nauce są uzyskiwane oceny z egzaminów i zaliczeń. Fałszowanie tych ocen godzi w jeden z najważniejszych elementów, będących miernikiem postępu w procesie nauczania, który wieńczy tytuł absolwenta określonej szkoły wyższej.

Niezależnie od tego, każde fałszowanie dokumentów stanowi czyn zabroniony.

W przekonaniu Sądu, od studentów, którzy w przyszłości z założenia stanowią zaplecze intelektualne i etyczne społeczeństwa należy wymagać szczególnie jednoznacznie etycznych zachowań i żadne powody, ani to wynikające z sytuacji rodzinnej czy materialnej, nie mogą stanowić usprawiedliwienia dla zachowań podważających wiarygodność i uczciwość, a tym samym wpływać na zastosowanie łagodniejszej kary dyscyplinarnej.

R. W. wniósł od wyroku skargę kasacyjną zaskarżając wyrok w całości. Zarzucał w skardze kasacyjnej naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, w rozumieniu art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. niezastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w związku z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, w związku z § 18 ust. 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 1 lipca 1991 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania dyscyplinarnego wobec studentów i w związku z art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a., oraz błędne zastosowanie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, polegające na dokonaniu niewłaściwej oceny zgodności działania z prawem, tj. poprzez nieuwzględnienie (pominięcie) przez Sąd naruszenia prawa przez organ administracji II instancji, polegające na prowadzeniu rozprawy przez Odwoławczą Komisję dyscyplinarną mimo usprawiedliwionej nieobecności obwinionego.

Na tej podstawie wnosił o:

1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie,

2) zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wywodził, że zgodnie z § 18 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 1 lipca 1991 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania dyscyplinarnego wobec studentów (Dz.U. Nr 63, poz. 269), jedynie nieusprawiedliwione niestawiennictwo na rozprawę obwinionego, któremu wezwanie doręczono prawidłowo, nie stanowi przeszkody do rozpoznania sprawy. Skarżący R. W. w skardze do WSA podnosił zarzut naruszenia postępowania przez odwoławczą Komisję Dyscyplinarną kwestionując rozpatrzenie przez nią sprawy w dniu [...], pomimo jego usprawiedliwionej nieobecności - zwolnienia lekarskiego na ten dzień. O swojej nieobecności skarżący, jak podał w skardze do WSA, starał się powiadomić Komisję telefonicznie, lecz jego starania okazały się bezskuteczne. Ostatecznie skarżący przekazał zwolnienie drogą pocztową.

Powyższe okoliczności, chociaż wskazane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w stanie sprawy, w dalszej części rozważań Sądu zostały zupełnie pominięte. Sąd w ogóle nie ustosunkował się do tego faktu, tym samym można przyjąć, że nie dostrzegł naruszenia prawa jakie miało w tym wypadku miejsce.

W ocenie skarżącego stanowi to błąd Sądu polegający na wadliwym wykonaniu funkcji kontrolnej, o której mowa w art. 1 Prawa o ustroju sądów administracyjnych.

Fakt, iż skarżący z przyczyn usprawiedliwionych nie mógł wziąć udziału w rozprawie przed Odwoławczą Komisją Dyscyplinarną stanowił bezwzględną przeszkodę do rozpoznania sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie odnosząc się w ogóle do powyższej okoliczności dopuścił się błędu w fazie dokonywania kontroli działalności organu, czego następstwem było błędne oddalenie skargi.

Powyższe naruszenie przepisów przez Wojewódzki Sąd Administracyjny miało istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem uchybienie proceduralne jakiego dopuścił się organ II instancji winno na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonego orzeczenia. Nie ulega bowiem wątpliwości, że wskazane naruszenie przepisów postępowania przez organ miało wpływ na treść jego orzeczenia, w ten sposób bowiem skarżący został pozbawiony możliwości złożenia wyjaśnień jako obwiniony i obrony swoich praw.

W tej sytuacji wydanie wyroku oddalającego skargę, zamiast uwzględniającego stanowi o naruszeniu powołanych przepisów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie wystąpiły, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był ograniczeniami skargi kasacyjnej.

Zarzut niezastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest nieusprawiedliwiony, reguluje bowiem podstawy uwzględnienia skargi na decyzje lub postanowienia wydane w trybie uregulowanym przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. W przypadku decyzji wydanych w innych postępowaniach niż uregulowanych w Kodeksie postępowania administracyjnego, przepisy § 1 stosuje się z uwzględnieniem przepisów regulujących postępowanie, w których wydano zaskarżoną decyzję lub postanowienie. Ustawa z 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 65, poz. 385 ze zm.), nie odsyła do stosowania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Art. 170 ust. 1 powołanej ustawy o szkolnictwie wyższym stanowił "Do wezwania i przesłuchania obwinionego, świadków i biegłych w postępowaniu wyjaśniającym i dyscyplinarnym stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania karnego". Nie odsyłało też do przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 1 lipca 1991 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania dyscyplinarnego wobec studentów (Dz.U. Nr 63, poz. 269).

Nie można też uznać za zasadny zarzut niezastosowania art. 145 § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego. Nie miał on bowiem zastosowania do postępowania dyscyplinarnego studentów. Podstawy wznowienia postępowania dyscyplinarnego regulował § 33 ust. 1 powołanego rozporządzenia, który nie przyjmował tego rodzaju naruszenia przepisów prawa jako przesłanki wznowienia postępowania.

Oceniając zastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 18 ust. 1 powołanego rozporządzenia należy podkreślić, ze uwzględnienie skargi jest oparte na ocenie sądu wpływu naruszenia przepisów postępowania na rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy. Według art. 145 § 1 pkt 1 lit. c powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd uwzględni skargę, jeżeli stwierdzi "inne naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy". Sąd dokonał oceny prawidłowości ustalenia stanu faktycznego, które nie budziło wątpliwości, a nadto w świetle zawartych danych w aktach sprawy nie można wyprowadzić naruszenia § 18 ust. 1 powołanego rozporządzenia.

Brak usprawiedliwionych podstaw naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i w związku z §18 ust. 1 powołanego rozporządzenia oraz art. 145 § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego powoduje, że nie jest usprawiedliwiony zarzut naruszenia art. 151 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W tym stanie rzeczy, skoro skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach, na mocy art. 184 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.

Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 250 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 15 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, przyznał radcy prawnemu wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu.