Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 850/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-08-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6163 Gospodarowanie nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 9 ust. 1
journal: Dz.U. 1958 nr 17 poz 71
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego.

SENTENCJA

Dnia 20 sierpnia 2013 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka /spr./ sędzia NSA Zofia Flasińska sędzia NSA Małgorzata Jaśkowska Protokolant asystent sędziego Marta Sikorska po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2013 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej F. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 13 grudnia 2011 r., sygn. akt II SA/Po 509/11 w sprawie ze skargi F. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] kwietnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia dotyczącego przejęcia nieruchomości rolnej na własność Skarbu Państwa oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 13 grudnia 2011 r., sygn. akt II SA/Po 509/11 oddalił skargę F. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] kwietnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia dotyczącego przejęcia nieruchomości rolnej na własność Skarbu Państwa.

Przedstawiając w uzasadnieniu wyroku stan faktyczny i prawny sprawy Sąd wskazał, że F. B. wnioskiem z dnia 24 stycznia 2001 r. wystąpiła o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] grudnia 1960 r., nr [...], którym utrzymano w mocy orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w C. z [...] listopada 1960 r., nr [...] o przejęciu na własność Państwa, na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy z 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz.U. nr 17, poz. 71 ze zm.), nieruchomości rolnej T. i L. małżonków W. o powierzchni [...] ha, położonej w S..

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z [...] czerwca 2006 r. odmówiło stwierdzenia nieważności wskazanych orzeczeń. W ocenie Kolegium podanie o stwierdzenie nieważności nie mogło być uwzględnione, gdyż nieruchomość, którego ono dotyczy, została przejęta na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej z uwagi na odstępstwo od narodowości polskiej T. W.. Pomimo, że został on zrehabilitowany, a nieruchomość zwolniona spod dozoru, zarządu i zajęcia, to jednak nie zwrócono jej właścicielowi i nieruchomość w dniu 5 kwietnia 1958 r., pozostawała we władaniu Państwa, gdyż w jego imieniu władali nią m.in. K. P., A. S. oraz J. B.. Kolegium wskazało też, że stwierdzenie nieważności byłoby możliwe, gdyby zostało wykazane, że orzeczenia zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa, zaś zgodnie z dotychczasową wykładnią art. 9 ust. 1 ustawy z 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego wystarczającym warunkiem przejęcia nieruchomości na rzecz Państwa było objęcie władania nieruchomością przez Państwo przed dniem 5 kwietnia 1958 r. i pozostawanie jej w tym dniu w jego władaniu. Na potwierdzenie takiej wykładni odwołano się do uchwały Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 lutego 1991 r., sygn. W 5/90.

Decyzją z dnia [...] września 2006 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało w mocy decyzję z [...] czerwca 2006 r.

Wyrokiem z dnia 29 marca 2007 r., sygn. akt III SA/Po 1010/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił powyższe decyzje. Skargę kasacyjną od tego wyroku wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P..

Uwzględniając skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 października 2008 r., sygn. akt II OSK 1217/07 wskazał, że do zastosowania normy prawa administracyjnego nie jest wystarczające ustalenie jej obowiązującej treści, ale konieczne jest też wykazanie istnienia faktów, które zgodnie z hipotezą tej normy uzasadniają jej stosowanie. Wykazanie istnienia tych faktów winno polegać na powołaniu się na nie w uzasadnieniu decyzji. Jeżeli tego nie uczyniono, to może to świadczyć, że decyzję wydano bez żadnego postępowania wyjaśniającego istnienie prawnie istotnych faktów. Taka decyzja może być uznana za wydaną z rażącym naruszeniem prawa, gdyż wydano ją, mimo że brak było faktów to uzasadniających. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że nie zawsze niewskazanie prawnie istotnych faktów w uzasadnieniu decyzji administracyjnej uzasadnia przyjęcie, że została ona wydana bez żadnego postępowania wyjaśniającego. Taki wniosek będzie niezasadny, jeżeli z akt sprawy bądź z innych okoliczności istniejących w chwili podjęcia tej decyzji wynika, że jednak postępowanie takie przeprowadzono i tylko nie dano temu właściwego wyrazu w uzasadnieniu decyzji. W takiej sytuacji decyzja jest dotknięta wadą, ale nie polegającą na rażącym naruszeniu prawa, gdyż z okoliczności wynika, że były podstawy faktyczne do jej wydania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie miało więc obowiązku wyjaśniać, czy nieruchomość, o którą w sprawie chodzi, w dniu 5 kwietnia 1958 r. była we władaniu Państwa lub została przekazana w użytkowanie innym osobom fizycznym i prawnym. Kolegium miało natomiast obowiązek wyjaśnić, czy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P.oraz Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w C. wydając decyzje na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy z 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego, te fakty ustaliły i wskazały w uzasadnieniu swoich decyzji, a jeżeli nie, to czy w aktach sprawy administracyjnej są jakiekolwiek dowody świadczące o tym, że postępowanie wyjaśniające jednak przeprowadzono i w jego wyniku ustalono, że zachodziły fakty uzasadniające przejęcie nieruchomości na własność Państwa. Decyzje, których dotyczy postępowanie o stwierdzenie ich nieważności, zawierały lakoniczne uzasadnienia, konieczne jest w ramach zwięzłego przedstawienia stanu sprawy wskazanie wszystkich istotnych dla sprawy dokumentów znajdujących się w aktach sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny dokonał ponadto wykładni przepisu art. 9 ust. 1 ustawy z 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego, podnosząc, że przepis ten ma zastosowanie także do nieruchomości nadanych w wyniku reformy rolnej, które po tym nadaniu z powrotem przeszły we władanie Państwa albo mimo tego nadania spod władania Państwa nie wyszły i były w jego władaniu w dniu wejścia w życie tej ustawy. Nie można przy tym zrównywać władania nieruchomością z prawem jej własności.

Ponownie rozpatrując sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 1 kwietnia 2009 r., sygn. akt III SA/Po 557/08 uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] września 2006 r., nr [...] z uwagi na niewłaściwy skład Kolegium rozpoznającego sprawę w sprawie stwierdzenia nieważności po raz drugi.

Następnie Samorządowe Kolegium Odwoławczego w P. decyzją z dnia [...] lipca 2009 r., nr [...] ponownie odmówiło stwierdzenia nieważności kwestionowanych orzeczeń. Decyzją z dnia [...] października 2009 r. wydaną w rozpatrzeniu wniosku skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy Kolegium rozstrzygnięcie to utrzymało w mocy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 19 maja 2010 r., sygn. akt II SA/Po 29/10 stwierdził nieważność obu tych decyzji, bowiem Kolegium nie zauważyło, że Sąd wyrokiem z dnia 1 kwietnia 2009 r. uchylił wyłącznie decyzję z dnia [...] września 2006 r.

Rozpatrując sprawę ponownie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. utrzymało w mocy decyzję własną, nr [...] z dnia [...] czerwca 2006 r.

W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. przytoczyło ustalony dotychczas stan faktyczny i prawny sprawy, stwierdzając, że po ponownym jego przeanalizowaniu nie dopatrzyło się istnienia przesłanek do stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia 12 grudnia 1960 r. W dacie wydania tego orzeczenia obowiązywał przepis art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzaniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego. Zgodnie z jego treścią warunkiem wystarczającym do przejęcia na jego podstawie nieruchomości był fakt objęcia nieruchomości we władanie Państwa przed dniem 5 kwietnia 1958 r. i pozostawanie w jego władaniu w tej dacie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że nieruchomość stanowiąca uprzednio własność T. i L. małż. W. w dniu 5 kwietnia 1958 r. pozostawała we władaniu Państwa, gdyż nie została zwrócona po dniu 15 czerwca 1946 r. prawowitym właścicielom. Ustalenia tego dokonało Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P., czemu dało wyraz w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] grudnia 1960 r. Okoliczność tę potwierdzają zaświadczenie Prezydium Rady Narodowej w C. o przeznaczeniu przedmiotowej nieruchomości na cele reformy rolnej oraz dokonany na jego podstawie wpis w księdze wieczystej. Skarżąca F. B. nie kwestionowała faktu władania przez Państwo przedmiotową nieruchomością w dniu 5 kwietnia 1958 r. W świetle przepisu art. 9 ust. 1 ustawy o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzaniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego, istniały przesłanki do przejęcia przez Państwo nieruchomości rolnej T. i L. małż. W.. Z tego powodu Kolegium uznało, iż nie zachodzą przyczyny, które pozwalałyby przyjąć, że przejęcie przedmiotowej nieruchomości na rzecz Państwa nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa.

Na powyższą decyzję F.B. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W uzasadnieniu skargi zarzuciła Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w P. pominięcie faktu, że nieruchomość będąca własnością T. i L.małż. W. w dniu 5 kwietnia 1958 r. nie była w posiadaniu Państwa, lecz stanowiła własność osób fizycznych. Wskazała, że zgodnie z prawomocnym wyrokiem Sądu Grodzkiego w C. z dnia 15 czerwca 1946 r., prawowitymi właścicielami tej nieruchomości byli nadal jej rodzice, co potwierdza wpis w księdze wieczystej. Ponadto po dokonanej przez Państwo grabieży nieruchomość została nadana na własność innym osobom fizycznym, co potwierdzają dokumenty znajdujące się w posiadaniu Kolegium. Skarżąca podniosła również, że podstawą przejęcia nieruchomości na cele reformy rolnej nie mógł być art. 2 ust. 1 lit. b dekretu PKWN, gdyż jak ustalił Sąd Grodzki w C., niemiecka narodowość została siłą narzucona T. W. w sytuacji zagrożenia życia jego oraz pozostałych członków rodziny.

W uzupełnieniu skargi pełnomocnik skarżącej sprecyzował zarzuty skargi, żądając uchylenia zaskarżonej decyzji w całości. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy poprzez naruszenie art. 153 ustawy Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zdaniem skarżącej Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. zignorowało ocenę prawną oraz wskazania co do dalszego postępowania w sprawie, wyrażoną w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu oraz w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2008 r. sygn. II OSK 1217/07, poprzez zaniechanie wyjaśnienia, czy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P.oraz Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w C. wydając kwestionowane decyzje ustaliły i wskazały w uzasadnieniach tych decyzji fakty będące podstawą rozstrzygnięć. Zaskarżonej decyzji zarzucono również naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. polegające na utożsamianiu władania nieruchomością, o którym mowa w tym przepisie, z posiadaniem samoistnym, a przez to błędnym przyjęciu, że Państwo władało nieruchomością w dniu 12 marca 1958 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego Sąd wskazał, że Trybunał Konstytucyjny uchwałą z dnia 20 lutego 1991 r. (Dz. U. Nr 20, poz. 88, publ. OTK 1991, nr 1, poz. 18,) ustalił powszechnie obowiązującą wykładnię art. 16 wskazanej ustawy (art. 9 w trakcie ujednolicania przepisów ustawy otrzymał numer 16). Zgodnie z omawianą uchwałą o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości rolnych i leśnych decydują wyłącznie przesłanki wymienione w art. 16 (dawnym art. 9), a mianowicie: objęcie nieruchomości we władanie Państwa do dnia wejścia w życie ustawy, czyli do dnia 5 kwietnia 1958 r.; pozostawanie tych nieruchomości nadal we władaniu Państwa lub przekazanie ich w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym; bez względu na okoliczności w jakich doszło do objęcia nieruchomości przez Państwo. Przejęciu na własność Państwa podlegają także te nieruchomości, których właściciele do dnia 5 kwietnia 1958 r. dawali wyraz woli odzyskania swej nieruchomości, bądź z przyczyn obiektywnych, od siebie niezależnych, nie mieli możliwości dochodzenia swych praw. Z treści powyższej wykładni i w oparciu o orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego należy przyjąć, zdaniem Sądu, że o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości rolnych można było orzec w sytuacji, gdy przejmowana nieruchomość została objęta we władanie Państwa do dnia wejścia w życie ustawy i nadal pozostawała w jego władaniu lub została przekazana przez Państwo we władanie innym osobom fizycznym bądź prawnym. Nie było przy tym konieczne ustalenie ani w jakim trybie, ani za pomocą jakich czynności prawnych, czy też faktycznych doszło do objęcia we władanie nieruchomości przez Państwo. W świetle powyższego, w ocenie Sądu, nie mają znaczenia dla wyniku przedmiotowej sprawy zarzuty skargi kwestionujące legalność działań organów Państwa, które nie respektując wyroku rehabilitującego ojca skarżącej, nie przywróciły posiadania nieruchomości jej właścicielom i dokonały bezprawnego zaboru tej nieruchomości. Dla tej oceny nie ma również znaczenia kwestia nie podlegania nieruchomości pod art. 2 ust. 1 lit. b dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Ponadto, w ocenie Sądu, organ nadzoru zastosował się do wskazań zawartych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2008 r.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podano, że nieruchomość stanowiąca uprzednio własność T. i L. małż. W. w dniu 5 kwietnia 1958 r. pozostawała we władaniu Państwa, gdyż nie została zwrócona po dniu 15 czerwca 1946 r. prawowitym właścicielom. Wskazano, że ustalenia tego dokonało Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P., czemu dało wyraz w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] grudnia 1960 r. Kolegium wskazało następnie, iż okoliczność tę potwierdzają zaświadczenie wydane przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w C. o przeznaczeniu przedmiotowej nieruchomości na cele reformy rolnej oraz dokonany na jego podstawie wpis w księdze wieczystej. W ocenie Sądu materiał dowodowy zgromadzony w aktach administracyjnych sprawy potwierdza prawidłowość powyższych ustaleń. W aktach administracyjnych znajdują się dowody świadczące o tym, że przedmiotowa nieruchomość o powierzchni [...] ha od czasu jej przejęcia w 1945 r. przez Skarb Państwa była od tej daty we władaniu Skarbu Państwa i pozostawała w tym władaniu w dniu 5 kwietnia 1958 r. i dalej. W tym zakresie podstawowe znaczenie dla takiej oceny ma zaświadczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w C. z dnia 25 stycznia 1957 r. o przeznaczeniu przedmiotowej nieruchomości na cele reformy rolnej w myśl art. 2 ust. 1 lit. b dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzaniu reformy rolnej oraz wniosek Powiatowej Rady Narodowej w C. do Działu Ksiąg Wieczystych Sądu Powiatowego w C. z dnia 24 stycznia 1958 r. o wpisanie własności Skarbu Państwa. Sąd zauważył, że dokumenty powyższe do akt sprawy dostarczyła skarżąca, załączając je do wniosku o stwierdzenie nieważności kwestionowanych orzeczeń, jednakże dokumenty te pochodzą od tego samego organu, który je wydał, co oznacza, że okoliczności w nich przedstawione były mu znane w dacie wydania orzeczeń, których stwierdzenia nieważności dotyczy niniejsza sprawa. A skoro okoliczności te były znane Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w C., to uprawnione jest twierdzenie, że zostały uwzględnione na etapie przeprowadzania oceny, czy spełniona została przesłanka władania przez Skarb Państwa nieruchomością w dniu 5 kwietnia 1958 r.

W aktach administracyjnych sprawy znajdują się ponadto dokumenty, z których wynika, że Państwo weszło we władanie nieruchomości rodziców skarżącej, co jest okolicznością bezsporną. Władanie Państwa – odpowiednio Powiatowego Urzędu Ziemskiego, Wydziału Rolnictwa Starostwa Powiatowego w C. oraz Powiatowego Urzędu Repatriacyjnego, przejawiało się w tym przypadku w rozdysponowywaniu nieruchomości na rzecz kolejnych repatriantów oraz wydzierżawianiu jej pozostałej części. Powyższe okoliczności uprawniają do stwierdzenia, że władanie Państwa w tym przypadku miało postać faktycznego władztwa i trwało od 1945 r., także w dniu 5 kwietnia 1958 r.

W ocenie Sądu Wojewódzkiego materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy pozwala stwierdzić, że przed wydaniem orzeczeń w 1960 r. Prezydia Powiatowej Rady Narodowej w C. oraz Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. przeprowadziły postępowania wyjaśniające i ustaliły, że materiał jest wystarczający dla zastosowania art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Skoro z dowodów zawartych w aktach sprawy wynikało, że w dacie wejścia w życie tej ustawy sporna nieruchomość pozostawała we władaniu Skarbu Państwa, ma rację Samorządowe Kolegium Odwoławcze, że zostały wyczerpane przesłanki określone w przepisie stanowiącym podstawę prawną przejęcia nieruchomości, a co za tym idzie, można było orzec o przejęciu nieruchomości na własność Państwa w trybie powołanego w orzeczeniach przepisu. Tym samym orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej i Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej nie zostały wydane z rażącym naruszeniem przepisu art. 9 ust. 1 wymienionej ustawy.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła F. B.. Powołując się na podstawy określone w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., skarżąca kasacyjnie zarzuciła zaskarżonemu orzeczeniu:

1. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy: art. 153 p.p.s.a. polegające na pominięciu oceny prawnej oraz wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 1 kwietnia 2009 r., sygn. akt III SA/Po 557/08, wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2008 r., sygn. II OSK 1217/07 oraz w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 maja 2010 r., sygn. II SA/Po 29/10;

2. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i art. 151 p.p.s.a, w związku z art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., poprzez oddalenie skargi i brak uchylenia zaskarżonej decyzji wskutek błędnego przyjęcia, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. prawidłowo ustaliło, że organy administracji publicznej orzekające w sprawie wydania decyzji z dnia [...] grudnia 1960 r. przeprowadziły w sposób należyty postępowanie w wyniku którego ustalono, że fakty uzasadniające zastosowanie hipotezy art. 9 ust 1 zachodziły w momencie wydania decyzji przez Prezydia Powiatowej Rady Narodowej w C. i Wojewódzkiej Rady Narodowej w P., a w konsekwencji błędne przyjęcie, iż nie zachodziły przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] grudnia 1960 r. utrzymującej w mocy decyzję z dnia [...] listopada 1960 r.

W oparciu o powyższe zarzuty, skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że Sąd pierwszej instancji wydając zaskarżony wyrok pominął ocenę prawną wyrażoną w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz innych sądów orzekających w sprawie i bezpodstawnie oddalił skargę w sytuacji, gdy organ zaniechał wyjaśnienia, wbrew ocenie i wskazaniom zawartym w wyrokach sądów, czy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. oraz Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w C., wydając decyzję na podstawie art. 9 ustawy z 12 marca 1958 r., ustaliły i wskazały w uzasadnieniu swoich decyzji fakty będące ich podstawą lub czy z okoliczności sprawy wynika, że przeprowadzono postępowanie na okoliczność istnienia tych faktów, a Sąd pierwszej instancji ten brak wyjaśnienia zaakceptował. Decyzja Kolegium zawiera stwierdzenia co do stanu faktycznego ustalonego przez ten organ, a nie stwierdzenia co do stanu faktycznego ustalonego przez Prezydia Powiatowej i Wojewódzkiej Rady Narodowej. Nieuzasadnione jest zatem twierdzenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, że Kolegium zastosowało się do wskazań Naczelnego Sądu Administracyjnego co do dalszego postępowania i ustalenia, czy organy wydające decyzję przeprowadziły postępowanie dowodowe na okoliczność istnienia faktów będących podstawą wydania zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art.183 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. t.j. 2012, poz.270 ze zm.), powoływanej dalej, jako " p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania.

Rozpoznając sprawę w granicach zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

Podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art.153 p.p.s.a wymaga przypomnienia zasadniczych tez, wydanego w niniejszej sprawie, wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2008 r., sygn II OSK 1217/07, które następnie były przytaczane w wymienionych w skardze kasacyjnej, wydanych w niniejszej sprawie, wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu.

W pierwszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na odmienność postępowania zwykłego i postępowania nadzorczego, podkreślając, że o ile w postępowaniu zwykłym ustala się, czy istnieją fakty, które zgodnie z hipotezą normy prawa materialnego, uzasadniają podjęcie określonej decyzji, o tyle w postępowaniu nadzorczym ustala się, czy istnieją fakty, które zgodnie z normą prawną, wynikającą z art.156 §1 k.p.a., pozwalają wyeliminować wcześniej wydaną decyzję administracyjną. Skoro w postępowaniu nadzorczym nie dochodzi do ponownego badania przesłanek wydania kwestionowanej decyzji, to Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. nie było uprawnione do badania, czy przesłanki zastosowania art.9 ust.1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego w istocie miały miejsce. Było ono natomiast zobowiązane do zbadania, czy organy wydające te orzeczenia ustaliły, że przesłanki te zachodziły.

Z powyższego wywodu wynikało dla Samorządowego Kolegium Odwoławczego zalecenie zbadania, czy w uzasadnieniu kwestionowanych decyzji ustalone zostały przesłanki zastosowania normy prawa materialnego, czyli art.9 wymienionej wyżej ustawy, a ponadto czy z akt sprawy bądź innych okoliczności istniejących w chwili podjęcia kwestionowanych decyzji wynika, że przeprowadzono postępowanie wyjaśniające, mimo że nie dano temu właściwego wyrazu w uzasadnieniu decyzji. Z uzasadnienia omawianego wyroku wynika ponadto, że Naczelny Sąd Administracyjny zajął jednoznaczne stanowisko w dwóch kwestiach, nie podzielając w tym względzie oceny wyrażonej w zaskarżonym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 29 marca 2007 r., sygn. III SA/Po 1010/06.

Po pierwsze: art.9 ust.1 omawianej ustawy, będący podstawą wydania decyzji kwestionowanych w postępowaniu nadzorczym, ma zastosowanie także do nieruchomości nadanych w wyniku reformy rolnej, które po tym nadaniu z powrotem przeszły we władanie Państwa albo mimo tego nadania spod władania Państwa nie wyszły i były w jego władaniu w dniu wejścia w życie tej ustawy.

Po drugie: nietrafna jest sformułowana w zaskarżonym wyroku teza, że art.9 ust.1 ustawy nie stanowi podstawy do przejęcia na własność Państwa gruntów, które zostały przekazane innym osobom na własność. W przepisie tym, mowa jest o władaniu gruntami przez Państwo, a zatem gruntami, których Państwo nie jest właścicielem.

Z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego odczytać można także zalecenie pod adresem Sądu pierwszej instancji, aby w ramach zwięzłego przedstawienia sprawy wskazał wszystkie istotne dla sprawy dokumenty znajdujące się w aktach.

Z akt sprawy wynika, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze, stosując się do powyższych zaleceń, po ponownym rozpoznaniu sprawy, w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] kwietnia 2011 r., dokonało dokładnego przedstawienia dotychczasowego przebiegu postępowania, wskazało i dokonało wykładni normy prawa materialnego będącej podstawą wydania kwestionowanej decyzji. Kolegium stwierdziło, m.in., że: " W przedmiotowej sprawie bezsporne jest, iż nieruchomość stanowiąca uprzednio własność L.i T. W., w dniu 5 kwietnia pozostawała we władaniu Państwa, gdyż nie została zwrócona po dniu 15 czerwca 1946 r. prawowitym właścicielom. Ustalenia takiego dokonało Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P., czemu dało wyraz w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] grudnia 1960 r., nr [...]. Okoliczność tę potwierdzają zaświadczenie wydane przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w C. o przeznaczeniu nieruchomości na cele reformy rolnej oraz dokonany na jego podstawie wpis w księdze wieczystej". Z przytoczonego fragmentu uzasadnienia decyzji organu odwoławczego wynika, że wykonał on zalecenia zawarte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Sąd pierwszej instancji, kontrolując prawidłowość powyższych ustaleń i wykonując zalecenia Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazał dokumenty, z powołaniem się na karty akt administracyjnych, na podstawie których ocenił, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa, gdyż materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy pozwala stwierdzić, że przed wydaniem orzeczeń w 1960 r. Prezydia Powiatowej Rady Narodowej w C. oraz Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. przeprowadziły postępowanie wyjaśniające.

W kontekście przytoczonego uzasadnienia organu odwoławczego i dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych a także uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie można podzielić stanowiska autora skargi kasacyjnej, że doszło do naruszenia art.153 p.p.s.a.

Z wyżej opisanych względów nie zasługuje również na uwzględnienie drugi, podniesiony w skardze kasacyjnej, zarzut dotyczący naruszenia art. 145 §1 pkt 1 lit.c w zw. z art.151 p.p.s.a. w zw. z art.7, art. 77, art. 80 i art. 156 §1 pkt 2 k.p.a.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art.184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.