Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1779/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-12-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 2, art. 24 ust. 2 a
journal: Dz.U. 2017 poz 1952
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Leszek Kiermaszek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA del. Krzysztof Dziedzic Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego we [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 24 stycznia 2018 r. sygn. akt IV SA/Wr 779/17 w sprawie ze skargi A. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we [...] z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku pielęgnacyjnego 1) prostuje zaskarżony wyrok w ten sposób, że podaną w sentencji datę decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego we [...]: "[...] września 2017 r." zastępuje datą: "[...] sierpnia 2017 r.", 2) oddala skargę kasacyjną, 3) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego we [...] na rzecz A. D. kwotę 240,00 (dwieście czterdzieści) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 24 stycznia 2018 r., sygn. akt IV SA/Wr 779/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uwzględnił skargę A.D. (dalej powoływanej jako skarżąca) i uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] sierpnia 2017 r. (określając datę wydania decyzji na [...] września 2017 r.), nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku pielęgnacyjnego.

Wyrok wydano w następujących okolicznościach stanu faktycznego i prawnego sprawy:

Wnioskiem z dnia 23 czerwca 2017 r. skarżąca zwróciła się do Prezydenta [...] o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Do wniosku załączyła odpis wyroku Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] marca 2017 r., sygn. akt [...], mocą którego zmieniono orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] i zaliczono skarżącą na stałe do znacznego stopnia niepełnosprawności, poczynając od 2007 r. Odpis zawierał stwierdzenie z dnia 14 czerwca 2017 r., że orzeczenie jest prawomocne od dnia 13 kwietnia 2017 r.

Prezydent [...] decyzją z dnia [...] lipca 2017 r., działając na podstawie art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2016 r. poz. 1518, ze zm., obecnie Dz.U. z 2018 r. poz. 2220, ze zm., dalej powoływanej jako ustawa), przyznał skarżącej zasiłek pielęgnacyjny bezterminowo, poczynając od dnia 1 czerwca 2017 r.

Skarżąca wniosła odwołanie od tej decyzji, kwestionując datę, od której przyznano jej świadczenie. Jej zdaniem winno to bowiem nastąpić począwszy od dnia 1 marca 2017 r., gdy sąd powszechny wydał wyrok przesądzający o zaliczeniu jej do stopnia niepełnoprawności.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] powołaną na wstępie decyzją orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu organ odwoławczy zwrócił uwagę na wykładnię językową art. 24 ust. 2a ustawy, stanowiącego, że rozpatrywane świadczenie ustala się począwszy od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności, jeżeli wniosek o jego ustalenie został złożony w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Podkreślił, że zawarte w tym przepisie sformułowanie "od dnia wydania orzeczenia" należy rozumieć ściśle jako dzień wydania przez właściwy organ lub sąd orzeczenia o ustaleniu stopnia niepełnosprawności. Tym samym, w jego ocenie, wypłata zasiłku pielęgnacyjnego powinna nastąpić na zasadzie art. 24 ust. 2 ustawy, a więc od miesiąca złożenia wniosku o zasiłek pielęgnacyjny.

Skarżąca wniosła na tę decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Podtrzymując dotychczasową argumentację w sprawie zaakcentowała, że organ odwoławczy błędnie zinterpretował treść art. 24 ust. 2a ustawy, ponieważ bieg trzymiesięcznego terminu, o którym w niej mowa, rozpoczął się w sprawie w dniu 13 kwietnia 2017 r. wraz z uprawomocnieniem się wyroku z dnia [...] marca 2017 r. W konsekwencji nie uchybiła temu terminowi, ponieważ wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wpłynął do organu w dniu 23 czerwca 2017 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie.

W uzasadnieniu wyroku z dnia 24 stycznia 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu omówił różnicę pomiędzy datą wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności przez powiatowe i wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności a datą wydania orzeczenia w tym przedmiocie przez sąd powszechny. Zaznaczył, że dopiero prawomocne orzeczenie sądu powszechnego wiąże swoją treścią inne sądy i organy, wobec czego w razie rozstrzygnięcia przez ten sąd o niepełnosprawności, termin określony w art. 24 ust. 2a ustawy liczy się od dnia uprawomocnienia się wyroku.

Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 października 2017 r., sygn. akt IV SA/Gl 357/17 (LEX nr 2398076), przytaczając obszerny fragment jego uzasadnienia. Zwrócił w szczególności uwagę na zapatrywanie, że art. 24 ust. 2a ustawy stanowi o wydaniu orzeczenia, które definitywnie kształtuje sytuację prawną strony w zakresie niepełnosprawności, zatem skoro w trybie sądowym modyfikacja orzeczenia o niepełnosprawności następuje z chwilą uprawomocnienia się wyroku, to najwcześniej w tej dacie stwierdzić można wydanie orzeczenia w rozumieniu omawianego przepisu.

Ponadto Sąd zwrócił uwagę na różnicę pomiędzy orzeczeniami zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności a wyrokami sądowymi. Rozwijając tę myśl stwierdził, że co do zasady osoba niepełnosprawna jest jedyną stroną postępowania przed zespołami, tym samym bezpośrednio po wydaniu orzeczenia może je przedłożyć organowi rozpatrującemu sprawy świadczeń rodzinnych. W takim wypadku bowiem orzeczenie korzysta z przymiotu ostateczności w administracyjnym toku instancji, na zasadzie art. 16 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, ze zm., obecnie Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, ze zm.). W tym kontekście zauważył, że stroną postępowania sądowego jest zarówno osoba ubiegająca się o ustalenie niepełnosprawności czy jej stopnia, jak i zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności, oraz że każda z tych stron może zaskarżyć orzeczenie wydane w tym postępowaniu. W konsekwencji sytuacja prawna wnioskodawcy zostaje definitywnie ukształtowana dopiero w momencie uprawomocnienia się orzeczenia.

Rozwijając tę myśl Sąd wskazał, że strona w niektórych wypadkach, np. w razie złożenia przez zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, nie byłaby w stanie z przyczyn od siebie niezależnych złożyć odpisu prawomocnego wyroku nie tylko w terminie określonym w art. 24a ust. 2 ustaw, ale i nawet w terminie zakreślonym wezwaniem do uzupełnienia tego braku wniosku o ustalenie świadczenia.

Sąd pierwszej instancji nie zgodził się z dokonaną przez organ odwoławczy literalną wykładnią art. 24 ust. 2a ustawy, stwierdzając, że zawsze prowadzi ona co najmniej do skrócenia przewidzianego w tym przepisie trzymiesięcznego terminu, skoro faktyczny czas do złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne zależy od momentu doręczenia orzeczenia stronie. W jego ocenie sytuacja, gdy ze względu na datę doręczenia orzeczenia strony dysponują różnym czasem do złożenia wniosku, nie jest do zaakceptowania z punktu widzenia konstytucyjnej zasady państwa prawa.

Z tych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369, ze zm., obecnie Dz.U. z 2018 r. poz. 1302, dalej powoływanej jako P.p.s.a.), uchylił zaskarżoną decyzję.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...], reprezentowane przez pełnomocnika będącego radcą prawnym, wniosło skargę kasacyjną od wyroku z dnia 24 stycznia 2018 r., zaskarżając go w całości.

Skarga kasacyjna zawiera zarówno zarzuty materialnoprawne, sformułowane w pierwszej kolejności, jak i zarzuty procesowe.

W ramach pierwszej podstawy kasacyjnej pełnomocnik zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 24 ust. 2 ustawy poprzez jego pominięcie i uznanie, że nie ma on zastosowania do ustalenia początkowego terminu przyznania zasiłku skarżącej i podlega wyłączeniu przez art. 24 ust. 2a ustawy, który stanowi od niego wyjątek.

Kolejny zarzut odniesiono do art. 24 ust. 2a ustawy. Pełnomocnik podniósł, że przepis ten nie powinien zostać zastosowany w niniejszej sprawie, ponieważ skarżąca złożyła wniosek o przyznanie jej zasiłku pielęgnacyjnego w terminie trzech miesięcy od dnia uprawomocnienia się wyroku z dnia [...] marca 2017 r.

Z kolei pierwszy zarzut procesowy podnosił naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. poprzez jego zastosowanie i uchylenie zaskarżonej decyzji, drugi zaś naruszenie art. 151 P.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy skarga zasługiwała na oddalenie.

W oparciu o te podstawy kasacyjne pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, rozpoznanie skargi i jej oddalenie oraz zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej pełnomocnik przypomniał dotychczasowy przebieg postępowania oraz omówił treść art. 24 ust. 2 i art. 24 ust. 2a ustawy, zaznaczając, że skorzystanie z art. 24 ust. 2a ustawy ma charakter wyjątkowy i uzależnione jest od spełnienia określonego w nim warunku, jakim jest złożenie wniosku o świadczenie w terminie trzech miesięcy od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności. W przeciwnym razie zastosowanie znajduje ogólna zasada, wedle której prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca wpływu wniosku. W ocenie pełnomocnika organu prowadzi to do konkluzji, że istotnym elementem rozpatrywanego uprawnienia jest zasada dyspozycyjności. Tym samym to osoba niepełnosprawna albo jej opiekun decydują, czy i od kiedy skorzystają ze świadczeń opiekuńczych, natomiast brak aktywności strony w tym zakresie należy, zdaniem organu, interpretować na jej niekorzyść.

Autor skargi kasacyjnej podtrzymał dotychczasowe stanowisko organu, że moment, od którego biegnie trzymiesięczny termin na złożenie omawianego wniosku, jest jednoznaczny na gruncie wykładni językowej i musi być interpretowany ściśle. Jego zdaniem przełamanie literalnej wykładni tego przepisu możliwe jest w razie uznania, że na gruncie wykładni językowej norma ta może być różnie rozumiana. Rozwijając tę myśl pełnomocnik krytycznie ocenił pogląd, że w świetle przepisów ustawy z uwzględnieniem konstytucyjnej zasady równości możliwe było odstąpienie od jednoznacznej wykładni zwrotu "dzień wydania orzeczenia" i przyjęcie, że w przypadku orzeczenia sądowego, termin ten biegnie od dnia jego uprawomocnienia.

W następnej części uzasadnienia skargi kasacyjnej stwierdzono, że choć wyrok sądu wiąże od momentu uprawomocnienia, to jednak zarówno w przypadku wydania orzeczenia przez zespół, jak i sąd powszechny, faktyczna możliwość złożenia wniosku pojawia się po upływie kilku tygodni od ich wydania. Rozstrzygnięcie sądu ogłaszane jest bowiem na rozprawie i znane stronie od dnia jego wydania, z kolei o decyzji zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności strona dowiaduje się dopiero po doręczeniu jej orzeczenia. Mając to na uwadze uznano, że w obu przypadkach nie można określić momentu, w którym strona może faktycznie złożyć wniosek, wraz z wymaganym dokumentem potwierdzającym jej niepełnosprawność.

Pełnomocnik skonstatował, że przyjęty przez ustawodawcę moment, od którego zaczyna biec trzymiesięczny termin na złożenie wniosku, jest racjonalny i logiczny, ponieważ dla wszystkich liczony jest od dnia wydania orzeczenia przez stosowne podmioty. Skarżąca mogła zaś złożyć wniosek również w terminie trzech miesięcy liczonym od dnia wydania wyroku z [...] marca 2017 r., nie dopiero od dnia jego uprawomocnienia się.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżąca wniosła o jej oddalenie i zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Koncentruje się ona wokół daty, od której skarżącej należy ustalić prawo do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności. Poza sporem pozostaje bowiem, na co warto zwrócić uwagę już na wstępie, że skarżącej takie prawo przysługuje i że wynika ono z wyroku z dnia [...] marca 2017 r., którym zmieniono wcześniejsze orzeczenie organu administracji publicznej, zaliczając skarżącą do znacznego stopnia niepełnosprawności. W świetle stanu faktycznego przyjętego przez Sąd pierwszej instancji wyrok ten stał się prawomocny 13 kwietnia 2017 r., a skarżąca załączyła jego odpis do wniosku o przyznanie prawa do świadczenia dnia 23 czerwca 2017 r. Skarga kasacyjna nie zwalcza tego stanu faktycznego, zarzuca natomiast naruszenie przepisów prawa materialnego, określających reguły wskazujące moment, od którego należy ustalić prawo do świadczeń. Reguły te mają charakter materialnoprawny i nie wynikają z nich terminy procesowe, które mogłyby podlegać przywróceniu. Stąd zarzuty proceduralne rozpoznawanej skargi kasacyjnej mają znaczenie drugorzędne i wtórne, gdyż są uzależnione od skuteczności zarzutów odniesionych do prawa materialnego. Obejmują one wszak jedynie przepisy stanowiące podstawę bądź uwzględnienia skargi z powodu naruszenia przepisów postępowania administracyjnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.), bądź oddalenia skargi, m.in. ze względu na brak tego typu naruszeń, bez powiązania ich z przepisami, których naruszenia Sąd pierwszej instancji nie dostrzegł dokonując w efekcie wadliwej kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego. Tym samym spór przedstawiony do rozstrzygnięcia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu sprowadza się do wykładni art. 24 ust. 2 oraz ust. 2a ustawy celem rozstrzygnięcia, który z tych przepisów znajdował w sprawie zastosowanie.

Pełnomocnik organu opowiedział się za sięgnięciem po art. 24 ust. 2 ustawy, ustanawiający regułę, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Nie zgodził się ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji wskazującym miesiąc złożenia wcześniejszego wniosku – o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności, stosownie do wprowadzającego odstępstwo od powyższej reguły art. 24 ust. 2a ustawy. Według tego przepisu prawo do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności należy ustalić od tego ostatniego miesiąca, jeżeli wniosek o przyznanie prawa do świadczenia został złożony w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Warunek ten w sprawie jest spełniony, o ile za datę wydania orzeczenia uznać dzień, w którym przywołany wyżej wyrok z dnia [...] marca 2017 r. stał się prawomocny.

Naczelny Sąd Administracyjny podzielił wykładnię prezentowaną przez Sąd pierwszej instancji. Sąd zasadnie nawiązał do przekonujących wywodów zawartych w uzasadnieniu przywołanego wyżej wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 października 2017 r., sygn. akt IV SA/Gl 357/17, reprezentacyjnego dla jednolitej linii orzeczniczej, jaka się później utrwaliła. I tak Sąd trafnie zwrócił uwagę, że w art. 24 ust. 2a mowa o orzeczeniu o niepełnosprawności (lub o stopniu niepełnosprawności), nie zaś o wyroku wydanym w tym przedmiocie, po czym odwołał się do przepisów ustawy z dnia 17 listopada 1964 r.- Kodeks postępowania cywilnego (obecnie Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.) dotyczących zasad rozpoznawania przez sąd powszechny odwołań od takich orzeczeń, w szczególności jego art. 47714. W świetle przywołanego przepisu sąd wydaje wyrok, którym m.in. albo oddala odwołanie, jeżeli nie ma podstaw do jego uwzględnienia (§ 1), albo w przypadku uwzględnienia odwołania zmienia w całości lub w części zaskarżone orzeczenie wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności i orzeka co do istoty sprawy (§ 2). Tym samym wyrok sądu powszechnego nie jest orzeczeniem w sprawie niepełnosprawności, lecz dotyczy odwołania od takiego orzeczenia, które bądź oddala, bądź uwzględnia, i także w tym ostatnim przypadku, aczkolwiek ingeruje w treść orzeczenia, nie wydaje orzeczenia o niepełnosprawności, ale wyrok zmieniający to orzeczenie. Zmiana ta następuje jednak z chwilą uprawomocnienia się wyroku, gdyż w myśl art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego dopiero wówczas wyrok wiąże strony i sąd, który je wydał, jak również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. W efekcie jeżeli w trybie sądowym modyfikacja orzeczenia o niepełnosprawności odbywa się z uprawomocnieniem się wyroku uwzględniającego odwołanie od tego orzeczenia, to najwcześniej od tej daty można mówić o wydaniu orzeczenia w rozumieniu art. 24 ust. 2a ustawy. Nie można zatem twierdzić, że Sąd pierwszej instancji oparł się wyłącznie na wykładni celowościowej tego przepisu i że wykroczył poza jego brzemienie. Przeciwnie, brzmienie to powinno być rozumiane w sposób szerszy niż prezentowany w skardze kasacyjnej, tj. w kontekście całości regulacji odnoszącej się do orzekania o niepełnosprawności oraz do weryfikacji wydanych w tej materii przez organy administracji orzeczeń, dokonywanej wyrokami sądów powszechnych rozpoznających odwołania wnioskodawców.

Przeniesienie sprawy niepełnosprawności na etap postępowania sądowego, jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji w ślad za przywołanym wyrokiem z dnia 12 października 2017 r., sygn. akt IV SA/Gl 357/17 powoduje zmianę sytuacji w zakresie stron postępowania, gdyż status strony oprócz wnioskodawcy zyskuje również organ, który wydał zaskarżone orzeczenie. Wnioskodawca, który będąc jedyną stroną w postępowaniu przed organem, mógł złożyć wniosek o przyznanie prawa do świadczenia bezpośrednio po otrzymaniu orzeczenia w sprawie niepełnosprawności, po doręczeniu mu wyroku nie może więc zakładać, iż nie zostanie on zaskarżony przez stronę przeciwną i powinien oczekiwać na jego uprawomocnienie. Jest poza sporem, że zaskarżenie takie może doprowadzić do tak znacznego opóźnienia momentu uzyskania przez wyrok statusu prawomocności, iż wnioskodawca z przyczyn niezależnych od siebie nie będzie w stanie złożyć wniosku o przyznanie prawa do świadczenia lub wykonać w zakreślonym przez organ terminie wezwania do jego uzupełnienia o odpis prawomocnego orzeczenia. Dlatego podzielić wypada tezę wypowiedzianą w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1863/16 (LEX nr 2378066), że w ukształtowanym dwuetapowym mechanizmie przyznawania zasiłku pielęgnacyjnego niebagatelne znaczenie dla odkodowania właściwego rozumienia art. 24 ust. 2a ustawy ma to, iż dopiero prawomocne orzeczenie sądu powszechnego wywołuje skutek wiążący również w zakresie jego treści w stosunku do innych sądów i organów.

Sąd pierwszej instancji trafnie uwzględnił również aspekt konstytucyjny problemu. Konieczność prokonstytucyjnej wykładni art. 24 ust. 2 a ustawy podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 listopada 2017 r., sygn. akt I OSK 913/17 (LEX nr 2441418), stwierdzając, że celem tego przepisu jest uniknięcie niekonstytucyjnej sytuacji, gdy na skutek postępowania o ustalenie niepełnosprawności, którego czas trwania jest niezależny od uprawnionego, zostałby on pozbawiony prawa do świadczenia za okres, w jakim niewątpliwie spełniał warunki przysługiwania zasiłku, wniósł o ustalenie niepełnosprawności, ale nie był w stanie złożyć wniosku o przyznanie zasiłku z wymaganą dokumentacją.

Naczelny Sąd Administracyjny w ostatnio powołanym wyroku z dnia 23 listopada 2017 r. nawiązał z kolei do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2007 r., sygn. akt P 28/07 (Dz. U. Nr 200, poz. 1446, OTK-A 2007, nr 9, poz. 106). Wyroku tego nie można tracić z pola widzenia z dwóch powodów. Po pierwsze, stwierdzono nim niekonstytucyjność art. 24 ust. 2 ustawy we wcześniejszym brzmieniu w zakresie, w jakim w przypadku części niepełnosprawnych, którzy zaskarżyli orzeczenie o ich niepełnosprawności, nakazywał ustalać prawo do świadczeń począwszy od miesiąca złożenia wniosku. Po drugie, wyrok ten był powodem wprowadzenia art. 24 ust. 2a ustawy (zob. uzasadnienie projektu ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych, opublikowanej w Dz. U. Nr 223, poz. 1456).

Trybunał Konstytucyjny dostrzegł, skądinąd trwającą dotąd, dysfunkcyjność mechanizmu prowadzącego, jak ujął to w uzasadnieniu wyroku z dnia 23 października 2007 r., do przyznania zasiłku, dla którego miarodajna jest data osiągnięcia stopnia niepełnosprawności, wskazana w decyzji, której uzyskanie (jako urzędowego stwierdzenia istnienia podstawowej, materialnoprawnej przesłanki uprawniającej do zasiłku) jest koniecznym warunkiem wystąpienia o przyznanie zasiłku (co jest postępowaniem odrębnym wobec postępowania, w którym stwierdza się istnienie i stopień niepełnosprawności). Mechanizm ten obejmuje więc dwa etapy: urzędowe potwierdzenie istnienia stanu faktycznego uzasadniającego uprawnienie do zasiłku (stadium pierwsze) i przyznanie zasiłku (stadium drugie). Jak wskazał Trybunał, zasiłek przyznawany jest od daty wyznaczanej czysto formalnie jako miesiąc, w którym doszło do złożenia prawidłowo wypełnionego wniosku o przyznanie zasiłku, ze wszystkimi niezbędnymi dokumentami, w tym orzeczeniem o niepełnosprawności. Jego zdaniem nie zmienia to faktu, że decyzja o przyznaniu zasiłku jest związana z istnieniem określonego stopnia niepełnosprawności, a świadczenie to jest przeznaczone na zniwelowanie skutków tego upośledzenia w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia osobie niepełnosprawnej opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Niewątpliwie osoba ta wymaga tego rodzaju wsparcia już w dacie wskazanej w orzeczeniu o niepełnosprawności, lecz może je otrzymać dopiero od miesiąca złożenia wniosku o świadczenie, ponosząc niezawinione i przerzucane na niego ryzyko opieszałości i błędności wydawanych decyzji o istnieniu stopnia niepełnosprawności. Z tego powodu Trybunał Konstytucyjny wyeksponował konieczność wzięcia pod uwagę określonej w art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483, ze zm.) zasady demokratycznego państwa prawnego w kontekście wynikających z art. 69 Konstytucji obowiązków władz publicznych wobec osób niepełnosprawnych. Na tej podstawie wyznaczył standard legislacji precyzyjnej, logicznie i konsekwentnie realizującej założony cel, bez przerzucania na wspomniane osoby mankamentów stosowanych rozwiązań oraz ewentualnych uchybień aparatu administracyjnego.

Niewątpliwie w sprzeczności z powyższym standardem pozostaje również wykładnia, która prowadzi do pozbawienia lub choćby ograniczenia uprawnień przyznanych osobom niepełnosprawnym. Skutek taki powoduje zaś wykładnia prezentowana w skardze kasacyjnej, w myśl której art. 24 ust. 2a ustawy można zastosować, jeżeli wniosek o przyznanie prawa do świadczenia został złożony przed upływem terminu trzymiesięcznego liczonego od wydania wyroku zmieniającego negatywne dla strony orzeczenie o niepełnosprawności, nie zaś od uprawomocnienia się tego wyroku. Bezsprzecznie pomiędzy wydaniem wyroku a uzyskaniem przez niego statusu prawomocności może bowiem upłynąć termin dłuższy niż trzy miesiące i wtedy uprawniony w ogóle nie mógłby z przyczyn od siebie niezależnych skorzystać z dobrodziejstwa art. 24 ust. 2a ustawy. Bez znaczenia wszelako pozostaje argument podnoszący, że skarżąca nie była całkowicie tej możliwości pozbawiona. W świetle art. 24 ust. 2a ustawy powinien jej przecież przysługiwać termin trzymiesięczny do złożenia wniosku, podczas gdy z uwagi na konieczność oczekiwania na prawomocność wyroku z dnia [...] marca 2017 r. dysponowała ona terminem znacznie krótszym. Niepodobna nie zauważyć, że w istocie skarżąca złożyła swój wniosek w terminie niewiele dłuższym niż tygodniowy: stwierdzenie prawomocności nastąpiło w środę 14 czerwca 2017 r., zresztą w przeddzień dnia wolnego od pracy, a wniosek złożono w piątek 23 czerwca 2017 r.

W konsekwencji rozważania powyższe prowadzą do konkluzji, że Sąd pierwszej instancji nie dopuścił się naruszenia ani art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. przez jego zastosowanie, ani tym bardziej art. 151 P.p.s.a. poprzez niezastosowanie tego przepisu.

Z tych wszystkich względów, wobec braku naruszeń prawa branych pod uwagę z urzędu, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną zgodnie z art. 184 P.p.s.a.

O kosztach postępowania, które sprowadzaję się do wynagrodzenia pełnomocnika procesowego, orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 P.p.s.a.

Stosownie do art. 166 § 3 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny sprostował oczywistą omyłkę w sentencji zaskarżonego wyroku polegającą na wskazaniu w niej błędnej daty wydania zaskarżonej decyzji.