Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1050/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-07-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Uprawnienia do wykonywania zawodu
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 36(6).
journal: Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Czarnecki Sędzia WSA Małgorzata Grzelak (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Paulina Paczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lipca 2011 r. sprawy ze skargi D. R. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyników egzaminu radcowskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

Uchwałą z dnia [...] lutego 2011 r. znak [...] Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (dalej Komisja Odwoławcza, lub Komisja Egzaminacyjna II stopnia), działając na podstawie art. 36(8) ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity: Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm. (dalej urp) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej kpa), utrzymała w mocy uchwałę nr [...] z dnia [...] lipca 2010 r. Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego (w 2010 r.) z siedzibą w [...] (dalej Komisja Egzaminacyjna), w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego D. R. (dalej skarżąca). W powyższej uchwale Komisji Egzaminacyjnej, wydanej na podstawie art. 36(6) ust. 2 urp, stwierdzono, że skarżąca uzyskała wynik negatywny z egzaminu radcowskiego (przeprowadzonego w dniach [...] czerwca - [...] lipca 2010 r.). W uzasadnieniu uchwały podano, iż po sprawdzeniu testu z pierwszej części egzaminu oraz po dokonaniu oceny każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego, Komisja Egzaminacyjna ustaliła, że skarżąca z pierwszej części egzaminu stanowiącej zestaw pytań testowych otrzymała 73 punkty, co stanowi ocenę dostateczną, z drugiej części (prawo karne) - ocenę niedostateczną, z trzeciej części (prawo cywilne) - ocenę niedostateczną, natomiast z czwartej części (prawo gospodarcze) oraz z piątej części (prawo administracyjne) - oceny bardzo dobre. Powołując się na treść przepisu art. 36(6) ust. 1 urp (zgodnie z którym pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną) oraz mając na uwadze powyższe oceny, Komisja Egzaminacyjna wskazała, iż skarżąca uzyskała wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

W odwołaniu od uchwały z dnia [...] lipca 2010 r. skarżąca zarzuciła:

1. naruszenie prawa materialnego tj. art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i dokonanie przez Egzaminatorów błędnej oceny prac pisemnych z zakresu prawa karnego oraz prawa cywilnego, a w konsekwencji

2. naruszenie prawa materialnego tj. art. 364 ust. 10 pkt 2 ustawy o radcach prawnych poprzez jego zastosowanie i wystawienie oceny negatywnej za część drugą i trzecią egzaminu radcowskiego, co skutkowało otrzymaniem negatywnego wyniku z egzaminu radcowskiego. W obszernym uzasadnieniu (48 stron) zdająca przedstawiła argumenty, podważające, jej zdaniem, stanowisko Komisji Egzaminacyjnej, w części dotyczącej zadania z prawa cywilnego oraz karnego.

W uzasadnieniu odwołania skarżąca powołała się także na opinię prof. M. R. z dnia [...] sierpnia 2010 roku sporządzoną na zlecenie OIRP w Warszawie. Na poparcie swojego stanowiska, iż umowa będąca przedmiotem zadania egzaminacyjnego była umową przedwstępną a nie deweloperską skarżąca powołała się na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 sierpnia 2010 roku, sygn. akt S 3/10 TK, w którym Trybunał stwierdził m.in., że umowa deweloperska zawarta w zwykłej formie pisemnej staje się umową przedwstępną o tzw. słabszym skutku.

Podnosząc te zarzuty D. R. wniosła o:

1. uchylenie zaskarżonej uchwały nr [...] z dnia [...] lipca 2010 r. Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w [...] w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oraz

2. orzeczenie co do istoty sprawy poprzez stwierdzenie, że D. R. uzyskała pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości rozpatrując odwołanie na wstępie określiła płaszczyznę oceny pracy zdającej, wskazując iż art. 36 ust. 12 ustawy o radcach prawnych stanowi, że do postępowania przed komisją odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy K.p.a. Komisja wyjaśniła, iż to sformułowanie wyłącza stosowanie K.p.a. wprost w sytuacji, gdy kwestie związane z postępowaniem zostały uregulowane w przepisach ustawy o radcach prawnych. W pozostałym zakresie, przepisy K.p.a. winny znaleźć zastosowanie, z uwzględnieniem specyfiki postępowania przed Komisją II stopnia, uregulowanej w rozporządzeniu wykonawczym. Następnie Komisja II stopnia wskazała, że do rozpatrywania spraw związanych z ustaleniem wyniku egzaminu radcowskiego w obu instancjach powołane zostały wieloosobowe organy szczególne o specyficznych kompetencjach.

Tryb i sposób działania tych organów zostały określone w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. z 2009 r. Nr 164, poz. 1314). Komisja II stopnia wskazała, że przepisy wspomnianego rozporządzenia, a w szczególności § 5, reguluje wyłącznie procedurę (tryb i sposób) działania Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, jako organu odwoławczego, ale nie reguluje i nie zmienia zasad orzekania i zakresu orzekania Komisji. Ani ustawa ani tym bardziej rozporządzenie, o którym mowa, nie zmieniają zatem w powołanych przepisach naczelnej zasady orzekania w postępowaniu administracyjnym (art. 7, art. 15, art. 138 K.p.a.), że "istota administracyjnego toku instancji polega na dwukrotnym rozstrzygnięciu tej samej sprawy, nie zaś wyłącznie kontroli zasadności argumentów podniesionych w stosunku do orzeczenia organu I instancji". Komisja II stopnia uznała zatem, że ocena i rozstrzygnięcie co do zaskarżonej uchwały musi wiązać się z całościową oceną jej zasadności, zgodnie z przedstawioną powyżej zasadą dwukrotnego rozpoznania sprawy co do istoty.

Wskazując, że odwołująca się kwestionuje ocenę uzyskaną z pracy z zakresu prawa karnego oraz cywilnego Komisja stwierdziła, że podstawę do ustalenia wyniku pozytywnego z każdej z tych części egzaminu radcowskiego stanowi spełnienie kryteriów ustawowych określonych w art. 36(5) ust. 2 ustawy o radcach prawnych. W myśl tego przepisu, oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego powinny uwzględniać w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Ustosunkowując się do odwołania z zakresu drugiej części egzaminu radcowskiego wskazała, że:

Skarżąca poprawnie zaproponowała sposób rozstrzygnięcia problemu poprzez wniesienie apelacji. Sporządzona przez skarżącą apelacja zawiera datę jej sporządzenia, oznaczenie stron oraz sygnaturę sprawy, wskazany został także zakres zaskarżenia, sformułowane zostały zarzuty oraz żądanie.

Odnośnie pkt I wyroku skarżąca postawiła zarzut nieadekwatny do realiów sprawy. Skarżąca nie kwestionuje ustaleń faktycznych poczynionych przez sąd, chociaż prawidłowa analiza dowodów, w tym zeznań pokrzywdzonego, w sposób oczywisty daje podstawę do postawienia zarzutu określonego w art. 438 pkt 3 k.p.k.

W realiach sprawy podstawą zarzutu powinien być błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia co do rozstrzygnięcia w zakresie czynu z art. 158 § 1 k.k. Błąd Sądu tkwił bowiem w tym, że prezentując trafną konstrukcję "współsprawstwa" nie dostrzegł on, iż w zeznaniach w postępowaniu przygotowawczym pokrzywdzony wyraźnie wskazał, że mężczyzna w czarnej kurtce (oskarżony) nie tylko stanął tak, iż był zwrócony do ludzi stojących na ulicy, co odbierał jako oddzielenie pokrzywdzonego od tych ludzi, ale przede wszystkim słowami wulgarnymi nie dopuścił jednego z gapiów, który chciał podejść do pokrzywdzonego. Zachowanie oskarżonego niewątpliwie stanowiło, po pierwsze, pomoc dla mężczyzn bijących pokrzywdzonego a po drugie, stanowiło wyraźną oznakę własnego udziału w realizacji czynu, objętego dorozumianym porozumienie, które jest wymagane przy współsprawstwie. Tak opisane przez pokrzywdzonego zachowanie zostało w ogóle pominięte w ustaleniach faktycznych poczynionych przez Sąd Rejonowy w wyroku.

Opisane powyżej zachowanie skarżąca winna wykazać jako zachowanie istotne w kontekście zapewnienia możliwości realizacji przez dwóch mężczyzn znamion przestępstwa pobicia. Co więcej, także wspólna ucieczka mogła zostać wykorzystana przez skarżącą do wykazania, że zachowanie oskarżonego stanowiło wyraz wspólnego udziału w pobiciu, udziału w którym porozumienie zaistniało w trakcie realizacji przestępstwa. Sąd wyciągnął wnioski i poczynił ustalenia faktyczne niezgodnie z treścią dowodów, które obdarzył wiarą.

Całkowicie bezzasadne są zarzuty skarżącej, że zaproponowane przez nią rozwiązanie w zakresie postawionego zarzutu jest prawidłowe i winno być uwzględnione.

Podnoszony przez zdającą w apelacji zarzut obrazy prawa materialnego świadczy o niezrozumieniu w jakich sytuacjach należy postawić zarzut obrazy prawa materialnego, a w jakich zarzut błędu w ustaleniach faktycznych - skoro w szczególności z samej sentencji wyroku wynika, że oskarżony został uniewinniony - a więc Sąd ustalił, że oskarżony nie dopuścił się popełnienia zarzucanego mu przestępstwa pobicia ani w formie współsprawstwa, ani pomocnictwa, to oczywistym jest, że dla skarżącej jedynym zasadnym zarzutem powinien być zarzut błędu w ustaleniach faktycznych; zarzut obrazy prawa materialnego byłby zasadny wówczas, gdyby Sąd ustalił, że oskarżony dopuścił się określonego przestępstwa, a do tak ustalonego stanu faktycznego nie zastosował właściwego przepisu prawa materialnego.

Tym samym nie można podzielić stanowiska skarżącej, że apelację można było oprzeć na zarzucie naruszenia prawa materialnego.

Podnieść również należy, że zdająca nie zaskarżyła wyroku Sądu Rejonowego w pkt II. W przypadku rozstrzygnięcia co do przestępstwa z art. 288 § 1 k.k., zdająca winna mieć na uwadze, że obowiązek naprawienia szkody orzekany na podstawie art. 46 § 1 k.k. jest środkiem karnym, a zatem nie można określać terminu jego wykonania, w przeciwieństwie do środka probacyjnego z art. 72 § 2 k.k. Orzeczenie, że środek karny winien zostać wykonany w terminie 3 miesięcy od uprawomocnienia się wyroku, było dla oskarżyciela posiłkowego niekorzystne.

Wniosek apelacji sformułowany przez skarżącą w którym domagała się zmiany wyroku poprzez uznanie oskarżonego winnym popełnienia czynu z art. 158 § 1 k.k. jest sprzeczny z art. 454 § 1 k.p.k. i narusza zasadę ne peius.

Powyższe argumenty potwierdzają brak umiejętności interpretacji przepisów i ich stosowania przez skarżącą a tym samym zasadność ocen cząstkowych.

Oceniający dokonywali ocen w oparciu o przepis art. 364 i 365 ustawy o radcach prawnych sprawdzając wiedzę z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania. Podniesiony przez zdającą zarzut oraz wniosek apelacji świadczy o nieumiejętności praktycznego zastosowania prawa. W tym stanie rzeczy zachowanie wymogów formalnych apelacji, na które wskazuje odwołująca w uzasadnieniu odwołania, nie mogło skutkować ustaleniem pozytywnej oceny w drugiej części egzaminu radcowskiego.

Zgodnie z art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania między innymi z zakresu prawa karnego.

Mając na uwadze powyższe oraz uznając zarzuty skarżącej w najistotniejszym zakresie za chybione, Komisja odwoławcza uznała, że brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania w tej części.

Ustosunkowując się z kolei do odwołania z zakresu trzeciej części egzaminu Komisja Odwoławcza stwierdziła, że:

Co do zasady należy podzielić zarzut zdającej, iż ze stanu faktycznego kazusu będącego przedmiotem egzaminu radcowskiego nie wynika, że kategorycznie należało przyjąć, iż zawarto umowę developerską, a nie przedwstępną. Zagadnienie jest problematyczne z uwagi na rozbieżności poglądów doktryny i orzecznictwa dotyczących nienazwanej umowy developerskiej, jej podobieństw i różnic z uregulowaną w kodeksie cywilnym w art. 389 i 390 umową przedwstępną. Odpowiednio przeprowadzona argumentacja pozwala zatem, co powinno zostać ocenione pozytywnie, na obronę poglądu, iż zadanie egzaminacyjne dotyczyło umowy przedwstępnej.

Nie może budzić wątpliwości fakt, że w stanie faktycznym przedstawionym w kazusie egzaminacyjnym należało wnieść apelację od wyroku Sądu Okręgowego. Tylko bowiem wnosząc apelację opartą na prawidłowo skonstruowanych zarzutach (w tym wypadku naruszenia prawa materialnego) interes powodów zostałby należycie zabezpieczony.

Odwołująca się wniosła apelację, w której zaskarżyła wyrok sądu I instancji w części tj. co do kwoty 45 tys. złotych.

Wymogi formalne apelacji zostały zachowane - zarówno wynikające z art. 126 k.p.c. (wymogi pisma procesowego) oraz art. 368 k.p.c. (wymogi formalne apelacji). Zdająca prawidłowo (od strony formalnej) sformułowała zarzuty naruszenia prawa materialnego (art. 390 § 1 k.c). Poprawnie również skonstruowane zostały wnioski apelacyjne.

Za trafny uznać należy zarzut zdającej dotyczący braku podstaw formułowania zarzutów apelacyjnych naruszenia prawa procesowego tj. art. 232 i 233 k.p.c. Przepis art. 232 k.p.c. nie nakłada obowiązku na sąd rozpoznający sprawę obowiązku dopuszczania określonych dowodów, niezawnioskowanych w sprawie przez stronę (przepis nie obliguje sądu do działania z urzędu). Wynika z niego, iż sąd jedynie "może dopuścić dowód niewskazany przez stronę". Sąd ocenia czy dotychczasowe działanie strony w procesie wymaga od sądu podejmowania określonych kroków procesowych (w niniejszej sprawie powodowie prowadzili proces prawidłowo m.in. składali pisma procesowe, nie wykazując ze swej strony nieporadności). Sąd nie uchybił więc swoim obowiązkom, a co za tym idzie nie można w niniejszej sprawie wywieść skutecznie zarzutu na podstawie art. 232 k.p.c. Poza tym należy podkreślić, iż podnosząc procesowy zarzut naruszenia art. 233 k.p.c, należy wskazać w jaki sposób sąd uchybił zasadom prawidłowej oceny dowodów oraz jakie dowody zostały przez sąd pominięte. Analizując stan faktyczny zadania egzaminacyjnego z zakresu prawa cywilnego należy uznać, iż brak jest podstaw do skutecznego podniesienia zarzutu naruszenia art. 233 k.p.c. Wszelkie kwestie dotyczące nie wykazania przez strony określonych faktów i twierdzeń w trakcie postępowania przed sądem I instancji należy zawrzeć w zarzucie naruszenia art. 6 k.c. (dotyczącego kwestii ciężaru dowodu).

Zdająca błędnie zaskarżyła rozstrzygnięcie sądu I instancji oddalające powództwo o zasądzenie kwoty 15.000 złotych tytułem utraconej ulgi podatkowej w związku z niezawarciem umowy rozporządzającej prawem własności lokalu. Roszczenie to nie zostało wykazane (udowodnione) przez powodów przed sądem 1 instancji (art. 6 k.c).

Mając na uwadze stan faktyczny zadania egzaminacyjnego z trzeciej części egzaminu radcowskiego przy niejednoznacznych poglądach orzecznictwa sądowego i doktryny prawa, istniały przesłanki do przyjęcia przez zdających, iż umowa będąca przedmiotem kazusu egzaminacyjnego była umową przedwstępną bądź deweloperską (art. 65 § 2 k.c). Zgodnie z przywołanym przepisem w umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu. Poza tym informacja udostępniona osobom przystępującym do egzaminu radcowskiego mogła wprowadzić zdających w błąd. Zgodnie z wytycznymi przedstawionymi na jednej z pierwszych kart "zestawu egzaminacyjnego" wynikało, że umowa między stronami została "ważnie zawarta", co dodatkowo uzasadniać mogło przyjęcie przez zdającego, że była to umowa przedwstępna.

Nie można dyskwalifikować pracy tylko z powodu przyjęcia, iż w stanie faktycznym będącym przedmiotem egzaminu strony zawarły umowę przedwstępną. W stanie faktycznym sprawy istniały podstawy do zaskarżenia rozstrzygnięcia sądu I instancji oddalającego roszczenie o odszkodowanie z tytułu różnicy w cenie lokalu objętego przedmiotem umowy. Zdająca podniosła, iż na podstawie art. 390 § 1 k.c. powodowie mogli domagać się jedynie odszkodowania w ramach tzw. ujemnego interesu umownego.

Zakwalifikowanie przez autorkę pracy umowy jako przedwstępną doprowadzić ją mogło do wniosku, że jeżeli strona zobowiązana do zawarcia umowy przyrzeczonej uchyla się od jej zawarcia, druga strona może żądać naprawienia szkody, którą poniosła przez to, że liczyła na zawarcie umowy przyrzeczonej w zakresie tzw. ujemnego interesu umownego. Przyjmuje się, że pojęciem tym objęte są zarówno straty (damnum emergens), jak również utracone korzyści (lucrum cessans) - poniesione w związku z zawarciem umowy przedwstępnej (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14.10.2005 r., sygn. akt III CK 103/05). Ponadto w literaturze wyrażony został pogląd (A. Rembieliński, w: Kodeks..., s. 355; M. Wrzołek-Romańczuk, Umowa..., s. 100), że omawiane odszkodowanie obejmuje także lucrum cessans, tj. korzyści, jakie poszkodowany uzyskałby, gdyby szkoda nie została wyrządzona (tak też wyrok SN z 19 listopada 2003 r., V CK 471/2002, LexPolonica nr 1631508, z glosą J. Grykiel, Rej. 2008, nr 3, s. 123) - tak S. Dmowski, M. Sychowicz, H. Ciepła, C. Żuławska Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga III. Zobowiązania. Warszawa 2009. W takim wypadku zdająca winna rozważyć interes reprezentowanej strony i zdecydować o podstawach (lub ich braku) w dochodzeniu zasądzenia na rzecz powodów kwoty 150 tys. złotych wyrażających się w różnicy wartości lokalu. Jak stwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 22.06.2004 roku, sygn. akt IV CK 454/03 z okoliczności, że umowa łącząca strony zawiera pewne postanowienia charakterystyczne dla umowy przedwstępnej nie można wysnuwać wniosku, zgodnie z którym oznacza to ograniczenie obowiązku naprawienia szkody wynikającej z niewykonania zobowiązania jedynie do tzw. ujemnego interesu umownego.

Przyjęcie koncepcji umowy deweloperskiej dawało szersze możliwości zabezpieczenia interesu powodów, niż przy umowie przedwstępnej. Przy umowie deweloperskiej można było domagać się (nie napotykając na rozbieżności poglądów doktryny i orzecznictwa) pełnego odszkodowania zarówno w zakresie rzeczywistych strat, jak i utraconych korzyści (art. 471 i art. 474 k.c), jak również podnieść zarzut naruszenia przez sąd I instancji art. 394 k.c. poprzez uznanie, iż roszczenie o zwrot zadatku uległo przedawnieniu z upływem roku (w wypadku umowy deweloperskiej należy przyjąć ogólne terminy przedawnienia roszczenia o zadatek). Praca nie powinna zostać zdyskwalifikowana nawet w sytuacji, gdyby zdająca sporządziła apelację "broniąc" twierdzenia, iż strony zawarły umowę przedwstępną. Odpowiednio zatem poprowadzona argumentacja prawna pozwalała na podważenie stanowiska sądu okręgowego oddalającego roszczenie powodów wyrażające się w różnicy cen lokalu, nawet w sytuacji przyjęcia założenia, że strony zawarły umowę przedwstępną. Zadaniem osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego jest sporządzenie apelacji zgodnie z wymogami k.p.c, w tym zaskarżenie wyroku w takiej części by maksymalnie zabezpieczony był interes strony reprezentowanej, a przy tym by nie była ona narażona na zbędne koszty procesu.

Zarzut dotyczący możliwości przyjęcia przez zdającego koncepcji opartej na umowie przedwstępnej jest trafny. Kazus egzaminacyjny daje podstawę do "dwutorowego" prowadzenia argumentacji prawnej (w kierunku umowy developerskiej lub przedwstępnej). Nie można zatem dyskwalifikować pracy tylko z powodu przyjęcia, iż w stanie faktycznym będącym przedmiotem egzaminu strony zawarły umowę przedwstępną Argumentację merytoryczną można uznać jedynie w części za poprawną co spowodowało, iż interes powodów nie został należycie zabezpieczony. Przyjmując koncepcję "umowy przedwstępnej" zdająca mogła przedstawić argumentację prawną uzasadniającą zasądzenie odszkodowania wyrażającego się różnicą w cenie wartości lokalu. Rozbieżności poglądów w doktrynie i orzecznictwie w tej materii zdająca winna była wykorzystać na rzecz reprezentowanych przez siebie klientów. Na tym bowiem polega również rola fachowego pełnomocnika, iż powinien umiejętnie przeprowadzić argumentację jurydyczną (nawet przy różnicach poglądów w doktrynie i orzecznictwie) celem przekonania do swojego stanowiska sądu apelacyjnego. Zaskarżenie wyroku sądu I instancji jedynie, co do kwoty 45 tys. złotych, nie zabezpiecza w należyty sposób interesu powodów, a co za tym idzie sporządzoną apelację należy uznać za zbyt zachowawczą.

Nie budzi wątpliwości fakt, iż gdyby zdająca przyjęła, że strony łączyła umowa deweloperska, a nie przedwstępna to ilość i ciężar zarzutów naruszenia przez sąd I instancji zarówno prawa materialnego, jak i procesowego byłby większy (z uwagi chociażby na zastosowanie art. 471 k.c. i ogólne zasady ponoszenia odpowiedzialności przez dłużnika, za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania). Jak wskazano jednak wyżej przyjęcie koncepcji umowy przedwstępnej również nie wykluczało podjęcia polemiki jurydycznej ze stanowiskiem sądu I instancji, niemniej jednak w szerszym zakresie niż uczyniła to skarżąca.

Mając na uwadze powyższe, zarzuty i odwołanie zdającej w zakresie prawa cywilnego uznać należy za niezasadne, Komisja odwoławcza uznała, że brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania w tej części.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą uchwałę Komisji II stopnia D. R. zarzuciła:

I. Naruszenie przepisów postępowania, który mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) przepisu art. 7, 77 § 1, 107 § 3 w zw. z art. 140 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: "kpa") i zw. z art. 368 ust. 12 Ustawy o radcach prawnych poprzez niewyjaśnienie przez Komisję Egzaminacyjną Odwoławczą istotnych okoliczności faktycznych sprawy i niezbadanie prawidłowości dokonanego przez Skarżącego rozwiązania zadań egzaminacyjnych, a w konsekwencji nieodniesienia się w uzasadnieniu zaskarżanej Uchwały do wszystkich twierdzeń i wniosków Skarżącego zawartych w odwołaniu, opartych na poglądach doktryny i orzecznictwa, wskazujących na prawidłowość dokonanego przez Skarżącego rozwiązania zadań z części drugiej i trzeciej egzaminu radcowskiego,

2) przepisu art. 138 § 1 pkt 1) kpa w zw. z art. 7, 77 § 1 kpa poprzez utrzymanie w mocy przez Komisję Egzaminacyjną II Stopnia uchwały nr 9/6/2010 z dnia 28 lipca 2010 r. Komisji Egzaminacyjnej nr 6 do spraw egzaminu radcowskiego przy Ministrze Sprawiedliwości, pomimo tego, iż w sprawie nie zostały wyjaśnione istotne okoliczności faktyczne.

II. Naruszenie przepisów prawa materialnego, które miały wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) przepisu art. 92 ust. 1 Konstytucji RP poprzez przyjęcie i stosowanie przez Komisję Egzaminacyjną II Stopnia do oceny prac Skarżącego tzw. opisu istotnych zagadnień jako wzorca (kryterium) jedynego prawidłowego rozwiązania pozwalającego na uzyskanie oceny pozytywnej (wcześniej zastosowanych również przez Komisję Egzaminacyjną nr 6 do spraw przeprowadzenia egzaminu radcowskiego) pomimo tego, iż tzw. opis istotnych zagadnień został sporządzony na podstawie niekonstytucyjnego przepisu § 5 ust. 4 rozporządzenia z dnia 29 kwietnia 2009 r. w sprawie zespołu do przygotowania zestawu pytań testowych oraz zadań na egzamin radcowski oraz wykazu tytułów aktów prawnych (Dz. U. nr 70 poz. 606), który nie miał podstaw w przepisie art. 36 ust. 12 Ustawy o radcach prawnych, poszczególnych osób przystępujących do egzaminu radcowskiego przed pozostałymi komisjami egzaminacyjnymi w Warszawie,

2) przepisu art. 36S ust. 2 Ustawy o radcach prawnych poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie przez Komisję Egzaminacyjną II Stopnia, że praca z drugiej części egzaminu radcowskiego nie spełnia kryteriów pozwalających na uzyskanie przynajmniej najniższej oceny pozytywnej, pomimo tego iż (i) Komisja Egzaminacyjna II Stopnia nie ustosunkowała się do wniosków i twierdzeń podniesionych w odwołaniu przez Skarżącego w zakresie oceny pracy z części drugiej egzaminu radcowskiego dokonanej przez Komisję Egzaminacyjną nr 6, (ii) a w konsekwencji Komisja Egzaminacyjna II Stopnia nie rozpoznała istoty sprawy,

3) przepisu art. 36s ust. 2 Ustawy o radcach prawnych poprzez (i) oparcie przez Komisję Egzaminacyjną II Stopnia oceny pracy z trzeciej części egzaminu radcowskiego na błędnej wykładni przepisów prawa cywilnego, (ii) przy pominięciu wniosków i twierdzeń podniesionych w odwołaniu przez Skarżącego w zakresie oceny pracy z części trzeciej egzaminu radcowskiego dokonanej przez Komisję Egzaminacyjną nr [...], (iii) w wyniku czego nierozpoznaniu istoty sprawy, a w konsekwencji uznanie przez Komisję Egzaminacyjną II Stopnia, że praca z trzeciej części egzaminu radcowskiego nie spełnia kryteriów pozwalających na uzyskanie przynajmniej najniższej oceny pozytywnej,

4) przepisu art. 363 ust. 2 Ustawy o radcach prawnych poprzez przyjęcie przez Komisję Egzaminacyjną II Stopnia, że pomimo, iż istnieją dwa równolegle, prawnie dopuszczalne, uzasadnione i prawidłowe rozwiązania zadania egzaminacyjnego z prawa cywilnego, to jednak tylko jedno z nich zasługuje na pozytywną ocenę, a w konsekwencji uznanie przez Komisję Egzaminacyjną II Stopnia, że praca z trzeciej części egzaminu radcowskiego nie spełnia kryteriów pozwalających na uzyskanie przynajmniej najniższej oceny pozytywnej.

Wskazując na powyższe zarzuty wniosła o:

- uchylenie zaskarżonej Uchwały w całości,

- stwierdzenie, że uchylona Uchwala nie podlega wykonaniu,

- zasądzenie na rzecz Skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych,

- przeprowadzenie dowodów wskazanych w uzasadnieniu Skargi na podniesione w niej okoliczności a mianowicie: dowodu z dokumentu w postaci tzw. opisu istotnych zagadnień na okoliczność wskazania, iż organ odwoławczy zastosował kryteria oceny prac egzaminacyjnych wynikające z niekonstytucyjnych przepisów wykonawczych a także z prac egzaminacyjnych z zakresu prawa karnego osób, które przystąpiły do przedmiotowego egzaminu radcowskiego (z wyłączeniem Komisji nr 6) i uzyskały ocenę pozytywną na okoliczność ustalenia, ze sposób rozwiązania zadania z części drugiej egzaminu radcowskiego tj. prawa karnego zaproponowany przez Skarżącą był podobny, a wręcz analogiczny do sposobu rozwiązania zadania z zakresu prawa karnego zaproponowanego przez przystępujących do egzaminu radcowskiego w czerwcu 2010 r. przed pozostałymi komisjami egzaminacyjnymi w [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego, które to komisje wystawiały oceny pozytywne z zakresu prawa karnego osobom przystępującym do egzaminu radcowskiego w [...].

W uzasadnieniu obszernej skargi (35 stron) D. R. ponowiła zarzuty podnoszone w postępowaniu administracyjnym.

Organ wniósł o oddalenie skargi.

Na rozprawie w dniu 6 lipca 2001 r. Sąd postanowił oddalić wnioski dowodowe zgłoszone przez D. R.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem rozpoznania przez Sąd była skarga zdającego na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2011 r., utrzymującą w mocy uchwałę nr [...] z dnia [...] lipca 2010 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr 6 do spraw egzaminu radcowskiego przy Ministrze Sprawiedliwości, z siedzibą w [...], w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, którą stwierdzono, że zdająca uzyskała wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

Skarżąca nie zgodziła się z ustalonym uchwałą negatywnym wynikiem egzaminu radcowskiego kwestionując prawidłowość oceny z prawa cywilnego oraz karnego z których to przedmiotów strona otrzymała oceny niedostateczne.

Zarzuty skarżącej w tym względzie determinowały zatem zakres rozpatrzenia tej sprawy w II instancji przez Komisję Odwoławczą, jak i obecnie określają ramy kontroli sądowoadministracyjnej w sprawie, a to z uwagi na fakt, że innych - pozytywnych ocen, uzyskanych z pozostałych części egzaminu, skarżąca nie kwestionuje.

Szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany w przepisach art. od 36 do 36(9) urp oraz w rozporządzeniu wykonawczym Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 kwietnia 2009 r. w sprawie zespołu do przygotowania zestawu pytań testowych oraz zadań na egzamin radcowski (...) - Dz. U. Nr 70, poz. 606, wydanym na podstawie art. 36 ust. 12 ustawy o radcach prawnych (urp).

Wynik egzaminu radcowskiego ustalany jest w drodze uchwały Komisji Egzaminacyjnej (art. 36(6) ust. 2 ustawy), od której przysługuje zdającemu odwołanie do Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości (Komisji Odwoławczej). Do postępowania przed Komisją Odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego kpa, co pozwala traktować uchwały tej Komisji jak decyzje administracyjne (por. art. 36(8) ust. 1 i 12 urp). Ww. przepisy ustawy o radcach prawnych (urp) określają też kryteria, które muszą być brane pod uwagę przy wydawaniu uchwał, ustalających wynik z egzaminu radcowskiego.

Zgodnie art. 36(4) ust. 1 urp, egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu (zdającego) do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu materialnego i procesowego prawa karnego, materialnego i procesowego prawa wykroczeń, prawa karnego skarbowego, materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, postępowania sądowoadministracyjnego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego oraz prawa o stroju sądów i prokuratur, samorządu radcowskiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej oraz warunków wykonywania zawody radcy prawnego i etyki tego zawodu.

Zasady i sposób oceny wiedzy zdającego określono w art. 36(5) ust. 1 i 2 urp, w myśl którego test z pierwszej części egzaminu radcowskiego sprawdzają niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy wyznaczeni przez przewodniczącego komisji egzaminacyjnej, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych. Oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego. Ostateczną ocenę z pracy pisemnej danego zadania z części drugiej do piątej egzaminu stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów.

W myśl art. 36(6) ustawy o radcach prawnych, pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną. Komisja Egzaminacyjna podejmuje uchwałę o wyniku egzaminu radcowskiego większością głosów w obecności wszystkich członków komisji. W razie odwołania się zdającego od uchwały Komisji Egzaminacyjnej (por. przepisy art. 36(8) urp) ustalenie końcowego wyniku egzaminu radcowskiego ustawa o radcach prawnych (urp) nakazała Komisji Odwoławczej, która rozpoznając sprawę ponownie, stosownie do przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego (kpa) w związku z art. 36(8) ust. 12 urp, podejmuje uchwałę ostateczną, biorąc pod uwagę cały materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, w tym opinie wyrażone przez egzaminatorów. Uchwałę tę komisja podejmuje większością 2/3 głosów w obecności wszystkich członków komisji.

W świetle wymienionych przepisów, w tym określających charakter i warunki zdania egzaminu radcowskiego, Komisja Odwoławcza jest uprawniona do dokonania samodzielnej oceny pracy pisemnej zdającego w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy. Czyni to w warunkach swoistego luzu decyzyjnego, który jest związany z oceną stanu faktycznego i zasadą swobodnej oceny dowodów stan ten wyczerpujących. W tym sensie rozstrzygnięcie tego organu w kwestii ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego należy postrzegać w kategoriach charakterystycznych dla administracyjnego uznania. Ma to istotne znaczenie dla sądowej kontroli takich rozstrzygnięć, która ogranicza się w tej sytuacji do zbadania, czy na bazie materiału dowodowego sprawy organ wyczerpująco uzasadnił swoje stanowisko dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami i w świetle obowiązujących przepisów miał prawo postąpić w sprawie tak jak postąpił.

Zdaniem Sądu, materiał dowodowy sprawy - praca pisemna skarżącej z części drugiej i trzeciej egzaminu radcowskiego oceniona w świetle mających zastosowanie do objętych nią kwestii faktycznoprawnych przepisów prawa oraz poglądów orzecznictwa i doktryny - został prawidłowo uwzględniony i rozpatrzony w ustaleniach organu, zgodnie z regułami postępowania administracyjnego wyrażonymi w przepisach art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 kpa, służąc wyjaśnieniu stanu faktycznego w zakresie uzasadniającym zaskarżoną uchwałę. Należy przy tym odnotować sformalizowany tryb podjęcia tej uchwały. Mianowicie, zgodnie z przepisami § 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. Nr 164, poz. 1314), regulującymi zasady funkcjonowania tej komisji (Komisji Odwoławczej), odwołanie od uchwały pierwszoinstancyjnej jest zawsze przedmiotem opinii dotyczącej zasadności zarzutów odwołania, którą sporządza wyznaczony członek komisji, ale jej przyjęcie jest wynikiem głosowania wszystkich członków, poprzedzonego dyskusją. Tryb ten gwarantuje pełne rozpoznanie wszystkich zarzutów odwołania i należytą ich ocenę.

Opinię w sprawie odwołania skarżącej z zakresu prawa karnego sporządził radca prawny B. C., natomiast w sprawie z zakresu prawa cywilnego – radca prawny B. Z. Członkowie Komisji Odwoławczej jednogłośnie podjęli zaś uchwałę o niepodwyższeniu ocen niedostatecznych.

Jak wynika z uzasadnienia uchwały odwoławczej, komisja odniosła się do tych wszystkich zarzutów odwołania, których uwzględnienie mogłoby zaważyć na treści podjętego rozstrzygnięcia. Zarzuty skargi wynikają natomiast z innej niż przyjęta przez organ oceny materiału dowodowego sprawy i mają względem niej charakter polemiczny.

Zdaniem Sądu, opis istotnych zagadnień (§ 4 ust. 3 Rozporządzenia) to jedynie wytyczne niewiążące dla członków Komisji Egzaminacyjnej. Słusznie podnosi organ, że w rozpatrywanej sprawie Komisja Egzaminacyjna II stopnia w zakresie prawa cywilnego, odmiennie niż wskazano to w ww. wytycznych oceniła kazus egzaminacyjny dopuszczając możliwość przyjęcia zarówno umowy deweloperskiej jak i umowy przedwstępnej. Jak wynika z akt sprawy, oceny cząstkowe niedostateczne egzaminatorzy Komisji Egzaminacyjnej oparli przede wszystkim na zarzucie nieprawidłowej interpretacji umowy łączącej strony w stanie faktycznym objętym kazusem, podnosząc, że chodziło w nim o umowę deweloperską – a nie przedwstępną, jak przyjęła skarżąca.

Komisja Odwoławcza natomiast, akcentując w następstwie rozpoznanego odwołania problematyczność tego zagadnienia z uwagi na rozbieżność poglądów doktryny i orzecznictwa dotyczących umowy deweloperskiej (nienazwanej), jej podobieństw i różnic z uregulowaną w Kodeksie cywilnym (kc) umową przedwstępną, podzieliła zarzut skarżącej, iż z kazusu nie wynika, że kategorycznie należało przyjąć (w jego rozwiązaniu), iż zawarto umowę deweloperską a nie przedwstępną. Nie dopatrując się podstaw do dyskwalifikacji pracy egzaminacyjnej tylko z powodu przyjęcia, iż w stanie faktycznym kazusu chodziło o umowę przedwstępną, skoro odpowiednia argumentacja pozwalała na obronę tego poglądu, komisja uznała jednak, że nawet w tej sytuacji istniały podstawy do podważenia/zaskarżenia stanowiska Sądu Okręgowego, który oddalił roszczenie strony powodowej o odszkodowanie z tytułu różnicy w ocenie lokalu objętego umową (chodzi o ww. kwotę 150.000 zł), gdyż zakresem ujemnego interesu umownego na podstawie art. 390 § 1 kc "objęte są zarówno straty (damnum emergens), jak również utracone korzyści (lucrum cessans) - poniesione w związku z zawarciem umowy przedwstępnej(...)", tj. korzyści jakie strona (poszkodowany) uzyskałaby, gdyby szkoda nie została wyrządzona. Na ten temat komisja przytoczyła w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały orzecznictwo i poglądy doktryny/nauki prawa podnosząc, że "w takim wypadku zdająca winna rozważyć interes reprezentowanej strony i zdecydować o podstawach w dochodzeniu zasądzenia na rzecz powodów kwoty 150 tys. złotych wyrażających się w różnicy wartości lokalu".

Stanowisko to, udokumentowane w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały wzmiankowanym orzecznictwem i literaturą przedmiotu, Sąd w pełni podziela. W stanie faktycznym kazusu z faktu, że umowa łącząca strony zawiera elementy charakterystyczne dla umowy przedwstępnej i tak też może być zakwalifikowana, skarżąca od której należało wszak wymagać znajomości orzecznictwa i poglądów doktryny na ten temat, w tym przytoczonych przez Komisję Odwoławczą, żeby uzyskać pozytywny wynik egzaminu winna, posługując się tą wiedzą, wyciągnąć wnioski prowadzące do sformułowania apelacji w sposób gwarantujący optymalne zabezpieczenie interesu reprezentowanej strony.

To prawda, że ocena skuteczności apelacji w kontekście niezawisłości sędziowskiej może mieć charakter jedynie przybliżony, co słusznie akcentuje skarżąca (vide str 12 skargi). Tym niemniej, celem niniejszego egzaminu zawodowego nie jest sporządzenie środka zaskarżenia, który będzie uwzględniony w całości przez sąd odwoławczy. Celem natomiast, jest wykazanie przez zdającego, że potrafi zabezpieczyć w należyty sposób interes strony, którą – zgodnie z poleceniem kazusu egzaminacyjnego – reprezentuje.

Powyższe oznacza, że konstruując poprawny pod względem formalnym środek zaskarżenia kandydat na radcę prawnego powinien podjąć polemikę jurydyczną w najszerszym (ale merytorycznie poprawnym) zakresie, uwzględniającym najbardziej korzystne rozwiązanie dla reprezentowanej strony. Podkreślenia przy tym wymaga, że rozbieżności orzeczniczo-doktrynalne zdający winien zawsze wykorzystać na korzyść reprezentowanej strony.

Zdaniem Sądu trudność zadania, jeżeli było ono takie samo dla wszystkich zdających, nie jest okolicznością go dyskwalifikującą. W postępowaniu o ustalenie wyniku egzaminu radcowskiego chodzi bowiem o ocenę jego rozwiązania w kontekście umiejętności zawodowych wymaganych na stanowisku radcy prawnego, do którego aspiruje zdająca. Ocena ta jest domeną organu egzaminacyjnego, a determinuje ją cel tego postępowania (które ze względu na swoisty charakter nie jest typowym postępowaniem administracyjnym), to jest sprawdzenie przygotowania prawniczego zdającego pod względem zdolności do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, czyli umiejętności zawodowych (por. cytowany wyżej art. 36(4) ust. 1 urp) chodzi więc o gwarancję wykonywania tego zawodu przez osoby do tego merytorycznie przygotowane.

Zdaniem Sądu, ocena Komisji Egzaminacyjnej II stopnia pracy skarżącej z zakresu prawa karnego również nie nasuwa zastrzeżeń. Uzasadnienie krytycznie oceniające pracę skarżącej zostało w całości przedstawione na wstępie i nie ma potrzeby jego powtarzania w tym miejscu. Pozwala to stwierdzić, że stan faktyczny sprawy został przez Komisję II stopnia przedstawiony prawidłowo, natomiast ocena pracy nie wykracza poza ramy oceny swobodnej. Uzasadnienie stanowiska organu odwoławczego jest obszerne, spójne i konsekwentne. Wskazuje się w nim, które elementy pracy i z jakich przyczyn nie zasługują na akceptację.

Należy zwrócić uwagę, że każda sprawa dotycząca ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego rozstrzygana uchwałami komisji egzaminacyjnych jest sprawą indywidualną w rozumieniu art. 1 ust. 1 K.p.a. Indywidualizm takiej sprawy powoduje, że nigdy nie jest ona rozpatrywana porównawczo, ponieważ uchwały komisji egzaminacyjnych konkretyzują normy prawa materialnego (ustawy o radcach prawnych) wyłącznie w odniesieniu do indywidualnie oznaczonego zdającego i w jego wyłącznie sprawie. Organy administracyjne, badając całokształt zgromadzonego w indywidualnej sprawie materiału dowodowego, nie wykraczają poza granice tej sprawy. Bezzasadny jest w związku z tym wniosek skarżącej o przeprowadzenie dowodów z innych prac egzaminacyjnych, albowiem badanie prac innych zdających, jak również uzasadnień ocen innych zdających, stanowiłoby wyjście poza granice sprawy.

Wniosek skarżącej o przeprowadzenie dowodu z akt egzaminacyjnych, które uzyskały pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, w celu ich porównania pod kątem formalnym i merytorycznym jest również sprzeczny z założeniami art. 106 § 3, art. 133 § 1 zd. pierwsze i art. 134 § 1 p.p.s.a. Po pierwsze: o "istotnych wątpliwościach" w rozumieniu art. 106 § 3 p.p.s.a. można mówić tylko wówczas, gdy istotne dla sprawy elementy stanu faktycznego pozostają niewyjaśnione I (wyrok NSA z 21 lipca 2006 r. I OSK 9/06), tymczasem w ocenie Sądu stan faktyczny przedmiotowej sprawy został wyjaśniony w całości i należycie. Po drugie, zakres kognicji sądu administracyjnego, ograniczony do kontroli legalności zaskarżonego aktu, wyłącza możliwość czynienia przez ten sąd ustaleń faktycznych, które mogłyby służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu sprawy. Oznacza to, że sąd w istocie nie może dokonywać ustaleń, które mogłyby służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu sprawy załatwionej zaskarżoną decyzją, a do tego właśnie zmierzają wnioski dowodowe skarżącej. Zgłoszone przez skarżącą Wnioski dowodowe nie zasługują wobec powyższego na uwzględnienie dlatego zostały oddalone.

Wbrew zarzutom skargi, organ wszechstronnie rozpoznał sprawę zarówno w odniesieniu do pracy z zakresu prawa cywilnego jak i z prawa karnego. Zdaniem Sądu, Komisja wykazała, że zaproponowane przez skarżącą sposoby rozwiązania z części II i III egzaminu zawierają na tyle istotne uchybienia, że prace te nie zasługiwały na ocenę pozytywną, gdyż świadczą o niewystarczającym stopniu przygotowania zdającej do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Korzystanie przez komisje egzaminacyjne w sprawach dotyczących ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego ze swoistego luzu decyzyjnego wpływa na zakres kontroli sądowo-administracyjnej. Skoro przepis prawa daje organowi administracji możliwość wyboru rozwiązania, to każdy wybór mieszczący się w ustawowych granicach jest zgodny z prawem i on sam nie może zostać zakwestionowany co do zasady przez sąd administracyjny. Kontrolując akty swobodne, do których zaliczyć trzeba uchwały komisji egzaminacyjnych ustalające wynik egzaminu radcowskiego, sąd administracyjny może więc tylko badać, czy nie zostały przekroczone granice uznania i czy podjęte rozstrzygnięcie nie było dowolne (Jan Zimmermann, op. cit., s. 371). Sądowa kontrola uchwał ustalających wynik egzaminu radcowskiego polega na zbadaniu, czy organy nie dopuścił się rażących uchybień, czy dysponowały niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonały wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia. Jest to więc kontrola prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie uchwały i jego zgodności z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Sądowa kontrola decyzji administracyjnej podjętej w ramach uznania administracyjnego ma zatem zakres ograniczony co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi (zob. np. wyrok NSA z 23 kwietnia 1998 r. I SA/Kr 1227/97, wyrok NSA z 7 lutego 2001 r. I SA/Gd 1507/00), zaś orzeczenia sądu winny opierać się jedynie na kryterium legalności (zob. A. Habuda, Uznanie administracyjne - zmierzch czy renesans pojęcia; Administracja i prawo administracyjne u progu trzeciego tysiąclecia, Łódź 2000, s. 117). Sąd administracyjny nie bada celowości, czy też słuszności zaskarżonego aktu, lecz powinien wyłącznie ocenić, czy w sprawie zachodzą warunki materialno-prawne uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz czy wydanie rozstrzygnięcia przez ten organ zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem (wyrok WSA w Łodzi z 23 stycznia 2008 r. II SA/Łd 852/07).

Uznanie administracyjne w indywidualnej sprawie dotyczącej ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego wyposaża komisje egzaminacyjne w prawo wyboru konsekwencji prawnych. Innymi słowy, komisje egzaminacyjne mają prawo, po dokonaniu subsumcji, do wybrania rozwiązania optymalnego ze względu na przyjęty przez siebie punkt widzenia (J. Zimmermann, Prawo administracyjne, Zakamycze 2005, s. 364). Wybór danego rozwiązania, które jest równowartościowe prawnie wobec innych dopuszczalnych przez ustawę, nie jest zupełnie dowolny i swobodny. Ograniczony jest on przez przepisy prawa materialnego (w tym wypadku przez przepisy ustawy o radcach prawnych, zwłaszcza art. 36(4) ust. 1 oraz art. 36(5) ust. 2 oraz przepisy proceduralne (zgodnie z art. 36(8) ust. 12 ustawy o radcach prawnych odpowiednio stosowane przez Komisję II stopnia przepisy K.p.a.).

Sama jednakże okoliczność różnicowania ocen wystawionych przez egzaminatorów oraz poszczególne komisje egzaminacyjne, jak również siły przedstawianej przez nich argumentacji, jest rzeczą naturalną, gdyż nie jest możliwe ustalenie idealnych kryteriów ocen. Te naturalne różnice uwzględnił zresztą ustawodawca w art. 36(4) ust. 9 i 10 ustawy o radcach prawnych przyjmując stosowny system punktacji i dokonywania tych ocen. Z tych też przyczyn nieuzasadniony jest podniesiony przez skarżącą zarzut naruszenia art. 36(5) ust. 2 oraz art. 36(4) ust. 10 ustawy o radcach prawnych, ponieważ istota uznania administracyjnego w sprawach o ustalenie wyniku egzaminu radcowskiego tkwi właśnie w - ograniczonej co prawda prawem materialnym i procesowym - swobodzie oceny prac zdającej.

Przepisy ustawy o radcach prawnych nie nakładają na egzaminatorów obowiązku wypracowania jednolitych zasad i kryteriów wystawiania ocen.

Kryteria oceny prac sporządzanych w trakcie egzaminu radcowskiego wymienione zostały wyczerpująco w ustawie o radcach prawnych w art. 36(4) ust. 1 i art. 36(5) ust. 2, pomocniczym zaś instrumentem o charakterze wewnętrznym jest tzw. opis istotnych zagadnień, który egzaminatorom ułatwia ocenę, zaś komisjom jej weryfikację. Opisowi temu nie został jednakże przyznany przez ustawodawcę żaden walor normatywny, o czym była już wyżej mowa.

Stosowanie tych kryteriów w warunkach uznania administracyjnego może rzeczywiście prowadzić do sytuacji nietraktowania podobnych spraw identycznie, lecz założywszy racjonalność ustawodawcy jest to okoliczność przez niego przewidziana. Ustawodawca większą wagę przykłada w tym wypadku do zapewnienia możliwości dokonania indywidualnej, elastycznej oceny każdej pracy każdego zdającego. Z tego powodu zarzut naruszenia art. 36(5) ust. 2 ustawy o radcach prawnych w zw. z art. 7, i 45 Konstytucji nie jest usprawiedliwiony.

Mając na względzie powyższe, skarga D. R. jako, że nie ma usprawiedliwionych podstaw, podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ppsa.