Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2178/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-10-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Tarnowska (spr.) Sędzia WSA Daniela Kozłowska asesor WSA Iwona Kosińska Protokolant Anna Oleksiewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2006 r. sprawy ze skargi [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji z siedzibą w K. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] września 2005 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia o wywłaszczeniu nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] września 2005 r. nr [...], po rozpoznaniu wniosku [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Ministra Infrastruktury z dnia [...] marca 2005 r., nr [...], stwierdzającą nieważność orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] czerwca 1952 r., nr [...] o wywłaszczeniu nieruchomości położonej w N., objętej księgą wieczystą nr [...], stanowiącej własność M. A. - utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] marca 2005 r.

W uzasadnieniu decyzji organ podał, że orzeczeniem z dnia [...] czerwca 1952 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. wywłaszczyło nieruchomość położoną w N., objętą księgą wieczystą nr [...], szczegółowo opisaną w osnowie zaskarżonej decyzji, stanowiącą własność M. A.

Wnioskiem z dnia 10 lipca 1998 r. M. A., spadkobierczyni po M. A., wniosła o stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia [...] czerwca 1952 r.

Decyzją z dnia [...] marca 2005 r. Minister Infrastruktury stwierdził nieważność orzeczenia o wywłaszczeniu z dnia [...] czerwca 1952 r., stwierdzając w uzasadnieniu, że właściciel nieruchomości utracił władanie tą nieruchomością w związku z wojną, i już jej nie odzyskał, a w dniu 16 kwietnia 1948 r., tj. w dniu wejścia w życie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. - nieruchomość była we władaniu Skarbu Państwa - Milicji Obywatelskiej lub Urzędu Bezpieczeństwa. W czasie wojny, aż do wyzwolenia N. w dniu 20 stycznia 1945 r. nieruchomość zajmowała policja niemiecka, a po wyzwoleniu do dnia 9 maja 1945 r. zajmowała ją armia radziecka, co wykluczało możliwość zaliczenia działalności okupanta niemieckiego oraz armii obcego państwa za realizujące cele użyteczności publicznej.

Po rozpatrzeniu wniosku [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji o ponowne rozpatrzenie sprawy, Minister Infrastruktury stwierdził, że wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości dokonano na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945 (Dz. U. z 1948 r. Nr 20, poz. 138) oraz rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 września 1934 r. Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym (Dz. U. Nr 86, poz. 776) na wniosek i na rzecz Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa w K.

Organ stwierdził, że art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. dopuszczał wywłaszczenie nieruchomości zajętych w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. na cele wymienione w art. 2 pkt 1 lit. f) - na cele użyteczności publicznej, jeżeli znajdowały się w dniu wejścia w życie dekretu, tj. 16 kwietnia 1948 r. we władaniu Skarbu Państwa. Cele użyteczności publicznej muszą być interpretowane wąsko, ścieśniająco, mogą to być tylko oczywiste cele publiczne, takie jak: utworzenie sierocińca, domu samotnej matki, ochronki, czy innych podobnych instytucji realizujących wartości powszechnie w społeczeństwie akceptowane. Wyklucza to możliwość zaliczenia do tych celów - działalności organów służby bezpieczeństwa (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 1999 r. sygn. akt IV SA 1213/97, LEX nr 47332, oraz z dnia 9 stycznia 2003 r. sygn. akt I S.A. 2349/00, LEX nr 126804).

Wobec powyższego, zdaniem organu, jeden z warunków dopuszczalności wywłaszczenia - wywłaszczenie na cele przewidziane w art. 2 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. nie został spełniony.

Zgodnie z art. 1 ust. 1 dekretu, wywłaszczenie nieruchomości było dopuszczalne, jeżeli nieruchomość została zajęta w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. na cele wymienione w art. 2 pkt 1 dekretu, i która to nieruchomość w dniu wejścia w życie tego dekretu znajdowała się we władaniu Skarbu Państwa.

Zdaniem organu, skoro w czasie wojny aż do wyzwolenia N. nieruchomość była zajmowana przez policję niemiecką, a po wyzwoleniu zajmowała ją armia radziecka, to znaczy, że kolejna przesłanka dopuszczająca wywłaszczenie nie została spełniona, nie można bowiem działalności okupanta uważać za cel wojskowy, o którym mowa w art. 2 pkt 1 lit. c, a tym bardziej jako użyteczność publiczną.

Organ stwierdził, że orzeczenie o wywłaszczeniu zostało wydane na podstawie przepisów rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 września 1934 r. Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym, jednakże orzeczenie z dnia [...] czerwca 1952 r. nie wskazuje celu, na jaki przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona, co stanowi rażące naruszenie art. 22 tego dekretu, zgodnie z którym orzeczenie o wywłaszczeniu powinno określać cel wywłaszczenia oraz rodzaj projektowanych robót.

W tej sytuacji organ uznał, że orzeczenie to zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, ponieważ nie zostały spełnione łącznie wszystkie warunki dopuszczalności wywłaszczenia.

Minister Infrastruktury stwierdził również, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiły nieodwracalne skutki prawne, ponieważ nieruchomość nadal stanowi własność Skarbu Państwa, a znajdujące się na niej budynki użytkowane są przez Komendę Miejską Policji. Po wydaniu decyzji nie nastąpiły żadne skutki prawne wywołane czynnością cywilnoprawną, które nie podlegałyby uchyleniu czy zniesieniu aktem administracyjnym.

Organ nadzorczy stwierdził również, że obowiązany był zbadać legalność przeprowadzonego postępowania wywłaszczeniowego oraz kończącego je prawomocnego orzeczenia o wywłaszczeniu, a okoliczności, które zaistniały po wydaniu prawomocnego orzeczenia nie mają wpływu na weryfikowane orzeczenie.

Skargę na decyzję Ministra Infrastruktury do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył [...] Komendant Wojewódzki Policji; zarzucając naruszenie art. 1 ust. 1, art. 2 ust. 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 – 1945, oraz naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 kpa, domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości.

Skarżący podniósł, że organ nie ustalił, kto w dniu wejścia w życie dekretu był użytkownikiem nieruchomości – czy Urząd Bezpieczeństwa czy Milicja Obywatelska, której podstawowym zadaniem było zwalczanie przestępczości pospolitej oraz utrzymanie porządku publicznego, a nie walka z opozycją polityczną, ponieważ Milicja Obywatelska stała na straży dóbr ogólnospołecznych, oddziaływujących na relacje pomiędzy obywatelem a organem państwa.

Skarżący podniósł również, że organ nie odniósł się do zarzutów skarżącego dotyczących odebrania przez M. A. odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość i uzyskania domu przy ul. [...] w L.

W odpowiedzi na skargę Minister Transportu i Budownictwa wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Skarga jest bezzasadna. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga nie mogła być uwzględniona, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Przedmiotem skargi jest stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] czerwca 1952 r. o wywłaszczeniu na podstawie przepisów dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczaniu majątków przejętych na cele użyteczności publicznej w okresie 1939 - 1945 r. (Dz. U. Nr 20, poz. 138) nieruchomości położonej w Nowym Sączu o pow. 1300 m², stanowiącej własność M. A.

Postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie zostało wszczęte wnioskiem M. A. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] czerwca 1952 r. o wywłaszczeniu nieruchomości położonej w N., stanowiącej własność M. A.

Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] marca 2005 r. stwierdził nieważność tego orzeczenia, a po ponownym rozpatrzeniu sprawy - utrzymał w mocy własną decyzję.

Zgodnie z art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. dopuszczalne jest wywłaszczenie nieruchomości zajętych w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. na cele wymienione w art. 2 pkt 1 tego dekretu, i znajdujących się w dniu jego wejścia w życie we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych. Wywłaszczenie to może dotyczyć tylko tych nieruchomości, które zajęte zostały m.in. na cele użyteczności publicznej, stosownie do art. 2 pkt 1 lit. f. Wnioskodawcą wywłaszczenia i równocześnie podmiotem, na rzecz którego dokonano wywłaszczenia, był Wojewódzki Urząd Bezpieczeństwa w K.

Dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. nie wyjaśnia, co oznacza pojęcie "cele użyteczności publicznej" i żaden inny akt normatywny nie zawiera definicji tego pojęcia. Jednakże, zgodnie z dotychczasowym i utrwalonym już orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, należy przyjąć, że podstawowymi cechami tego pojęcia są: powszechna dostępność do efektów i pożyteczność efektów dla ogółu społeczeństwa. Oznacza to, że mogą to być tylko oczywiste cele publiczne, takie jak utworzenie sierocińca, domu samotnej matki i temu podobnych instytucji realizujących wartości powszechnie w społeczeństwie akceptowane (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 stycznia 2003 r., sygn. akt I SA 2349/00, LEX 126804).

Sąd podziela zatem pogląd organu, że wywłaszczenie nieruchomości na cele działalności organów służby bezpieczeństwa - nie było wywłaszczeniem na cele publiczne.

Podzielić należy również pogląd organu, że wywłaszczenie nastąpiło wbrew

art. 1 ust. 1 tego dekretu, ponieważ nieruchomość nie była zajęta w okresie od

1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. na cele wymienione w art. 2 pkt 1 dekretu, bowiem w czasie wojny, aż do dnia 20 stycznia 1945 r. nieruchomość była zajęta przez policję niemiecką, a następnie do dnia 9 maja 1945 r. zajmowała ją armia radziecka.

Prawidłowo organ uznał, że orzeczenie wywłaszczeniowe z dnia [...] czerwca

1952 r. nie wskazywało, na jaki cel wywłaszczenie następuje, co było rażącym naruszeniem art. 22 dekretu z dnia 24 września 1934 r. Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym.

Skoro zatem przesłanki dopuszczalności wywłaszczenia nie zostały spełnione, należy podzielić stanowisko organu, że orzeczenie wywłaszczeniowe zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa.

Sąd podziela stanowisko organu, iż nie można uznać, aby w sprawie zaistniały nieodwracalne skutki prawne, ponieważ wywłaszczona nieruchomość nadal stanowi własność Skarbu Państwa, a znajdujące się na niej budynki są użytkowane przez Komendę Miejską Policji. A skoro po wydaniu decyzji wywłaszczeniowej nie nastąpiły żadne skutki prawne wywołane czynnością cywilnoprawną, które nie mogłyby być zmienione aktem administracyjnym, organ prawidłowo stwierdził nieważność orzeczenia wywłaszczeniowego.

Należy podzielić również pogląd organu, iż badając legalność przeprowadzonego postępowania wywłaszczeniowego, organ bada jedynie, czy postępowanie wywłaszczeniowe wraz z kończącą je decyzją wywłaszczeniową było wydane zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami, a nie kontrolują zdarzeń czy faktów, które miały miejsce po wydaniu badanej decyzji wywłaszczeniowej.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.