Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 727/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2008-06-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Budowlane prawo
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. b) i c)
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 10, 145 par. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 5 ust. 1 pkt 9
journal: Dz.U. 2006 nr 156 poz 1118
law: Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane - tekst jednolity
article: art. 22 ust. 3 pkt 5
journal: Dz.U. 2000 nr 80 poz 903
law: Ustawa z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali - tekst jedn.
Teza: Niezależnie od rodzaju przeprowadzanych czynności dowodowych (np. oględziny, przesłuchanie świadków czy stron) pozbawienie strony możliwości udziału w nich stanowi naruszenie zasady wyrażonej w art. 10 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), albowiem odbiera jej prawo uczestniczenia w ustalaniu faktów prawotwórczych, mających podstawowe znaczenie dla przyszłego rozstrzygnięcia. Z tego względu uchybienia w tym przedmiocie powinny być traktowane jako w każdym przypadku stanowiące naruszenie przepisów procesowych będące samoistną podstawą do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 4 Kpa).

TEZY

Niezależnie od rodzaju przeprowadzanych czynności dowodowych (np. oględziny, przesłuchanie świadków czy stron) pozbawienie strony możliwości udziału w nich stanowi naruszenie zasady wyrażonej w art. 10 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), albowiem odbiera jej prawo uczestniczenia w ustalaniu faktów prawotwórczych, mających podstawowe znaczenie dla przyszłego rozstrzygnięcia. Z tego względu uchybienia w tym przedmiocie powinny być traktowane jako w każdym przypadku stanowiące naruszenie przepisów procesowych będące samoistną podstawą do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 4 Kpa).


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys (spr.), Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, sędzia NSA Anna Sobolewska - Nazarczyk, Protokolant Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 czerwca 2008 r. sprawy ze skargi A. K. N. – S. i J. S. na decyzję P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia [...] sierpnia 2007 r. znak [...] w przedmiocie zobowiązania do wykonania określonych robót budowlanych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w S. z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżone decyzje nie podlegają wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. solidarnie na rzecz skarżących A. K. N. – S. i J. S. kwotę 500 (pięćset) złotych tytułem zwrotu opłaty sądowej oraz na rzecz J. S. kwotę 257 (dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

II SA/Bk 727/07

UZASADNIENIE

W wyniku zawiadomienia H. i S. małżonków J. oraz J. S. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w S. wszczął postępowanie w przedmiocie robót budowlanych (remontu) prowadzonych w lokalu mieszkalnym nr [...] położonym w budynku przy ul. W. P. [...] w S.

Postanowieniem z dnia [...] maja 2007 r. znak [...] P. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w B. utrzymał w mocy postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w S. z dnia [...] kwietnia 2007 r. znak [...], którym wstrzymano prowadzenie wszelkich robót budowlanych w lokalu nr [...] przy ul. W. P. [...] w S. związanych z jego przebudową i remontem oraz zobowiązano M. i W. małżonków L. do przedstawienia, w terminie 30 dni od doręczenia postanowienia, inwentaryzacji wykonanych robót budowlanych wraz z ekspertyzą techniczną ze szczegółowym określeniem wpływu tych robót na stan techniczny lokali sąsiednich o numerach [...], w tym wskazanie: czy powstałe w tych lokalach pęknięcia i rysy są skutkiem prowadzonych robót w lokalu nr [...], czy można dokonać zmiany przeznaczenia pomieszczenia z pokoju na kuchnię, czy został naruszony (rozkuty i ponownie zabetonowany) wieniec stropowy w lokalu nr [...], czy istnieje wystarczające zabezpieczenie akustyczne stropów wraz z podłogami w pomieszczeniach tego lokalu, w których były wymienione posadzki. Organ zobowiązał również inwestorów do przedstawienia oceny technicznej dotyczącej przebudowy instalacji wodno-kanalizacyjnej oraz wykonanej wentylacji, ze wskazaniem, czy zastosowane rozwiązania są zgodne z obowiązującymi normami.

W uzasadnieniu postanowienia wskazano, iż przeprowadzone roboty budowlane polegały na: rozebraniu ścian działowych pomieszczenia, wykonaniu otworu drzwiowego o wymiarach 0,80 m x 2,05 m w ścianie nośnej, otworu wentylacyjnego kuchni w ścianie osłonowej, przebudowaniu instalacji wodociągowej, kanalizacyjnej i wentylacyjnej, wykonaniu nowej instalacji elektrycznej, wymianie stolarki okiennej, wykonaniu podwieszanych sufitów i ścianek działowych, usunięciu w całym lokalu posadzki, a w pomieszczeniach kuchni, przedpokoju i łazienki – wymianie podkładów pod posadzkę. Jak wskazał organ, inwestor nie przedstawił decyzji zezwalającej na wykonanie otworu drzwiowego w ścianie nośnej oraz nie zgłosił zamiaru wykonania innych robót właściwemu organowi architektoniczno-budowlanemu w związku z czym należało przyjąć samowolność ich wykonania, co uzasadniało wdrożenie procedury z art. 50 ust. 1 pkt 1 i art. 50 ust. 3 ustawy z dnia 07 lipca 1994 r. Prawo budowlane. W ocenie organu oględziny przeprowadzone w dniu 08 maja 2007 r., a więc po wydaniu zakwestionowanego postanowienia wykazały, iż jest ono przestrzegane i żadne prace remontowe w lokalu inwestorów nie były przeprowadzone. Organ wyjaśnił również, iż rozstrzygnięcie o wstrzymaniu prac remontowych nie stanowi merytorycznego załatwienia sprawy, a służy zebraniu materiału dowodowego.

W wyniku przeprowadzonego w następstwie powyższych rozstrzygnięć postępowania Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w S. decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r. znak [...] nałożył na M. i W. L. obowiązek wykonania w terminie do dnia 10 sierpnia 2007 r. w lokalu mieszkalnym nr [...] przy ul. W. P. [...] w S.: instalacji wentylacyjnej składającej się z przewodu wentylacyjnego o przekroju 14 x 14 cm znad trzonu kuchennego do komina oraz z dodatkowego otworu wywiewnego, zgodnie z załącznikiem graficznym do ekspertyzy technicznej sporządzonej przez J. T.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż inwestor przedłożył ekspertyzę techniczną, z której wynika, że wykonywanie robót remontowo-budowlanych w mieszkaniu małżonków L. pozostawało bez wpływu na pogorszenie stanu technicznego mieszkań o nr [...]. Wykonane prace nie stwarzają również zagrożenia dla zdrowia, życia i mienia użytkowników tych mieszkań, nie mają wpływu na stan techniczny przedmiotowych lokali mieszkalnych, zaś występujące rysy i pęknięcia nie są skutkiem tych robót. Nadto wymiana podkładu pod posadzki spowodowała ułożenie w miejsce zniszczonej płyty pilśniowej dwucentymetrowej warstwy styropianu. Również przebudowana instalacja wodno-kanalizacyjna została wykonana zgodnie ze sztuką budowlaną. Przeprowadzone w trakcie postępowania oględziny (w dniu 13 kwietnia 2007 r., a następnie w dniu 11 czerwca 2007 r.) nie wykazały, aby inwestorzy prowadzili roboty budowlane po ich wstrzymaniu. Organ podał, iż rozstrzygnięcie w przedmiocie roszczeń odszkodowawczych sąsiadów inwestorów nie należy do kompetencji organu nadzoru budowlanego, a do kompetencji sądów cywilnych.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyli M. i W. L., pełnomocnik J. S., małżonków J. oraz J. K. – r. pr. Z. D., jak też indywidualnie H. i S. J.

Małżonkowie L. wnieśli o uchylenie decyzji z dnia [...] czerwca 2007 r. w całości jako naruszającej prawo. Wskazali, iż wykonanie przewodu wentylacyjnego znad trzonu kuchennego do komina oraz z dodatkowego otworu wentylacyjnego jest nieracjonalne, albowiem trzon kuchenny znajduje się w odległości ponad 3 m w linii prostej od istniejącego zbiorczego komina grawitacyjnego, a odległość najbliższej ściany aneksu kuchennego od komina znacznie przekracza 2 m. W takiej sytuacji wykonanie w systemie wentylacji grawitacyjnej leżaka o długości ponad 2 m od komina oraz zastosowanie okapu kuchennego jest bezcelowe i sprzeczne z przepisami i normami, albowiem spowoduje zaburzenie wentylacji w całym pionie mieszkalnym budynku, która jest ze sobą połączona co dwie kondygnacje. Wskazali, iż dla zapewnienia prawidłowej wentylacji w nowoprojektowanym aneksie kuchennym wykonali otwór wentylacyjny wykorzystywany jako czerpnia świeżego powietrza z zewnątrz. Do wentylowania i usuwania zapachów zamontowany zostanie nowoczesny okap filtrujący powietrze.

Pełnomocnik pozostałych odwołujących się wniósł o uchylenie decyzji organu I instancji w całości i orzeczenie o wstrzymaniu wszelkich prac budowlanych w przedmiotowym lokalu oraz o przywrócenie go do stanu poprzedniego, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu organowi.

Zarzucił, iż w decyzji pominięto kwestie dotyczące legalności prowadzonych przez inwestorów robót, w tym brak odpowiedniego zgłoszenia przed ich rozpoczęciem oraz brak pozwolenia na wykonanie otworu drzwiowego w ścianie nośnej.

Naruszono również, jego zdaniem, zasadę bezstronności postępowania, bowiem rozstrzygnięcie oparto o ekspertyzę sporządzoną przez osobę zatrudnioną przez inwestorów, wobec której podniesiono zarzut naruszenia prawa budowlanego. Nadto ekspertyza zawiera dowolne stwierdzenia, które nie mają potwierdzenia w wynikach oględzin, albowiem takowych nie przeprowadzono. Zawiera ona, jego zdaniem, ustalenia sprzeczne z faktami, które widzą na co dzień sąsiedzi inwestorów.

Zarzucił, iż nieprawidłowe jest stwierdzenie, jakoby od daty oględzin w dniu 13 kwietnia 2007 r. do daty kolejnych oględzin w dniu 11 czerwca 2007 r. nie zwiększył się stan robót budowlanych, albowiem zaprzecza temu nawet treść ekspertyzy.

Zakwestionował, jakoby zgłoszone przez strony postępowania roszczenia podlegały rozstrzygnięciu w postępowaniu cywilnym, a nie prowadzonym w trybie nadzoru budowlanego.

Wskazał, iż postępowanie prowadzone było stronniczo, albowiem nie uwzględniono w nim wniosków jego mocodawców. Wniósł o przekazanie sprawy innemu organowi celem zachowania obiektywizmu w rozstrzygnięciu sprawy.

H. i S. J. we wniesionym indywidualnie odwołaniu podnieśli, iż prace prowadzone w mieszkaniu nr [...] polegające m.in. na "wybiciu dwóch części ściany nośnej" i zamontowaniu w niej rury c.o. nie są czynnościami remontowo – budowlanymi lecz przebudową lub rozbiórką ścian nośnych i działowych. W celu ustalenia rzeczywistego zakresu prac wykonanych przez inwestorów organy nie przeprowadziły oględzin odkrywkowych, w tym nie usunęły przykrywającej ściany płyty gipsowej o co wnosili w każdym piśmie procesowym składanym w toku postępowania, a oparły się jedynie na ustnych wyjaśnieniach inwestorów. Podnieśli, iż jeszcze w 2004 r. oceniono stan techniczny bloku jako dobry, zatem jego stan nie mógł się diametralnie zmienić przez trzy lata. Przyczyny uszkodzeń we własnym mieszkaniu upatrują w robotach prowadzonych przez małżonków L., które przekraczały zakres zwykłego remontu. Zakwestionowali zawarte w decyzji stwierdzenie, iż rozstrzygnięcie w przedmiocie roszczeń powstałych w wyniku prac inwestorów należy do sądu cywilnego, albowiem nie domagali się zwrotu kosztów pokrycia szkód, a rzetelnej i fachowej oceny przebudowy mieszkania i wydania nakazu przywrócenia stanu pierwotnego.

Postanowieniem z dnia [...] lipca 2007 r. znak [...] P. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w B. odmówił wyłączenia Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w S. z postępowania administracyjnego dotyczącego przedmiotowej sprawy.

Pismem z dnia 06 sierpnia 2007 r. (data wpływu do organu II instancji) pełnomocnik stron: małżonków J., J. K. i J. S. uzupełnił odwołanie o wniosek o przeprowadzenie ponownej ekspertyzy budowlanej przez niezależnego biegłego z listy biegłych sądowych. Podniósł, iż znajdująca się w aktach ekspertyza ma charakter inwentaryzacji stanu technicznego po przeprowadzonych pracach budowlanych, sporządzonej głównie w kierunku zminimalizowania zagrożeń i szkód jakie powstały w mieszkaniach jego mocodawców. Nadto jest oparta na niepełnym materiale dowodowym i zawiera nieprawdziwe stwierdzenia np. o istnieniu w mieszkaniu nr [...] niewielkich uszkodzeń, podczas gdy nie przeprowadzono jego oględzin oraz stwierdzenie, iż w toku prac używano lekkich narzędzi, co wynika tylko z oświadczenia inwestora.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2007 r. znak [...] P. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w B., po uzupełnieniu materiału dowodowego o informację dotyczącą systemu wentylacji w lokalach mieszkalnych nr [...] oraz uszkodzeń wywołanych zaciekami wody w budynku przy ul. W. P. [...] w S., uchylił w całości decyzję organu I instancji z dnia [...] czerwca 2007 r. i zobowiązał inwestorów do wykonania w lokalu mieszkalnym nr [...] w budynku mieszkalnym wielorodzinnym usytuowanym przy ul. W. P. [...] w S. w terminie do dnia 31 sierpnia 2007 r. następujących czynności:

- zapewnienia prawidłowej wentylacji w aneksie kuchennym, który będzie wyposażony w kuchnię elektryczną oraz okap nadkuchenny z wymiennymi wkładami filtrującymi z recyrkulacją powietrza – zgodnie z rozwiązaniem z dnia 05 lipca 2007 r., zaakceptowanym przez osobę posiadającą stosowne uprawnienia budowlane,

- zdemontowania rury z PCV wyprowadzonej z lokalu nr [...] na zewnątrz budynku i zamontowanie nawietrznika gwarantującego dopływ świeżego powietrza do aneksu kuchennego,

- pozostawienie bez drzwi wykonanego otworu przejściowego o wymiarach 80 x 205 cm w ścianie konstrukcyjnej grubości 24 cm pomiędzy aneksem kuchennym a pokojem, alternatywnie wstawienie skrzydła drzwiowego z otworami w dolnej części o sumarycznym przekroju nie mniejszym niż 0,022 m2 dla dopływu powietrza, bądź wstawienie drzwi przesuwanych lub składanych odpowiadających przepisom § 79 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. Nr 75, poz. 690 ze zm.).

W uzasadnieniu organ podał, iż przedstawione przez małżonków L. nowe rozwiązanie techniczne w zakresie wentylacji, którego prawidłowość potwierdziła osoba posiadająca stosowne uprawnienia budowlane, nie budzi wątpliwości z punktu widzenia zgodności z przepisami prawa, zatem odwołanie w/w, które dotyczyło w zasadzie tylko kwestii rozwiązań wentylacyjnych, należało uwzględnić.

Ustosunkowując się do zarzutów podniesionych w odwołaniach pozostałych stron organ podniósł, iż na prowadzone roboty budowlane w mieszkaniu nr [...] faktycznie inwestor nie posiadał stosownego pozwolenia na budowę – w zakresie wybicia otworu przejściowego w ścianie konstrukcyjnej, jak również nie dokonał zgłoszenia na inne prace. Ustawodawca przewidział jednak możliwość legalizacji takiej samowoli budowlanej. W postępowaniu legalizacyjnym prawidłowo wstrzymano na podstawie art. 50 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 Prawa budowlanego z 1994 r. prowadzenie prac i nałożono obowiązek przedstawienia ekspertyzy, z którego to obowiązku inwestorzy się wywiązali. Ekspertyza zawiera pozytywną ocenę dokonanych robót i została sporządzona przez osobę posiadającą uprawnienia budowlane. Nadto to z przepisów prawa budowlanego – art. 52 wynika, iż obowiązek jej przedstawienia ciąży na inwestorze, właścicielu lub zarządcy. Przeprowadzone w postępowaniu oględziny nie potwierdziły również, zdaniem organu, innych zarzutów podważających ustalenia ekspertyzy, której opracowanie było jednym z warunków dalszego prowadzenia postępowania legalizacyjnego. Organ wskazał, iż wskazywane przez J. K. zacieki w mieszkaniu nie były skutkiem prowadzonych robót a stanu technicznego obróbek blacharskich w budynku i uszkodzeń rynny, jak również nieznacznych, ale widocznych, pęknięć gzymsu, które to usterki zarządca budynku - Z. G. K.–M., W. i K. w S. zobowiązał się usunąć. Również zebrany podczas oględzin materiał fotograficzny nie uprawnia do oceny, iż inwestorzy nie przestrzegali postanowienia o wstrzymaniu prowadzenia robót. Z kolei nieudostępnienie lokalu nr [...] do oględzin niewątpliwie utrudniło postępowanie, jednak nie mogło być powodem uchylenia decyzji pierwszoinstancyjnej. Konkludując organ stwierdził, iż aczkolwiek roboty budowlane prowadzone były samowolnie, jednak nie spowodowały one zagrożenia dla bezpieczeństwa ludzi i mienia, ani naruszenia elementów konstrukcyjnych budynku, w tym nie wpłynęły na pogorszenie stanu technicznego lokali sąsiednich.

Skargę na powyższą decyzję do sądu administracyjnego złożyli A. K. N.-S., J. S., H. i S. J. oraz J. K.

Zarzucili naruszenie decyzją art. 50a, 51 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 07 lipca 1994 r. Prawo budowlane oraz art. 7, 8, 9, 10 § 1, 77 § 1 i 79 Kodeksu postępowania administracyjnego. Wnieśli o jej uchylenie w całości.

W uzasadnieniu skargi przedstawili dotychczasowy przebieg postępowania zwracając uwagę na bezczynność Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w S., który nie zastosował się do postanowień P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia [...] kwietnia 2007 r. i z dnia [...] czerwca 2007 r. przekazujących organowi I instancji do rozpoznania pisma skarżących i nie wydał na podstawie art. 50 a) Prawa budowlanego decyzji o usunięciu (rozbiórce) tych części obiektu, które powstały po wydaniu postanowienia o wstrzymaniu prowadzenia prac budowlanych, pomimo że na stałe prowadzenie tych robót skarżący wielokrotnie zwracali uwagę. Ich zdaniem tryb przewidziany we wskazanym przepisie art. 50 a) poprzedza postępowanie z art. 51 tej ustawy, a jego pominięcie świadczy o tym, że decyzja jest dotknięta wadą rażącego naruszenia prawa. Pomijając ten przepis pozbawiono skarżących gwarancji respektowania przysługujących im praw.

Naruszenia art. 51 ust. 2 skarżący upatrują w wydaniu decyzji z dnia [...] czerwca 2007 r. i decyzji zaskarżonej pomimo nieprzeprowadzenia postępowania w trybie art. 50 a) ustawy Prawo budowlane, jak również w faktycznym nierozstrzygnięciu o legalności wyburzenia ściany nośnej.

Skarżący podnieśli, iż bez konkretnego stanowiska ze strony organu pozostaje kwestia negatywnego i destrukcyjnego wpływu prowadzonych robót budowlanych na bezpieczeństwo przebywania w należących do nich lokalach. Nadto autor ekspertyzy nie był w mieszkaniu nr [...] i nie widział uszkodzeń, jakie w nim nastąpiły, a nieudostępnienie tego lokalu nie miało na celu przedłużenia postępowania, a wynikało z faktu odebrania informacji o wyznaczonym na dzień 27 kwietnia 2007 r. terminie oględzin znacznie po czasie, bo 30 kwietnia 2007 r. W związku z powyższym twierdzenia zawarte w ekspertyzie o braku wpływu prac inwestorów na stan techniczny mieszkań sąsiednich są gołosłowne.

Skarżący podali, iż w stosunku do przeprowadzonego remontu w mieszkaniu nr [...] podnoszą następujące spostrzeżenia:

- w ścianach konstrukcyjnych i osłonowych wykuto kanały pod listwy drewniane do mocowania płyt (regipsów), co należało ustalić metodą odkrywkową i określić wpływ tych prac na stan bezpieczeństwa budynku,

- naruszono ścianę konstrukcyjną między mieszkaniem nr [...], co spowodowało straty materialne w postaci popękanej glazury, ścian i sufitów, nadto grozi w przyszłości innymi stratami podczas kolejnych remontów w obu mieszkaniach,

- wykucie wnęki w ścianie między w/w mieszkaniami pogorszyło akustyczne warunki mieszkania,

- nie przeprowadzono kompleksowej oceny dopuszczalności przeznaczenia pokoju na kuchnię oraz wpływu jej użytkowania na pokoje w mieszkaniu nr [...],

- nie zapoznano stron z protokołem oględzin z dnia 05 kwietnia 2007 r., zaś oględziny w dniu 13 kwietnia 2007 r. odbyły się bez udziału małżonków J., którzy zostali wyproszeni z mieszkania inwestorów.

Strony wskazały również na uchybienia przepisom procesowym, które polegały na:

- niepodjęciu wszystkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zebrania wyczerpującego materiału dowodowego, w tym nie przesłuchano skarżących w charakterze stron, nie przeprowadzono rozprawy administracyjnej, nie uwzględniono wniosku o powołanie biegłego – naruszenia art. 7 i 77 § 1 Kpa;

- naruszeniu zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa i zasady udzielania informacji (art. 8 i 9 Kpa) poprzez niepowołanie biegłego z urzędu i niepoinformowanie skarżących o możliwości sporządzenia takiej ekspertyzy we własnym zakresie (jak wskazali, taką ekspertyzę uzyskali po wydaniu decyzji);

- pominięcie w postępowaniu A. K. N. – S., która jako współwłaścicielka mieszkania nr [...] powinna być jego stroną, czym naruszono art. 10 § 1 Kpa oraz art. 79 Kpa, a co może stanowić podstawę wniosku o wznowienie postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację z uzasadnienia zaskarżonej decyzji.

Ustosunkowując się do zarzutów podał, iż wobec faktu niestwierdzenia prowadzenia przez inwestorów robót budowlanych po wydaniu postanowienia o ich wstrzymaniu, nie istniała potrzeba wszczynania odrębnego postępowania i wydawania decyzji w oparciu o art. 50 a) Prawa budowlanego, o czym informowano skarżących stosownymi pismami. Ocena zagrożenia prowadzonych robót dla mieszkań sąsiednich została przeprowadzona w ekspertyzie. Również skarżący zostali zapoznani z protokołem oględzin z dnia 05 kwietnia 2007 r. i z dnia 13 kwietnia 2007 r., co potwierdzają znajdujące się na nich podpisy zainteresowanych stron, za wyjątkiem podpisu małżonków J. pod drugim z protokołów, którzy odmówili podpisania jego strony czwartej. Zapewniono także czynny udział w postępowaniu A. K. N.- S.: zawiadomieniami z dnia 29 maja, 07 maja i 09 lipca 2007 r., doręczeniem decyzji z dnia [...] czerwca 2007 r. oraz poprzez kierowanie korespondencji do obojga małżonków S., z tym że w/w nie udzieliła pełnomocnictwa występującemu w sprawie radcy prawnemu, stąd nie występował on w jej imieniu. Odwołanie obojga małżonków S. złożył natomiast tylko J. S. W sprawie zebrano wyczerpujący materiał dowodowy, zaś do dnia udzielenia odpowiedzi na skargę do organu nie wpłynęła kontrekspertyza, o której skarżący piszą w skardze.

W złożonym przez skarżących w toku postępowania piśmie z dnia 02 listopada 2007 r. (data wpływu do sądu) ponownie zarzucili nierespektowanie prawa A. K. N. – S. do udziału w postępowaniu administracyjnym w charakterze strony poprzez pozbawienie jej możliwości zaskarżenia wydawanych orzeczeń w wyniku niedoręczenia ich w/w. Po raz kolejny wskazali na nieprawidłowości towarzyszące przeprowadzeniu oględzin w dniach 05 i 13 kwietnia 2007 r., podczas których faktycznie nie wszyscy zainteresowani spośród obecnych wówczas mogli uczestniczyć. Wnieśli o sprawdzenie uprawnień rzeczoznawcy sporządzającego ekspertyzę. Przedstawili również własne stanowisko w kwestii przyczyn powstania w ich mieszkaniach zniszczeń i uszkodzeń ścian i stropów.

W dniu 20 listopada 2007 r. (data wpływu) skarżący przedstawili ekspertyzę techniczną sporządzoną na ich zlecenie i dotyczącą stanu technicznego mieszkań o nr [...] położonych przy ul. W. P. [...] w S., bezpośrednio sąsiadujących z mieszkaniem inwestora (k. 78).

Prawomocnymi postanowieniami z dnia 15 listopada 2007 r. oraz z dnia 06 grudnia 2007 r. skargi H. i S. J. i J. K. zostały odrzucone z przyczyn formalnych (k. 63, 118).

Pismami z dnia 12 marca 2008 r. (k. 197), 20 marca 2008 r. (k. 207), 31 marca 2008 r. (k. 223) strony ponownie zajęły stanowisko w sprawie podtrzymując dotychczasowe argumenty.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie również z powodów w niej nie wskazanych, a które sąd wziął pod uwagę z urzędu na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a. Organy obydwu instancji prowadzące przedmiotową sprawę dopuściły się, zdaniem składu orzekającego, naruszenia przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy oraz przepisów dających podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) i c) p.p.s.a.).

Podstawowym obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie jest prawidłowe ustalenie kręgu stron tego postępowania oraz zapewnienie im czynnego udziału w całym postępowaniu, jak tego wymaga przepis art. 10 § 1 Kpa. W pierwszej kolejności organ winien zatem ustalić, jakie podmioty mają interes prawny by uczestniczyć w postępowaniu jako jego strona, a co się z tym wiąże – z czego ten interes prawny wynika, a następnie organ obowiązany jest udział tym podmiotom w postępowaniu zapewnić. Naruszenie wskazanych obowiązków stanowi, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 4 Kpa, kwalifikowaną wadę procesową będącą podstawą do wznowienia postępowania administracyjnego, a na etapie postępowania przed sądem stanowi podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji bez względu na to, czy miało ono wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.). Okoliczność niezapewnienia stronie udziału w postępowaniu ma bowiem charakter formalny tzn. fakt braku tego udziału w całym postępowaniu lub tylko w jego fragmencie, jeśli nastąpił bez winy strony, stanowi samoistny powód wznowienia postępowania niezależnie od faktu, czy udział ten mógłby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia (vide B. Adamiak, J. Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", Wydawnictwo C. H. Beck, Warszawa 2008, s. 654 oraz wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 maja 2007 r. w sprawie sygn. akt IV SA/Wa 532/07, Lex nr 338623).

W sprawie niniejszej skarżący sformułowali zarzut pozbawienia A. K. N. – S. czynnego udziału w postępowaniu i jest on zasadny, przy czym nie ma możliwości skontrolowania zasad ustalenia przez organ kręgu stron postępowania, albowiem uzasadnienia zakwestionowanych decyzji z dnia [...] czerwca 2007 r. i [...] sierpnia 2007 r. żadnych rozważań w tym przedmiocie nie zawierają.

Przedmiotowe postępowanie toczyło się w oparciu o przepisy ustawy z dnia 07 lipca 1994 r. Prawo budowlane (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 156, poz. 1118 ze zm.), powoływanej dalej jako prawo budowlane. Jak wskazuje się w orzecznictwie, ustalenie kręgu stron postępowania opartego na regulacjach prawa budowlanego odbywa się na nieco odmiennych zasadach niż postępowania administracyjnego z Kpa, a podstawowym kryterium ustalenia interesu prawnego stron jest zapewnienie poszanowania występujących w obszarze oddziaływania obiektu interesów osób trzecich - art. 5 ust. 1 pkt 9 prawa budowlanego (vide wyrok NSA z dnia 03 marca 2008 r. w sprawie sygn. akt II OSK 436/07, nie publ.).

Z informacji znajdujących się w aktach sprawy wynika, iż budynek, w którym przeprowadzono sporne prace budowlane należy do wspólnoty mieszkaniowej (vide oświadczenie inwestora z rozprawy z dnia 17 czerwca 2008 r. - k. 284 oraz uzasadnienie postanowienia z dnia 16 kwietnia 2007 r. - k. 15 akt adm. I inst.). Zgodnie z przepisem art. 22 ust. 3 pkt 5 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 80, poz. 903 ze zm.) do czynności przekraczających zwykły zarząd i wymagających uzyskania zgody wspólnoty mieszkaniowej należy m.in. przebudowa nieruchomości wspólnej. W sprawie niniejszej niesporne jest, iż roboty budowlane dotyczyły co najmniej jednej ściany nośnej obiektu tj. ściany z wykutym otworem drzwiowym o wymiarach 80 x 205 cm (zakres i rodzaj prac dotyczących ściany nośnej pomiędzy mieszkaniami nr [...] jest sporny), a zatem niewątpliwie dotyczyły części wspólnych budynku należącego do wspólnoty. Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych w postępowaniu w przedmiocie robót budowlanych na elementach konstrukcyjnych obiektu stroną co do zasady jest wspólnota mieszkaniowa, co nie wyklucza również udziału w postępowaniu członków tej wspólnoty, w szczególności wówczas, gdy wykażą swój indywidualny interes prawny (vide wyrok WSA w Warszawie z dnia 01 grudnia 2005 r. w sprawie sygn. akt VII SA/Wa 725/05, Lex nr 196276, wyrok WSA w Szczecinie z dnia 26 marca 2008 r. w sprawie sygn. akt II SA/Sz 865/07 nie publ., wyrok NSA z dnia 13 grudnia 1999 r. w sprawie sygn. akt IV SA 1997/97, Lex nr 48719 oraz A. Plucińska – Filipowicz, Wspólnota 2000 nr 41, s. 51).

W sprawie niniejszej organy traktowały jako strony postępowania, poza inwestorem, następujące podmioty (doręczając im zawiadomienia o wszczęciu postępowania, o kolejnych czynnościach w jego toku oraz rozstrzygnięcia końcowe): Z. G. K. – M., W. i K. w S. oraz poszczególnych właścicieli lokali sąsiadujących bezpośrednio z lokalem inwestora: małżonków J. (lokal nr [...]), J. K. (lokal nr [...]) oraz J. S. (lokal nr [...]). W oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy skład orzekający może się tylko domyślać, iż Z. G. K. traktowany był jako podmiot zarządzający wspólnotą mieszkaniową będącą stroną postępowania (na co wskazuje uzasadnienie postanowienia z dnia [...] kwietnia 2007 r. o wstrzymaniu wykonywania robót budowlanych), zaś pozostałe podmioty z racji bezpośredniego sąsiedztwa z lokalem inwestorów. Uzasadnienia orzeczeń, nie wskazując motywów, jakimi kierowały się organy obydwu instancji w przedmiotowej sprawie, nie spełniają wymogu art. 107 § 3 Kpa.

Brak podania motywów ustalenia w niniejszej sprawie kręgu stron postępowania powoduje, iż niejasne jest - dlaczego organ traktując jak pełnoprawnego uczestnika postępowania J. S. odmówił takiego prawa jego małżonce A. K. N. – S. - współwłaścicielce lokalu nr [...] łącznie z mężem.

Z akt postępowania wynika bowiem, iż nie zostało jej doręczone zawiadomienie o wszczęciu postępowania zawierające również wezwanie stron do osobistego udziału w oględzinach w dniu 05 kwietnia 2007 r. (k. 3 akt adm. I inst.) i w/w nie uczestniczyła w tej czynności procesowej (protokół oględzin k. 11 akt adm. I inst.). Nie została również zawiadomiona o oględzinach w dniu 13 kwietnia 2007 r. i również nie brała w nich udziału (k. 12 i 13 akt adm. I inst.). Pierwsza czynność procesowa, przy której A. K. N. – S. była traktowana jako strona postępowania to doręczenie postanowienia z dnia [...] kwietnia 2007 r. o wstrzymaniu wykonywania robót budowlanych (k. 15 akt adm. I inst.).

Co prawda podniósł organ, iż A. K. N. – S. jako stronie postępowania zostało doręczone zawiadomienie o zakończeniu sprawy i możliwości końcowego zaznajomienia się z materiałem dowodowym (k. 18 akt adm. I inst., k. 73 akt adm. II inst.), to powyższe nie mogło jednak konwalidować uchybień zaistniałych na wcześniejszym etapie sprawy (dwukrotne niepowiadomienie o oględzinach spornych prac budowlanych). O ile bowiem przyjąć można, iż niedoręczenie zawiadomienia o wszczęciu postępowania stanowi uchybienie przepisom procesowym, które może, ale nie musi mieć wpływu na wynik sprawy np. gdy strona pomimo niezawiadomienia w dalszych czynnościach postępowania będzie uczestniczyć, w tym końcowo zapozna się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym (por. uchwała 7 s. NSA z dnia 21 października 2002 r. w sprawie sygn. akt OPS 9/02, ONSA 2003/2/43), o tyle niezawiadomienie strony o czynnościach postępowania wyjaśniającego jak np. oględziny czy przesłuchanie świadków (art. 79 Kpa) – ma wpływ na zagwarantowanie jej pełnego udziału w postępowaniu.

W doktrynie podkreśla się, iż zagwarantowanie stronie czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym ma polegać na stworzeniu jej możliwości prawnych podejmowania czynności procesowych w celu obrony swoich interesów. Czynny udział w postępowaniu przejawia się w szczególności w postępowaniu wyjaśniającym, co dla ochrony praw strony ma istotne znaczenie. Zapewnia jej bowiem wpływ na ustalenie stanu faktycznego, a przez to wpływ na stosowanie normy prawa materialnego lub procesowego. Postępowanie dowodowe nie tylko prowadzi bowiem do ustalenia stanu faktycznego, ale też jest niezbędnym warunkiem oceny prawnej sprawy, która jest oceną zebranego materiału dowodowego z punktu widzenia prawa. Organ jurysdykcyjny ocenia nie wszystkie okoliczności faktyczne zaistniałe w sprawie, ale tylko te, które mają znaczenie prawotwórcze, to jest takie, do których prawo przywiązuje skutki prawne. Postępowanie wyjaśniające jest zatem nie tylko zbieraniem faktów, ale przede wszystkim zbieraniem faktów prawotwórczych determinujących wynik sprawy. Co najistotniejsze zatem – udział strony w postępowaniu dowodowym poprzedzającym wydanie orzeczenia jest udziałem w tworzeniu tego orzeczenia. Przyjąć więc należy, iż konkretna okoliczność może zostać uznana za udowodnioną tylko wówczas, gdy co do przeprowadzonych dowodów wypowiedziała się strona (vide B. Adamiak, J. Borkowski "Kodeks ...", s. 83, 651). Również w orzecznictwie dominuje pogląd, iż niezapewnienie stronie udziału w postępowaniu występuje zarówno w przypadkach, gdy strona w ogóle nie brała udziału w postępowaniu, jak i wtedy gdy nie brała udziału w niektórych czynnościach istotnych dla rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z dnia 06 października 2000 r. w sprawie sygn. akt V SA 316/00, Lex n 298185, wyrok NSA z dnia 14 maja 1998 r. w sprawie sygn. akt IVSA 1111/96, Lex nr 43267).

Reasumując stwierdzić należy, iż niezależnie od rodzaju przeprowadzanych czynności dowodowych (np. oględziny, przesłuchanie świadków czy stron) - pozbawienie strony możliwości udziału w nich stanowi naruszenie zasady wyrażonej w art. 10 § 1 Kpa, albowiem odbiera jej prawo uczestniczenia w ustalaniu faktów prawotwórczych, bo mających podstawowe znaczenie dla przyszłego rozstrzygnięcia. Z tego względu uchybienia w tym przedmiocie powinny być traktowane jako w każdym przypadku stanowiące naruszenie przepisów procesowych będące samoistną podstawą do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 4 Kpa). Zatem zarzut skargi obejmujący pominięcie A. K. N. – S. jako strony postępowania w decydującej jego części należało uznać za zasadny.

Skład orzekający w sprawie niniejszej podziela również stanowisko skarżących, iż organy nie podjęły wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, w tym pełnego zakresu przeprowadzonych przez inwestora robót budowlanych i ich oceny, czym naruszyły przepisy art. 77 § 1 i art. 80 Kpa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). Istotne zastrzeżenia budzą w szczególności fragmenty przedłożonej przez inwestorów opinii sporządzonej przez inż. J. T. oraz uzupełniającego ją aneksu, których końcowe wnioski (nie przesądzając o ich słuszności), jako oparte na niepełnych ustaleniach, wydają się być zdecydowanie przedwczesne.

Skarżący oraz uczestnicy postępowania od momentu jego wszczęcia podnosili okoliczność prowadzenia przez inwestorów w ścianie konstrukcyjnej rozgraniczającej lokal nr [...] należący do małżonków J. oraz lokal inwestora, niezgodnych z prawem robót budowlanych polegających na wykuciu wnęki i osadzeniu w niej na głębokości kilkunastu centymetrów rur. Powyższy fakt nie został w sporządzonej na potrzeby postępowania ekspertyzie wyjaśniony. Zwraca również uwagę rozbieżność podanych danych co do wielkości w/w otworu: w pierwszej opinii wskazano, iż jego wymiary wynoszą 50 x 10 x 120 cm, w aneksie natomiast: 32 x 162 x 12 cm. Dalej wskazać trzeba, iż M. L. podczas oględzin w dniu 13 kwietnia 2007 r. podała, iż nie wykonywano żadnych wkuć kanałów na rury, które jedynie zamaskowano płytą gipsowo-kartonową, podczas gdy uczestnicy postępowania podnosili, iż w wyniku wykuwania wnęki doszło do licznych pęknięć glazury znajdującej się po drugiej stronie ściany w ich mieszkaniu, których przyczyną – według rzeczoznawcy – miał być brak wiedzy technicznej osoby układającej płytki. Powyższe, rozbieżne i lakoniczne, informacje wymagały wyjaśnienia w drodze stosownych czynności dowodowych (np. oględziny odkrywkowe, przesłuchanie osób wykonujących sporne prace, a w razie potrzeby przesłuchanie stron) i wyczerpującej oceny przez eksperta. Tego w sprawie niniejszej zabrakło, albowiem ekspertyza techniczna i aneks są w tej kwestii nad wyraz oszczędne. Wskazać przy tym trzeba, iż opisane uchybienie jest o tyle istotne, że dotyczy prac prowadzonych w ścianie konstrukcyjnej, co wymagało również oceny ich wpływu na bezpieczeństwo mieszkańców całego budynku. Zgodnie bowiem z art. 5 ust. 1 prawa budowlanego samodzielną podstawą wstrzymania prowadzenia robót budowlanych nie będących budową obiektu budowlanego jest wykonywanie tych robót w sposób mogący spowodować zagrożenie bezpieczeństwa ludzi lub mienia bądź zagrożenie środowiska.

W tym miejscu można wskazać, że według oceny innego rzeczoznawcy – mgr inż. L. H., która sporządziła orzeczenie dotyczące stanu technicznego części budynku przy ul. W. P. [...] w S. na wniosek skarżących, umieszczanie w ścianie nośnej jakichkolwiek urządzeń sanitarnych może osłabić jej nośność (vide fragment opinii na k. 82). Co prawda ekspertyza ta została sporządzona już po wydaniu zaskarżonej decyzji, wobec czego nie mogła stanowić materiału dowodowego, to wyraża stanowisko rzeczoznawcy i rzuca światło na sporne zagadnienia.

Również bardziej wszechstronnego sprawdzenia wymagał zarzut powstania -na skutek prowadzonych prac budowlanych - w mieszkaniach skarżących i uczestników postępowania, licznych rys i pęknięć ścian. Wprawdzie inż. J. T. załączył do aneksu "Opis stanu technicznego budynku przy ul. W. P. [...] w S." sporządzony na dzień 12 lipca 2004 r., wskazujący liczne usterki w obiekcie ("lokatorzy zgłaszają liczne pęknięcia na stykach płyt – skurczowe (...) w piwnicy pęknięcia, znaczne osiadania ścianek i podłoży") i podał, iż również usterki zgłaszane w przedmiotowym postępowaniu przez strony wynikają z zastosowanej konstrukcji budynku i jego wieku, jednak wiarygodność tej oceny może zostać zweryfikowana jedynie wynikami oględzin w lokalach nie sąsiadujących z lokalem inwestora. Takiego porównania organ ani biegły nie przeprowadzili.

W związku z powyższym załączoną do akt ekspertyzę techniczną należało ocenić jako niepełną, a wyprowadzone na jej podstawie wnioski – podane w uzasadnieniach zaskarżonych rozstrzygnięć, jako zdecydowanie przedwczesne.

Zauważyć należy, iż J. S., jak i pozostali uczestnicy postępowania w osobach małżonków J. i J. K. przez cały czas kwestionowali ekspertyzę rzeczoznawcy J. T. domagając się opinii innego specjalisty. Organ poprzestał na aneksie – mimo jego lakoniczności i podnoszonych przez strony zarzutów oraz zwracania uwagi na konkretne, nie wyjaśnione problemy.

Sąd z urzędu zauważa, że w stadium administracyjnym skupiono się w zasadzie na wpływie wykonanych robót budowlanych na interesy osób trzecich w ograniczonym tylko zakresie traktując kwestię zgodności wykonanych robót ze sztuką budowlaną i ich zgodności z przepisami. Przepis art. 5 prawa budowlanego stanowi natomiast, iż obiekt budowlany wraz ze związanymi z nim urządzeniami budowlanymi należy, biorąc pod uwagę przewidywany okres użytkowania, projektować i budować w sposób określony w przepisach, w tym techniczno-budowlanych, oraz zgodnie z zasadami wiedzy technicznej zapewniając spełnienie szeregu wymagań określonych w pkt 1- 10. W procesie legalizacyjnym należało zatem ocenić, czy wykonane roboty budowlane pozostają w zgodzie z przepisami technicznymi i spełniają podstawowe zasady sztuki budowlanej, czego nie uczyniono faktycznie.

Zaakceptować należy natomiast dokonaną przez organy nadzoru budowlanego kwalifikację ocenianych w sprawie niniejszej spornych robót budowlanych oraz będącą wynikiem przyjętej koncepcji podstawę legalizacji tych robót. W szczególności prawidłowo oceniono, iż wykucie w ścianie nośnej otworu drzwiowego stanowi przebudowę w rozumieniu art. 3 pkt 7 a) prawa budowlanego rozumianą jako roboty budowlane inne niż budowa, w wyniku których następuje zmiana parametrów technicznych i użytkowych istniejącego obiektu budowlanego, z wyjątkiem charakterystycznych parametrów jak: kubatura, powierzchnia zabudowy, wysokość, długość, szerokość bądź liczba kondygnacji. Sąd podziela ukształtowaną w tym przedmiocie linię orzecznictwa, zgodnie z którą przebudowę stanowi zmiana układu funkcjonalnego obiektu budowlanego mogąca dotyczyć elementów konstrukcyjnych (vide wyrok z dnia 27 kwietnia 2005 r. w sprawie sygn. akt VII SA/Wa 691/04, Lex nr 169382). Mając na uwadze, że przebudowa nie została wymieniona w przepisach art. 29 ust. 2 i art. 30 prawa budowlanego jako nie wymagająca pozwolenia na budowę i zgłoszenia – należy przyjąć, iż jej wykonanie powinno poprzedzać uzyskanie pozwolenia na budowę.

Pozostałe prace w mieszkaniu inwestora, za wyjątkiem opisanej przebudowy, polegające na rozbiórce ścianek działowych, przebudowie instalacji sanitarnej, wodociągowej i kanalizacyjnej, zmodernizowaniu instalacji elektrycznej, wykonaniu stolarki okiennej, podwieszanych sufitów i wymianie podkładów pod posadzki stanowią, jak prawidłowo przyjęły organy – ze względu na ich zakres i zamierzony efekt końcowy - remont w rozumieniu art. 3 pkt 8 prawa budowlanego, którego przeprowadzenie, zgodnie z art. 30 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 29 ust. 2 tej ustawy, wymaga zgłoszenia.

Z uwagi na to, iż inwestor przed przystąpieniem do w/w prac (zarówno do przebudowy, jak i remontu) nie uzyskał pozwolenia na budowę, jak również nie dokonał zgłoszenia zamiaru przeprowadzenia remontu właściwemu organowi – prawidłowo należało zastosować procedurę legalizacyjną z art. 50 ust. 1 i art. 51 ust. 1 prawa budowlanego, co też w sprawie uczyniono.

Ustosunkowując się do zarzutu uchybienia przez organ przepisowi art. 50 a) prawa budowlanego wskazać należy, iż w trakcie oględzin przeprowadzonych zarówno w dniu 08 maja 2007 r., jak i w dniu 11 czerwca 2007 r. nie stwierdzono wykonywania robót budowlanych pomimo ich wstrzymania postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2007 r. i ustalenia te znalazły odzwierciedlenie w dokumentacji fotograficznej (k. 23 akt adm. I inst.). Organ winien jednak ocenić, czy w związku z zawiadomieniem o nierespektowaniu nakazu wstrzymania robót złożonym przez skarżącego, J. K. i małżonków J. (np. k. 7, 34 akt adm. II inst.), które wszczęło postępowanie sprawdzające i konsekwentnie podnoszonymi w toku całego postępowania zarzutami w tym przedmiocie nie powinien swojej oceny o braku podstaw do zastosowania art. 50 a) prawa budowlanego wyrazić w sposób sformalizowany np. umarzając postępowanie w tym zakresie jako bezprzedmiotowe. Umożliwiłoby to stronom instancyjną kontrolę powziętych ustaleń.

Odnośnie pozostałych zarzutów skargi, to z art. 52 prawa budowlanego wynika, iż koszt wykonania czynności nakazanych przez organ na podstawie art. 51 prawa budowlanego spoczywa na inwestorze, który jest zobowiązany zapewnić ich wykonanie przez podmiot posiadający stosowne uprawnienia. Nie może zatem odnieść skutku zarzut, iż ekspertyza techniczna została sporządzona przez specjalistę wybranego przez inwestora, a nie przez biegłego sądowego. Nadto do ekspertyzy zostało załączone stosowne zaświadczenie o aktualnym członkostwie J. T. w P. Okręgowej Izbie Inżynierów Budownictwa. Trzeba też wskazać, iż sporządzona w sprawie ekspertyza nie wiąże organów, a podlega ich ocenie jak każdy inny środek dowodowy. Tej dogłębnej oceny i dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w sprawie niniejszej zabrakło, co stanowiło naruszenie przepisów procesowych mogące mieć wpływ na wynik sprawy i stanowiło podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji, a z nią na podstawie art. 135 p.p.s.a. również decyzji pierwszoinstancyjnej.

Organy nadzoru budowlanego przyjęły bezkrytycznie opinię rzeczoznawcy mimo widocznych jej braków w zakresie dogłębności i stawianych jej konkretnych zarzutów przez strony postępowania. Nie można bowiem uznać, by bardzo lakoniczny aneks do ekspertyzy usunął niejasności oraz odparł zarzuty właścicieli lokali sąsiednich.

Nadto ekspertyza nie zawiera wprost odpowiedzi na pytanie w zakresie wykonania robót przez małżonków L. zgodnie (lub nie) z zasadami sztuki budowlanej oraz w zgodności (lub nie) z przepisami techniczno-budowlanymi.

W ponownie prowadzonym postępowaniu na skutek niniejszego wyroku przede wszystkim należy uzupełnić materiał dowodowy o kompletną i wyczerpującą ekspertyzę techniczną, której sporządzenie poprzedzi dokonanie oględzin z udziałem organu i osoby posiadającej stosowne uprawnienia z zakresu budownictwa, jak również przy zapewnieniu udziału wszystkim stronom postępowania (z zachowaniem wymogów art. 79 Kpa). Podczas oględzin należy ustalić pełen zakres objętych sporem robót budowlanych, ze szczególnym uwzględnieniem robót wykonanych w ścianie konstrukcyjnej rozdzielającej mieszkanie inwestora o nr [...] i małżonków J. o nr [...] (wykucie wnęki i umocowanie rur w ścianie) i ich wpływu na stan bezpieczeństwa budynku. Celem ustalenia spornych okoliczności należy dobrać proporcjonalne środki dowodowe służące ocenie ich zakresu i sposobu wykonania, jak np. przesłuchanie osób wykonujących w/w roboty, ewentualnie oględziny odkrywkowe. Dla uzyskania pełnego materiału porównawczego rzeczoznawca przeprowadzi, za zgodą właścicieli lokali, oględziny mieszkań nie sąsiadujących bezpośrednio z mieszkaniem inwestora. Pozwoli to na porównanie stanu lokali usytuowanych w różnych częściach budynku, nie sąsiadujących bezpośrednio z lokalem inwestora, a przez to umożliwi wiarygodną ocenę wpływu spornych w sprawie niniejszej prac budowlanych na stan mieszkań skarżących i innych uczestników postępowania. Z uwagi na fakt, iż "Orzeczenie techniczne" sporządzone przez inż. L. H. z inicjatywy skarżącego J. S., J. K. oraz małżonków J. zostało przedstawione już na etapie postępowania przed sądem, sporządzający obecnie ekspertyzę rzeczoznawca ustosunkuje się także do ekspertyzy tej autorki – krańcowo odmiennej od wniosków rzeczoznawcy T.

W tym miejscu wskazać również trzeba, iż przeciwko inwestorom Prokuratura Rejonowa w S. prowadziła postępowanie o czyn z art. 164 § 2 kk w zb. z art. 90 prawa budowlanego (sprowadzenie bezpośredniego niebezpieczeństwa zdarzenia zagrażającego życiu i zdrowiu wielu osób albo mieniu w wielkich rozmiarach w wyniku prowadzenia prac remontowych w okresie od 15 stycznia 2007 r. do 14 sierpnia 2007 r.). Z uzasadnienia postanowienia Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] maja 2008 r. w sprawie sygn. akt II Kp [...], którym uchylono postanowienie prokuratorskie o umorzeniu śledztwa z dnia [...] grudnia 2007 r. wynika, iż na potrzeby postępowania karnego sporządzona została odrębna opinia biegłego z zakresu budownictwa lądowego (k. 179). Celem wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności niniejszej sprawy, w tym wpływu wykonywanych robót budowlanych na bezpieczeństwo mieszkańców obiektu przy ul. W. P. [...] oraz oceny zgodności wykonanych robót z zasadami sztuki budowlanej, należy dopuścić dowód z powyższej opinii pod kątem przydatności dla sprawy niniejszej. Będą pamiętały organy nadzoru budowlanego o konieczności jednoznacznej oceny, czy wykonywane samowolnie roboty budowlane odpowiadają przepisom prawa pod względem technicznym i pozostałych wymogów art. 5 prawa budowlanego i czy mogą zostać zalegalizowane. Rozważą również organy ewentualną potrzebę przeprowadzenia rozprawy administracyjnej i ewentualnego przesłuchania uczestników sporu w charakterze stron. Przy przyznawaniu statusu strony właścicielom poszczególnych mieszkań uzasadnić należy motywy takiego stanowiska.

Wskazane jest również uzupełnienie akt sprawy o dokumenty, z których wynikałoby prawo Z. G. K. – M., W. i K. w S. do reprezentowania wspólnoty przy ul. W. P. [...] w S.

Uzupełniająco nadmienić też trzeba, iż doręczenie procesowe ma charakter czynności skierowanej osobiście do strony i niewłaściwa jest praktyka, w której pisma procesowe doręcza się adresatom za zwrotnym potwierdzeniem odbioru przez jednego z nich. Nie pozwala ona bowiem na niebudzące wątpliwości stwierdzenie, iż korespondencja dotarła do wszystkich stron będących adresatami. W sprawie niniejszej organy taką praktykę doręczenia zastosowały w stosunku do stron będących małżonkami (np. zwrotne potwierdzenie odbioru k. 25 akt adm. I inst., k. 109, 110, 112 akt adm. II inst.).

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) i c) w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono o uchyleniu zaskarżonych w sprawie rozstrzygnięć.

W punkcie drugim wyroku orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a.

O zasądzeniu opłaty sądowej (wpisu od skargi) od organu dla małżonków S., którzy byli solidarnie zobowiązani do jej uiszczenia i tak też ten brak skargi uzupełnili, sąd rozstrzygnął na podstawie art. 200 p.p.s.a.

O zwrocie kosztów zastępstwa procesowego od organu na rzecz J. S. (występujący w sprawie pełnomocnik nie reprezentował A. K. N. – S., co wynika z udzielonego pełnomocnictwa k. 200) orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).