Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 1083/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2019-03-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 250
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 28 ust. 1, 2, 3, 3a i 3b
journal: Dz.U. 2017 poz 1778
law: Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 20 marca 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Irena Krzemieniewska, Sędziowie Sędzia NSA Janusz Nowacki, , Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski (spr.), Protokolant Sekretarz sądowy Renata Tomaszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 marca 2019 roku sprawy ze skargi R. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1) oddala skargę; 2) przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi K.M. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. A 27/29 lok. 200 kwotę 295,20 ( dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych obejmującą podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 1778 ze zm.), dalej "u.s.u.s. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 21 sierpnia 2018 r., nr 61/2018 w przedmiocie odmowy umorzenia R. K. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 50 440,93 zł.

W sprawie ustalono następujące okoliczności faktyczne i prawne.

R.K. prowadził działalność gospodarczą w okresie od dnia 1 lutego 1999 r. do dnia 11 listopada 2016 r. (wykreślenie działalności gospodarczej z CEIDG nastąpiło z dniem 22 marca 2018 r.) W związku z prowadzoną działalnością gospodarczą w okresie od czerwca 2013 r. do listopada 2016 r. nie opłacał należnych składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne.

W dniu 27 czerwca 2018 r. złożył wniosek o umorzenie w całości zadłużenia z tytułu składek wraz z odsetkami za zwłokę, które powstały w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Podał, że w roku 1999 jego żona – I. K. zachorowała na depresję. Przebywała na zwolnieniu lekarskim i wymagała stałej opieki osób wspólnie z nią zamieszkujących. W następstwie choroby w roku 2000 stan zdrowia żony uległ pogorszeniu. Z powodu pęknięcia tętniaka i wylewu krwi do mózgu przebyła bardzo poważną operację w następstwie, której jest osobą sparaliżowaną i legitymuje się l grupą inwalidzką. Po dwumiesięcznym pobycie w szpitalu żona nadal wymagała stałej opieki i pomocy domowników (niesprawna noga i ręka), co ograniczyło w znacznym stopniu możliwość zarobkowania wnioskodawcy. Podał, że mógł pracować dopiero po powrocie syna ze szkoły, który zastępował go w sprawowaniu opieki nad chorą żoną. Podkreślił, że pracował tylko kilka godzin dziennie i uzyskiwał niewielkie dochody, które wystarczały tylko na pokrycie kosztów bieżącego utrzymania, tj. czynsz, energię elektryczną, telefon i inne wydatki pozwalające na skromne życie i nie był w stanie płacić należnych składek. Wskazał, że w listopadzie 2016 r. przebył udar mózgu i jest również osobą niepełnosprawną. Obecnie został bez środków do życia, nie dysponuje również żadnymi oszczędnościami. W załączeniu do wniosku złożył oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z dnia 10 lipca 2018 r., decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia 2 lipca 2018 r., kopię przekazu pocztowego - potwierdzenie wypłaty/odbioru świadczenia z dnia 25 stycznia 2017 r. i 25 marca 2018 r. oraz kopię dokumentacji medycznej obrazującą stan zdrowia wnioskodawcy i jego żony.

Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia R. K. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 50 440,93 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że strona prowadziła działalność gospodarczą w okresie od dnia 1 lutego 1999 r. do dnia 11 listopada 2016 r. (wykreślenie z CEIDG nastąpiło z dniem 22 marca 2018 r.).

W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej z dnia 10 lipca 2018 r. skarżący oświadczył, że nie pracuje zarobkowo, nie pobiera emerytury ani renty i nie posiada dochodu z innych źródeł. Wskazał także, że nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej, jak również nie korzysta z innych form pomocy.

Z ustaleń własnych ZUS wynika, że od dnia 1 lipca 2018r. skarżący pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 2 324,58 zł brutto miesięcznie, tj. 1 923,37 zł netto. Świadczenie jest wolne od potrąceń. W oświadczeniu podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną - I. K., która również uzyskuje świadczenie w wysokości 1 656,52 zł brutto miesięcznie, tj. 1 599,27 zł netto miesięcznie, w tym dodatek pielęgnacyjny w kwocie 215,84 zł. Stałe wydatki związane z utrzymaniem wynoszą 509,39 zł, w tym z tytułu miesięcznych opłat (czynsz bez opłat eksploatacyjnych) w kwocie 327,57 zł, opłaty eksploatacyjne (energia elektryczna, gaz, woda, itp.) w kwocie 81,82 zł i koszty leczenia w wysokości 100 zł. Zaznaczył, że ww. wydatki są opłacane przez żonę. Poza zadłużeniem względem ZUS wnioskodawca nie wykazał, że posiada inne zobowiązania pieniężne.

Z załączonej obszernej dokumentacji medycznej wynika, że zarówno skarżący, jak i jego żona zmagają się z licznymi problemami zdrowotnymi. Skarżący przebył udar mózgu z niedowładem połowicznym lewostronnym i pozostaje pod opieką lekarzy specjalistów z powodu niewydolności serca, nadciśnienia tętniczego, migotania przedsionków. Legitymuje się orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy i jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji. Orzeczenie wydano do dnia 31 marca 2019 r., jako datę powstania niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji wskazano dzień 11 listopada 2016 r.

Ustalono również, że żona skarżącego choruje przewlekle i wymaga stałej opieki innych osób. W następstwie pęknięcia tętniaka doznała wylewu krwi do mózgu, a po przebytej operacji jest osobą sparaliżowaną. Zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 12 lutego 2016 r. jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji do dnia 29 lutego 2020 r. Skarżący wskazał, że posiada lokal mieszkalny (współwłasność w 1/2 części z żoną) o powierzchni 56,77 m 2 położony w [...]. Lokal nie jest obciążony hipoteką i nie zostały podjęte czynności mające na celu zabezpieczenie należności ZUS. Wskazał, że posiada majątek ruchomy, tj. samochód osobowy marki Mazda, rok produk. 2006 oraz telewizor o wartości 600 zł.

Z informacji zawartych w Centralnej Ewidencji Pojazdów według stanu na dzień 6 lipca 2018 r. wynika, że oprócz samochodu wykazanego w oświadczeniu, na nazwisko skarżącego zarejestrowane są również trzy inne pojazdy: samochód osobowy FSO WARSZAWA POLONEZ, LED 1957, rok produkcji 1987r., samochód osobowy Mazda 626, rok produk. 1985 oraz samochód osobowy Mazda 626, rok produkcji 1999 r., stanowiący współwłasność z żoną.

Należności z tytułu składek nie były dotychczas przymusowo dochodzone.

Odwołując się do treści art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., organ wskazał, że analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie wykazała okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem zobowiązania na podstawie ww. przepisów. Wskazano, że w stosunku do prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z powyższym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s nie zaistniały w rozpatrywanym przypadku. Z przyczyn oczywistych, zdaniem organu nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s., ponieważ kwota zobowiązania jest wyższa, niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. również w tej sytuacji nie ma zastosowania. Wskazano, że należności figurujące na koncie płatnika nie były dotychczas objęte przymusowym dochodzeniem, strona pobiera jednak świadczenie emerytalne, którego wysokość umożliwia wdrożenie skutecznej egzekucji. Posiada także majątek nieruchomość - lokal mieszkalny oraz majątek ruchomy. Brak jest również podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki. Na tej podstawie wykluczeniu podlegają przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s.

Z powyższych powodów organ stwierdził, że nie zachodzą wobec strony przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, co tym samym uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r. Nr 141, poz. 1365) zostały zawarte przesłanki umożliwiające pozytywne rozpatrzenie wniosku o umorzenie, tj. Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zakład ocenił sytuację strony przez pryzmat ww. przepisów i stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne figurujące na koncie płatnika. Przesłanka, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, nie ma w stosunku do skarżącego zastosowania, ponieważ nie prowadzi już działalności gospodarczej. Ustawodawca w § 3 ust. 1 pkt 3 wyżej cyt. rozporządzenia wskazał, że jedną z okoliczności przemawiających za umorzeniem pomimo braku całkowitej nieściągalności jest przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiające zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Jako przewlekłą chorobę należy uznać jedynie chorobę o długotrwałym charakterze i nie każdą, a tylko taką, która uniemożliwia uzyskiwanie przychodu na spłatę zobowiązań wobec ZUS.

Z analizy zgromadzonej dokumentacji wynika, że zarówno skarżący, jak i jego żona zmagają się z licznymi problemami zdrowotnymi i legitymują się orzeczeniami o niezdolności do samodzielnej egzystencji. Zakład nie kwestionuje jednak sytuacji zdrowotnej, która istotnie jest bardzo trudna ale bez względu na stan zdrowia, zarówno skarżący, jak i żona dysponują stałymi źródłami dochodu w postaci pobieranych świadczeń emerytalnych.

W ocenie Zakładu uzyskiwane przez skarżącego świadczenie pozwala na wywiązanie się ze spłaty należności z tytułu składek, bez względu na sytuację zdrowotną. W tym przypadku okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia nie występują.

ZUS na podstawie posiadanych informacji rozważył zatem możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia zadłużenia pozbawiałaby skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Z zebranych materiałów dowodowych wynika, że skarżący, jak i jego żona pobierają świadczenia w łącznej kwocie 3 522,64 zł netto, co pozwala na sukcesywną spłatę należności. Pomimo trudnej sytuacji materialnej skarżący i jego rodzina nie korzystają z pomocy społecznej, co pozwala na stwierdzenie, że są w stanie zaspokajać swoje potrzeby materialne bez pomocy państwa. Z otrzymywanego przez skarżącego świadczenia emerytalnego istnieje możliwość wdrożenia skutecznego postępowania egzekucyjnego, które jest prowadzone przy jednoczesnym zapewnieniu środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Świadczenia z ubezpieczenia społecznego są chronione prawnie poprzez zawężenie zakresu dokonywanych potrąceń. Ma to na celu ochronę dłużnika w procesie dochodzenia należności pieniężnych i zapewnieniu mu środków utrzymania. Skarżący może podjąć czynności zmierzające do polubownego wywiązania się ze spłaty przedmiotowych należności. Obowiązek spłaty zaległych składek, nie oznacza że muszą być one uregulowane jednorazowo. Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych przewiduje możliwość (po spełnieniu niezbędnych wymogów w tym zakresie) udzielenia ulgi w formie układu ratalnego, z której zobowiązany może skorzystać po złożeniu wniosku. W ramach udzielonej ulgi istnieje także możliwość dostosowania warunków spłaty do sytuacji materialnej wnioskodawcy, umożliwiając tym samym regulowanie zobowiązania, przy jednoczesnym zapewnieniu środków utrzymania.

Ponadto skarżący posiada majątek ruchomy w postaci pojazdów, które mogą stanowić źródło pozyskania środków na spłatę należności z tytułu składek.

Z uwagi na powyższe brak jest podstaw do stwierdzenia, że sytuacja materialna uniemożliwia stronie spłatę zaległych składek.

W stosunku do skarżącego nie zostało dotychczas wdrożone postępowanie egzekucyjne. Rozpatrując wniosek o umorzenie, Zakład bierze pod uwagę nie tylko interes dłużnika, ale również Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Z uwagi na szczególny zakres świadczonych usług i odpowiedzialności za środki wpływające do budżetu państwa Zakład zobowiązany jest do rozpatrywania tego typu spraw ze szczególną ostrożnością, bowiem przedmiotem podlegającym decyzji są należności publicznoprawne. W ocenie Zakładu sytuacja materialna i zdrowotna skarżącego nie stanowi podstawy do umorzenia należności z tytułu składek. Opłacenie zaległych składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne w dłuższym okresie czasu, nie pozbawi skarżącego i jego najbliższych środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.

Od powyższej decyzji R. K. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym podniósł, że wskazana przez ZUS w zaskarżonej decyzji kwota związana z wydatkami na utrzymanie jest rażąco zaniżona, ponieważ nie uwzględnia szczegółowych kosztów związanych z wydatkami domowymi. Zarzucił, że ZUS przyjął jedynie kwotę ogólną bez szczegółowych danych i w konsekwencji pominął m.in. wydatki na telefony komórkowe w kwocie ok. 70,00 zł miesięcznie, zaniżono koszty związane z leczeniem i zakupem lekarstw, ponieważ uwzględniono jedynie koszty związane z leczeniem żony, pominięto natomiast koszty związane z leczeniem skarżącego, które miesięcznie wynoszą od 100 do 150 zł oraz koszty dojazdu związane z rehabilitacją, które wynoszą od 150 do 200 zł miesięcznie.

Oświadczył również, że nie może się zgodzić ze stanowiskiem ZUS, który kwestionując okoliczność, że nie pobiera emerytury lub renty stwierdził, że pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1 923,37 zł netto, podczas gdy do dnia 30 czerwca 2018 r. nie pobierał żadnego świadczenia, ponieważ ZUS odmówił przyznania świadczenia emerytalnego, bądź rentowego. Podkreślił również, że w zaskarżonej decyzji ZUS nie uwzględnił faktu, że jego żona pobiera świadczenie z ZUS od października 2017 r. Natomiast, do października 2017 r. pobierała rentę w wysokości 1 283,11 zł. Powyższe okoliczności spowodowały, że nie posiada żadnych oszczędności, czy majątku, żyje bardzo skromnie, a otrzymywane świadczenia wystarczają jedynie na pokrycie kosztów utrzymania i leczenia.

Podniósł, że wbrew twierdzeniom ZUS nie jest w chwili obecnej właścicielem niewymienionych w oświadczeniu trzech pojazdów. O powyższej okoliczności dowiedział dopiero z treści zaskarżonej decyzji, a wymienione w decyzji dodatkowe pojazdy przekazał do firmy, która zajmowała się złomowaniem pojazdów. Podał, że firma, która złomowała pojazdy już nie istnieje, w związku z powyższym brak jest jakichkolwiek dokumentów potwierdzających okoliczność złomowania pojazdów i tym samym brak jest możliwości ich wyrejestrowania.

Zdaniem skarżącego w jego sytuacji spełnione zostały przesłanki, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 cyt. rozporządzenia. Podał, że legitymuje się orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy i jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji. Orzeczenie obowiązuje do dnia 31 marca 2019 r., jednakże z uwagi na stan zdrowia i wiek osiągnięty w dniu 31 marca 2019 r. (tj. 66 lat) orzeczenie nie ulegnie zmianie. Powyższe okoliczności dotyczą także jego żony, która choruje przewlekle i wymaga opieki osób trzecich. Jest niezdolna do samodzielnej egzystencji do dnia 29 lutego 2020 r.

Zdaniem skarżącego stan zdrowia jego i żony spowodowany chorobami przewlekłymi o długotrwałym charakterze, uniemożliwia uzyskiwanie przychodu na spłatę zobowiązań wobec ZUS. Podał, że uzyskiwane z ZUS świadczenia w minimalnym stopniu zaspakajają potrzeby życiowe. Stwierdzenie natomiast, że pomimo trudnej sytuacji materialnej nie korzysta z pomocy społecznej, co oznacza, że jest w stanie zaspokajać swoje potrzeby materialne bez pomocy państwa, jest nieludzkie i niesprawiedliwe. Do wniosku załączył dokumentację medyczną obrazującą jego stan zdrowia i żony.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 6 listopada 2018 r. ZUS utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy wskazując, że na podstawie przedłożonych dokumentów ustalono, że skarżący nie pracuje zarobkowo, nie posiada dochodów z innych źródeł i nie korzysta z pomocy społecznej ani innych form pomocy. Prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną – I. K., posiada nieruchomość we współwłasności ½ części oraz majątek ruchomy, tj. samochód osobowy marki Mazda z 2006 r., ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem, koszty leczenia, które wynoszą od 100 do 150 zł miesięcznie, a także koszty związane z leczeniem żony w wysokości 100 zł miesięcznie. Wydatki z tytułu miesięcznych opłat wynoszą 327,57 zł, opłaty eksploatacyjne stanowi kwota 81,82 zł, a wydatki na telefony komórkowe w wynoszą 70 zł miesięcznie. Koszty dojazdów związanych z rehabilitacją wynoszą od 150 do 200 zł miesięcznie. Od dnia 30 czerwca 2018 r. skarżący pobiera świadczenie emerytalne w kwocie 1 923,37 zł netto miesięcznie. Żona skarżącego –I.K. pobiera od października 2017 r. świadczenie emerytalne. Natomiast do października 2017 r. pobierała rentę w wysokości 1 283,11 zł;

Zgodnie z oświadczeniem nie jest właścicielem samochodu osobowego marki FSO Warszawa Polonez Led 1957 z 1987 r., samochodu osobowego marki Mazda 626 z 1985 r. oraz samochodu osobowego marki Mazda 626 z 1999 r.;

Z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS wydanego w dniu 26 lutego 2018 r. wynika, że skarżący jest trwale i całkowicie niezdolny do pracy, a do dnia 31 marca 2019 r. jest niezdolny do samodzielnej egzystencji. W okresie od dnia 28 sierpnia 2018 r. do 10 września 2018 r. odbywał zabiegi rehabilitacyjne w ramach NFZ w pracowni Fizjoterapii; a od 31 maja 2017 r. do 7 czerwca 2017 r. i od 9 maja 2017 r. do 15 maja 2017 r. przebywał w Samodzielnym Publicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej Centralnego Szpitala Klinicznego Uniwersytetu Medycznego w [...] w Klinice Kardiologii. Od 9 stycznia 2017 r. do 20 lutego 2017 r. przebywał na oddziale rehabilitacyjnym w Miejskim Centrum Medycznym [...] , a od 11 listopada 2016 r. do 24 listopada 2016 r. przebywał na Oddziale Udarowym Miejskiego Centrum Medycznego [...] .

Z dokumentacji medycznej żony wynika, że przebywała w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym im. [...] w [...] na Oddziale Neurologii w okresie od dnia 5 kwietnia 2000 r. do dnia 10 maja 2000 r. Zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS wydanym w dniu 12 lutego 2016 r. jest niezdolna do samodzielnej egzystencji do dnia 29 lutego 2020 r.

Dodatkowo ZUS ustalił, że skarżący prowadził działalność gospodarczą od dnia 1 lutego 1999 r. do dnia 11 listopada 2016 r. Zgłoszony jest do ubezpieczeń, jako osoba pobierająca świadczenie emerytalne. Świadczenie emerytalne miesięcznie wynosi 1 923,37 zł netto i jest wolne od potrąceń. Żona skarżącego zgłoszona jest do ubezpieczeń, jako osoba pobierająca świadczenie emerytalne w wysokości 1 599,27 zł netto miesięcznie. Wobec skarżącego nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne. Posiada we współwłasności (1/2 część) nieruchomości dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...]. Zaprzestał prowadzenia działalności, ale nadal ciąży na nim obowiązek uregulowania zaległych zobowiązań z tytułu jej prowadzenia.

W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego nie stwierdzono zaistnienia przesłanek całkowitej nieściągalności określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Z przyczyn oczywistych przesłanka wymieniona w pkt 1 nie wystąpiła. Skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym. Wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Nie występuje przesłanka stwierdzenia braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, ponieważ posiada we współwłasności nieruchomość, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...]. Dotychczas nie został ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne i brak jest podstaw do stwierdzenia, że w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym

nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Odwołując do treści cyt. powyżej rozporządzenia ZUS stwierdził, że kwota zsumowanych miesięcznych wydatków ponoszonych przez gospodarstwo domowe skarżącego wynosi od 829,39 zł do 929,39 zł miesięcznie. Natomiast dochód uzyskiwany przez gospodarstwo domowe wynosi 3 522,64 zł, na który składa się dochód uzyskiwany ze świadczenia emerytalnego przyznanego skarżącemu w kwocie 1 923,37 zł netto oraz dochód uzyskiwany ze świadczenia emerytalnego przyznanego żonie w kwocie 1 599,27 zł netto.

Zgodnie z ustanowionym minimum socjalnym na 2018 r. minimalny dochód przypadający na dwuosobowe gospodarstwo emeryckie wynosi 1 864,73 zł. Natomiast dochód Pana gospodarstwa domowego wynosi 3 522,64 zł. W związku z powyższym dochód uzyskiwany przez gospodarstwo domowe skarżącego znacząco przewyższa ustanowioną kwotę minimum socjalnego. Zestawiając powyższą kwotę wydatków z kwotą dochodów osiąganych w gospodarstwie domowym organ wywiódł, że istnieje możliwość przeznaczenia części nadwyżki na spłatę zadłużenia wobec ZUS, np. w ramach okresowego układu ratalnego, dostosowanego do możliwości płatniczych skarżącego.

Zakład nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem. Opłacanie składek w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej i po jej zakończeniu jest ustawowym obowiązkiem płatnika składek, a brak możliwości ich zapłaty nie może być argumentem przemawiającym za umorzeniem. ZUS nie kwestionuje możliwego negatywnego wpływu obowiązku uregulowania zaległości na sytuację bytową skarżącego ale nie jest to przesłanka wystarczająca do umorzenia należności. Płatnik składek odpowiada za zadłużenie całym swoim majątkiem, zarówno teraźniejszym jak i przyszłym i jeżeli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zadłużenia, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęcie w ramach uznania administracyjnego negatywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia, nie może być uznane za dowolne, ponieważ umorzenie należności składkowych byłoby przedwczesne.

Stan zdrowia lub fakt podlegania stałemu leczeniu z powodu przewlekłych schorzeń nie jest samoistną przesłanką do umorzenia należności w oparciu o obowiązujące przepisy, przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu uniemożliwiającego opłacanie należności. Stan zdrowia skarżącego nie ma wpływu na wysokość pobieranego świadczenia emerytalnego. Zgromadzone dowody w trakcie toczącego się postępowania nie wskazują na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, było natomiast wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek na ubezpieczenie społeczne w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Decydując się na założenie działalności gospodarczej dłużnik powinien być świadomy, że zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność. Brak płynności finansowej nie powinien być równoważony ze środków stanowiących przychody Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Składki są publicznym świadczeniem o charakterze powszechnym i powyższego obowiązku ustawodawca nie uzależnił od osiąganego wyniku finansowego płatnika.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżący zarzucając naruszenie art. 28 u.s.u.s. oraz przepisów rozporządzania w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. W uzasadnieniu skargi podtrzymując argumentację zawartą we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podkreślił, że decyzja organu ma charakter arbitralny. Zdaniem skarżącego wydając zaskarżoną decyzję organ kierował się automatyzmem, a nie zasadą pogłębiania zaufania do organów państwa w zakresie rzetelnego i dogłębnego wyjaśnienia sprawy. Dodatkowo skarżący wniósł o przesłuchanie w charakterze strony w miejscu pobytu.

W odpowiedzi na skargę ZUS podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniósł o jej oddalenie.

Na rozprawie pełnomocnik skarżącego popierał wniesioną skargę oraz sformułowany w skardze wniosek o przesłuchanie skarżącego w charakterze strony w miejscu zamieszkania. Wniósł o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu oświadczając, że koszty te nie zostały pokryte w całości ani w części.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), dalej p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] utrzymująca w mocy własną decyzję z dnia [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne.

Na wstępie wskazać należy, że w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. ustalona została zasada, zgodnie z którą należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

Sytuacje całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. zostały wyliczone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233, 978, 1166, 1259 i 1844 oraz z 2016 r. poz. 615);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Podkreślić należy, że wyliczenie zawarte w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

Z treści cyt. art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. jednoznacznie wynika, że aby Zakład Ubezpieczeń Społecznych mógł wydać rozstrzygnięcie w ramach uznania administracyjnego musi wcześniej poczynić ustalenia, że w sprawie zachodzi stan całkowitej nieściągalności. Dopiero bowiem zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 u.s.u.s., pozwala Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych przejść do rozważania dalszych okoliczności, które będą uzasadniały umorzenie zadłużenia, bądź odmowę umorzenia.

Natomiast art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stanowi, że należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W takiej sytuacji, rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365) nakłada na zobowiązanego obowiązek wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Przesłanki umorzenia należności określone zostały w § 3 cyt. rozporządzenia, zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności.

Dokonując wykładni pojęć "całkowita nieściągalność" i "uzasadniony przypadek" organ orzekający musi odwołać się do obowiązującego systemu prawa, uwzględniając zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych zawartą w art. 84 Konstytucji RP, zgodnie z którą każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków określonych w ustawach, co ma bezpośrednie odniesienie do norm zawartych w art. 2a ust. 1, ust. 2 pkt 2 i ust. 3 u.s.u.s. stanowiących o tym, że stoi ona na gruncie równego traktowania wszystkich ubezpieczonych bez względu na płeć, stan cywilny, stan rodzinny, a zasada równego traktowania dotyczy w szczególności obowiązku opłacania i obliczania wysokości składek na ubezpieczenie społeczne.

Podkreślić jednak należy, że wskazane powyżej przepisy określają uprawnienie organu do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w sytuacji ziszczenia się jednej z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 1 i 2 oraz ust. 3a u.s.u.s. Zaistnienie którejkolwiek z ww. przesłanek, daje potencjalną możliwość umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 r., sygn. akt II UZP 6/04, opubl. OSNP 2004/16/285).

Decyzja w sprawie zastosowania ulgi w spłacie zaległych należności składkowych podejmowana jest na zasadzie uznania administracyjnego. Oczywiście wskazanej swobody w zakresie wyboru rozstrzygnięcia nie można utożsamiać z zupełną dowolnością sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, ponieważ organy administracji publicznej, zgodnie z art. 6 k.p.a. działają na podstawie przepisów prawa. To z kolei wiąże się z obowiązkiem uwzględnienia w motywach wydanego rozstrzygnięcia przepisów powszechnie obowiązującego prawa, w tym przepisów określających zasady postępowania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie należności organ jest związany określonymi w k.p.a. zasadami oraz regułami logiki. W postępowaniu, organ obowiązany jest stać na straży praworządności, podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), a także w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.).

Postępowanie organu w tym zakresie podlega ocenie sądu administracyjnego. Sąd ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów organ administracyjny nie naruszył reguł logiki i czy zastosował właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Natomiast, co należy mocno wyartykułować kompetencję w zakresie umorzenia należności składkowych posiada wyłącznie Zakład Ubezpieczeń Społecznych w ramach wspomnianego wcześniej uznania administracyjnego, które odnosi się do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w sytuacji prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3, bądź w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Wybór konsekwencji prawnej, to drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W przypadku decyzji uznaniowej organ zobowiązany jest w sposób czytelny, umożliwiający kontrolę poszczególnych etapów rozumowania, przedstawić wszystkie przesłanki faktyczne i interpretacyjne wnioskowania (art. 107 § 3 k.p.a.).

W ocenie sądu, w rozpatrywanej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego ani materialnego skutkującego koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji, a uzasadnienie rozstrzygnięcia wskazuje na przesłanki, jakimi kierował się Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmawiając umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne.

Płatnik składek odpowiada za zobowiązania całym swoim majątkiem, zarówno teraźniejszym, jak i przyszłym. Należy przy tym wskazać, że obowiązkiem wierzyciela jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności, możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków szczególnie drastycznych. Dlatego też jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęcie w ramach uznania administracyjnego negatywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności składkowych byłoby przedwczesne.

W tym miejscu wypada zauważyć, że w postępowaniu w sprawach o umorzenie należności analizie nie podlegają przyczyny powstania zadłużenia, ocenie podlega wyłącznie sytuacja wnioskodawcy w kontekście przesłanek umorzenia, określonych w przytoczonych powyżej przepisach. Innymi słowy, okoliczności powstania zadłużenia z tytułu składek nie mogą stanowić podstawy do umorzenia należności. Sąd zgadza się ze stanowiskiem organu, że osoba prowadząca działalność gospodarczą jest zobowiązana do zapoznania się z obowiązującymi przepisami prawa, a skutki finansowe działalności zobowiązanego nie mogą być przerzucone na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również jej negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność gospodarczą.

W niniejszej sprawie organ administracji trafnie uznał, że nie zachodzi żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, o których mowa w cyt. powyżej art. 28 ust. 3 u.s.u.s., a w szczególności nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4a, 4b, 5 i 6 u.s.u.s. W toku postępowania skarżący nie przedłożył dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe, nie nastąpiło również zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, ani w umorzonym postępowaniu upadłościowym. Wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Nie wystąpiła także przesłanka stwierdzenia braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, ponieważ skarżący posiada we współwłasności nieruchomość – lokal mieszkalny o powierzchni 56,77 m2 położony w [...] dla którego prowadzona jest księga wieczysta nr [...]. Lokal nie jest obciążony hipoteką i nie zostały podjęte czynności mające na celu zabezpieczenie należności wobec ZUS. Ponadto brak jest również podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki. Należności figurujące na koncie płatnika nie były dotychczas objęte przymusowym dochodzeniem, skarżący pobiera świadczenie emerytalne, którego wysokość umożliwia wdrożenie skutecznej egzekucji. Z powyższych względów wykluczeniu podlegają przesłanki, o których mowa w cyt. powyżej art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Zaakcentować należy, że umorzenie składek wynikające z tego przepisu jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji, gdy spełniony zostanie którykolwiek ze stanów faktycznych dotyczący całkowitej nieściągalności składek. Brak natomiast takiego stanu stanowi negatywną przesłankę umorzenia należności. Ujmując rzecz inaczej, w sytuacji, gdy nie wystąpi żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności określona w ust. 3 art. 28 u.s.u.s. nie jest prawnie możliwe umorzenie należności z tytułu składek (odsetek za zwłokę) z powodu ich całkowitej nieściągalności. Spełnienie bowiem którejkolwiek z przesłanek jest warunkiem koniecznym (niezbędnym) do ewentualnego uwzględnienia wniosku o umorzenie składek.

Niezależnie od powyższego na podstawie cyt. art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe przypadki zostały określone w powołanym powyżej § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.

Jak wynika z ustaleń dokonanych przez ZUS, skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną – I.K.. Od dnia 30 czerwca 2018 r. skarżący pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1 923,37 zł netto miesięcznie, które jest wolne od potrąceń, a żona od października 2017 r. uzyskuje świadczenie emerytalne w kwocie 1 599,27 netto miesięcznie. Łączny dochód gospodarstwa domowego wynosi zatem 3 522,64 zł. Skarżący posiada nieruchomość we współwłasności (tj. ½ części) oraz majątek ruchomy, tj. samochód osobowy marki Mazda rok produk. 2006. Stałe wydatki związane z utrzymaniem wynoszą 509,39 zł, w tym z tytułu miesięcznych opłat (czynsz bez opłat eksploatacyjnych) w kwocie 327,57 zł, opłaty eksploatacyjne (energia elektryczna, gaz, woda, itp.) w kwocie 81,82 zł oraz wydatki na telefony w kwocie 70 zł miesięcznie. Koszty leczenia wynoszą od 100 do 150 zł miesięcznie, a także koszty związane z leczeniem żony w wysokości 100 zł miesięcznie. Podał, że ponosi koszty dojazdów związanych z rehabilitacją w wysokości od 150 do 200 zł miesięcznie. Poza zadłużeniem wobec ZUS skarżący nie wykazał, że posiada inne zobowiązania pieniężne.

Skarżący w roku 2016 przebył udar mózgu z niedowładem połowicznym lewostronnym i pozostaje pod opieką lekarzy specjalistów z powodu niewydolności serca, nadciśnienia tętniczego i migotania przedsionków. Legitymuje się orzeczeniem wydanym w dniu 26 lutego 2018 r. przez lekarza orzecznika ZUS, z którego wynika, że jest trwale i całkowicie niezdolny do pracy, a do dnia 31 marca 2019 r. jest niezdolny do samodzielnej egzystencji. Ustalono również, że żona skarżącego choruje przewlekle i wymaga stałej opieki innych osób. Zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 12 lutego 2016 r. jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji do dnia 29 lutego 2020 r.

Skarżący prowadził działalność gospodarczą w okresie od dnia 1 lutego 1999 r. do dnia 11 listopada 2016 r. Wykreślenie działalności gospodarczej z CEIDG nastąpiło z dniem 22 marca 2018 r. W okresie od czerwca 2013 r. do listopada 2016 r. w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą nie opłacał należnych składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne.

W świetle przedstawionych powyżej okoliczności faktycznych słusznie stwierdził ZUS, że w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek wymienionych w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia uzasadniająca –na zasadzie wyjątku – umorzenie należności z tytułu składek – pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Okoliczność, że § 3 ust. 1 rozporządzenia posługuje się zwrotem "w szczególności" oznacza, że katalog przypadków, które uzasadniają umorzenie przez ZUS należności z tytułu składek ubezpieczonych, nie jest ograniczony do przypadków wymienionych w pkt 1-3 ust. 1 § 3 tego aktu. Należy jednak przychylić się do poglądu wyrażonego w wyroku NSA z dnia 23 kwietnia 2009r., sygn. akt II GSK 884/08, że podstawa umorzenia należności ZUS została stworzona dla "uzasadnionych przypadków" (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.) - a zatem wyjątkowych, a nawet drastycznych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika). Przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia nakłada na wnioskodawcę (zainteresowanego) ciężar udowodnienia okoliczności wskazujących na stan majątkowy i sytuację rodzinną.

W niniejszej sprawie wbrew zarzutom skarżącego organ uwzględnił stan majątkowy, sytuację ekonomiczną oraz rodzinną skarżącego wskazując, z jakich powodów odmówił umorzenia zaległych składek. Prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające z uwzględnieniem reguł w nim obowiązujących, a w szczególności z poszanowaniem art. 7, art. 11, art. 77 i art. 80 k.p.a. Organ ustosunkował się do wszystkich okoliczności faktycznych i dowodów podnoszonych przez skarżącego w toku postępowania, a także ocenił zebrany materiał dowodowy w sposób kompletny, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, czyniąc tym samym zadość art. 107 § 3 k.p.a.

Należy podkreślić, że obowiązkiem organu jest rozważenie wykazanych przez stronę okoliczności i dokonanie ich oceny pod względem istnienia przesłanek umorzeniowych. Z tego obowiązku organ wywiązał się w sposób należyty. Podkreślić bowiem należy, iż mimo, że katalog przesłanek, o których mowa w § 3 rozporządzenia ma charakter otwarty, to organ nie ma obowiązku poszukiwania okoliczności umorzenia należności, a jedynie dokonania oceny okoliczności wskazanych przez stronę. Skarżący w toku postępowania nie podważył prawidłowości ustaleń faktycznych. Skarga sprowadza się wyłącznie do polemiki z oceną stanu faktycznego dokonaną przez organy administracji. Skarżący nie wykazał, że uregulowanie należności z tytułu nieopłaconych składek doprowadzi do niemożności zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Natomiast okoliczność, że strona nie godzi się z wnioskami prawidłowo wyciągniętymi z oceny dowodów nie oznacza, że dowody te nie zostały wyczerpująco przez organ rozpatrzone.

Podkreślić również należy, że dla spełnienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia, do umorzenia należności nie jest wystarczająca przewlekła choroba zobowiązanego, czy konieczność sprawowania opieki nad przewlekłe chorym członkiem rodziny. Podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek, nie jest bowiem sam fakt zaistnienia choroby, a jedynie trudny stan majątkowy będący efektem (następstwem) choroby. Przy czym, jako trudny stan majątkowy uznać należy sytuację, w której opłacenie zaległości spowodowałoby po stronie zobowiązanego niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. W przedmiotowej sprawie okoliczności związane ze stanem zdrowia skarżącego i jego żony były przedmiotem rozważań organu, który w zaskarżonej decyzji nie kwestionując poważnych problemów zdrowotnych skarżącego i jego żony prawidłowo stwierdził, że nie mają one bezpośredniego wpływu na osiąganie dochodu i sytuację majątkową strony z uwagi na fakt, że skarżący pobiera świadczenie emerytalne.

W kontekście przedstawionych powyżej okoliczności sąd podziela stanowisko organów, że sytuacja skarżącego jest trudna, stąd nie jest możliwa jednorazowa spłata zadłużenia, bez uszczerbku dla sytuacji bytowej skarżącego i jego rodziny, jednakże możliwa jest spłata zadłużenia w dłuższym okresie czasu poprzez zawarcie układu ratalnego w formie uwzględniającej zdolności płatnicze skarżącego.

Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że brak jest podstaw do stwierdzenia naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. W rozpoznawanej sprawie nie doszło też do naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 1 w zw. z art. 28 ust. 3 w zw. z art. 30 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 2 w zw. z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 cyt. rozporządzenia. Sąd nie znalazł również podstaw prawnych do uwzględnienia wniosku dowodowego zawartego w skardze. Postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym ograniczone jest bowiem wyłącznie do możliwości przeprowadzenia dowodu z dokumentów i może mieć wyłącznie charakter uzupełniający. Zgodnie bowiem z art. 106 § 3 p.p.s.a., sąd z urzędu lub na wniosek stron może przeprowadzić jedynie dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Celem postępowania dowodowego, o którym mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a. nie jest jednak ponowne ustalenie stanu faktycznego sprawy administracyjnej, lecz ocena, czy prawidłowo organy ustaliły stan zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej, a następnie - czy prawidłowo zastosowały przepis prawa materialnego do poczynionych ustaleń.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu sąd orzekł stosownie do treści art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2016 r., poz. 1714 ze zm.).