Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1790/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-02-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 105 § 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 214 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.), Sędzia NSA Izabella Kulig-Maciszewska, Sędzia del. NSA Leszek Kiermaszek, Protokolant starszy asystent sędziego Marta Sikorska, po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. V. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 kwietnia 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 13/12 w sprawie ze skargi J. V. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 13/12 oddalił skargę J. V. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

W dniu 27 czerwca 1949 r. do Zarządu Miejskiego w W. wpłynęło podanie S. R. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej wraz z załączonym do podania wnioskiem z dnia 2 czerwca 1949 r. o przyznanie prawa własności czasowej.

Prezydent W. orzeczeniem administracyjnym z dnia [...] stycznia 1950 r., nr [...] odmówił przywrócenia terminu na złożenie wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości w. położonej przy ul. [...] hip. nr [...].

Następnie Prezydent W. orzeczeniem z dnia [...] maja 1950 r., nr [...] odmówił dotychczasowemu właścicielowi przyznania prawa własności czasowej do wskazanego gruntu.

Na skutek wniesionego odwołania Ministerstwo Gospodarki Komunalnej decyzją z dnia [...] maja 1951 r., nr [...] utrzymało w mocy zaskarżone orzeczenie z [...] maja 1950 r.

Pismem z dnia 20 września 2010 r., pełnomocnik J. V. wniósł o uregulowanie stanu prawnego nieruchomości poprzez wydanie decyzji oddającej grunt w użytkowanie wieczyste. Następnie w piśmie złożonym w dniu 9 listopada 2010 r. pełnomocnik strony wniósł o rozpoznanie wniosku złożonego przez S. R. - ojca J. V. w trybie art. 214 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 115, poz. 741). W kolejnym wystąpieniu złożonym w dniu 23 lutego 2011 r., pełnomocnik strony stwierdził, że wniosek dekretowy z dnia 2 czerwca 1949 r. nie został rozpoznany. Pełnomocnik zauważył, że żadne z orzeczeń dekretowych nie odnosi się do wniosku z dnia 2 czerwca 1949 r. Osoba, która podpisała pismo o przywrócenie terminu do złożenia wniosku z dnia 3 maja 1950 r., nie miała żadnych pełnomocnictw od ówczesnego Prezydenta W.. Objęcie nieruchomości nie mogło nastąpić 16 sierpnia 1948 r., bowiem ogłoszenie podpisała osoba nieuprawniona. Tym samym objęcie nieruchomości nastąpiło 19 czerwca 1950 r. po uprzednim zawiadomieniu S. R. pismem z dnia 12 czerwca 1950 r., a zatem wniosek został złożony w terminie. Dlatego też, zdaniem strony, istnieje podstawa do rozpoznania wniosku o zwrot budynku i przyznanie użytkowania wieczystego w trybie art. 214 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Prezydent W. decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r., nr [...] umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie z wniosku J. V.. Powołując się na treść przepisu art. 41 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. Nr 36, poz. 341) organ wskazał, że S. R. składając wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku dekretowego załączył do swego podania wniosek o przyznanie własności czasowej. Jednak wniosek ten nie może być aktualnie rozpoznawany w odrębnym postępowaniu nie został bowiem przywrócony termin na jego złożenie. W ocenie organu oznacza to, że brak jest podstaw do prowadzenia postępowania w oparciu o treść art. 214 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Skoro zatem sprawa, o której rozpoznanie wnosi J. V., została uprzednio zakończona ostateczną decyzją administracyjną, brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku. Procedowanie w tej sprawie byłoby naruszeniem zasady res iudicata oraz art. 16 k.p.a. i stanowiłaby podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.

Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. wniosła J. V. zarzucając brak wszechstronnego rozpatrzenia materiału, a przede wszystkim błędne ustalenie, że wniosek dekretowy z dnia 2 czerwca 1949 r., został rozpoznany.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] sierpnia 2011 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wskazało, że podanie opatrzone datą 2 czerwca 1949 r. zostało złożone w dniu 27 czerwca 1949 r. i dotyczyło przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej. Do podania dołączone były załączniki: wniosek o ustanowienie prawa własności czasowej opatrzony datą 2 czerwca 1949 r., świadectwo Sądu Okręgowego w W. nr [...] oraz upoważnienie A. R. dla S. R. do działania w jej imieniu w sprawie o ustanowienie prawa własności czasowej z dnia 30 maja 1949 r. Zarówno orzeczenie z dnia [...] stycznia 1950 r., jak i orzeczenie z dnia [...] maja 1950 r. zostały skierowane do S. R.. Ponadto orzeczenie z dnia [...] stycznia 1950 r. zawiera informację, że zostało wydane w wyniku rozpatrzenia wniosku z dnia 27 czerwca 1949 r. Od orzeczenia z dnia [...] maja 1950 r. S. R. wniósł odwołanie, w którym wyjaśnił, że w swoich podaniach wskazał dlaczego nie został złożony wniosek z jego strony "na tymczasowe prawo użytkowania domu przy ul. [...]". Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wskazało, że w piśmie skierowanym do Ministerstwa Budownictwa przez Prezydium Rady Narodowej w W. wyjaśniono, że wobec nie złożenia w przepisanym terminie wniosku o przyznanie prawa własności czasowej i nieuwzględnienia takiego wniosku Prezydium Rady Narodowej W. odmówiło dotychczasowemu właścicielowi przyznania prawa własności czasowej. W ocenie organu odwoławczego z przedstawionych dokumentów wynika zatem, że podanie z dnia 27 czerwca 1949 r. o przywrócenie terminu oraz podanie o przyznanie prawa własności czasowej zostały rozpoznane. Natomiast zakres podmiotowy postępowania wyznaczonego podaniami złożonymi przez S. R. odpowiada granicom rozstrzygnięć zawartych w orzeczeniach administracyjnych z dnia [...] stycznia 1950 r. i [...] maja 1950 r. Zatem w ocenie organu brak jest podstaw do załatwiania wniosków w trybie przepisu art. 214 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wskazując na treść przepisu art. 105 § 1 k.p.a. Kolegium uznało, że decyzja organu pierwszej instancji odpowiada prawu.

Na powyższą decyzję J. V. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie domagając się jej uchylenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie jest zasadna i podlega oddaleniu.

Sąd wskazał, że przepis art. 105 § 1 k.p.a. odnosi się do tzw. bezwarunkowej bezprzedmiotowości postępowania. W takiej sytuacji organ ma obowiązek umorzenia postępowania, przy czym w doktrynie uważa się, że aby umorzyć postępowanie na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. organ musi stwierdzić brak jakiegokolwiek elementu stosunku materialnoprawnego. W związku z czym nie jest możliwe wydanie decyzji załatwiającej sprawę co do jej istoty. Natomiast w orzecznictwie podkreśla się, że sformułowanie z art. 105 § 1 k.p.a. "postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe" obejmuje sytuacje, gdy żądanie strony, jest nieaktualne lub wygasło z mocy prawa. O bezprzedmiotowości postępowania w sprawie można zatem mówić, gdy zachodzi brak jego strony lub brak przedmiotu, czyli brak jest podstaw prawnych i faktycznych do rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy.

Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że okoliczności niniejszej sprawy wskazują na zasadność zastosowania powyższego trybu.

Zdaniem Sądu nie ulega wątpliwości, że odnośnie przedmiotowej nieruchomości wydane zostały orzeczenia w trybie przepisów dekretu w.. Jak wyjaśnił pracownik Urzędu W. w skierowanym do pełnomocnika skarżącej piśmie z dnia 17 listopada 2010 r., nr [...] powyższe orzeczenia pozostają w obrocie prawnym i nie zostały dotychczas wyeliminowane. Nie można zatem zgodzić się z argumentacją skarżącego, że do dnia dzisiejszego nie został rozpoznany wniosek dekretowy z dnia 2 czerwca 1949 r. o przyznanie prawa własności czasowej. Wniosek ów został rozpoznany odmownie z uwagi na nie złożenie w ustawowym terminie przez dotychczasowego właściciela wniosku o przyznanie prawa własności czasowej, co wynika wyraźnie z treści uzasadnienia orzeczenia z dnia [...] maja 1950 r.

W tej sytuacji Sąd uznał, że skoro sprawa, której dotyczy wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie art. 214 ustawy o gospodarce nieruchomościami została uprzednio zakończona ostatecznymi decyzjami z dnia [...] stycznia 1950 r., z dnia [...]maja 1950 r. i utrzymującą ją w mocy decyzją z dnia [...] maja 1951 r., to należy zgodzić się z organami pierwszej i drugiej instancji, iż brak jest podstaw i możliwości prawnych do rozpoznania kolejnego wniosku o przyznanie prawa własności czasowej. Tym bardziej, że wnioski te są tożsame jeśli chodzi o zakres i przedmiot postępowania. W związku z powyższym Prezydent W. i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. prawidłowo zastosowały tryb z art. 105 § 1 k.p.a.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła J. V., zarzucając zaskarżonemu orzeczeniu:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

a) art. 7 ust. 1 i 2 i art. 4 dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy w związku z § 1, 2 i 3 rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 27 stycznia 1948 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie obejmowania w posiadanie gruntów przez gminę m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 6, poz. 43) oraz wnioskiem z 27 czerwca 1949 r. poprzez odmowę zastosowania,

b) art. 214 ust. 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez pominięcie wobec nierozpoznanego wniosku z 2 czerwca 1949 r. o ustanowienie własności czasowej,

2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy:

a) art. 145 § 1 pkt 1 lit c. p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a poprzez brak należytej kontroli decyzji drugoinstancyjnej i bezkrytyczne powtórzenie argumentów zawartych w decyzjach poprzedzających zaskarżony wyrok ,

b) art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 105 § 1, art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. poprzez brak odniesienia się do argumentów skarżącej, w tym treści orzeczenia i uzasadnienia orzeczenia administracyjnego z 31 maja 1950 r., które wydano z urzędu

(z uzasadnienia wynika, że wniosku dekretowego nie złożono), a także uznanie, że "odnośnie przedmiotowej nieruchomości wydane zostały orzeczenia w trybie przepisów dekretu w.", mimo braku określenia osoby wydającej to orzeczenie oraz braku pełnomocnictwa Prezydenta W. do jego wydania (art. 75 ust. 1 i 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym oraz art. 54 ust. 3 ustawy z dnia 16 sierpnia 1938 r. o samorządzie gminy m.st. Warszawy w zw. z § 1, 2 i 3 rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 27 stycznia 1948 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie obejmowania w posiadanie gruntów przez gminę m. st. Warszawy).

W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, ewentualnie o uchylenie w całości decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z [...] listopada 2011 r. wraz z utrzymaną w mocy decyzją Prezydenta m.st. W. z dnia [...] sierpnia 2011 r. i przekazanie sprawy Prezydentowi W. do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Uzasadniając podniesione zarzuty, skarżąca kasacyjnie podniosła, że wniosek dekretowy został złożony w dniu 2 czerwca 1949 r. Wbrew stanowisku Sądu i organów, do dzisiaj nie został on jednak rozpoznany. Lektura orzeczenia z dnia [...] maja 1950 r. wskazuje, że wydano je z urzędu, a nie na wniosek. Potwierdza to nie tylko analiza podstawy prawnej (brak wskazania ustępów art. 7 dekretu) ale i tekstu uzasadnienia z frazą "wobec nie złożenia wniosku". W skardze kasacyjnej wywodzono, że gdyby orzeczenie zostało wydane w oparciu o wniosek z dnia 2 czerwca 1949 r., to w uzasadnieniu powinno znaleźć się twierdzenie o jego złożeniu, ale z naruszeniem terminu dekretowego.

Ponadto wskazano, że zgodnie z art. 54 ust. 3 ustawy z dnia 16 sierpnia 1938 r. o samorządzie gminy m.st. Warszawy, Miasto mógł reprezentować wyłącznie Zarząd Miejski w imieniu, którego działał prezydent. W toku postępowania organ nie udowodnił, kto podpisał się pod orzeczeniem dnia [...] maja 1950 r. i czy miał prawo do działania w imieniu Miasta.

Zdaniem skarżącej kasacyjnie również ogłoszenie o objęciu gruntów w posiadanie przez Gminę W. z dnia [...] sierpnia 1948 r. podpisała osoba nie mająca upoważnienia, a więc nie doszło do skutecznego objęcia przedmiotowej nieruchomości i tym samym termin wskazany do złożenia wniosku dekretowego nie rozpoczął biegu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W skardze kasacyjnej, powołując się na obie podstawy określone w art.174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. t.j. 2012 r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej, jako " p.p.s.a.", podniesiono zarówno zarzuty naruszenia prawa materialnego, jak również wskazano na uchybienia natury procesowej.

W ramach zarzutów naruszenia przepisów postępowania strona skarżąca zarzuciła Sądowi pierwszej instancji brak należytej kontroli zaskarżonej decyzji oraz nieodniesienie się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do argumentów podniesionych w skardze, a dotyczących orzeczenia Prezydenta W. z dnia [...] maja 1950 r. o odmowie przyznania dotychczasowemu właścicielowi prawa własności czasowej. Wskazane przez pełnomocnika strony skarżącej zarzuty dotyczące wymienionego orzeczenia sprowadzają się do wykazania, że orzeczenie to zostało podpisane przez nieokreśloną osobę, a organy wydające w niniejszej sprawie decyzje, będące przedmiotem kontroli Sądu pierwszej instancji, nie udowodniły, czy osoba podpisująca orzeczenie z dnia [...] maja 1950 r. miała umocowanie do działania w imieniu Zarządu Miejskiego. Odnośnie do tak sprecyzowanych zarzutów trzeba stwierdzić, że orzeczenie administracyjne z dnia [...] maja 1950 r. jest ostateczne, funkcjonuje w obrocie prawnym, zaś przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie nie jest ocena jego legalności.

Nie można także podzielić stanowiska strony skarżącej, że Sąd pierwszej instancji błędnie uznał, że orzeczenie z [...] maja 1950 r. zostało wydane w trybie przepisów dekretu w., gdyż wynika to z przywołanych w tym orzeczeniu przepisów dekretu w., rozstrzygnięcia i z uzasadnienia tego orzeczenia. Nietrafny jest także zarzut naruszenia art.141 § 4 p.p.s.a., gdyż uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia wszystkie wymogi wskazanego przepisu. Sąd pierwszej instancji przeprowadził też prawidłową kontrolę legalności zaskarżonej decyzji pod kątem przesłanek wymienionych w art.105 §1 k.p.a.

Zarzut naruszenia art.105 §1 k.p.a. łączy się z podniesionymi w skardze kasacyjnej zarzutami naruszenia przepisów prawa materialnego, które opierają się zasadniczo na twierdzeniu strony skarżącej, że nie został rozpoznany wniosek dekretowy z dnia 2 czerwca 1949 r. To twierdzenie strony skarżącej kasacyjnie nie ma oparcia w zebranym materiale dowodowym. Z akt administracyjnych wynika bezspornie, że w dniu 27 czerwca 1949 r. do Zarządu Miejskiego w .W.wpłynęło podanie S. R., działającego z upoważnienia żony A. R. - przedwojennej właścicielki nieruchomości w. przy ul. [...], hip. nr [...] – o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do tej nieruchomości. Do podania tego S. R. załączył: wniosek o przyznanie prawa własności czasowej z datą 2 czerwca 1949 r., upoważnienie oraz świadectwo Sądu Okręgowego w Warszawie Wydział Hipoteczny. Na wniosku z dnia 2 czerwca 1949 r. nie ma żadnej prezentaty wskazującej na złożenie tego wniosku odrębnie lub w innej dacie, niż w dniu 27 czerwca 1949 r. Skoro niezakwestionowanym orzeczeniem administracyjnym z dnia [...] stycznia 1950 r. Prezydent W. odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku, to tym samym wywieść należało, że wniosek datowany 2 czerwca 1949 r., złożony w dniu 27 czerwca 1949 r., czyli po terminie, nie mógł wywołać żadnych skutków prawnych i dlatego orzeczeniem z dnia [...] maja 1950 r. Prezydent . odmówił dotychczasowemu właścicielowi przyznania prawa własności czasowej do wskazanego w tym orzeczeniu gruntu.

Nie budzi też żadnych wątpliwości, że przedmiot wniosku złożonego przez skarżącą jest tożsamy z przedmiotem rozstrzygnięcia w orzeczeniu o odmowie przyznania prawa własności czasowej. Skarżąca domaga się bowiem rozpoznania wniosku z dnia 2 czerwca 1949 r. i ustanowienia na jej rzecz użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości. W tej kwestii słusznie wywiódł Sąd pierwszej instancji, że skoro wniosek skarżącej dotyczy sprawy już uprzednio rozstrzygniętej ostatecznymi decyzjami, to nie ma podstaw prawnych do rozpoznania kolejnego wniosku o przyznanie prawa własności czasowej. Zauważyć należy, że wydanie rozstrzygnięcia w sprawie uprzednio rozstrzygniętej decyzją ostateczną wywołuje skutek nieważności ( art.156 §1 pkt 3 k.p.a.). Skoro orzeczenie administracyjne z dnia [...] maja 1950 r. nie zostało podważone i pozostaje w obrocie prawnym, to podnoszone w skardze kasacyjnej kwestie związane z objęciem gruntu w posiadanie przez gminę W. nie mogły być przedmiotem oceny w niniejszej sprawie.

Nie doszło także do naruszenia przez Sąd pierwszej instancji wskazanego w skardze kasacyjnej art.214 ust.1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, który autor skargi kasacyjnej opiera na twierdzeniu, że wniosek z dnia 2 czerwca 1949 r. został nierozpoznany. Tego stanowiska, ze względów wyżej opisanych, Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, uznając skargę kasacyjną za nieuzasadnioną, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł, jak w wyroku.