Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1530/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-03-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 156 § 1 pkt 2 i § 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 34 ust. 1, art. 26 ust. 1
journal: Dz.U. 2001 nr 142 poz 1592
law: ustawa z dnia 5 czerwca 1998  r. o samorządzie powiatowym - tekst jednolity
article: art. 3
journal: Dz.U. 1946 nr 3 poz 17
law: Ustawa z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Skiba (spr.) Sędziowie: WSA Gabriela Nowak WSA Dariusz Pirogowicz Protokolant referent stażysta Kinga Kaczmarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 marca 2013 r. sprawy ze skarg Starosty K. i Powiatu K. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia oddala skargi.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Sądu Administracyjnego decyzją z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] Minister Gospodarki, po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, złożonego przez Starostę [...] od decyzji własnej z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...], stwierdzającej nieważność orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] maja 1950 r., wydanego w przedmiocie przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa p.n. "S." [...], M., pow. [...].

W uzasadnieniu organ administracji przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy.

Dawne przedsiębiorstwo pn. "S." [...], M., pow. [...] prowadziło działalność na nieruchomości opisanej jako "[...]" o obszarze [...] morgów [...] pręty, która wchodziła w skład nieruchomości ziemskiej znaczonej jako "[...]" i stanowiła własność S.F. W [...] Dzienniku Urzędowym nr [...] z dnia [...] grudnia 1946 r. przedmiotowe przedsiębiorstwo zostało umieszczone w [...] wykazie przedsiębiorstw przechodzących na własność państwa na podstawie art. 3 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. nr 3, poz. 17 ze zm., dalej ustawa nacjonalizacyjna). A. F. (żona S.F.) zgłosiła w dniu 25 stycznia 1947 r. zarzuty do Wojewódzkiej Komisji ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw w [...] w związku z umieszczeniem ww. fabryki w wykazie przedsiębiorstw objętych procesem nacjonalizacji. Postanowieniem z dnia [...] maja 1947 r. Wojewódzka Komisja ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw w [...] postanowiła przekazać Ministrowi Przemysłu i Handlu wniosek o przejęcie ww. fabryki na własność państwa lub osób prawnych prawa publicznego. Odwołanie od powyższego postanowienia złożyła ponownie A. F. Główna Komisja ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw Państwowych w W. postanowiła w całości umorzyć postępowanie, uznając, że przedsiębiorstwo przeszło na własność Skarbu Państwa na podstawie dekretu o reformie rolnej i wobec tego nie zachodziły przesłanki do jego nacjonalizacji. Minister zaznaczył jednak, że pomimo powyższego orzeczenia, przedsiębiorstwa p.n. "S." [...], M., pow. [...], zostało umieszczone po raz kolejny w wykazie przedsiębiorstw, ogłoszonym tym razem w [...] Dzienniku Urzędowym z 1950 r. nr [...], poz. [...]. (brak dokładnej daty). Wydanie orzeczenia z dnia [...] września 1950 r. nr [...] przez Ministra Przemysłu i Handlu nastąpiło zatem z przekroczeniem terminu do wszczęcia postępowania administracyjnego, wskazanego w art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej, co zdaniem Ministra Gospodarki - wyrażonym w decyzji z dnia [...] grudnia 2011 r. – co stanowi – zdaniem Ministra - podstawę do stwierdzenia nieważności tego orzeczenia.

Minister Gospodarki, rozpoznając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, zmienił stanowisko co do powodów stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia [...] września 1950 r. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał, że zgodnie z art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej postępowanie w przedmiotowej sprawie mogło być prowadzone tylko na podstawie art. 2 tej ustawy. Minister Przemysłu i Handlu w orzeczeniu z dnia [...] września 1950 r. nie wskazał, który z punktów ustępu 1 art. 2 ustawy nacjonalizacyjnej był podstawą jego orzeczenia. Z uwagi na formę prawną przejętego przedsiębiorstwa organ zbadał dwie spośród 5 kryteriów nacjonalizacji zawartych w tym artykule, tj. ust. 1 lit. b oraz e. Wskazany przepis stanowił, że bez odszkodowania przechodzą na własność Państwa przedsiębiorstwa: przemysłowe, górnicze, komunikacyjne, bankowe, ubezpieczeniowe oraz handlowe:

b) obywateli Rzeszy Niemieckiej i byłego Wolnego Miasta Gdańska z wyjątkiem osób narodowości polskiej lub innej przez Niemców prześladowanej,

e) osób, które zbiegły do nieprzyjaciela.

Dokonując analizy zgromadzonego materiału dowodowego w kontekście wskazanych kryteriów, Minister wskazał, że ponad wszelką wątpliwość ustalono, że J.F. był zasłużonym dla kraju obywatelem polskim. Informacja zawarta w protokole zdawczo odbiorczym sporządzonym w dniu 29 września 1950 r., w której wskazano, że J.F. zgłosił w czasie okupacji przynależność do narodowości niemieckiej, a następnie zbiegł do nieprzyjaciela, nie znajduje żadnego potwierdzenia w aktach sprawy. Tym samym organy nacjonalizacyjne niewłaściwie zastosowały wobec przedmiotowego przedsiębiorstwa art. 2 ustawy nacjonalizacyjnej, skoro właściciel nie spełniał żadnej z przesłanek określonych szczegółowo w tym artykule.

Dodatkowo organ naczelny wskazał, że objęcie procesem nacjonalizacji mienia, które stanowiło już własność Skarbu Państwa na podstawie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, również stanowi rażące naruszenie prawa. W końcowej części decyzji Minister Skarbu uznał, że orzeczenie Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] września 1950 r. nie wywołało nieodwracalnych skutków prawnych.

W skargach wywiedzionych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rozstrzygnięcie Ministra Gospodarki przez Starostę [...] oraz Powiat [...] wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji podnosząc, że w sprawie nie brał udziału Powiat [...]. Ponadto podniósł, że orzeczenie Ministra Przemysłu i Handlu wywołało nieodwracalny skutek prawny. W ocenie skarżącego, stanowisko Ministra przedstawione w zaskarżonej decyzji opiera się na błędnej wykładni przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania.

W odpowiedzi na skargi Minister Gospodarki wniósł o ich oddalenie. W uzasadnieniu powtórzył argumenty przytoczone w zaskarżonej decyzji i dodał, iż zarzuty podniesione w skargach nie zawierają nowych okoliczności w stosunku do tych, które były uwzględnione w postępowaniu nadzorczym. Skarga zaś, zdaniem organu administracji, stanowi jedynie polemikę z ustaleniami prawnymi i faktycznymi poczynionymi w zaskarżonym rozstrzygnięciu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutowi wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na kwestię proceduralną, a mianowicie podmiotów skarżących. Skargi zostały złożone przez Starostę [...] oraz Powiat [...] ( ta skarga została podpisana przez przewodniczącego oraz wiceprzewodniczącego zarządu ). Zgodnie z art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1592 ze zm. Dalej usp) starosta kieruje bieżącymi sprawami powiatu i reprezentuje powiat na zewnątrz. Natomiast według art. 26 ust. 1 usp organem wykonawczym powiatu jest zarząd powiatu,. Status zarządu powiatu jako organu wykonawczego określony został w przepisie art. 32 tej ustawy przez wskazanie jego zasadniczych zadań. Zarząd powiatu wykonuje uchwały powiatu i zadania powiatu określone przepisami prawa. Zatem zarząd powiatu jako organ wykonawczy powiatu oraz starosta jako jego przewodniczący, posiadają odrębne i niezależne od siebie uprawnienia. Jedno z nich dotyczy reprezentowania powiatu na zewnątrz , które przynależy do starosty, który był jedynie uprawniony do wniesienie skargi w przedmiotowej sprawie . Stwierdzenie zatem braku legitymacji u skarżącego Zarządu Powiatu [...] powoduje oddalenie jego skargi w wyroku, nie zaś jej odrzucenie w postanowieniu (tak: T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 227-228 i powołany tam wyrok NSA w Warszawie z dnia 27 września 2000 r., sygn. akt II SA 2109/00, OSP 2001, nr 6, poz. 86 a także wyroki NSA z 30 stycznia 2007 r., II OSK 247/06, Lex nr 342607; z 10 kwietnia 2008 r., II OSK 374/07, Lex nr 468574).

Do rozpoznania pozostała skarga wniesiona przez Starostę [...] .

Zaskarżona decyzja Ministra Gospodarki wydana została na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., który stanowi, iż organ administracji stwierdza nieważność decyzji, gdy decyzja ta wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Zupełnie niezrozumiały w tej sytuacji jest ten zarzut skargi , który dotyczy( zdaniem skarżącego) wadliwego podania w sentencji decyzji podstawy " art. 156 § 2 kpa ". Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie są decyzje Ministra Gospodarki, jakie zostały wydane w postępowaniu nieważnościowym. Organ administracji publicznej w ramach tego postępowania (o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej) był zobowiązany do przeprowadzenia kontroli kwestionowanej decyzji (orzeczenia Ministra Przemyski Lekkiego nr [...] z dnia [...] września 1950 r.) w zakresie ewentualnego występowania naruszeń prawa określonych w art. 156 § 1 k.p.a. Minister Gospodarki decyzją z [...] grudnia 2011 r., utrzymaną w mocy decyzją z [...] maja 2012 r., stwierdził nieważność orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] września 2011 r., ponieważ przejęcie na podstawie art. 2 ustawy z 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, Dz. U. Nr 3, poz. 17 z późn. zm. (dalej zwanej ustawą nacjonalizacyjną) tych nieruchomości odbyło się z rażącym naruszeniem prawa. Jako dodatkowy powód stwierdzenia nieważności organ podał wcześniejsze znacjonalizowanie tego przedsiębiorstwa na podstawie dekretu o reformie rolnej Sąd w tym zakresie w całości podziela ustalenia organu naczelnego i stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji . Ponadto skarżący Starosta [...] w uzasadnieniu złożonej skargi nie kwestionuje faktu, iż orzeczenie nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] września 1950 r. jest dotknięte wadą nieważności. Zdaniem skarżącego orzeczenie to wywołało jednak nieodwracalne skutki prawne.

W rozpatrywanej sprawie ustalono, że decyzją Wojewody [...] z dnia [...] września 1993 r. stwierdzono nabycie przez [...] Zakłady [...] z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania gruntu Skarbu Państwa o powierzchni [...]ha, oznaczone jako działki nr [...],[...] , zaś decyzją Wojewody [...] z dnia [...] września 1993 r. stwierdzono nabycie na rzecz tego samego podmiotu prawa użytkowania wieczystego gruntu o pow. [...] ha, oznaczonego jako działki nr [...] i [...] . Działki te odpowiadają nieruchomości objętej kwestionowanym orzeczeniem nacjonalizacyjnym. Prawo użytkowania działek nr [...],[...] i [...] o ogólnej powierzchni [...] ha nabył Powiat [...] na podstawie aktu notarialnego z dnia [...] listopada 2004 r. od Syndyka Masy Upadłości ww. zakładów. Oznacza to, iż skutki prawne, związane z nabyciem z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. działek o łącznej powierzchni [...] ha na mocy ww. decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 1993 r. r. oraz następne czynności zbycia lub przeniesienia praw do tego majątku na rzecz kolejnych osób, nie mogą być wiązane z orzeczeniem Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] września 1950 r. Organ naczelny zatem trafnie wywiódł, iż to nie wskazana decyzja nacjonalizacyjna wywołała nieodwracalne skutki prawne. Po niej nastąpiły wyżej wymienione decyzje uwłaszczeniowe, a następne doszło do zawarcia umowy cywilnoprawnej w formie aktu notarialnego. Stanowisko takie dominuje w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, utrwalonym przez podjęcie uchwał NSA: z 16.12.1996 r., sygn. akt OPS 7/96, z 9.11.1998 r., sygn. akt OPK 4-7/98 oraz z 20.03.2000 r., sygn. akt OPS 14/99. Uprawnione było więc stanowisko, że to nie przedmiotowa decyzja nacjonalizacyjna wywołała nieodwracalne skutki prawne. Ewentualne nieodwracalne skutki prawne należy wiązać z późniejszymi umowami cywilnoprawnymi, poprzedzonymi decyzjami uwłaszczeniowymi.

W końcu zupełnie niezrozumiały jest zarzut nie brania udziału w postępowaniu przez Powiat [...]. Z akt sprawy wynika, że obie decyzje zostały doręczone Staroście [...], Starosta złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Gospodarki z dnia [...] grudnia 2011 r., wszelkie informacje w toku postępowania były przesyłane przez organ Staroście. Nie można zatem uznać, że Powiat [...] nie brał udziału w postępowaniu.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji.