Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 823/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2015-09-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 135 art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c art. 250
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: par. 2 ust. 3 par. 18 ust. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2013 poz 461
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb  Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu - tekst jednolity
article: art. 28 ust. 2 ust. 3
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3 ust. 1 pkt 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7 art. 77 par. 1 art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 30 września 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Sokołowska Sędziowie WSA Mirella Ławniczak (spr) WSA Marek Sachajko Protokolant: st. sekr. sąd. Katarzyna Skrocka – Nerka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 września 2015 roku przy udziale sprawy ze skargi A. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. przyznaje adw. A. S. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu kwotę 295,20,- (dwieście dziewięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych uwzględniającą podatek od towarów i usług w kwocie 55,20,- (pięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej z urzędu.


UZASADNIENIE

| A. K. złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o umorzenie zadłużenia z tytułu nieuregulowanych składek na |

|ubezpieczenia społeczne i zdrowotne oraz na Fundusz Pracy. |

|Zakład przeprowadził postępowanie administracyjne, zakończone wydaniem w dniu [...].05.2013 r. decyzji odmawiającej umorzenia należności z |

|tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne oraz na Fundusz Pracy. |

|W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że w sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek umorzenia należności określonych w art. 28 ust. 3 a ustawy z|

|13.10.1998 r. - O systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 11 z 2007 r., poz. 74 ze zm.), w oparciu o tę bowiem przesłankę strona wnosiła|

|o umorzenie należności. Zgodnie z tym przepisem - należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących |

|równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej |

|nieściągalności i przeanalizował w tym zakresie, czy nie zachodzą przypadki wymienione w § 3 ust. 1 rozp. Ministra Gospodarki, Pracy i |

|Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (|

|Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ), to jest |

|- gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych |

|- poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie składek mogłoby |

|pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności |

|- przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego |

|możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. |

|Organ ustalił, że zobowiązany jest bezrobotnym, bez prawa do zasiłku. Nie uzyskuje dochodów, ma przyznany zasiłek celowy na zakup żywności i|

|zasiłek okresowy. Mieszka w jednym pokoju w mieszkaniu utrzymywanym przez jego siostry. Nie ponosi wydatków na leczenie z powodu braku |

|środków finansowych, chociaż ma problemy zdrowotne z kręgosłupem. Posiada zobowiązanie kredytowe w banku z ratą 184,48 zł miesięcznie i |

|kartę kredytową zadłużoną na 28241,18 zł. Ma ustalone alimenty w kwocie 675 zł miesięcznie – zaległości alimentacyjne wynoszą 5042,76 zł |

|plus odsetki. Jest właścicielem pojazdu Renault Megane z 1997 r. |

|Organ wyjaśnił ponadto, że umorzenie na podstawie ww. przepisów ustawy i rozporządzenia ma charakter uznania administracyjnego co pozwala |

|organowi po wszechstronnym wyjaśnieniu sprawy odmówić umorzenia nawet w przypadku spełnienia ustawowych przesłanek przez zobowiązanego. |

|Powołane wyżej okoliczności uzasadniają odmowę. |

|Strona złożyła do ZUS wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, podnosząc brak możliwości podjęcia pracy i spłacenia przedmiotowych zaległości.|

|Decyzją z dnia [...].08.2013 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] utrzymał w mocy decyzję. |

|Organ II instancji podzielił ustalenia faktyczne i rozważania prawne poczynione w postępowaniu pierwszoinstancyjnym odnośnie braku podstaw |

|do umorzenia spornych należności. Wskazał, iż zobowiązany jest zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do zasiłku. Otrzymał z MOPR zasiłek |

|celowy na zakup żywności oraz zasiłek okresowy. Mieszka w pokoju, ale nie ponosi kosztów jego wynajmu. Nie płaci aktualnie zobowiązań |

|finansowych, ani alimentów na córkę. Organ uznał, że sytuacja zobowiązanego jest trudna, ale jest on osobą poszukującą pracy i w dalszej |

|perspektywie będzie mógł uiścić sporne zadłużenie. |

|W skardze do WSA strona powtórzyła argumenty dotyczące jej ciężkiej sytuacji finansowej i życiowej (status bezrobotnego bez prawa do |

|zasiłku, zasiłek okresowy z MOPR w wysokości 271 zł miesięcznie). Wskazała na problemy związane ze znalezieniem zatrudnienia ze względu na |

|swój wiek – w PUP nie otrzymała żadnej propozycji pracy. Podkreślono, że decyzja spowoduje jedynie utrwalenie trudnej sytuacji finansowej. |

|W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powołując się na uzasadnienie swojej decyzji. |

|Na rozprawie w dniu 6.08.2014 r. skarżący stwierdził, że pracuje na umowę zlecenia, otrzymując ostatecznie 650 zł netto. |

|Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 6 sierpnia 2014 o sygn. akt III SA/Po 1372/13 oddalił skargę. |

|Sąd podzielił stanowisko organu, że skarżący ma perspektywę na zatrudnienie w przyszłości i możliwości zarobkowania, skoro nie powoływał |

|się na czynniki zdrowotne. Wskazano w uzasadnieniu wyroku, że organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego twierdząc, iż skarżący |

|nie wykazał przesłanek całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 2 ustawy z 13.10.1983 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (posiada |

|aktualnie stały dochód).Podkreślono, że skarżący nie wykazał, iż w sprawie zachodzą przesłanki z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra |

|Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na |

|ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), w szczególności dotyczące złej sytuacji majątkowej czy zdrowotnej zobowiązanego, gdyż |

|nie udokumentował on kwestii kosztów dotyczących jego utrzymania. |

|Zdaniem Sądu skarżący nie wykazał skutecznie w toku prowadzonego postępowania, iż jego sytuacja rodzinna, zdrowotna i majątkowa wyczerpuje |

|przesłanki do umorzenia należności. Organ dokonał wobec tego prawidłowych ustaleń faktycznych i ich trafnej oceny pod kątem braku możliwości|

|umorzenia przedmiotowych należności publicznoprawnych. |

|Pełnomocnik skarżącego wniósł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zarzucił Sądowi I instancji naruszenie |

|przepisów prawa materialnego polegająca na niezasadnym uznaniu, że organ nie przekroczył granic tzw. uznania administracyjnego. Jako zarzut|

|skargi pasyjnej podniesiono także naruszenie przepisów postępowania polegające na dowolnej, a nie swobodnej ocenie zebranego materiału |

|dowodowego. |

|Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 19 czerwca 2015 r. uchylił zaskarżony wyrok. W uzasadnieniu wskazano, że wbrew twierdzeniu Sądu I |

|instancji decyzje uznaniowe wymagają szczególnie wnikliwej oceny przesłanek umorzenia oraz okoliczności sprawy, czego zabrakło w |

|przedmiotowym postępowaniu. Wskazano, że dokonano dowolnej oceny materiału dowodowego z pominięciem sytuacji życiowej i majątkowej |

|skarżącego. |

|Naczelny Sąd Administracyjny nakazał uwzględnienie stanu faktycznego aktualnego na dzień wydania zaskarżonej decyzji i ponowną ocenę |

|materiału dowodowego z jednoczesnym uwzględnieniem interesu obywatela, a przede wszystkim właściwym wyważeniu interesu społecznego i |

|interesu wnioskodawcy. |

| |

| |

| |

| |

| |

| |

| |

|Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. |

| |

| |

|Skarga zasługiwała na uwzględnienie. |

|W pierwszej kolejności zauważyć należy, że sprawa jest rozpoznawana po uchyleniu przez Naczelny Sąd Administracyjny wcześniej wydanego w tej|

|sprawie wyroku przez sąd pierwszej instancji. Oznacza to, że sąd rozpoznający sprawę po raz kolejny jest związany orzeczeniem NSA z uwagi |

|na treść art.190 i art.170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012, poz.270 ze|

|zm.), dalej p.p.s.a. |

|Zgodnie z treścią art. 190 p.p.s.a sąd, któremu sprawa została przekazana związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez |

|Naczelny Sąd Administracyjny. Związanie wykładnią prawa dotyczy zarówno przepisów prawa materialnego , jak i przepisów postępowania. Zawęża |

|to również "granice danej sprawy" w rozumieniu art.134 § 1 p.p.s.a dla sądu pierwszej instancji, któremu sprawa została przekazana, gdyż w |

|takim przypadku granice te wyznacza wyrok NSA wydany na podstawie art.185 § 1 p.p.s.a. |

|Poza ustaleniami, które z mocy wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego wiążą sąd rozpoznający sprawę, uwzględnić jeszcze należy przy |

|konstruowaniu stanu faktycznego, że skarżącemu już w lutym 2013 roku, a więc dwa miesiące po zamknięciu działalności gospodarczej przyznano |

|zasiłek okresowy, przesądzając tym samym, że jego dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samodzielnie gospodarującej. Przyznano |

|go z tytułu bezrobocia, był więc on jego wyłącznym dochodem. Skarżący będąc świadomym swej sytuacji niezwłocznie zarejestrował się jako |

|bezrobotny i wystąpił o zasiłek. |

|Organ w uzasadnieniu z jednej strony wskazuje, że to strona musi wykazać swoje położenie, z drugiej zaś, że nie wystarczy wskazać na |

|uciążliwości i trudności w spłacie narosłych należności. Tymczasem skarżący aktywnie i bez zwłoki wskazywał na wszelkie okoliczności |

|obrazujące jego sytuację materialną, przede wszystkim zaś, że nie jest w stanie w ogóle ich spłacać, a nie, że stanowią one dla niego pewną |

|tylko dolegliwość. |

|Przewidziane w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r – O systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2009, Nr 205, |

|poz.1585 ze zm.) uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od całkowitej ich nieściągalności nie dotyczy ubezpieczonych będących |

|jednocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. Do nich zalicza się również przedsiębiorców prowadzących działalność |

|gospodarczą, jak skarżący, zobowiązanych do opłacania składek na swoje ubezpieczenie społeczne. Przy umarzaniu nieopłaconych przez nich |

|należności nie stosuje się wymogu zaistnienia precyzyjnie określonych ustawą przesłanek całkowitej nieściągalności, lecz zawsze ocenia |

|niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny po ewentualnym opłaceniu należności, z uwzględnieniem |

|jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej. Do takich założeń zaliczono § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i |

|Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne |

|(Dz. U. Nr 141, poz.1365), zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na |

|stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego|

|i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości |

|zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Taka zależność musi oznaczać szczególnie wnikliwą ocenę, z uwzględnieniem wszelkich aspektów |

|życia osobistego i sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Przy czym niewystarczające jest samo zebranie materiału dowodowego, konieczne jest |

|jeszcze jego wnikliwe rozpatrzenie. Obowiązkiem organu załatwiającego tego rodzaju sprawy w oparciu o uznanie administracyjne jest |

|załatwienie jej zgodnie z żądaniem obywatela, o ile interes społeczny nie stoi temu na przeszkodzie ani nie przekracza to możliwości organu |

|wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków. Stanowisko organu musi być więc każdorazowo przekonująco i wyczerpująco uzasadnione, |

|dlaczego stanowisko strony nie zostało uwzględnione. |

|Tymczasem za dowolne uznać należy twierdzenie organu zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że istnieje realna szansa poprawy jego |

|sytuacji materialnej, skoro do czasu wydania decyzji, czyli przez 8 miesięcy nie otrzymał propozycji pracy. Istnieje natomiast obawa, czy |

|uzyskanie pracy poprawi tę sytuację materialną na tyle, by mógł spłacać zaległości. Podkreślić należy iż to, że skarżący może się utrzymać |

|wynika tylko z kwoty przyznanej mu pomocy społecznej. Nawet jeśli jest to sytuacja przejściowa, to jednak utrzymywanie się wyłącznie z |

|pomocy Państwa jest sytuacją wyjątkową, pozbawiającą możliwości godnego życia. A jeżeli jest to jedyne źródło dochodu, to jest rzeczą |

|oczywistą, że nie ma możliwości spłacenia zaległości. Organ nie odniósł się do owej niemożności, a przecież jej konsekwencją winna być |

|ocena, jakie to niesie skutki prawne i faktyczne. Przecież zaległe należności rosną, a nie badano i nie odniesiono się do kwestii, na ile|

|jeszcze ulegnie pogorszeniu jego sytuacja życiowa, gdy będą biegły terminy spłat i odsetek. Ponadto analiza akt dowodzi, że wniosek z 21 |

|stycznia 2013r. jest kolejnym wnioskiem skarżącego, tak wskazano również w uzasadnieniu decyzji w części, w której organ pisze o warunkach|

|zamieszkania skarżącego, podczas gdy z akt sprawy to wprost nie wynika. Przyjąć więc należy, że kwota zaległości wobec ZUS jest wyższa niż |

|wynika to z decyzji z dnia [...] maja 2013r. W ocenie sądu rozważenie interesu indywidualnego skarżącego wymaga odniesienia się wprost do |

|kwestii możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych w sytuacji, gdy podejmie on próbę spłaty zaległości. Ale z pola widzenia nie |

|może ujść ich wysokość ani fakt, że istnieją jeszcze inne, do których jest zobowiązany. W ocenie sądu, nawet stwierdzenie "pasywnej postawy"|

|skarżącego nie może stanowić wyłącznej przyczyny odmowy umorzenia należności. Uznanie, że sytuacja była w całości uzależniona od jego |

|inicjatywy jest uproszczeniem, zaprzeczającym konieczność indywidualizacji każdego przypadku. Nawet gdyby przyjąć pewien stan nieporadności |

|życiowej, to nadal aktualna pozostaje ocena sytuacji życiowej, a przede wszystkim możliwości jej poprawy. |

|W uzasadnieniu decyzji zabrakło rozważenia i porównania interesu indywidualnego ze społecznym. Na pewno nie stanowi takiego wyważenia |

|uznanie, że działalność gospodarczą prowadzi się na własne ryzyko, a obowiązek przewidywania pogarszającej się sytuacji na rynku czy też |

|osobistej jest wyłączną miarą owego "uznania" organu. Pisząc o sytuacji szczególnie drastycznej jako uzasadniającej umorzenie należności |

|wskazano jako przykład znikome źródła przychodu na utrzymanie. Czy i dlaczego sam zasiłek okresowy nie został przez organ uznany za taki |

|przychód, nie znalazło odzwierciedlenia w uzasadnieniu. Nie wyjaśnia ono też, skąd stanowisko organu, że spłata jest możliwa. Nie wynika to |

|też z ustaleń faktycznych. Nawet bowiem zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych nie przesądza o takiej możliwości. |

|Wskazane uchybienia nakazują przyjąć, że ocena wystąpienia przesłanek określonych w art. 2 ust. 3a w zw. z § 3 ust.1 pkt 1 i 3 cyt. |

|rozporządzenia nie została właściwie przeprowadzona i uzasadniona. Tym samym przekracza ona granice uznania administracyjnego. W |

|postępowaniu administracyjnym doszło więc do naruszenia przepisów art.7, 77 § 1 i art. 107 § 3 Kpa, które mogły mieć istotny wpływ na wynik |

|sprawy. Z tych względów WSA w Poznaniu na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. c i art.135 p.p.s.a uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję ją |

|poprzedzającą. |

|Wynagrodzenie pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu Sąd przyznał na podstawie art. 250 ustawy p.p.s.a oraz § 18 ust.1 pkt 1 lit c oraz § 2 |

|ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r w sprawie opłat za czynności adwokackie ponoszone przez Skarb |

|Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. |