Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 761/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2017-10-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust 1-4, art. 32, art. 2a ust 1, ust 2 pkt 2 i ust 3
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Waldemar Michaldo Sędziowie: WSA Maja Chodacka WSA Urszula Zięba (spr.) Protokolant st. sekretarz: Iwona Sadowska - Białka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2017 r. sprawy ze skargi J. P. - Z. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 czerwca 2017 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne - s k a r g ę o d d a l a -


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 6 marca 2017r. o nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS w K. odmówił J. P. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 26.781,57 zł uznając, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki umorzenia określone w art. 28 ust. 3 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2016r., poz. 963 ze zm., dalej jako: "u.s.u.s.".

W związku z rozstrzygnięciem organu I instancji, zobowiązana wystąpiła do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek argumentowała tym, że prowadzona przez nią działalność była bardziej deficytowa, niż zakładała. W uzasadnieniu opisała dokładnie charakter tej działalności. Na tej podstawie wniosła o umorzenie całości zadłużenia z tytułu nieopłaconych w terminie składek.

Decyzją z dnia 20 czerwca 2017r. o nr [...] ZUS w K. – uchylił w całości sentencję decyzji organu I instancji w zakresie okresów i wysokości zaległości, za który odmówiono umorzenia należności z tytułu składek za prowadzącego działalność i na podstawie art. 28 ust. 1-4 i art. 32 u.s.u.s., orzekł o odmowie umorzenia należności z tytułu składek za prowadzącego działalność gospodarczą - na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu nieopłacenia składek za okres: [...], [...], [...], [...], [...] - [...], [...] - [...], [...] - [...], [...] - [...], [...] - [...], w kwocie 15.256,88 zł i odsetek w kwocie 8.877 zł oraz w pozostałym zakresie – utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji wskazano na zgromadzoną dokumentację w sprawie, na podstawie której ustalono, że w okresie co najmniej od dnia 1 stycznia 1999r. do dnia 1 października 2016r. zobowiązana prowadziła pozarolniczą działalność gospodarczą w zakresie artystycznej i literackiej działalności twórczej pn. Pracownia Tkanin Artystycznych "S. " J. P.. Nie zatrudniała ona pracowników, a z tytułu prowadzonej działalności ciążył na niej obowiązek opłacania należnych składek na wskazane ustawą ubezpieczenia. Ponieważ ww. nie wywiązała się z obowiązku odprowadzania składek na ubezpieczenia w sposób prawidłowy, na koncie rozliczeniowym w ZUS powstało zadłużenie, w tym również z tytułu odsetek. Zadłużenie na jej koncie nie było dotąd kierowane na drogę przymusowego dochodzenia. Następnie w decyzji wskazano na informacje, uzyskane z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., który poinformował, że ww. nie korzysta z pomocy MOPS. Z kolei Naczelnik Urzędu Skarbowego K. - Podgórze poinformował, że ww. figurowała w ewidencji podatników z tytułu zarejestrowanej działalności gospodarczej w okresie od dnia 1 lutego 1989r. do dnia 30 września 2016r. Wskazano również na przychody ww. z działalności gospodarczej oraz na przychody/dochody z emerytur - rent krajowych za lata 2013-2015. Dodano, że ww. Urząd Skarbowy nie prowadzi wobec zobowiązanej postępowania egzekucyjnego. Nie posiada ona również zaległości podatkowych. Ustalono, że zgodnie z zaświadczeniami, wystawionymi przez Naczelnika Urzędu Skarbowego Kraków-Podgórze dotyczącymi działalności gospodarczej w formie zryczałtowanej, w latach 2006-2015 zobowiązana uzyskała przychody odpowiednio: 3.420 zł, 3.347 zł, 2.583 zł, 3.730 zł, 4.020 zł, 3.520 zł, 3.884 zł, 2.060 zł, 1.153 zł oraz 2.160 zł. Aktualnie nie prowadzi już pozarolniczej działalności gospodarczej. Organ II instancji wskazał ponadto, że ww. oświadczyła, iż jest mężatką, jednak prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a jej mąż mieszka w jej mieszkaniu, ponieważ ma zastrzeżoną dożywotnią służebność i pokrywa połowę wszystkich rachunków (media + czynsz). Posiada ona spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego. Jest to lokal mieszkalny zlokalizowany w K. o powierzchni 50,63 m2. Na lokalu nie zostały dokonane żadne zabezpieczenia. Zobowiązana nie posiada oszczędności, ani pojazdów. Oświadczyła nadto, że utrzymuje się ze świadczenia emerytalnego, które wynosi 1.791,34 zł brutto miesięcznie (netto: 1.494 zł). Ponadto otrzymuje dodatek pielęgnacyjny w wysokości 208,67 zł. Stałe miesięczne wydatki określiła na 543,77 zł (w tym czynsz 452,58 zł i opłaty eksploatacyjne 91,19 zł), koszty związane z leczeniem na 300 zł miesięcznie, inne koszty na 900 zł miesięcznie. Posiada zobowiązanie pieniężne w wysokości 4.000 zł, regulowane po 85 zł miesięcznie. Ponadto zobowiązana oświadczyła, że jest osobą schorowaną, cierpi na szereg przewlekłych schorzeń. Organ odwoławczy podał, że sytuacji zdrowotnej zobowiązanej nie kwestionuje i uznaje ją za udowodnioną. Następnie w decyzji wskazano, że stan faktyczny ustalony w sprawie został przeanalizowany i oceniony w oparciu o przesłanki warunkujące umorzenie należności, wynikające z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

W uzasadnieniu omawianej decyzji wskazano ponadto, że po ponownym rozpatrzeniu sprawy, organ odwoławczy uchylił decyzję organu I instancji w części dotyczącej umorzenia należności za osobę prowadzącą działalność gospodarczą z uwagi na zmianę okresów oraz wysokości należności i w tym zakresie odmówił umorzenia. W ramach postępowania wyjaśniającego stwierdzono nieprawidłowości w dokumentach rozliczeniowych sporządzonych przez Wydział Ubezpieczeń i Składek, na podstawie których stwierdzono, że w danym okresie składka na ubezpieczenie zdrowotne nie była należna z uwagi na spełnienie warunków do zwolnienia z jej opłacania. W wydanej przez organ I instancji decyzji wskazano błędnie okresy oraz kwoty należności z tytułu składek za prowadzącego działalność gospodarczą, na co wskazano szczegółowo w decyzji. W pozostałym zakresie decyzja została utrzymana w mocy, gdyż organ odwoławczy stwierdził, że jest prawidłowa. W zakresie utrzymania w mocy decyzji I-instancyjnej, organ odwoławczy stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność składek oraz nie zachodzą szczególne okoliczności umorzenia, zatem nie zostały spełnione przesłanki umorzenia należności, określone w przepisie art. 28 ust. 2 u.s.u.s. W tym zakresie organ II instancji podał, że od dnia 1 października 2016r. zobowiązana nie prowadzi działalności gospodarczej. Obecnie pobiera świadczenie emerytalne, które jest świadczeniem stałym, wypłacanym niezależnie od jej stanu zdrowia. Ponadto otrzymuje dodatek pielęgnacyjny. Zadłużenie na jej koncie rozliczeniowym w ZUS nie zostało skierowane na drogę przymusowego dochodzenia, więc nie można było stwierdzić całkowitego braku majątku, z którego możliwe byłoby egzekwowanie należności składkowych. Ponadto ww. posiada spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego w K., o powierzchni 50,63 m2, na którym nie zostały dokonane żadne zabezpieczenia. W ocenie organu II instancji, ww. nieruchomość może stanowić przedmiot zabezpieczenia hipotecznego należności z tytułu składek na ubezpieczenia. Zatem zobowiązana posiada majątek, z którego może być przeprowadzona egzekucja, celem zaspokojenia należności. Wobec braku przesłanki całkowitej nieściągalności, organ rozpatrzył złożony wniosek również w oparciu o kolejną podstawę prawną, dającą możliwość umorzenia zadłużenia, pomimo braku całkowitej nieściągalności, czyli o art. 28 ust. 3a u.s.u.s., a także w oparciu o przesłanki zawarte w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zdaniem organu odwoławczego, w przypadku zobowiązanej nie stwierdzono jednak wystąpienia żadnej z opisanych tam przesłanek. Nie wykazała ona w sposób bezsporny, że spłata zadłużenia pozbawi ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Pobiera ona świadczenie emerytalne, wypłacane niezależnie od stanu zdrowia, ponadto otrzymuje dodatek pielęgnacyjny. Jej mąż pokrywa połowę rachunków za mieszkanie. Nadto zobowiązana nie sygnalizuje problemów z bieżącym regulowaniem wydatków, nie korzysta z pomocy opieki społecznej, czy innych form pomocy ze strony państwa. Zatem, zdaniem organu, należy uznać, że nie znajduje się ona w sytuacji, w której jej podstawowe potrzeby życiowe nie są zaspokajane. Organ II instancji wskazał też na oświadczenie zobowiązanej, że ma ona prywatne zobowiązanie pieniężne w kwocie około 4000 zł spłacane po 85 zł miesięcznie. Zakład uznał je za udowodnione. Niemniej jednak, zdaniem organu, istnienie przedmiotowych zobowiązań nie może stanowić okoliczności przemawiającej za umorzeniem należności z tytułu składek, bowiem prowadziłoby to do uprzywilejowania innych wierzycieli kosztem ZUS, tym bardziej, że należności składkowe, jako należności publicznoprawne, podlegają szczególnej ochronie. Zobowiązana nie wykazała również, że poniosła straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujące brak możliwości prowadzenia działalności w wyniku opłacenia należności z tytułu składek. Nie przedstawiła bowiem żadnych dokumentów na potwierdzenie zaistnienia takich zdarzeń. Organ podkreślił, że rozpatrując wniosek o umorzenie zaległości nie bada on przyczyn, które doprowadziły do powstania zadłużenia na koncie podmiotu, ale bierze pod uwagę sam fakt zadłużenia, za powstanie którego odpowiedzialny jest płatnik składek. Działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną i ryzyko z nią związane ciąży na płatniku, który ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, niezależnie od czynników ekonomicznych, wpływających na jej funkcjonowanie oraz wysokość uzyskiwanych z niej dochodów. Organ odwoławczy zwrócił także uwagę, że z dołączonej do akt, dokumentacji medycznej wynika, iż u zobowiązanej zdiagnozowano samoistne (pierwotne) nadciśnienie, migotanie i trzepotanie przedsionków. Ponadto przebyła ona w 2014r. zawał móżdżku, wywołany przez zator tętnic mózgowych. Orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności została zaliczona do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z uwagi na choroby neurologiczne. Stopień niepełnosprawności orzeczony był do dnia 31 sierpnia 2016r. Zgodnie z orzeczeniem nie wymagała ona konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Zakład nie kwestionuje sytuacji zdrowotnej zobowiązanej i uznaje ją za udowodnioną. Nie przedłożyła ona do wniosku żadnego zaświadczenia lekarskiego lub orzeczenia lekarskiego, które stwierdzałyby, że sytuacja zdrowotna, uniemożliwia jej uzyskiwanie środków niezbędnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych i spłatę należności z tytułu składek. Tym bardziej, że pobiera ona świadczenie rentowe, które jest świadczeniem stałym, wypłacanym niezależnie od jej stanu zdrowia. Wobec tego, zdaniem organu, w stosunku do zobowiązanej nie będzie miał zastosowania §3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia. Ponadto organ II instancji podał, że za odmową umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek przemawia interes społeczny, który należy rozumieć nie tylko, jako korzyść służącą ogółowi ubezpieczonych, czyli respektowanie wartości wspólnych dla społeczeństwa, takich jak solidarność społeczna, sprawiedliwość. Przez interes społeczny należy również rozumieć zapewnienie maksymalnych dochodów budżetu państwa, ale również ograniczenie jego ewentualnych wydatków.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca potwierdziła dotychczasową argumentację w sprawie i dodała, że w jej sytuacji materialnej, zdrowotnej oraz z uwagi na zaawansowany wiek (81 lat), uiszczenie żądanych składek na ubezpieczenie, pozbawiałoby ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wskazała na straty z prowadzonej przez nią działalności i w tym kontekście podała, że nie uiszczała wymaganych składek, tkwiąc w przekonaniu, że jest to konieczne jedynie w przypadkach, gdy działalność przynosi jakiekolwiek korzyści, a w jej przypadku tak nie było. Do skargi załączono karty informacyjne leczenia szpitalnego, szczegółowo wymienione w jej treści i na tej podstawie skarżąca wywiodła, że w tym stanie zdrowia, pozostaje bez możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dodatkowych dochodów, natomiast musi ponosić rosnące, wysokie koszty leczenia i rehabilitacji. W skardze przedstawiono także zestawienie strat poniesionych w latach 2007-2013 w toku sprzedaży wcześniej wyprodukowanych przez skarżącą wyrobów. Zważywszy na powyższe skarżąca wniosła o: "umorzenie roszczenia", gdyż przy jej krytycznym stanie zdrowia jest wysoce prawdopodobne wystąpienie ponownego zawału mózgu, co mogłoby zakończyć się jej zgonem.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko w sprawie. Powielił argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i dodał, że nieznajomość prawa, na którą powoływała się skarżąca nie może być argumentem, stanowiącym o zasadności wniosku o umorzenie należności. Wobec powyższego wniesiono o oddalenie skargi.

Na rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku (19 października 2017r.) Skarżąca podtrzymała dotychczasowe stanowisko w sprawie, wnosząc i wywodząc jak w pisemnej skardze. Występowała przed sądem osobiście, natomiast po złożeniu przez Skarżącą wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, dołączono do akt niniejszej sprawy, akta sprawy o sygn. I SO/Kr 8/17 dotyczące złożonego odrębnie wniosku Skarżącej o przyznanie prawa pomocy, który w zakresie ustanowienia pełnomocnika został uwzględniony a w dniu 24 października 2017r. wyznaczono dla Skarżącej pełnomocnika w osobie adwokata.

Pełnomocnik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie stawił się na rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na mocy przepisu § 1 pkt 3 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 sierpnia 2008r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania ministra właściwego do spraw finansów publicznych, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. Nr 163, poz. 1016).

Przepis art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) stanowi, że kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017r., poz. 1369 - dalej "p.p.s.a.") sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 tejże ustawy, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności orzeczenia.

W rozpoznawanej sprawie jedną z podstaw prawnych zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 121 - dalej u.s.u.s.). Zgodnie z treścią z art. 28 ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w ust. 3 w punktach od 1 do 6, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność miesięcznego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu Przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Z treści przywołanego przepisu art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. jednoznacznie wynika, że aby ZUS mógł wydać rozstrzygnięcie w ramach uznania administracyjnego musi wcześniej poczynić ustalenia, że w sprawie zachodzi stan całkowitej nieściągalności. Dopiero bowiem zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 u.s.u.s. daje potencjalną możliwość umorzenia należności.

Natomiast art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stanowi, że należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W takiej sytuacji, rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365) nakłada na zobowiązanego obowiązek wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Przesłanki umorzenia należności określone zostały w § 3 rozporządzenia, zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności.

Dokonując wykładni pojęć "całkowita nieściągalność" i "uzasadniony przypadek" organ orzekający musi odwołać się do obowiązującego systemu prawa, uwzględniając zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych zawartą w art. 84 Konstytucji RP, zgodnie z którą każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków określonych w ustawach, co ma bezpośrednie odniesienie do norm art. 2a ust. 1, ust. 2 pkt 2 i ust. 3 u.s.u.s. stanowiących o tym, że stoi ona na gruncie równego traktowania wszystkich ubezpieczonych bez względu na płeć, stan cywilny, stan rodzinny, a zasada równego traktowania dotyczy w szczególności obowiązku opłacania i obliczania wysokości składek na ubezpieczenie społeczne.

Dokonując wykładni pojęcia "uzasadniony przypadek" w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym, kiedy nie zaistniała zdefiniowana ustawowo przesłanka "całkowitej nieściągalności", organ orzekający winien swoje stanowisko wszechstronnie i przejrzyście przedstawić, z czym mamy do czynienia w niniejszej sprawie.

Wyjaśnić należy, że wskazane powyżej przepisy określają uprawnienie organu do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w sytuacji ziszczenia się jednej z przesłanek wymienionych w przepisach art. 28 ust. 1 i 2 oraz ust. 3a u.s.u.s. Zaistnienie którejkolwiek z w/w przesłanek, daje potencjalną możliwość umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 r., sygn. akt II UZP 6/04, opubl. OSNP 2004/16/285).

Decyzja w sprawie zastosowania ulgi w spłacie zaległych należności składkowych podejmowana jest na zasadzie uznania administracyjnego. Oczywiście wskazanej swobody w zakresie wyboru rozstrzygnięcia nie można utożsamiać z zupełną dowolnością sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, ponieważ organy administracji publicznej, zgodnie z art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej k.p.a.), działają na podstawie przepisów prawa. To z kolei wiąże się z obowiązkiem uwzględnienia w motywach wydanego rozstrzygnięcia przepisów powszechnie obowiązującego prawa, w tym przepisów określających zasady postępowania administracyjnego. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia nie odnosi się do ustalania przesłanek warunkujących umorzenie należności. W tym zakresie Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie działa na podstawie uznania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie tych należności organ jest związany określonymi w k.p.a. zasadami oraz regułami logiki. W postępowaniu, organ obowiązany jest stać na straży praworządności, podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), a także w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.).

Postępowanie organu w tym zakresie podlega ocenie sądu administracyjnego. Sąd ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów organ administracyjny nie naruszył reguł logiki i czy zastosował właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Natomiast należy mocno wyartykułować, że kompetencję w zakresie umorzenia należności składkowych posiada wyłącznie Zakład Ubezpieczeń Społecznych, dlatego też Sąd nie może jakby tego chciała Skarżąca podjąć pozytywnej decyzji o umorzeniu jej należności wobec ZUS. Taką decyzję może podjąć wyłącznie Zakład Ubezpieczeń Społecznych w ramach wspomnianego wcześniej uznania administracyjnego, które odnosi się do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w sytuacji prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 bądź w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Wybór tej konsekwencji prawnej, to właśnie drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W przypadku decyzji uznaniowej organ zobowiązany jest w sposób czytelny, umożliwiający kontrolę poszczególnych etapów rozumowania, przedstawić wszystkie przesłanki faktyczne i interpretacyjne wnioskowania (art. 107 § 3 k.p.a.).

W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego ani materialnego skutkującego koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji, a uzasadnienie rozstrzygnięcia wskazuje na przesłanki, jakimi kierował się ZUS odmawiając umorzenia należności składkowych.

W pierwszej kolejności należy przyznać rację organom ZUS, które stwierdziły, że w stosunku do Skarżacej nie można mówić o spełnieniu przesłanki całkowitej nieściągalności wynikającej z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Całkowita nieściągalność, o której mowa w tym przepisie musi mieć charakter trwały i nieprzemijający. Wskazać należy, że zamknięty katalog przypadków całkowitej nieściągalności zawiera art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Analiza tych przepisów prowadzi do wniosku, że żadna z wymienionych przesłanek nie ma zastosowania względem Skarżącej. ZUS wskazywał w tym kontekście na fakt, że zaległości figurujące na koncie Skarżącej nie zostały skierowane na drogę przymusowego dochodzenia, a tym samy żaden z organów egzekucyjnych takich jak dyrektor ZUS, naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy, nie mógł stwierdzić całkowitej nieściągalności oraz braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Ponadto z okoliczności sprawy wynika, że skarżący posiada majątek w postaci nieruchomości, której jest właścicielem, to jest mieszkania w którym wraz z mężem zamieszkuje, co wobec tego wskazuje, że ta nieruchomość teoretycznie może stanowić przedmiot zabezpieczenia hipotecznego. Mając powyższe na uwadze, nie można zatem definitywnie stwierdzić braku majątku podlegającego egzekucji, bowiem byłoby to nie zgodne z faktami a poza tym takiego stwierdzenia może dokonać, jak już wyżej wspomniano organ, który postępowanie egzekucyjne prowadzi.

Płatnik składek odpowiada zaś za zobowiązania całym swoim majątkiem, zarówno teraźniejszym, jak i przyszłym. Należy przy tym wskazać, że obowiązkiem wierzyciela jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności, możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków szczególnie drastycznych. Dlatego też jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęcie w ramach uznania administracyjnego negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności składkowych byłoby przedwczesne. Podkreślić w tym miejscu należy, że nie jest wymaganym, aby spłata należności nastąpiła jednorazowo, możliwe jest bowiem rozłożenie należności na małe raty dostosowane do indywidualnych możliwości Skarżącej, które mogą być sukcesywnie spłacane.

Zasadnie także organy ZUS orzekające w sprawie stwierdzając, że w przypadku Skarżącej nie zachodzi całkowita nieściągalność przyjęły, że nie zaistniała również żadna z sytuacji stanowiących o możliwości umorzenia należności składkowych pomimo nie stwierdzenia całkowitej nieściągalności należności.

Podkreślić należy, że aby można było zastosować przepis § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności konieczne jest wykazanie, iż choroba dłużnika lub członka jego rodziny całkowicie uniemożliwiła mu uzyskiwanie dochodu. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca, gdyż pomimo niekwestionowanych i poważnych problemów zdrowotnych Skarżącej, nie zachodzi w sprawie sytuacja, w której stan zdrowia zobowiązanej uniemożliwia jej wykonywanie pracy zarobkowej i osiąganie dochodów. Wziąć bowiem należy pod uwagę wiek Skarżącej (jak podaje 81 lat) oraz fakt, iż osiąga stałe dochody stosowne do wieku czyli dochody z należnej Jej emerytury. Na fakt, ich otrzymywania oraz ich wysokość nie ma wpływu aktualny stan zdrowia Wnioskodawczyni. Skarżąca zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej o charakterze artystycznym z dniem 1 października 2016r. z uwagi na fakt, iż w ostatnim okresie przynosiła tylko straty związane z nikłym zainteresowaniem wełnianymi wyrobami dekoracyjnymi. Skarżąca sama wskazała na takie przyczyny zaprzestania prowadzenia działalności artystycznej, dodając jednak, że tak długo ją kontynuowała z uwagi na fakt, iż było to jej hobby, które trudno było porzucić. Te okoliczności jednak nie mogły zwolnić Skarżącej z obowiązku uiszczania należnych składek. Składki na ubezpieczenia społeczne nie są bowiem w żadnym razie zależne od motywacji prowadzenia działalności gospodarczej czy też od wysokości dochodów przynoszonych przez tą działalność, jak chciałaby tego Skarżąca.

Okoliczności te zostały zatem słusznie, w ocenie Sądu, potraktowane jako nie dające wystarczających podstaw do zastosowania wobec skarżącego ulgi w postaci umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne.

W opinii Sądu organy orzekające w sprawie prawidłowo przeanalizowały ustalony w sprawie stan faktyczny. W konkluzji należy zatem stwierdzić, że ZUS nie przekroczył granic uznania administracyjnego odmawiając Skarżącej umorzenia zaległych składek.

Na marginesie należy wskazać, że w orzecznictwie ugruntowany jest już pogląd, że działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją ciąży na płatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek ZUS (por. wyrok WSA z dnia 10 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Ke 74/14, wyrok WSA z dnia 24 stycznia 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 1451/12). W orzecznictwie podnosi się również, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza nakreśloną art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 tej ustawy zasadę równego traktowania ubezpieczonych (por. wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 99/10, LEX nr 952872).

Dodatkowo należy wskazać, że ZUS nie skierował dotychczas powyższych zaległości składkowych do egzekucji i nie dokonał zajęcia żadnych składników majątkowych Skarżącej, kierując się zapewne trudną sytuacją zdrowotną Zobowiązanej. Takie postępowanie niewątpliwie nie może być negatywnie oceniane.

Ponadto Sąd zwraca także uwagę, że wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej.

Końcowo zaznaczyć należy, iż Sąd w składzie orzekającym w sprawie – mimo braku wiedzy do chwili wydania wyroku o ubieganiu się przez Skarżącą o ustanowienie pełnomocnika z urzędu – rozważył wszelkie sygnalizowane przez Skarżącą okoliczności, badając z urzędu czy zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.

Wobec stwierdzenia zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł o oddaleniu skargi.