Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 678/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2013-06-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 18,  art. 59
journal: Dz.U. 2012 poz 1015
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 10, art. 28, art. 33 par. 4, art. 40 par. 2, art. 109, art. 145 par. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Błesiński (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Wiesława Pierechod,, sędzia WSA Zofia Skrzynecka, Protokolant specjalista Paweł Guziur, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 13 czerwca 2013r. sprawy ze skargi F. W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji , II. określa , że zaskarżone postanowienie nie podlega w całości wykonaniu.


UZASADNIENIE

Z akt sprawy wnika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec majątku F. W. (dalej jako zobowiązany, skarżący) i T. U.W., na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez wierzyciela Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego (dalej jako PINB) z dnia "[...]", nr "[...]", obejmującego należność pieniężną z tytułu grzywny w celu przymuszenia w kwocie należności głównej 79.447 zł.

Wszczęcie egzekucji administracyjnej nastąpiło w trybie przepisu art. 26 § 5 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j.t. Dz. U. z 2012r. poz. 1015 ze zm., dalej cyt. jako u.p.e.a.), w dniu 19 listopada 2010r. w wyniku doręczenia zobowiązanym w trybie przepisu 43 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego ( j.t. Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) odpisu powyższego tytułu wykonawczego wraz z zawiadomieniem o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego świadczenie z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego u dłużnika zajętej wierzytelności.

Pismem z dnia 24 lipca 2012r., skierowanym do Naczelnika Urzędu Skarbowego, zobowiązany – w imieniu własnym i żony - wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego, zwrot pobranych w jego toku kwot wraz z odsetkami oraz wypłacenie mu odszkodowania z tytułu szkody wyrządzonej prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym. Wskazał, że Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego (dalej jako GINB) decyzją z dnia "[...]" uchylił decyzję PINB, która w jego ocenie stanowiła podstawę prawną dochodzonej należności.

Postanowieniem z dnia "[...]", nr "[...]" Naczelnik Urzędu Skarbowego odmówił umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Uzyskał uprzednio wypowiedź wierzyciela - PINB - co do okoliczności podniesionych we wniosku, który postanowieniem z dnia "[...]" nie wyraził zgody na umorzenie postępowania egzekucyjnego.

W uzasadnieniu swego postanowienia, Naczelnik Urzędu Skarbowego stwierdził, że GINB wskazaną decyzją uchylił decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia "[...]", nr "[...]" odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji PINB z dnia "[...]", nakazującej zobowiązanemu rozbiórkę samowolnie nadbudowanej części budynku. W konsekwencji tego organ uznał, że stanowiące podstawę prawną dochodzonej należności postanowienie PINB z dnia "[...]" nadal funkcjonuje w obrocie prawnym, a określone w niej należności podlegają dalszej egzekucji. Naczelnik umorzył również postępowanie w zakresie żądania zwrotu wyegzekwowanych świadczeń emerytalno-rentowych i wypłacenia odszkodowania. Przedmiotowe postanowienie zostało doręczone zobowiązanemu w dniu "[...]".

Pismem z dnia "[...]", nadanym w urzędzie pocztowym w "[...]", zobowiązany wniósł zażalenie na powyższe postanowienie.

Postanowieniem z dnia "[...]", nr "[...]" Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie z dnia "[...]".

W uzasadnieniu wskazano, że przepis art. 59 § 1 pkt 1-10 u.p.e.a. określa enumeratywne przesłanki, których zaistnienie skutkuje obligatoryjnym umorzeniem prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Zobowiązany podnosi okoliczność określoną w pkt 2 wskazywanego przepisu, tj. nieistnienie obowiązku egzekwowanego w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym. Tymczasem, w ocenie organu odwoławczego, postanowienie PINB z dnia "[...]" stanowiące podstawę prawną dochodzonej należności w dalszym ciągu funkcjonuje w obrocie prawnym, a określone w nim należności są nadal wymagane i mogą być dochodzone w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przywoływana przez zobowiązanego decyzja GINB z dnia "[...]", jak słusznie zauważył wierzyciel, a za nim organ egzekucyjny, nie uchyla decyzji PINB z dnia "[...]", nakazującej rozebranie części budynku mieszkalnego należącego do zobowiązanego, lecz uchyla decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia "[...]", odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji PINB z dnia "[...]", z uwagi na nieistnienie podstawy prawnej do wydania ww. decyzji. W uzasadnieniu przywołanej decyzji GINB wyraźnie zaznaczył, że nie odnosi się w sposób merytoryczny do zarzutów zobowiązanego, lecz przekazuje sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Dyrektor ponadto nadmienił, że kwestia nieistnienia dochodzonego obowiązku została podniesiona przez zobowiązanego w złożonych zarzutach na postępowanie egzekucyjne z dnia "[...]". Postanowieniem z dnia "[...]", nr "[...]" Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie odmowy uznania zarzutów za uzasadnione. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 6 października 2011r., sygn. akt I SA/OI 420/11 oddalił skargę zobowiązanego.

Odnosząc się do zarzutu braku wzięcia pod uwagę skargi kasacyjnej wniesionej przez zobowiązanego od orzeczenia WSA w Olsztynie z dnia 8 września 2011r., sygn. akt I SA/OI 364/11, Dyrektor wskazał, że orzeczenie to oddala skargę na ostateczne postanowienie Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia "[...]" utrzymujące w mocy postanowienie PINB z dnia "[...]" w przedmiocie uwzględnienia zarzutów na postępowanie egzekucyjne wniesionych przez zobowiązanego pismem z dnia "[...]". Fakt ten nie ma jednak żadnego wpływu na wymagalność dochodzonego obowiązku, a więc na dalsze prowadzenie postępowania egzekucyjnego.

Organ odwoławczy podzielił również stanowisko Naczelnika, iż zgodnie z art. 6 i art. 7 § 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny ma obowiązek wszcząć i prowadzić postępowanie egzekucyjne na podstawie prawidłowo wystawionego tytułu wykonawczego, z czym mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie. Jednocześnie organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Częściowa realizacja żądań zobowiązanego, tj. zwrot wyegzekwowanych kwot wraz z odsetkami mogłaby nastąpić jedynie w przypadku niezgodnego z prawem wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca.

Powyższe postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej zaskarżył F. W. żądając jego uchylenia ("anulowania").

Dyrektorowi Izby Skarbowej skarżący zarzucił:

- niekompetencję wobec niego i jego rodzinnej sprawy związanej z egzekwowaniem zajętych świadczeń w oparciu o sfałszowany przez PINB tytuł wykonawczy,

- współudział w zorganizowanej grupie przestępczej, której od 2002r. działalność jest wymierzona przeciwko i na jego szkodę,

- tolerowanie bezprawia w związku z zajęciem świadczeń,

- bezczynność na zgłaszane fakty podrobienia dokumentów przeciwko niemu,

- wydanie tandetnego i niczym nie uzasadnionego postanowienia opartego na fałszywych materiałach,

- anarchizację publicznego Urzędu Izby Skarbowej, dyskryminację skarżącego i jego rodziny.

W piśmie procesowym z dnia 24 stycznia 2013r., na podstanie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) wniósł o przeprowadzenie dowodu z zeznań strony oraz świadków: Dyrektora Izby Skarbowej, Wicedyrektora Izby Skarbowej, Naczelnika Urzędu Skarbowego, Powiatowych Inspektorów Nadzoru Budowlanego, przyjęcia oryginalnego materiału dowodowego skarżącego w celu konfrontacji ich z w/w świadkami, uwzględnienia materiału dowodowego załączonego według spisu.

Na rozprawie w dniu 24 stycznia 2013r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił wnioski dowodowe wymienione w piśmie z dnia 24 stycznia 2013r.

Na rozprawie w dniu 13 czerwca 2013r. skarżący podtrzymał w całości złożoną skargę i wniósł o zwrot kosztów postępowania sądowego. Dodatkowo wyjaśnił, że działał z upoważnienia swojej żony a przedmiotowe upoważnienie złożone zostało do akt prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Podniósł, iż "jego żona nie inwestowała, nie zajmowała żadnego stanowiska, nie miała i nie ma żadnej wiedzy, nie brała udziału w jakimkolwiek postępowaniu administracyjnym gdy w 2002r. zorganizowana grupa przestępcza podrabiała dokumenty wobec F. W.". Dlatego w jego ocenie nie było podstawy prawnej aby dokonać zajęcia jego żonie świadczenia emerytalnego i prowadzenia postępowania przeciwko niej.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał swoje stanowisko oraz przedstawioną w jego uzasadnieniu argumentację i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) i art. 3 §1 i § 2 pkt 2 p.p.s.a. kontrola sądu administracyjnego polega na zbadaniu zgodności zaskarżonego postanowienia z prawem. Skarga może więc być uznana za zasadną jeżeli sąd stwierdzi, iż przy wydaniu zaskarżonego aktu doszło do naruszenia przepisów postępowania lub przepisów prawa materialnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W myśl art. 133 §1 i art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, powołaną podstawą prawną, bądź poprawnością przytoczonej w skardze argumentacji. W wyniku takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania ( art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).

Zasadą jest, iż Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.). Orzekanie na podstawie akt sprawy oznacza, że Sąd nie prowadzi postępowania dowodowego. Wyjątkowo, na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. może przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Przy ocenie, czy zgłaszany przez stronę wniosek dowodowy, (wyłącznie może chodzić o treść dokumentu) zasługuje na uwzględnienie, Sąd musi mieć na uwadze granice danej sprawy. Granice danej sprawy wyznacza zaś rodzaj i treść zaskarżonego aktu oraz zasadność jego wydania na gruncie przepisów regulujących zasady i formy działania organów w odniesieniu do obszaru zagadnień pozostających w ich kompetencji. Reasumując, przy sprawowaniu kontroli działania organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, Sąd również działa na podstawie przepisów, wyznaczających zasady i tryb postępowania inicjowanego wniesieniem skargi, dlatego nie mógł zostać uwzględniony wniosek strony o przeprowadzenie dowodów wymienionych w piśmie procesowym z dnia 24 stycznia 2013r. (zeznań strony i wskazanych świadków, przyjęcia oryginalnych materiałów dowodowych zgromadzonych przez skarżącego, uwzględnienie materiału dowodowego pośredniego wskazującego na "patologię Dyrektora Izby Skarbowej w procedowaniu wcześniejszą sprawą I SA/Ol 364/11").

W rozpoznawanej sprawie przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej utrzymujące w mocy postanowienie organu egzekucyjnego - Naczelnika Urzędu Skarbowego, wydane m.in. na podstawie art. 59 u.p.e.a., odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Zarzuty wniesione przez skarżącego w znaczniej mierze opierają się na kwestionowaniu istnienia obowiązku egzekwowanego w prowadzonym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego postępowaniu egzekucyjnym w oparciu o tytuł wykonawczy nr "[...]" z dnia "[...]", wystawionego przez wierzyciela Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego, obejmującego należność pieniężną z tytułu grzywny w celu przymuszenia. Dopiero na rozprawie w dniu 13 czerwca 2013r. skarżący podniósł, dodatkowo, że jego żona nie brała udziału w postępowaniu egzekucyjnym.

W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie w pierwszej kolejności należy zbadać prawidłowość określenia stron postępowania przez organy obu instancji.

W myśl art. 18 u.p.e.a. jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

Zgodnie z treścią art. 28 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeksu postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2013r., poz. 267, dalej jako kpa), stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Z treści cytowanego przepisu wynika, iż interes prawny musi mieć swoje źródło w konkretnym przepisie prawa materialnego. Musi istnieć związek pomiędzy normą prawa administracyjnego, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, przejawiający się w tym, że norma ta może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu. Jeśli dana norma prawna nie wywiera bezpośredniego wpływu na sferę prawną danego podmiotu, to nie można mówić o tym, że ma ona interes prawny.

Podnieść należy, że jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego jest zasada czynnego udziału strony, według której organ winien "zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań" (art. 10 § 1 kpa). Tylko w wyjątkowych sytuacjach organ może odstąpić od tej zasady, jednak winien to odnotować w aktach sprawy, podając jednocześnie przyczyny tego odstępstwa (art. 10 § 2 i 3 kpa).

Przenosząc powyższe ogólne uwagi na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, iż w postępowaniu organów obu instancji doszło do naruszenia przepisów określających stronę postępowania i uprawnienia procesowe stron postępowania.

Z akt administracyjnych wynika, że pismem z dnia 24 lipca 2012r. F. W. w imieniu własnym oraz swojej żony wniósł do Naczelnika Urzędu Skarbowego o umorzenie postępowania egzekucyjnego ( k.7 akt adm.). Organ pierwszej instancji zakończył postępowanie wydając postanowienie z dnia "[...]", w którym określił prawidłowo stronę postępowania: T. U.W. i F. W. ( nagłówek postanowienia k. 12 akt adm.). Jednakże postanowienie to zostało doręczone jedynie T. U.W. Nie ulega wątpliwości, że grzywna w celu przymuszenia nałożona została na oboje małżonków i że każde z nich zobowiązane było do jej uiszczenia. Postępowanie egzekucyjne prowadzono przeciwko obojgu. Jak wynika z akt, upomnienie skierowane było także do obojga, a tytuł wykonawczy wystawiono na skarżącego ( k. 1 akt adm.), wskazując małżonka jako współzobowiązanego. Stroną postępowania byli więc F. W. i T.U.W. Wprawdzie w aktach sprawy nie ma pełnomocnictwa udzielonego przez żonę F. W., lecz z jego pisma niewątpliwe wynika, że działał także w jej imieniu. Nadto należy wskazać na treść art. 33 § 4 kpa , który stanowi, że w sprawach mniejszej wagi organ administracji publicznej może zrezygnować z wezwania do złożenia pełnomocnictwa, jeśli pełnomocnikiem jest członek najbliższej rodziny lub domownik strony, a nie ma wątpliwości co do istnienia i zakresu upoważnienia do występowania w imieniu strony. Jak wyjaśnił skarżący, pełnomocnictwo do działania w imieniu żony było jednak składane. Zatem w niniejszym przypadku organ I instancji, prawidłowo określając strony postępowania, naruszył przepisy o doręczeniach. Postanowienie doręczono tylko żonie skarżącego, całkowicie pomijając skarżącego, działającego w podwójnym charakterze, jako strona postępowania oraz jako pełnomocnik strony postępowania – żony. Prawidłowo zaś postanowienie organu I instancji winno zostać doręczone skarżącemu działającemu w imieniu własnym jako strona (art. 109 kpa) oraz skarżącemu działającemu jako pełnomocnik żony. Strona postępowania może bowiem ustanowić pełnomocnika (art. 33 § 1 i 2 kpa) ale nie pozbawia to jej statusu strony i związanych z tym uprawnień. Doręczenia, zgodnie z art. 40 § 2 kpa, dokonywane są pełnomocnikowi lecz jako reprezentantowi strony. Każdy z podmiotów występujących w sprawie w charakterze strony posiada przy tym własne uprawnienia procesowe .

Natomiast w postępowaniu odwoławczym organ drugiej instancji nie tylko nie dostrzegł wskazanych naruszeń przepisów postępowania i faktu niedoręczenia postanowienia F. W. Organ ten także nieprawidłowo oznaczył stronę postępowania, pomijając T.U.W. i doręczając odpis swego postanowienia tylko F. W. (k. 11 – 13 akt adm.). Zauważenia wymaga przy tym, że zażalenie wniesione było przez F. W. w imieniu własnym oraz w imieniu żony.

Jak z powyższego wynika , organy postępowania obu instancji ewidentnie naruszyły przepisy postępowania gwarantujące realizację uprawnień stron , a w szczególności dotyczące doręczeń. Jest to zatem istotne naruszenie przepisów postępowania . Prawidłowe doręczenie wydanego aktu jest warunkiem jego wejścia do obrotu prawnego albowiem zgodnie z art. 110 w zw. z art. 126 kpa organ administracji, który wydał postanowienie, jest nim związany od chwili doręczenia. Nadto naruszenie przepisu art. 109 kpa (obowiązek doręczenia stronie) poprzez pominięcie strony przy doręczaniu uzasadniałoby zarzut pozbawienia strony prawa do czynnego udziału w postępowaniu, który mógłby uzasadniać żądanie wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 w zw. z art. 126 kpa (vide: B. Adamiak, J. Borkowski " Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", Wyd. 12, Warszawa 2012, s. 449 teza 10 oraz s. 556-557 teza 8).

Rozpoznając ponownie sprawę, organy obu instancji powinny wydać postanowienia prawidłowo oznaczając stronę postępowania (obejmując obydwa podmioty) i prawidłowo, zgodnie ze wskazanymi przepisami je doręczyć, respektując uprawnienia procesowe każdego podmiotu.

Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzeczono jak w punkcie I wyroku.

Na podstawie art. 152 p.p.s.a. orzeczono, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu.