Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 387/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2008-07-21 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Zwolniono od kosztów sądowych w części
Powołane przepisy: article: art. 245 par. 1 w zw. z art. 243 par. 1,  art. 245 par. 2, par. 3 i par. 4, art. 246 par. 1 pkt 1 i 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego postanawia: zwolnić skarżącego od każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej [...] zł (słownie: [...] złotych), a w pozostałym zakresie wniosek oddala.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] r., nadesłanym do tut. Sądu w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego

w kwocie [...] zł, skarżący M. J. domagał się zwolnienia z kosztów sądowych oraz ustanowienia w sprawie fachowego pełnomocnika procesowego

w osobie radcy prawnego z urzędu.

W jego uzasadnieniu podał, iż wspólne gospodarstwo domowe prowadzi

z [...] [...] dzieci w wieku [...],[...] i [...] lat, a także z teściową i matką.

Ich miesięczne dochody wynoszą łącznie [...] zł i obejmują dochody

z działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego wynoszące w [...] r. - [...] zł oraz [...] matki w kwocie [...]zł.

Tymczasem jako składniki posiadanego – na współwłasność - majątku skarżący wymienił [...] domy o pow. [...] i [...] m2 położone w S.

i w G. oraz położony w K. dom o pow. [...] m2, otrzymany jako darowizna od rodziców wraz z nieruchomością rolną o pow. [...]ha. Dodatkowo wskazał, iż jest jeszcze współwłaścicielem nieruchomości położonej we wsi D. Gmina W. o pow. [...] ha i [...] m2, która wymaga sporych nakładów finansowych na remont. Z wyjaśnień skarżącego oraz z dołączonych do wniosku dokumentów w postaci odpisu z ksiąg wieczystych o nr [...],[...] i [...] wynika, iż nieruchomości w G. i w K. obciążone są prawem bezpłatnego i dożywotniego zamieszkiwania przez A. J. (matkę skarżącego), na rzecz której M. i M. J. zobowiązani zostali do dostarczania jej wyżywienia, ubrania, światła i opału (...) oraz pokrycia kosztów pogrzebu. Natomiast na nieruchomościach w K. i w S. ustanowiono [...] stanowiącą zabezpieczenie zaciągniętego w Banku "A" S.A. w W. kredytu, którego miesięczna rata wynosi ok. [...] euro. Według wyliczeń skarżącego przeciętne koszty utrzymania wszystkich nieruchomości kształtują się na poziomie

ok. [...] zł. Część opłat pokrywają matka i teściowa. Jednakże ich dochody są stosunkowo niskie, a wydatki związane z leczeniem sprawiają, iż żyją na granicy ubóstwa.

Ponadto w rubryce [...] formularza skarżący wymienił następujące składniki majątku ruchomego o wartości powyżej 3000 euro, które wykorzystuje w prowadzonej działalności gospodarczej, tj.:

- samochód osobowy marki [...], rocznik [...];

- [...] samochody ciężarowe marki [...], rocznik [...];

- autocysterna [...], rocznik [...];

- [...] naczepy cysterny [...], rocznik [...];

- [...] samochody ciężarowe marki [...] i [...] oraz

- samochód osobowo - ciężarowy [...], rocznik [...].

Jednocześnie wyjaśnił, iż w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego rachunki bankowe firmy oraz posiadane wierzytelności zostały zablokowane (vide: dołączone do wniosku zajęcia egzekucyjne oraz wyciągi

z rachunku bankowego). To doprowadziło do zaprzestania prowadzenia podstawowej działalności w [...] kwartale [...] r. z uwagi na brak środków na wypłatę wynagrodzeń, zakup paliwa, bieżące regulowanie podatków i składek ZUS, w tym spłatę zaciągniętych na firmę pożyczek i kredytów. Powyższe działania miały wpływ na stan zdrowia skarżącego, który rozpoczął leczenie w Poradni "B" w C. (vide: dołączone do wniosku zaświadczenie lekarskie).

Co więcej z załączonych do wniosku dokumentów źródłowych w postaci zeznań podatkowych za ostatnie [...] lata podatkowe ustalono, iż w [...] i [...] r. skarżący poniósł stratę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości [...]zł i [...]zł, natomiast w [...] r. osiągnął z niej dochód w kwocie [...]zł.

Dodatkowo jako uzupełnienie złożonego wniosku do akt sprawy nadesłano kserokopie:

- dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w związku z kosztami utrzymania nieruchomości wydatków w postaci opłat za energię elektryczną ([...]zł), podatek rolny ([...]zł) oraz podatek od nieruchomości ([...]zł i [...]zł rocznie), należy zauważyć, iż jako przedmiot opodatkowania wymieniono w nich również grunty wykorzystywane w działalności gospodarczej;

- przekazów pocztowych otrzymywanych przez matkę skarżącego oraz jego teściową [...] w kwocie [...]zł i [...]zł;

- deklaracji VAT-7 za miesiące [...],[...] i [...], gdzie jako podstawę opodatkowania wykazano kwoty: [...]zł, [...]zł, [...]zł;

- wyroku z dnia [...]r. orzekającego [...] między M. i M. J.;

- aktu notarialnego z dnia [...] r. ustanawiającego rozdzielność majątkową między małżonkami;

- wyciągów z zablokowanego rachunku bankowego;

- ewidencji środków trwałych, które zostały nabyte w latach [...]-[...];

- bilansu za okres od [...]do [...]r., gdzie wykazano przychód

z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie [...]zł, koszty uzyskania przychodu w wysokości [...]zł oraz stratę w kwocie [...]zł;

- podatkowej księgi przychodów i rozchodów za ostatnie trzy miesiące, tj. [...],[...] i [...], z treści której ustalono, iż przychód w tym okresie wynosił [...]zł, [...] zł i [...]zł, natomiast wydatki w ramach których mieścił się również czynsz [...] oraz podatek od nieruchomości wynosiły [...]zł, [...]zł, [...] zł.

Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono,

co następuje.

Stosownie do treści art. 245 § 1 w zw. z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153,

poz. 1270 ze zm.) strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym.

Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy). Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy).

Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje – stosownie do treści art. 245 § 3 ustawy - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje

tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego z urzędu. Przyznaje się je takim osobom, które wykażą, że nie są

w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy).

Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że przewidziana w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy przesłanka zwolnienia M. J. od kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków) oraz ustanowienia w sprawie fachowego pełnomocnika procesowego w osobie radcy prawnego z urzędu nie została spełniona w zakresie odpowiadającym żądaniu wnioskodawcy.

Analiza stanu majątkowego i rodzinnego M. J., jak również jego możliwości finansowych, dokonana w oparciu o podniesione w sprawie okoliczności oraz załączone do akt kserokopie dokumentów, prowadzi do wniosku, iż skarżący

nie wykazał w dostateczny i przekonujący sposób jakoby nie był w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

Jest bowiem współwłaścicielem [...] nieruchomości, w tym nieruchomości rolnej o pow.[...] ha przeliczeniowych, co oznacza, iż posiada zdolność kredytową. Stwierdzenia tego nie może zmienić okoliczność, iż na nieruchomościach

w K. i w S. ustanowiono [...]. Ta bowiem nie oznacza zakazu korzystania z nich, a stanowi jedynie zabezpieczenie wierzytelności (vide: art. 65 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece – t.j. Dz. U.

z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.). Stąd możliwe jest dalsze z nich korzystanie

i uzyskiwanie dodatkowych dochodów. Jak bowiem ustalono z nadesłanych do akt dokumentów źródłowych stanowią one również miejsce prowadzenia działalności gospodarczej. Dlatego też wydatki związane z ich utrzymaniem nie mogły być uwzględnione w podanej przez skarżącego kwocie.

Podobnie fakt, iż M. J. dysponuje jeszcze innymi składnikami majątku ruchomego (vide: rubryka 7.2.2 formularza), którego wartość przekracza 3000 euro oznacza, iż powinien w nich partycypować.

Tym bardziej, że użyty w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy zwrot "jakichkolwiek" stanowi synonim pojęcia "żadnych" zatem, jeżeli chociaż w niewielkim stopniu osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy jest w stanie ponieść koszty postępowania to prawo pomocy może jej zostać przyznane tylko w zakresie częściowym (por. Piotr Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] Polski model sądownictwa administracyjnego pod red. J. Stelmasiaka,

J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Oficyna Wydawnicza VERBA, Lublin 2003 r., s. 117).

Zasadne w związku z powyższym było rozważenie złożonego przez M. J. wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym - biorąc pod uwagę obecny etap sprawy oraz to że nie jest ona jedyną zawisłą w tut. Sądzie – zwolnienie skarżącego z obowiązku uiszczania kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków) w całości lub w części.

Podkreślić w tym miejscu należy, iż zgodnie z art. 212 § 1 i art. 213 ustawy opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna, natomiast do wydatków zalicza się w szczególności należności tłumaczy i kuratorów ustanowionych w danej sprawie, koszty ogłoszeń oraz diety i koszty podróży należne sędziom i pracownikom sądowym z powodu wykonania czynności sądowych poza budynkiem sądowym, określone

w odrębnych przepisach.

Ponieważ jak wynika z akt sprawy skarżący nie ma obowiązku ponoszenia wydatków zobowiązany jest natomiast do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości [...]zł, stąd złożony przez niego na urzędowym formularzu wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych należało rozpoznać wyłącznie w ramach zwolnienia od opłat sądowych w całości lub w części.

Stosownie do art. 245 § 4 ustawy częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej.

Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną do realiów rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że przewidziana w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy przesłanka zwolnienia M. J. z obowiązku uiszczania opłat sądowych nie została spełniona w stopniu pozwalającym na uwzględnienie złożonego wniosku w całości.

Dokonana w tym kontekście analiza stanu rodzinnego i majątkowego wnioskodawcy - przeprowadzona w oparciu o podniesione okoliczności oraz załączone do akt kserokopie dokumentów - prowadzi do wniosku, iż skarżący jest

w stanie pokryć określoną część występujących w sprawie opłat sądowych do kwoty wskazanej, tj. [...] zł. Ich poniesienie nie będzie bowiem stanowiło większego uszczerbku w koniecznym utrzymaniu.

Podkreślić wszakże w tym miejscu należy, że instytucja prawa pomocy

w zakresie zwolnienia od opłat sądowych stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Dlatego jej stosowanie - jako formy dofinansowania z budżetu państwa – powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału

w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z.1, poz. 8).

Tymczasem skarżący prowadzi własną działalność gospodarczą, z tytułu której w [...]r. zadeklarował przychód w kwocie [...]zł, koszty jego uzyskania

w wysokości [...]zł oraz dochód w kwocie [...]zł (vide: zeznanie podatkowe PIT-36L). Zdaniem rozpoznającego wniosek – nic nie stoi na przeszkodzie – aby część wypracowanego zysku strona przeznaczyła na należne w sprawie opłaty sądowe. Tym bardziej, że osiągnięty w [...] kwartale [...]r. przychód wynosił [...]zł, natomiast koszty jego uzyskania zamykały się w kwocie [...]zł (vide: bilans za okres od [...] do [...]r.). To oznacza, iż skarżący posiada jeszcze źródło niezbędnych środków, z których będzie je mógł uiścić we wskazanej kwocie. Podobnie okoliczność, iż pomimo trudności związanych z prowadzeniem postępowania egzekucyjnego skarżący wydatkował kwotę [...] zł oznacza, iż w strukturze szeroko rozumianych kosztów działalności, przyjmujących przecież wyższe wartości, mogą się również znaleźć wydatki dotyczące postępowania sądowego. Tym bardziej, że w orzecznictwie zgodnie przyjmuje się, iż instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych,

w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Każdy podmiot zamierzający wytoczyć sprawę lub wziąć udział w sprawie powinien zatem liczyć się

z koniecznością poniesienia związanych z tym opłat i odpowiednio wcześniej

w miarę istniejących możliwości, gromadzić środki potrzebne na ich pokrycie.

Skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem prowadzonej działalności. Oznacza to, że w procedurze planowania wydatków podmioty prowadzące

tę działalność, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinny uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie spraw sądowych. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady, o której wspomniano wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych oraz preferowanie jednych zobowiązań mających zresztą charakter publicznoprawny względem drugich, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania

w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty należnych w sprawie opłat

nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej z obowiązku ich ponoszenia (w pełnym zakresie) jest ograniczeniem dostępności do realizacji

jej praw przed sądem.

W odniesieniu natomiast do pozostałej części wniosku, tj. ustanowienia

w sprawie fachowego pełnomocnika w osobie radcy prawnego z urzędu wskazać należy, iż ta w świetle art. 245 § 3 ustawy nie zasługiwała już na rozpoznanie.

Z konstrukcji tego przepisu wynika bowiem, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym może nastąpić tylko w jednej z wymienionych form tzn. tylko jako zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części bądź tylko od wydatków albo tylko od opłat sądowych i wydatków bądź tylko jako ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego z urzędu.

Ponieważ w przedmiotowej sprawie zwolniono skarżącego z każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej [...]zł (słownie: [...]złotych) ustanowienie fachowego pełnomocnika procesowego w osobie radcy prawnego nie było już możliwe.

Tym bardziej, że zgodnie z art. 6 ustawy p.p.s.a. sąd obowiązany jest udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. W konsekwencji powyższego odmowa ustanowienia w sprawie fachowego pełnomocnika nie będzie stanowić – biorąc pod uwagę obecny etap sprawy – naruszenia konstytucyjnego prawa strony do sądu.

Stąd działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 258 § 3

oraz art. 245 § 1, § 2, § 3 i § 4 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono

orzec jak w sentencji.