Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 548/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-08-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 1, ust. 1a, ust. 1 b, ust 5 pkt 1 lit a, art. 27 ust. 5,
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz Sędzia WSA Tomasz Świstak Asesor sądowy WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 5 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi K. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2021 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] kwietnia 2021r. ([...]) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Wójta Gminy B. z dnia [...] lutego 2021r ([...]) w przedmiocie odmowy przyznania Pani K. P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad jej dziadkiem Panem T. P..

Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z dnia [...] sierpnia Pani K. P. reprezentowana przez ad Ż. domagała się ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad dziadkiem Panem T. P..

W dniu [...] września 2020r. Wójt Gminy B. wydał decyzję, w której odmówił przyznania K. P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dziadkiem Panem T. P.. Na skutek odwołania wnioskodawczyni, w dniu [...] listopada 2020r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło powyższą decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania temu organowi, nie podzielając stanowiska Wójta [...], które stało w sprzeczności z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014r. (K 38/13) i nakazując ponowną ocenę przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ I instancji mnie rozważył także w sposób wyczerpujący czy dzieci Pana T. P. są w stanie wywiązać się z ciążącego nad nich obowiązku alimentacyjnego względem ojca. Z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego nie można wykluczyć wnuczki K. P., jednak tylko w sytuacji gdy dzieci nie byłyby w stanie wypełnić swoich obowiązków alimentacyjnych, co jednak nie wynika z zebranej dokumentacji. Organ ustalił, że Pan T. P. zmarł [...] listopada 2020r.

Po ponownym rozpoznania sprawy Wójt Gminy B. decyzją z [...] lutego 2021r. na podstawie na podstawie art. 2 pkt 2, art. 3, art. 17, art. 23, art. 25, art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020r., poz. 111 ze zm.) oraz wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13 odmówił Pani K. P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dziadkiem Panem T. P.. Przyczyną odmowy przyznania świadczenia było ustalenie organu, że osoba niepełnosprawna ma dzieci, które zobowiązane są w pierwszej kolejności do opieki nad ojcem, nie zachodzą obiektywne okoliczności uniemożliwiające sprawowanie przez nie opieki, zatem wnioskodawczyni nie może skutecznie ubiegać się o przyznanie przedmiotowego świadczenia, jako osoba zobowiązana w dalszej kolejności.

Od decyzji Wójta Gminy B. z [...] lutego 2021 roku, odwołanie, w ustawowym terminie, wniosła K. P. reprezentowana przez pełnomocnika ad Ż. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie o przyznaniu wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego. W odwołaniu pełnomocnik wnioskodawczyni zarzucił błędne zastosowanie art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowiącym o braku uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba wymagająca opieki posiada zstępnych, którzy nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy nie może on mieć zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz wnuczki.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z [...] kwietnia 2021r., na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020r., poz. 111 ze zm.) po ponownym rozpatrzeniu sprawy, nie znalazło podstaw do uwzględnienia odwołania i zaskarżoną decyzję organu I instancji utrzymało mocy.

W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy przytoczył dotychczasowy stan faktyczny sprawy i wskazał, że Pan T. P. jest trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji od dnia [...] listopada 2019r., co jest równoznaczne z posiadaniem znacznego stopnia niepełnosprawności. W dniu stwierdzenia niezdolności do samodzielnej egzystencji miał 84 lata. Organ przyjął, że na skutek wejścia w życie orzeczenia TK z 21 października 2014r. przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie. Organy ustaliły, że Pan T. P. jest wdowcem i zamieszkuje razem z wnioskodawczynią, która jest jego wnuczką. W świetle przeprowadzonych wywiadów środowiskowych organ ustalił, że wnioskodawczyni jest mężatką i wychowuje wspólnie z mężem dwoje dzieci w wieku 3 lat i 1 roku. Mieszka razem z rodziną, swoimi rodzicami i rodzeństwem oraz dziadkiem. Znajduje się na utrzymaniu męża, który pracuje zawodowo. Pan T. P. ma czworo dzieci. Z uwagi na stan zdrowia i wiek, a szczególnie słaby wzrok, wymaga opieki osoby trzeciej w codziennych czynnościach samoobsługowych, podawaniu jedzenia, leków oraz przemieszczaniu się i taką pomoc zapewnia mu wnuczka K. . Wnioskodawczyni dostarczyła akt zgonu dziadka, z którego wynika że zmarł [...] listopada 2020r.

Nadto organy w trybie rodzinnych wywiadów środowiskowych z dziećmi Pana T. P. ustaliły, że:

1) syn D. ma [...] lata, zamieszkuje razem z żoną w miejscowości B. i prowadzą gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha, z tego powodu nie mógł opiekować się ojcem;

2) syn B. mieszka w B. , ma [...] lat, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dziećmi, małżonkowie pracują zawodowo i z tego powodu syn osoby niepełnosprawnej nie mógł sprawować opieki nad ojcem;

3) córka J. ma [...] lata, mieszka w miejscowości Ł. w odległości [...] km od miejsca zamieszkania ojca, nie ma możliwości sprawowania opieki nad ojcem, nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym, prowadzi z mężem wspólne gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha;

4) syn J. mieszka w I., pobiera rentę chorobową, nie sprawował opieki nad ojcem z powodu dużej odległości między miejscowościami zamieszkania.

Kolegium ustaliło, że dzieci Pana T. P. nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i są aktywne zawodowo, tylko syn J. pobiera rentę.

Organ odwoławczy przytoczył przepis art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych i uznał, że wnioskodawczyni należy odmówić prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a powodem jest fakt, że w pierwszej kolejności obowiązek sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną ciążył na jego dzieciach, które nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skoro dzieci pracują zawodowo i uzyskują dochody mogą wypełnić obowiązek alimentacyjny wobec ojca polegając na świadczeniu określonych sum pieniężnych albo na dostarczeniu w naturze określonej ilości produktów potrzebnych do życia lub zrezygnować z zatrudnienia. Kolegium odwołując się do przepisów art. 128 i nast. ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, dalej "k.r.o.", stwierdziło, że obowiązek sprawowania opieki spoczywa w pierwszej kolejności na dzieciach osoby wymagającej opieki. Przepis art. 132 k.r.o. stanowi, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo, gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

Zdaniem Kolegium, przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wnioskodawczyni, a więc osobie zobowiązanej w drugiej kolejności, byłoby możliwe tylko w razie zaistnienia szczególnej sytuacji, w której dzieci osoby niepełnosprawnej nie byłyby w stanie wypełniać swoich obowiązków alimentacyjnych wobec rodzica.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] kwietnia 2021r. wniosła K. P. reprezentowana przez ad Ż., zaskarżając ją w całości. Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego akt 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się wnuczki, będącej jednocześnie opiekunem faktycznym osoby niepełnosprawnej, z uwagi że opieka ta powinna być sprawowana przez dzieci osoby niepełnosprawnej, które nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy funkcjonalna wykładnia powyższych przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia.

Wobec powyższego skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy B. z [...] lutego 2021r. i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie świadczenia skarżącej, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcie o kosztach postępowania sądowego.

W uzasadnieniu skarżąca w szczególności odnosiła się do konieczności odejścia od wykładni językowej art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, która prowadzi do wyników sprzecznych z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych. Świadczenie to zgodnie z zamiarem ustawodawcy stanowić ma formę wsparcia rodziny pozostającej nie tylko w trudnej sytuacji materialnej, ale i faktycznej, spowodowanej koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą wymagającą takiej pomocy, ze względu na stan zdrowia. Pozostanie przy wykładni językowej skutkuje przyjęciem, że świadczenie przedmiotowe przysługiwałoby jedynie małżonkowi i dzieciom osoby niepełnosprawnej, które ze względu na swoją sytuację życiowa oraz stan zdrowia nie mogą opieki tej sprawować. Zdaniem skarżącej takie rozumienie przepisów ustawy godzi w zasady i wartości wyrażone w Konstytucji (art. 2 i art. 18).

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi i odniosło się do motywów uzasadnienia zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga okazała się niezasadna.

W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej, co oznacza, że w zasadzie sąd administracyjny rozpoznając merytorycznie skargę nie przyznaje wnioskowanych świadczeń. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., zwanej dalej – "p.p.s.a."). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W tym miejscu Sąd wskazuje, że organy administracji publicznej I i II instancji prawidłowo i w stopniu wystarczającym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ustaliły stan faktyczny sprawy, który Sąd przyjmuje i uznaje za podstawę do swoich dalszych rozważań. W sprawie niesporne było, że Pan T. P. legitymuje się orzeczeniem o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji co jest równoznaczne z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności od [...] listopada 2019r. (akta adm. I inst.).

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), zwanej dalej: "u.ś.r.", obowiązujące na dzień wydania zaskarżonej decyzji, a w szczególności art. 17 u.ś.r.

Istotą sporu pomiędzy rozstrzygającymi sprawę organami a skarżącą jest zagadnienie, czy dopuszczalna była w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnuczce (skarżącej) K. P. z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym dziadkiem T. P., w sytuacji, gdy wymagający opieki dziadek skarżącej ma czworo dzieci, zobowiązanych do opieki ze względu na obowiązek alimentacyjny osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, z których żadne nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym.

Wskazać więc należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Według zaś ust. 1a tego przepisu ustawy, osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Stosownie do art. 17 ust 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Z pierwszej kolejności wskazać należy, że zasadnie przyjął organ odwoławczy, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 roku, sygn. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Skutkiem powyższego wyroku TK nie może wykluczyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności po ukończeniu 18. roku życia, względnie 25. roku życia, u osoby podlegającej opiece, w przypadku gdy wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej. W związku z powyższym, Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, że fakt, iż osoba niepełnosprawna została uznana za niezdolną do samodzielnej egzystencji w wieku 84 lat, nie mógł stanowić przesłanki odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Następnie, Sąd wskazuje, że zasadnie uznał organ II instancji, że skoro osoba niepełnosprawna wymagająca opieki miała dzieci, z których żadne nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to one są w pierwszej kolejności uprawnione do wystąpienia o świadczenie pielęgnacyjne.

Z akt sprawy, w szczególności akt administracyjnych I instancji, wynika, że T. P. w dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego miał [...] lat i mieszkał w miejscowości B., legitymował się orzeczeniem równoznacznym z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, chorował, przyjmował leki i wymagał całodobowej opieki i pomocy w codziennych czynnościach innych osób. Był wdowcem.

Wskazać przy tym należy, ze osoba niepełnosprawna zmarła w dniu [...] listopada 2020r. Okoliczność powyższa umożliwia domaganie się przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia złożenia wniosku do śmierci osoby niepełnosprawnej. Zebrany w sprawie materiał dowodowy prowadzi do wniosku, że skarżąca nie spełniła przesłanek do przyznania wnioskowanego świadczenia.

W świetle oświadczeń i informacji uzyskanych w toku wywiadów środowiskowych organy ustaliły, że osoba niepełnosprawna miała czworo dorosłych dzieci. Syn D. ma [...] lata, zamieszkuje razem z żoną w miejscowości B. (tej samej co osoba niepełnosprawna) i prowadzą gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha. Syn oświadczył, że z tego powodu nie mógł opiekować się ojcem. Syn B. mieszka także w miejscowości B., ma [...] lat, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dziećmi, małżonkowie pracują zawodowo i z tego powodu syn osoby niepełnosprawnej nie mógł sprawować opieki nad ojcem. Córka J. ma [...] lata, mieszka w miejscowości Ł. w odległości [...] km od miejsca zamieszkania ojca, oświadczyła, że nie ma możliwości sprawowania opieki nad ojcem, prowadzi z mężem wspólne gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha. Syn J. mieszka w I., nie sprawował opieki nad ojcem z powodu dużej odległości między miejscami zamieszkania.

W ocenie strony skarżącej powyższe okoliczności winny świadczyć o tym, że to skarżącej powinno być przyznane świadczenie pielęgnacyjne, gdyż ona jest faktycznym opiekunem osoby niepełnosprawnej. Mieszka z dziadkiem i sprawuje całodobową opiekę nad nim, co nie było kwestionowane.

Sąd tej oceny skarżącej nie podziela, bowiem to dzieci Pana T. są osobami spokrewnionymi w pierwszym stopniu, żadne z nich nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i to te osoby ustawodawca w pierwszej kolejności zakwalifikował do ubiegania się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia ze względu na opiekę nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Tymczasem, skarżąca jest wnuczką osoby niepełnosprawnej, w związku z czym jest z nią spokrewniona w linii prostej ale w drugim stopniu. Przepis art. 17 ust. 1a u.ś.r. wprowadza możliwość udzielenia świadczenia innym osobom niż spokrewnionym w stopniu pierwszym, lecz wyłącznie w przypadku, gdy łącznie zostaną spełnione warunki określone następnie w pkt 1-3 powołanego przepisu. Decyzja w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest zatem decyzją uznaniową. To decyzja związana, co oznacza, że organ zobowiązany jest do przyznania świadczenia w przypadku spełnienia przez wnioskodawcę wszystkich przesłanek określonych w ww. przepisach. Organ nie może natomiast według swojego uznania przyznać świadczenie, kierując się zasadami współżycia społecznego, czy też słuszności, w razie nawet ciężkiej sytuacji życiowej (por. wyrok WSA w Gliwicach z 29 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Gl 426/19, https://cbois.nsa.gov.pl, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwana dalej "CBOSA").

Zarówno Wójt jak i Kolegium ustalili, że żadne z dzieci osoby niepełnosprawnej nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, które niejako warunkuje, w myśl powołanych wyżej przepisów, możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie spokrewnionej w dalszej kolejności (wnuczce).

Należy w tym miejscu przytoczyć definicję legalną obowiązku alimentacyjnego z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którą obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z definicji ustawowej wynika zatem, że obowiązek alimentacyjny to obowiązek o charakterze materialnym, związanym z dostarczaniem środków utrzymania. Podobnie uznał Sąd Najwyższy w uchwale z 24 maja 1990 r., sygn. akt III CZP 21/90, przyjmując, że "Obowiązek alimentacyjny należy do kategorii stosunków obligacyjnych, a ze względu na swe źródło należy do zobowiązań prawnorodzinnych. Polega on na czynnościach mających na celu zaspokojenie potrzeb osoby, która sama utrzymać się nie może, a więc na różnorakich świadczeniach. Obejmuje on dostarczanie środków utrzymania, a w razie potrzeby także środków wychowania" (System Informacji Prawnej LEX nr 3575). Z kolei w doktrynie wskazuje się: "W art. 128 K.r.o. ustawodawca określił również przedmiot świadczenia alimentacyjnego, który stanowią środki utrzymania, a w miarę potrzeby także środki wychowania osoby uprawnionej. W przepisie chodzi o świadczenie pieniężne" (G. Jędrejek, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2019). Zatem, niemożność sprawowania osobistej opieki przez dzieci osoby niepełnosprawnej przez wzgląd na pracę, czy też inne okoliczności osobiste i rodzinne, nie stanowi zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego, którego celem jest dostarczanie środków niezbędnych do egzystencji osoby uprawnionej. Obowiązek alimentacyjny nie jest bowiem związany z osobistą opieką. Zgodnie z art. 129 § 1 oraz § 2 K.r.o. obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi, krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Powołany przepis wskazuje na kolejność realizacji obowiązku alimentacyjnego. Natomiast zgodnie z art. 132 K.r.o. obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Tak też powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych słusznie argumentował organ odwoławczy.

Należy mieć na względzie, że przepisy K.r.o. dotyczą obowiązku alimentacyjnego z punktu widzenia cywilnego, które nakładają obowiązek pomocy osobie potrzebującej. Cywilistyczna konstrukcja świadczeń alimentacyjnych nie może automatycznie przekładać się na regulacje dotyczące przyznawania świadczenia, o którym mowa w art. 17 ust. 1a u.ś.r. W sprawie nie jest kwestionowane to, kto ma obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej. Jednakże sprawowanie nad nią faktycznej opieki przez wnuczkę nie może automatycznie prowadzić do uznania, że wobec tego, iż dzieci Pana T. , które nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a nie wywiązują się z określonego w K.r.o. obowiązku alimentacyjnego, uprawnia to skarżącą do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Z woli ustawodawcy osoba wskazana w art. 17 ust. 1a u.ś.r. może uzyskać świadczenie, jeżeli zostaną spełnione łącznie warunki określone w pkt 1-3.

Przyjąć zatem należy, iż obowiązek alimentacyjny może polegać albo na świadczeniu określonych sum pieniężnych, albo na dostarczaniu w naturze określonej ilości produktów potrzebnych do życia, bądź też na osobistych staraniach. W sytuacji, gdy zobowiązany do alimentacji wybiera ten ostatni sposób wspomagania potrzebującej osoby mu bliskiej, polegający na rezygnacji z zatrudnienia po to, by osobistym staraniem wspierać tę osobę, z pomocą przychodzi mu Państwo. Osoba zobowiązana do alimentacji otrzymuje, w zaistniałej sytuacji, pomoc polegającą na przyznaniu jej tzw. świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 u.ś.r.). Świadczenie to jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę. Jest to bowiem określona przepisami kwota pieniężna, z którą wiąże się również opłacanie przez Państwo składek emerytalno-rentowych. Podkreślono, że pomoc świadczona w taki sposób przez Państwo jest przeznaczona dla konkretnych przypadków, to jest dla osób, które obciąża obowiązek alimentacyjny. Zaakcentowano, że obowiązek ten powstaje z mocy prawa a nie z wyboru dokonanego w danej rodzinie przez jej członków (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16.11.2012 r., sygn. I OSK 1700/12, dostępny CBOSA). Jak dalej wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny, to nie rodzina decyduje, komu spośród jej członków winno być przyznane świadczenie pielęgnacyjne a decyduje o tym przepis prawa. Z tego powodu, zawarte w art. 17 ust. 1a u.ś.r. uregulowanie, iż osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku, gdy osoba spokrewniona w pierwszym stopniu nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, musi być wykładane przy zastosowaniu przesłanek obiektywnych, do których nie należy sam fakt pozostawania w zatrudnieniu. Okoliczność ta jest bowiem wynikiem dokonanego w sposób świadomy wyboru przez określoną osobę i nie zwalnia tej osoby z obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego. W takim przypadku, obowiązek ten nie przybierze wprawdzie świadczenia pomocy w starań osobistych, a może polegać na np. opłaceniu osoby trzeciej, która tę opiekę zapewni. Może nią być również inny członek rodziny, który nie jest zobowiązany w danym momencie do alimentacji, choć mieści się w kręgu osób zobowiązanych do niej w dalszej kolejności, ale osoba ta w takiej sytuacji nie nabywa - z racji sprawowania opieki - prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (tak wyr. WSA w Poznaniu z 16 lipca 2020r., sygn. akt IV SA/Po 429/20, dostępne CBOSA).

Słusznie zatem wskazuje Kolegium, że w okolicznościach niniejszej sprawy, dziadek skarżącej miał czworo dzieci i z obowiązku alimentacyjnego wobec ojca nie zwalnia ich to, że wykonują pracę zarobkową i znajdują się ich zdaniem w sytuacji rodzinnej, czy osobistej uniemożliwiającej sprawowanie faktycznej stałej opieki nad ojcem. Zasadnie argumentuje zatem Kolegium, że nie można zwolnić się z obowiązku alimentacyjnego wobec rodzica dlatego, że się wykonuje pracę zarobkową. Nie ma zatem możliwości uzyskania świadczenia ze strony organów pomocy społecznej, jeżeli dzieci osoby uprawnionej są zobowiązane do zapewnienia tej pomocy, a wskazane przez nich okoliczności wyłączające nie tylko nie stanowią wyłączeń opisanych w art. 17 ust. 1a pkt 1-3 u.ś.r., ani szczególnie nadzwyczajnych i wyjątkowych, ale i obiektywnych okoliczności pozwalających przyjąć, że skarżąca jako osoba zobowiązana do alimentacji w dalszej kolejności, mogłaby skorzystać z prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd to stanowisko podziela i w ocenie Sądu przytoczone okoliczności uniemożliwiające opiekę dzieci nad osobą niepełnosprawną w niniejszej sprawie nie uzasadniają przyznania wnioskowanego świadczenia na rzecz skarżącej wnuczki. Przyczyny takiej nie stanowi bowiem konieczność wykonywania pracy zawodowej, trudna sytuacja rodzinna i majątkowa.

Stąd też podzielić należy pogląd wyrażany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że tylko legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności powodowałoby zwolnienie osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności i możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom inny niż spokrewnionym w pierwszym stopniu w stosunku do osoby wymagającej opieki (wyroki NSA z 21 lutego 2019 r., sygn. I OSK 3804/18, z 16 kwietnia 2020 r., sygn. I OSK 1220/19, dostępne CBOSA). Wskazać należy, iż wprawdzie nie istnieje bezwzględny zakaz przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego wobec osób zobowiązanych w dalszej kolejności, jednak zobowiązanie to musi wynikać z obiektywnych okoliczności (por. wyrok WSA w Olsztynie z 5 czerwca 2018 r., sygn. akt II SA/Ol 320/18, dostępny w CBOSA). Ustawodawca wprowadził szczególne obiektywne przesłanki, które muszą być łącznie spełnione, aby osoba spokrewniona w dalszym stopniu z osobą wymagającą opieki mogła skutecznie domagać się uzyskania świadczenia z art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Sąd podkreśla, że w realiach rozpatrywanej sprawy żadne z dzieci osoby niepełnosprawnej nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Oprócz oświadczenia o niemożności sprawowania opieki nad ojcem oraz wyrażenia woli, aby świadczenie pielęgnacyjne zostało przyznane wnuczce, która rzeczywiście opiekuje się dziadkiem, nie istnieją realne przyczyny uniemożliwiające im osobiste świadczenie tej opieki, względnie ewentualne pokrycie kosztów profesjonalnej opieki (czy kosztów opieki przez skarżącą) nad ich ojcem.

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie podziela argumentacji skargi w zakresie naruszenia art. 2 w związku z art. 18 Konstytucji RP, bowiem ustawodawca jasno określił sytuacje, w której osoba w dalszym stopniu spokrewniona może uzyskać świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z pracy lub innej pracy zarobkowej. Droga do uzyskania świadczenia została jasno określona w przepisach u.ś.r. Dzieci osoby wymagającej opieki nie mają przy tym obowiązku osobistego sprawowania opieki nad ojcem, gdyż obowiązek alimentacyjny ma charakter pomocy materialnej.

Fakt, że skarżąca opiekuje się chorym dziadkiem, nie może być wyłączną przesłanką do uznania, że przyznanie świadczenia z art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest uzasadnione, w sytuacji, gdy dzieci osoby wymagającej opieki są osobami spokrewnionymi w pierwszym stopniu ze swoim ojcem, nie są małoletnie oraz nie legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Powyższe stanowisko zgodne jest także z aktualnym stanowiskiem NSA zaprezentowanym m.in. w wyroku z 24 lutego 2021 r., sygn. I OSK 2329/20 (dostępny CBOSA), w którym wskazano, że regulując kryteria przyznawania świadczenia pieniężnego ze środków publicznych w trybie administracyjnym ustawodawca był uprawniony do takiego skonstruowania przesłanek, które zapewniają ich konkretność i ograniczają sferę uznaniowości organu, co sprzyja zachowaniu równości i transparentności w udzielaniu świadczeń ze środków publicznych. Stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu, jako kryterium "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia na osoby spokrewnione w stopniu dalszym, stanowi kryterium zobiektywizowane, a jednocześnie w sposób rzeczowy związane z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą. Przeciwko przyjętemu rozwiązaniu nie przemawiają też względy celowościowe i aksjologiczne, w tym wzgląd na wartości i zasady konstytucyjne. Jak wyżej wskazano, limitowanie dostępu do świadczenia w oparciu o kryteria zobiektywizowane nie może zostać uznane za naruszenie zasady równości i sprawiedliwości społecznej. Zapewniają one dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, kryteria te nie mają także charakteru dyskryminującego i nie są niemożliwe do spełnienia, udzielanie świadczenia nie jest oparte o uznanie organu.

Nadto nie można pominąć, że przesłanką uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest konieczność niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tymczasem w okolicznościach niniejszej sprawy słusznie wskazały organy, że skarżąca sprawuje także opiekę nad swoimi małoletnimi dziećmi w wieku 3 lat i 1 roku życia. Skarżąca przy tym nie wykazała, by dzieciom była zapewniona opieka sprawowana w inny sposób niż tylko przez skarżącą. Nie było przy tym kwestionowane, że skarżąca nie pracuje także od maja 2018r., nie podejmowała aktywności zawodowej w późniejszym okresie, a orzeczenie o niepełnosprawności wydane zostało dopiero w lutym 2020r. Zatem nie sposób przyjąć, że to konieczność sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym dziadkiem związana była z niepodejmowaniem lub rezygnacją z pracy zarobkowej skarżącej. Jakkolwiek, Sąd nie kwestionuje, że taka osobista i całodobowa opieka była sprawowana przez skarżącą nad jej dziadkiem. Brak jednak związku przyczynowego między koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną a niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub pracy zawodowej przez skarżącą.

Mając na względzie powyższe Sąd doszedł do przekonania, że zarzuty podniesione w skardze nie są uzasadnione. Nie stwierdzono także w toku postępowania sądowego innych naruszeń uzasadniających uchylenie zaskarżonych decyzji. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę w całości, jak orzeczono w wyroku.

Sąd sprawę rozpoznał na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, zgodnie z art. 120 p.p.s.a. ze względu na zastosowanie trybu uproszczonego stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Skarżąca wniosła o wydanie wyroku w trybie uproszczonym, a organ w zakreślonym terminie nie zażądał rozprawy.