Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1093/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2019-02-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób prawnych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 12 ust. 4d, art. 16 ust. 1 pkt 8e
journal: Dz.U. 2011 nr 74 poz 397
law: Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Kozłowska (spr.), Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędzia WSA Bożena Suleja-Klimczyk, Protokolant Katarzyna Czabaj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lutego 2019 r. sprawy ze skargi Syndyka Masy Upadłości A S.A. w upadłości likwidacyjnej w K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zobowiązania podatkowego z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za 2011 r. oddala skargę.


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: organ odwoławczy) na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 800 z późn. zm., dalej: O.p.) oraz na podstawie przepisów ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2011 r., Nr 74, poz. 397 z późn. zm., dalej: u.p.d.o.p.), decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymał w mocy decyzję Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w K. (dalej: organ pierwszej instancji) z dnia [...] nr [...] określającą Syndykowi Masy Upadłości A S.A. w upadłości likwidacyjnej w K. (dalej: strona, syndyk, skarżący) wysokość zobowiązania w podatku dochodowym od osób prawnych za 2011 r. w kwocie [...] zł.

Przedmiotowa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Postanowieniem z dnia [...] wszczęto postępowanie kontrolne w stosunku do spółki pozostającej w upadłości, w zakresie rzetelności deklarowanych podstaw opodatkowania oraz prawidłowości obliczania i wpłacania podatku dochodowego od osób prawnych za 2011 r., co poprzedzono doręczeniem zawiadomienia o zamiarze wszczęcia postępowania kontrolnego.

W wyniku przeprowadzonego postępowania kontrolnego organ pierwszej instancji uznał, że strona błędnie zakwalifikowała jako koszty uzyskania przychodów w 2011 r. wartość rynkową udziałów B Sp. z o.o. w K. ([...] zł) oraz C Sp. z o.o. w S. ([...] zł) wniesionych jako wpłaty na certyfikaty inwestycyjne [...] Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego w W. Zdaniem tego organu strona była uprawniona do rozpoznania kosztu uzyskania przychodu w przypadku sprzedaży udziałów wyłącznie w wysokości wartości nominalnej tych udziałów, tj. w wysokości [...] zł ([...] zł + [...] zł). Z uwagi na to organ pierwszej instancji stwierdził, że kwota [...] zł nie stanowi kosztu uzyskania przychodu.

Stanowisko organu pierwszej instancji znalazło odzwierciedlenie w decyzji z dnia [...] określającej wysokość zobowiązania w podatku dochodowym od osób prawnych za 2011 r. w kwocie [...] zł.

W odwołaniu od powyższej decyzji pełnomocnik strony zarzucił błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie art. 16 ust. 8e w zw. z art. 12 ust. 4d u.p.d.o.p., wnosząc o uchylenie tej decyzji i umorzenie postępowania.

W uzasadnieniu odwołania pełnomocnik wskazywał, że strona rozpoznała koszt uzyskania przychodu ze zbycia udziałów i akcji na rzecz funduszu kapitałowego, w kwocie odpowiadającej wartości udziałów nabytych na podstawie umowy datio in solutum, wynikającej z tej umowy. W wyniku wykonania umowy datio in solutum została spłacona wierzytelność przysługująca wobec M.G. i T.P. Strona oparła się w tym względzie na art. 15 ust. 1, art. 16 ust. 1 pkt 8, art. 12 ust. 4 pkt 3 u.p.d.o.p. oraz na art. 453 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1025 z późn. zm., dalej: K.c.). Zdaniem pełnomocnika, jakkolwiek na mocy tak skonstruowanej umowy strona nie zapłaciła wprost za udziały, to jednak z uwagi na fakt, iż otrzymała je zamiast należności z tytułu ceny emisyjnej akcji, do jakiej zapłaty zobowiązani byli M.G. i T.P. obejmując akcje nowej emisji, dla spółki kosztem nabycia tych udziałów (kosztem uzyskania przychodów) była wartość zobowiązania pieniężnego M.G. i T.P. do zapłaty ceny emisyjnej za obejmowane akcje nowej emisji, jakie powinno być spełnione na rzecz strony, a w miejsce wykonania którego doszło do przeniesienia własności udziałów. Zastosowanie konstrukcji datio in solutum powoduje bowiem skutki podobne do potrącenia wzajemnych wierzytelności lub zapłaty. Nadto w ocenie pełnomocnika nie może w sprawie znaleźć zastosowania regulacja art. 16 ust. 8e w zw. z art. 12 ust. 4d u.p.d.o.p., które dotyczą podwyższenia kapitału akcyjnego pokrywanego wkładem niepieniężnym w postaci udziałów lub akcji innych spółek. Stwierdził też, że organ błędnie zinterpretował umowy datio in solutum utożsamiając je z pokryciem podwyższonego kapitału wkładem niepieniężnym.

Decyzją z dnia [...] organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ ten stwierdził w pierwszej kolejności, iż postanowieniem z dnia [...] o sygn. akt [...] Sąd Rejonowy [...] w K. Wydział X Gospodarczy ogłosił upadłość układową spółki. Następnie postanowieniem z dnia [...], sygn. akt [...] Sąd ten zmienił sposób prowadzenia postępowania upadłościowego na postępowanie obejmujące likwidację majątku upadłego oraz wyznaczył syndyka.

Następnie organ odwoławczy wskazał, że w dniu [...] pomiędzy [...] Fundusz Inwestycyjny Zamknięty z siedzibą w W. (dalej: Fundusz) a spółką zawarta została umowa wniesienia udziałów i akcji jako wpłaty na certyfikaty inwestycyjne. Jej przedmiotem było objęcie [...] niepublicznych, zdematerializowanych certyfikatów inwestycyjnych serii B stanowiących papiery wartościowe na okaziciela, wyemitowanych przez Fundusz po cenie emisyjnej równej [...] zł każdy o łącznej wartości emisyjnej [...] zł. Jako wpłaty na certyfikaty inwestycyjne spółka dokonała przeniesienia na Fundusz m.in. następujących akcji i udziałów:

- [...] udziałów B Sp. z o.o. w K. o wartości nominalnej po [...] zł każdy o łącznej wartości nominalnej [...] zł;

- [...] udziałów C Sp. z o.o. w S. o wartości nominalnej po [...] zł każdy o wartości nominalnej [...] zł.

W piśmie z dnia 22 grudnia 2011 r. Fundusz potwierdził dokonanie przydziału [...] Certyfikatów Inwestycyjnych serii B oraz [...] Certyfikatów Inwestycyjnych serii B1.

W związku z powyższą transakcją spółka na koncie o nr [...] ("[...]") wykazała koszty sprzedaży w kwocie [...] zł, zaś na koncie o nr [...] ("[...]") wykazała koszty sprzedaży w kwocie [...] zł oraz obniżyła podstawę opodatkowania w podatku dochodowym od osób prawnych za 2011 r. o ww. kwoty.

Jak wskazywał organ odwoławczy, dla udokumentowania powyższych kosztów strona przedłożyła:

- umowę datio in solutum (przeniesienia udziałów w celu zwolnienia z długu) z dnia [...] zawartą pomiędzy M.G., prowadzącym działalność gospodarczą pod nazwą D w K. a spółką. W § 1 ww. umowy jej strony zgodnie oświadczyły, że na podstawie Uchwały nr 1 Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy Spółki podjętej w dniu [...] w przedmiocie podwyższenia kapitału zakładowego, podwyższony został kapitał zakładowy spółki z kwoty [...] zł do kwoty [...] zł – w drodze emisji [...] nowych akcji serii B o wartości nominalnej po [...] zł każda. Na podstawie ww. uchwały Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy spółki ustaliło, że cena emisyjna akcji serii B wynosi [...] zł a nadto przeznaczyło [...] akcji serii B o nr od [...] do [...] o wartości nominalnej po [...] zł każda do objęcia przez M.G., który zobowiązany był do pokrycia akcji w podwyższonym kapitale zakładowym w całości wkładem pieniężnym najpóźniej do dnia [...]. Strony umowy zgodnie potwierdziły, że na dzień zawarcia porozumienia M.G. zobowiązany jest do zapłaty na rzecz spółki z tytułu pokrycia akcji w podwyższonym kapitale zakładowym kwoty w łącznej wysokości [...] zł. Z kolei M.G. oświadczył, że posiada [...] równych i niepodzielnych udziałów o wartości nominalnej po [...] zł każdy (łączna wartość nominalna [...] zł) w B Sp. z o.o. w K. oraz że kapitał zakładowy B Sp. z o.o. wynosi [...] zł i dzieli się na [...] udziałów o wartości nominalnej po [...] zł każdy, a także, że posiadane przez niego udziały w B Sp. z o.o. posiadają wartość rynkową w wysokości [...] zł (§ 3 ww. umowy). W § 4 ww. umowy podano zaś, że strony transakcji zgodnie postanowiły, opierając się na art. 453 K.c. o rozliczeniu długu M.G. wobec spółki w ten sposób, że w celu zwolnienia się przez niego ze zobowiązania pokrycia akcji w podwyższonym kapitale zakładowym spółki przenosi on na nią m.in. [...] udziałów B Sp. z o. o. w K. Spełnienie świadczenia polegającego na tym przeniesieniu udziałów skutkuje, z dniem zawarcia porozumienia, zwolnieniem M.G. z długu wobec spółki w całości, tj. w kwocie [...] zł;

- umowę datio in solutum z dnia [...] zawartą pomiędzy T.P. (reprezentowanym przez pełnomocnika – D.M.) a Spółką. W § 1 tej umowy jej strony zgodnie oświadczyły, że na podstawie Uchwały nr 1 Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Spółki podjętej w dniu [...] w przedmiocie podwyższenia kapitału zakładowego spółki, podwyższony został kapitał zakładowy z kwoty [...] zł do kwoty [...] zł w drodze emisji [...] nowych akcji serii B o wartości nominalnej po [...] zł każda. Na podstawie tej uchwały Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy Spółki ustaliło, iż cena emisyjna akcji serii B wynosi [...] zł a nadto przeznaczyło [...] akcji serii B (o nr od [...] do [...]) o wartości nominalnej po [...] zł każda do objęcia przez nowego akcjonariusza – T.P., który zobowiązany jest do pokrycia akcji w podwyższonym kapitale zakładowym w całości wkładem pieniężnym najpóźniej do dnia [...]. Strony umowy potwierdziły, że na dzień zawarcia umowy T.P. zobowiązany jest do zapłaty na rzecz spółki z tytułu pokrycia akcji w podwyższonym kapitale zakładowym kwoty w łącznej wysokości [...] zł. Z kolei jego pełnomocnik oświadczył, że jego mandant posiada [...] udziałów o wartości nominalnej po [...] zł każdy (o łącznej wartości nominalnej [...] zł) w C Sp. z o.o. w S. oraz, że udziały te posiadają wartość rynkową [...] zł (§ 2 ww. umowy). W § 3 ww. umowy podano, że T.P. oraz spółka postanowiły rozliczyć dług T.P. w ten sposób, że w celu zwolnienia się przez niego ze zobowiązania pokrycia akcji w podwyższonym kapitale zakładowym spółki T.P. przenosi na nią [...] udziałów w C Sp. z o.o. w S. Spełnienie ww. świadczenia (przeniesienie udziałów) skutkuje przy tym, z dniem zawarcia porozumienia, zwolnieniem T.P. z długu wobec spółki w kwocie [...] zł (§ 4 ww. umowy).

Następnie organ odwoławczy podniósł, że istota sporu sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy akcje wyemitowane przez spółkę zostały pokryte wkładem pieniężnym, czy też zostały objęte w zamian za udziały w B Sp. z o.o. w K. oraz C Sp. z o.o. w S. Dopiero po wyjaśnieniu sposobu pokrycia akcji możliwe jest ustalenie wysokości kosztów dalszej sprzedaży udziałów.

Organ odwoławczy przedstawił w dalszej kolejności przebieg poszczególnych transakcji związanych z objęciem nowych akcji serii B.

W tych ramach organ odwoławczy wskazywał, że uchwałą nr 1 Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia spółki z dnia [...] doszło do podwyższenia kapitału zakładowego spółki z kwoty [...] zł do kwoty [...] zł (tj. o [...] zł) w drodze emisji [...] nowych akcji serii B o wartości nominalnej po [...] zł każda, w tym:

- [...] akcji serii B o wartości nominalnej po [...] zł każda – przeznaczonych do objęcia przez M.G.;

- [...] akcji serii B o wartości nominalnej po [...] zł każda – przeznaczonych do objęcia przez nowego akcjonariusza – T.P.

Osoby te zobowiązały się, zgodnie z treścią powyższej uchwały, do pokrycia akcji w podwyższonym kapitale zakładowym w całości wkładem pieniężnym najpóźniej do dnia [...].

W dniu [...] zostały również zawarte umowy objęcia akcji w ramach subskrypcji prywatnej pomiędzy M.G. prowadzącym działalność pod nazwą D a spółką oraz T.P. a spółką w których podano, że:

- M.G. objął [...] nowych akcji imiennych zwykłych serii B o wartości nominalnej po [...] zł każda na warunkach określonych w umowie, tj. w szczególności za cenę emisyjną w wysokości [...] zł oraz zobowiązał się pokryć nabywane akcje gotówką i zapłacić całą cenę emisyjną w ww. wysokości w terminie do dnia [...] przelewem na rachunek bankowy spółki (§ 3 umowy);

- T.P. objął [...] nowych akcji imiennych zwykłych serii B po [...] zł każda na warunkach określonych w umowie (w szczególności za cenę emisyjną w wysokości [...] zł) oraz zobowiązał się pokryć nabywane akcje gotówką i zapłacić całą cenę emisyjną w ww. wysokości w terminie do dnia [...] przelewem na rachunek bankowy spółki (§ 3 umowy).

Ponadto umową datio in solutum z dnia [...] rozliczono dług M.G. wobec spółki – przeniósł on na spółkę, w celu zwolnienia się ze zobowiązania pokrycia akcji w podwyższonym kapitale zakładowym, m.in. [...] udziałów w B Sp. z o.o. w K. Analogicznie T.P. umową datio in solutum z dnia [...] w celu zwolnienia się ze zobowiązania pokrycia akcji w podwyższonym kapitale zakładowym spółki przeniósł na nią [...] udziałów w C Sp. z o.o. w S.

W wyniku zawarcia obu umów datio in solutum spółka jako posiadająca bezwzględną większość praw głosu w B Sp. z o.o. w K. zwiększyła ilość udziałów w tej spółce, zaś obejmując wszystkie udziały w C Sp. z o.o. w S. uzyskała bezwzględną większość praw głosu również w tejże spółce.

W dniu [...] powyższe udziały zostały wniesione jako wpłaty na certyfikaty inwestycyjne.

Dalej organ odwoławczy stwierdził, iż przedmiotem wkładu pieniężnego może być wyłącznie pieniądz polski. Wniesienie takiego wkładu może nastąpić poprzez wręczenie znaków pieniężnych (gotówki) lub "pieniądzem bankowym" w szczególności przez wpłatę na konto, polecenie przelewu, przekaz, przy czym wniesienie następuje z chwilą uznania konta spółki lub powołanego w tym celu pełnomocnika.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy organ odwoławczy zauważył, że akcje wyemitowane przez spółkę zostały objęte w zamian za udziały w B Sp. z o.o. w K. oraz C Sp. z o.o. w S. a nie pokryte wkładem pieniężnym, co sugeruje w odwołaniu pełnomocnik syndyka. W szczególności zdaniem organu świadczą o tym zawarte umowy datio in solutum.

Organ odwoławczy odwołał się do poglądu zawartego w wyroku WSA w Krakowie z dnia 22 listopada 2017 r., sygn. akt I SA/Kr 574/17, zgodnie z którym konwersja wierzytelności wspólnika oznaczająca jej zamianę na inne prawo majątkowe nie jest wniesieniem wkładu w formie pieniężnej, albowiem tę można zrealizować tylko przez wpłatę pieniądza (gotówki) lub przy użyciu pieniądza bankowego. Konwersja wierzytelności na udziały może przybrać cywilistyczną formę spełnienia innego świadczenia w miejsce przyrzeczonego (datio in solutum). Zgodnie z art. 453 K.c., jeżeli dłużnik w celu zwolnienia się ze zobowiązania spełnia za zgodą wierzyciela inne świadczenie, zobowiązanie wygasa. Zdaniem organu odwoławczego taka właśnie sytuacja występuje w niniejszej sprawie, bowiem M.G. i T.P. w celu zwolnienia się ze zobowiązania polegającego na pokryciu akcji w podwyższonym kapitale zakładowym spółki w całości wkładem pieniężnym zaoferowali przeniesienie na spółkę udziałów w B Sp. z o.o. w K. oraz C Sp. z o.o. w S. a spółka - jako wierzyciel - zaoferowane świadczenie, inne od pierwotnego, przyjęła, skutkiem powyższego wierzytelność ww. osób wobec spółki wygasła. Powyższa kwalifikacja czynności prawnych, zdziałanych przez strony transakcji, wyklucza tym samym możliwość uznania wyżej opisanego świadczenia za wkład pieniężny.

Reasumując organ odwoławczy stwierdził, że zebrany materiał dowodowy nie pozostawia wątpliwości, iż podwyższony kapitał zakładowy pokryty został wkładem niepieniężnym. W niniejszej sprawie doszło do nabycia udziałów w B Sp. z o.o. w K. oraz C Sp. z o.o. w S. przez stronę w zamian za akcje własne, na zasadzie wymiany udziałów. W związku z powyższym zastosowanie znajdują przepisy art. 12 ust. 4d oraz art. 16 ust. 1 pkt 8e w zw. z art 15 ust. 1 u.p.d.o.p.

Mając na uwadze, że udziały nabyte w następstwie wymiany udziałów zostały sprzedane na rzecz Funduszu zgodnie z umową z dnia [...] strona była uprawniona do rozpoznania kosztu uzyskania przychodu w wysokości wartości nominalnej akcji własnych wydanych na ich objęcie. Tym samym organ odwoławczy zgodził się z organem pierwszej instancji, że wysokość kosztów uzyskania przychodów z odpłatnego zbycia udziałów w B Sp. z o.o. w K. wynosi [...] zł a nie jak wskazała strona [...] zł, zaś w C Sp. z o.o. w S. wynosi [...] zł a nie jak wykazała strona [...] zł. Zatem prawidłowo wyłączono z kosztów uzyskania przychodów kwotę w łącznej wysokości [...] zł.

Końcowo organ odwoławczy stwierdził, że zobowiązanie z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za 2011 r. nie uległo przedawnieniu z uwagi na ogłoszenie upadłości spółki w dniu [...], przy czym postępowanie upadłościowe nie zostało zakończone.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na decyzję organu odwoławczego syndyk wniósł o jej uchylenie w całości wraz z decyzją organu pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 16 ust. 8e w zw. z art. 12 ust. 4d u.p.d.o.p. oraz błędy w ustaleniach faktycznych wynikające z błędnej oceny dowodów polegające na ustaleniu, że na skutek umów datio in solutum doszło do pokrycia akcji spółki wkładem niepieniężnym.

W uzasadnieniu skargi syndyk w szczególności podkreślał, że przeniesienie własności udziałów i akcji nie nastąpiło w wykonaniu zobowiązania do pokrycia kapitału akcyjnego. Zobowiązanie do pokrycia gotówką kapitału akcyjnego wynikało z czynności przeniesienia własności i akcji (z umowy datio in solutum). Czynność ta nie pozostaje w formalnym związku z procedurą podwyższenia kapitału i nie stanowi w szczególności "pokrycia kapitału". Zmierza jedynie do wygaszenia zobowiązania pieniężnego do pokrycia kapitału. Analogicznie jak przy potrąceniu umownym (art. 14 Kodeksu spółek handlowych) dochodzi do zapłaty długu pieniężnego, bez fizycznego przekazania gotówki, jednak nie ulega wątpliwości, że nie dochodzi do wniesienia wkładu niepieniężnego.

Syndyk dalej akcentował, że jako koszt uzyskania przychodu należy rozumieć zarówno poniesienie wydatku, jak i zakwalifikowanie faktycznie zrealizowanego odpisu lub innego zmniejszenia aktywów lub zwiększenia strat. Będzie to więc każdy faktycznie dokonany odpis nie będący wydatkiem (w znaczeniu kasowym - rozchód pieniężny) powodujący zmianę w strukturze aktywów lub pasywów osoby prawnej. Ponieważ przepisy u.p.d.o.p. nie przewidują wymogu powiązania kosztu z aktualnym uszczupleniem środków podatnika, przez poniesienie należy rozumieć wszelkie czynności prowadzące do zmniejszenia jego aktywów bądź zwiększenia strat. Ustawodawca nie zastrzegł, że poniesienie określonych kosztów musi się wiązać z bieżącym uszczupleniem zasobów finansowych podatnika, a zatem "poniesienie kosztu" nie będzie wiązało się wyłącznie z faktycznym poniesieniem przez podatnika określonego wydatku (w rozumieniu wypływu wartości pieniężnych z jego majątku) lecz również z czynnościami skutkującymi jakimkolwiek zmniejszeniem jego aktywów czy też zwiększeniem strat obecnie lub w przyszłości.

Powołując się na art. 16 ust. 8 u.p.d.o.p. syndyk wskazywał, że nie uznaje się za koszty uzyskania przychodów wydatków na objęcie lub nabycie udziałów albo wkładów w spółdzielni, udziałów albo akcji w spółce oraz innych papierów wartościowych, a także wydatków na nabycie tytułów uczestnictwa lub jednostek uczestnictwa w funduszach kapitałowych; wydatki takie są jednak kosztem uzyskania przychodu z odpłatnego zbycia tych wkładów, udziałów, akcji oraz innych papierów wartościowych, w tym z tytułu wykupu przez emitenta papierów wartościowych, a także z odkupienia tytułów uczestnictwa lub jednostek uczestnictwa w funduszach kapitałowych albo umorzenia jednostek uczestnictwa, tytułów uczestnictwa oraz certyfikatów inwestycyjnych w funduszach kapitałowych, z zastrzeżeniem ust. 7e. Jest to zasada rozliczania kosztów, a wszelkie wyjątki muszą być interpretowane ściśle.

Z powyższych względów spółka rozpoznała koszt uzyskania przychodu ze zbycia udziałów i akcji na rzecz funduszu kapitałowego w kwocie odpowiadającej wartości udziałów nabytych na podstawie umowy datio in solutum, wynikającej z tejże umowy. W wyniku jej wykonania została spłacona wierzytelność spółki przysługująca wobec M.G. i T.P. Strona oparła się w tym względzie na art. 15 ust. 1, art. 16 ust. 1 pkt 8, art. 12 ust. 4 pkt 3 u.p.d.o.p. oraz art. 453 K.c. W świetle powołanych przepisów u.p.d.o.p. wydatki na objęcie lub nabycie udziałów bądź akcji w spółce są kosztem uzyskania przychodów w przypadku odpłatnego ich zbycia. Jakkolwiek na mocy tak skonstruowanej umowy strona nie zapłaciła wprost za udziały, to jednak z uwagi na fakt, iż otrzymała je zamiast należności z tytułu ceny emisyjnej akcji do jakiej zapłaty zobowiązani byli M.G. i T.P. obejmując akcje nowej emisji, to dla spółki kosztem nabycia tych udziałów (kosztem uzyskania przychodów) jest wartość zobowiązania pieniężnego M.G. i T.P. do zapłaty ceny emisyjnej za obejmowane akcje nowej emisji, jakie powinno być spełnione na rzecz spółki, a w miejsce wykonania którego doszło do przeniesienia własności udziałów. Zastosowanie konstrukcji datio in solutum powoduje skutki podobne do potrącenia wzajemnych wierzytelności lub zapłaty. Syndyk zaznaczył, że transakcja taka powinna być traktowana jako uiszczenie zapłaty i nie można różnicować pozycji stron tej umowy w stosunku do pozycji stron, które dokonałyby z jednej strony spłaty gotówkowej, a z drugiej strony sprzedaży udziałów. Skutek ekonomiczny jest identyczny jak przy nabyciu udziałów za gotówkę. W tym zakresie syndyk powołał się na wyrok NSA z dnia 15 marca 2012 r., sygn. akt II FSK 3024/11 oraz wyrok WSA w Warszawie o sygn. akt III SA/Wa 2677/10 i wyrok WSA w Olsztynie o sygn. akt I SA/Ol 609/09. Zaznaczył, że z ekonomicznego punktu widzenia spółka poniosła ciężar nabycia udziałów w postaci wygaśnięcia wierzytelności o zapłatę ceny emisyjnej akcji nowej emisji.

Dalej syndyk wskazywał, że w sprawie nie może znaleźć zastosowania art. 16 ust. 8e u.p.d.o.p. w zw. z art. 12 ust. 4d tej ustawy, gdyż stan faktyczny nie kwalifikuje się pod dyspozycję tych przepisów. Zdaniem syndyka mogą one znaleźć zastosowanie jedynie w przypadku, gdy podwyższony kapitał akcyjny jest pokrywany wkładem niepieniężnym w postaci udziałów lub akcji innych spółek. Jedynie w takim przypadku istnieje na gruncie u.p.d.o.p. możliwość rozpoznania przychodu (art. 12 ust. 1 pkt 7 oraz art. 12 ust. 4 pkt 4). Jeżeli bowiem akcje spółki pokrywane są gotówką nie dochodzi do powstania przychodu ani u spółki, ani u akcjonariusza obejmującego akcje w podwyższonym kapitale. Zatem powołany przepis dla takiej operacji (pokrycia podwyższenia w formie gotówkowej) w ogóle jest zbędny, gdyż nie dochodzi do powstania przychodu. Oznacza to, iż celowość obowiązywania tego przepisu odnosi się jedynie do emisji akcji w zamian za wkłady niepieniężne w postaci udziałów lub akcji w innych spółkach, a co za tym idzie, nie może być mowy o "wymianie" udziałów lub akcji "w zamian" za inne udziały i akcje, gdy nie podwyższa się kapitału wkładem niepieniężnym.

Zdaniem syndyka kluczowe dla omawianego przepisu jest sformułowanie, z którego wynika, że spółka "przyznaje" własne udziały "w zamian" za udziały w innej spółce. Co do zasady sytuacja taka może mieć miejsce jedynie w razie łączenia lub podziału spółek - sformułowanie przepisu wprost odnosi się do tych instytucji Kodeksu spółek handlowych. W tych tylko przypadkach, zgodnie z nomenklaturą Kodeksu spółek handlowych spółka "przyznaje" "własne" udziały "w zamian" za określony wkład pieniężny (art. 492 § 1 i 2, art. 499 § 1 pkt 2 Kodeksu spółek handlowych). Omawiany przepis wyraźnie nawiązuje do progu 10% dopłat wynikającego z powołanych przepisów Kodeksu spółek handlowych (art. 492 § 2). W żadnym innym wypadku nie dochodzi w istocie do wymiany jednych udziałów na inne pomiędzy spółką a innymi podmiotami (udziałowcami innych spółek). Użycie sformułowania "przy wymianie udziałów" (art. 16 ust. 8e u.p.d.o.p.) wskazuje jednoznacznie, że cel i sens powołanego przepisu nakazuje jego stosowanie wyłącznie przy przekształceniach spółek, którym towarzyszy rzeczywista wymiana praw udziałowych.

Następnie syndyk zaakcentował, iż błędnie organy podatkowe zinterpretowały umowy datio in solutum utożsamiając je z pokryciem podwyższonego kapitału wkładem niepieniężnym. Pokrycie akcji wkładem niepieniężnym wymaga stosownej uchwały o podwyższeniu kapitału a takowa nie zapadła. Z kolei, zobowiązanie wynikające z umowy o objęciu akcji było zobowiązaniem pieniężnym, zaspokojonym na zasadzie art. 435 K.c. w inny sposób. Nie zmienia to jednak zasadniczej okoliczności, iż podwyższony kapitał nie został pokryty aportem w postaci udziałów a jedynie wierzytelność pieniężna wynikająca z umowy o objęciu akcji została zaspokojona w formie świadczenia niepieniężnego.

Końcowo syndyk wskazywał, że w szczególności zgodnie z regulacją implementowanej Dyrektywy 2009/133/WE chodzi o przekazanie przez spółkę nabywającą własnych akcji wyemitowanych "w zamian" za udziały (akcje) w innych spółkach a więc o wnoszenie aportu na podwyższenie kapitału w postaci udziałów (akcji) innych spółek, a sam cel emisji wyrażony w uchwale musi dotyczyć właśnie emisji w zamian za aport. Taka transakcja dla obu stron ma być neutralna podatkowo (nie stanowi przychodu). Jednakże w niniejszej sprawie nie zachodzi taka sytuacja - uchwała o podwyższeniu kapitału przewiduje wkład pieniężny, a nie wkład w postaci udziałów (lub akcji). Umowa objęcia akcji kreowała zobowiązanie do zapłaty kwoty pieniężnej a to oznacza, iż akcje spółki zostały wyemitowane "w zamian" za wkład pieniężny, a nie "w zamian" za udziały (akcje) innej spółki. Z kolei udziały w B Sp. z o.o. w K., E Sp. z o.o. w K., a także C Sp. z o.o. w S. zostały nabyte przez spółkę nie w zamian za akcje, lecz w wyniku spłaty istniejącej wierzytelności pieniężnej (zobowiązania) z tytułu zapłaty ceny emisyjnej.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy akcje wyemitowane przez spółkę zostały pokryte wkładem pieniężnym, czy też zostały objęte w zamian za udziały w B Sp. z o.o. w K. oraz C Sp. z o.o. w S.. Dopiero po wyjaśnieniu sposobu pokrycia akcji możliwe jest ustalenie wysokości kosztów dalszej sprzedaży udziałów.

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zobowiązanie z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za 2011 r. nie uległo przedawnieniu z uwagi na ogłoszenie upadłości spółki w dniu [...]. Zgodnie bowiem z art. 70 § 3 O.p. bieg terminu przedawnienia przerywa ogłoszenie upadłości. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o zakończeniu lub umorzeniu postępowania upadłościowego. Postępowanie upadłościowe spółki nie zostało zakończone.

W pierwszej kolejności Sąd odniesie się do zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych, który miał wynikać, zdaniem strony skarżącej, z błędnej oceny dowodów.

Bezsporną okolicznością stanu faktycznego jest, że uchwałą nr 1 Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia spółki z dnia [...] doszło do podwyższenia kapitału akcyjnego spółki z kwoty [...] zł do kwoty [...] zł (tj. o [...] zł) w drodze emisji [...] nowych akcji serii B o wartości nominalnej po [...] zł każda, w tym:

- [...] akcji serii B o wartości nominalnej po [...] zł każda – przeznaczonych do objęcia przez M.G.;

- [...] akcji serii B o wartości nominalnej po [...] zł każda – przeznaczonych do objęcia przez nowego akcjonariusza – T.P.

Nowi akcjonariusze zobowiązali się, zgodnie z treścią powyższej uchwały, do pokrycia akcji w podwyższonym kapitale akcyjnym w całości wkładem pieniężnym, najpóźniej do dnia [...]. Tak się jednak nie stało, gdyż zawartymi w tym samym dniu umowami datio in solutum rozliczono dług wobec spółki zarówno M.G. jak i T.P. I tak M.G. przeniósł na spółkę, w celu zwolnienia się ze zobowiązania pokrycia akcji w podwyższonym kapitale akcyjnym [...] udziałów w B Sp. z o.o. w K.. Analogicznie T.P. w celu zwolnienia się ze zobowiązania pokrycia akcji w podwyższonym kapitale akcyjnym spółki przeniósł na nią [...] udziałów w C Sp. z o.o. w S.

Co istotne, w wyniku zawarcia obu umów datio in solutum spółka jako posiadająca bezwzględną większość praw głosu w B Sp. z o.o. w K. zwiększyła ilość udziałów w tej spółce, zaś obejmując wszystkie udziały w C Sp. z o.o. w S. uzyskała bezwzględną większość praw głosu również w tejże spółce. Z kolei w dniu [...] powyższe udziały zostały wniesione jako wpłaty na certyfikaty inwestycyjne.

Sąd w pełni podziela stanowisko organów podatkowych, że przedmiotem wkładu pieniężnego może być wyłącznie pieniądz polski. Wniesienie takiego wkładu może nastąpić poprzez wręczenie znaków pieniężnych (gotówki) lub "pieniądzem bankowym" w szczególności przez wpłatę na konto, polecenie przelewu, przekaz, przy czym wniesienie następuje z chwilą uznania konta spółki lub powołanego w tym celu pełnomocnika.

Nie budzi wątpliwości Sądu, iż wbrew twierdzeniom autora skargi, nowe wyemitowane przez spółkę akcje zostały objęte w zamian za udziały w B Sp. z o.o. w K. oraz C Sp. z o.o. w S., a nie pokryte wkładem pieniężnym. Świadczą o tym zawarte umowy datio in solutum. Nowi akcjonariusze w celu zwolnienia się ze zobowiązania polegającego na pokryciu akcji w podwyższonym kapitale akcyjnym spółki w całości wkładem pieniężnym zaoferowali przeniesienie na spółkę udziałów w B Sp. z o.o. w K. oraz C Sp. z o.o. w S. a spółka - jako wierzyciel - zaoferowane świadczenie, inne od pierwotnego, przyjęła, skutkiem czego wierzytelność wygasła.

Stan faktyczny w rozpoznawanej sprawie został więc ustalony w sposób prawidłowy, a zarzut błędu w ustaleniach faktycznych okazał się nieuzasadniony. Zgromadzony materiał dowodowy nie pozostawia bowiem wątpliwości, że podwyższony kapitał akcyjny został pokryty wkładem niepieniężnym.

Kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy ma wykładnia art. 12 ust. 4d oraz art. 16 ust. 1 pkt 8e w zw. z art 15 ust. 1 u.p.d.o.p. w brzmieniu obowiązującym w 2011 r. I tak zgodnie z art. 12 ust. 4d wskazanej ustawy jeżeli spółka nabywa od udziałowców (akcjonariuszy) innej spółki udziały (akcje) tej innej spółki oraz w zamian za udziały (akcje) tej innej spółki przekazuje udziałowcom (akcjonariuszom) tej innej spółki własne udziały (akcje) albo w zamian za udziały (akcje) tej innej spółki przekazuje udziałowcom (akcjonariuszom) tej innej spółki własne udziały (akcje) wraz z zapłatą w gotówce w wysokości nie wyższej niż 10% wartości nominalnej własnych udziałów (akcji), a w przypadku braku wartości nominalnej - wartości rynkowej tych udziałów (akcji), oraz jeżeli w wyniku nabycia:

1) spółka nabywająca uzyska bezwzględną większość praw głosu w spółce, której udziały (akcje) są nabywane, albo

2) spółka nabywająca, posiadająca bezwzględną większość praw głosu w spółce, której udziały (akcje) są nabywane, zwiększa ilość udziałów (akcji) w tej spółce

- do przychodów nie zalicza się wartości udziałów (akcji) przekazanych udziałowcom (akcjonariuszom) tej innej spółki oraz wartości udziałów (akcji) nabytych przez spółkę, pod warunkiem że podmioty biorące udział w tej transakcji podlegają w państwie członkowskim Unii Europejskiej lub innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego opodatkowaniu od całości swoich dochodów bez względu na miejsce ich osiągnięcia (wymiana udziałów).

W myśl art. 16 ust. 1 pkt 8e u.p.d.o.p. nie uważa się za koszty uzyskania przychodów wydatków poniesionych przez spółkę nabywającą przy wymianie udziałów; wydatki te - w wysokości odpowiadającej nominalnej wartości udziałów (akcji) wydanych udziałowcom (akcjonariuszom) spółki, której udziały są nabywane, powiększonych o zapłatę w gotówce, o której mowa w art. 12 ust. 4d - są jednak kosztem uzyskania przychodu z odpłatnego zbycia tych udziałów (akcji).

Sąd podkreśla, że w przypadku datio in solutum w miejsce świadczenia pierwotnego dłużnik oferuje świadczenie rodzajowo inne. W niniejszej sprawie nowi akcjonariusze spółki pokryli nowo nabyte akcji wkładem niepieniężnym w postaci udziałów w spółkach z o.o. zamiast pokrycia ich wkładem pieniężnym, co doprowadziło do wygaśnięcia zobowiązania pierwotnego (art. 453 zdanie pierwsze in fine K.c.). Właśnie charakter dokonanych czynności prawnych przesądza o prawidłowym rozstrzygnięciu organów podatkowych.

Wbrew twierdzeniom autora skargi w sprawie ma zastosowania art. 16 ust. 8e u.p.d.o.p. w zw. z art. 12 ust. 4d tej ustawy, gdyż stan faktyczny w pełni kwalifikuje się pod dyspozycję tych przepisów.

Sąd zwraca także uwagę, że z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, że wniesienie wkładu pieniężnego do spółki może polegać tylko na wpłacie gotówki lub na przelewie środków pieniężnych. Natomiast konwersja wierzytelności na udziały (akcje) stanowi w rzeczywistości zamianę tej wierzytelności na inne prawo majątkowe w postaci udziałów (akcji) spółki. (por. wyroki NSA: z dnia 28 lutego 2005 r., sygn. akt FSK 1434/04; z dnia 25 czerwca 2014 r., sygn. akt II FSK 1792/12; z dnia 17 grudnia 2014 r., sygn. akt II FSK 2758/12; z dnia 25 marca 2015 r., sygn. akt II FSK 349/13; z dnia 7 czerwca 2017 r., sygn. akt II FSK 1374/15; z dnia 13 kwietnia 2017 r., sygn. akt II FSK 2301/15 – wszystkie wyroki powołane w uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Jak to wyjaśnił NSA w wyroku z dnia 28 lutego 2005 r., sygn. akt FSK 1434/04, konwersja wierzytelności wspólnika (wierzyciela) oznacza jej zamianę na inne prawo majątkowe i nie jest wniesieniem wkładu w formie pieniężnej, albowiem tę można zrealizować tylko przez wpłatę pieniądza (gotówki) lub przy użyciu pieniądza bankowego. Kodeks spółek handlowych, podobnie zresztą jak i poprzednio obowiązujący Kodeks handlowy, nie definiuje pojęć wkład pieniężny czy niepieniężny (aport) jako form pokrycia kapitału w spółce z o.o., jak również technicznego sposobu realizacji wniesienia tego wkładu na pokrycie kapitału zakładowego. Ustawodawca wprowadzając ten dychotomiczny podział wkładów przeciwstawił wkład niepieniężny wkładowi pieniężnemu, a to logicznie oznacza, że przedmiotem wkładu niepieniężnego może być wszystko to co - nie będąc pieniądzem - przedstawia wartość ekonomiczną (por. też np. wyroki NSA: z dnia 24 kwietnia 2012 r., sygn. akt II FSK 1892/10; z dnia 25 czerwca 2014 r., sygn. akt II FSK 1799/12; z dnia 25 marca 2015 r., sygn. akt II FSK 349/13; z dnia 3 lutego 2016 r., sygn. akt II FSK 2648/13), jak i Sądu Najwyższego (por. uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 marca 1993 r., sygn. akt III CZP 123/92 - OSNCP 1993, nr 10, poz. 167)).

W świetle powyższych rozważań niezasadne okazały się wszystkie zarzuty skargi.

Również powołane przez syndyka orzeczenia nie mogły odnieść skutku, gdyż dotyczą one zarówno odmiennych stanów faktycznych jak i prawnych.

Reasumując prawidłowe jest stanowisko organów podatkowych, że podwyższony kapitał akcyjny spółki pokryty został wkładem niepieniężnym. Doszło bowiem do nabycia udziałów w B Sp. z o.o. w K. oraz C Sp. z o.o. w S. przez stronę w zamian za akcje własne, na zasadzie wymiany udziałów. W związku z tym spółka sprzedając w.w. udziały na rzecz [...] Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego zgodnie z umową zawartą w dniu [...] była uprawniona do rozpoznania kosztu uzyskania przychodu w wysokości wartości nominalnej akcji własnych wydanych na ich objęcie. Zatem zastosowanie znajdują przepisy art. 12 ust. 4d oraz art. 16 ust. 1 pkt 8e w zw. z art 15 ust. 1 u.p.d.o.p. (w brzmieniu obowiązującym w 2011 r.).

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302) skargę oddalił.