Postanowienie NSA, sygn. akt II FSK 1082/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-09-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 3§2 pkt 3
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Jerzy Rypina, Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędzia NSA Janusz Ruszyński (spr.), Protokolant Janusz Bielski, po rozpoznaniu w dniu 28 września 2007 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Ch. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 10 kwietnia 2006 r. sygn. akt I SA/Gl 1399/05 w sprawie ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Ch. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

II FSK 1082/06

U Z A S A D N I E N I E

Postanowieniem z dnia 10 kwietnia 2006 r. I SA/Gl 1399/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił skargę Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – Oddział w Ch. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych.

Opisując stan faktyczny będący przedmiotem postępowania Sąd I instancji wskazał, że Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych prowadzący w oparciu o tytuł wykonawczy egzekucję przeciwko M. Z. z tytułu niezwróconych, nienależnie pobranych alimentów dokonał zajęcia wierzytelności pieniężnej przysługującej zobowiązanej z tytułu zatrudnienia u K. Ż. na podstawie umowy zlecenia.

Zawiadomienie o zajęciu wierzytelności doręczono K. Ż. wraz z wezwaniem - w trybie art. 89 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – do złożenia oświadczenia czy uznaje on (jako dłużnik M. Z.) zajętą wierzytelność M. Z. i czy przekaże ją na pokrycie egzekwowanej należności, lub z jakiego powodu odmawia przekazania.

Wezwanie i ponaglenia pozostały bez odpowiedzi.

Pismem z dnia 24 kwietnia 2005 r. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działający jako organ egzekucyjny, w trybie art. 71 "a" ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wystąpił do Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z wnioskiem o przeprowadzenie kontroli realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności pieniężnej dłużnika. We wniosku wyjaśniono, że K. Ż nie złożył oświadczenia określonego w art. 89 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a zatem Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych domaga się ustalenia w drodze kontroli okoliczności, które powinny zostać ujawnione w tym oświadczeniu, a także zbadania czy i w jakiej kwocie wypłacono (w okresie od 11 października 2004 r. do 22 kwietnia 2005 r.) dochód osiągnięty przez zobowiązaną z tytułu wykonania umowy zlecenia lub innych umów cywilnoprawnych. Wskazano także, że w dniu 10 stycznia 2005 r. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dokonał interwencji, wzywając dłużnika zajętej wierzytelności do złożenia w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania wyjaśnień w w/w sprawie, lecz dłużnik zajętej wierzytelności wyjaśnień nie udzielił, a zatem ustalenie wskazanych powyżej okoliczności w drodze kontroli jest konieczne.

We wniosku wyjaśniono także, że organ egzekucyjny zamierza skorzystać z uprawnień określonych w art. 71 "b" ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Ściągnięcie zajętej wierzytelności w trybie egzekucji musi być jednak poprzedzone wnioskowaną kontrolą i wydaniem postanowienia określonego w art. 71 "a"

§ 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Postanowieniem z dnia 4 maja 2005 r., wydanym na podstawie art. 123, art. 124, art. 105 oraz art. 61 § 3 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego w związku z art. 17 i art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. umorzył postępowanie wszczęte na wniosek organu egzekucyjnego o przeprowadzenie kontroli realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego z uwagi na jego bezprzedmiotowość.

W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z dyspozycją art. 71 "a" i 71 "b" ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organy administracyjne uprawnione są jedynie do kontroli prawidłowości zastosowanego środka egzekucyjnego, a przystąpienie dłużnika do realizacji zajęcia wymaga uprzedniego złożenia przez niego oświadczenia w trybie art. 89 § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W przedmiotowej sprawie K. Ż. nie złożył wskazanego oświadczenia, a zatem podejmowanie czynności kontrolnych byłoby przedwczesne i nieuprawnione.

Dokonując oceny stanu faktycznego Sąd I instancji stwierdził, że w niniejszej sprawie dokonano zajęcia wierzytelności przysługującej zobowiązanej M. Z. wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od K. Ż. z tytułu wykonania umowy zlecenia w trybie art. 89 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu.

Po bezskutecznym działaniu zmierzającym do złożenia przez dłużnika zajętej wierzytelności oświadczenia określonego w art. 89 § 3 ustawy egzekucyjnej Zakład Ubezpieczeń podjął czynności przewidziane w art. 71 "b" tej ustawy.

Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z treścią art. 71 "a" § 2 ustawy egzekucyjnej, jeżeli środek egzekucyjny został zastosowany przez Dyrektora Oddziału ZUS, to kontrolę realizacji zastosowanego środka przeprowadza Naczelnik Urzędu Skarbowego.

Przepisy dotyczące kontroli realizacji środka egzekucyjnego na zajęciu wierzytelności przysługującej zobowiązanemu nie zawierają żadnych regulacji dotyczących formy, w jakiej naczelnik urzędu skarbowego mógłby odmówić przeprowadzenia wnioskowanej przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych kontroli u dłużnika zajętej wierzytelności, a co za tym idzie nie przewidują też środka zaskarżenia, jaki przysługiwałby organowi egzekucyjnemu lub wierzycielowi w sytuacji, gdy Naczelnik Urzędu Skarbowego nie uwzględni wniosku o przeprowadzenie kontroli.

Wskazując na art. 3 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że bezsporne jest, że zaskarżone w niniejszej sprawie postanowienie, zostało wydane w toku postępowania egzekucyjnego i dotyczy umorzenia postępowania zainicjowanego wnioskiem o przeprowadzenie kontroli realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewiduje możliwości zaskarżenia rozstrzygnięcia wydanego na skutek stwierdzenia bezprzedmiotowości wniosku o przeprowadzenie kontroli, a do zaskarżonego w niniejszej sprawie postanowienia nie można w żadnym wypadku stosować odpowiednio regulacji dotyczących postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Bezpodstawne byłoby także zastosowanie art. 17 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zgodnie z którym "o ile inne przepisy nie stanowią inaczej, rozstrzygnięcie i zajmowane przez organ egzekucyjny stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia, na które przysługuje zażalenie, jeśli ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub Kodeks postępowania administracyjnego tak stanowi". Konstatacja ta wynika z przyjętej przez Sąd tezy, że wystąpienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do Naczelnika Urzędu Skarbowego o przeprowadzenie kontroli realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego nie inicjuje odrębnego postępowania, a jedynie stanowi czynność egzekucyjną, definiowaną (w art. 1 "a" pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji) jako wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego, co wyklucza odpowiednie zastosowanie w niniejszej sprawie regulacji dotyczącej umorzenia postępowania zawartej w Kodeksie postępowania administracyjnego.

Sąd I instancji zwrócił uwagę na to, że zaskarżone rozstrzygnięcie wydano w formie postanowienia. Nie mieści się ono w zakresie aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej, które podlegają kontroli sądowoadministrcyjnej na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 poppsa.

Tak więc według Sadu I instancji postanowienie o umorzeniu postępowania na skutek stwierdzenia bezprzedmiotowości wniosku o przeprowadzenie kontroli realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego nie podlega kognicji sądów administracyjnych co czyni skargę niedopuszczalną.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało zaskarżone skargą kasacyjną Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ch., który wniósł o jego uchylenie w całości, zarzucając naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art.58 §1 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) oraz art.71 "a", 71 "b", 91 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wierzycielowi dnia 17 czerwca 1966 - tekst jednolity z dnia 1 lipca 2002 r. (Dz.U. Nr 110, poz.968), w wyniku której niezasadnie przyjęto, że wniesienie skargi na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego o umorzeniu postępowania na skutek stwierdzenia bezprzedmiotowości wniosku o przeprowadzenie kontroli realizacji stosowanego środka egzekucyjnego jest niedopuszczalne.

Uzasadniając skargę kasacyjną Dyrektor Oddziału ZUS podniósł, że uruchomienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w celu przeprowadzenia kontroli u dłużnika zajętej wierzytelności nie wszczyna odrębnego postępowania.

Wszczęcie egzekucji nastąpiło z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności bez względu na to, czy dłużnik zajętej wierzytelności złoży oświadczenie, o którym mowa w art. 89 § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Zdaniem autora skargi kasacyjnej z treści art. 89 § 3 ustawy egzekucyjnej wynika,. że złożenie oświadczenia w sprawie uznania zajętej wierzytelności jest czynnością egzekucyjną wykonywaną w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

Analiza przepisu art. 89 § 3 upoważnia do uznania, że czynności takie jak złożenie oświadczenia w sprawie uznania zajętej wierzytelności są czynnościami egzekucyjnymi wykonywanymi w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

Organy egzekucyjne w myśl art. 71 "a" uprawnione są do przeprowadzania u dłużników zajętej wierzytelności kontroli prawidłowości realizacji zastosowania środka egzekucyjnego. Treść art. 71 "a" § 2 i 9 dowodzi, że żądanie skarżącego było zasadne, bo chodziło o ustalenie czy dłużnik bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności. Przepis nie uzależnia przeprowadzenia kontroli od obowiązku złożenia oświadczenia.

Przepis jednoznacznie stanowi, że kontrola obejmuje prawidłowość zastosowanego środka egzekucyjnego. Organ egzekucyjny w postaci Dyrektora Oddziału ZUS nie ma uprawnień, by samodzielnie przeprowadzić kontrolę.

Dyrektor Oddziału ZUS uznał również, że uzasadnione jest rozstrzygnięcie w jakie formie Naczelnik Urzędu Skarbowego może odmówić przeprowadzenia kontroli i w konsekwencji, jakie przysługują środka zaskarżenia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zarzut naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego okazał się nieuzasadniony.

Podstawa kasacji wymieniona w art. 174 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) odnosi się do naruszenia norm prawa administracyjnego i podatkowego materialnego.

W sprawie objętej przedmiotową skargą kasacyjną nie miały w ogóle zastosowania przepisy zawierające normy prawa materialnego. ani bowiem art. 58 § 1 poppsa ani art. 71 "a", 71 "b" i 91 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie są normami prawa materialnego.

Sama nazwa tych ustaw wskazuje na to, że regulują one kwestie formalnoprawne, którymi są reguły postępowania sądowoadministracyjnego i postępowania egzekucyjnego w administracji.

Należy zwrócić uwagę na to. że skarga jako podstawę prawną zarzutu naruszenia prawa materialnego wskazuje art. 58 § 1 poppsa nie podając o który z punktów § 1 art. 58 chodzi.

W tym miejscu należy zauważyć, że Sąd I instancji przy wskazywaniu podstawy prawnej rozstrzygnięcia nie ustrzegł się nieprawidłowości, gdyż również nie sprecyzował pełnej podstawy rozstrzygnięcia. Z treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia można jedynie przyjąć, że chodzi o art. 58 § 1 pkt 6 poppsa.

Skoro jednak wskazano jako podstawę zarzutu skargi kasacyjnej naruszenie art. 58 § 1 poppsa należało rozpoznać skargę kasacyjną w granicach tego zarzutu.

Niedopuszczalność skargi z innych przyczyn obejmuje m.in. brak przedmiotu zaskarżenia.

Przykładem takiego braku przedmiotu zaskarżenia może być niedopuszczalność wniesienia skargi.

W niniejszym przypadku nie występuje niedopuszczalność skargi.

Artykuł 71a § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. (tekst jednolity Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968) o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewiduje, że jeżeli środek egzekucyjny, a więc środek przewidziany w art. 1a pkt 12 ustawy (w niniejszym przypadku egzekucja wierzytelności pieniężnej) zastosowany został przez organ egzekucyjny, którym jest Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, kontrolę prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego przeprowadza z urzędu lub na wniosek tego organu, naczelnik urzędu skarbowego.

Sąd I instancji nie miał wątpliwości, że egzekucja wierzytelności pieniężnej została przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zastosowana.

W takiej sytuacji kontrola prawidłowości realizacji egzekucji wierzytelności pieniężnej przechodzi do właściwości naczelnika urzędu skarbowego.

Czynności kontrolne sprowadzają się do sporządzenia protokołu i zachowania procedur przewidzianych w art. 71a § 3-9 ustawy.

Kontrola prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego jest czynnością wykonywaną w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Czynność tą jednak nie wykonuje organ egzekucyjny, którym w niniejszej sprawie jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Należy się zgodzić z poglądem wyrażonym w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że wniosek o przeprowadzenie kontroli realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego jest czynnością egzekucyjną zdefiniowaną w art. 1a pkt 2 ustawy egzekucyjnej.

Wyciągnięty przez Sąd I instancji wniosek z powyższej konstatacji jest jednak niewłaściwy.

Po otrzymaniu wniosku naczelnik urzędu skarbowego winien przed przystąpieniem do czynności kontrolnych zbadać, czy zachodzą przesłanki do przeprowadzenia kontroli. Oznacza to, że badaniu podlega to. czy środek egzekucyjny zastosowany został przez organ egzekucyjny o którym mowa w art. 19 § 3-5 i 7-8 ustawy.

Jeżeli przesłanka powyższa nie została spełniona, a więc nie zastosowano środka egzekucyjnego naczelnik urzędu skarbowego odmawia na podstawie art. 71a § 2 przeprowadzenia kontroli. Formą odmowy jest postanowienie, zgodnie z treścią art. 17 § 1 ustawy od którego przysługuje zażalenie.

Brak przesłanki umożliwiającej przeprowadzenie kontroli w trybie przewidzianym w art. 71 "a" ustawy egzekucyjnej nie oznacza braku przedmiotu postępowania, a więc nie czyni postępowania wszczętego wnioskiem o przeprowadzenie kontroli bezprzedmiotowym.

Gdy naczelnik urzędu skarbowego, któremu przekazano wniosek o przeprowadzenie kontroli po wstępnej kontroli stwierdzi, że zachodzi przesłanka przewidziana w art. 71 "a" § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przeprowadza kontrolę prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego.

Przesłanka uzasadniająca wszczęcie postępowania kontrolnego jest przesłanką materialną, a nie formalnoprawną. Oznacza to, że jej istnienie skutkuje przeprowadzenie kontroli a brak odmową przeprowadzenia kontroli, a nie stwierdzeniem bezprzedmiotowości postepowania kontrolnego.

Z powyższych względów za uzasadniony należało uznać zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 58 § 1 p.p.s.a. przez nie wskazane odpowiedniego punktu za uzasadniony.

Konsekwencją powyższej argumentacji jest zastosowanie art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270).

Zaskarżone postanowienie podlega więc uchyleniu na podstawie art. 184 cytowanej ustawy.