Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 269/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2006-11-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6335 Zwrot nienależnego świadczenia
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji w części

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Danielec Sędziowie WSA Elżbieta Kremer (spr.) WSA Tadeusz Wołek Protokolant Agnieszka Słaboń po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 listopada 2006 r. sprawy ze skargi W.B. na decyzję Wojewody z dnia 27 sierpnia 2002 r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji w częściach, w których orzekają o obowiązku zwrotu przez W.B. nienależnie pobranego świadczenia za okres od 31.12.1998 r. do 6.02.1999 r. w łącznej kwocie [...]zł(słownie: [...] złote i [...] groszy), II. orzeka, że decyzje w części uchylonej nie mogą być wykonane. III. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata – B. G. Kancelaria Adwokacka K. ul. G. [...] koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w kwocie [...] zł (słownie: [...] złotych), podwyższone o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, obowiązujące w dniu orzekania o tych opłatach, a nadto kwotę [...]złotych (słownie: [...] złotych) z tytułu pozostałych wydatków.


UZASADNIENIE

III SA/Kr 269/06

UZASADNIENIE

W.B. wniósł skargę na decyzję Wojewody z dnia 27 sierpnia 2002 r. nr [...] wydaną w wyniku wznowienia postępowania, w zakresie dotyczącym zwrotu nienależnego świadczenia.

W uzasadnieniu skargi W.B. domagał się umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia powołując się na trudną sytuację materialną. Wskazał na ponowne wstrzymanie renty od dnia 30 czerwca 2000 r. oraz zawisłą w Sądzie Okręgowym w K. Wydziale Ubezpieczeń Społecznych sygn. akt [...] sprawę o to roszczenie. Skarżący pozostaje na utrzymaniu matki W.K., która pobiera emeryturę w wysokości [...] zł brutto i żyje w skrajnej nędzy. Zarzut równoczesnego pobierania renty i zasiłku uważa za bezpodstawny, a brak rozliczenia wynika z winy organu.

Z dniem [...] Iipca 1998 roku W.B. został zarejestrowany w Rejonowym Urzędzie Pracy w K. Decyzjami Kierownika Rejonowego Urzędu Pracy w K. z dnia [...] Iipca 1998 roku znak: [...], uzyskał status osoby bezrobotnej, oraz orzeczono o przyznaniu prawa do zasiłku dla bezrobotnych z Funduszu Pracy od dnia [...] sierpnia 1998 roku, znak: [...]. Następnie decyzją Kierownika Powiatowego Urzędu Pracy w K. z dnia [...] 1999 roku, znak: [...] orzeczono o utracie przez W.B. prawa do zasiłku dla osób bezrobotnych z Funduszu Pracy od dnia [...] Iutego 1999 roku z powodu wyczerpania okresu pobierania zasiłku przewidzianego ustawą o zatrudnieniu i przeciwdziałania, bezrobociu. Z powodu niestawiennictwa w wyznaczonym terminie decyzją Kierownika Powiatowego Urzędu Pracy w K., z dnia [...] 1999 roku został pozbawiony statusu bezrobotnego z dniem [...] marca 1999 roku, znak: [...]. W dniu kolejnej rejestracji w Urzędzie Pracy w dniu [...] sierpnia 2001 roku W.B. przedstawił zaświadczenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział K. z dnia [...] sierpnia 2001 roku stwierdzające pobieranie przez niego renty z tytułu niezdolności do pracy od dnia [...] czerwca 1992 roku do [...] czerwca 2001 roku, znak: [...].

Decyzją z dnia [...] 2002 r. nr [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta K. Urząd Pracy w K. po wznowieniu postępowania objętego postanowieniem z dnia [...] 2001 r. znak: [...] w sprawie W.B. uchylił:

decyzję Kierownika Powiatowego Urzędu Pracy w K. z dnia [...] 1999 roku, znak: [...] orzekającą o pozbawieniu W.B. statusu bezrobotnego z dniem [...] marca 1999 roku z powodu niestawiennictwa w Powiatowym Urzędzie Pracy w wyznaczanym terminie i nie powiadomienia w ciągu 5 dni o uzasadnionej przyczynie tego niestawiennictwa,

decyzję Kierownika Powiatowego Urzędu Pracy w Krakowie z dnia [...] 1999 roku, znak [...] orzekającej o utracie przez W.B. prawa do zasiłku dla bezrobotnych z Funduszu Pracy od dnia [...] lutego 1999 roku z powodu wyczerpania okresu pobierania zasiłku przewidzianego wymienioną ustawą o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu,

decyzję Kierownika Rejonowego Urzędu Pracy w K. z dnia [...] 1998 roku, znak; [...] orzekającą o przyznaniu W.B. prawa do zasiłku dla bezrobotnych z Funduszu Pracy od dnia [...] sierpnia 1998 roku;

decyzję Kierownika Rejonowego Urzędu Pracy w K. z dnia [...] 1998 roku, znak: [...] orzekającą o uznaniu W.B. za osobę bezrobotną, z dniem [...] lipca 1998 roku, -

i orzekł:

1/ o odmowie uznania W.B. za osobę bezrobotną od dnia [...] lipca 1998 roku z powodu nabycia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy od dnia [...] czerwca 1992 roku oraz

2/ o obowiązku zwrotu przez W.B. nienależnie pobranego świadczenia za okres od [...] grudnia 1998 roku do [...] Iutego 1999 roku w łącznej kwocie [...] zł brutto stanowiącego zasiłek dla osób bezrobotnych z Funduszu Pracy.

Od decyzji Urzędu Pracy w K. z dnia [...] 2002 r. znak [...] odwołanie wniósł W.B. podnosząc, że statusu bezrobotnego został pozbawiony bezpodstawnie. W dniu wyznaczonego terminu tj. [...] lutego 1999 r. zgłosił się do pokoju 104 i poprosił o wykreślenie go z rejestru bezrobotnych nieposiadających prawa do zasiłku. Pracownik urzędu poinformował, że wniosek o wy rejestrowa nie należy złożyć w formie pisemnej. W dniu 17 lutego 1999 r. W.B. złożył powyższy wniosek w urzędzie pocztowym- dowód nadania nr [...].

Odwołujący się podniósł, że bezzasadne było wydanie decyzji pozbawiającej go statusu bezrobotnego z powodu niestawiennictwa w wyznaczonym dniu skoro termin upływał w dniu [...] marca 1999 r.

Zarzut równoczesnego pobierania renty inwalidzkiej z tytułu częściowej niezdolności do pracy i zasiłku uważa za bezpodstawny wyjaśniając, że pobierał rentę od dnia [...] czerwca 1992 r. do dnia [...] czerwca 2001 r., z przerwą z powodu wstrzymania jej wypłaty z dniem [...] kwietnia1998 r.. Jako dowód powyższej okoliczności powołał decyzję US w K. z dnia [...] marca 1998 r. znak [...] oraz decyzję ZUS z dnia [...] lutego 1999 r. o przyznaniu renty.

Zdaniem odwołującego się nie rozliczenie pobieranego zasiłku nastąpiło z winy Urzędu Pracy, ponieważ po otrzymaniu wyrównania zgłosił ten fakt do Oddziału ZUS. Pracownik ZUS oświadczył, że potrąceń można dokonać tylko wtedy, kiedy się zwróci o powyższe Urząd Pracy. Dopiero po ponownym wstrzymaniu renty i wystąpieniu do Urzędu Pracy o zasiłek dowiedział się, że będzie zobowiązany zwrócić kwotę [...] zł, pozostała kwota uległa przedawnieniu.

Decyzją z dnia 27 sierpnia 2002 r. nr [...] Wojewoda utrzymał w mocy decyzję działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta K. Zastępcy Kierownika Urzędu Pracy w K. z dnia [...] 2002 r. znak: [...] wydaną po wznowieniu postępowania objętego postanowieniem z dnia [...] 2001 r. znak: [...]. W decyzji podtrzymał stanowisko organu pierwszej instancji podnosząc, iż osoba posiadająca prawo do renty, jaką stał się na mocy decyzji ZUS W. B. nie może być zarejestrowana w PUP i posiadać status bezrobotnego.

Przerwa z powodu wstrzymania wypłaty renty z dniem [...] kwietnia 1998 r. podniesiona przez W.B. w odwołaniu nie czyni świadczenia wypłaconego w tej "przerwie" należnym. Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy "bezrobotnemu lub innej uprawnionej osobie którym przyznano prawo do emerytury renty z tytułu niezdolności do pracy w wysokości przekraczającej połowę najniższego wynagrodzenia za okres za który wypłacono zasiłek dodatek szkoleniowy, stypendium (...) lub inne świadczenie pieniężne finansowane z Funduszu Pracy Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz inne organy rentowe, które przyznały świadczenie, wypłacają to świadczenie pomniejszone o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconych za ten okres zasiłków (...) lub innych świadczeń pieniężnych (...) i przekazują te kwoty na konto Funduszu Pracy właściwego powiatowego urzędu pracy". Jednak do dnia wydania zaskarżonej decyzji ZUS nie przekazał na konto Urzędu Pracy w K. kwoty pobranego zasiłku. Wypłata świadczenia rentowego za okres pobierania zasiłku dla osób bezrobotnych z Funduszu Pracy nastąpiła do rąk W.B.

Art.28 ust.2 pkt 3 ustawy stanowi, że "nienależnym świadczeniem jest zasiłek dodatek szkoleniowy, stypendium, (...) lub inne świadczenie pieniężne finansowane z Funduszu Pracy, wypłacone osobie za okres, za który nabyła prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy (...) jeżeli organ rentowy, który przyznał to świadczenie, nie dokonał pomniejszenia na zasadach określonych w art.29. Na tej podstawie pobrany przez W. B. zasiłek dla osób bezrobotnych z Funduszu Pracy w okresie od dnia [...] sierpnia 1998 r. do dnia [...] Iutego1999 r. jest świadczeniem nienależnym i powinien w całości podlegać zwrotowi. Ponieważ organ l instancji uznał częściowo przedawnienie roszczenia z uwagi na upływ okresu 3 lat ( do dnia wznowienia postępowania) zaskarżona decyzja dotyczy zwrotu zasiłku za okres od [...] grudnia1998 r. do [...] Iutego1999 r.

Skargę na powyższą decyzję złożył W.B. W skardze kwestionował obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. W uzasadnieniu skargi wnosił o umorzenie dochodzonej kwoty wskazując na swoją trudną sytuację materialną, a także na fakt, że ponownie został pozbawiony renty inwalidzkiej.

Strona przeciwna w odpowiedzi na skargę wniosła o jej oddalenie. W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę podtrzymała argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2005 r. /sygn. akt II SA/Kr 2635/02/ skargę oddalił.

W uzasadnieniu wyroku wskazano, że żądanie skargi nie może być uwzględnione w postępowaniu sądowoadministracyjnym podobnie jak zgłoszony przez skarżącego wniosek o umorzenie należności w postępowaniu odwoławczym od decyzji nakazującej zwrot nienależnie pobranego świadczenia. Sad uznał, że co prawda postępowanie o zwrot nienależnie pobranego świadczenia jest postępowaniem niezależnym od kwestii objętych wznowionym postępowaniem, ale połączenie tych kwestii nie stanowiło uchybienia mogącego mieć wpływ na wynik postępowania. Skoro ZUS przyznał skarżącemu rentę z tytułu niezdolności do pracy od [...] czerwca 1998 r. a jednocześnie nie pomniejszył jej o kwotę wypłacanego w tym czasie zasiłku to skarżący obowiązany jest zwrócić zasiłek pobrany za okres nieobjęty przedawnieniem, co wiąże się z datą wznowienia postępowania.

Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie złożył W.B., wnosząc o uchylenie wyroku. W skardze kasacyjnej zarzucono rozstrzygnięciu: naruszenie prawa materialnego tj. art. 27 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu przez błędne przyjęcie, że skarżącemu nie przysługiwało prawo do zasiłku dla bezrobotnych w okresie od [...] grudnia 1998 r. do [...] lutego 1999 r., art. 28 ust. 1 i 2 powołanej ustawy poprzez błędną interpretację i przyjęcie, że pomimo istnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do zasiłku w czasie gdy zasiłek był pobierany, świadczenie z tego tytułu było nienależnie pobrane, art. 29 ust.1 przez jego niezastosowanie i przyjęcie, ze przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy czyni wypłaty zasiłku świadczeniem nienależnym.

Ponadto rozstrzygnięciu zarzucono naruszenie norm prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 28 ust 8 poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na wznowieniu postępowania i jednoczesnym merytorycznym rozstrzygnięciu w sprawie, przez co niemożliwe było właściwe zastosowanie art. 28 ustawy.

W skardze kasacyjnej podniesiono, że w czasie w którym skarżący pobierał zasiłek dla bezrobotnych, świadczenie to było należne. Wojewoda wznowił postępowanie i jednocześnie orzekł o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Skarżący wskazał, że nawet gdyby świadczenie uznać za nienależne to ubóstwo skarżącego i spożytkowanie w całości świadczenia na utrzymanie uzasadniają umorzenie nienależnie pobranego świadczenia. Powołano się również na błędne postępowanie ZUS, który nie pomniejszył wypłaconej renty oraz lokalność skarżącego w stosunku do właściwych organów.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 24 lutego 2006 r. sygn. akt OSK 974/05, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie.

W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, co następuje:

Przepis art. 28 ust 2 pkt 3 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu stanowi, że za nienależnie pobrane świadczenie uznaje się m. in. świadczenie pieniężne finansowane z Funduszu Pracy "wypłacone osobie za okres za który nabyła prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowej lub renty rodzinne, jeżeli organ rentowy który przyznał świadczenie nie dokonał jego pomniejszenia na zasadach określonych w art. 29". W rozpoznawanej sprawie jest bezsporne, że w okresie pobierania zasiłku dla bezrobotnych skarżącemu zostało przywrócone - decyzją z 12 stycznia 1999 r. prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy od dnia [...] czerwca 1998 r. W tej sytuacji skoro pobierał zasiłek dla bezrobotnych i rentę, świadczenie w postaci zasiłku spełniało kryteria świadczenia nienależnego i podlegało zwrotowi w trybie art. 28 ust 1.

Za nietrafny uznano zarzut naruszenia przepisu art. 29 ust 1 nakładającego na organ rentowy obowiązek pomniejszenia wypłacanej renty o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconych za ten okres zasiłków. ZUS tego nie uczynił i z tego powodu zasiłek stał się świadczeniem nienależnym.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie może budzić wątpliwości, że w toku postępowania wznowieniowego organy administracji po ustaleniu, że istnieją do niego podstawy powinny ograniczyć się do rozpoznania sprawy na nowo w trybie zwyczajnym. Za niedopuszczalne uznano jednak orzekanie w ramach postępowania wznowieniowego o obowiązku zwrotu świadczenia jako nienależnego. Postępowanie w sprawie zwrotu nienależnego świadczenia należało wszcząć po uostatecznieniu się decyzji o odmowie uznania W.B. za bezrobotnego, badając czy roszczenie o zwrot tego świadczenia na dzień podejmowania decyzji ostatecznej w przedmiocie zwrotu nie uległo przedawnieniu. Okoliczność braku winy skarżącego w zaistnieniu wypłaty nienależnego świadczenia oraz jego sytuacja finansowa nie ma w przedmiotowym postępowaniu znaczenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie rozpoznając ponownie sprawę zważył co następuje:

Zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, póz. 12707 Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie rozpoznał merytorycznie skargę W.B. na decyzję z dnia 27 sierpnia 2002 r. nr [...] Wojewody wydaną po wznowieniu postępowania.

Przesłanki oraz procedura wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego decyzją ostateczną uregulowana jest w przepisach ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2000 r. Nr 98, póz. 1071 z późniejszymi zmianami). Wznowienie postępowania jest dopuszczalne wyłącznie w sprawie, w której została wydana ostateczna decyzja. Podstawy wznowienia postępowania zostały wyczerpująco wyliczone w przepisie art. 145 oraz w art. 145a Kpa.

Zgodnie z art. 145 § 1. ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. o Kodeks postępowania administracyjnego:

" W sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli:

dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe,

decyzja wydana została w wyniku przestępstwa,

decyzja wydana została przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27,

strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu,

wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję,

decyzja wydana została bez uzyskania wymaganego prawem stanowiska innego organu,

zagadnienie wstępne zostało rozstrzygnięte przez właściwy organ lub sąd odmiennie od oceny przyjętej przy wydaniu decyzji (art. 100 § 2),

decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione".

Przepis art. 145 § 1 pkt 5 kpa ma zastosowanie, gdy spełnione są łącznie trzy przesłanki:

ujawnione okoliczności faktyczne lub dowody, istotne dla sprawy są nowe,

nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istnieją w dniu wydania decyzji ostatecznej,

nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody, nie były znane organowi, który wydał decyzję.

W postanowieniu Urzędu Pracy w K. z dnia [...] 2001 r. [...] przyjęto jako podstawę wznowienia postępowania istnienie nowego dowodu w postaci zaświadczenia z dnia [...] sierpnia 2001 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w K. stwierdzające pobieranie renty z tytułu niezdolności do pracy od dnia [...] czerwca 1992 r. do dnia [...] czerwca 2001 r. znak [...]. Jak ustalono w dacie wydania decyzji wskazanych w postanowieniu wznawiającym postępowanie W.B. pobierał rentę z tytułu niezdolności do pracy.

Świadczenie rentowe zostało W.B. przywrócone wyrokiem Sądu od dnia [...] czerwca 1998 r. a więc w dacie decyzji wskazanych w postępowaniu wznowieniowym skarżący pozbawiony był prawa pobierania zasiłku dla bezrobotnych. Istotą wznowienia postępowania jest ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy, w której wcześniej została wydana decyzja ostateczna. Za prawidłowe zatem uznać należy postępowanie organów administracji w zakresie uchylenia wadliwych decyzji administracyjnych oraz merytorycznego rozpoznania sprawy. Postępowanie wznowieniowe jest jednak postępowaniem szczególnym, a zakres postępowania wznowieniowego musi być zgodny z zakresem sprawy w której wznowiono postępowanie. Organy administracji prowadzące postępowanie wznowieniowe są związane granicami i przedmiotem sprawy prowadzonej w postępowaniu w trybie zwyczajnym. W rozpoznawanej sprawie powinny więc ograniczyć się do zbadania czy wystąpiła przesłanka wznowienia postępowania określona w art. 145 1 pkt 5 k.p.a a jeśli tak, to czy miała wpływ na wynik sprawy. Pozytywna odpowiedź na to pytanie powoduje konieczność rozpoznania sprawy w trybie zwyczajnym. Orzekanie w toku postępowania wznowieniowego o obowiązku zwrotu nienależnego świadczenia w sytuacji w której decyzja o uchyleniu dotychczasowych decyzji i odmowie uznania skarżącego za osobę bezrobotną nie posiadała jeszcze przymiotu ostateczności było niedopuszczalne. Jak wskazał Naczelny Sad Administracyjny w swoim wyroku dopiero po uostatecznieniu się decyzji o odmowie uznania W. B. za bezrobotnego można było wszcząć postępowanie w sprawie nienależnie pobranego świadczenia badając przy tym czy roszczenie o zwrot tego świadczenia na dzień podejmowania j decyzji w przedmiocie jego zwrotu nie uległo przedawnieniu, stosownie do art. 28 ust. 3 ustawy. Kwestia natomiast ewentualnego umorzenia nienależnie pobranego świadczenia winna być załatwiona w odrębnym postępowaniu administracyjnym.

W świetle powyższego należy uznać, że skarga W.B. na decyzję Wojewody z dnia 27 sierpnia 2002 r. nr [...] jest zasadna.

Mając na uwadze podniesione wyżej względy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. działając na podstawie art. 145. § 1 pkt 1 lit. a, c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. nr 153, póz. 1270/ uwzględnił skargę i uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji w częściach, w których orzekają o obowiązku zwrotu przez W.B. nienależnie pobranego świadczenia za okres od [...] grudnia 1998 r., do [...] lutego 1999 r. w łącznej kwocie [...] zł.

Na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł, że zaskarżone decyzje w części uchylonej nie podlegają wykonaniu.

O kosztach orzeczono zgodnie z art.250 powołanej wyżej ustawy.