Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 169/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-05-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie i umorzono postępowanie - art. 145 §3 ustawy PoPPSA
Powołane przepisy: article: art. 119 § 3, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 24 pkt 5b, art. 48b ust. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak (spr.), Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Sędzia WSA - Andrzej Kania, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 29 maja 2020 r. sprawy ze skargi M. w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie uznania zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym za bezzasadne 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...] z [...] lipca 2019 r. 2. umarza postępowanie egzekucyjne; 3. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie na rzecz M. w W. kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi [...] sp. z o.o. w W.(dalej: strona, skarżąca lub zobowiązana) jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej (dalej Dyrektor IAS organ odwoławczy lub nadzoru) z 3 grudnia 2019 r. nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora [...] Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. (dalej: Dyrektor Oddziału ZUS lub organ egzekucyjny) z [...] lipca 2019r. nr [...]uznające zgłoszony zarzut za bezzasadny. Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym.

Dyrektor Oddziału ZUS wszczął postępowanie egzekucyjne wobec majątku strony na podstawie własnych tytułów wykonawczych z [...] maja 2019 r. nr [...] obejmujących składki na ubezpieczenie społeczne za okres 05-10/2018 r., w łącznej kwocie należności głównej 1.570 zł wraz z odsetkami. Zawiadomieniem z 30 maja 2019 r. nr [...] organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w BNP Paribas Bank Polska S.A. Zawiadomienie doręczono skarżącej wraz z tytułami wykonawczymi w dniu 14 czerwca 2019 r.

Pismem z 14 czerwca 2019 r. strona wniosła zarzuty do ww. tytułów wykonawczych, a także skargę na zajęcie rachunku bankowego. W zakresie zarzutów zobowiązana podniosła, że w dniu 12 stycznia 2016 r. ZUS wystawił stronie zaświadczenie nr [...], o braku zaległości w opłacaniu składek na dzień 12 stycznia 2016 r. Po tej dacie nie doręczono spółce żadnego zawiadomienia o wszczęciu jakiegokolwiek postępowania przez ZUS. Powyższe zaś w ocenie strony wskazywałoby, że ZUS nie zakwestionował zobowiązań spółki wynikających ze złożonych deklaracji ZUS-DRA. Strona wyjaśniła, że w grudniu 2018 r. zostały jej przysłane upomnienia wskazujące na brak wpłat z tytułu składek w roku 2018. Jednocześnie w tej samej kopercie znalazło się pismo o zaliczeniu wpłat składek dokonanych w roku 2018 na poczet składek w roku 2013 i 2014 (sprzed daty wydania zaświadczenia o niezaleganiu). W ocenie spółki z powyższego wynika, że ZUS popełnił błąd, co do zaksięgowania składek na jakieś "rzekome stare zaległości". Strona stanęła na stanowisku, że skoro w 2016 r. ZUS w swojej ewidencji nie miał zaległości w składkach za lata 2013 i 2014, zaś spółka nie składała żadnych korekt deklaracji za poprzednie okresy, a ponadto ZUS nie wszczął żadnego postępowania w odniesieniu do "tamtych okresów" oraz nie wydał (nie doręczył) żadnych decyzji dotyczących niniejszych okresów, to zaliczenie wpłat za rok 2018 na poczet "rzekomych zaległości" z roku 2013 i 2014 było nielegalne i nieuprawnione. Spółka wskazała też, że składki były płacone. Ponadto spółka podniosła, że rozliczenia za rok 2013 i do maja 2014 r. jest już obecnie przedawnione (upłynął 5 - letni termin przedawnienia) i związku z tym ZUS nie jest już uprawniony do wszczęcia i prowadzenia jakiegokolwiek postępowania w tym zakresie. Spółka nadmieniła też, że na pismo ZUS-u z grudnia 2018 r., udzieliła odpowiedzi pismem z 13 grudnia 2018 r. wskazując na nieprawidłowości w zaprezentowanych rozliczeniach i bezzasadność wystawionych upomnień. ZUS na to pismo nie udzielił odpowiedzi. Skarżąca podkreśliła, że zgodnie z informacjami z PUE, ZUS otrzymał wpłaty z tytułu wskazanych okresów rozliczeniowych dokładnie w wysokości wynikającej ze złożonych deklaracji ZUS - DRA i w terminach wynikających z przepisów prawa.

Postanowieniem z 18 lipca 2019 r. organ egzekucyjny uznał zgłoszony zarzut za bezzasadny. W uzasadnieniu organ egzekucyjny odnosząc się do zarzutu nieistnienia obowiązku wskazał, że w okresie 01/2008 - 12/2014 na koncie spółki w ZUS została wykazana Halina [...] (umowa zlecenia), która przez cały powyższy okres została zgłoszona przez spółkę tylko do ubezpieczenia zdrowotnego. Z uwagi na błędny schemat podlegania do ubezpieczeń dla tej osoby ZUS dokonał ustalenia prawidłowego schematu podlegania do ubezpieczeń dla ww. ubezpieczonej oraz skorygował zarówno dokumenty zgłoszeniowe jak i rozliczeniowe na koncie ubezpieczonego jak i płatnika składek za okres od 01/2008 - 12/2014, o czym spółka została poinformowana pismem z 16 lipca 2018 r. W związku z powyższym na koncie spółki powstało zadłużenie. Odnośnie wystawionego zaświadczenia o niezaleganiu z 12 stycznia 2016 r. wyjaśnił, że potwierdzało ono brak zaległości na koncie płatnika składek na dzień jego wystawienia, tj. 12 stycznia 2016 r. Dodatkowo organ egzekucyjny wyjaśnił, że pismem z 22 listopada 2018 r. spółka została poinformowana o niedopłacie na: ubezpieczenie społeczne w wysokości 2.999,10 zł za okres 08-10/2014 oraz ubezpieczenie zdrowotne w wysokości 69,89 zł za okres 10/2018 r.

Odnosząc się do zarzutu przedawnienia organ egzekucyjny wskazał, że zgodnie z art. 24 pkt 5b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 300 ze zm., dalej: usus) termin przedawnienia został zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającego do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. W tym zakresie organ egzekucyjny podkreślił, że pierwszą czynnością w sprawie było skierowanie do spółki w dniu 22 listopada 2018 r. upomnień, które doręczono 13 grudnia 2018 r. Zatem zarzut przedawnienia jest niezasadny. Nadto organ egzekucyjny wskazał, że po ustaleniu schematu podlegania dla ubezpieczonej Haliny [...], zaległość za okres 01-06/2013 została uznana jako przedawniona.

W wyniku rozpoznania zażalenia Dyrektor IAS postanowieniem z (...) grudnia 2019 r. powołując się na związanie stanowiskiem wierzyciela utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału ZUS.

W uzasadnieniu organ nadzoru stwierdza, że organ egzekucyjny wyjaśnił stronie, że dokonał korekty dokumentów zgłoszeniowych jak i rozliczeniowych na koncie ubezpieczonego Haliny [...] (osoba zatrudniona w zobowiązanej spółce na podstawie umowy zlecenia), jak i płatnika składek za okres od 01/2008 - 12/2014, o czym spółka została poinformowana pismem z 16 lipca 2018 r. Ponadto pismem z 22 listopada 2018r. spółka została poinformowana o niedopłacie na: ubezpieczenie społeczne w wysokości 2.999,10 zł za okres 08-10/2014 oraz ubezpieczenie zdrowotne w wysokości 69,89 zł za okres 10/2018r.

Odnośnie zarzutu przedawnienia organ nadzoru potrzymał stanowisko organu egzekucyjnego. Wskazał również, że sporna kwestia prawidłowości rozliczeń składek na ubezpieczenia społeczne za lata 2013 - 2014, nie podlega procedowaniu w trybie przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019r. poz. 1438 ze zm., dalej: upea).

Na zakończenie Dyrektor IAS stwierdził odnosząc się do zarzutu niedopuszczalności egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego (art. 33 § 1 pkt 6 upea), że zarzut ten został zgłoszony w zażaleniu z 16 sierpnia 2019 r. i zatem nie może podlegać merytorycznej ocenie. Podkreślił, że zarzuty są środkiem zaskarżenia przysługującym w fazie wszczęcia postępowania egzekucyjnego, co oznacza, iż nie można się nimi posługiwać w kolejnych stadiach postępowania. Przedmiotem rozpatrzenia zarzutów mogą być tylko te zarzuty, które zostały zgłoszone w terminie 7 dni od dnia doręczenia tytułu wykonawczego. Po upływie tego terminu zobowiązany nie może uzupełniać zarzutów o nowe podstawy prawne lub faktyczne, gdyż takie zarzuty są spóźnione, niedopuszczalne i nie podlegają rozpatrzeniu (por. np. wyrok NSA z 8 września 2016r. II FSK 2296/14).

Pismem z 28 grudnia 2019 r. strona złożyła skargę wnosząc o uchylenie postanowień organów obydwu instancji i zasądzenie kosztów postępowania. Wniosła także o rozpoznanie sprawy na rozprawie. W uzasadnieniu strona podała, że postępowanie dotyczy okresu rozliczeniowego od maja do października 2018 r. i za okres ten strona zarówno złożyła deklaracje rozliczeniowe jak i uiściła składki. Zdaniem strony ZUS w sposób całkowicie bezzasadny i bezpodstawny zaliczył otrzymane wpłaty za okresy od maja do października 2018 r. na poczet starszych należności. Skarżąca zaprzeczyła okoliczności istnienia zaległych należności, czego dowodem jest zaświadczenie z 12 stycznia 2016 r. o braku zaległości. Strona wskazała, że US bez przeprowadzenia postępowania dokonał samowolnego zaksięgowania bieżących wpłat na poczet rzekomych starszych należności. Strona również wyjaśniła, że jedyną informacją na temat tych starszych należności jest informacja doręczona spółce w dniu 13 grudnia 2018 r., którą to informację strona zakwestionowała i obecnie w zakresie zaległych składek toczy się postępowanie przed Sądem Okręgowym w Warszawie XIV Wydział Ubezpieczeń Społecznych sygnatura akt. XIV U 1615/19.

W ocenie skarżącej niedopuszczalna jest sytuacja w której ZUS arbitralnie, bez żadnej decyzji, bez żadnej drogi zaskarżenia dokonuje zaliczenia bieżących wpłat na rzekome "stare" zaległości. Jej zdaniem takie zaliczenie powinno mieć formę postanowienia, na które służy zażalenie. Takie postanowienie nigdy nie zostało wydane.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor IAS wniósł o oddalenie skargi.

Pismem z 4 lutego 2020 r. strona wniosła o przeprowadzenie dowodu z decyzji ZUS nr (...) z (...) grudnia 2019 r. w przedmiocie składek Haliny [...] doręczonej spółce 16 stycznia 2020 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Wymiar sprawiedliwości sądy administracyjne sprawują między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167). Natomiast w oparciu o art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2001 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: ppsa) sądy stosują środki określone w ustawie.

Zgodnie z art. 119 pkt 3 ppsa sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W sprawie przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i dlatego też sąd nie uwzględnił wniosku strony o rozpoznanie sprawy na rozprawie i rozpoznał ją w trybie uproszczonym.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z [...] grudnia 2019 r. utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora I Oddziału ZUS w Warszawie z [...] lipca 2018 r. uznające za bezzasadne zarzuty zgłoszone w postępowaniu egzekucyjnym.

W ocenie sądu postanowienie Dyrektora Oddziału ZUS, działającego jako wierzyciel i jednocześnie organ egzekucyjny, było nieprawidłowe, co skutkować musiało uchyleniem zarówno postanowienia Dyrektora IAS z [...] grudnia 2019 r. (który związany był stanowiskiem wyrażonym w postanowieniu Dyrektora Oddziału ZUS) jak i poprzedzającego go postanowienia organu I instancji z [...18 lipca 2019 r.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że zasadniczy spór w sprawie dotyczy kwestii odnoszącej się do zarzutu dotyczącego nieistnienia obowiązku. Organ egzekucyjny wyjaśnił, że w okresie 01/2008 - 12/2014 na koncie spółki w ZUS została wykazana Halina B. (umowa zlecenia), która przez cały powyższy okres została zgłoszona przez spółkę tylko do ubezpieczenia zdrowotnego. Z uwagi na błędny schemat podlegania do ubezpieczeń dla tej osoby ZUS dokonał ustalenia prawidłowego schematu podlegania do ubezpieczeń dla ww. ubezpieczonej oraz skorygował zarówno dokumenty zgłoszeniowe jak i rozliczeniowe na koncie ubezpieczonego jak i płatnika składek za okres od 01/2008 - 12/2014, o czym, zdaniem organu egzekucyjnego, ZUS poinformował spółkę listem zwykłym pismem z 16 lipca 2018 r. Podstawą działania ZUS był art. 48b usus. W związku z powyższym na koncie spółki powstało zadłużenie. Istnienie zadłużenia za skutkowało koniecznością rozliczania wpłat dokonywanych przez stronę od czerwca 2018 r. zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 21 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1831, dalej: rozporządzenie z 21 września 2017 r.).

Należy na wstępie wyjaśnić, że na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 49 ust. 1 usus Rada Ministrów wydała 21 września 2017 r. rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Powyższe rozporządzenie określa m.in. szczegółowe zasady i tryb postępowania w sprawach rozliczania składek oraz kolejność zaliczania wpłat składek na poszczególne fundusze. Powyższy akt prawny stanowi zatem podstawowe narzędzie organów ZUS w zakresie prawidłowego zaliczania wpłat podatników przekazanych tytułem należnych składek. I tak zgodnie z § 12 ust. 1 ww. rozporządzenia, Zakład dokonuje rozliczenia dokonanej przez płatnika składek wpłaty na koncie płatnika i zewidencjonowania danych na koncie ubezpieczonego za dany miesiąc kalendarzowy na podstawie deklaracji oraz raportów lub deklaracji korygującej i raportów korygujących, w części przypadającej na dany fundusz według podziału ustalonego zgodnie z § 7 ust. 1. W myśl ust. 2, kwota wpłaty w części przypadającej na ubezpieczenia społeczne podlega zaliczeniu na fundusz emerytalny i otwarte fundusze emerytalne, fundusz rentowy, fundusz chorobowy oraz fundusz wypadkowy, począwszy od należności o najwcześniejszym terminie płatności, z uwzględnieniem § 13 ust. 1. Stosownie do ust. 3, kwota wpłaty w części przypadającej na Fundusz Emerytur Pomostowych podlega zaliczeniu na należności z tego tytułu, począwszy od należności o najwcześniejszym terminie płatności. W myśl z kolei ust. 4 kwota wpłaty w części przypadającej na ubezpieczenie zdrowotne podlega zaliczeniu na należności z tego tytułu, począwszy od należności o najwcześniejszym terminie płatności. Zaś stosownie do ust. 5, kwota wpłaty w części przypadającej na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych podlega zaliczeniu na należności z tych tytułów, począwszy od należności o najwcześniejszym terminie płatności.

Zatem trzeba zauważyć, że co do zasady organy ZUS kierując się ww. postanowieniami rozporządzenia z 21 września 2017 r. dokonane przez płatników wpłaty księgują na najwcześniej wymagalne zobowiązania zgodnie z regułami wskazanymi powyżej. Tym samym bez znaczenia pozostają ewentualne wnioski strony o zaksięgowanie dokonanych przelewów na konkretne (wskazane przez zobowiązanego) nieopłacone składki.

W przedmiotowej sprawie nie można jednak pominąć okoliczności powstania zaległości. Okoliczność ta bowiem ma zasadnicze znaczenie w sprawie. Zaległość w opłacaniu składek na ubezpieczenia społeczne nie powstała bowiem na skutek nieopłacenia złożonej przez skarżącą deklaracji rozliczeniowej, ani też nie powstała na skutek wydanej przez ZUS jednej z decyzji, o której mowa w art. 83 ust. 1 usus. Okoliczność ta powstała na skutek zastosowania przez ZUS trybu wynikającego z art. 48b usus.

Zgodnie z art. 48b ust. 1 usus Zakład może sporządzać z urzędu zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych, zgłoszenia wyrejestrowania ubezpieczonego z ubezpieczeń społecznych, imienne raporty miesięczne, zgłoszenia płatnika składek, zgłoszenia wyrejestrowania płatnika składek, deklaracje rozliczeniowe oraz dokumenty korygujące te dokumenty, zwane dalej "dokumentami związanymi z ubezpieczeniami społecznymi określonymi w ustawie".

2. Zakład może korygować z urzędu błędy stwierdzone w dokumentach związanych z ubezpieczeniami społecznymi określonych w ustawie.

3. Zakład może żądać od płatnika składek ponownego złożenia dokumentów związanych z ubezpieczeniami społecznymi określonych w ustawie, jeżeli dokumenty te nie zostały zidentyfikowane w systemie informatycznym Zakładu.

4. Zakład może z urzędu wprowadzać i korygować dane bezpośrednio na kontach ubezpieczonych lub kontach płatników składek, informując o tym ubezpieczonych i płatników składek.

W art. 49 ust. 1 pkt 3-5 usus ustawodawca udzielił delegacji ustawowej Radzie Ministrów do szczegółowego uregulowania powyższej kwestii. W § 24 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 kwietnia 2008 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. nr 78 poz. 465, dalej: rozporządzenie) uregulowano sporne zagadnienie. Zgodnie z § 24 ust. 1 ww. rozporządzenia Zakład informuje ubezpieczonego i płatnika składek o sporządzonych lub skorygowanych z urzędu dokumentach ubezpieczeniowych oraz o danych wprowadzonych lub skorygowanych bezpośrednio na koncie ubezpieczonego lub na koncie płatnika składek.

2. Zakład może zwrócić się do ubezpieczonego lub do płatnika składek o przekazanie danych niezbędnych do sporządzenia lub skorygowania z urzędu dokumentów ubezpieczeniowych oraz wprowadzenia lub skorygowania z urzędu danych na koncie ubezpieczonego lub na koncie płatnika składek.

3. W przypadku stwierdzenia rozbieżności w kwotach składek wykazanych przez płatnika składek i kwotach składek wyliczonych przez Zakład od podstaw wymiaru składek wykazanych przez płatnika, za prawidłowe przyjmuje się kwoty składek wyliczone przez Zakład od podstaw wymiaru składek wykazanych przez płatnika.

4. Jeżeli płatnik składek nie zgadza się z danymi zawartymi w dokumentach ubezpieczeniowych sporządzonych lub skorygowanych z urzędu albo z danymi wprowadzonymi lub skorygowanymi bezpośrednio na koncie ubezpieczonego lub koncie płatnika składek, w terminie 14 dni od otrzymania informacji powinien przekazać do Zakładu dokumenty ubezpieczeniowe korygujące te dane, chyba że dane wynikają z prawomocnej decyzji lub z prawomocnego wyroku sądu.

5. Jeżeli ubezpieczony nie zgadza się z danymi zawartymi w dokumentach ubezpieczeniowych sporządzonych lub skorygowanych z urzędu albo z danymi wprowadzonymi lub skorygowanymi bezpośrednio na koncie ubezpieczonego lub koncie płatnika składek, w terminie 30 dni od dnia otrzymania informacji powinien złożyć w Zakładzie wniosek o przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, chyba że dane wynikają z prawomocnej decyzji lub z prawomocnego wyroku sądu.

6. Postępowanie wyjaśniające Zakład powinien zakończyć nie później niż w ciągu 3 miesięcy, a postępowanie w sprawie szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu 6 miesięcy od dnia otrzymania wniosku.

7. W przypadku braku możliwości doręczenia informacji płatnikowi składek lub ubezpieczonemu, informację pozostawia się w aktach sprawy.

W ocenie sądu i co również wynika z poglądów doktryny i orzecznictwa sądowego tryb określony w art. 48b usus jest trybem szczególnym i wyjątkowym, który winien być zastrzeżony do sytuacji, w której nie jest możliwe lub jest znacznie utrudnione złożenie dokumentów korygujących (patrz Kostrzewa Piotr, Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Komentarz. LEX/el. 2014). Zakład bowiem nie może zastępować płatnika przy wykonywaniu jego obowiązków. W tym zakresie sąd podziela stanowisko wyrażone w wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z 17 września 2013 r. IV U 812/13 w którym sąd podkreślił, że pomimo tego, iż ZUS posiada instrument pozwalający mu na zgłoszenie danej osoby do ubezpieczenia z urzędu, to jednak obowiązek taki ciąży na płatniku (art. 36 ust. 2 usus). Oznacza to, iż ZUS nie powinien przejmować od płatników składek zadań, które powinni realizować sami płatnicy. "Wyręczanie" płatników składek w wypełnianiu przez nich ustawowych obowiązków, nałożonych przepisami prawa ubezpieczeń społecznych, nie jest zatem prawidłowe i na pewno nie służy dyscyplinowaniu płatników w rzetelnym wykonywaniu zadań w zakresie ubezpieczeń społecznych. Oceniając omawianą regulację należy zaznaczyć, iż stosowanie ww. przepisu winno być ograniczone tylko do tych przypadków, gdzie ZUS - przy wykorzystaniu innych dostępnych środków prawnych - nie może rzeczywiście wymusić na płatniku składek przedłożenia odpowiednich dokumentów ubezpieczeniowych.

W związku z powyższym w ocenie sądu tryb określony w art. 48b usus, tak jak deklaracja rozliczeniowa ma charakter trybu w zasadzie niespornego. W sytuacjach spornych trybem podstawowym jest tryb wydania decyzji administracyjnej, kontrolowanej przez sąd powszechny, a nie administracyjny. Innymi słowy trybem na podstawie, którego organ może dochodzić nieuregulowanych należności jest deklaracja rozliczeniowa nieopłacona w całości oraz wydana decyzja. Podkreślenia bowiem wymaga, że deklaracja rozliczeniowa stanowi określone oświadczenie wiedzy strony. Natomiast wydana przez ZUS decyzja najczęściej kwestionuje stanowisko strony postępowania w zakresie podlegania ubezpieczeniu lub też wymiaru składek (patrz art. 83 ust. 1 usus wskazujący przykładowe rozstrzygnięcia). W związku z powyższym zastosowany tryb z art. 48b usus będzie mógł być podstawą do żądania zwrotu tylko w wypadku, braku sporu między stronami i przy wypełnieniu wszystkich warunków do jego zastosowania.

W tym miejscu sąd wskazuje, że nie ma kompetencji do oceny, czy w sprawie w sposób właściwy ZUS zastosował art. 48b usus, gdyż kwestia ta jest zastrzeżona do oceny sądu powszechnego. Jednakże mimo braku możliwości dokonania merytorycznej oceny istnienia zaległości, tj. prawidłowości określenia składek na ubezpieczenia społeczne za zleceniobiorcę Halinę B. w okresie od stycznia 2008 r. do grudnia 2014 r., to sąd jest właściwy do oceny czy za okres dochodzonej należności za okres od maja do października 2018 r. spółka istotnie nie uregulowała należności wynikającej z deklaracji rozliczeniowej. W tym miejscu sąd wskazuje, że za powyższe okresy strona uregulowała należności wskazane w deklaracji rozliczeniowej (patrz. m.in. karta 17 akt adm.), a ZUS w sposób nieuprawniony dokonał nieprawidłowego rozliczenia kwot wskazanych w tych deklaracjach na zaległe należności. Powyższą ocenę sąd wywiódł na podstawie poniższej argumentacji.

Po pierwsze aby prawidłowo zastosować tryb określony w art. 48b usus strona musi zostać prawidłowo powiadomiona o jego zastosowaniu, co wprost wynika z art. 48b ust. 4 usus oraz § 24 ust.1 rozporządzenia. W sprawie brak jest jakiegokolwiek dowodu, że strona została o zastosowaniu trybu poinformowana pismem z 16 lipca 2018 r. Organ egzekucyjny bowiem nie dysponuje zwrotnym potwierdzeniem odbioru tej informacji (informacja wysłana listem zwykłym), a strona przeciwna kwestionuje fakt otrzymania tego pisma (patrz zażalenie). Po drugie zastosowanie trybu z art. 48b usus wymaga aby płatnik składek (ubezpieczony) nie kwestionował dokonanej, np. korekty deklaracji rozliczeniowej, co jasno wskazuje § 24 ust. 4 rozporządzenia wskazujący na możliwość zgłoszenia zastrzeżeń przez płatnika w terminie 14 dni poprzez przekazanie do ZUS dokumentów korygujących. Kwestionowanie działania Zakładu z urzędu uruchamia tryb decyzyjny, a więc ZUS ma obowiązek przeprowadzić postępowanie wyjaśniające (§ 24 ust. 6 rozporządzenia) i wydać w sprawie spornej decyzję. Decyzja taka natomiast będzie podlegała kontroli sądu powszechnego zgodnie z art. 83 ust. 2 usus. W sprawie strona kwestionuje dokonaną przez organ korektę składek, gdyż m.in. w odpowiedzi na upomnienie pismem z 13 grudnia 2018 r. złożyła określone wyjaśniania i żądania, które uruchomiły tryb decyzyjny (decyzja została wydana, po wydaniu ostatecznego postanowienia w sprawie zarzutów, tj. w dniu z [...] grudnia 2019 r.). Zgodnie z informacją zawartą w skardze, strona od decyzji z [...] grudnia 2019 r. złożyła odwołanie do sądu powszechnego – sprawa o sygn. akt XIV U 1615/19. Tym samym w ocenie sądu ZUS w sposób nieuprawniony i dowolny, bez podstawy prawnej dokonał rozliczenia uiszczonych składek za okres od maja do października 2018 r. na zaległe należności, które w okresie dokonania rozliczenia miały jeszcze charakter sporny. W tym miejscu sąd wyjaśnia, że aby dokonać w sposób prawidłowy rozliczenia należności zgodnie z § 12 ust. 2 rozporządzenia z 21 września 2017 r. to taka zaległa należność musi istnieć niespornie i wynikać bądź z deklaracji rozliczeniowej, bądź z prawomocnej decyzji lub prawomocnego wyroku. Może także wynika z dokonanej przez ZUS z urzędu korekty, jednakże pod warunkiem braku kwestionowania przez stronę takiej korekty, tj. w wypadku nie skorzystania przez stronę z § 24 ust. 4 rozporządzenia. W przeciwnym wypadku organ ma obowiązek wydać decyzję i dopiero od jej uprawomocnienia może stosować wskazany powyżej tryb określony w § 12 ust. 2 rozporządzenia z 21 września 2017 r. W sprawie ZUS powyższe pominą i samowolnie dokonał rozliczenia zaległych składek na ubezpieczenia społeczne ze środków przekazanych na bieżące składki. Co więcej i co jest całkowicie niezgodne z prawem ZUS najpierw dokonał korekt i dokonał rozliczenia należności bieżących na zaległe należności (patrz miesiące rozliczeniowe maj i czerwiec 2018 r.) i dopiero nieskutecznie wystosował do strony pismo datowane na 16 lipca 2018 r. (w aktach brak jest tego pisma). Powyższe działania organu wprost omijają przepisy dotyczące przedawnienia należności i noszą znamiona działania dowolnego mającego na celu wyegzekwowanie należności, które mogą ulec przedawnieniu (art. 24 ust. 4 i następne usus) w sposób uwłaczający przepisom prawa i zasadom postępowania. W ocenie sądu prawidłowe działanie przy zastosowaniu art. 48b usus powinno wyglądać w ten sposób, że ZUS najpierw dokonuje stosownych korekt i zawiadamia stronę o tym fakcie. Następnie oczekuje reakcji strony i w wypadku braku sprzeciwu strony i przy braku uregulowania przez ten podmiot zaległych składek dopiero wówczas może dokonywać rozliczenia zaległych składek ze składek bieżących stosując § 12 rozporządzenia z 21 września 2017 r. Natomiast w wyniku braku zgody strony na działanie organu z urzędu i dokonaną korektę organ ma obowiązek wydać decyzję, która to decyzja po jej uprawomocnieniu może stanowić podstawę do rozliczenia zaległych składek ze składek bieżących. W sprawie zgodnie z tym co zostało powiedziane wyżej organ ZUS powyższego nie dochował i dowolnie nie informując strony i nie czekając na jej reakcję pozmieniał de facto oświadczenia wiedzy strony (złożone deklaracje rozliczeniowe i dokumenty zgłoszeniowe) i następnie w sposób nieprawidłowy dokonał rozliczenia deklaracji rozliczeniowych za okresy od maja do października 2018 r. rozliczając przekazane środki na zaległe należności, które jak się okazało miały charakter sporny, powodując w ten sposób powstanie zaległości za te okresy. W związku z powyższym w ocenie sądu uprawnione jest twierdzenie, że za miesiące określone w tytule wykonawczym strona nie posiadała zadłużenia (decyzja nie została jeszcze wydana), a więc zasadny okazał się zarzut nieistnienia obowiązku, o którym mowa w art. 33 ust. 1 pkt 1 upea. Zgodnie z tym przepisem podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być: 1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku.

Na zakończenie sąd wskazuje, że stosując art. 106 § 3 ppsa przeprowadził dowód z decyzji z 18 grudnia 2019 r. na okoliczność daty jej wydania.

Mając powyższe na względzie sąd zauważa, że organ naruszył art. 33 ust. 1 pkt 1 upea i tym samym skoro obydwa postanowienia powielają ten sam błąd to należało jej uchylić na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c ppsa. Sąd na mocy art. 145 § 3 ppsa, który stanowi, że w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie stwierdził również, że wskazane powyżej błędy nakazują również umorzenie postępowania egzekucyjnego, gdyż został wypełniony warunek, o którym mowa w art. 34 § 4 upea. O zwrocie kosztów postępowania sąd orzekł w oparciu o art. 200, art. 205 § 2 i § 3 oraz art. 209 ppsa w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców adwokackie (Dz.U. z 2018 r. poz. 265), gdyż strona skarżąca była reprezentowana przed sądem przez radcę prawnego. Na łączną kwotę 480 zł przysługujących do zwrotu stronie kosztów postępowania sąd zaliczył 480 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego (sprawa jest zwolniona z wpisu sądowego od skargi – art. 239 § 1 pkt 1 lit. e ppsa).