Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 20/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2022-03-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7,  art. 15, art. 77 par. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 2d, art. 103 ust. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Bogusz Sędzia WSA Daria Sachanbińska (spr.) Protokolant st. insp. sądowy Katarzyna Stec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 marca 2022 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza K. z dnia [...], nr [...].


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez A. S. (zwaną dalej skarżącą) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. (zwanego dalej SKO lub Kolegium) z dnia [...], nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję Burmistrza K. z dnia [...], nr [...], w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej.

Skarga została wniesiona w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z dnia [...]. (po wcześniejszym uchyleniu rozstrzygnięć organu pierwszej instancji: z dnia [...]. - decyzją SKO z dnia [...]. oraz z dnia [...] - decyzją SKO z dnia [...]) Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w K. (dalej w skrócie: OPS), działając z upoważnienia Burmistrza K., nałożył na skarżącą obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt matki – K. T. w Domu Pomocy Społecznej w K. (dalej w skrócie: DPS) od dnia jej umieszczenia, tj. od 19 maja 2020 r. Wysokość tej opłaty organ ustalił na kwotę:

- w okresie od 19 maja 2020 r. do 31 maja 2020 r. - 294 zł,

- od czerwca 2020 r. do marca 2021 r. - 701,10 zł miesięcznie,

- od kwietnia 2021 r. - 722,15 zł miesięcznie.

Rozstrzygnięcie zastało wydane na podstawie art. 2, art. 3, art. 4, art. 8 ust. 1-4 i 9, art. 14, art. 17 ust. 1 pkt 16, art. 36 pkt 2 lit. o, art. 54, art. 60, art. 61, art. 62, art. 64, art. 101 ust. 1, art. 103, art. 110 ust. 1, 3, 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 1876, z późn. zm.), zwanej dalej ustawą. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że decyzjami z dnia [...] skierowano K. T. do DPS na pobyt stały oraz ustalono dla niej odpłatność za ten pobyt w wysokości 70% dochodu. Organ wskazał też, że K. T. w dniu 19 maja 2020 r. została przyjęta do DPS, gdzie przebywa do dnia dzisiejszego. Matka skarżącej nie ma małżonka i jest wdową, a zatem - jak stwierdził organ - do wnoszenia opłaty za pobyt w DPS zobowiązana jest skarżąca oraz jej brat – Z. T. Zobowiązani nie mają innego rodzeństwa. Zgodnie zaś z oświadczeniami skarżącej z dnia 29 maja 2019 r. prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe z mężem, a dochody rodziny na ten dzień wynosiły 4.224,67 zł. Organ podniósł, że skarżąca w trakcie postępowania dotyczącego skierowania matki do DPS nie kwestionowała obowiązku alimentacyjnego i dobrowolnie deklarowała chęć dopłacania do pobytu matki w DPS. W dniu 23 czerwca 2020 r. poinformowała pracownika socjalnego, że nie wyraża zgody na przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego, a w dniu 29 czerwca 2020 r. wniosła pismo, zgodnie z którym nie uważa się za osobę zobowiązaną do ponoszenia odpłatności za pobyt matki w DPS. Skarżąca nie podpisała też umowy dotyczącej odpłatności, dlatego w dniu 10 lipca 2020 r. wszczęto postępowanie w przedmiocie nałożenia na stronę obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt matki w DPS w trybie decyzji administracyjnej. Organ odnotował też fakt uchylenia przez SKO dwóch decyzji wydanych w tej sprawie w postępowaniu pierwszoinstancyjnym i wskazał, że w toku postępowania wyjaśniającego w dniu 14 grudnia 2020 r. przeprowadzono wywiad alimentacyjny u skarżącej, w ramach którego ustalono, iż wraz z mężem mieszka we wspólnym 3-pokojowym mieszkaniu, na które razem zaciągnęli kredyt hipoteczny. Rachunki za media i mieszkanie są na męża A. S. Małżonkowie mają wspólne konto bankowe, na które wpływają świadczenia i z konta tego ponoszą opłaty, np. kredyt, rachunki. Jednocześnie ustalono, że małżonkowie wspólnie rozliczają się z podatku przed Urzędem Skarbowym. Oprócz oświadczenia o prowadzeniu samodzielnego gospodarstwa domowego skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów potwierdzających fakt ustania wspólnego gospodarstwa z małżonkiem. Oświadczyła, że płaci rachunki na pół, ale nie posiada potwierdzeń przelewów. Oboje małżonkowie mają dostęp do konta bankowego oraz posiadanych środków. Organ zaznaczył, że początkowo skarżąca deklarowała chęć dopłaty do utrzymania matki w DPS i oświadczała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem. Dopiero kiedy wskazane wcześniej dane i informacje zaczęły wiązać się z realnym obowiązkiem wnoszenia opłaty, strona zmieniła zdanie, nie podejmując jednocześnie żadnych kroków w celu zmiany majątkowego ustroju małżeńskiego. Dlatego organ uznał, że skarżąca nie udowodniła faktycznego prowadzenia osobnego gospodarstwa z mężem. Dalej organ odnotował, że skarżąca czuje się pokrzywdzona, bo - jak twierdzi - jej brat doprowadził do umieszczenia matki w DPS i przejął jej majątek. Zdaniem skarżącej brat i jego syn powinni ponosić koszty umieszczenia K. T. w DPS, natomiast obciążenie ją odpłatnością pozostaje w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego. Jednak, w ocenie organu, argumenty skarżącej nie zasługiwały na uwzględnienie, gdyż Dyrektor OPS nie jest uprawniony do oceny stanu faktycznego pod kątem zgodności z zasadami sprawiedliwości społecznej. Następnie organ przedstawił matematyczne wyliczenie dopłaty - w poszczególnych okresach - kosztów pobytu w DPS w odniesieniu do obojga dzieci K. T. Końcowo podał, że aktualny dochód na osobę w rodzinie skarżącej wynosi 2.323,73 zł, co kwalifikuje do wnoszenia opłaty za pobyt matki w DPS, gdyż przekracza 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, tj. 1.584 zł.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła rażące naruszenie zasad sprawiedliwości społecznej. Podniosła, że po przebytym udarze mózgu jej matka została umieszczona w DPS przez syna Z. T. Jednocześnie wnuk jej matki – T. T. sprzedał mieszkanie, w którym matka mieszkała i które mu podarowała. Dodała, że Z. T. odwiedza matkę sporadycznie, zaś wnuk - od chwili sprzedaży mieszkania - w ogóle. Zdaniem skarżącej odpłatność za pobyt matki w DPS powinien ponieść T. T. Podkreśliła, że jej warunki zdrowotne i finansowe wykluczają wspólne zamieszkanie z matką. Liczyła na to, że starość jej matka spędzi w swoim mieszkaniu, zaś skarżąca będzie służyła pomocą, gdyż mieszka 100 m od sprzedanego mieszkania. Zaznaczyła, że nie jest w stanie sprostać wymaganiom finansowym stawianym przez OPS.

W wyniku rozpatrzenia odwołania SKO decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu decyzji Kolegium podzieliło ustalenia faktyczne i ocenę prawną dokonaną przez organ pierwszej instancji. Wywodziło, że skarżąca - oprócz swojego brata Z. T. - jest osobą zobowiązaną do ponoszenia odpłatności za pobyt matki w DPS, dlatego może być obciążona tą odpłatnością do wysokości połowy różnicy pomiędzy faktycznym kosztem utrzymania mieszkańca w DPS a ponoszonymi przez matkę kosztami tego utrzymania. SKO zaznaczyło, że z akt sprawy wynika, iż Z. T. ponosi odpłatność za pobyt matki w DPS na podstawie zawartej z Kierownikiem OPS umowy, której wysokość wynosi połowę wskazanej różnicy. Natomiast skarżąca odmówiła zawarcia zaproponowanej przez organ umowy w sprawie odpłatności za pobyt matki w DPS. Otwarta została zatem droga do ustalenia tej odpłatności na podstawie decyzji administracyjnej, wydanej w oparciu o art. 61 ust. 2d ustawy. Wysokość tej odpłatności - według Kolegium - została ustalona przez organ pierwszej instancji w sposób prawidłowy. Organ właściwie stwierdził bowiem, że z uwagi na fakt, iż skarżąca jest jedną z dwóch osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności (obok brata Z. T., który ponosi odpłatność na podstawie umowy), jej odpłatność może wynosić połowę różnicy pomiędzy kosztem utrzymania mieszkańca a opłatą ponoszoną przez mieszkańca, jednak do dyspozycji strony pozostawać powinna kwota odpowiadająca 300% kryterium na osobę w rodzinie, tj. 1.584 zł (528,00 zł x 300%). Uwzględniając powyższe oraz fakt, że dochód rodziny skarżącej w okresie do 31 marca 2021 r. wynosił 4.224,76 zł (1.672,35 zł emerytura A. S. + 2.552,41 zł emerytura A. S.), a po 1 kwietnia 2021 r. wynosi 4.647,47 (1.855,88 zł emerytura A. S.+ 2.791,59 zł emerytura A. S.), z kolei połowa różnicy pomiędzy kosztem utrzymania mieszkańca a opłatą ponoszoną przez mieszkańca do marca 2021 r. wynosi 701,10 zł, a od 1 kwietnia 2021 r. stanowi kwotę 722,15 zł, organ prawidłowo ustalił odpłatność strony za pobyt matki w DPS. Kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie jest niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. SKO podzieliło pogląd organu pierwszej instancji, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo z mężem, z którym zamieszkuje, co wynika z całokształtu okoliczności sprawy. Wyjaśniło, że wspólne gospodarowanie z jednej strony oznacza współdziałanie wszystkich mieszkających ze sobą osób zarówno w ponoszeniu wydatków finansowych, jak i innych ciężarów (w tym niematerialnych) związanych z gospodarstwem domowym, a z drugiej strony czerpanie korzyści ze wspólnego zamieszkiwania. W pierwszym wywiadzie środowiskowym skarżąca podała, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem A. S. i wyraża zgodę na ponoszenie odpłatności za pobyt matki w DPS, zaś w drugim, iż jest osobą samotnie gospodarującą, zaś jej dochód jest zbyt niski, by dopłacać do kosztów pobytu matki w DPS. Po drugie deklaracja w tym zakresie - w ocenie SKO - nie może przesądzać o prawdziwości twierdzenia o odrębnym gospodarowaniu przez małżonków, strona nie przedstawiła bowiem żadnych dowodów potwierdzających fakt prowadzenia odrębnego gospodarstwa domowego, a inne okoliczności sprawy temu twierdzeniu przeczą. Skarżąca poza wspólnym zamieszkiwaniem w lokalu mieszkalnym stanowiącym ich współwłasność, zakupionym w celu zabezpieczenia potrzeb mieszkaniowych rodziny, oświadczyła, że wraz z mężem płaci po połowie raty kredytu mieszkaniowego zaciągniętego na zakup mieszkania oraz płaci po połowie rachunki związane z opłatami na bieżące utrzymanie mieszkania (czynsz, opłaty za media itp.), ale nie posiada potwierdzeń przelewów. Opłaty są dokonywane ze wspólnego konta bankowego, a obydwoje małżonkowie posiadają dostęp do tego konta oraz zgromadzonych tam środków finansowych. Nadto małżonkowie korzystali z możliwości wspólnego rozliczania się z urzędem skarbowym i nadal trwa wspólność majątkowa małżeńska, a żadne z nich nie podjęło kroków w celu zmiany majątkowego ustroju małżeńskiego. Zatem małżonkowie współdziałają ze sobą w ponoszeniu wydatków finansowych związanych z gospodarstwem domowym, a z drugiej strony czerpią korzyści ze wspólnego zamieszkiwania. Kolegium zaznaczyło, że do majątku wspólnego należą w szczególności pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków, czyli także świadczenia emerytalne pobierane przez małżonków. W konsekwencji SKO przyjęło, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem, stąd przy ustalaniu odpłatności za pobyt matki w DPS należy uwzględnić dochody wszystkich członków rodziny i zastosować kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie. Natomiast o odpłatności, o której mowa w art. 61 ustawy, decyduje wysokość dochodów osoby zobowiązanej. W tym zakresie nie ma możliwości uwzględnienia innych kryteriów ustalenia odpłatności niż wymienione w przepisach ustawy, np. w zależności od indywidualnej sytuacji osób zobowiązanych. Dlatego nie mogły zostać wzięte pod uwagę podnoszone argumenty dotyczące sprzedaży przez wnuka T. T. mieszkania podarowanego mu przez K. T., jak również te dotyczące pokrywania przez Z. T. opłaty za pobyt matki w DPS z jej dochodów. Dodatkowo SKO poinformowało, że wniosek o zwolnienie z opłaty zostanie rozpatrzony w toku odrębnego postępowania administracyjnego, do prowadzenia którego właściwy jest OPS.

W skardze na powyższą decyzję skarżąca zarzuciła brak wszechstronnego wyjaśnienia jej sytuacji, co skutkowało błędnym ustaleniem stanu faktycznego, a mianowicie, iż prowadzi wspólne gospodarstwo z mężem, bo z nim zamieszkuje, ponosi koszty zamieszkania i wspólnie rozlicza się z urzędem skarbowym. Zdaniem skarżącej decyzja jest oczywiście niesprawiedliwa, gdyż sankcjonuje sprzeczne z zasadami współżycia społecznego postępowanie jej brata. Z tych przyczyn wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi podkreśliła, że A. S. jest tylko formalnie jej mężem, lecz ten fakt nie dowodzi wspólnego gospodarowania. Każde z małżonków żyje i gospodaruje oddzielenie, poza wspólnym rozliczaniem kosztów mieszkania, które w każdej sytuacji są niezbędne do poniesienia. Małżonkowie prowadzą odrębne kuchnie, żywią się samodzielnie, nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Natomiast przeprowadzenie dowodu z oględzin mieszkania, wywiadu u sąsiadów czy u córki, ten fakt by potwierdziło. Ponadto skarżąca podniosła, że jej brat przejął majątek rodziców, sprzedał ich mieszkanie, a matkę umieścił w DPS. Pobiera też jej emeryturę, z której opłaca DPS, a nadwyżkę - ok. 900 zł zatrzymuje. Matką się nie opiekuje i jej nie odwiedza. Poza tym zabrał matce dowód osobisty, uniemożliwiając odwołanie pełnomocnictwa. Tymczasem skarżąca odwiedza matkę i ponosi dodatkowe koszty na zakup różnych, niezbędnych rzeczy, a których nie świadczy DPS.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko oraz wywody zawarte w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo podkreśliło, że w świetle obowiązujących regulacji prawnych argumenty dotyczące sprzedaży przez wnuka mieszkania podarowanego przez babcię oraz pokrywanie przez syna opłaty za pobyt matki w DPS z jej dochodów, którymi dysponuje, nie może wpłynąć na rozstrzygnięcie.

Na rozprawie skarżąca podtrzymała skargę i wywody w niej zawarte. Podniosła, że nigdy nie wyraziła zgody na opłacanie części kosztów związanych z pobytem matki w DPS. Wskazała, że oczywistym dla niej było, iż skoro brat dysponuje majtkiem i środkami finansowymi matki, to on winien ponieść koszty pobytu w DPS. Zauważyła też, że ustalenia stanu faktycznego w decyzji nie odzwierciedlają faktów, które miały miejsce. Natomiast poinformowała osobę przeprowadzającą wywiad, że z mężem jest w separacji faktycznej od 20 lat, to jest od momentu opuszczenia domu przez dzieci. Skarżąca akcentowała, że nie jest prawdą, iż rozlicza się wspólnie z małżonkiem, rozliczyła się wspólnie z nim tylko w 2019 r., wspólne konto posiadają ze względu na kredyt oraz z uwagi na konieczność opłacania rachunków, które są podzielone na pół, ale są płacone ze wspólnego konta. Pozostałe na wspólnym rachunku środki po opłaceniu zobowiązań są przelewane w odpowiedniej wysokości na rachunek skarżącej oraz jej małżonka. Są to różne kwoty i wynikają one z różnych wysokości emerytur. Na pytanie Sądu skarżąca wyjaśniła, że na żadnym etapie postępowania nie stwierdziła, że powadziła wspólne gospodarstwo domowe z małżonkiem, bo go nie prowadziła.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329), zwanej dalej P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w sprawie nie miał zastosowania.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Przeprowadzona przez Sąd, według podanych powyżej kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji, a także - z mocy art. 135 P.p.s.a. - poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] wykazała, że akty te zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Materialnoprawną podstawę działania organów stanowiły przepisy cyt. wyżej ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, nadal zwanej ustawą. Jak wynika z art. 60 ust. 1 tej ustawy pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3. Natomiast krąg osób zobowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej określa art. 61 ust. 1 i ust. 2 ustawy, zgodnie z którym obowiązani do wnoszenia tej opłaty są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej

- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Natomiast opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Podkreślenia wymaga, że przepis art. 61 ustawy został znowelizowany z dniem 4 października 2019 r. ustawą z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. poz. 1690) poprzez dodanie w art. 1 pkt 7 lit. a ustawy nowelizującej ust. 2d-2f. Zgodnie z nowym brzmieniem art. 61 ust. 2d ustawy w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2.

Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela pogląd ukształtowany w orzecznictwie na tle wykładni przytoczonego przepisu art. 61 ust. 2d ustawy, że z regulacji tej wynika obecnie jednoznacznie, iż w razie gdy nie doszło do zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, organ ustala odpłatność w drodze decyzji, z uwzględnieniem ograniczeń wynikających zarówno z art. 61 ust. 2 pkt 2, jak i wynikających z art. 103 ust. 2. Oznacza to, że odpłatność może być ustalona tylko wówczas, gdy w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, a jednocześnie z uwzględnieniem wysokości dochodów i możliwości osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty. Co więcej, w takiej sytuacji ustawodawca wprost wyłączył stosowanie zasady proporcjonalności. Regułę proporcjonalności przewidział bowiem wyłącznie do osób (zstępnych/wstępnych), które odmawiając zawarcia umowy jednocześnie nie wyrażają zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego (art. 61 ust. 2e i 2f), który przecież służy m.in. ustaleniu ich możliwości ponoszenia takiej odpłatności. Ustawodawca tylko w takiej sytuacji zezwala na obciążenie ich odpłatnością w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia (tak: WSA w Lublinie w wyroku z dnia 26 stycznia 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 721/20; WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 21 grudnia 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 802/21, wszystkie orzeczenia powołane w uzasadnieniu dostępne są na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W rozpatrywanej sprawie bezsporne jest to, że matka skarżącej – K. T. od 19 maja 2020 r. przebywa w Domu Pomocy Społecznej w K. na mocy decyzji orzekającej o skierowaniu z dnia [...] i za swój pobyt w DPS w okresie od 19 maja 2020 r. do 31 marca 2021 r. ponosiła odpłatność w kwocie 1.823,39 zł (decyzja z dnia [...], nr [...]), zaś od 1 kwietnia 2021 r. ponosi odpłatność w kwocie 1.995,53 zł (decyzja z dnia [...], nr [...]). Kwota ta jednakże nie jest wystarczająca do pokrycia średniego miesięcznego kosztu utrzymania w DPS. Niewątpliwie też skarżąca jest jedną z osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt matki w DPS i odmówiła zawarcia zaproponowanej przez organ umowy w sprawie odpłatności za ten pobyt. Organy prawidłowo zatem, stosownie do art. 61 ust. 2d ustawy, ustaliły wysokość opłaty za pobyt matki skarżącej w drodze decyzji.

Jednakże analiza treści decyzji organów obu instancji prowadzi do wniosku, że organy ustalając wysokość spornej opłaty uwzględniły w przypadku skarżącej wyłącznie ograniczenia wynikające art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b ustawy, zgodnie z którym opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą zstępni w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Organy zupełnie natomiast pominęły określony również w art. 61 ust. 2d ustawy istotny aspekt sprawy dotyczący możliwości skarżącej do ponoszenia opłaty, o którym mowa w art. 103 ust. 2 ustawy. Tym samym organy nie uwzględniły wszystkich ograniczeń ustawowych wyszczególnionych w art. 61 ust. 2d ustawy. W tym miejscu wyjaśnić przyjdzie, że w piśmiennictwie przyjmuje się, że interpretację pojęcia "możliwości", o którym stanowi art. 103 ust. 2 ustawy, ustawodawca pozostawia organowi i należy mieć tu na względzie różne okoliczności życiowe, rodzinne i osobiste, które mogą zmniejszać zdolność danej osoby do ponoszenia opłaty, mogą to być również przesłanki uzasadniające zwolnienie z opłaty (art. 64 ustawy). Tym samym, mimo rygorów rządzących finansami publicznymi, należy dopuścić sytuacje, w których obciążenia podmiotów zobowiązanych będą niższe, niż wynika to przepisów ustawy (por. I. Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz do art. 103, wyd. VI, LEX/el. 2021, stan prawny: 14 lipca 2021 r.). W konsekwencji stwierdzić trzeba, że ustalona różnica pomiędzy dochodem na osobę w rodzinie skarżącej a ustalonym kryterium dochodowym, w aktualnej wysokości 1.584 zł (528 zł x 300% kryterium dochodowego), nie jest automatycznie kwotą ostateczną ustalaną za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej., a jedynie górną granicą tej odpłatności, do której należy zastosować dalsze ograniczenia określone w art. 61 ust. 2d, tj. wynikające z odesłania do art. 103 ust. 2 ustawy. Tymczasem w niniejszej sprawie organy poczyniły ustalenia wyłącznie w zakresie spełnienia przez skarżącą warunku dochodowego, co świadczy o istotnym naruszeniu art. 61 ust. 2d w związku z art. 103 ust. 2 ustawy.

Kolejną dostrzeżoną przez Sąd wadliwością ocenianych decyzji jest nieprawidłowe ustalenie kręgu osób zobowiązanych do odpłatności za pobyt K. T. w DPS. W orzecznictwie sądów administracyjnych trafnie przyjmuje się, że przepis art. 61 ust. 1 ustawy zawiera krąg osób, w stosunku do których można orzec o obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w domu opieki społecznej i jednocześnie wynika z niego kolejność, w jakiej wymienione podmioty ponoszą odpłatność za ten pobyt. Jednak o regule kolejności nie ma mowy w sytuacji wystąpienia obowiązku ponoszenia opłat przez kilkoro zstępnych. Każdy z nich ma taki sam obowiązek ponoszenia opłat, a jedynie różnicować ich może kryterium dochodowe. W sytuacji zatem, gdy występują w sprawie zstępni, którzy potencjalnie mogą być obciążeni kosztami opłat, to organ winien prowadzić postępowanie jednocześnie w stosunku do wszystkich osób należących do tego samego kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty na pobyt. Osoby te powinny być zawiadamiane o wszczęciu postępowania i powinny być stronami tego postępowania, a także ich wszystkich powinna dotyczyć decyzja w sprawie ustalenia obowiązku odpłatności za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. W przypadku, gdy organ chce za dany okres obciążyć daną osobę, musi znać sytuację dochodową wszystkich osób zobowiązanych, bo wtedy będzie wiadomo kto i w jakiej wysokości może zostać obciążony opłatą. Za różne okresy może różnie kształtować się sytuacja dochodowa poszczególnych zobowiązanych. Z przepisów ustawy nie wynika, że organ administracji może w sposób arbitralny dokonać wyboru osoby spośród osób zobowiązanych do ponoszenia tej opłaty, będących zstępnymi i tylko w stosunku do niej prowadzić postępowanie (por. wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 29 lipca 2021 r., sygn. akt II SA/Go 615/21 i powołane tam orzecznictwo).

W rozpoznawanej sprawie, jak wynika z treści zaskarżonej decyzji, przy ustaleniu odpłatności za pobyt K. T. w DPS uwzględniono dwie osoby zobowiązane, a mianowicie skarżącą oraz jej brata – Z. T., przy czym tylko skarżąca brała udział w przedmiotowym postępowaniu. Natomiast organy zupełnie pominęły wnuka K. T. – T. T. (ewentualnie innych zstępnych). Jeśli natomiast ustawa nie różnicuje zstępnych na dalszych i bliższych, to każdy z nich ma obowiązek ponoszenia opłat, a jedynie różnicować je może osiągane kryterium dochodowe każdego zstępnego. W konsekwencji powyższego Sąd uznał, że organy w niniejszej sprawie w sposób niewłaściwy ustaliły krąg osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności.

Sąd stwierdził również, że organy z naruszeniem przepisów art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735), zwanej dalej K.p.a., nie dokonały wystarczających ustaleń w kwestii prowadzenia przez skarżącą wspólnego gospodarstwa z mężem. Powyższe przepisy nakładają na organy administracji obowiązek ustalenia prawdy obiektywnej oraz podejmowania rozstrzygnięcia na podstawie wszechstronnie wyjaśnionego stanu faktycznego, przy zastosowaniu wszelkich koniecznych środków dowodowych i z uwzględnieniem słusznego interesu strony. Podkreślić również należy, że ustanowiona w art. 80 K.p.a. zasada swobodnej oceny dowodów zobowiązuje do oparcia się przez organ na przekonujących podstawach - wskazanych w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, stosownie do treści przepisu art. 107 § 3 K.p.a. - i z całą pewnością nie polega na formułowaniu ocen w sposób dowolny. Niewyjaśnienie wszystkich okoliczności oraz nieuzasadnienie decyzji w sposób właściwy narusza zasady postępowania administracyjnego i stanowi podstawę do uchylenia przez sąd zaskarżonej decyzji. Tylko postępowanie przeprowadzone w opisany wyżej sposób stanowi o spełnieniu warunku wydania decyzji o przekonującej treści. W myśl zasady ustalonej w art. 8 § 1 K.p.a. organy administracji zobowiązane są przy tym prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, co wyraża się m.in. w podejmowaniu czynności zmierzających do dokonania wyczerpującej oceny.

Tymczasem w niniejszej sprawie organy obu instancji pominęły dowód w postaci wyciągu z odrębnego konta skarżącej oraz przedłożony przez skarżącą PIT za 2020 r., z którego wynika, że nie rozlicza się ona wspólnie z mężem. Podkreślenia wymaga, że uzasadnienie decyzji w przypadku postępowania odwoławczego powinno służyć przekonaniu strony odwołującej się do tego, że rozważono wszystkie istotne okoliczności faktyczne sprawy. Kolegium nie odniosło się natomiast do podniesionej przez skarżącą okoliczności prowadzenia odrębnego konta z mężem i w sposób dowolny stwierdziło, że skarżąca ma wyłącznie konto wspólne z mężem, co świadczy o wspólnym gospodarowaniu małżonków. Brak prawidłowych ustaleń faktycznych w powyższym zakresie stanowi podstawę do postawienia organom skutecznego zarzutu naruszenia zasady prawdy obiektywnej i obowiązku wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.) oraz zasad ustalonych w art. 8 § 1 i art. 11 K.p.a. Dodatkowo Sąd uznał, że SKO naruszyło wynikającą z art. 15 K.p.a. zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, na skutek braku ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy w jej całokształcie, w tym w kontekście wszystkich istotnych zarzutów odwołania.

W ocenie Sądu wszystkie ujawnione naruszenia stanowią efekt wadliwego zastosowania wskazanych wyżej przepisów prawa materialnego oraz braku rozważenia wszystkich istotnych okoliczności faktycznych sprawy.

Z tych przyczyn, wobec stwierdzonego naruszenia przez organu obu instancji przepisów prawa materialnego i prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd - na podstawie 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c P.p.s.a. - uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza K. z dnia [...], o czym rzeczono w sentencji wyroku.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z treści uzasadnienia niniejszego wyroku. Rzeczą organu przy ponownym rozpatrywaniu sprawy będzie uwzględnienie przedstawionej przez Sąd wykładni art. 61 ust. 2d w zw. z art. 103 ust. 2 oraz art. 61 ust. 1 ustawy, a także usunięcie dostrzeżonych naruszeń prawa procesowego, zgodnie z dyspozycją art. 153 P.p.s.a.