Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 1087/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2014-01-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Powołane przepisy: article: art. 136, art. 137 § 2-3, art. 145 § 1-2, art. 223 § 2 pkt 1, art. 228 § 1 pkt 2, art. 247 § 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2012 poz 749
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jednolity.
article: art. 145 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Chitrosz, Sędziowie WSA Małgorzata Fita,, NSA Irena Szarewicz-Iwaniuk (sprawozdawca), Protokolant starszy inspektor sądowy Iwona Lachowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 8 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi A.F. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością S.K.A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2008 r. I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości; III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz A. F. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością S.K.A. kwotę [...] tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 12 października 2012 r. w sprawie I SA/Lu 457/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie działając na podstawie art. 134 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) - dalej: "ppsa" uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] wydaną w przedmiocie określenia A. sp. z o.o. Spółka Komandytowo Akcyjna z siedzibą w M., Oddział w Z. – dalej "Spółka" podatku od nieruchomości za 2008 rok.

Podstawą rozstrzygnięcia było stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 169 § 1 w związku z art. 235 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012 r. poz. 749 ze zm.) - dalej "Ordynacja podatkowa". Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym: Prezydent Miasta decyzją z [...] określił Spółce zobowiązanie w podatku od nieruchomości za 2008 r. W dniu 21 marca 2011 r. Spółka reprezentowana przez dwóch prokurentów udzieliła adwokatowi B. P. umocowania do złożenia odwołania od ww. decyzji. W wyniku rozpatrzenia odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] uchyliło decyzję organu pierwszej instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Prezydent Miasta wydał decyzję z [...] i doręczył ją zarówno Spółce jak i adwokatowi B. P. wskazanemu w dokumencie umocowania z 21 marca 2011 r. Od powyższej decyzji zostało złożone odwołanie podpisane przez adwokata. Samorządowe Kolegium Odwoławcze przyjęło formalną prawidłowość tak podpisanego odwołania i w wyniku jego rozpatrzenia wydało decyzję z dnia [...] utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W tych okolicznościach Sąd uznał, że działanie organu polegające na rozpatrzeniu odwołania podpisanego przez adwokata B. P., który nie był należycie umocowany stanowiło naruszenie przepisów postępowania podatkowego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że zgodnie z obowiązującą w postępowaniu podatkowym zasadą pisemności (art. 126 Ordynacji podatkowej) pełnomocnictwo powinno być udzielone na piśmie lub zgłoszone ustnie do protokołu (art. 137 § 2 Ordynacji podatkowej). Obowiązek złożenia pełnomocnictwa do akt sprawy spoczywa na pełnomocniku (art. 137 § 3 Ordynacji podatkowej). Dopiero od chwili złożenia pełnomocnictwa organ jest obowiązany do zapewnienia pełnomocnikowi udziału w prowadzonym postępowaniu.

Wyjaśnił, że niezłożenie wraz z odwołaniem, dokumentu pełnomocnictwa dla osoby, która je podpisała stanowi brak formalny odwołania, obligujący organ podatkowy do zastosowania trybu przewidzianego w art. 169 § 1 w związku z art. 235 Ordynacji podatkowej, tj. w pierwszej kolejności do wezwania adwokata do złożenia prawidłowego dokumentu pełnomocnictwa, a w razie nieusunięci braku do wezwania samej strony do podpisania odwołania.

Argumentował, że nieprzeprowadzenie przez organ podatkowy postępowania zmierzającego do usunięcia braku formalnego odwołania, spowodowało, przedwczesne a przez to dowolne rozpoznanie sprawy w drugiej instancji. Sąd zwrócił równocześnie uwagę, że w sprawie nie zbadano czy nastąpiło formalnie skuteczne wszczęcie postępowania odwoławczego. Podkreślił, że dopiero złożenie prawidłowego, tj. spełniającego wszystkie formalne warunki odwołania inicjuje postępowanie odwoławcze i uprawnia organ do rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy merytorycznie.

Rozpatrując ponownie sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze pismem z dnia 21 listopada 2012 r. wezwało adwokata B. P. do usunięcia braków formalnych odwołania z dnia 23 września 2011 r. poprzez przesłanie opłaconego pełnomocnictwa do wniesienia tego odwołania. W zakreślonym terminie do organu złożone zostało pełnomocnictwo ogólne z dnia 1 lipca 2011 r. upoważniające adwokata B. P. do reprezentowania Spółki przed sądami wszystkich instancji, organami administracji publicznej we wszystkich sprawach zleconych oraz do dokonywania wszelkich czynności prawnych z tym związanych, udzielone przez dwóch członków zarządu spółki: M. Ś. i J. D.

W wyniku rozpoznania odwołania Spółki reprezentowanej przez adwokata B. P., Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej oraz art. 1 a ust. 1 pkt 2, art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 121 poz. 844 ze zm.) - dalej "u.p.o.l." utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] określającą Spółce zobowiązanie podatkowe w podatku od nieruchomości za rok 2008. w kwocie 240 628 zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uwzględniło podnoszonych w odwołaniu zarzutów dotyczących zakwalifikowania spornego obiektu budowlanego – ekspedycja pasz – jako budowli, podzielając w tym zakresie stanowisko organu pierwszej instancji.

Na powyższą decyzję pełnomocnik Spółki złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji zarzucił:

1) naruszenie art. 1a ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.o.l., a także art. 3 pkt 1 lit. a i b oraz pkt 2 i 3 ustawy prawo budowlane, poprzez ich błędną wykładnię a w konsekwencji nieprawidłowe uznanie, że obiekt ekspedycji pasz, który jest trwale związany z gruntem, posiada fundamenty, ściany i dach, stanowi budowlę w rozumieniu przepisów prawa podatkowego;

2) naruszenie art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 180 § 1, art. 187 § 1 i art. 210 § 1 Ordynacji podatkowej przez dowolne uzasadnienie zaskarżonej decyzji w zakresie przesłanek rozstrzygnięcia, które nie zostały przez organ wnikliwie rozpatrzone; wydanie orzeczenia w oparciu o fragmentaryczny materiał dowodowy oceniony jednostronnie, selektywnie i nieobiektywnie, z pominięciem znaczenia treści Ewidencji Gruntów i Budynków, jak i wnioskowanej przez skarżącą dodatkowej opinii technicznej; oraz przez przyjęcie, że materiał dowodowy jest kompletny pomimo nieprzeprowadzenia oględzin spornego obiektu oraz nieprzesłuchania przedstawiciela skarżącej, na okoliczności wnioskowane w piśmie z dnia 9 maja 2011 r.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik Spółki wyjaśnił, że spór w sprawie sprowadza się do zakwalifikowania obiektu ekspedycji pasz jako budynku lub jako budowli, na podstawie przepisów u.p.o.l.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Na podstawie art. 134 § 1 ppsa, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 153 ppsa, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia.

Wyrokiem z dnia 12 października 2012 r., w sprawie I SA/Lu 457/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], utrzymującą w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] określającą Spółce wysokość zobowiązania podatkowego za 2008 r. w kwocie 240 628 zł.

Rozpatrując ponownie sprawę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze pismem z dnia 21 listopada 2012 r. wezwało adwokata B. P., w trybie art. 169 § 1 Ordynacji podatkowej, do usunięcia braku formalnego odwołania od decyzji z dnia 19 sierpnia 2011 r. w sprawie określenia skarżącej Spółce zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2008 r., poprzez przesłanie opłaconego pełnomocnictwa do jego wniesienia, w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania. W zakreślonym terminie adwokat B. P. złożył pełnomocnictwo datowane na dzień 1 lipca 2011 r. do reprezentowania Spółki przed sądami wszystkich instancji oraz organami administracji publicznej we wszystkich sprawach przez nią zleconych oraz dokonywania wszelkich czynności prawnych, z tym związanych. W piśmie przewodnim wyjaśnił, że ww. pełnomocnictwo upoważnia go m.in. do wniesienia odwołania z dnia 23 września 2011 r. od decyzji z dnia [...]

Uwzględniając powyższe Samorządowe Kolegium Odwoławcze, bez przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, co do pozostałych warunków formalnych dotyczących odwołań, wynikających z przepisów szczególnych, w tym z art. 223 Ordynacji podatkowej, wydało decyzję z dnia [...] utrzymującą w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...], która jest przedmiotem kontroli w niniejszym postępowaniu.

Dokonując oceny legalności działania organu odwoławczego, w pierwszej kolejności przypomnieć należy, że w myśl art. 136 Ordynacji podatkowej strona może działać przez pełnomocnika, chyba że charakter czynności wymaga jej osobistego działania. Pełnomocnictwo powinno być udzielone na piśmie lub zgłoszone ustnie do protokołu (art. 137 § 2 Ordynacji podatkowej). Pełnomocnik dołącza do akt oryginał lub urzędowo poświadczony odpis pełnomocnictwa (art. 137 § 3 Ordynacji podatkowej).

Z powołanych przepisów i jednolitego stanowiska sądów administracyjnych w tym przedmiocie wynika, że dopiero od momentu złożenia pełnomocnictwa do akt konkretnej sprawy, aktualizują się procesowe obowiązki i uprawnienia pełnomocnika w określonym postępowaniu. Organ nie może zastępować strony i doszukiwać się istnienia w postępowaniu pełnomocnika. Innymi słowy, dopóki do akt nie złożono pełnomocnictwa, nie można mówić o skutecznym umocowaniu pełnomocnika do działania w imieniu strony (podatnika). Strona postępowania, jeśli chce, by pełnomocnictwo wywierało skutki prawne w postępowaniu podatkowym, musi dopilnować, by pełnomocnik złożył je w wymaganej prawem formie do akt sprawy. Jeżeli pełnomocnik nie złożył takiego pełnomocnictwa do akt sprawy, to organ podatkowy dokonuje doręczeń bezpośrednio do rąk strony (por. wyroki NSA z dnia: 17 lipca 2013 r. II FSK 2028/12, 20 grudnia 2012 r. II FSK 2125/11, 9 sierpnia 2012 r. II FSK 118/11 i wyrok WSA w Olsztynie z dnia 29 listopada 2012 r. I SA/Ol 579/12).

Powyższe skutkować musi w ocenie Sądu przyjęciem, że pełnomocnictwo złożone w odpowiedzi na wezwanie z dnia 21 listopada 2012 r. do usunięcia braków formalnych odwołania, pomimo daty jego udzielenia, upoważniało adwokata B. P. jedynie, do wniesienia odwołania i udziału w postępowaniu przed organem odwoławczym. To z kolei oznacza, że w postępowaniu prowadzonym przez organ pierwszej instancji - Prezydenta Miasta, zakończonym decyzją z dnia [...], Spółka działała samodzielnie.

Bez wpływu na powyższe stwierdzenie pozostaje fakt doręczenia decyzji organu pierwszej instancji, adwokatowi B. P., skoro nie był on umocowany do reprezentowania Spółki na tym etapie postępowania. Podstawową bowiem zasadą w postępowaniu podatkowym jest doręczanie pism stronom tego postępowania (art. 145 § 1 Ordynacji podatkowej). Doręczanie natomiast pism pełnomocnikom ma miejsce jedynie w razie ich ustanowienia (art. 145 § 2 Ordynacji podatkowej), o czym była już mowa wyżej.

Odnosząc powyższe do stanu faktycznego sprawy niniejszej stwierdzić należy, że decyzja organu pierwszej instancji z dnia [...] została skutecznie doręczona skarżącej Spółce w dniu 29 sierpnia 2011 r. Ta właśnie data, a nie jak błędnie przyjął organ odwoławczy data doręczenia decyzji nieumocowanemu do działania w imieniu Spółki adwokatowi, stanowi początek biegu 14 dniowego terminu do wniesienia odwołania w sprawie niniejszej. W konsekwencji przewidziany prawem czternastodniowy termin do wniesienia przez skarżącą odwołania upłynął w dniu 12 września 2011 r.

Oznacza to, że odwołanie wniesione w dniu 26 września 2011 r. należało uznać za wniesione z uchybieniem terminowi przewidzianemu w art. 223 § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej. Stwierdzenie tego faktu obligowało z kolei organ do wydania postanowienia przewidzianego w art. 228 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej.

Podkreślić należy, że zgodnie z przyjętym w doktrynie i orzecznictwie poglądem rozpoznanie odwołania wniesionego z uchybieniem terminowi, który nie został przywrócony, stanowi rażące naruszenie prawa, o którym mowa w art. 247 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej. W takim przypadku dochodzi bowiem do weryfikacji w postępowaniu odwoławczym orzeczenia ostatecznego, które korzysta z ochrony trwałości ustalonej przepisem art. 128 Ordynacji podatkowej. Trafność takiego stanowiska potwierdza również uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 października 1998 r. sygn. akt OPS 11/98 (Lex nr 35138), podjęta co prawda na gruncie przepisów k.p.a. jednak ze względu na analogiczną treść obu regulacji procesowych, zachowującą aktualność w odniesieniu do przepisów Ordynacji podatkowej, w której wyrażony został pogląd, że rozpatrzenie odwołania wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony, stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 21 października 2010 r., sygn. akt III SA/Łd 294/10, wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 stycznia 2006 r. sygn. akt V SA/Wa 865/05).

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, na podstawie art. 134, art. 145 § 1 pkt 2 ppsa orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. Orzeczenie o wykonalności znajduje oparcie w art. 152 ppsa. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 ppsa.