Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1118/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-01-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 6
journal: Dz.U. 1958 nr 17 poz 70
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Małgorzata Boniecka – Płaczkowska (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Monika Sawa asesor WSA Iwona Ścieszka po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skarg: Miasta [...] i E. C. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oddala skargi.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] marca 2021 r., nr [...] Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołania E. C. od decyzji Starosty [...] z [...] kwietnia 2016 r., nr [...] orzekającej o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] i ul. [...], oznaczonej aktualnie jako działka ew. nr [...] z obrębu [...] oraz działka ew. nr [...] z obrębu [...], stanowiącej własność Miasta [...], utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu wskazał, że poprzedni właściciel - E. C. 28 kwietnia 2008 r. wniósł o zwrot nieruchomości nabytej na rzecz Skarbu Państwa, położonej w [...] przy ul. [...] i ul. [...]. Wniosek sprecyzowany co do przedmiotu roszczenia zwrotowego dotyczył nieruchomości stanowiącej dawne działki nr [...] i nr [...] z obrębu [...] przy ul. [...] i ul. [...], nabytej pod budowę osiedla [...] aktem notarialnym z [...] listopada 1972 r., rep. Nr [...] zawartym w trybie art. 6 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

W postępowaniu, jako strony zostały uznane [...] sp. z o.o. oraz [...] Spółdzielnia Mieszkaniowa, będące użytkownikami wieczystymi działek objętych roszczeniem o zwrot.

Przedmiotem wniosku są nieruchomości stanowiące własność [...]. Wojewoda [...] postanowieniem z [...] sierpnia 2008 r., nr [...] wyznaczył Starostę [...], jako organ właściwy do rozpatrzenia przedmiotowej sprawy.

Starosta [...] decyzją z [...] lipca 2010 r., nr [...] odmówił zwrotu nieruchomości oznaczonej jako dawne działki nr [...] i nr [...] w części dotyczącej aktualnych działek nr [...], nr [...]cz., nr [...]cz. z obrębu [...] oraz działek nr [...] i nr [...] z obrębu [...]. Decyzja ta została uchylona przez Wojewodę [...] decyzją z [...] kwietnia 2011 r., nr [...], a sprawa przekazana organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

Następnie Starosta [...] decyzją z [...] listopada 2011 r., nr [...] odmówił zwrotu części aktualnej działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...]. Decyzja została uchylona decyzją Wojewody [...] z [...] czerwca 2012r., nr [...], a sprawa przekazana do organu I instancji. W wyniku ponownego rozpoznania wniosku, Starosta [...] decyzją z [...] kwietnia 2012 r., nr [...] orzekł o odmowie zwrotu części działki nr [...] z obrębu [...] i części działki nr [...] z obrębu [...]. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez Wojewodę [...] decyzją z [...] września 2012 r., nr [...]. Na skutek skargi E. C. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 12 marca 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 2327/12 uchylił decyzję Wojewody [...] i decyzję Starosty [...]. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 5 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 1494/13 oddalił skargi kasacyjne złożone przez [...] oraz [...] Spółdzielnię Mieszkaniową.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Starosta [...] decyzją z [...] kwietnia 2016 r., nr [...] odmówił zwrotu nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] i ul. [...], oznaczonej aktualnie jako działka nr [...] z obrębu [...] oraz działka nr [...] z obrębu [...], stanowiącej własność Miasta [...]. Decyzję uzasadnił faktem, że nabyta nieruchomość została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia, stosownie do art. 137 ust. 1 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz. U. z 2020 r. poz. 1990 - dalej ugn), czyli nie stała się zbędna na cel określony w akcie notarialnym, a ponadto prawo użytkowania wieczystego ww. nieruchomości było przedmiotem obrotu między osobami trzecimi i w związku z tym stan prawny skutkuje brakiem możliwości zwrotu nieruchomości.

Od przedmiotowej decyzji odwołanie złożył E. C..

Po rozpatrzeniu odwołania i zbadaniu akt sprawy Wojewoda [...] wskazał, że nieruchomość będąca przedmiotem roszczenia o zwrot, została nabyta od E. C. na rzecz Skarbu Państwa - Dyrekcji Rozbudowy Miasta [...], aktem notarialnym z [...] listopada 1972 r., rep. nr [...] zawartym w trybie art. 6 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

Nabycie nastąpiło z przeznaczeniem pod budowę osiedla mieszkaniowego [...] w [...], w dzielnicy [...], w obrębie ulic [...] i [...], który to cel określiła decyzja nr [...] (znak [...]) z [...] listopada 1971 r. o lokalizacji inwestycji, wydana przez Prezydium Rady Narodowej w [...]. Teren objęty lokalizacją został wskazany na szkicu sytuacyjnym L-[...], stanowiącym załącznik do decyzji lokalizacyjnej. Na potwierdzenie prawa własności przysługującego E. C., do akt sprawy pozyskano uwierzytelnioną kopię aktu własności ziemi z [...] lipca 1972 r., nr [...] rep. [...] wydanego przez Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...] Wydział Rolnictwa i Leśnictwa, obejmującego dawne działki nr [...] o łącznej pow. [...] m2, położoną w [...].

Na podstawie treści pisma Urzędu [...] Biura Geodezji i Katastru Wydziału Udostępniania Danych Ewidencji Gruntów i Budynków z [...] września 2015 r., znak [...] ustalono, że dawnej działce nr [...] z obrębu [...] odpowiadają obecne działki nr [...] z obrębu [...], nr [...]-część, nr [...]-część, nr [...]-część z obrębu [...] oraz działka nr [...]-część z obrębu nr [...], zaś dawnej działce nr [...] z obrębu [...] odpowiada część działki nr [...] z obrębu [...].

Przedmiotem postępowania prowadzonego przez Starostę [...] i zaskarżonego rozstrzygnięcia była część wyżej opisanych dawnych działek nr [...] i nr [...] odpowiadająca obecnym działkom ewidencyjnym nr [...] i nr [...]-cz.

Działka nr [...], objęta księgą wieczystą [...], jest własnością Miasta [...] - w użytkowaniu wieczystym [...] sp. z o.o. w [...], zaś działka nr [...] objęta księgą wieczystą [...] jest własnością Miasta [...] w użytkowaniu wieczystym [...] Spółdzielni Mieszkaniowej.

Wojewoda [...] wyjaśnił, że art. 216 ust. 1 ugn stanowi, że przepisy ustawy w zakresie zwrotu nieruchomości, stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy wywłaszczeniowej.

Instytucję zwrotu wywłaszczonych nieruchomości regulują przepisy art. 136 - 142a ugn. Pozytywnymi przesłankami zwrotu nieruchomości są występujące łącznie trzy okoliczności. Po pierwsze - wniosek właścicieli nieruchomości lub ich spadkobierców o zwrot nieruchomości, po drugie - stan prawny nieruchomości, kwalifikujący ją jako nieruchomość mogącą podlegać zwrotowi i po trzecie - zbędność nieruchomości na cele wywłaszczenia.

Zgodnie z art. 136 ust. 3 ugn, poprzedni właściciel lub jego spadkobiercy mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140 ugn.

W myśl art. 137 ust. 1 ugn, nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

- pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu, albo

- pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Do postępowań zwrotowych ma zastosowanie również art. 229 ugn. Przepis ten zawiera wyjątek od zasady zwrotu nieruchomości, określony jako niemożliwość zwrotu w przypadku, gdy przed dniem wejścia w życie ugn nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Wojewoda mając na względzie pierwszą z przesłanek uznał, że E. C., jako poprzedni właściciel nieruchomości jest uprawniony do wnioskowania o zwrot nieruchomości. Uznał także za prawidłowe uwzględnienie, jako stron postępowania, spółki [...] oraz [...] Spółdzielni Mieszkaniowej, będących użytkownikami wieczystymi działek nr [...] i nr [...].

Następnie organ badał, czy występują negatywne przesłanki zwrotu wynikające z art. 229 ugn, bowiem istotne jest ustalenie, czy nie ma przeszkód do prowadzenia postępowania o zwrot nieruchomości wynikających z tego przepisu. Przepis stanowi, że roszczenie zwrot nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem 1 stycznia 1998 r. nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Artykuł 229 ugn nie czyni żadnej różnicy, co do sposobu powstania prawa użytkowania wieczystego.

W odniesieniu do działki nr [...] - prawo użytkowania wieczystego gruntu na rzecz [...] Przedsiębiorstwa Budowlanego - [...] - w upadłości, zostało ustanowione aktem notarialnym z [...] kwietnia 1998 r., rep A Nr [...]. W umowie tej został zawarty wniosek o ujawnienie prawa użytkowania wieczystego w księdze wieczystej. Następnie [...] Przedsiębiorstwo Budowlane – [...] zbyło ww. działkę na rzecz spółki [...] sp. z o.o. w [...] (akt notarialny rep. A nr [...] z [...] i [...] marca 2000 r. w ramach umowy sprzedaży przedsiębiorstwa). Z kolei spółka [...] zbyła ww. prawo użytkowania wieczystego spółce [...] S.A. w [...] (akt notarialny rep. A nr [...] z [...] października 2002 r.). Ostatecznie, co do działki ewidencyjnej nr [...], prawo użytkowania wieczystego zostało przeniesione przez spółkę [...] na rzecz spółki [...] sp. z o.o. (akt notarialny rep A nr [...] z [...] marca 2005 r.). Taki jest obecny stan prawny (dział II kw. [...]).

Działka nr [...] została przekazana w użytkowanie wieczyste [...] Spółdzielni Mieszkaniowej decyzją Zarządu Dzielnicy [...] w [...] nr [...] z [...] grudnia 1991 r. Prawo użytkowania wieczystego dla tej działki ujawniono w księdze wieczystej nr [...] założonej w 2007 r. Działka nr [...] uległa podziałowi i w jego wyniku powstała, m.in. działka nr [...], która następnie została przeniesiona do księgi wieczystej nr [...] i taki był stan na dzień orzekania przez organ odwoławczy.

Organ wskazał, że skoro wnioski o ujawnienie prawa użytkowania wieczystego obydwu działek nie zostały złożone do ksiąg wieczystych przed dniem wejścia w życie ugn, stąd w niniejszej sprawie nie znajduje zastosowania art. 229 ugn.

Wojewoda [...] wyjaśnił, że zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 lutego 2019 r., sygn. akt. I OSK 772/17 decyzja o zwrocie nieruchomości ma charakter konstytutywny, a więc tworzy, zmienia lub znosi określone stosunki prawne. Zmiana stanu prawnego następuje nie z mocy samej ustawy, ale z mocy aktu administracyjnego, jakim jest decyzja o zwrocie nieruchomości (wyrok NSA z 29 lipca 2015 r., sygn. akt I OSK 18/14; Paweł Wojciechowski, Komentarz do art. 136 ustawy, o gospodarce nieruchomościami, LEX 2015, teza 10). Zatem jednym z koniecznych (ale nie wystarczających) warunków dla uwzględnienia podania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest ustalenie, że w chwili orzekania przez organ o zwrocie przedmiotowa nieruchomość jest własnością Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. W przeciwnym razie musi być wydana decyzja odmowna (por. uchwała składu 7 sędziów NSA z 13 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OPS 3/14). Tym samym brak tytułu prawnego do nieruchomości po stronie zobowiązanego podmiotu publicznoprawnego oznacza brak podstaw do orzeczenia o zwrocie, ponieważ decyzja taka byłaby niewykonalna. Oznacza to, że nie ma znaczenia prawnego pominięcie w art. 136 ugn jako przesłanki zwrotu nieruchomości stwierdzenia, iż Skarb Państwa (jednostka samorządu terytorialnego) jest aktualnie (nadal) właścicielem nieruchomości.

W uchwale z 13 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OPS 3/14 Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzygnął również, że organy prowadzące postępowanie w sprawie o zwrot, w przypadku poczynienia rzeczonego ustalenia, co do statusu własnościowego wywłaszczonej nieruchomości, nie są zobowiązane do zawieszenia postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa oraz podejmowania działań mających na celu cofnięcie skutków zadysponowania wywłaszczoną nieruchomością na rzecz osób trzecich. Już samo ustalenie, że Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego nie jest aktualnie, tj. w chwili orzekania przez organ, właścicielem nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot lub na nieruchomości tej ustanowiono użytkowanie wieczyste, jest wystarczające do wydania decyzji odmownej.

Bezprzedmiotowe jest zatem w takim przypadku czynienie ustaleń przez organ, czy nieruchomość ta stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Ustalenie to nie może mieć bowiem wpływu na osnowę decyzji, a tylko okoliczności istotne z punktu widzenia tej osnowy podlegają ustaleniu w postępowaniu administracyjnym (art. 7 w związku z art. 78 § 1 kpa). Nie pozbawia to ewentualnych roszczeń cywilnoprawnych byłych właścicieli wywłaszczonej nieruchomości związanych z zarzutem zbycia wywłaszczonej nieruchomości, która stała się zbędna na cel wywłaszczenia, z naruszeniem uprawnień tych właścicieli do żądania zwrotu. Okoliczność ta stanowi bowiem element ustaleń faktycznych i ocen prawnych, które mogą być dokonane samodzielnie przez sąd powszechny jako przesłanka rozstrzygnięcia w procesie o zapłatę odszkodowania (uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z 15 września 2015 r. sygn. akt III CZP 107/14).

Wojewoda podał, że [...] sp. z o.o. (co do działki nr [...]) i [...] Spółdzielnia Mieszkaniowa (co do działki [...]) są użytkownikami wieczystymi nieruchomości stanowiących przedmiot roszczenia o zwrot.

Wojewoda ponadto wskazał, że cel wywłaszczenia na działce nr [...] został zrealizowany. Ustalenie celu wywłaszczenia, co do zasady, następuje poprzez przywołanie celu, jaki podano w decyzji wywłaszczeniowej lub w akcie notarialnym na podstawie których nieruchomość została przejęta na rzecz Skarbu Państwa. W wielu przypadkach cel wywłaszczenia nie był precyzyjnie określany. Często cel ten określano ogólnikowo.

W przedmiotowej sprawie cel wywłaszczenia nieruchomości został określony w akcie notarialnym w sposób ogólny, tj. budowa osiedla mieszkaniowego [...].

Organ stwierdził, że wymagania odnośnie szczegółowości celu wywłaszczenia wskazywanego w decyzji wywłaszczeniowej (akcie notarialnym) powinny być oceniane proporcjonalnie do standardu prawnego i funkcjonalnego z chwili wydania decyzji wywłaszczeniowej (zawarcia aktu notarialnego), a nie z daty dokonywania rzeczonej kontroli.

Ustalenie celu wywłaszczenia może zostać dokonane przez ocenę innych dowodów zebranych w sprawie (dokumentów), pod warunkiem, że są one sprzed daty wywłaszczenia. Dopuszczalne jest jednak wykorzystanie dowodów w postaci dokumentów z datą po wywłaszczeniu, szczególnie wówczas, gdy przedmiotem badania jest cel wywłaszczenia, który w akcie notarialnym został określony w sposób ogólny, zamierzenie inwestycyjne dotyczyło znacznego obszaru i jego realizacja przewidziana była na wiele lat (w przedmiotowej sprawie wszystkie te okoliczności mają miejsce). Zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 2304/16, orzeczenie w sprawie zbędności może nastąpić dopiero po dokonaniu oceny, czy cel przyjęty dla wywłaszczenia nieruchomości jest identyczny ze sposobem korzystania z niej. W tym zakresie niezbędne jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków dowodowych, które pozwolą przybliżyć cel wywłaszczenia, a następnie dokonać oceny jego realizacji.

Wojewoda stwierdził, że w akcie notarialnym rep. nr [...] z [...] listopada 1972 r. wskazano, iż nieruchomość objęta niniejszą decyzją została przeznaczona zgodnie z lokalizacja szczegółową nr [...] z [...] listopada 1971 r. - pod budowę osiedla mieszkaniowego [...], a zatem taki był cel nabycia na rzecz Skarbu Państwa przedmiotowej nieruchomości. Decyzja o lokalizacji inwestycji ustalała lokalizację osiedla mieszkaniowego [...] w [...], w dzielnicy [...], w obrębie ulic [...] i [...] na terenie o powierzchni ca 70 ha, oznaczonym na szkicu sytuacyjnym Nr [...], stanowiącym załącznik - integralną część tej decyzji.

Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym dokumenty dotyczące lokalizacji dla zespołu mieszkaniowego [...] (wraz z załącznikami graficznymi) i plany dotyczące realizacji inwestycji, jak i sama treść aktu notarialnego świadczą, że celem wywłaszczenia działki nr [...] była budowa osiedla mieszkaniowego [...].

Cel wywłaszczenia w postaci budowy osiedla mieszkaniowego jest niewątpliwie kategorią bardzo pojemną. Z budową osiedla mieszkaniowego może się wiązać realizacja takiej infrastruktury, która służy jego prawidłowemu funkcjonowaniu i zaspokajaniu towarzyszących zamieszkiwaniu potrzeb mieszkańców (wyrok NSA z 13 września 2018 r., sygn. akt I OSK 2583/16).

Zdaniem organu II instancji kluczowym dla oceny realizacji celu wywłaszczenia jest to, że cel ten został określony jako budowa osiedla mieszkaniowego [...]. Niewątpliwie osiedle takie powstało - inwestycja rozpoczęła się w roku 1972 i była realizowana przez szereg lat. W planach jego budowy - według planu realizacyjnego zagospodarowania osiedla znajdującego się w aktach sprawy - na dawnej działce nr [...], odpowiadającej w części aktualnej działce nr [...], zaprojektowana była zieleń oraz chodniki osiedlowe i place zabaw. Były to założenia, które uszczegóławiano w ramach budowy osiedla mieszkaniowego [...] już w trakcie jego realizacji. Oznacza to, że nawet w sytuacji, gdyby na określonym terenie nie powstała konkretnie określona infrastruktura ocenę realizacji celu zawsze należy odnosić do celu głównego, jakim było osiedle mieszkaniowe. Jest to okoliczność o znaczeniu rozstrzygającym, bowiem badając zasadność roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, należy mieć na uwadze fakt, iż nie może być ona przeznaczona na inny cel, niż ten, na który ją wywłaszczono.

Zgodnie z treścią pisma [...] Spółdzielni Mieszkaniowej z [...] lutego 2016 r. zagospodarowanie działki nr [...] jest zgodne z planem realizacyjnym osiedla [...]. Znajduje się na niej budynek mieszkalny wielorodzinny o adresie ul. [...] wraz z infrastrukturą towarzyszącą.

Gdy celem wywłaszczenia była budowa, tzw. obiektów stanowiących infrastrukturę złożoną, w tym wieloetapową, która jest realizowana przez dłuższy okres czasu, a w związku z tym może podlegać różnym modyfikacjom, budowa tego rodzaju założeń uzasadnia przyjęcie stanowiska, iż poszczególne obiekty, wchodzące w skład takiej złożonej lub wieloletniej infrastruktury technicznej, stanowią jedynie element owej inwestycji. Dotyczy to zwłaszcza osiedli mieszkaniowych, które są traktowane jako swego rodzaju, mikroorganizm urbanizacyjny, rządzący się szczególnymi zasadami, to jest uwzględniającymi potrzeby jego mieszkańców. Z tego względu nie można - co do zasady - wykluczyć możliwości by na terenie osiedlowym, w miejscu, które pierwotnie było przeznaczone pod konkretny obiekt osiedlowy lub określony użytek, powstał inny obiekt albo inna przestrzeń, spełniająca aktualnie potrzeby mieszkańców osiedla (wyrok NSA z 13 czerwca 2018 r., sygn. akt I OSK 340/18).

Wojewoda podkreślił, że w przypadku realizacji inwestycji osiedla mieszkaniowego, przy badaniu przesłanek z art. 137 ust. 1 ugn, nie można celu wywłaszczenia ujmować w sposób wąski, tj. ograniczyć się jedynie do skontrolowania, czy na wnioskowanej do zwrotu działce wybudowany został blok mieszkalny. Poprzez realizację tego celu należy bowiem rozumieć całość danej inwestycji wraz z urządzeniami niezbędnymi do prawidłowego korzystania z danego obiektu. Budowa osiedla mieszkaniowego wiąże się bowiem z budową infrastruktury technicznej w postaci sieci wodociągowych, ciepłowniczych, kanalizacyjnych, ciągów komunikacyjnych i parkingów. Celu wywłaszczenia nieruchomości na budowę osiedla mieszkaniowego nie niweczy realizacja infrastruktury tego osiedla w postaci urządzeń towarzyszących, jak ciągi komunikacyjne czy parkingi. Osiedle mieszkaniowe obejmuje bowiem nie tylko domy mieszkalne, lecz również jego infrastrukturę i urządzenia służące mieszkańcom. Organ wyjaśnił, że należy odróżnić zmianę celu wywłaszczenia od modyfikacji tego celu. Zmianą celu jest jakościowa zmiana inwestycji określonej w decyzji wywłaszczeniowej, konkretyzującej cel wywłaszczenia nieruchomości. Modyfikację celu wywłaszczenia pociąga za sobą modyfikacja inwestycji mieszcząca się w celu uzasadniającym wywłaszczenie, czyli niezmieniająca jego charakteru. O zmianie celu wywłaszczenia należy mówić w przypadku, gdy następuje trwała zmiana funkcji wywłaszczonego terenu, a w ocenie organu odwoławczego takiej sytuacji tutaj nie można stwierdzić, bowiem chociażby tereny zieleni są integralną częścią osiedli mieszkaniowych.

Według organu II instancji nie można uznać, aby wywłaszczona nieruchomość została wykorzystana na inny cel niż ten, o którym mowa w decyzji wywłaszczeniowej, bowiem cały obszerny materiał dowodowy świadczy o nieprzerwanej od 1972 r. realizacji osiedla mieszkaniowego [...]. Tym samym istnieje negatywna przesłanka zwrotu nieruchomości, jaką jest zrealizowanie celu wywłaszczenia, określonego jako budowa osiedla mieszkaniowego [...].

Odnosząc się do terminu realizacji celu wywłaszczenia Wojewoda powołał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 marca 2014 r., sygn. [...], w którym orzeczono, że art. 137 ust. 1 pkt 2 ugn, w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 165 ust. 1 Konstytucji. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego nie podlegają zwrotowi na rzecz byłych właścicieli te nieruchomości, na których cel określony w decyzji o wywłaszczeniu został zrealizowany przed dniem złożenia wniosku o ich zwrot, niezależnie od tego, czy realizacja inwestycji nastąpiła po upływie 10 lat od chwili wywłaszczenia.

Powołując orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego organ wskazał, że w przypadku pomyślnej realizacji celu wywłaszczenia przed dniem złożenia wniosku o zwrot, nie jest możliwy zwrot nieruchomości niezależnie od terminu, kiedy ta realizacja nastąpiła. Jeżeli nieruchomość wywłaszczona przed 27 maja 1990 r. została wykorzystana na cel wywłaszczenia, a zanim to się stało byli właściciele nieruchomości nie złożyli wniosku o zwrot nieruchomości, to prawo byłego właściciela lub jego spadkobierców do żądania zwrotu wygasło z chwilą skutecznej realizacji inwestycji.

W niniejszej sprawie osiedle mieszkaniowe [...], jako inwestycja złożona, powstawała etapami od 1972 r. i niewątpliwie zaistniała już przed 2008 r., co dowodzi, że terminy ustawowe zostały zachowane.

Potwierdzenie zrealizowania celu wywłaszczenia, tj. budowy osiedla mieszkaniowego [...] na działce nr [...] dokumentują znajdujące się w aktach sprawy zdjęcia lotnicze z lat 1972, 1976, 1982, 1987, 1990, 1997 i 2005.

Wojewoda uznał, że działka nr [...] nabyta na rzecz Skarbu Państwa pod budowę osiedla mieszkaniowego [...] nie stała się zbędna na cel przywołany w akcie notarialnym i została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia, a ponadto Miasto [...] utraciło władanie nieruchomością wskutek ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na rzecz [...] Spółdzielni Mieszkaniowej, wobec czego brak jest podstaw do jej zwrotu.

Odnosząc się natomiast do działki nr [...], to zgodnie z ogólnym planem realizacyjnym zagospodarowania terenu osiedla mieszkaniowego [...], część nabytej przez Skarb Państwa nieruchomości obejmującej dawną działkę nr [...], a odpowiadającej obecnej działce nr [...], została wyłączona z lokalizacji inwestycji osiedla mieszkaniowego [...] już w dacie jej nabycia na rzecz Skarbu Państwa.

Działka nr [...] nie została objęta decyzją o lokalizacji inwestycji nr [...], czyli pozostała poza zasięgiem lokalizacji inwestycji obejmującej budowę osiedla mieszkaniowego. Potwierdza to opracowanie geodezyjne sporządzone przez A. R. na mapie sytuacyjno-wysokościowej obejmującej Założenia Techniczno-Ekonomiczne Ogólnego Planu Realizacyjnego Zagospodarowania Terenu, na której uwidocznione są granice dawnych i aktualnych działek w odniesieniu do granic lokalizacji inwestycji osiedla [...].

Przepis art. 6 ust. 1 ustawy wywłaszczeniowej przewidywał możliwość dobrowolnego odstąpienia nieruchomości przez jej właściciela przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego, jak również w jego toku i zbycie jej w formie umowy notarialnej za cenę nie wyższą od ustalonej według zasad odszkodowania przewidzianych w tej ustawie. Ponadto stosownie do art. 5 ust. 3 ustawy wywłaszczeniowej, wywłaszczenie mogło na żądanie właściciela objąć całą nieruchomość, jeżeli w wyniku wywłaszczenia części, pozostała dla właściciela część nie nadawałaby się do racjonalnego użytkowania przez niego na cele dotychczasowe. W ten sposób, w trybie art. 6 ustawy wywłaszczeniowej, poza nieruchomością podlegającą wywłaszczeniu, dochodziło do zbycia także nieruchomości zbędnej na cele publiczne określone w art. 3 ustawy wywłaszczeniowej, w drodze tej samej umowy sprzedaży w formie aktu notarialnego.

Wskazując na orzecznictwo Wojewoda podniósł, że nieruchomości nabyte na żądanie właścicieli podlegają zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela lub jego spadkobierców tylko wówczas, gdy zostaną spełnione przesłanki zwrotu nieruchomości wywłaszczonej na cele publiczne. Przeszkodą do samodzielnego zwrotu jest okoliczność, że nie były one w chwili wywłaszczenia niezbędne na żaden cel publiczny. Zdaniem organu zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że nieruchomość będąca przedmiotem roszczenia o zwrot, została nabyta na rzecz Skarbu Państwa de facto na podstawie art. 5 ust. 3 ustawy wywłaszczeniowej poprzez zawarcie w formie aktu notarialnego umowy sprzedaży. Z akt sprawy wynika, że Skarb Państwa nabył własność nieruchomości, która w części od początku znalazła się poza lokalizacją celu publicznego, jakim była budowa osiedla mieszkaniowego [...]. Według organu II instancji działka nr [...] samodzielnie nie może stać się zbędna na cel wywłaszczenia wskazany w akcie notarialnym, skoro nie dotyczył jej cel wywłaszczenia i nie była potrzebna na realizację inwestycji. Wprawdzie w akcie notarialnym nie ma wyraźnie wskazanego trybu art. 5 ust. 3 ustawy wywłaszczeniowej, jednak wynika to z samej treści aktu i wymienionej w nim decyzji określającej cel wywłaszczenia i wskazującej konkretną lokalizację, która musiała być znana wywłaszczanemu właścicielowi nieruchomości, tj. E. C., skoro została w tym akcie wpisana.

Zdaniem organu logicznym jest wniosek, że część nieruchomości będąca przedmiotem roszczenia o zwrot była zbędna od samego początku na cel wywłaszczenia, ale została dowłaszczona w trybie art. 5 ust. 3 ustawy wywłaszczeniowej i ten fakt zaakceptował były właściciel podpisując umowę. Przeciwny wniosek nie może wynikać jedynie z tego, że w akcie notarialnym nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa nie został zawarty zapis, że swoim zakresem obejmuje on również wykup na podstawie art. 5 ust. 3 ustawy wywłaszczeniowej. Przepis art. 6 ust. 1 ustawy wywłaszczeniowej nie wymagał bowiem, aby w akcie notarialnym konieczna była wzmianka o nabyciu części nieruchomości przy zastosowaniu art. 5 ust. 3 ustawy. Brak takiego zapisu nie może dowodzić, że cała nieruchomość nabywana była w trybie art. 6 ust. 1 tej ustawy (wyrok NSA z 14 lutego 2008 r., sygn. akt I OSK 131/07, wyroki WSA w Warszawie: z 25 stycznia 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 1001/12, z 9 lutego 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 2878/14).

Wojewoda podniósł, że działka nr [...], nie była od samego początku przeznaczona na cel publiczny w postaci realizacji osiedla mieszkaniowego [...] i nie mogła tym samym stać się zbędna, jako samodzielna nieruchomość, na cel wskazany w akcie notarialnym nabycia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa i jej zbędność organ I instancji ocenił w kontekście zbędności pozostałych działek objętych roszczeniem zwrotowym. Ponieważ nieruchomość objęta wcześniej opisanym aktem notarialnym i jednocześnie decyzją lokalizacyjną nie spełniła przesłanek pozwalających na orzeczenie o zwrocie, to także nieruchomość dowłaszczona nie mogła stać się przedmiotem zwrotu na rzecz wnioskującego.

Organ wojewódzki wskazał także, że utrata przez Skarb Państwa lub gminę prawa dysponowania wywłaszczoną nieruchomością, zwłaszcza jeśli prawo to stało się następnie przedmiotem obrotu prawnego - z uwagi na zamianę własności nieruchomości, w tym przypadku użytkowania wieczystego - w istocie rzeczy skutkuje tym, że przestaje istnieć nieruchomość, w stosunku do której można - co do zasady - orzec o jej zwrocie. Wszelkie ustalenia dokonywane na podstawie art. 136 i art. 137 ugn, mają w takim przypadku znaczenie tylko teoretyczne. Nawet przy ustaleniu, że żądanie zwrotu nieruchomości, z uwagi na treść przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, jest uzasadnione, to z uwagi na fakt ustanowienia na nieruchomości prawa użytkowania wieczystego, nie jest to prawnie możliwe (wyrok NSA z 4 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 336/10). Nieposiadanie tytułu prawnego do wywłaszczonej nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego jest uzasadnioną przyczyną odmowy jej zwrotu, bez względu na to, czy wystąpiły, czy też nie przesłanki z art. 137 ugn.

Skargi na decyzję Wojewody [...] z [...] marca 2021 r. złożyli: [...] (sprawa o sygn. akt I SA/Wa 1118/21) i E. C. (sprawa o sygn. akt I SA/Wa 1119/21).

Skarżące [...] zaskarżyło decyzję w części dotyczącej działki ew. nr [...].

Zaskarżonej decyzji w powyższej czesci zarzuciło naruszenie przepisów skutkujące nieważnością decyzji w części, jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, tj.:

1) art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 142 ust. 1 i 2 ugn i art. 19 kpa, poprzez orzekanie w sprawie zwrotu działki nr [...] w sytuacji, gdy organem właściwym w sprawie jest Prezydent [...] i decyzję Starosty [...] należało uchylić w tej części i przekazać organowi właściwemu do rozpoznania w powyższym zakresie;

2) art. 138 § 1 pkt 1 w zw. art. 15 kpa, poprzez utrzymanie w mocy decyzji Starosty [...], podczas gdy w związku ze zmianą stanu prawnego działki nr [...] decyzja organu I instancji w tej części powinna być uchylona i przekazana do rozpoznania do organu właściwego, tj. Prezydenta [...];

3) art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 105 § 1 kpa, poprzez utrzymanie w mocy decyzji Starosty [...], podczas gdy w związku ze zmianą stanu prawnego działki nr [...] postępowanie w tej części powinno być umorzone, jako bezprzedmiotowe.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji w części dotyczącej odmowy zwrotu działki nr [...] i umorzenie w tym zakresie postępowania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji w części dotyczącej dz. nr [...] oraz o zasądzenie kosztów. Zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu skargi.

Skarżący E. C. zaskarżył w całości decyzję Wojewody [...] z [...] marca 2021 r. Decyzji tej zarzucił obrazę przepisów postępowania, tj. naruszenie:

1. art. 7, 77, 136 kpa w zw. z art. 140 kpa poprzez brak wyjaśnienia stanu faktycznego, przejawiający się w błędnym oznaczeniu obrębu wywłaszczonych nieruchomości, tj. na wskazaniu, iż nieruchomości te byty z obrębu [...] w sytuacji gdy znajdowały się w obrębie [...];

2. art. 107 § 3 kpa poprzez nieodniesienie się w uzasadnieniu decyzji do postępowania karnego prowadzonego przez Prokuraturę Rejonową [...] - [...] sygn. akt [...] i pominiecie tej okoliczności w ustaleniach faktycznych sprawy;

3. art. 229 ugn poprzez uznanie, że przeszkodą w orzeczeniu o zwrocie nieruchomości jest ustanowienie na nieruchomości prawa użytkowania wieczystego i jedynie złożenie w dowolnym terminie wniosku o ujawnienie tego prawa w księdze wieczystej nieruchomości, gdy z art. 229 ugn wynika, że ustanowienie tego prawa jak i ujawnienie go w księdze wieczystej powinno nastąpić przed 1 stycznia 1998 r.;

4. art. 232 § 1 k.c w zw. z 136 ust. 3 ugn poprzez potraktowanie użytkownika wieczystego nieruchomości oddanej mu w użytkowanie wieczyste jako jej właściciela podczas, gdy właścicielem takiej nieruchomości jest nadal podmiot (w tym wypadku [...]) oddający nieruchomość w użytkowanie wieczyste.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu skargi.

Odpowiadając na skargi organ wniósł o ich oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z 20 sierpnia 2021 r. Sąd zarządził, w trybie art. 111 § 1 ppsa, połączenie spraw o sygn. akt I SA/Wa 1118/21 i sygn. akt I SA/Wa 1119/21 do wspólnego orzekania i rozstrzygnięcia i dalszego prowadzenia pod sygn. akt I SA/Wa 1118/21.

Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału z 8 grudnia 2021 r., wydanym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U z 2020 r., poz. 347 ze zm.), sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, o czym pełnomocnicy skarżących, organu i uczestnicy zostali powiadomieni.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skargi nie są zasadne.

Zaskarżona decyzja została wydana po wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 1494/13, który oddalił skargi kasacyjne Miasta [...] i [...] Spółdzielni Mieszkaniowej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 12 marca 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 2327/12.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał m.in., że organy powinny po zebraniu wszelkiej dostępnej dokumentacji dotyczącej realizacji inwestycji, przeprowadzić szczegółową analizę odnoszącą się do przeznaczenia przedmiotowej nieruchomości i w powiązaniu z okolicznościami faktycznymi dotyczącymi realizacji celu wywłaszczenia ocenić zasadność wniosku.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazując na orzecznictwo tego Sądu wyjaśnił, że w przypadku zrealizowania na wywłaszczonej nieruchomości przed dniem 1 stycznia 1998 r. celu wywłaszczenia, terminy określone w art. 137 ust. 1 ugn nie znajdują zastosowania. Dopiero bowiem w ustawie o gospodarce nieruchomościami, która weszła w życie 1 stycznia 1998 r., w art. 137 ust. 1 zdefiniowane zostały przesłanki zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia (zmienione z dniem 22 września 2004 r.). Nie można zatem, bez wyraźnej ku temu podstawy prawnej, terminów, określonych w art. 137 ust. 1 ugn odnosić do stanów faktycznych zaistniałych przed wejściem w życie powołanej normy prawnej, gdyż taka ocena byłaby naruszeniem konstytucyjnie ukształtowanej zasady niedziałania prawa wstecz. Powołał też wyrok

Trybunału Konstytucyjnego z 13 marca 2014 r., sygn. akt P 38/11.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał również, że z dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy wynika, że prawo użytkowania wieczystego do obu działek, których zwrotu dotyczy sprawa, zostało ujawnione w księgach wieczystych po dniu 1 stycznia 1998 r., wobec tego nie ma zastosowania art. 229 ugn.

Podnieść należy, że Sądy obydwu instancji nie zakwestionowały właściwości [...] , wyznaczonego do rozpoznania niniejszej sprawy. Ponadto zgodnie z art. 142 ust. 2 ugn w sprawach, o których mowa w ust. 1 (tym o zwrocie nieruchomości), w których stroną postępowania jest gmina lub powiat, prezydent miasta na prawach powiatu sprawujący funkcję starosty podlega wyłączeniu na zasadach określonych w rozdziale 5 działu I Kodeksu postępowania administracyjnego. Wobec czego zarzut [...] odnośnie niewłaściwego organu jest chybiony.

Chybione jest także żądanie skargi [...] o stwierdzenie nieważności decyzji z uwagi na zmianę stanu prawnego działki nr [...] z dniem [...] stycznia 2019 r. i przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. W dacie orzekania przez organy obydwu instancji w dziale II księgi wieczystej przedmiotowej nieruchomości - [...] – [...] Spółdzielnia Mieszkaniowa nie była wpisana jako właściciel działki nr [...]. Wpis ten nastąpił 7 lipca 2021 r. Organy nie miały więc wiedzy odnośnie przekształcenia użytkowania wieczystego w prawo własności. Wobec tego niezasadne jest twierdzenie, że postępowanie odwoławcze w tej części powinno zostać umorzone jako bezprzedmiotowe.

Po wyrokach Sądów i mając na uwadze zawarte w nich wskazania co do dalszego postępowania, organ uzupełnił materiał dowodowy, m. in. o: załącznik graficzny – mapę nr [...] stanowiącą integralną część decyzji lokalizacyjnej z [...] listopada 1971 r., nr [...] (k.12 Tom 2a), pismo Prezydenta [...] z [...] marca 2015 r. wyjaśniające kwestię numerów ewidencyjnych archiwalnych działek nr [...] i nr [...], wypisy i wyrysy z ewidencji gruntów działek nr [...] i nr [...], graficzne oznaczenie na materiałach fotogrametrycznych - zdjęciach lotniczych działek nr [...] i nr [...], graficzne oznaczenie na mapie sytuacyjno - wysokościowej [...] - Założenie Techniczno - Ekonomiczne Plan realizacyjny zagospodarowania terenu działek nr [...] i nr [...] sporządzone przez uprawnionego geodetę A. R., na którym oznaczono granice i numery działek archiwalnych i aktualnych działek ewidencyjnych (tom 3).

Należy podzielić stanowisko organów, że cel wywłaszczenia na działce nr [...] został zrealizowany. Jak wynika z aktu notarialnego z [...] listopada 1972 r. wywłaszczenie nastąpiło pod budowę osiedla mieszkaniowego [...], zgodnie z lokalizacją szczegółową z [...] listopada 1971 r., nr [...]. Decyzja o lokalizacji inwestycji ustalała lokalizację osiedla mieszkaniowego [...] w obrębie ulic [...] i [...] na terenie o powierzchni ca 70 ha, oznaczonym na szkicu sytuacyjnym nr [...], stanowiącym załącznik - integralną część tej decyzji.

Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym dokumenty dotyczące lokalizacji dla zespołu mieszkaniowego [...] (wraz z załącznikami graficznymi) i plany dotyczące realizacji inwestycji, jak i sama treść aktu notarialnego świadczą, że celem wywłaszczenia działki nr [...] była budowa osiedla mieszkaniowego. Cel ten jest kategorią pojemną. Z budową osiedla mieszkaniowego związana jest realizacja infrastruktury, która służy jego prawidłowemu funkcjonowaniu.

Nie ulega wątpliwości, że osiedle powstało. Inwestycja rozpoczęła się w 1972 r. i była realizowana przez szereg lat. W planach jego budowy - według planu realizacyjnego zagospodarowania osiedla na dawnej działce nr [...], która odpowiada w części aktualnej działce nr [...], zaprojektowana była zieleń oraz chodniki osiedlowe i place zabaw. Były to założenia, które uszczegóławiano w ramach budowy osiedla mieszkaniowego [...] już w trakcie jego realizacji. Prawidłowo organ wskazał, że nawet w sytuacji, gdyby na określonym terenie nie powstała konkretnie określona infrastruktura, to ocenę realizacji celu wywłaszczenia zawsze należy odnosić do celu głównego, jakim było osiedle mieszkaniowe. Na działce nr [...] wzniesiono budynek mieszkalny wielorodzinny wraz z infrastrukturą towarzyszącą, co bez wątpienia jest zgodne z planem realizacyjnym osiedla [...].

Trafnie wskazał organ, że w przypadku realizacji inwestycji osiedla mieszkaniowego, przy badaniu przesłanek z art. 137 ust. 1 ugn, nie można celu wywłaszczenia ujmować w sposób wąski, tj. ograniczyć się jedynie do skontrolowania, czy na wnioskowanej do zwrotu działce wybudowano dany obiekt. Poprzez realizację tego celu należy rozumieć inwestycję jako całość. Osiedle mieszkaniowe obejmuje nie tylko domy mieszkalne, lecz również jego infrastrukturę i urządzenia służące mieszkańcom. Wywłaszczona nieruchomość została wykorzystana na realizację osiedla mieszkaniowego [...], co wynika z materiału dowodowego, w tym ze zdjęć lotniczych z lat od 1972 r. do 2005 r. i powiększonych fragmentów zdjęć.

Trafnie organ powołał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 marca 2014 r., sygn. P 38/11, z którego wynika, że nie podlegają zwrotowi na rzecz byłych właścicieli te nieruchomości, na których cel określony w decyzji o wywłaszczeniu został zrealizowany przed dniem złożenia wniosku o ich zwrot, niezależnie od tego, czy realizacja inwestycji nastąpiła po upływie 10 lat od chwili wywłaszczenia. W niniejszej sprawie osiedle mieszkaniowe [...], jako inwestycja złożona, powstawała etapami od 1972 r. i niewątpliwie była zrealizowana przed złożeniem wniosku o zwrot, który złożony został w 2008 r. Nie doszło więc do naruszenia art. 136 i 137 ugn.

Odnosząc się do zarzutu E. C. dotyczącego błędnego oznaczenia obrębu nieruchomości wskazać należy, że kwestia oznaczenia obrębów została szczegółowo wyjaśniona w uzasadnieniu decyzji organu I instancji i w piśmie Prezydenta [...] z [...] września 2015 r. skierowanym do tego organu. Nie ulega wątpliwości jakie działki były przedmiotem orzekania przez organy. Organy szczegółowo wyjaśniły oznaczenie działek, ich wydzielenie z działek archiwalnych i obecne oznaczenie geodezyjne i oznaczenie obrębów.

Jeżeli chodzi o działkę nr [...], to zgodnie z ogólnym planem realizacyjnym zagospodarowania terenu osiedla mieszkaniowego [...], część nabytej przez Skarb Państwa nieruchomości obejmującej dawną działkę nr [...], a odpowiadającej obecnej działce nr [...], została wyłączona z lokalizacji inwestycji osiedla mieszkaniowego [...] już w dacie jej nabycia na rzecz Skarbu Państwa.

Wynika to także z opracowania geodezyjnego sporządzonego przez A. R. - mapy sytuacyjno-wysokościowej obejmującej Założenia Techniczno-Ekonomiczne Ogólnego Planu Realizacyjnego Zagospodarowania Terenu, na której uwidocznione są granice dawnych i aktualnych działek w odniesieniu do granic lokalizacji inwestycji osiedla [...]. Także z porównania wyżej powołanej mapy z załącznikiem [...] do decyzji lokalizacyjnej z [...] listopada 1971 r. wynika, że działka nr [...] położona jest poza terenem lokalizacji. Świadczy o tym także wniosek skarżącego E. C. z [...] kwietnia 2008 r. o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Skarżący w piśmie tym podniósł, że działka nr [...] nie wchodzi w skład ternu objętego decyzją lokalizacyjną z [...] listopada 1971 r., nr [...]. Działka nr [...] została wydzielona z działki archiwalnej nr [...].

Zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy wywłaszczeniowej, wywłaszczenie mogło, na żądanie właściciela, objąć całą nieruchomość, jeżeli w wyniku wywłaszczenia części, pozostała dla właściciela część nie nadawałaby się do racjonalnego użytkowania przez niego na cele dotychczasowe. Nieruchomości nabyte na żądanie właścicieli podlegają zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela lub jego spadkobierców jedynie wówczas, gdy zostaną spełnione przesłanki zwrotu nieruchomości wywłaszczonej na cele publiczne. Z akt sprawy wynika, że Skarb Państwa nabył własność nieruchomości, która w części od początku znalazła się poza lokalizacją celu publicznego, jakim była budowa osiedla mieszkaniowego [...]. Wobec tego działka nr [...] samodzielnie nie może stać się zbędna na cel wywłaszczenia wskazany w akcie notarialnym, skoro nie dotyczył jej cel wywłaszczenia i nie była potrzebna na realizację inwestycji. Brak wskazania w akcie notarialnym przepisu art. 5 ust. 3 ustawy wywłaszczeniowej nie oznacza automatycznie, że nie stanowił on, podstawy nabycia części nieruchomości nie podlegającej wywłaszczeniu. Przepis art. 6 ust. 1 ustawy wywłaszczeniowej nie wymagał bowiem, aby w akcie notarialnym konieczna była wzmianka o nabyciu części nieruchomości przy zastosowaniu art. 5 ust. 3 ustawy.

Skoro działka nr [...], nie była od samego początku przeznaczona na cel publiczny nie mogła tym samym stać się zbędna, jako samodzielna nieruchomość, na cel wskazany w akcie notarialnym.

Ponieważ nieruchomość objęta aktem notarialnym i decyzją lokalizacyjną nie spełniła przesłanek pozwalających na orzeczenie o zwrocie, to także nieruchomość dowłaszczona nie mogła stać się przedmiotem zwrotu.

Prawidłowe jest także stanowisko organu, że utrata przez Skarb Państwa lub gminę prawa dysponowania wywłaszczoną nieruchomością, zwłaszcza jeśli prawo to stało się następnie przedmiotem obrotu prawnego skutkuje niemożnością jej zwrotu.

Tym bardziej zwrot nie jest możliwy w sytuacji utraty przez Skarb Państwa lub gminę własności nieruchomości. Organy orzekając w przedmiocie zwrotu nie mogą nie uwzględnić aktualnego stanu prawnego nieruchomości. Jednakże w niniejszej sprawie odmowa zwrotu nieruchomości wynikała z realizacji celu wywłaszczenia. Wbrew zarzutowi skarżącego E. C. organy nie stosowały w sprawie przepisu art. 229 ugn, co wynika wprost z uzasadnienia decyzji.

Niezasadne są zarzuty skarg dotyczące naruszenia przepisów postępowania. Kluczowe, z punktu widzenia przedmiotu postępowania, ustalenia stanu faktycznego sprawy znajdują potwierdzenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, przy ocenie którego nie uchybiono zasadzie swobodnej oceny dowodów (art. 80 kpa). Z kolei podjęte rozstrzygnięcie odpowiada prawu i zostało uzasadnione w sposób odpowiadający standardom wyznaczonym treścią art. 107 § 3 kpa.

Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd, z mocy art. 151 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.