Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 593/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-03-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Transport
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA: Elżbieta Stebnicka (spr.) Sędziowie NSA Małgorzata Borowiec Małgorzata Pocztarek Protokolant Justyna Nawrocka po rozpoznaniu w dniu 1 marca 2007 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 listopada 2005 r. sygn. akt VI SA/Wa 849/05 w sprawie ze skargi B. P. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za nieuiszczenie opłaty drogowej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od B. P. na rzecz Głównego Inspektora Transportu Drogowego kwotę 450 zł (czterysta pięćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

UZASADNIENIE:

Wyrokiem z dnia 25 listopada 2005 r. sygn. akt VI SA/Wa 849/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę B. P. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] nr [...] utrzymującą w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego w [...] z dnia [...] nr [...] nakładającą na skarżącego karę pieniężną w wysokości 3000 zł za wykonywanie transportu drogowego z kartą opłaty za przejazd po drodze krajowej pojazdem dwuosiowym o masie całkowitej 3,5 t do 12 t przerobionej i dostosowanej do pojazdów czteroosiowych powyżej 12 t, tym samym uznał, że wykonywano transport bez opłaty. Z uzasadnienia wyroku wynika, że przedmiotowa kara została nałożona na B. P. w wyniku kontroli należącego do niego pojazdu, która została przeprowadzona w dniu 19 sierpnia 2004 r. Sąd wskazał, że do kontroli okazana została siedmiodniowa karta opłaty drogowej nr BF 1003834 dla pojazdu o dopuszczalnej masie całkowitej (dalej – DMC) od 3,5 t do 12 t, dwie osie, Euro 0, natomiast kontrolowany zespół pojazdów miał DMC przekraczające 12 t i pięć osi. Prowadzący pojazd kierowca W. K. w celu podwyższenia nominału karty i dopasowania go do wymogów przewidzianych dla zespołu pojazdów nakleił na zakupioną kartę opłaty naklejkę zawierającą adnotację, że jest to karta dla pojazdu DMC powyżej 12 t, cztery osie i więcej. Do protokołu dołączono zatrzymaną kartę opłaty z naklejką, a protokół bez zastrzeżeń został podpisany przez kierowcę. Kierowca przesłuchany jako świadek potwierdził opisane wyżej okoliczności. Rozpoznając niniejszą sprawę organy obydwu instancji zgodnie stwierdziły, iż przedstawiona podczas kontroli karta opłaty została zmieniona, a ponieważ zmiana danych na karcie jest niedozwoloną ingerencją kierowcy i nie mieści się w pojęciu prawidłowo wypełnionej karty, to karta ta nie może być dowodem uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych i w związku z tym wymierzyły karę za wykonywanie transportu drogowego bez uiszczenia opłaty drogowej. Sąd podniósł, że stosownie do art. 42 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym, to przedsiębiorcy wykonujący transport drogowy zobowiązani są do uiszczania opłaty, a nie kierowcy prowadzący pojazd. Kara zaś administracyjna jest karą za brak opłaty i dla jej nałożenia nie jest konieczne wykazanie winy przedsiębiorcy. Natomiast przedsiębiorca powinien tak organizować działanie przedsiębiorstwa, aby uiszczenie opłat za korzystanie z dróg było zapewnione. Zgodnie z art. 92 ustawy o transporcie drogowym kary za naruszenie przepisów tej ustawy nakłada się na przedsiębiorców jako na osoby wykonujące transport drogowy. Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że Minister Infrastruktury wydał rozporządzenie z dnia 14 grudnia 2001 r. w oparciu o delegacje ustawową zawartą w art. 42 ust. 7 ustawy o transporcie drogowym. W § 4 ust. 2 rozporządzenia wskazano, że tylko właściwie wypełnione karty opłaty drogowej są dowodem potwierdzającym wniesienie tej opłaty. W myśl § 5 ust. 6 rozporządzenia karta opłaty niewypełniona lub wypełniona w inny sposób niż określony rozporządzeniem albo zawierająca poprawki nie stanowi dokumentu potwierdzającego wniesienie opłaty. W sprawie niniejszej karta została przerobiona, a zatem nie może być dowodem uiszczenia opłaty drogowej za kontrolowany pojazd. Nie ma znaczenia w sprawie, czy karty opłat były dostępne w placówce pocztowej, w której zakupiono przedmiotową kartę. Przedsiębiorca bowiem odpowiada za brak karty drogowej i nawet jeżeli zachodziła pewna trudność w zakupieniu stosownej karty, to nie zwalnia to przedsiębiorcy z obowiązku jej posiadania w pojeździe w czasie wykonywania transportu.

Od powyższego wyroku skarżący za pośrednictwem pełnomocnika w ustawowym terminie złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną. Wyrok zaskarżył w całości zarzucając mu:

1. rażące naruszenie art. 2, 7 i 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w związku z art. 42 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2004 r. Nr 204, poz. 2088 ze zm.) poprzez nałożenie przez ustawodawcę niemożliwego do spełnienia obowiązku uiszczenia opłaty drogowej za pomocą karty opłaty drogowej;

2. rażące naruszenie art. 92 ust. 1 i art. 45 ustawy o transporcie drogowym w związku z § 4 ust. 1 i § 5 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 14 grudnia 2001 r. w sprawie uiszczania przez przedsiębiorców opłat za przejazd po drogach krajowych (Dz. U. Nr 150, poz. 1684 ze zm.) poprzez błędna przyjęcie, że opłata za przejazd po drogach krajowych nie została uiszczona;

3. rażące naruszenie art. 42 § 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w związku z art. 92 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym poprzez nałożenie kary pieniężnej na skarżącego;

4. naruszenie art. 92 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym w związku z pkt 1.4.1 załącznika do tej ustawy poprzez błędne zastosowanie;

5. naruszenie art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) poprzez pominięcie przepisów prawa materialnego i proceduralnego mających wpływ na wynik sprawy.

Wniósł o uchylenie wyroku i uwzględnienie skargi w całości poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji Głównego Inspektora Transportu Drogowego, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Ponadto wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący podał, że nie kwestionuje obowiązków, jakie na nim spoczywają wobec Państwa, ale obowiązki te muszą być możliwe do zrealizowania. Skarżący stwierdził, iż ustawodawca w art. 42 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym nakłada na wykonujących transport drogowy obowiązek uiszczania opłat drogowych lecz faktycznie nie zapewnia środków do realizacji tego obowiązku przez co czyni go niemożliwym do wykonania. Podkreślił, że zasadniczo wypełnił nałożony na niego obowiązek, ale wykonał go nieco wadliwie, bowiem w sytuacji braku właściwego blankietu należną opłatę uiścił na innym formularzu. Nie uczynił tego jednak celowo. Ustawodawca bowiem nałożył obowiązek opłacania kart drogowych określając miejsce ich nabycia posiadające status operatora publicznego, lecz nie zapewnił możliwości realizacji obowiązku ustawowego, gdyż operator publiczny nie gwarantuje dostępu do kart drogowych. Ustawodawca nie może nakładać w takich przypadkach kary. Pracownik skarżącego mimo braku przy zakupie właściwego blankietu uiścił na innym blankiecie właściwą kwotę, a Sąd pominął tę okoliczność. Zdaniem skarżącego, skoro kierowca wypełnił kartę odmiennie, ale nie uczynił tego celowo, nie mógł nabyć bowiem właściwej karty, ale opłata została uiszczona za druk takiej karty, to tym samym cel został spełniony. Sąd pominął w rozstrzygnięciu, że przedsiębiorca musiał wykonywać działalność ze względu na swoje zobowiązania. Nadto nie zostało ustalone, czy możliwe było dokonanie zakupu odpowiedniej karty w placówce pocztowej.

Ponadto zakwestionował stanowisko Sądu jakoby wcale nie uiścił opłaty drogowej, ponieważ przerobił kartę i w związku z tym nie może ona stanowić dowodu uiszczenia tej opłaty. Twierdzenie to uznał za bezpodstawne wobec braku stosownego uregulowania w Rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 14 grudnia 2001 r. w sprawie uiszczania przez przedsiębiorców opłat za przejazd po drogach krajowych. Wskazał także, że jeżeli nawet organy podważają wartość uiszczonej opłaty, to zastosowanie w niniejszej sprawie powinien mieć nie pkt 1.4.1. ustawy o transporcie drogowym mówiący o wykonywaniu transportu drogowego lub przewozu na potrzeby własne bez uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych, ale pkt 1.4.3 – odnoszący się do sytuacji uiszczenie opłaty w wysokości niższej niż wymagana dla danego typu pojazdu. Kolejny raz podkreślił, że bezpodstawnie ukarany został przedsiębiorca, bowiem nie posiada on żadnego wpływu na działania swojego pracownika, a ponadto godzi to w konstytucyjna zasadę odpowiedzialności karnej zgodnie, z którą karze podlega jedynie sprawca czynu zagrożonego karą.

W związku z powyższym skarżący stwierdził, iż Sąd pierwszej instancji wydając zaskarżony wyrok nie wziął pod uwagę wszystkich naruszonych przez organy administracji publicznej przepisów prawa materialnego i procesowego, a zatem dopuścił się naruszenia art. 134 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W odpowiedzi na skargę Główny Inspektor Transportu Drogowego wniósł o oddalenie skargi i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przewidzianych prawem. Podniósł, iż żaden z zarzutów naruszenia przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej nie jest słuszny, ponieważ decyzję wydano na podstawie i w granicach prawa. Zauważył także, że kara pieniężna nakładana na podstawie przepisów ustawy o transporcie drogowym wbrew twierdzeniom strony skarżącej ma charakter administracyjny a nie karny, a zatem przywoływanie regulacji konstytucyjnych odnoszących się do prawa karnego jest chybione. Stwierdził także, że zachowanie skarżącego polegające na zmianie rodzaju karty wcale nie było uiszczeniem opłaty drogowej, a tylko pozorem jej uiszczenia i dlatego w ustalonym stanie faktycznym nie było możliwe zastosowanie pkt 1.4.3 załącznika do ustawy o transporcie drogowym. Ponadto podkreślił że skarżący podnosząc zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 134 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie podał, jakie przepisy zostały przez ten Sąd pominięte.

Pismem z dnia 14 kwietnia 2006 r. strona skarżąca ustosunkowała się do argumentacji Głównego Inspektora Transportu Drogowego. Podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko, a ponadto stwierdziła, iż w skardze kasacyjnej omyłkowo został wpisany art. 45 ustawy o transporcie drogowym, bowiem zarzut dotyczył naruszenia art. 46 tej ustawy w związku z § 4 ust. 1 i § 5 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 14 grudnia 2001 r. w sprawie uiszczania przez przedsiębiorców opłat za przejazd po drogach krajowych. Wskazał również na stanowisko wyrażone w wyroku sygn. akt II SA 183/03, iż do nałożenia kary pieniężnej przewidzianej przepisem art. 92 ust. 1 pkt 6 ustawy o transporcie drogowym nie wystarcza fakt posługiwania się przez kierującego pojazdem kartą opłaty wypełniona niezgodnie z przepisami Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 14 grudnia 2001 r. w sprawie uiszczania przez przedsiębiorców opłat za przejazd po drogach krajowych, lecz ustalony fakt niewniesienia wymaganej opłaty.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi kasacyjnej, co oznacza, że jest związany wnioskiem skarżącego określającym przedmiot zaskarżenia jak i podstawami zaskarżenia. Mając powyższą zasadę na uwadze należy uznać, że skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowi, że źródłami powszechnie obowiązującego prawa są : Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia. Jedną z ustaw stanowiących źródło prawa jest ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (t j. Dz. U. z 2004 r. Nr 204, poz. 2088), która w art. 42 ust 1 przewiduje, że podmioty wykonujące na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przewóz drogowy zobowiązane są do uiszczenia opłaty za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych. Zarzut naruszenia tego przepisu w związku z przepisami Konstytucji – art. 2, 7 i 84 – nie znajduje uzasadnienia. Przepis art. 2 Konstytucji jest przepisem ogólnym stwierdzającym, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej, co między innymi oznacza, że każdy jest równy wobec prawa i w stosunku do każdego prawo ma być jednakowo stosowane. Organy zaś władzy państwowej stosownie do art. 7 Konstytucji działają na podstawie i w granicach prawa. W oparciu o delegację ustawową przewidzianą w art. 42 ust. 7 ustawy o transporcie drogowym zostało wydane przez Ministra Infrastruktury rozporządzenie z dnia 14 grudnia 2001 r. w sprawie uiszczania przez przedsiębiorców opłat za przejazd po drogach krajowych (Dz. U. Nr 150, poz. 1684 ze zm.), które to rozporządzenie w § 2 przewiduje rodzaje opłat: dobową, siedmiodniową, miesięczną, półroczną i roczną dla przedsiębiorców wykonujących transport drogowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz wykonujących przewozy na potrzeby własne na drogach krajowych. Natomiast uiszczenie opłaty następuje poprzez nabycie przez przedsiębiorcę karty opłaty, która musi być wypełniona przed rozpoczęciem przejazdu stosownie do postanowień § 5 rozporządzenia. Nadto w myśl § 2 ust. 2 rozporządzenia stawki opłat określone zostały w zależności od czasu przejazdu pojazdu samochodowego po drogach krajowych, jego rodzaju, dopuszczalnej masy całkowitej, liczby osi i emisji spalin. Dlatego też nie bez znaczenia jest rodzaj wykupionej karty. Niekwestionowaną okolicznością w sprawie jest, że pojazd skarżącego posiadał kartę wypełnioną niezgodnie z § 5 rozporządzenia. Twierdzenie natomiast w skardze kasacyjnej, że "operator publiczny nie gwarantuje dostępu do kart drogowych" jest gołosłowne. Należy podkreślić, że kierowca pojazdu przesłuchany jako świadek bezpośrednio po dokonanej kontroli nie twierdził, aby nie mógł dokonać zakupu właściwej karty. Posługiwanie się niewłaściwą kartą nie stanowi dokumentu wniesienia opłaty.

Nie znajduje również uzasadnienia zarzut naruszenia art. 92 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym w związku z § 4 ust. 1 i § 5 ust. 2 rozporządzenia powyżej wskazanego. Art. 92 ust. 1 ustawy, w brzmieniu obowiązującym w dniu 19 sierpnia 2004 r., stanowił, że kto wykonuje transport drogowy lub przewozy na potrzeby własne, naruszając obowiązki lub warunki wynikające z przepisów ustawy lub przepisów wymienionych w art. 92 ust. 1 podlega karze pieniężnej. Natomiast stosownie do ust. 4 tego przepisu wykaz naruszeń obowiązków lub warunków, o których mowa w ust. 1 oraz wysokość kar pieniężnych za poszczególne naruszenia określa załącznik do ustawy. Skarżący naruszył obowiązek wynikający z art. 42 ustawy i rozporządzenia wydanego w oparciu o delegacje ustawową przewidziana w tym przepisie, a zatem stosownie do art. 92 ust. 1 i 4 podlega karze pieniężnej. Zgodnie zaś z art. 87 ustawy kierowca pojazdu samochodowego ma obowiązek mieć przy sobie i okazywać na żądanie m. in. kartę opłaty drogowej – oczywiście należycie wypełnioną i wykupiona w zależności od rodzaju pojazdu. Prawidłowo zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny przyjął, że pojazd należący do skarżącego nie posiadał karty opłaty drogowej.

Zarzut naruszenia art. 42 § 1 Konstytucji jak i art. 84 Konstytucji również nie zasługuje na uwzględnienie. Art. 42 § 1 Konstytucji dotyczy czynów popełnionych przez osobę podlegającą ukaraniu w postępowaniu karnym. Kary pieniężne natomiast są również przewidziane za naruszenie prawa w postępowaniu administracyjnym np. w prawe budowlanym, czy ustawie o transporcie drogowym. Natomiast art. 84 Konstytucji nakłada na obywateli obowiązek ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych w tym podatków przewidzianych w ustawach. Zarzut naruszenia tych przepisów nie jest zatem adekwatny do ustalonego w niniejszej sprawie stanu faktycznego.

Z tych też względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.