Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 410/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne: Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Minister Obrony Narodowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 75 ust 3, art. 103 ust 1
journal: Dz.U. 2003 nr 179 poz 1750
law: Ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska, Sędzia NSA Izabella Kulig-Maciszewska, Sędzia WSA del. do NSA Stanisław Marek Pietras (spr.), Protokolant Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2009r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 9 grudnia 2008r. sygn. akt II SA/Bd 757/08 w sprawie ze skargi G. R. na decyzję Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy z dnia [...] lipca 2008r. nr [...] w przedmiocie świadczenia związanego z przywróceniem do zawodowej służby wojskowej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. oddala wniosek G. R. o zwrot kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 9 grudnia 2008 r. sygn. akt II SA/Bd 757/08 w sprawie ze skargi G. R. na decyzję Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia związanego z przywróceniem do zawodowej służby wojskowej, mając za podstawę art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), uchylił zaskarżoną oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji oraz stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.

W uzasadnieniu powyższego wyroku, Sąd wskazał na następujący stan faktyczny. Otóż Dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego decyzją z dnia [...] grudnia 2002 r. nr [...], wypowiedział skarżącemu stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej, wskutek czego został on zwolniony ze służby w dniu [...] października 2003 r. Z kolei Dowódca Wojsk Lądowych decyzją z dnia [...] marca 2006 r., nr [...], stwierdził nieważność powyższej decyzji Dowódcy POW z dnia [...] grudnia 2002 r., w następstwie czego oraz na podstawie rozkazu Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...], Wojskowy Komendant Uzupełnień w Szczecinie rozkazem dziennym z dnia [...] maja 2006 r., przyjął skarżącego na stan ewidencyjny Wojskowej Komendy Uzupełnień w Szczecinie z dniem przybycia, tj. z dniem [...] czerwca 2006 r. oraz nakazał ująć skarżącego "na wszelkiego rodzaju zaopatrzenie finansowe (...) z dniem przywrócenia do zawodowej służby wojskowej tj. z dniem [...] listopada 2003 r." Z kolei w dniu [...] maja 2006 r. Wojewódzki Sztab Wojskowy w Szczecinie wypłacił skarżącemu uposażenie za okres od [...] listopada 2003 r. do [...] kwietnia 2006 r., natomiast inne należności pieniężne za powyższy okres wypłacono w dniach [...] i [...] maja 2006 r. i z powyższych kwot potrącono sumę [...] zł tytułem odprawy, którą otrzymał skarżący przy wcześniejszym zwolnieniu ze służby wojskowej.

W dniu [...] czerwca 2008 r. skarżący wniósł o wszczęcie postępowania administracyjnego celem wydania decyzji administracyjnej w przedmiocie przyznania na jego rzecz części uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym za okres od [...] listopada 2003 r. do [...] kwietnia 2006 r. w wysokości [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia potrącenia tejże kwoty do dnia zapłaty oraz odsetek od poszczególnych kwot należności wypłaconych wnioskodawcy za okres od [...] listopada 2003 r. od [...] kwietnia 2006 r. tytułem wynagrodzenia w związku z przywróceniem do służby, liczonych od dnia ich wymagalności, zgodnie z art. 81 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, do dnia zapłaty.

Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Szczecinie decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r. Nr [...], odmówił wypłacenia skarżącemu odsetek od uposażenia i innych należności pieniężnych za okres od [...] listopada 2003 r. do [...] kwietnia 2006 r. oraz orzekł o braku obowiązku wyrównania uposażenia za okres od [...] listopada 2003 r. do [...] kwietnia 2006 r. o zaliczoną na poczet tego uposażenia kwotę odprawy w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu wskazał, iż stosownie do treści art. 75 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (tekst jedn. z 2008 r. Dz. U. Nr 141, poz. 892), przesłanką wypłaty odsetek ustawowych jest zwłoka w wypłacie uposażenia i aby można mówić o niej, musi wystąpić skuteczność roszczenia o jego wypłatę, która zachodzi w chwili, gdy żołnierz może dochodzić swoich praw od jednostki wojskowej, na której zaopatrzeniu finansowym się znajduje. Oznacza to, że roszczenie o wypłatę uposażenia przez Wojewódzki Sztab Wojskowy w Szczecinie stało się wymagalne w dniu przystąpienia przez skarżącego do wykonywania obowiązków służbowych, po wcześniejszym uprawomocnieniu się decyzji Dowódcy Wojsk Lądowych Nr [...] z [...] marca 2006 r. Odnosząc się zaś do żądania zwrotu kwoty [...] zł, podniesiono, że skarżący nie został zwolniony z zawodowej służby wojskowej w dniu [...] października 2003 r. i dlatego odprawa, którą otrzymał, okazała się świadczeniem nienależnym. Stąd też wyrównanie mu uposażenia za okres od [...] listopada 2003 r. do [...] kwietnia 2006 r., odbyło się z uwzględnieniem świadczenia wypłaconego w związku z nieskutecznym zwolnieniem ze służby.

Po rozpatrzeniu odwołania, Dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Szczecinie. W uzasadnieniu – powołując się na zawartą w niej argumentację – podał, że skarżący mógłby żądać odsetek od wypłaconych uposażeń, gdyby organ znalazł się w zwłoce w ich wypłacie, zaś zwłoka mogłaby dotyczyć okresu dopiero po wymagalności powyższego uposażenia, co nastąpiło z dniem podjęcia przez skarżącego służby. W dalszej części podkreślił, że skapitalizowane odsetki od uposażeń uzyskały w terminie ich wypłaty byt niezależny i jako świadczenie o charakterze okresowym, przedawniają się z upływem trzech lat od ich powstania, a bieg terminu przedawnienia został przerwany dopiero w dniu doręczenia wniosku o wszczęcie postępowania tj. [...] czerwca 2008 r. Jeżeliby zatem skarżącemu przysługiwały odsetki, to tylko za okres nieprzedawniony. To samo dotyczy odsetek od innych należności pieniężnych z tym, że trzyletni okres ich przedawnienia, o którym mowa w art. 75 ust. 1 ustawy pragmatycznej, ze względu na akcesoryjność roszczeń o odsetki wobec świadczeń głównych, upływa najpóźniej z chwilą przedawnienia się roszczeń głównych. Ponadto wypłacając uposażenie za okres od [...] listopada 2003 r. do [...] kwietnia 2006 r., należało "uwzględnić" świadczenie z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, jako świadczenie nienależne i podkreślono, że skoro organy wymienione w art. 104 ustawy pragmatycznej, posiadają kompetencje do decydowania w sprawie uposażenia i innych należności określonych w rozdziale 5 ustawy, a więc mogą orzekać o przyznaniu lub odmowie przyznania wymienionych świadczeń, to są również uprawnione do żądania ich zwrotu z powodu nieważności decyzji, na mocy której je przyznano. Niezależnie od powyższego wskazał, że skoro przepisy prawa cywilnego wskazują przesłanki upoważniające do dokonania potrącania wzajemnych wierzytelności, to organ uprawniony do działania w imieniu wierzyciela mógł dokonać tej czynności na podstawie zasad ogólnych, ponieważ wierzytelność skarżącego i Skarbu Państwa mają charakter wierzytelności cywilnoprawnej i przy istnieniu tożsamości wierzycieli oraz dłużnika, nadawały się do potrącenia.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi G. R. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, której zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 75 ust. 3, art. 103 oraz art. 104 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. W jej uzasadnieniu podniesiono, że decyzja nieważna nie wywołuje skutków prawnych z mocy prawa od początku, czyli od daty jej wydania, bowiem rozkaz o zwolnieniu skarżącego został wycofany z obrotu prawnego wskutek stwierdzenia jego nieważności i w konsekwencji w obrocie prawnym nie istniała zatem decyzja uzasadniająca brak wypłaty skarżącemu uposażeń i innych należności w okresie od [...] listopada 2003 r. do [...] kwietnia 2006 r., a co za tym idzie stały się one wymagalne w terminach określonych w art. 81 ustawy pragmatycznej, co z kolei powoduje powstanie po stronie skarżącego uprawnienia do żądania wypłaty odsetek za czas zwłoki w wypłacie przedmiotowych należności. Ponadto opóźnienie w wypłacie uposażenia było zawinione przez organ wojskowy, gdyż wydał on decyzję z rażącym naruszeniem prawa. W dalszej części skarżący zauważył, że takie stanowisko zostało wyrażone w wyrokach sądów powszechnych w sprawach obejmujących roszczenia o odsetki ustawowe od wypłaconego zaległego uposażenia (m.in. wyrok Sąd Okręgowego w Szczecinie Wydział [...] Cywilny Odwoławczy z dnia [...] marca 2007 r., sygn. akt [...]), gdzie stwierdzono ponadto, iż nie ma znaczenia fakt, że w związku ze zwolnieniem ze służby, żołnierz otrzymał inne świadczenie wypłacone przez Wojewódzki Sztab Wojskowy oraz Wojskowe Biuro Emerytalne, których wartość przekroczyła wysokość należnego uposażenia, gdyż świadczenia te miały inną podstawę – nie były uposażeniem. Ponadto organ niezasadnie powołał się na przedawnienie roszczenia o odsetki, bowiem skarżący do dnia wydania decyzji stwierdzającej nieważność decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego pozostawał w uzasadnionym przeświadczeniu, że nie jest już żołnierzem służby zawodowej, a w związku z tym nie mógł dochodzić swoich roszczeń, choć były one wymagalne. Niezależnie od powyższego organ błędnie przyjął, że art. 104 ustawy pragmatycznej może być podstawą żądania zwrotu należności stanowiącej odprawę z tytułu wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej, bowiem przepis ten jest jedynie postawą właściwości określonych organów w sprawach związanych z wypłatą uposażeń i innych należności pieniężnych przysługujących na podstawie wskazanej ustawy. Z kolei podstawą obowiązku zwrotu należności wypłaconych w związku ze zwolnieniem ze służby, a także do orzekania o ich nienależności, nie może być również wyrażony przez organ pogląd, iż żaden przepis nie przewiduje prawa do zachowania przez żołnierza zawodowego otrzymanych wcześniej świadczeń z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej w razie późniejszego stwierdzenia nieważności decyzji o zwolnieniu. Kwestia ta bowiem została uregulowana w art. 77 ustawy, zgodnie z którym uposażenie i inne należności, o których mowa w art. 73 ustawy, pobrane przez żołnierza zawodowego, przysługujące mu według zasad obowiązujących w dniu wypłaty, nie podlegają zwrotowi, jeżeli dalsze przepisy ustawy nie stanowią inaczej, a w dniu wypłacenia świadczenia związanego ze zwolnieniem ze służby wojskowej, było ono należne. Do dnia bowiem stwierdzenia nieważności, decyzja o wypowiedzeniu stosunku służbowego korzystała z domniemania swej prawidłowości. Ponadto decyzja ta, mimo że skuteczność stwierdzenia jej nieważności nastąpiła z mocą wsteczną (ex tunc), doprowadziła do ukształtowania określonej sytuacji prawnej i do czasu jej wyeliminowania z obrotu prawnego wywoływała określone skutki w sferze prawa materialnego. Odnośnie zaś zwrotu należności skarżący podniósł także, że żaden przepis powszechnie obowiązującego prawa, który mógłby mieć zastosowanie w sprawie, nie pozbawia żołnierza zawodowego prawa zachowania wskazanych przez organ świadczeń. Skarżący podniósł również, że przy wydaniu zaskarżonej decyzji, organ nie uwzględnił treści art. 103 ustawy pragmatycznej, zgodnie z którym potrąceń z uposażenia żołnierza zawodowego dokonuje się w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę, czyli w ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy zaś przepis art. 87 § 1 pkt 2 k.p. w celu potrącenia z wynagrodzenia sum egzekwowanych na pokrycie innych należności niż świadczenia alimentacyjne, wymaga posiadania tytułu wykonawczego, o ile pracownik nie wyrazi pisemnej zgody (art. 91 § 1 K.p.).

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne.

W uzasadnieniu prawnym stwierdzono natomiast, że dla rozstrzygnięcia sporu odnośnie wypłaty odsetek, istotne jest przede wszystkim określenie skutków prawnych stwierdzenia nieważności decyzji Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy z dnia [...] grudnia 2002 r. nr [...], wypowiadającej skarżącemu stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej, wskutek czego nastąpiło jego zwolnienie ze służby. Otóż – zdaniem Sądu – za niezasadne należy uznać stanowisko organu, że w sytuacji, gdy stwierdzono nieważność decyzji z [...] grudnia 2002 r., uposażenia wraz z dodatkami za okres od [...] listopada 2003 r. do [...] kwietnia 2006 r., stały się wymagalne dopiero po faktycznym przywróceniu skarżącego do służby w roku 2006 i argumentacja ta byłaby ewentualnie prawidłowa, gdyby doszło do uchylenia (np. w następstwie wznowienia postępowania), a nie stwierdzenia nieważności decyzji skutkującej zwolnieniem skarżącego ze służby. Decyzja uchylająca decyzję o wypowiedzeniu, prowadząca do uchylenia rozkazu o zwolnieniu, powodowałaby w konsekwencji reaktywowanie stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej z dniem, w którym uchylenie pkt 68 rozkazu personalnego nr [...] Dowódcy POW z dnia [...] lutego 2003 r., stałoby się rozstrzygnięciem ostatecznym i od dnia ponownego przystąpienia do wykonywania obowiązków, służyłoby żołnierzowi zawodowemu prawo do uposażenia i innych należności, bowiem decyzja uchylająca wywiera skutki "ex nunc", czyli na przyszłość. Natomiast odmienne są skutki decyzji stwierdzającej nieważność wydanego rozstrzygnięcia organu administracji, ponieważ wskazuje ona na ciężką wadliwość decyzji obarczającą ją z mocy prawa od dnia wydania tejże decyzji, to jest ze skutkiem "ex tunc" i decyzja dotknięta wadliwością, o której mowa w art. 156 § 1 k.p.a., korzysta z domniemania prawidłowości oraz ma moc obowiązującą, dopóki nie zostanie usunięta z obrotu prawnego przez stwierdzenie jej nieważności, zaś stwierdzenie to (o charakterze deklaratoryjnym) ma moc wsteczną, co oznacza, że eliminuje skutki prawne wadliwej decyzji, tak jakby w ogóle nie została podjęta. Zatem w świetle powyższych rozważań, stwierdzenie nieważności decyzji wypowiadającej skarżącemu stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej oznacza, że wypowiedzenie nie było skuteczne, a więc nie został on zwolniony ze służby, co jest równoznaczne z pełnieniem przez niego tej służby po dniu [...] października 2003 r. Stąd też aktualne stało się także prawo do uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami i pozostałymi należnościami przysługujące skarżącemu na dzień zwolnienia. W konsekwencji prowadzi to do wniosku, że uposażenie skarżącego oraz dodatki do niego były wymagalne w spornym okresie w poszczególnych miesiącach, począwszy od listopada 2003 r. i owa data wymagalności ma zasadnicze znaczenie dla ustalenia, czy nastąpiło opóźnienie w jego spełnieniu, i dalej, czy należne są odsetki z tytułu zwłoki w wypłacie, które mają charakter należności ubocznej, akcesoryjnej. W tym miejscu Sąd przytoczył fragment uzasadnienia uchwały Sądu Najwyższego z dnia 18 grudnia 1992 r. nr III AZP 27/92, w którym stwierdza się, iż "odsetki za opóźnienie świadczenia pieniężnego mają charakter należności ubocznej, akcesoryjnej. Z tego wynika, że obowiązek płacenia odsetek nie może powstać bez obowiązku zapłaty sumy głównej, a gdy obowiązek ten już powstanie, to wówczas następstwem tego akcesoryjnego charakteru jest ścisłe powiązanie obowiązku płacenia odsetek z głównym obowiązkiem. Odsetki zawsze dzielą los tego obowiązku, jeśli coś innego nie wynika z umowy lub z przepisu ustawy. Jeżeli jednak należność już powstanie, odsetki uzyskują niezależny byt od długu głównego i mogą nawet istnieć po wygaśnięciu długu głównego, w razie jego zaspokojenia bez odsetek. Wówczas mogą być one dochodzone osobno przed sądem." Jeśli zatem zaległe uposażenie wraz z dodatkami wypłacono w efekcie bezskutecznej, wadliwej z winy organu od momentu wydania, decyzji administracyjnej, to stosownie do art. 75 ust 3 ustawy pragmatycznej, skarżący winien otrzymać odsetki ustawowe za czas od listopada 2003 r., liczone od momentów wymagalności poszczególnych należności, stosownie do art. 81 ustawy pragmatycznej. Z kolei w kwestii żądania zwrotu równowartości odprawy, którą to kwotę organ potrącił skarżącemu przy wpłacie należności za okres od [...] listopada 2003 r. do [...] kwietnia 2006 r., zasadny jest podniesiony przez skarżącego zarzut naruszenia art. 103 ustawy pragmatycznej. Stosownie bowiem do treści tego przepisu, potrąceń z uposażenia żołnierza zawodowego dokonuje się w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę, czyli w ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r., Nr 21, poz. 94 ze zm.), zaś przepis art. 87 § 1 pkt 2 tego Kodeksu wymaga posiadania tytułu wykonawczego w celu potrącenia z wynagrodzenia sum egzekwowanych na pokrycie innych należności niż świadczenia alimentacyjne, o ile pracownik nie wyrazi pisemnej zgody na potrącenie (art. 91 § 1 Kodeksu pracy). Przepisy ustawy pragmatycznej nie dają natomiast podstawy, aby organy administracji wojskowej mogły dokonywać potrąceń z należnego żołnierzowi uposażenia w oparciu o przepisy Kodeksu cywilnego. Tym samym, skoro Wojskowy Komendant Uzupełnień bezprawnie, bo jak wynika z akt sprawy, nie dysponując zgodą skarżącego ani tytułem wykonawczym, dokonał potrącenia kwoty odprawy, to zasadnie obecnie skarżący żąda wypłaty owej kwoty.

Od powyższego wyroku w całości, Dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy wniósł skargę kasacyjną, zarzucając mu naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie art. 75 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750 z późn. zm.) przez przyjęcie, że skarżącemu należą się odsetki ustawowe za okres od dnia [...] listopada 2003 r. do dnia [...] kwietnia 2006 r. oraz zarzucił naruszenie art. 103 powołanej ustawy przez błędne przyjęcie, iż jedynie tytuł wykonawczy w postaci prawomocnego wyroku sądowego może stanowić, wobec braku zgody skarżącego, podstawę do dokonania odpowiedniego potrącenia z jego uposażenia.

W związku z powyższym wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że uposażenie G. R. nie stało się wymagalne ani w dniu [...] listopada 2003 r., ani w żadnym kolejnym miesiącu, ponieważ w obrocie prawnym funkcjonowała decyzja Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego z dnia [...] grudnia 2002 r. nr [...] w sprawie wypowiedzenia wymienionemu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej i korzystała ona z domniemania prawidłowości, bowiem miała moc obowiązującą dopóki nie została usunięta z obrotu prawnego przez stwierdzenie jej nieważności i skarżący w czasie obowiązywania tej decyzji był zwolniony z zawodowej służby wojskowej oraz otrzymywał świadczenia emerytalne. Zatem – zdaniem skarżącego kasacyjnie – nie można przyjąć, iż organ wojskowy pozostawał w zwłoce w wypłacie uposażenia, pomimo tego, że decyzja stwierdzająca nieważność wywarła skutki "ex tunc". Reasumując, chwilą wymagalności należności związanych ze stwierdzeniem nieważności powyższej decyzji jest dzień, gdy decyzja stwierdzająca nieważność stała się ostateczna. Ponadto nie można się zgodzić, że tylko tytuł wykonawczy w postaci prawomocnego wyroku sądowego może stanowić, wobec braku zgody skarżącego, podstawę do dokonania odpowiedniego potrącenia z jego uposażenia. Z uwagi na to, że organy wymienione w art. 104 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych posiadają kompetencje do decydowania w sprawie uposażenia lub odmowie przyznania świadczenia, to są również uprawnione do żądania zwrotu z powodu nieważności decyzji, na mocy której je przyznano. Ponadto, skoro przepisy prawa cywilnego wskazują przesłanki upoważniające do dokonania potrącenia wzajemnych wierzytelności, to organ uprawniony do działania w imieniu wierzyciela mógł dokonać tej czynności na podstawie zasad ogólnych, ponieważ wierzytelności skarżącego i Skarbu Państwa mają charakter wierzytelności cywilnoprawnej i przy istnieniu tożsamości wierzyciela oraz dłużnika, nadawały się do potrącenia

W odpowiedzi na skargę kasacyjną, pełnomocnik skarżącego wniósł o jej oddalenie i w pełni podzielił rozstrzygnięcie Sądu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Stosownie zaś do treści art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w skardze kasacyjnej. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym zdaniem skarżącego Sąd uchybił, uzasadnienia ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponieważ w sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. przesłanki nieważności postępowania, przeto Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny zagadnienia prawidłowości dokonanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wykładni wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa.

Skarga kasacyjna analizowana pod tym kątem jest częściowo uzasadniona. Otóż w pełni należy podzielić zarzut skarżącego kasacyjnie dotyczący naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie art. 75 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (tekst jedn. z 2008 r. Dz. U. Nr 179, poz. 1750). Stosownie bowiem do jego treści, w razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności, o których mowa w art. 73, żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie lub inna należność stały się wymagalne. Rację przyznać należy Sądowi pierwszej instancji, iż bezspornym jest, że decyzja stwierdzająca nieważność ma charakter deklaratoryjny działający wstecz i w konsekwencji eliminuje skutki prawne decyzji wadliwej, jednakże z drugiej strony – czego Sąd nie uwzględnił w swoich rozważaniach – tego rodzaju decyzja nie stanowi wyłącznie deklaracji istniejącego wcześniej stanu, lecz tworzy również elementy nowego stanu prawnego, wywierającego skutki w obrocie prawnym, a zatem są to elementy konstytutywne decyzji stwierdzającej nieważność. "Moc obowiązująca w czasie decyzji stwierdzającej nieważność innej decyzji nie zamyka się wyłącznie w jej skutku wstecznym, lecz także działa on na przyszłość, legitymując do określonych działań organy administracyjne i strony, daje on podstawę prawną domagania się do znoszenia jej skutków przez osoby trzecie. Usunięcie z obrotu prawnego nieważnej decyzji nie powoduje absolutnie przywrócenia pierwotnego stanu prawnego, lecz ma służyć dopiero usunięciu szeregu następstw jej obowiązywania" (vide: B. Adamiak, J. Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", 6 Wydanie, Wydawnictwo C. H. Beck, s. 746 – 747, patrz również: M. Jaśkowska, A. Wróbel "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", Wydanie II, Zakamycze, s. 1000 – 1002). Innymi słowy mówiąc, decyzja nieważna wiąże do czasu stwierdzenia jej nieważności i dopiero od dnia doręczenia stronom decyzji stwierdzającej nieważność, ustaje okres obowiązywania decyzji dotkniętej nieważnością oraz domniemanie jej legalności, przy czym nie można stracić z pola widzenia faktu, że nie wszystkie skutki wywołane przez decyzję nieważną są odwracalne, a do skutków o charakterze nieodwracalnym należy upływ czasu, który ma niebagatelne znaczenie dla rozstrzygnięcia rozpatrywanej sprawy.

W rozpoznawanej sprawie decyzja Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego z dnia [...] grudnia 2002 r. nr [...] w przedmiocie wypowiedzenia skarżącemu stosunku zawodowej służby wojskowej, wywołała skutek w postaci rozwiązania stosunku służbowego i w konsekwencji został on przeniesiony do rezerwy. Stąd też uzyskał on zupełnie inny status, z którym wiązało się m.in. prawo do emerytury wojskowej i rzeczą oczywistą jest, że w tym czasie nie posiadał on statusu żołnierza zawodowego, bowiem jedno wyklucza drugie. Zatem dopóki w obrocie prawnym pozostawała decyzja wypowiadająca stosunek zawodowej służby wojskowej, dopóty nie powstawało roszczenie o zapłatę uposażenia za okres, który nastąpił po rozwiązaniu stosunku służbowego i uzyskania statusu żołnierza rezerwy, bowiem – co wykazano wyżej – w tym czasie zaktualizowały się wobec niego zupełnie inne uprawnienia. W konsekwencji nie można było wobec niego świadczyć uprawnień wynikających ze stosunku zawodowej służby wojskowej, a powyższa konstatacja czyni uprawnionym pogląd, że nie istniała zwłoka w wypłacie uposażenia, bowiem nie istniał administracyjnoprawny stosunek obligacyjny, stanowiący podstawę do wypłaty tego typu należności. Należy bowiem zauważyć, że decyzja wypowiadająca stosunek zawodowej służby wojskowej wywołała skutek wsteczny jedynie w zakresie stosunku zawodowej służby wojskowej i dopiero stwierdzenie jej nieważności spowodowało ewentualne roszczenie o wypłatę uposażenia za okres od dnia zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, co jest skutkiem prawnym decyzji stwierdzającej nieważność z jej elementem konstytutywnym. Ponadto nie można stracić z pola widzenia treści art. 76 ust. 1 ustawy, w myśl którego prawo do uposażenia powstaje z dniem rozpoczęcia przez żołnierza zawodowego pełnienia zawodowej służby wojskowej, zaś żołnierz zawodowy pełni tę służbę – według brzmienia art. 19 ustawy – jedynie na stanowisku służbowym w jednostce wojskowej, z zastrzeżeniem art. 22 ust. 1 i art. 24 ust. 1, w rezerwie kadrowej lub w dyspozycji.

Jeżeli zatem ewentualne roszczenie o wypłatę uposażenia za okres od rozwiązania stosunku zawodowej służby wojskowej do dnia przywrócenia tego stosunku powstało ze skutkiem ex tunc po stwierdzeniu nieważności decyzji wypowiadającej stosunek zawodowej służby wojskowej, to brak jest podstaw uzasadniających przyjęcie, iż zostały spełnione przesłanki prawa do odsetek za każdy miesiąc okresu, w którym skarżący nie pełnił zawodowej służby wojskowej, o których mowa w art. 75 ust. 3 ustawy i w tej sytuacji Sąd pierwszej instancji błędnie zinterpretował jego treść, a w konsekwencji niewłaściwie go zastosował do ustalonego właściwie stanu faktycznego.

Jednakże pomimo wskazanego naruszenia przepisu prawa materialnego, zaskarżony wyrok uchylający zaskarżone decyzje, odpowiada prawu. Bezsporne bowiem są ustalenia Sądu pierwszej instancji co do naruszenia prawa przez organ w przedmiocie braku obowiązku wyrównania skarżącemu uposażenia o kwotę [...] zł, potrąconą z tytułu wcześniej otrzymanej odprawy. Stosownie do treści art. 103 ust. 1 ustawy, z uposażenia żołnierza zawodowego mogą być dokonywane potrącenia w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę, z zastrzeżeniem ust. 2 – 4. To z kolei oznacza, że należy się odnieść do ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn. z 1998 r. Dz. U. Nr 21, poz. 94 ze zm.), zaś zawarty w niej przepis art. 87 § 1 pkt 2 wymaga posiadania tytułu wykonawczego w celu potrącenia z wynagrodzenia sum egzekwowanych na pokrycie innych należności niż świadczenia alimentacyjne, o ile pracownik nie wyrazi pisemnej zgody na potrącenie (art. 91 § 1 Kodeksu pracy). Natomiast przepisy ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych nie dają podstawy, aby organy administracji wojskowej mogły dokonywać potrąceń z należnego żołnierzowi uposażenia w oparciu o przepisy Kodeksu cywilnego. Dodać należy, że przez uposażenie, o którym mowa we wskazanym już wyżej przepisie art. 103 ust. 1 ustawy pragmatycznej, należy rozumieć uposażenie wymienione w art. 72 ust. 1, dodatkowe uposażenie roczne, o którym mowa w art. 83, odprawę z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, o której mowa w art. 94 i należności pieniężne wymienione w art. 95 pkt 1 – 2 ustawy. Skoro zaś skarżący nie wyraził zgody na dokonanie potrącenia, a organ nie dysponował tytułem wykonawczym, to słusznym jest domaganie się przez niego wypłaty owej kwoty. Dodać na koniec należy, że kwestia potrąceń z wynagrodzenia uregulowana w Kodeksie pracy, jest wystarczająca i autonomiczna, przeto nie ma w tym wypadku zastosowania art. 498 § 1 k.c. (vide: M.T. Romer: Prawo pracy. Komentarz, W. Pr. 2008, s. 570, uwaga 1).

W tym stanie rzeczy, na mocy art. 184, a w przedmiocie kosztów postępowania kasacyjnego na podstawie art. 206 w zw. z art. 207 § 1 cytowanej już wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji wyroku.