Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1694/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-01-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 83
journal: Dz.U. 2009 nr 153 poz 1227
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jednolity
article: art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 7, art. 77 i art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Łukaszewska-Macioch Sędzia NSA Małgorzata Borowiec (spr.) Sędzia WSA del. Marian Wolanin Protokolant: sekretarz sądowy Rafał Jankowski po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R.Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 czerwca 2010 r. sygn. akt II SA/Wa 1694/09 w sprawie ze skargi R.Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2009r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 28 czerwca 2010 r. sygn. akt II SA/Wa 1694/09 oddalił skargę R.Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku (pkt I) oraz przyznał ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adw. K.W. kwotę [...] zł ([...]) z tytułu zwrotu kosztów zastępstwa procesowego udzielonego z urzędu (pkt II).

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] maja 2009 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), odmówił R.Z. przyznania renty w drodze wyjątku z tytułu niezdolności do pracy.

W uzasadnieniu decyzji podał, że powyższe świadczenie może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, a powyższe warunki muszą być spełnione łącznie. W rozpoznawanej sprawie R.Z. udowodnił okres składkowy wynoszący 14 lat 5 miesięcy i 25 dni, lecz w dziesięcioleciu przypadającym przed powstaniem jego niezdolności do pracy nie udowodnił żadnego okresu.

W ocenie organu, R.Z. zaprzestał pobierania zasiłku dla bezrobotnych w dniu 31 lipca 1992 r., a całkowitą niezdolność do pracy orzeczono wobec niego od dnia 3 stycznia 2002 r., lecz nie wykazał on żadnych okoliczności szczególnych, uniemożliwiających przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu przez niego zatrudnienia i nabycia uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Stwierdził, że podejmowanie przez niego prac dorywczych bez zgłoszenia tego faktu do ubezpieczenia społecznego było jego świadomym wyborem, rodzącym określone skutki prawne, lecz nie usprawiedliwia to braku wypracowania przez niego odpowiedniego okresu składkowego. Natomiast trudna sytuacja materialna nie jest jedynym kryterium przesądzającym o zasadności przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

R.Z. we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazał, że jest osobą całkowicie niezdolną do pracy z powodu amputacji kończyn dolnych poniżej kolan. Wyjaśnił, że po ustaniu prawa do zasiłku dla bezrobotnych szukał pracy, ale z powodu braku stałego zameldowania jego starania w tym zakresie pozostawały bezskuteczne. W związku z tym podejmował prace dorywcze. Podał, że utrzymuje się zasiłków z pomocy społecznej, które są nie wystarczające, albowiem są one obciążane zajęciem komorniczym w wysokości 50 zł. Ponadto ponosi on stałe wydatki na lekarstwa, które musi przyjmować.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...] zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy.

W uzasadnieniu decyzji wyjaśnił, że dla przyznania świadczenia w drodze wyjątku bierze się pod uwagę przyczyny, z powodu których wnioskodawca nie uzyskał świadczenia w zwykłym trybie, a okoliczności szczególne powinny mieć charakter zewnętrzny i niezależny od woli danej osoby. Z akt sprawy nie wynikają szczególne okoliczności na skutek, których wnioskodawca nie nabył uprawnień do świadczeń na zasadach ogólnych.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi R.Z. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której podał, że szczególnymi okolicznościami, z powodu których nie mógł podjąć pracy, były posiadane przez niego kwalifikacje zawodowe, recesja na rynku pracy, a także bezdomność. Wskazał, że podejmowane przez niego prace dorywcze zapewniały środki utrzymania oraz umożliwiały zdobycie noclegu na budowach. W następstwie odmrożenia konieczna była jednak amputacja obydwu kończyn. Podkreślił, że otrzymywane zasiłki z pomocy społecznej nie wystarczają na utrzymanie, leczenie i rehabilitację.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, wskazując, że brak stałego zameldowania oraz bezrobocie nie mogą być uznane za okoliczność wykluczającą legalną aktywność zawodową skarżącego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W uzasadnieniu wyroku odwołując się do treści art. 83 ust. 1 cyt. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wyjaśnił, iż jest to regulacja szczególna, pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w zwykłym trybie. Świadczenia te nie mają jednak charakteru roszczeniowego, gdyż są finansowane z budżetu państwa, a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (art. 84 powołanej ustawy), zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Sąd pierwszej instancji wskazując na uznaniowy charakter decyzji podejmowanej w trybie art. 83 ust. 1 cyt. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, iż organ wyczerpująco zbadał wszystkie okoliczności faktyczne i dokonał obiektywnej oceny stanu sprawy.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że z ww. przepisu wynikają cztery przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego: 1) bycie ubezpieczonym lub pozostałym po ubezpieczonym członkiem jego rodziny; 2) niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty na zasadach ogólnych spowodowane szczególnymi okolicznościami; 3) brak możliwości podjęcia pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku przez ubiegającego się o to świadczenie; 4) brak niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie niniejszego świadczenia uzależnione jest od łącznego spełnienia wszystkich czterech wymienionych przesłanek. A zatem brak choćby jednej z nich możliwość tę wyklucza.

W ocenie Sądu pierwszej instancji skarżący nie spełnił drugiej z wymienionych przesłanek. Za szczególną okoliczność nie może być bowiem uznany fakt jego długotrwałego okresu bezrobocia, przerywany okresami zatrudnienia bez zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego, gdyż świadczenie w drodze wyjątku nie może być traktowane jako rekompensata wobec osób, które niezależnie od przyczyn braku oficjalnego zatrudnienia, nie wypracowały odpowiedniego stażu ubezpieczeniowego. Ponadto, z akt sprawy wynika, że skarżący legitymuje się krótkim w stosunku do swojego wieku stażem pracy, a przerwy w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne usprawiedliwiał wyłącznie brakiem stałego zameldowania, trudną sytuacją na rynku pracy oraz problemami ze znalezieniem zatrudnienia, gdyż jego kwalifikacje zawodowe w związku ze zmianą technologii budowy domów stały się zbędne. Zdaniem Sądu pierwszej instancji okoliczności te nie są zdarzeniami wyjątkowymi i niezależnymi od woli osoby ubezpieczonej i nie mogą usprawiedliwiać ponad dziewięcioletniej, przerwy w zatrudnieniu i opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne.

Poza tym, Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że trudna sytuacja finansowa skarżącego nie może stanowić przesłanki przyznania świadczenia w drodze wyjątku, gdyż nie jest ono świadczeniem socjalnym. Wskazał, że ustawa wiąże przyznanie świadczenia w tym trybie z brakiem niezbędnych środków utrzymania, a nie z posiadaniem środków niewystarczających (por. wyrok NSA z dnia 15 kwietnia 2002 r., sygn. akt II SA/Wa 4189/01, LEX nr 83733).

Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270; ze zm.) dalej P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego R.Z. reprezentowany przez adwokata i zaskarżając go w pkt I zarzucił naruszenie:

1) przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit.c P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi, pomimo naruszenia przez organ art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. polegającego na niezebraniu w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego w sprawie i niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy;

2) prawa materialnego tj. art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 nr 153, poz 1227 ze. zm.) przez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że w sprawie nie zachodziły szczególne okoliczności, a skarżący nie spełnia warunków do uzyskania prawa do emerytury lub renty oraz, że dla oceny zaistnienia tej przesłanki konieczne jest dokonanie analiz przerw w ubezpieczeniu pod kątem występowania ww. okoliczności jedynie w okresie przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy.

Wskazując na powyższe podstawy skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w zakresie pkt I i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu za postępowanie kasacyjne.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniósł, że organ nie przeprowadził w tej sprawie postępowania dowodowego ograniczając się do stwierdzenia, że długotrwałe bezrobocie nie może być przyczyną uzyskania wskazanego świadczenia. W ocenie autora skargi kasacyjnej R.Z. został dotknięty bezrobociem o charakterze strukturalnym. Posiada on bowiem wyspecjalizowany zawód wyuczony związany z realizacją inwestycji mieszkaniowych w technologii tzw. "wielkiej płyty", która nie ma obecnie zastosowania. Ponadto w związku z trudną sytuacją rodzinną utracił on stałe zameldowanie co uniemożliwiało mu podjęcie jakiejkolwiek stałej pracy. W tej mierze organ nie poczynił jakichkolwiek ustaleń, a Sąd pierwszej instancji taki stan rzeczy zaaprobował. Ponadto zdaniem skarżącego organ prowadząc postępowanie dowodowe powinien zwrócić szczególną uwagę na jego stan zdrowia. Brak wszechstronnego wyjaśnienia sprawy stanowił poważne uchybienie, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Uzasadniając zarzut naruszenia prawa materialnego autor skargi kasacyjnej stwierdził, że sytuacja skarżącego jest wyjątkowa, wynika bowiem z czynników zewnętrznych, obiektywnych i nie leżących po jego stronie. W jego ocenie długotrwałe bezrobocie, mające charakter strukturalny, spowodowane odejściem od przestarzałych technologii jest okolicznością wyjątkową, całkowicie niezależną od zachowania i postępowania skarżącego. Nie miał on żadnego wpływu na utratę możliwości wykonywania wyuczonego zawodu i nie miał też żadnych szans na przekwalifikowanie, co w połączeniu z długotrwałym brakiem stałego zameldowania pozbawiło go możliwości uzyskania stałej i legalnej pracy.

Zdaniem skarżącego zarówno organ, jak i Sąd pierwszej instancji oceniając, czy wystąpiły przesłanki do przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku nieprawidłowo ograniczyły się jedynie do analizy, czy w czasie przerwy w ubezpieczeniu przypadającej na okres przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy wystąpiły szczególne okoliczności uniemożliwiające podjęcie przez niego pracy. Natomiast wykładnia językową art. 83 ust. 1 powołanej ustawy prowadzi do wniosku, że przepis ten nie zawiera żadnych ograniczeń czasowych ani co do stażu pracy, ani co do występowania okresów przerw w pracy. Tym samym dla oceny, czy w danej sytuacji wystąpiły szczególne okoliczności warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku istotne znaczenie mają wszystkie okresy braku ubezpieczenia tj. aż do chwili złożenia wniosku o jego przyznanie. A zatem ocena niespełnienia przez niego wymagań dotyczących prawa do przyznania świadczenia w drodze wyjątku z powodu szczególnych okoliczności powinna być przeprowadzona z uwzględnieniem okresu przerwy w ubezpieczeniu do chwili złożenia wniosku.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, której przesłanki określone w § 2 art. 183 P.p.s.a. w rozpoznawanej sprawie nie występują.

Skarga kasacyjna złożona w przedmiotowej sprawie została oparta na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 P.p.s.a. W pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega zarzut naruszenia prawa procesowego, albowiem dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez Sąd przepis prawa materialnego.

Sądowi pierwszej instancji zarzucono naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. Argumentacja autora skargi kasacyjnej w zakresie tego zarzutu sprowadza się do zakwestionowania stanowiska zajętego przez Sąd pierwszej instancji, iż organ zbadał wyczerpująco wszystkie okoliczności faktyczne i dokonał obiektywnej oceny stanu sprawy.

Przypomnieć należy, że podstawą skargi kasacyjnej z art. 174 pkt 2 P.p.s.a. może być tylko naruszenie przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. A zatem między uchybieniem procesowym, a wydanym w sprawie wyrokiem polegającym zaskarżeniu musi zachodzić związek przyczynowy wskazujący na potencjalną możliwość innego wyniku postępowania sądowego. Takiego zaś naruszenia przepisów postępowania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wbrew zarzutowi skargi kasacyjnej w rozpoznawanej sprawie nie sposób się dopatrzeć.

Przechodząc do oceny tego zarzutu zauważyć należy, iż zadaniem sądu administracyjnego jest między innymi ustalenie, czy materiał dowodowy zgromadzony w postępowaniu administracyjnym został oceniony przez organy administracyjne zgodnie z przepisami tego postępowania. W związku z tym Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracyjne wyjaśniły wszystkie okoliczności istotne dla sprawy oraz, czy przy ocenie zgromadzonego materiału dowodowego nie została przekroczona zasada swobodnej oceny dowodów.

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienia, uchyla je w całości lub w części, jeżeli stwierdzi inne niż dotyczące wznowienia postępowania naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W związku z uznaniowym charakterem decyzji w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, podkreślić należy, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę zgodności działań organu administracji publicznej z prawem. Nie mogą zatem badać samego uznania administracyjnego, ale jedynie to, czy organy orzekające mogły działać w granicach uznania administracyjnego i czy granic tych nie przekroczono. Takich ustaleń Sąd pierwszej instancji dokonał i zasadnie przyjął, że granice uznania administracyjnego w tej sprawie nie zostały przekroczone. Istotne w tej sprawie elementy stanu faktycznego Sąd pierwszej instancji właściwie ocenił czemu dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Trafnie podzielił stanowisko organu, który przyjął, że skarżący nie spełnia jednej z przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. W związku z tym nie można zarzucić, że Sąd pierwszej instancji nieprawidłowo ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy i wydał wyrok nie dysponując pełnymi dowodami.

Brzmienie cyt. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że obejmuje on wyłącznie przypadki, w których gdyby nie naruszono przepisów prawa procesowego, to najprawdopodobniej zapadłby wyrok o innej treści. Skutecznie można zatem zarzucić Sądowi pierwszej instancji naruszenie tego przepisu tylko wówczas, gdyby stwierdził on naruszenie przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mimo to nie spełniłby dyspozycji owej normy prawnej i nie uchylił zaskarżonej decyzji. Jeśli zatem z wyroku wynika, że Sąd pierwszej instancji nie dopatrzył się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to uznać należy, iż rozstrzygnięcie jest zgodne z dyspozycją owej normy prawnej i wbrew zarzutowi autora skargi kasacyjnej, wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności zostały wyjaśnione. W ocenie Naczelnego Sadu Administracyjnego nie ulega wątpliwości, iż okoliczności faktyczne związane z brakiem zatrudnienia i stałego zameldowania, a także stanem zdrowia skarżącego, które powołał autor skargi kasacyjnej brane były pod uwagę przez organ na etapie postępowania administracyjnego.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, przypomnieć należy, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym powstałym na tle powyższego przepisu przyjmuje się, iż aby świadczenie mogło zostać przyznane wymaga się, aby wszystkie przesłanki określone w tym przepisie zostały spełnione łącznie. Wskazuje się również, iż świadczenie przyznawane w drodze wyjątku nie ma charakteru świadczenia socjalnego przyznawanego wyłącznie według potrzeb ze względu na trudną sytuację materialną wnioskodawcy. Z kolei, powoływanie się na fakt pozostawania bez pracy nie może być oceniane na płaszczyźnie szczególnych okoliczności. Istotne znacznie mają bowiem w tym wypadku dowody potwierdzające rzeczywistą aktywność w poszukiwaniu pracy. Nie jest zatem okolicznością szczególną w rozumieniu art. 83 ust. 1 ww. ustawy sam fakt bezrobocia, jeżeli ubezpieczony nie podejmuje żadnych działań w celu znalezienia pracy, choćby działania te zakończyły się niepowodzeniem (por. wyrok NSA z dnia 1 październik 2010 r. sygn. akt I OSK 295/09 oraz wyroki WSA w Warszawie: z dnia 24 marca 2006 r., sygn. akt II SA/Wa 252/06 i z dnia 15 listopada 2005 r., sygn. akt II SA/Wa 1164/05 – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

W niniejszej sprawie bezspornym jest, że skarżący udowodnił okres składkowy wynoszący 14 lat 5 miesięcy i 25 dni. Ponadto, z akt sprawy wynika, iż w latach 1990 -1992 pobierał zasiłek dla bezrobotnych i od tego momentu do chwili obecnej nie podjął żadnego zatrudnienia popartego opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne. Tymczasem całkowita niezdolność do pracy została orzeczona wobec skarżącego dopiero od 3 dnia stycznia 2002 r. A zatem przez okres ponad 9 lat nie podejmował on żadnej działalności związanej z ubezpieczeniem. Niewątpliwie podnoszona w skardze kasacyjnej okoliczność, iż skarżący nie posiadał stałego zameldowania, utrudniała mu podjęcie zatrudnienia, to jednak nie oznacza to, że podjęcie przez niego pracy w ogóle nie było możliwe. Skarżący nie wykazał bowiem jakiejkolwiek aktywności związanej z poszukiwaniem pracy połączonej z ubezpieczeniem społecznym. Co więcej jak sam przyznał podejmował on w tym czasie pracę o charakterze dorywczym i nie opłacał składek na ubezpieczenie społeczne, a dodatkowo źródłem jego utrzymania są środki finansowe przyznane przez pomoc społeczną.

W tym miejscu przypomnieć należy, że art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych (a nie niewystarczających) środków utrzymania. Z kolei samo pozostawanie skarżącego bez zatrudnienia lub podejmowanie przez niego zatrudnienia bez odprowadzenia składek na ubezpieczone społeczne nie może być uznane za szczególną okoliczność, o której mowa ww. przepisie (por. wyrok NSA z dnia 1 październik 2010 r. sygn. akt I OSK 295/09 oraz wyrok NSA z dnia 15 kwietnia 2002 r. II SA 4189/01 LEX nr 83733).

W świetle powyższego, uznać należy, iż skoro w niniejszej sprawie - wbrew twierdzeniom zawartym w skardze kasacyjnej – skarżący nie spełniał jednej z przesłanek, o których mowa w art. 83 ust. 1 cyt. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, bowiem nie wystąpiły szczególne okoliczności, o jakich mowa w tym przepisie, to Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej wykładni powołanego przepisu.

Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.

Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznał natomiast wniosku dotyczącego przyznania wynagrodzenia ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącego. Przepis art. 209 i art. 210 P.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za świadczenie pomoc prawnej należne od Skarbu Państwa (art. 258 P.p.s.a.) jest przyznawane przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258 - 261 P.p.s.a., po złożeniu przez tego pełnomocnika stosownego oświadczenia.