Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 838/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2021-03-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a , art. 250
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18 art. 73 ust. 5
law: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników

SENTENCJA

Dnia 19 marca 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski, Sędziowie Sędzia NSA Teresa Rutkowska, Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.), po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2021 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. P. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania za lata 2004-2008 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w R. z dnia [...] nr [...]; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi K.D. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł., przy ulicy A 30a, kwotę 492,- (czterysta dziewięćdziesiąt dwa) złote, obejmującą podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł., po rozpoznaniu odwołania A.P. od decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w R. z [...] nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) za lata 2004-2008 w łącznej wysokości 6 891,50 zł, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny

6 czerwca 2004 r. A.P. złożył w Biurze Powiatowym w R. wniosek o przyznanie płatności ONW, deklarując do płatności działki rolne na działkach ewidencyjnych o nr: [...], [...], [...], [...],[...] i [...] położone w gminie K., obręb Z.W. oraz na działce ewidencyjnej o nr [...] obręb S..

Organ I instancji w dniu [...] wydał decyzję o przyznaniu płatności ONW za 2004 r. w wysokości 2872,95 zł. Płatności zostały przekazane na rachunek bankowy strony w dniu 10 lutego 2005 r. Po rozpatrzeniu wniosku strony z 17 stycznia 2014 r. o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR wydał w dniu [...] decyzję nr [...] o odmowie stwierdzenia nieważności. Po wniesieniu przez stronę odwołania od ww. decyzji Prezes ARiMR wydał decyzję nr [...] o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji.

W dniu 25 kwietnia 2005 r. skarżący złożył w Biurze Powiatowym w R. wniosek o przyznanie płatności ONW na 2005 rok, deklarując do płatności działki rolne na działkach ewidencyjnych o nr: [...], [...], [...], [...], [...] i [...] położone w gminie K., obręb Z.W.i oraz na działce ewidencyjnej o nr [...] obręb S.. Strona złożyła wypis z mapy ewidencyjnej deklarowanych działek. W dniu 7 lipca 2005 roku Kierownik Biura Powiatowego w R. wezwał stronę do usunięcia braków formalnych we wniosku. W dniu 11 lipca 2005 r. A.P. złożył w Biurze Powiatowym w R. korektę wniosku o przyznanie płatności ONW na 2005 rok. W dniu 22 lutego 2006 r. Kierownik Biura Powiatowego w R. wezwał stronę do złożenia wyjaśnień. W treści wezwania organ wskazał m.in., że powierzchnia działek rolnych wskazanych we wnioskach złożonych przez producentów ubiegających się o dopłaty, położonych na działce ewidencyjnej o identyfikatorze 420 jest większa od sumarycznej powierzchni dopuszczalnych typów użytków występujących na tej działce ewidencyjnej zgodnie z ewidencją gruntów. 3 marca 2006 r. beneficjent złożył w Biurze Powiatowym w R. korektę wniosku o przyznanie płatności ONW na 2005 rok wraz z oświadczeniem, że wszystkie deklaracje działek rolnych we wniosku zgadzają się pod względem upraw jak i zadeklarowanych powierzchni. Organ I instancji 19 kwietnia 2006 r. wydał decyzję o przyznaniu płatności ONW w wysokości 2 872,95 zł. Płatności zostały przekazane na rachunek bankowy strony w dniu 11 maja 2006r. Po rozpatrzeniu wniosku strony z 17 stycznia 2014 r. o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR wydał [...] decyzję nr [...] o odmowie stwierdzenia nieważności. Po wniesieniu przez stronę odwołania od ww. decyzji, [...] Prezes ARiMR wydał decyzję nr [...] o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji.

15 maja 2006 r. skarżący złożył w Biurze Powiatowym w R. wniosek o przyznanie płatności ONW, deklarując do płatności działki rolne na działkach ewidencyjnych o nr [...], [...], [...], [...], [...] i [..] położone w gminie K., obręb Z. W. oraz na działce ewidencyjnej o nr [...] obręb S.. Strona złożyła również materiał graficzny. 9 października 2006 r. organ I instancji wezwał stronę do złożenia wyjaśnień. W treści wezwania organ wskazał m.in., że powierzchnia ewidencyjnej nr 420 jest mniejsza od sumy powierzchni części działek rolnych podanych we wniosku i leżących na tej działce ewidencyjnej. Skarżący 9 października 2006 r. złożył w Biurze Powiatowym oświadczenie, że zadeklarowane we wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich z 15 maja 2006 r. dane są zgodne ze stanem rzeczywistym. Został jednocześnie poinformowany o możliwości skierowania sprawy do kontroli na miejscu. W gospodarstwie producenta rolnego przeprowadzona została 12 października 2006 r. kontrola na miejscu, w trakcie której na działce rolnej zadeklarowanej jako "trwałe łąki i pastwiska" (działka A) stwierdzono powierzchnię większą niż zadeklarowana. Podczas kontroli nie wykonano fotografii działki rolnej. W zakresie działki rolnej B z grupą upraw "sad" stwierdzono nieprzestrzeganie dobrej kultury rolnej powierzchni 0,15 ha. Producent rolny był obecny podczas wykonywania czynności kontrolnych. Organ I instancji [...] wydał decyzję o przyznaniu płatności ONW nr [...] w wysokości 2 872,95 zł. Płatności zostały przekazane na rachunek bankowy strony w dniu 23 lutego 2007 r. Po rozpatrzeniu wniosku strony z 17 stycznia 2014 r. o stwierdzenie nieważności ww. decyzji, Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR wydał w dniu [...] decyzję o odmowie stwierdzenia nieważności. Po wniesieniu przez stronę odwołania od ww. decyzji, [...] Prezes ARiMR wydał decyzję nr [..] o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji.

Następnie 12 maja 2007 r. skarżący złożył w Biurze Powiatowym w R. wniosek o przyznanie płatności ONW, deklarując do płatności działki rolne na działkach ewidencyjnych o nr: [...], [...], [...] i [...] położone w gminie K., obręb Z.W. oraz na działce ewidencyjnej o nr [...] S.. Strona złożyła również materiał graficzny. W dniu 30 października 2007 r. organ I instancji wezwał stronę do złożenia wyjaśnień, podnosząc, że suma powierzchni działek rolnych jest większa od sumarycznej powierzchni dopuszczalnych typów użytków występujących na działce ewidencyjnej nr 420 w ewidencji gruntów. 11 grudnia 2007 r. skarżący złożył w Biurze Powiatowym w R. oświadczenie, że podtrzymuje deklarację działki 420 działki rolnej A - działka spójna jednolita. Organ I instancji 14 marca 2008 r. wydał decyzję o przyznaniu płatności ONW w kwocie 2 872,95 zł. Płatności zostały przekazane na rachunek bankowy strony w dniu 22 kwietnia 2008 r. Po rozpatrzeniu wniosku strony z 17 stycznia 2014 r. o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR wydał [...] decyzję o odmowie stwierdzenia nieważności. Po wniesieniu przez stronę odwołania od ww. decyzji, [...] Prezes ARiMR wydał decyzję nr [...] o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji.

Z kolei 7 maja 2008 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie płatności ONW, deklarując do płatności działki rolne na działkach ewidencyjnych o nr: [...], [...], [...], [...], [...] i [...] położone w gminie K., obręb Z.W. oraz na działce ewidencyjnej o nr [..] obręb S.. Strona złożyła również materiał graficzny oraz oświadczenie o sposobie wykorzystywania działek rolnych z 5 maja 2008 r. 5 maja 2008 r. strona złożyła oświadczenie - działki A, AA, BB są zadrzewione, zakrzaczone stanowiące pastwisko trwałe dla danieli - jeleniowate, ze względu na ich dietę pokarmową. Działka A jest spójna, pomiar zgodny ze stanem faktycznym. Kontrola na miejscu w roku 2005 i 2006 utwierdziła, potwierdziła moją deklarację (raport z kontroli na miejscu). Organ I instancji 1 grudnia 2008 r. wydał decyzję o przyznaniu płatności ONW nr [...] w kwocie 2 872,95 zł. Płatności zostały przekazane na rachunek bankowy strony 7 stycznia 2009 r. Po rozpatrzeniu wniosku strony z 17 stycznia 2014 r. o stwierdzenie nieważności ww. decyzji. Dyrektor[...] Oddziału Regionalnego ARiMR wydał [...] decyzję nr [...] o odmowie stwierdzenia nieważności. Po wniesieniu przez stronę odwołania od ww. decyzji, w dniu [...]. Prezes ARiMR wydał decyzję nr [..] o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji.

W dniu 14 maja 2009 r. skarżący złożył w Biurze Powiatowym w R. wniosek o przyznanie płatności ONW, deklarując do płatności działki rolne na działkach ewidencyjnych o nr: [...], [...], [...], [...], [...] i [...] położone w gminie K., obręb Z.W. oraz na działce ewidencyjnej o nr [...] obręb S.. Strona złożyła również materiał graficzny, na którym znalazła się adnotacja producenta rolnego Pastwisko A, AA i BB dla jeleniowatych zakrzewione i zadrzewione ze względu na dietę pokarmową jeleniowatych. W gospodarstwie producenta rolnego przeprowadzone zostały dwie kontrole na miejscu. Pierwsza w zakresie kwalifikowalności powierzchni 15 czerwca 2009 r., a druga w zakresie spełnienia wymogów wzajemnej zgodności w dniu 3 listopada 2009 r. Kontrolę w zakresie kwalifikowalności powierzchni przeprowadzili inspektorzy terenowi Biura Kontroli na Miejscu [...] Oddziału Regionalnego ARiMR. Dla działki rolnej A i BB inspektorzy wskazali, że działka ta ma powierzchnię większą niż zadeklarowana i zastosowali kod DR 13- , natomiast dla działki rolnej AA stwierdzili, że działka ma mniejszą powierzchnię niż deklarowana, zastosowano kod DR13+. W uwagach inspektorzy terenowi zamieścili adnotację "działki (...) zachwaszczone i zadrzewione stanowią pastwisko dla danieli - jeleniowatych ze względu na ich dietę pokarmową." Producent rolny był obecny w takcie przeprowadzania czynności kontrolnych i nie wniósł zastrzeżeń do wyników kontroli. Na dzień kontroli stwierdzony stan działek obrazują wykonane fotografie o nr 1, 6, 7, 8, 2, 3, 5, 4. Z kontroli sporządzony został raport z czynności kontrolnych w zakresie kwalifikowalności powierzchni nr 9005-00000025099/09. Kontrola w zakresie spełnienia wymagań wzajemnej zgodności przeprowadzona została przez inspektorów terenowych Biura Kontroli na Miejscu[...] Oddziału Regionalnego ARiMR. W trakcie kontroli nie stwierdzono uchybień. Inspektorzy terenowi wykonali zdjęcia o nr od 1 do 9 i zamieścili adnotację "zgodnie z deklaracją rolnika pastwisko zadrzewione i zakrzaczone ze względu na dietę pokarmową jeleniowatych". Z kontroli sporządzono raport o nr 9005-00000020163/09. Producent rolny był obecny podczas wykonywania czynności kontrolnych. Organ I instancji 8 marca 2010 r. wydał decyzję o przyznaniu płatności ONW w wysokości 2 871,16 zł. Po rozpatrzeniu wniosku strony z 17 stycznia 2014 r. o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR wydał w dniu [...] decyzję nr [...] o stwierdzeniu nieważności decyzji Kierownika Biura Powiatowego w R. z 8 marca 2010 r. 9 lipca 2015 r. Kierownik Biura Powiatowego w R. wydał decyzję o odmowie przyznania pomocy ONW za 2009 rok. Po rozpatrzeniu odwołania Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł.wydał w dniu 12 października decyzję nr [...] o utrzymaniu w mocy ww. decyzji. Następnie skarżący wniósł odwołanie od tej decyzji, a Prezes ARiMR postanowieniem z 7 grudnia 2015 r. nr 312/2015 stwierdził niedopuszczalność odwołania.

W dniu 3 lipca 2019 r. organ I instancji wydał zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania przyznanych skarżącemu na mocy decyzji z 24 grudnia 2004 r. (2004 r.), 19 kwietnia 2006 r. (2005 r.), 25 stycznia 2007 r. (2006 r.), 14 marca 2008 r. (2007 r.), 1 grudnia 2008 r. (2008 r.).

Skarżący złożył 5 lipca 2019 r. oświadczenie, w którym wyjaśnił, że toczy się postępowanie administracyjne przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie (skarga na postanowienie nr 313/2015 Prezesa ARiMR).

[...] organ I instancji wydał decyzję o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności ONW za lata 2004-2008 w łącznej wysokości 6.891,50 zł.

Skarżący wniósł odwołanie, w którym wskazał, że na podstawie pozytywnej weryfikacji jego wniosków składał kolejne wnioski wpisując w nich identyczne dane, jakie zawarte w były w roku poprzednim, zgodne ze stanem faktycznym na rok ubiegania się o przyznanie płatności. Identyczność we wnioskach wynikała z prowadzenia hodowli danieli, a ten gatunek wymagał zapewnienia określonego środowiska i specyficznej niezmiennej diety, dlatego we wszystkich wnioskach od 2004 r. była deklarowana taka sama struktura upraw.

Zaskarżoną decyzją Dyrektor Oddział Regionalnego ARiMR w Ł. utrzymał w mocy powyższą decyzję. W uzasadnieniu organ powołał treść art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o ARiMR i wyjaśnił, że przez kwoty nienależnie pobranych środków (należności nienależne), należy rozumieć należności, które powstały z przyczyn leżących po stronie rolnika, również wówczas, gdy nie była to wyłączna przyczyna wypłaty dokonanej w nienależnej wysokości, czyli wszystkie przypadki, w których stwierdzono jakiekolwiek nieprawidłowości w działaniu lub zaniechaniu rolnika (np. deklaracja we wniosku niezgodna ze stanem faktycznym, brak realizacji obowiązków związanych z utrzymywaniem i gruntów w dobrej kulturze rolnej oraz przestrzeganiem norm i wymogów, zaniechanie realizacji zobowiązania).

Przez kwoty nadmiernie pobranych środków (należności nieprawidłowe), należy ro mieć nieprawidłowo pobrane środki, które powstały wyłącznie z przyczyn leżących po stronie organu (Agencji) i brak jest możliwości stwierdzenia nieprawidłowości w działaniu lub zaniechaniu rolnika. Jest to kwota nadwyżki dokonanej przez organ wypłaty ponad wynikająca z ustawy (decyzji) w wysokości wyższej niż należna.

Organ odwołał się do treści § 2 i § 4 rozporządzenia ONW.

Ponadto organ wskazał, że zgodnie z art. 14 rozporządzenia 1257/1999/WE

1. Rolnicy na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania mogą uzyskać wsparcie w postaci wydatków wyrównawczych. 2. Dodatki wyrównawcze są przyznawane na każdy hektar gruntów użytkowanych rolniczo przez rolników, których:

- prowadzą działalność rolniczą na minimalnym areale, który zostanie określony,

- podejmują się prowadzić działalność rolniczą na obszarze o niekorzystnych warunkach gospodarowania przez przynajmniej pięć lat od pierwszej wypłaty dodatku wyrównawczego, oraz

- stosują zwykłą dobrą praktykę rolniczą, zgodną z potrzebą ochrony środowiska naturalnego i utrzymania wiejskich, w szczególności poprzez zrównoważoną gospodarkę rolną.

Organ wyjaśnił, że zobowiązanie 5-letnie do prowadzenia działalności rolniczej na obszarach ONW na powierzchni 16,05 ha podjęte zostało przez stronę w dniu 10 lutego 2005 r., tj. w dacie wypłaty pierwszej płatności ONW. Trwało do dnia 10 lutego 2010 r. Organ wyjaśnił, że nieprawidłowością skutkującą obowiązkiem zwrotu części nienależnie wypłaconych płatności ONW za lata 2004-2008 było zaniechanie przez stronę prowadzenia działalności rolniczej na powierzchni 7,70 ha w okresie trwania 5-letniego zobowiązania ONW. Jak ustalono w toku postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji za lata 2004-2011, wszczętego w dniu 17 stycznia 2014 r. w obrębie działek rolnych deklarowanych jako pastwiska stwierdzono kompleksy roślinności charakteryzujące się dużym udziałem drzew i krzewów rosnących w zwarciu, co uniemożliwiało wypasanie zwierząt na tych obszarach w okresie wegetacyjnym traw lub koszenie okrywy roślinnej i jej usunięcie co najmniej raz w roku w terminie do dnia 31 lipca. Okoliczność ta stanowi naruszenie zasad przyznawania płatności ONW określonych w cyt. przepisach § 2, § 4 rozporządzenia ONW w zw. z art. 14 rozporządzenia 1257/1999/WE oraz w § 1 ust. 1 pkt 4 w zw. z § 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia w sprawie minimalnych wymagań utrzymywania gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej. Zostało to uwidocznione na fotografiach z kontroli w zakresie kwalifikowalności powierzchni z dnia 15 czerwca 2009 r. oraz z dnia 3 listopada 2009 r. z kontroli w zakresie wzajemnej zgodności. Organ podkreślił, że powierzchnie pastwisk - działek rolnych, na których drzewa nie występowały w ścisłym zwarciu, pod którymi możliwe było pobieranie pokarmu przez daniele, a zarazem stanowiących dla nich zacienienie, nie zostały wyłączone z powierzchni uprawnionej do płatności. Uznane zostały za kwalifikujące się do płatności w rozumieniu § 2, § 4 rozporządzenia ONW w zw. z art. 14 rozporządzenia 1257/1999/WE oraz w § 1 ust. 1 pkt 4 w zw. z § 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia w sprawie minimalnych wymagań utrzymywania gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej. Powierzchnię kwalifikowaną do płatności organ ustalił przy pomocy narzędzi informatycznych, w kontekście całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie, tj. z uwzględnieniem granic działek rolnych narysowanych przez stronę na załącznikach graficznych (do wniosku na 2009 r.) i wykorzystując materiał fotograficzny z kontroli, kierunki wykonania zdjęć na szkicach z obu kontroli przeprowadzonych w gospodarstwie strony. Do ustaleń takich organ I instancji doszedł po przeprowadzeniu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji za lata 2004-2011. Wskazano, że Dyrektor OR ARiMR w dniu [...] wydał decyzje o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji za lata 2004-2008, zaś w dniu 29 maja 2014 r. wydał decyzję nr 125/14 o stwierdzeniu nieważności decyzji Kierownika BP ARiMR nr [...] z dnia [...] r.

Następnie, organ I instancji w toku kontroli administracyjnej sprawy z 2009 r., z uwzględnieniem raportu z czynności kontrolnych i załączników do raportu (06.05.2015 r.) stwierdził następujące nieprawidłowości:

- suma powierzchni działek rolnych, powierzchni niezgłaszanej oraz zalesionej deklarowanych na działce ewidencyjnej nr [...] jest większa od sumarycznej powierzchni dopuszczalnych typów użytków (uprawnionych do uzyskania płatności ONW) występujących na tej działce ewidencyjnej. Identyfikatory działek rolnych zadeklarowanych na niepoprawnej działce ewidencyjnej: A.

- suma powierzchni działek rolnych, powierzchni niezgłaszanej oraz zalesionej deklarowanych na działce ewidencyjnej nr [...] jest większa od sumarycznej powierzchni dopuszczalnych typów użytków (uprawnionych do uzyskania płatności ONW) występujących na tej działce ewidencyjnej. Identyfikatory działek rolnych zadeklarowanych na niepoprawnej działce ewidencyjnej: C.

- suma powierzchni działek rolnych, powierzchni niezgłaszanej oraz zalesionej deklarowanych na działce ewidencyjnej nr [...] jest większa od sumarycznej powierzchni dopuszczalnych typów użytków (uprawnionych do uzyskania płatności ONW) występujących na tej działce ewidencyjnej. Identyfikatory działek rolnych zadeklarowanych na niepoprawnej działce ewidencyjnej: AA. - Zadeklarowana powierzchnia działki rolnej A, AA, BB jest mniejsza od powierzchni stwierdzonej. Powierzchnia działki rolnej A jest większa od powierzchni największego spójnego obszaru, uprawnionego do uzyskania jednolitej płatności obszarowej. Kontrola zobowiązań wieloletnich ONW: suma powierzchni działek rolnych zgłoszonych do płatności ONW jest mniejsza od wielkości zobowiązania jakie podjął producent rolny.

W ocenie organu biorąc powyższe pod uwagę, zastosowano funkcjonalność powierzchni udowodnionej dla ww. działek rolnych i zapisano: dla działki rolnej A powierzchnię udowodnioną 5,62 ha (z deklarowanej 12 03 ha pastwisko trwałe), dla działki rolnej C powierzchnię udowodnioną 1,25 ha (z deklarowanej 1,25 ha, pszenica ozima), dla działki rolnej AA powierzchnię udowodnioną 0,00 ha (z deklarowanej 1,04 ha pastwisko trwałe), dla działki rolnej BB powierzchnię udowodnioną 0,00 ha (z deklarowanej 25 ha pastwisko trwałe), dla działki rolnej D powierzchnię udowodnioną 1,48 ha (z deklarowanej 1,48 ha żyto ozime).

Wskutek stwierdzonych nieprawidłowości Kierownik BP ARiMR wydał w dniu [...] decyzję o odmowie przyznania pomocy ONW za 2009 r. Po rozpatrzeniu odwołania od ww. decyzji, Dyrektor OR ARiMR wydał dniu [...] decyzję nr [...] o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji z [..] Decyzja jest ostateczna. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że organ I instancji ustalił powierzchnię PEG, czyli maksymalną powierzchnię kwalifikowaną w ramach poszczególnych działek referencyjnych obowiązującą w 2009 r. W aktach sprawy znajduje się w formie tabeli informacja dotycząca powierzchni PEG dla działek ewidencyjnych nr [...], [...], [..], [...], [...]oraz informacja dotycząca daty wykonania zdjęcia (ortofotomapy). Zdjęcia zostały wykonane 26 kwietnia 2009 r., dlatego stanowią odzwierciedlenie stanu faktycznego na przedmiotowych gruntach rolnych w roku kalendarzowym 2009, w którym przeprowadzono kontrole w czerwcu i listopadzie (....) W zakresie powierzchni działki rolnej A skarżący zawyżył powierzchnię o 6,41 ha. Natomiast na powierzchni działek rolnych AA (1,04 ha), BB (0,25 ha) z materiału dowodowego, że wnioskodawca nie prowadził w ogóle działalności rolniczej, co potwierdzają przedstawiające analogiczny stan na gruntach fotografie z kontroli wykonane w odstępie czasowym 5 miesięcy z czerwca i listopada 2009 r. (...) ".

Organ odwoławczy wskazał, że świadczy to o nierealizowaniu przez producenta albo zaprzestaniu realizowania zobowiązania na powierzchni 7,70 ha w okresie trwania 5-letniego zobowiązania ONW, tj. w okresie od 10 lutego 2005 r. do dnia 10 lutego 2010 r. i skutkuje dochodzeniem kwoty nienależnie pobranych płatności za lata 2004-2008 w wysokości odpowiadającej iloczynowi stawki płatności ONW I strefa nizinna i powierzchni, na której zobowiązanie nie było realizowane. 5-letnie zobowiązanie ONW trwało do 10 lutego 2010 r. W ocenie organu bez znaczenia jest okoliczność, czy nieprawidłowości stwierdzone na powierzchni 7,70 ha występowały tylko w 2009 r., w którym zostały stwierdzone, czy występowały już wcześniej. Samo bowiem zaprzestanie realizacji zobowiązania w 2009 r. skutkuje zwrotem płatności za cały okres jego trwania.

Jak ustalono w toku postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wydanych 2004-2011, wszczętego na wniosek strony, producent nie dotrzymał zobowiązania wieloletniego ONW na powierzchni 7,70 ha. Okoliczność ta skutkuje obowiązkiem zwrotu nienależnie pobranych płatności ONW strefa nizinna I za lata 2004-2008 (za okres objęty 5-letnim zobowiązaniem) w łącznej wysokości 6.891,50 zł.

Organ odwołał się do treści art. 73 ust. 1 i 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 i wskazał, że w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zobowiązany jest do jej zwrotu wraz z odsetkami. Organ wyjaśnił, że w pierwszej kolejności należy ustalić, czy kwota nienależnie pobranych płatności przekracza 100 euro. Zgodnie z art. 28a ust. 7 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, w przypadku określonym w art. 33 ust. 7 rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 z dnia 21 czerwca 2005 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej (Dz. Urz. UE L 209 z 11.08.2005, str. 1, z późn. zm.) (obecnie jest to art. 54 i 56 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013) organ, o którym mowa w art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. nr 98, poz. 634, z późn. zm.), odstępuje od ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności z tytułu pomocy, o którym mowa w art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, jeżeli kwota, o której mowa w art. 5a rozporządzenia Komisji Europejskiej (WE) nr 885/2006 z dnia 21 czerwca 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w zakresie akredytacji agencji płatniczych i innych jednostek, jak również rozliczenia rachunków EFRG i EFRROW (Dz. Urz. UE L 171 z 23.06.2006, str. 90, z późn. zm.), nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 883/2006 z dnia 21 czerwca 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w odniesieniu do prowadzenia kont przez agencje płatnicze, deklaracji wydatków i dochodów oraz warunków zwrotu wydatków w ramach EFRG i EFRROW kurs euro ustala się zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 883/2006, tj. w innych przypadkach niż przypadki określone w ust. 1, w szczególności w odniesieniu do operacji, dla których nie jest określony termin operacyjny w sektorowych przepisach rolnych, stosowany kurs wymiany walut jest przedostatnim kursem wymiany walut ustanowionym przez Europejski Bank Centralny przed miesiącem, w odniesieniu do którego wydatki i dochody przeznaczone na określony cel zostają zadeklarowane. "

Kwoty nienależnie pobranych płatności za lata 2004-2008 wynoszą: 2004 - 1.387,30 zł; 2005 - 1.387,30 zł, 2006 -1.387,30 zł, 2007 - 1.387,30 zł, 2008 - 1.387,30 zł i przekraczają kwotę stanowiącą równowartości 100 euro przeliczoną na złote według kursu euro ogłoszonego w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej C nr 244/01, ustalonego zgodnie z art. 106 ust. 3 rozporządzenia nr 1306/2013. Tym samym w odniesieniu do ww. płatności nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności.

Organ wskazał, że kolejne przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności zostały określone w art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004. Z treści przepisu wynika, że organ odstępuje od dochodzenia zwrotu nienależnie pobranych płatności, jeżeli płatność została dokonana na skutek pomyłki organu i równocześnie błąd ten nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez stronę.

Organ wyjaśnił, że w niniejszej sprawie wypłacone płatności nie wynikały z pomyłki ARiMR, bowiem w dniu wydawania decyzji za lata 2004-2008 Kierownik Biura Powiatowego ARiMR opierał się na informacjach strony zawartych we wnioskach za te lata. Ponadto, pomimo wezwania do wyjaśnienia z dnia 22.02.2006 r. w sprawie dotyczącej przyznania płatności na rok 2005 w zakresie nieścisłości stwierdzonych na działkach ewidencyjnych nr [...], [..], pomimo wezwania do wyjaśnienia z dnia 9.10.2006 r. w sprawie dotyczącej przyznania płatności na rok 2006 w zakresie nieścisłości stwierdzonych na działce ewidencyjnej nr [...], pomimo wezwania do wyjaśnień z dnia 30.10 2007 r w sprawie dotyczącej przyznania płatności na rok 2007 w zakresie nieścisłości stwierdzonych na działce ewidencyjnej nr [..] -strona podtrzymała deklarację w zakresie tych działek. Błąd polegający na zaprzestaniu realizacji 5-letniego zobowiązania ONW na powierzchni 7,70 ha mógł zostać w zwykłych okolicznościach wykryty przez rolnika. Pojęcie "zwykłych okoliczności" należy powiązać z charakterem prowadzonej przez rolnika działalności zawodowej. Nie można bowiem porównać osoby wykonywującej działalność za i na własny rachunek z osobą dorywczo zajmującą się rolnictwem. W odniesieniu do staranności wymaganych od producenta rolnego można posiłkować się m.in. art. 355 § 2 k.c. W myśl tego przepisu należytą staranność dłużnika w zakresie prowadzonej przez niego działalności gospodarczej określa się przy uwzględnieniu zawodowego charakteru tej działalności. Należy również dodać, co zresztą wydaje się oczywiste, że każdy podmiot zawodowo wykonujący swoją działalność powinien podnosić poziom swojej wiedzy i kwalifikacji zawodowych oraz dokładać należytej staranności przy uzyskiwaniu pomocy wspólnotowej. Rolnik składając wniosek i deklarując działki rolne do płatności odpowiada za ich zgodność z stanem faktycznym. Organ wskazał, że skarżący ubiegając o płatności (str. 4/4 wniosku) zobowiązał się do prowadzenia działalności rolniczej na wszystkich działkach rolnych deklarowanych do płatności, będących w jego posiadaniu i położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, przez okres 5 lat od dnia otrzymania pierwszej płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, którego to warunku jak wykazano powyżej, nie spełnił. Ponadto strona złożyła oświadczenie (str. 4/4 wniosku), że zna zasady przyznawania płatności. Organ uznał, że strona znała warunki przyznania płatności określone w § 2, § 4 rozporządzenia ONW w zw. z art. 14 rozporządzenia 1257/1999/WE oraz w § 1 ust. 1 pkt 4 w zw. z § 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia w sprawie minimalnych wymagań utrzymywania gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej. Zdaniem organu nie można uznać, że błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach, w sytuacji, w której strona dobrowolnie zobowiązała się do się do realizacji zobowiązania ONW przez 5 lat, oświadczyła, że zna zasady przyznawania płatności, a następnie te zasady naruszyła.

W ocenie organu odwoławczego w niniejszej sprawie nie zaistniały przesłanki, o których mowa w cyt. art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, skutkujące odstąpieniem od dochodzenia zwrotu przez stronę nienależnie pobranych płatności.

W rozpatrywanej sprawie rozważyć należy przesłanki przedawnienia roszczeń, o których mowa w art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004. Zgodnie z art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 obowiązek zwrotu płatności uznanej za nienależną lub nadmierną ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres ten ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze.

Organ wyjaśnił, że strona nie ma obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności, jeżeli od daty wypłaty płatności do daty pierwszego powiadomienia strony przez organy ARiMR o nieuzasadnionym charakterze płatności upłynęło 10 lat. Wyjątkiem od tej zasady jest przypadek, gdy strona działała w dobre wierze. Wówczas okres ten wynosi 4 lata. Za datę pierwszego powiadomienia o nieuzasadnionym charakterze danej płatności organ odwoławczy przyjął datę 17.06.2014 r., tj. datę doręczenia stronie decyzji Dyrektora ARiMR z dnia [...] nr [...], [...], [...], [...], [...] o odmowie stwierdzenia nieważności. Decyzje te są ostateczne. W decyzjach tych organ wskazał, że część deklarowanych działek rolnych nie jest uprawiana rolniczo lub stanowi las.

Skarżący w treści odwołania wskazał, że w gospodarstwie zostały przeprowadzone kontrole na miejscu, które nie wykazały nieprawidłowości (jak opisane powyżej). Argumenty te znajdują potwierdzenie w treści raportów z kontroli przeprowadzonych w 2006 r. i w 2009 r. Ponadto, w dniu 7.05.2008 r. strona złożyła oświadczenie o treści (...) działki A, AA, BB są zadrzewione, zakrzaczone, stanowiące pastwisko trwałe dla danieli (...), kontrola na miejscu potwierdziła jego deklarację.

Organ zwrócił uwagę, że już kontrola administracyjna przeprowadzona w sprawie za 2005 r. wykazywała nieprawidłowości w deklaracji. Strona była wzywana do złożenia wyjaśnień 22.02.2006 r., zaś w dniu 3.03.2006 r. złożyła oświadczenie, w którym wskazał wszystkie deklaracje działek rolnych zgadzają się pod względem upraw, jak i ustalonych powierzchni. W dniu 9.10.2006 r., zaś w dniu 11.10.2006 r. złożyła oświadczenie, że zadeklarowane we wniosku dane są zgodne ze stanem rzeczywistym.

Zdaniem organu skarżący znał zasady przyznawania płatności ONW. Włączając do powierzchni pastwiska kompleksy roślinności charakteryzujące się dużym udziałem drzew i krzewów rosnących w zwarciu, co uniemożliwiło wypas zwierząt na tym obszarze, naruszył zasady przyznawania płatności określone w § 2, 11, § 14 rozporządzenia ONW w zw. z art. 14 rozporządzenia 1257/1999/WE oraz w § 1 ust. pkt 4 w zw. z § 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia w sprawie minimalnych wymagań utrzymywania gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej. W ocenie organu strona nie działała w dobrej wierze. Przyjąć zatem należy dłuższy, 10 letni termin przedawnienia. 10 letni termin na pierwsze powiadomienie o nieuzasadnionej płatności biegł od dnia wypłaty płatności do dnia doręczenia strome decyzji o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji :

za 2004 r. od 10.02.2005 r. do dnia 17.06.2014 r.

za 2005 r. od 11.05.2006 r. do dnia 17.06.2014 r.

za 2006 r. od 23.02.2007 r. do dnia 17.06.2014 r.

za 2007 r. od 22.04.2008 r. do dnia 17.06.2014 r.

za 2008 r. od 7.01.2009 r. do dnia 17.06.2014 r.

Organ I instancji przyjął za pierwsze powiadomienie datę wezwania do wyjaśnienia nieścisłości. Organ odwoławczy nie podzielił tego stanowiska i uznał, że właściwą datą jest data doręczenia decyzji wydanych w postępowaniach nadzwyczajnych.

W skardze A.P. zarzucił naruszenie zasady zaufania obywateli do Państwa i stanowionego przez nie prawa wynikające z art. 2 oraz art. 67 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez niestosowanie prawa wynikającego z:- ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (Dz.U. z 2013 r., poz. 856 ), - ustawy z dnia 25 lipca 2001 o krajowym systemie ewidencji gospodarstw rolnych i zwierząt gospodarskich oraz o zmianie niektórych ustaw, - rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 28 czerwca 2010 r. w sprawie minimalnych warunków utrzymania gatunków zwierząt gospodarskich innych niż te, których normy ochrony zostały określone w przepisach Unii Europejskiej (Dz.U. nr 116, poz.778) oraz naruszenie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego wynikające z: - art. 7, art. 8 § 1, art. 9, art. 189 d pkt 7 k.p.a.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonych decyzji oraz o powołanie i przesłuchanie w charakterze świadka na okoliczności będące przedmiotem postępowania: - ministra rolnictwa J.K.A., - Radcę Prawnego ARiMR w W. P. C. (WA-10980), - biegłego z zakresu hodowli i chowu danieli.

Skarżący wskazał, że wszystko co robił w gospodarstwie, aby rozwijać hodowlę i chów danieli robił w dobrej wierze i zgodne z prawem opartym o: ustawę o ochronie zwierząt, która wymusza na hodowcy zwierząt zapewnienie zwierzętom warunków bytowania zgodnych z potrzebami tego gatunku, rasy, płci i wieku:

Skarżący wyjaśnił, że od 2004 r. kiedy weszły dopłaty do rolnictwa z programu PROW we wszystkich wnioskach o przyznanie płatności podkreślał odmienność pastwisk dla danieli, które wg ustawy, są określane, jako powierzchnia paszowa, powierzchnia, która w przypadku hodowli innych gatunków zwierząt gospodarskich, występuje jako trwałe użytki zielone (TUZ), w hodowli danieli te użytki - pastwiska nie tylko dostarczają odpowiedniej roślinności - paszy, (często uznawanej w hodowlach innych gatunków zwierząt, jako wręcz chwast, lecz w przypadku jeleniowatych jest to pełnowartościowa pasza), to ta powierzchnia paszowa musi również zapewnić tym zwierzętom ochronę przed niekorzystnymi warunkami atmosferycznymi, umożliwić schronienie przed drapieżnikami i zapewnić możliwości prawidłowej egzystencji, zgodnej z potrzebami tego gatunku zwierząt danieli.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Postanowieniem z 18 listopada 2020 r. st. referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.

W piśmie procesowym z dnia 19 marca 2021 r. pełnomocnik skarżącego poparł skargę i podniósł zarzut przedawnienia na podstawie art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95 w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W myśl art. 1 § 2 wymienionej ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie zaś do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, że sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. z [...] utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w R. z [...], ustalająca skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) za lata 2004-2008 w łącznej wysokości 6 891,50 zł.

Stosownie do treści art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 1505 ze zm., dalej ustawa o ARiMR), ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;

2) krajowych, przeznaczonych na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej

- następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Z treści powyższego przepisu wynika, że przedmiotem postępowania toczącego się przed organem ARiMR jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy, a następnie określenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków. Pojęcie nienależnych płatności użyte zarówno przez prawodawcę krajowego w ustawie o ARiMR, jak i legislatora europejskiego w znajdujących bezpośrednie zastosowanie w niniejszej sprawie rozporządzeniach (WE) jest szerokie i wobec tego trzeba przyjąć, że obejmuje swym zakresem przedmiotowym różne przypadki nieuprawnionego pobrania środków publicznych z tytułu płatności rolnych. Ustalenie, czy przyznane uprzednio kwoty pomocy, czy płatności były przyznane nienależnie lub w nadmiernej wysokości może wynikać z ustaleń dokonanych w toku postępowania toczącego się na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR.

Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do oceny, czy w sprawie nie nastąpił upływ terminu przedawnienia obowiązku zwrotu płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) za lata 2004-2008.

Mając na uwadze, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia z płatnościami ONW przyznanymi na lata 2004 - 2008 organy zasadnie wskazały na regulacje zawarte w art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009 oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz.U.UE.L.2004.141.18 z 30 kwietnia 2004 r. ze zm., zwane również dalej - rozporządzeniem nr 796/2004). Wbrew stanowisku pełnomocnika skarżącego w sprawie nie miał zastosowania art. 3 ust. 1 w związku z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.U.UE.L.1995.312.1 z 23.12.1995 r. ze zm., zwanego dalej: - rozporządzeniem nr 2988/95).

Przepis art. 73 ust. 1-5 rozporządzenia nr 796/2004 ma zastosowanie do płatności przed dniem 1 stycznia 2010 r. w związku z art. 86 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r., zgodnie z którym rozporządzenie (WE) nr 796/2004 traci moc z dniem 1 stycznia 2010 r. Jednakże rozporządzenie to stosuje się nadal w odniesieniu do wniosków o przyznanie pomocy dotyczących lat gospodarczych lub okresów premiowych rozpoczynających się przed dniem 1 stycznia 2010 r. (ust. 1). A zatem w rozpoznawanej sprawie do płatności za lata 2004-2008.

Zgodnie z art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże, jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany w akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat.

Przewidziany w przywołanym powyżej przepisie rozporządzenia nr 796/2004, dziesięcioletni okres przedawnienia dla zwrotu nienależnie pobranych płatności, liczony od przyznania płatności do pierwszego powiadomienia o niezasadnym charakterze płatności, z wyjątkiem sytuacji gdy beneficjent działał w dobrej wierze, oznacza, że ustalenie czy beneficjent działał w dobrej wierze, czy też nie działał, jest ważne dla prawidłowego rozpoznania sprawy. Unormowania powołanego rozporządzenia, także co do dziesięcioletniego terminu przedawnienia obowiązku zwrotu środków w razie niezaistnienia dobrej wiary u beneficjenta, podlegają bezpośredniemu stosowaniu w każdym państwie Unii Europejskiej bez względu na odmienne regulacje proceduralne danego państwa członkowskiego.

Ponadto wskazać należy, że pojęcie - dobrej wiary - nie zostało zdefiniowane, wiąże się z tzw. klauzulami generalnymi w prawie, istotą których jest możliwość uwzględnienia w ocenie stanu faktycznego różnych okoliczności faktycznych, które w oderwaniu od konkretnej sprawy nie mogą być ocenione raz na zawsze i w jednakowy sposób według schematu o walorze bezwzględnym.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że dobra lub zła wiara beneficjenta płatności wiąże się ze sferą faktów i ich oceną. Dla oceny dobrej lub złej wiary istotna jest świadomość beneficjenta. Generalnie przyjmuje się, że dobra wiara polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu, że podmiotowi przysługuje prawo, czyli że działał zgodnie z prawem. Może to być więc błędne, ale w danych okolicznościach usprawiedliwione przekonanie, że działa zgodnie z prawem. Dobra wiara jest oparta na przesłankach obiektywnych, wywodzących się ze stosunku będącego podstawą i przyczyną konkretnego stanu faktycznego. W dobrej wierze jest ten, kto powołuje się na pewne prawo lub stosunek prawny mniemając, że to istnieje, choćby mniemanie to było błędne, jeżeli tylko błędność mniemania należy w danych okolicznościach uznać za usprawiedliwioną.

W złej wierze jest ten, kto powołując się na pewne prawo lub stosunek prawny wie, że owo prawo lub stosunek prawny nie istnieje, albo też wprawdzie tego nie wie, ale jego braku wiedzy w danych okolicznościach nie można uznać za usprawiedliwiony. Zła wiara występuje, gdy brak świadomości o nieistnieniu pewnego prawa lub stosunku jest wynikiem niedbalstwa, niezachowania normalnej w danych okolicznościach staranności. W złej wierze działa ten, kto nie wie o prawie, ale przyjąć należy, że wiedziałby, gdyby się zachował należycie, a więc gdyby w konkretnej sytuacji postępował rozsądnie i zgodnie z zasadami współżycia społecznego (por. wyrok NSA z dnia 18 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1209/11).

Jak wynika z akt sprawy skarżący ubiegając się o przyznanie płatności we wniosku złożył oświadczenie, że znane są mu zasady przyznawania płatności ONW, a także zobowiązał się m.in. do prowadzenia działalności rolniczej na wszystkich działkach rolnych deklarowanych do płatności, będących w jego posiadaniu i położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania przez okres 5 lat od dnia otrzymania pierwszej płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, którego to warunku zdaniem organów nie spełnił.

Zdaniem Sądu, stanowisko organów orzekających w rozpoznawanej sprawie w powyższym zakresie nie jest spójne. I tak z kontroli na miejscu przeprowadzonej w gospodarstwie skarżącego w 2006 r. wynika, że na działce rolnej A (trwałe łąki i pastwiska) stwierdzono powierzchnię większą niż zadeklarowana, a w zakresie działki B (sad) stwierdzono nieprzestrzeganie dobrej kultury rolnej. Pomimo powyższych ustaleń decyzją z dnia 25 stycznia 2007 r. płatności ONW zostały skarżącemu przyznane.

Następnie w 2009 r. w gospodarstwie producenta rolnego przeprowadzone zostały dwie kontrole na miejscu. Pierwsza w zakresie kwalifikowalności powierzchni 15 czerwca 2009 r., a druga w zakresie spełnienia wymogów wzajemnej zgodności w dniu 3 listopada 2009 r. Kontrolę w zakresie kwalifikowalności powierzchni przeprowadzili inspektorzy terenowi Biura Kontroli na Miejscu [...] Oddziału Regionalnego ARiMR. Dla działki rolnej A i BB inspektorzy wskazali, że działka ta ma powierzchnię większą niż zadeklarowana i zastosowali kod DR 13- , natomiast dla działki rolnej AA stwierdzili, że działka ma mniejszą powierzchnię niż deklarowana, zastosowano kod DR13+. W uwagach inspektorzy terenowi zamieścili adnotację, że działki zachwaszczone i zadrzewione stanowią pastwisko dla danieli - jeleniowatych ze względu na ich dietę pokarmową. Jednocześnie w trakcie kontroli w zakresie spełnienia wymagań wzajemnej zgodności nie stwierdzono uchybień. Inspektorzy terenowi wykonali zdjęcia o nr od 1 do 9 i zamieścili adnotację "zgodnie z deklaracją rolnika pastwisko zadrzewione i zakrzaczone ze względu na dietę pokarmową jeleniowatych". Organ I instancji 8 marca 2010 r. wydał decyzję o przyznaniu skarżącemu płatności ONW na 2009 rok w wysokości 2 871,16 zł. Dopiero w toku postępowania o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji, co istotne opierając się na tej samej kontroli z 2009 roku, organy wskazały, że w obrębie działek rolnych deklarowanych jako pastwiska stwierdzono kompleksy roślinności charakteryzujące się dużym udziałem drzew i krzewów rosnących w zwarciu, co uniemożliwiało wypasanie zwierząt na tych obszarach w okresie wegetacyjnym traw lub koszenie okrywy roślinnej i jej usunięcie co najmniej raz w roku w terminie do dnia 31 lipca.

W ocenie Sądu, na podkreślenie zasługuje również to, że za lata 2004 – 2008 organy wydały decyzje o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji przyznających płatności ONW opierając się na tym samym materiale dowodowym.

Pomimo powyżej wskazanych rozbieżności w stanowisku organów, zdaniem Sądu istotne znacznie dla rozstrzygnięcia dobrej, czy złej wiary skarżącego w kontekście ustaleń organów oraz podnoszonych przez stronę zarzutów ma to, że powierzchnie pastwisk - działek rolnych, na których drzewa nie występowały w ścisłym zwarciu, pod którymi możliwe było pobieranie pokarmu przez daniele, a zarazem stanowiących dla nich zacienienie, nie zostały wyłączone z powierzchni uprawnionej do płatności, lecz wykluczono jedynie tereny, które w żaden sposób nie mogły zostać przeznaczone do wypasu.

Prawidłowo więc organy uznały, że skoro skarżący znał warunki przyznania płatności określone w § 2, § 4 rozporządzenia ONW w zw. z art. 14 rozporządzenia 1257/1999/WE oraz w związku z § 1 ust. 1 pkt 4 w zw. z § 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia w sprawie minimalnych wymagań utrzymywania gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej, a mimo to nie realizował zobowiązania na powierzchni 7,70 ha, bowiem na tej powierzchni stwierdzono kompleksy roślinności charakteryzujące się dużym udziałem drzew i krzewów rosnących w zwarciu, co uniemożliwiało wypasanie zwierząt na tych obszarach w okresie wegetacyjnym traw lub koszenie okrywy roślinnej i jej usunięcie co najmniej raz w roku w terminie do dnia 31 lipca, to stwierdzić należy, że beneficjent nie działał w dobrej wierze. Przede wszystkim w oparciu o materiał zgromadzony w sprawie nie można przyjąć, że skarżący nie wiedział o obowiązku powiadomienia o zaprzestaniu prowadzenia działalności rolniczej na ww. obszarze.

Ponadto, nie może budzić wątpliwości, że każdy wnioskodawca obowiązany jest zapoznać się z zasadami przyznawania danej płatności oraz pomocy objętej wnioskiem. Powinien mieć też świadomość, że jego wniosek i zadeklarowane grunty będą podlegały kontroli w zakresie ich spełnienia. Wnioskujący o pomoc ma obowiązek informowania organów o każdym fakcie mogącym mieć wpływ na nienależnie bądź nadmiernie przyznanie płatności, jak również o każdej zmianie, w szczególności gdy dotyczy to własności gruntów rolnych czy wielkości upraw. Jak już zaznaczono, we wniosku z dnia 5 czerwca 2004 r. o przyznanie płatności skarżący podpisał oświadczenie, że znane są mu zasady przyznania tego świadczenia, a więc przyjął on pełną odpowiedzialność za całość zawartych w nim deklaracji, jak również dał podstawę do uznania, że znane są mu warunki udzielania płatności.

Wobec powyższego stwierdzić należy, że w okolicznościach niniejszej sprawy organy słusznie przyjęły i wykazały w uzasadnieniu, że nie zaszły podstawy do przyjęcia, że skarżący działał w dobrej wierze, co pozwoliłby na zastosowanie czteroletniego zamiast dziesięcioletniego okresu przedawnienia.

Przechodząc do dalszej części rozważań wskazać należy, że organy stwierdzając, że obowiązek zwrotu płatności pobranych za lata: 2004-2008 w wysokości: 2004 rok - 1.387,30 zł; 2005 rok - 1.387,30 zł, 2006 rok -1.387,30 zł, 2007 rok - 1.387,30 zł, 2008 rok - 1.387,30 zł nie uległ przedawnieniu na podstawie art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004, jednocześnie wskazały, że wypłata płatności za 2004 r. nastąpiła 10 lutego 2005 r., za 2005 r. od 11 maja 2006 r., za 2006 r. 23 lutego 2007 r., za 2007 r. 22 kwietnia 2008 r., za 2008 r. 7 stycznia 2009 r.

Ponadto zdaniem organ I instancji za pierwsze powiadomienie beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności nastąpiło w dacie wezwania skarżącego do wyjaśnienia nieścisłości. Natomiast organ odwoławczy nie podzielił tego stanowiska i uznał, że właściwą datą jest data doręczenia decyzji wydanych w postępowaniach nadzwyczajnych. Za datę pierwszego powiadomienia o nieuzasadnionym charakterze danej płatności organ odwoławczy przyjął więc datę 17 czerwca 2014 r., tj. datę doręczenia stronie decyzji Dyrektora ARiMR z dnia [...] nr [...], [...], [...], [...], [...] o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji przyznających skarżącemu płatności za lata 2004-2008. Decyzje te są ostateczne.

Zdaniem Sądu, z powyższym stanowiskiem organów nie sposób się zgodzić, bowiem nie można uznać, że pierwsze powiadomienie beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności nastąpiło w dacie wezwania skarżącego do wyjaśnienia nieścisłości. Za nieprawidłowe należy także uznać stanowisko, że za pierwsze powiadomienie beneficjenta można przyjąć datę 17 czerwca 2014 r., tj. datę doręczenia stronie decyzji Dyrektora ARiMR z dnia [...] nr [...], [...], [...], [...], [...] o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji o przyznaniu skarżącemu płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania.

W ocenie Sądu, tylko prawomocnie zakończona sprawa w przedmiocie stwierdzenia niezgodności z prawem decyzji o przyznaniu płatności pozostaje w ścisłym i bezpośrednim związku ze sprawą w przedmiocie zwrotu płatności, przede wszystkim ze względu na zbieżność stanu faktycznego. W ww. decyzjach wprawdzie organy wskazały, że część deklarowanych działek rolnych nie jest uprawiana rolniczo lub stanowi las, jednakże uznały, że nie ma podstaw do wzruszenia ostatecznej decyzji przyznającej płatności ONW i nie stwierdziły ich nieważności w ramach prowadzonego postępowania nadzwyczajnego. Organy nie prowadziły postępowania w przedmiocie wznowienia postępowania dotyczącego przyznania przedmiotowych płatności.

A zatem, w ocenie Sądu nie można uznać daty doręczenia decyzji Dyrektora ARiMR z dnia [...] nr [...], [...], [...], [...], [...] o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji o przyznaniu skarżącemu płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania za datę pierwszego powiadomienia beneficjenta przez władze o nieuzasadnionym charakterze płatności, skoro były to decyzje niestwierdzające nieważności decyzji w przedmiocie przyznania skarżącemu wnioskowanych płatności ONW.

Zdaniem Sądu, dopiero doręczenie skarżącemu w dniu 4 lipca 2019 r. postanowienia organu I instancji z dnia 3 lipca 2019 r. o wszczęciu postępowania administracyjnego w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, a następnie decyzji z dnia [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności, która została utrzymana w mocy decyzją Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. z [...] stanowiło datę pierwszego powiadomienia beneficjenta przez władze o nieuzasadnionym charakterze płatności. Z akt sprawy wynika, że wcześniejsze postępowanie w tej sprawie zawierało błędy.

Zawiadomieniem beneficjenta nie jest także protokół z kontroli na miejscu w zakresie kwalifikowalności powierzchni z 2009 r. Bowiem podczas tych czynności dokonuje się pomiarów, sporządza protokół, do którego kontrolowany ma prawo wnieść uwagi, wyjaśnienia, czy też zastrzeżenia. Na tym etapie nie podejmuje się żadnych ustaleń, co do zasadności przyznania płatności, stanowi on jedynie podstawę do podjęcia przez organ dalszych działań dotyczących ewentualnego wszczęcia stosownego postępowania administracyjnego. Kontrola bowiem co do zasady służy zgromadzeniu danych, które mogą zostać następnie wykorzystane w postępowaniu administracyjnym zakończonym wydaniem decyzji. Ponadto organ I instancji, pomimo ustaleń w czasie kontroli, przyznał skarżącemu decyzją z dnia 8 marca 2010 r. płatności ONW na 2009 r.

Wobec powyższego za nieprawidłowe należy uznać stanowisko organów, że okres między wszystkimi płatnościami pomocy: za 2004 r. - 10 lutego 2005 r., za 2005 r. - 11 maja 2006 r., za 2006 r. - 23 lutego 2007 r., za 2007 r. - 22 kwietnia 2008 r., za 2008 r. - 7 stycznia 2009 r. a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez władze o nieuzasadnionym charakterze płatności nie jest dłuższy niż dziesięć lat. Już z zestawienia między datą płatności z dnia 10 lutego 2005 r. a datą doręczenia skarżącemu w dniu 4 lipca 2019 r. zawiadomienia o wszczęciu postępowania administracyjnego w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania z dnia 3 lipca 2019 r. wynika, że jest to okres dłuższy niż dziesięć lat.

Orzekając ponownie w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych przez skarżącego płatności ONW należy uwzględnić powyższą wykładnię prawa dokonaną przez Sąd, w tym ustalić prawidłową datę pierwszego powiadomienia beneficjenta przez władze o nieuzasadnionym charakterze płatności.

Podstawę do rozpoznania niniejszej sprawy na posiedzeniu niejawnym stanowił art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 t.j. ze zm.) - dalej "ustawa COVID-19". Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Z tych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a., w związku z art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy COVID-19 (w związku z intensyfikacją epidemii) orzekł jak w pkt 1 sentencji.

O wynagrodzeniu pełnomocnika z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 18 ze zm.).

Przyznając pełnomocnikowi kwotę 492 zł obejmującą podatek od towarów i usług, Sąd uznał, że w niniejszej sprawie miał miejsce "uzasadniony przypadek", o którym mowa w art. 250 § 2 p.p.s.a., uzasadniający obniżenie przyznanego wynagrodzenia. Wartość przedmiotu zaskarżenia w rozpoznawanej sprawie wynosiła 6 891,50 zł, a więc wysokość wynagrodzenia adwokata ustanowionego z urzędu, zgodnie z treścią § 8 pkt 4 rozporządzenia wynosi 1 200 zł, podwyższona o podatek od towarów i usług wynosi 1476 zł. Należy zaznaczyć, że adwokat został ustanowiony pełnomocnikiem z urzędu w czterech sprawach ze skargi A.P.. We wszystkich sprawach występuje niemal identyczny stan faktyczny jak w niniejszej sprawie. Podkreślić należy, że nakład pracy pełnomocnika w każdej z tych spraw był identyczny. Uzasadniało to miarkowanie przyznanego wynagrodzenia w oparciu o treść art. 250 § 2 p.p.s.a. W związku z tym Sąd przyznał pełnomocnikowi w tej sprawie wynagrodzenie w wysokości 1/3 ww. wynagrodzenia

EC