Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 401/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2007-01-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mariola Jaroszewska (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Barbara Skrzycka-Pilch Sędzia NSA Krzysztof Ziółkowski Protokolant Sekretarz Sądowy Diana Wojtowicz po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2007 r. na rozprawie sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 14 marca 2006 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta z dnia 14 października 2005 r., nr [...].


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta decyzją z dnia 14 października 2005r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 2 ust. 1, art. 4, art. 5, art. 6 ust. 1, art. 8, art. 20, art. 23 ust. 1, art. 24, art. 25 ust. 1, art. 47, art. 49, art. 49a ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003r. (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 z późn. zm.) oraz § 2 Rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881) odmówił E. K. świadczeń w formie: zasiłku rodzinnego na dziecko, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego – wnioskowanych na dziecko R. Ż..

Organ ustalił, że w dniu 22 lipca 2005r. E. K. złożyła wniosek o przyznanie na R. Ż. prawa do: zasiłku rodzinnego, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego.

Na podstawie zaświadczenia o dochodach osiągniętych w 2004r. oraz oświadczenia o dochodach nieopodatkowanych, osiągniętych w 2004r. organ ustalił, że wnioskodawczyni spełnia przesłankę z art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 z późn. zm.), ponieważ miesięczny dochód netto rodziny w przeliczeniu na członka rodziny wynosi 100 zł i nie przekracza kwoty 583 zł - stanowiącej kryterium dochodowe dla rodzin, w których członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności albo o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności. W złożonym wniosku E. K. oświadczyła, że jest osobą samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ojciec dziecka partycypuje w kosztach jego utrzymania na zasadach dobrowolności, w ustalonej kwocie 200 złotych miesięcznie oraz że nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne od ojca dziecka. Wobec braku ustalonego sądownie świadczenia alimentacyjnego na dziecko od drugiego rodzica organ uznał, że wnioskodawczyni nie spełnia przesłanki z art. 7 ust. 5, na mocy którego zasiłek rodzinny nie przysługuje osobie samotnie wychowującej dziecko, jeżeli nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na dziecko od drugiego rodzica, z wyjątkiem sytuacji, gdy: drugi z rodziców nie żyje, ojciec dziecka jest nieznany, powództwo o ustalenie alimentów zostało oddalone. Na mocy art. 9 wymienionej wyżej ustawy, brak uprawnień do zasiłku rodzinnego uniemożliwia przyznanie prawa do wnioskowanych łącznie z nim dodatków.

Od powyższej decyzji E. K. wywiodła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, jednocześnie wnosząc o "ponowne rozpatrzenie wniosku i przyznanie wyrównania zasiłków od września 2005r." . W uzasadnieniu podniosła, iż do wniosku o przyznanie prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku dołączyła oświadczenie ojca dziecka złożone przed notariuszem w dniu 30 grudnia 1995r., w którym zobowiązał się on do płacenia alimentów na swojego syna R.. Zdaniem E. K., "oświadczenie złożone przed notariuszem ma moc prawną z punktu widzenia prawa rodzinnego jako umowa pozasądowa – ugoda alimentacyjna". W związku z odmową świadczenia ma podstawy do dochodzenia alimentów na drodze sądowej i prosi o ponowne rozpatrzenie wniosku po dołączeniu klauzuli wykonalności Sądu rejonowego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżoną decyzją z dnia 14 marca 2006r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 3 pkt 1 i 2, art. 4, art. 5 ust. 2, art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 8, art.13 ust. 1 pkt 1, art. 14, art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2004r. o świadczeniach rodzinnych i § 2, § 4 Rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881; zm.: z 2005 r. Nr 116 poz. 976) utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji utrzymało w mocy.

Organ odwoławczy podzielił ustalenia organu pierwszej instancji. Stwierdził, że treść art. 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych ulegała istotnym zmianom. Tekst pierwotny ustawy określał jedynie dwa przypadki, gdy zasiłek rodzinny nie przysługiwał, a mianowicie:, 1) gdy dziecko przebywało w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie lub w rodzinie zastępczej, 2) gdy pozostawało w związku małżeńskim. Z dniem 1 września 2005 roku regulacja przepisu art. 7 uległa istotnej zmianie, dokonanej na mocy art. 27 pkt 4 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732). Zgodnie z nowym brzmieniem art. 7, obowiązującym od 1 września 2005r., zasiłek rodzinny nie przysługuje m.in. w przypadku, gdy osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców, chyba że: drugi z rodziców dziecka nie żyje, ojciec dziecka jest nieznany, powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone. W tej sytuacji, zdaniem SKO, organ pierwszej instancji nie mógł przyznać E. K. świadczenia. Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego (art. 24 ust. 2 ustawy). Nie ma możliwości obecnie, aby wypłacić "wyrównanie" od dnia złożenia wniosku, po uzupełnieniu wniosku o wymagane dokumenty.

Na powyższą decyzję E. K. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wnosząc jednocześnie o zmianę zaskarżonej decyzji w części dotyczącej rozstrzygnięcia o świadczeniach za okres od miesiąca września 2005r. do lutego 2006r.,tj. o przyznanie na dziecko R. Ż. zasiłku rodzinnego oraz dodatku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego za ten okres. W skardze E. K. podnosi, że po uzyskaniu wyroku sądowego zasądzającego alimenty z datą wsteczną od dnia 15 września 2005r. (wyrok zaoczny z dnia 22 lutego 2006r., wydany przez Sąd Rejonowy w G.,), złożyła ponowny wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do niego, który został pozytywnie rozpatrzony. Na R. Ż. przyznano zasiłek rodzinny za okres od marca 2006r. do sierpnia 2006r., dodatek rodzinny z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego z ten sam okres, a także jednorazowy dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego. Skarżąca nadmieniła, że zasiłek rodzinny z dodatkami zgodnie z powyższym wyliczeniem jest wpłacany regularnie począwszy od marca 2006r. Wobec faktu przyznania wyrokiem sądowym alimentów na dziecko z datą wsteczną od dnia 15 września 2005r. zostały spełnione, zdaniem skażanej, wszelkie ustawowe przesłanki przemawiające za przyznaniem jej prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego od września 2005r. Skoro wyrok sądowy przyznaje dziecku prawo do alimentów od dnia 15 września 2005r., to prawo do zasiłku powinno rozpoczynać się z tym właśnie dniem. Dodatkowo w skardze przytacza okoliczności złożenia odpisu przedmiotowego wyroku w Wydziale Spraw Społecznych Urzędu Miejskieg, w dniu 13 marca 2006r. oraz przekazania telefonicznie informacji o złożeniu istotnego dokumentu przez pracownika tego wydziału.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie argumentując, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Kolegium wskazało, że w dacie orzekania organu pierwszej instancji nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od jego ojca. Tym samym nie została spełniona jedna z przesłanek warunkujących przyznanie zasiłku rodzinnego i dodatków do niego. Zaskarżona decyzja została wydana w dniu 14 marca 2006r., tymczasem w dniu 13 marca 2006r. skarżąca złożyła w Urzędzie Miasta prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w G. z dnia 22 lutego 2006r. Powyższy wyrok wpłynął do Kolegium w dniu 23 marca 2006r. Z tego względu Kolegium wydało zaskarżoną decyzję utrzymującą w mocy w całości orzeczenie organu pierwszej instancji. W ocenie SKO uwzględnienie skargi strony w całości nie jest możliwe z uwagi na treść art. 24 ust. 2, który stanowi, iż prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek wraz z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Wolą ustawodawcy było przyznanie świadczeń osobom uprawnionym dopiero od miesiąca, w którym złożony zostanie nie tylko wniosek, ale także wszystkie wymagane dokumenty. Ponadto żaden przepis ustawy o świadczeniach rodzinnych nie uzależnia okresu, od którego można przyznać zasiłek rodzinny oraz dodatków do tego zasiłku od okresu początkowego, od którego zasądzono alimenty na rzecz małoletniego dziecka. Okoliczność, iż wyrokiem Sądu Rejonowego w G. z dnia 22 lutego 2006r. zasądzono alimenty od ojca dziecka począwszy od dnia 15 września 2005r., zdaniem Kolegium, nie ma znaczenia dla ustalenia prawa strony do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku za okres od miesiąca września 2005 roku do miesiąca lutego 2006r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Stosownie do treści art. 1 § 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga E. K. zasługuje na uwzględnienie, gdyż decyzja ta narusza przepisy prawa materialnego i procesowego. Rozpoznając skargę Sąd miał przy tym na względzie treść art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Jak wynika z akt sprawy oraz niespornych ustaleń organu, skarżąca składając w dniu 22 lipca 2005r. wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku, z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego oraz z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, rozpatrzony przez prezydenta Miasta w dniu 14 października 2005r., była osobą samotnie wychowująca dziecko w rozumieniu art. 3 pkt 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255, ze zm.) oraz odpowiadała kryterium dochodowemu określonemu w art. 5 ust. 2 tej ustawy. Do wniosku nie zostało dołączone orzeczenie zasądzające alimenty od ojca dziecka, lecz pisemne oświadczenie ojca dziecka, A. Ż., datowane 30 grudnia 1995r., z notarialnie poświadczonym podpisem, że zobowiązuje się do płacenia alimentów na syna R. w wysokości 150,00 zł miesięcznie (vide: wniosek oraz fotokopia odpisu oświadczenia k. 6-8 akt administracyjnych instancji). Z treści wniosku strony wynikało, że dobrowolne alimenty uiszczane przez ojca dziecka wynosiły w 2004r. kwotę 200,00 zł miesięcznie.

Ponadto, jak wynika z okoliczności sprawy, strona po wydaniu decyzji przez organ I instancji wystąpiła do Sądu Rejonowego Wydziału Rodzinnego o przyznanie alimentów. O powyższym świadczy przede wszystkim znajdująca się w aktach fotokopia wyroku zaocznego z dnia 22 lutego 2006r., opatrzonego klauzulą wykonalności, ale również treść odwołania od decyzji I instancji – pisma z dnia 8 listopada 2005r. W piśmie tym strona wnosi o ponowne rozpatrzenie wniosku "po dołączeniu klauzuli wykonalności Sądu Rejonowego i przyznanie wyrównania zasiłków od września 2005r. w pełnym wymiarze". Następnie w toku postępowania odwoławczego skarżąca składa przedmiotowy wyrok w Urzędzie Miasta Wydziale Spraw Społecznych w dniu 13 marca 2006r. i jak wynika z treści skargi w tym samym dniu pracownik Urzędu telefonicznie informuje SKO o wyroku, będącym istotnym dowodem w sprawie. Zaskarżona decyzja zapada w dniu 14 marca 2006r., fotokopia odpisu wyroku wraz z pismem przewodnim dociera do organu odwoławczego w dniu 23 marca 2006r.

Te ostatnie okoliczności sprawy, nie będące przedmiotem ustaleń organu II instancji, wskazują na naruszenie przez SKO przepisów postępowania, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

W ocenie Sądu będąca przedmiotem skargi decyzja została wydana bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i zebrania dowodów niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy. Opisany wyżej stan faktyczny wskazuje, że w toku postępowania odwoławczego ujawniony został istotny dowód, zmieniający ustalenia dokonane przez organy administracji orzekające w niniejszej sprawie. Na dowód ten, wprawdzie nie wprost, ale powołuje się strona w odwołaniu od decyzji I instancji. Tym samym obowiązkiem organu odwoławczego było dokładne wyjaśnienie intencji strony co do treści odwołania. Wskazać trzeba, że obowiązkiem organów administracji publicznej jest podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 Kpa). Organ administracji publicznej jest też obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 Kpa).

Materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy przed datą wydania zaskarżonej decyzji obejmuje opisany wyżej wyrok Sądu Rejonowego w G., zasądzający od ojca dziecka alimenty od dnia 15 września 2005r. (vide: fotokopia wyroku zaocznego k. 7 akt administracyjnych II instancji). Tymczasem powyższy dowód nie był przedmiotem ustaleń i oceny organu II instancji przed wydaniem zaskarżonej decyzji, a skoro nie został zebrany w sposób wszechstronny i wyczerpujący materiał dowodowy, to decyzja nie mogła być podjęta w zgodzie z art. 80 Kpa.

Skutkiem powyższego uchybienia w działaniu organu odwoławczego było wydanie decyzji utrzymującej w mocy odmowę przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatków z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego i rozpoczęcia roku szkolnego, zgłoszonych we wniosku z dnia 22 lipca 2005r. W konsekwencji nastąpiło naruszenie przepisu postępowania, art. 138 § 1 pkt 1 Kpa oraz prawa materialnego, czyli art. 6 ust. 1 oraz art. 8 pkt 5 i 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co miało wpływ na wynik sprawy, bowiem wymienione świadczenia rodzinne przysługiwałyby skarżącej w okolicznościach sprawy uwzględniających istnienie wyroku zasądzającego alimenty od ojca dziecka, stosownie do treści art. 7 pkt 5 a contrario. Jednocześnie na dzień orzekania przez SKO uległ zmianie stan prawny w odniesieniu do treści art. 7 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, stanowiący materialnoprawna negatywną podstawę rozstrzygnięcia również przez organ I instancji. Wobec powyższego oraz w zmienionych okoliczności sprawy rozstrzygnięcie organu I instancji było wadliwe i naruszało przepisy prawa.

Rozpatrując sprawę ponownie organ I instancji rozstrzygnie wniosek skarżącej z dnia 22 lipca 2005r., do którego dołączony powinien być opisany wyżej wyrok zasądzający od ojca dziecka alimenty od dnia 15 września 2005r. Wadliwie, bowiem dokument ten, wraz z kolejnym wnioskiem strony z dnia 30 marca 2006r. wywołał kolejne, nowe postępowanie administracyjne, zakończone decyzją Prezydenta Miasta z dnia 30 marca 2006r. Nr [...]. Zważywszy jednak na treść skargi, w której E. K. precyzuje swój wcześniejszy wniosek, przedmiotowych dnia 22 lipca 2005r., domagając się przedmiotowych świadczeń za okres zasiłkowy liczony od 1 września 2005r., lecz jedynie do końca lutego 2006r., takiej treści wniosek będzie podlegał rozpatrzeniu. Organ administracji weźmie przy tym pod uwagę opisaną wyżej treść wyroku; wynika z niego, że alimenty zostały zasądzone od początku okresu zasiłkowego, na jaki ustala się prawo do świadczeń rodzinnych, według treści art. 3 pkt 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.

Na podstawie art. 152 a contrario powołanej wyżej ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny nie orzekł, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana, bowiem rozstrzygnięcie takie w okolicznościach niniejszej sprawy nie znajduje zastosowania.