Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 1114/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2006-01-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Dnia 13 stycznia 2006 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Stępień, Sędziowie : Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska (spr.), Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska, Protokolant asystent sędziego Arkadiusz Widawski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 stycznia 2006 roku sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] nr [...] Kierownik Oddziału Pomocy Materialnej i Pracy Społecznej nr I Filii Ł. Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł., na podstawie art. 104 k.p.a., art. 6 pkt 16, art. 8 ust. 1 pkt 1, ust. 3, ust. 12, art. 98, art. 104 ust. 1–3 i art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. nr 64 poz. 593 ze zm.) oraz zarządzenia nr [...] Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] w sprawie wydawania decyzji administracyjnych w sprawach z zakresu pomocy społecznej należących do właściwości gminy, uznał zasiłek celowy bezzwrotny przyznany i wypłacony skarżącej J. W. w marcu i kwietniu 2005 r. w łącznej kwocie 100 zł za świadczenie pobrane nienależnie i zobowiązał skarżącą do zwrotu tego świadczenia w miesięcznych ratach po 10 zł począwszy od lipca 2005 r.

W sprawie ustalono, że decyzją z dnia [...] nr [...] Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. Filia Ł. przyznał J. W. zasiłek celowy bezzwrotny w marcu i kwietniu 2005 r. w łącznej kwocie 100 zł.

Po wypłacie zasiłku organ I instancji ustalił, że skarżąca w styczniu 2005 r. otrzymała, przyznane przez Uniwersytet [...], stypendium socjalne w wysokości 350 zł miesięcznie, z wyrównaniem za okres od października 2004 r. do stycznia 2005 r. w łącznej kwocie 1.400 zł. Ustalił ponadto, że w okresie od marca do kwietnia 2005 r. matka skarżącej — W. W. — udzieliła J. W. pomocy finansowej w opłacaniu świadczeń mieszkaniowych w kwocie 197,42 zł.

W ocenie organu I instancji miesięczny dochód skarżącej w okresie od marca do kwietnia 2005 r. wyniósł 1105,33 zł. Na dochód ten złożyło się stypendium socjalne (350 zł), wyrównanie stypendium socjalnego (350 zł), dotacja do czynszu (207,91 zł) oraz pomoc finansowa matki skarżącej (197,42 zł). Dokonując rozliczenia wyrównania stypendium socjalnego organ I instancji przyjął, że wyrównanie to (1.400 zł) należy rozliczyć na kolejne cztery miesiące tj. od lutego do maja 2005 r. W tym zakresie organ I instancji powołał się na art. 8 ust. 12 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu należnego za dany okres, kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na kolejne miesiące przez okres odpowiadający okresowi, za który uzyskano dochód.

Uzyskany przez skarżącą w okresie od marca do kwietnia 2005 r. dochód przekroczył przewidziane przez ustawę o pomocy społecznej kryterium dochodowe uprawniające do otrzymania zasiłku celowego. Dochód osoby samotnie gospodarującej uprawniający do otrzymania zasiłku celowego na podstawie art. 39 ust. 1–2 ustawy nie może przekraczać, określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy, kryterium dochodowego, które dla skarżącej wynosiło 461 zł. Ustały zatem okoliczności uzasadniające przyznanie skarżącej pomocy finansowej w postaci zasiłku celowego bezzwrotnego. Skarżąca była w tej sytuacji zobowiązana w myśl art. 109 ustawy o pomocy społecznej, do poinformowania Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o zmianie swojej sytuacji osobistej i materialnej. Powyższego obowiązku jednak nie dopełniła. W tej sytuacji organ I instancji, w oparciu o art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej, uznał przedmiotowy zasiłek celowy za świadczenie pobrane nienależnie i zobowiązał stronę do jego zwrotu.

W odwołaniu od powyższej decyzji J. W. wniosła o jej uchylenie i umorzenie kwoty wypłaconego zasiłku. W uzasadnieniu odwołania skarżąca wskazała, iż organ I instancji bezpodstawnie zaliczył do jej dochodów kwotę, którą pożyczyła od matki na opłacenie świadczeń mieszkaniowych. Podniosła również, że otrzymane w styczniu 2005 r. stypendium socjalne wraz z wyrównaniem za cztery miesiące przeznaczyła w całości na opłacenie studiów. Oznacza to zdaniem skarżącej, że jej sytuacja majątkowa w istocie nie uległa zmianie.

Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Jako podstawę prawną decyzji organ II instancji wskazał art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 79, poz. 856) oraz art. 6 pkt 16, art. 8 ust. 1 pkt 1, ust. 3 i ust. 12 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. nr 64 poz. 593 ze zm.).

Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego organ I instancji postąpił właściwie zaliczając do dochodu skarżącej pomoc finansową matki oraz przyznane jej stypendium socjalne wraz z wyrównaniem.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze powołało się na treść art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu, z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Dochód ten pomniejszany jest o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenie społeczne określone w odrębnych przepisach oraz kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Organ II instancji wskazał, że w trakcie postępowania o przyznanie zasiłku celowego J. W. nie kwestionowała pomocy matki w opłacaniu świadczeń za mieszkanie, jak również nigdy nie traktowała tej pomocy jako pożyczki. Zarzut taki podniosła dopiero w odwołaniu od decyzji uznającej przyznany zasiłek celowy za świadczenie nienależnie pobrane. W oświadczeniu z dnia 27 kwietnia 2005 r. J. W. potwierdziła, iż opłaty mieszkaniowe ponosi matka a ich wysokość została podana przy składaniu wniosku o dofinansowanie do czynszu. Wcześniej wielokrotnie podawała, iż matka pomaga jej w opłacaniu świadczeń mieszkaniowych (oświadczenia z dnia 25 października 2004 r. oraz z dnia 18 lutego 2005 r.). Również W. W. potwierdziła ten stan faktyczny w oświadczeniu z dnia 13 września 2004 r. Wobec powyższego zarzut strony o bezpodstawnym zaliczeniu pomocy finansowej matki do dochodu J. W. w ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego był nieuzasadniony.

Niesłuszny był również zdaniem organu II instancji pogląd skarżącej, iż przyznane stypendium socjalne nie zmieniło jej sytuacji finansowej, ponieważ całą kwotę przeznaczyła na opłacenie studiów na Uniwersytecie [...]. W świetle przytoczonego przepisu art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej przyznane z wyrównaniem stypendium stanowi bowiem dochód strony, a nie powiadomienie organu I instancji o jego otrzymaniu miało istotny wpływ na prawo do świadczeń z pomocy społecznej.

Organ II instancji podzielił zatem stanowisko Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, iż sytuacja dochodowa J. W. w okresie, za który przyznano jej zasiłek celowy, uległa zmianie, a skarżąca była zobowiązana — zgodnie z art. 109 ustawy o pomocy społecznej — do powiadomienia o tym fakcie organu, który przyznał jej świadczenie. Ponieważ w zmienionej sytuacji dochodowej skarżąca przestała spełniać kryteria przyznania zasiłku celowego decyzja organu I instancji zobowiązująca ją do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia była, w ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. prawidłowa i zasługiwała na utrzymanie w mocy.

W skardze z dnia 26 października 2005 r. na powyższą decyzję J. W., powtarzając zarzuty zamieszczone w odwołaniu od decyzji organu I instancji, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. i umorzenie wypłaconego zasiłku. Skarżąca załączyła do skargi m.in. dwa zarządzenia nr [...] i [...] Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...], fragment załącznika nr 1 do ww. zarządzenia nr 64 — "Regulamin przyznawania pomocy materialnej studentom Uniwersytetu [...]" oraz skierowanie na szkolenie wystawione przez Powiatowy Urząd Pracy nr 1 w Ł. z dnia [...]. Zdaniem skarżącej z treści tych dokumentów wynika, że stypendium socjalne przyznane przez uczelnię wyższą, podobnie jak koszty szkolenia sfinansowanego przez Powiatowy Urząd Pracy nie mogą zostać zaliczone do jej dochodów.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., podtrzymując w całości argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniosło o jej oddalenie.

Na rozprawie w dniu 13 stycznia 2006 r. skarżąca złożyła wniosek o odroczenie rozprawy do czasu udzielenia przez Izbę Skarbową w Ł. odpowiedzi na pytanie, czy stypendium socjalne na studiach zaocznych powinno być wliczane do dochodu.

Postanowieniem wydanym na tej rozprawie sąd oddalił powyższy wniosek.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153 poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej; kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny zatem nie rozpoznaje sprawy merytorycznie, a dokonuje jedynie kontroli działań administracji publicznej pod kątem ich legalności, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni.

Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu. W myśl bowiem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. — Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) — powoływanej dalej jako p.p.s.a. — sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1. uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi:

a. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b. naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c. inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy,

2. stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach;

3. stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.

W rozpoznawanej sprawie tego rodzaju wady i uchybienia nie wystąpiły, wobec czego skarga nie mogła być uwzględniona.

Podstawowym problemem przy ocenie merytorycznej poprawności zaskarżonej decyzji jest ustalenie zakresu znaczeniowego pojęcia dochodu na gruncie ustawy z dnia 12 marca 2001 r. o pomocy społecznej (Dz.U. nr 64 poz. 593 ze zm.) — powoływanej dalej jako ustawa o pomocy społecznej.

Legalną definicję dochodu, stworzoną na potrzeby ustawy o pomocy społecznej, zawiera art. 8 tej ustawy. W myśl ust. 3 tego przepisu dochodem jest suma miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Art. 8 ustawy wymienia ponadto te obciążenia i wydatki, które pomniejszają dochód oraz świadczenia, które ze względu na charakter (świadczenia jednorazowe lub w naturze) nie zalicza się do dochodu. Zgodnie z ust. 3 art. 8 sumę przychodów, o których mowa, pomniejsza się zatem o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia, ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach oraz o kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. W myśl natomiast ust. 4 tego przepisu do dochodu ustalonego w myśl ust. 3 nie wlicza się jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego oraz wartości świadczeń w naturze (od 1 listopada 2005 r. — także świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych).

Z przytoczonych wyżej unormowań wynika, że pojęcie dochodu w ustawie o pomocy społecznej wiązane jest wyłącznie z uzyskiwanymi przez stronę przychodami. Dochodem są zatem generalnie wszystkie przychody uzyskiwane przez zainteresowaną stronę z wyjątkiem tych, które zostały szczegółowo wymienione w art. 8 ust. 3–4 ww. ustawy. Dla ustalenia wysokości dochodu nie ma natomiast znaczenia to, w jaki sposób został on rozdysponowany przez stronę.

W tym miejscu wskazać należy, że wprowadzenie przez ustawodawcę na potrzeby ustawy o pomocy społecznej legalnej definicji dochodu, zawartej w art. 8 tej ustawy, wyklucza możliwość ustalania znaczenia tego pojęcia w oparciu o przepisy innych ustaw, w szczególności ustaw podatkowych, czy też ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Tym bardziej nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy to jakie znaczenie posiada pojęcie dochodu na gruncie przepisów wewnętrznych uczelni wyższej.

Mając powyższe na uwadze Sąd podzielił pogląd, wyrażony przez organy administracji obu instancji, iż zarówno otrzymane przez skarżącą stypendium socjalne, jak i środki uzyskane od matki na opłacenie świadczeń mieszkaniowych należy zaliczyć do dochodów skarżącej w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. Środki te stanowią bowiem — stosownie do treści art. 8 ust. 3 ww. ustawy — przychód, a ponadto nie należą do świadczeń, których nie zalicza się do dochodu, wymienionych w art. 8 ust. 3–4 ww. ustawy.

W konsekwencji organy obu instancji prawidłowo ustaliły, iż dochód skarżącej w okresie, za który przyznano jej zasiłek celowy przekraczał kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej tj. 461 zł. Tym samym odpadła przesłanka przyznania skarżącej ww. zasiłku, wskazana w art. 39 ust. 1–2 w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy. Skarżąca była w tej sytuacji zobowiązana do poinformowania Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o zmianie swojej sytuacji materialnej (art. 109 ustawy), o czym została pouczona w treści decyzji o przyznaniu zasiłku. Zmianę taką stanowiło przyznanie stypendium socjalnego, które spowodowało wzrost miesięcznych dochodów skarżącej o 700 zł i w konsekwencji — przekroczenie wyżej wskazanego kryterium dochodowego. O fakcie przyznania stypendium skarżąca poinformowała Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej po wypłacie zasiłku, mimo iż stypendium otrzymała już w styczniu 2005 r.

Sąd podzielił pogląd organów administracji, iż skarżąca przed wypłatą zasiłku miała możliwość powiadomienia Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznaniu jej stypendium. Skoro bowiem informacja ta była dostępna za pośrednictwem internetu to przy dochowaniu minimalnej staranności skarżąca mogła do niej dotrzeć. Ponadto sama skarżąca przyznaje, że w styczniu uczestniczyła w sesji egzaminacyjnej. Mogła zatem uzyskać stosowną informację bezpośrednio w odpowiedniej komórce organizacyjnej uczelni. Trafnie również wskazują organy administracji, że skarżąca mając świadomość, że stypendium zadecyduje o opłaceniu studiów, a tym samym o kontynuowaniu nauki, musiała interesować się losami wniosku o jego przyznanie.

W tej sytuacji uznanie przez organy administracji wypłaconego skarżącej zasiłku celowego bezzwrotnego za świadczenie pobrane nienależnie i zobowiązanie jej do zwrotu tego świadczenia znajduje oparcie w stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Reasumując stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa a przedstawiona przez organ w uzasadnieniu wykładnia przepisów prawa oraz przytoczona argumentacja zasługują na uwzględnienie.

Mając powyższe na uwadze sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.