Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 108/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-05-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 36 - art. 36(9)
journal: Dz.U. 2017 poz 1870
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas Sędziowie Asesor WSA Joanna Kruszewska-Grońska (spr.) Sędzia WSA Grzegorz Nowecki Protokolant sekr. sąd. Katarzyna Zielińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2018 r. sprawy ze skargi A. M. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną w niniejszej sprawie uchwałą z [...] października 2017 r. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (dalej: "Komisja II Stopnia", "Komisja Odwoławcza"), na podstawie art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1870; dalej: "u.r.p."), w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257; dalej: "k.p.a."), po rozpatrzeniu odwołania A. M. (dalej: "skarżąca", "zdająca"), utrzymała w mocy uchwałę nr [...] z [...] kwietnia 2017 r. Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w [...] w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego (dalej: "Komisja I Stopnia", "Komisja Egzaminacyjna") ustalającej skarżącej negatywny wynik z egzaminu radcowskiego.

W uzasadnieniu uchwały Komisja Egzaminacyjna wskazała, że zdająca otrzymała następujące oceny: z zakresu prawa karnego - ocena niedostateczna, z zakresu prawa cywilnego - ocena dostateczna, z zakresu prawa gospodarczego - ocena dostateczna, z zakresu prawa administracyjnego - ocena dobra, z zakresu zasad wykonywania zawodu oraz zasad etyki - ocena dostateczna. Powołując się na treść przepisu art. 366 ust. 1 u.r.p., stwierdziła, iż skarżąca uzyskała wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

Zadanie z prawa karnego, z którego zdająca uzyskała ocenę negatywną, obejmowało, po zapoznaniu się z treścią zadania (opracowanego na potrzeby egzaminu), sporządzenie - jako pełnomocnik oskarżycielki posiłkowej – radca prawny G. Z. – apelacji, albo w przypadku uznania, że brak jest podstaw do jej wniesienia – opinii prawnej – z uwzględnieniem interesu reprezentowanej przez siebie strony.

W stanie faktycznym zadania wskazano, że L. S. pozostawała w nieformalnym związku z A. J.. Oboje zamieszkali wspólnie od czerwca 2015 r., lecz po pewnym czasie relacje między nimi uległy pogorszeniu. 5 stycznia 2015 r. A. J. zażądał od L. S. zwrotu sukienki, którą jej podarował w maju 2013 r., a która kosztowała 320 złotych. L. S. odmówiła zwrotu sukienki, na co A. J. zareagował próbą zabrania jej z szafy. L. S. zasłoniła własnym ciałem szafę, aby uniemożliwić dostęp do niej. Wtedy A. J. odepchnął L. S., która podjęła próbę zamknięcia szafy na klucz, co spowodowało, że A. J. złapał ją za rękę, następnie silnie pchnął na ścianę i oświadczył, że jak będzie stawiała dalej opór, to jeszcze więcej "dostanie", a sukienkę i tak zabierze. W tych okolicznościach L. S. nie stawiała dalszego oporu, a A. J. zabrał sukienkę. 10 czerwca 2015 r. L. S., pod nieobecność A. J., zaprosiła do domu znajomego, z którym zamierzała się związać – C. W.. Wówczas niezapowiedziany wrócił do domu A. J. i zobaczył L. S. siedzącą na kolanach C. W. Wyjął telefon komórkowy i zrobił parze zdjęcie, po czym wyszedł, a 20 czerwca 2015 r. spakował swoje rzeczy i wyprowadził się. Po 20 czerwca 2015 r. L. S. wyjechała z C. W. na wakacje; ostatecznie ich znajomość zakończyła się w grudniu 2015 r. A. J., wzburzony sytuacją, jaką zaobserwował 10 czerwca 2015 r., poczynając od 15 lipca 2015 r. do 20 lutego 2016 r. wielokrotnie telefonował do L. S. , a gdy odbierała telefon, przerywał połączenie. Wielokrotnie (od kilku do kilkudziesięciu razy dziennie) wysyłał jej wiadomości tekstowe sms, w których zawierał wyznania miłości, jak również wskazywał, że jej nie zostawi, pomimo że zaczęła spotykać się z innym mężczyzną. Część z tych wiadomości tekstowych nie zawierała żadnej treści. Poza tym A. J. niemal codziennie oczekiwał pod klatką schodową kamienicy, w której zamieszkiwała L. S . Przechadzał się pod tą kamienicą, tak by być widocznym z okien jej mieszkania. Gdy L. S. wyjeżdżała gdzieś, A. J. jechał za nią swoim samochodem. Wiedział, gdzie L. S. pracuje, gdzie mieszkają jej rodzice i najbliżsi znajomi. Wiedział również, gdzie uczęszcza na kurs tańca, a także gdzie chodzi do fryzjera. Gdy L. S. udawała się we wskazane miejsca, A. J. oczekiwał aż wyjdzie, po czym szedł za nią w odległości kilkunastu kroków albo jechał samochodem do miejsca jej zamieszkania. Kilkanaście razy, gdy L. S. wychodziła od znajomych w nocy, oczekiwał na nią w pobliżu, stojąc w ciemności, a gdy podchodziła bliżej nie widząc go, podświetlał sobie twarz latarką. W sierpniu 2015 r. L. S. znalazła w skrzynce na listy zdjęcie, jakie A. J. zrobił jej i C. W 10 czerwca 2015 r. z podpisem "pozdrowienia od A.". To zdjęcie otrzymali również, tylko bez podpisu. Jej rodzice i kilkoro znajomych. W dniu, kiedy A. J. i wyprowadzał się z mieszkania, L. S. powiedziała mu, że nie życzy sobie z nim żadnych kontaktów, jak również nie chce go więcej widzieć. Wielokrotnie, bezskutecznie, prosiła go, żeby zostawił ją w spokoju. Na skutek opisanych wyżej zachowań A. J. , L. S. w dniu 1 stycznia 2016 r. chcąc popełnić samobójstwo zażyła kilkadziesiąt tabletek środków nasennych. Przyszła do niej wówczas jej matka i wezwała pogotowie. Po hospitalizacji, która trwała do 9 stycznia 2016 r., A. J. zadzwonił do L. S. z prośbą o spotkanie. Obawiając się ponownego nękania, L. S. złożyła wniosek o karne ściganie A. J. za dotychczasowe zachowanie. Na tej podstawie wszczęto postępowanie przygotowawcze, w którym przesłuchano pokrzywdzoną, jej matkę i siostrę żony brata oskarżonego. Opinia psychologa o stanie psychicznym pokrzywdzonej była jednoznaczna w treści; przyjęto w niej, że zachowania A. J. były dla L. S. stresujące, wywoływały u niej poczucie zagrożenia, powodowały stan depresyjny oraz skutkowały istotnymi zakłóceniami w codziennym życiu i życiu zawodowym. Są to skutki długotrwałe, wymagające długotrwałego wsparcia terapeutycznego, aby L. S. mogła wrócić do normalnego funkcjonowania. Na podstawie dokonanych czynności procesowych postawiono A. J. zarzut dokonania na szkodę pokrzywdzonej kwalifikowanej postaci przestępstwa nękania z art. 190a § 1 i 3 Kodeksu karnego (dalej: "k.k.") oraz przestępstwa kradzieży sukienki, tj. czynu z art. 278 § 1 k.k. A. J. przesłuchany jako podejrzany, nie przyznał się do zarzucanych mu czynów i odmówił składania wyjaśnień. Z uwagi na to, że oskarżyciel ustalił, iż podejrzany leczył się psychiatrycznie, dopuszczono kolejny dowód z opinii biegłego z zakresu psychiatrii co do poczytalności podejrzanego w czasie zarzucanych czynów i jego zdolności do samodzielnej obrony w toku prowadzonego postępowania karnego. W opinii tej stwierdzono, że u A. J. schizofrenię paranoidalną, przy czym jest leczony i w okresie, w którym zarzucono mu dokonanie ww. przestępstw, nie można uznać, iż wystąpiła reemisja choroby. Zatem w czasie popełnienia zarzucanych mu czynów był on osobą poczytalną. Jednocześnie podano, iż silna więź emocjonalna z L. S. , stres wywołany spotkaniem jej z innym mężczyzną mógł skutkować tym, że zdolności rozpoznania podejmowanych przez niego działań oraz zdolność do ich prawidłowej oceny, mogły być ograniczone w stopniu nieznacznym. Wskazano również, że stan umysłowy A. J. daje mu możliwości samodzielnej obrony. W akcie oskarżenia zarzucono A. J. popełnienie dwóch przestępstw: kradzieży sukienki o wartości 320 złotych (tj. czyn z art. 278 § 1 k.k.) i uporczywego nękania L. S. w okresie od 15 lipca 2015 r. do 20 stycznia 2016 r. kwalifikowanego następstwem w postaci próby samobójczej (tj. czyn z art. 190a § 1 i § 3 k.k.), przy czym według stanowiska oskarżyciela tego ostatniego czynu oskarżony dokonał w warunkach, o których mowa w art. 31 § 2 k.k. tj. w warunkach znacznego ograniczenia jego poczytalności. Poza dowodami osobowymi, do aktu oskarżenia załączono dowody z dokumentów, m.in.: dokumentację medyczną pokrzywdzonej i oskarżonego, wydane w sprawie opinie: psychologa i psychiatryczną, protokół oględzin telefonu komórkowego pokrzywdzonej (treści otrzymywanych sms, połączenia telefoniczne z telefonu oskarżonego), kartę informacyjną oskarżonego z Krajowego Rejestru Karnego, wyrok skazujący oskarżonego, wydany przez Sąd [...] w [...] z [...] marca 2009 r. w sprawie o sygn. akt [...] (za czyny z art. 159 k.k. i art. 191 § 2 k.k. wymierzono mu łączną karę pozbawienia wolności w wymiarze 3 lat, którą oskarżony odbył w okresie od 17 października 2009 r. do 17 października 2012 r.).

Pokrzywdzona przystąpiła do sprawy sądowej w charakterze oskarżyciela posiłkowego; jej interesy reprezentował radca prawny G. Z.. Po odczytaniu aktu oskarżenia, A. J. nie przyznał się do zarzucanych mu czynów. Wyjaśnił, że spotkanie pokrzywdzonej z innym mężczyzną wprawiło go w stan wzburzenia i wszystkie działania, jakie później podejmował, miały wyłącznie na celu pokazanie L. S., że liczy, iż znowu będą parą. Co do zarzutu zaboru sukienki oświadczył, że zabrał ją, ponieważ jej nie nosiła, na co bardzo liczył i całe traktował zdarzenie jako nieporozumienie wynikające z przesadnej reakcji L. S. na żądanie zwrotu sukienki. Na tym posiedzeniu Sądu również przesłuchano w charakterze świadków pokrzywdzoną, jej matkę i siostrę żony brata oskarżonego. Tę ostatnią Sąd uznał ją jako osobę najbliższą i pouczył ją o prawie do odmowy składania zeznań, z którego skorzystała.

Sąd poinformował o możliwości zmiany kwalifikacji zarzucanego oskarżonemu przestępstwa kradzieży sukienki na wykroczenie kradzieży z art. 119 § 1 Kodeksu wykroczeń (dalej: "k.w."). Wyrokiem z [...] lutego 2017 r. Sąd [...] [...] Wydział [...] w [...]:

- uznał oskarżonego winnym przestępstwa z art. 190a § 1 i 3 k.k. w związku z art. 31 § 2 k.k. i na podstawie art. 60 § 1 i § 6 pkt 3 k.k. wymierzył mu karę pozbawienia wolności 6 miesięcy, którą to karę na podstawie art. 69 § 1 i § 2 k.k., art. 70 § 1 k.k. oraz art. 73 § 1 k.k. warunkowo zawiesił na okres próby 3 lat z ustanowieniem dozoru kuratora (pkt 1, 2 i 3 wyroku),

- uznał, że zabór sukienki należy zakwalifikować jako wykroczenie z art. 119 § 1 k.w. i z uwagi na przedawnienie karalności ścigania tego czynu, umorzył w tym zakresie postępowanie, stosownie do art. 5 § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania karnego (dalej: "k.p.k.") w związku z art. 45 § 1 k.w. (pkt 4 wyroku),

- zwolnił oskarżonego od kosztów postępowania karnego w zakresie zarzutu z pkt II aktu oskarżenia (za który go skazano) oraz obciążył kosztami postępowania karnego Skarb Państwa co do zarzutu, w zakresie którego umorzono postępowanie karne (pkt 5 wyroku).

Jednocześnie Sąd nie dopatrzył się możliwości zastosowania art. 46 § 1 k.k., gdyż pokrzywdzona lecząc się w publicznych zakładach leczniczych, nie poniosła żadnych wydatków na leczenie.

W ramach zadania z prawa karnego skarżąca sporządziła apelację, w której zaskarżyła wyrok w zakresie pkt 1, czyli w zakresie orzeczenia skazującego oskarżonego za popełnienie stalkingu, tj. czynu z art. 190a § 1 i § 3 k.k. W apelacji zarzuciła:

1) naruszenie art. 46 § 1 k.k. przez niezasądzenie na rzecz pokrzywdzonej zadosyćuczynienia, mimo stosownego wniosku; Sąd rozstrzygał o odszkodowaniu, a takie roszczenie majątkowe nie było przedmiotem wniosku,

2) błędy w ustaleniach faktycznych przez błędne przyjęcie, że sprawca dopuszczając się stalkingu działał w warunkach, o których mowa w art. 31 § 2 k.k., co było ustaleniem pozostającym w sprzeczności z treścią opinii psychiatrycznej przygotowanej na potrzeby postępowania,

3) naruszenie art. 7 k.p.k. i art. 410 k.p.k. - przez dowolną ocenę przygotowanej opinii biegłego psychiatry w przedmiocie oceny stanu poczytalności oskarżonego w czasie czynu stalkingu, o który został oskarżony,

W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniosła o zmianę wyroku skazującego w zakresie pkt 1-3 oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Obaj egzaminatorzy wystawili skarżącej z tej pracy oceny niedostateczne. Obaj też uznali, że apelacja spełnia wymogi formalne.

Egzaminator Sędzia Sądu Najwyższego (SSN) K. K. podał następujące okoliczności, które zadecydowały o ocenie niedostatecznej:

- nieprawidłowy zakres zaskarżenia orzeczenia - skarżąca zaskarżyła wyrok tylko w zakresie czynu z 190a § 1 i § 3 k.k., podczas gdy wyrok należało zaskarżyć w całości co do czynu z art. 278 § 1 k.k., bo w tym zakresie umorzono postępowanie oraz w części co do czynu z art. 190a § 1 i § 3 k.k.,

- skarżąca nie dostrzegła, iż Sąd niewłaściwie ocenił zabór jako kradzież, a nie jako rozbój, czyli niewłaściwie zakwalifikował czyn jako wykroczenie z art. 119 k.w., dlatego należało postulować uchylenie wyroku w części umarzającej postępowanie,

- błędny zarzut naruszenia art. 7 k.p.k. oraz art. 410 k.p.k., bowiem poczytalność oskarżonego była ograniczona, ale w stopniu nieznacznym,

- brak wskazania na wadliwe zastosowanie nadzwyczajnego złagodzenia kary na podstawie art. 60 § 1 i § 6 pkt 3 k.k. - zarzut ten winien być konsekwencją zarzutu naruszenia przez Sąd art. 31 § 2 k.k., przy czym egzaminator uznał, że taki zarzut da się wyprowadzić z treści pracy,

- brak zarzutu pominięcia przez Sąd działania sprawcy w warunkach powrotu do przestępstwa opisanych w art. 64 § 1 k.k.,

- pominięcie naruszenia przez Sąd art. 69 § 1 k.k., co jest bardzo istotnym błędem w kontekście pkt 2 i 3 zaskarżonego wyroku,

- niewłaściwy zarzut naruszenia prawa materialnego tj. art. 46 § 1 k.k., w zakresie nieuwzględnienia wniosku pokrzywdzonej o zadośćuczynienie należało podnieść zarzut błędu w ustaleniach faktycznych,

- brak zaskarżenia pkt 5 wyroku i związanych z tym uchybień przy orzekaniu o kosztach procesu karnego i wydatkach strony postępowania karnego.

Egzaminator SSN K. K. podsumował, iż wnioski apelacji są niepełne - konieczne było żądanie zmiany pkt 1 wydanego wyroku poprzez eliminację nadzwyczajnego złagodzenia kary, uwzględnienie faktu działania sprawcy w warunkach powrotu do przestępstwa, o którym mowa w art. 64 § 1 k.k., wymierzenie bezwzględnej kary pozbawienia wolności oraz uchylenie pkt 2 i 3 wyroku. Nadto brak jest wniosku o orzeczenie zadośćuczynienia za doznane krzywdy, a wniosek o obciążenie oskarżonego kosztami wydatków poniesionych na pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego jest niepełny. Z tych względów ww. egzaminator jednoznacznie stwierdził, że skarżąca nie ma wystarczającej wiedzy z prawa karnego, niezbędnej do samodzielnego wykonywania zawodu radcy prawnego, a przygotowana przez nią apelacja tylko w części chroni interes prawny pokrzywdzonej.

Według drugiego z egzaminatorów - radcy prawnego R. Ś., o niedostatecznej ocenie pracy skarżącej przesądziły następujące okoliczności:

- zaskarżenie wyroku tylko w części (tj. w zakresie orzeczenia skazującego za stalking),

- brak zarzutu naruszenia art. 60 § 1 i § 6 pkt 3 k.k., choć skarżąca dostrzegła wadliwe zastosowanie przez Sąd art. 31 § 2 k.k.,

- brak zarzutu naruszenia przez Sąd art. 69 § 1 k.k.,

- brak zarzutu pominięcia przez Sąd faktu działania sprawcy w warunkach powrotu do przestępstwa (art. 64 § 1 k.k.),

- niezaskarżenie pkt 4 wyroku, co jest istotnym błędem merytorycznym, ponieważ świadczy o nieznajomości znamion kradzieży i rozboju.

- zarzucenie naruszenia art. 46 § 1 k.k. zamiast błędu w ustaleniach faktycznych,

- niedostrzeżenie uchybień Sądu w zakresie pkt 5 wyroku (kwestia bezzasadnego zwolnienia oskarżonego z kosztów procesu i niezasądzenie kosztów pełnomocnikowi oskarżyciela posiłkowego).

- brak wniosku o orzeczenie zadośćuczynienia.

Również zdaniem drugiego egzaminatora, skarżąca sformułowała niepełne wnioski apelacyjne co do zaskarżonej części wyroku; jej praca tylko w części chroni interes prawny pokrzywdzonej, a wiedza skarżącej z zakresu prawa karnego nie zasługuje na wystawienie oceny pozytywnej.

W odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej skarżąca podniosła, że posiada wiedzę i umiejętności z zakresu prawa karnego adekwatne do wykonywania zawodu radcy prawnego, a sporządzona przez nią apelacja spełniała wymogi formalne i chroni interes pokrzywdzonej, jak również zawiera właściwe przepisy prawa karnego. Jej zdaniem, w zakresie pkt 4 wyroku, ocena Sądu była poprawna, gdyż czyn sprawcy był wykroczeniem przeciwko mieniu. Podniosła, iż w ocenie R. Ś. pojawiły się elementy dotyczące oceny innej pracy niż praca zdającej, ponieważ w ogóle nie odniosła się do kwestii niezasadnego pouczenia siostry żony brata oskarżonego o prawie odmowy składania zeznań; jej zdaniem nie byłoby to zgodne z kierunkiem zaskarżenia. Nadto uznała, że subiektywne oceny egzaminatorów, którzy niejednomyślnie stosują wzorzec oceny prac, stanowią naruszenie art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, a opieranie się wyłącznie na tzw. opisie istotnych zagadnień narusza art. 92 ust. 1 Konstytucji RP. Skarżąca była zestresowana i musiała koncentrować się na zarzutach istotnych dla ochrony interesu klienta, a nie tych, które mogą udowadniać szeroką wiedzę z prawa karnego. Według skarżącej, tylko częściowa ochrona w apelacji interesów osoby reprezentowanej nie wyłącza przyznania oceny pozytywnej. Wprawdzie sporządzona przez nią apelacja ma pewne braki, ale nie mogą one w całości dyskwalifikować jej pracy. Zarzut naruszenia przez Sąd art. 46 § 1 k.k. był poprawny, a mimo, iż w jej apelacji brak było zarzutu naruszenia przez Sąd art. 60 § 1 i art. 60 § 6 pkt 3 k.k., to wystarczające w tym zakresie było postawienie zarzutu niewspółmierności orzeczonej kary do wagi czynu i osoby sprawcy. Skarżąca nie mogła zaskarżyć nieobciążenia oskarżonego kosztami procesu, gdyż nie miała interesu prawnego w kwestionowaniu tej części orzeczenia. Skarżąca stwierdziła również, iż inne komisje egzaminacyjne nie były tak restrykcyjne, co powoduje że ocena jej pracy ma charakter dyskryminacyjny.

Komisja II Stopnia nie uwzględniła argumentacji odwołania i powołaną na wstępie uchwałą utrzymała w mocy rozstrzygnięcie Komisji Egzaminacyjnej.

W uzasadnieniu uchwały Komisja Odwoławcza podniosła, że skarżąca słusznie wskazała na sprzeczność ustaleń Sądu w stosunku do zebranego w sprawie materiału dowodowego i związaną z tym niemożność zastosowania art. 31 § 2 k.k. Zasadnie też skarżąca podała, iż błąd ten jest podstawą wadliwego nadzwyczajnego złagodzenia kary. Jednakże zarzut wadliwego nadzwyczajnego złagodzenia kary powinien skutkować postawieniem zarzutu wadliwego zastosowania przez Sąd art. 60 § 1 i § 6 pkt 3 k.k. Dlatego brak tego ostatniego zarzutu świadczy o niedostatecznej wiedzy. Zarzut wadliwego nadzwyczajnego złagodzenia kary nie jest wystarczający do żądania uchylenia pkt 2 i 3 wyroku, bowiem ww. punkty orzeczenia wiązały się z bezzasadnym zastosowaniem przez Sąd art. 69 § 1 k.k. W apelacji nie podniesiono podstawowej kwestii uniemożliwiającej zastosowanie warunkowego zawieszenia kary pozbawienia wolności, a mianowicie dokonania czynu stalkingu w ramach tzw. recydywy, tj. w warunkach uprzedniego skazania na karę pozbawienia wolności. Zdaniem Komisji II Stopnia, oznacza to, że skarżąca nie zna treści art. 69 § 1 k.k. w brzmieniu obowiązującym w czasie czynu. Zarzut niewspółmierności kary do wagi czynu nie jest kwestią kluczową, gdyż chodzi tu o wystąpienie negatywnej przesłanki zastosowania środka probacyjnego. Zatem w ocenach egzaminatorzy słusznie wskazali na brak zarzutu dotyczącego popełnienia kolejnego przestępstwa w warunkach powrotu do przestępstwa (at. 64 § 1 k.k.), co wpływa na obostrzenie wymiaru kary.

W pracy skarżącej nie ma także postawionego zarzutu błędnej kwalifikacji czynu przeciwko mieniu (niedostrzeżenie rozbójniczej metody zaboru sukienki). Kodeks karny z 1997 r. poszerzył znamiona rozboju i "zwykłe" uderzenie pokrzywdzonego, groźba jego użycia, stosowane w celu dokonania zaboru cudzej rzeczy, obecnie mieszczą się w rozboju. Polemika skarżącej, że pokrzywdzona nie ścigała ukarania oskarżonego, nie usprawiedliwia braków w wiedzy w tym zakresie, zwłaszcza, że rozbój jest ścigany z urzędu. Komisja Odwoławcza zwróciła uwagę, iż skarżąca ma braki w wiedzy w zakresie przestępstw przeciwko mieniu, czyli przestępstw mających w praktyce prawniczej istotne znaczenie.

Komisja II Stopnia stwierdziła, że brak zaskarżenia pkt 5 wyroku (w odniesieniu do braku zasądzenia kosztów pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego oraz braku podstaw do zwolnienia oskarżonego z obowiązku zwrotu kosztów postępowania karnego) świadczy o niepełnej wiedzy skarżącej z prawa karnego, co skutkowało naruszeniem w części interesu prawnego pokrzywdzonej, która poniosła wydatki na pomoc prawną w procesie karnym. Wniosek apelacyjny o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego (chociaż k.p.k. posługuje się pojęciem zwrotu wydatków) dotyczył postępowania apelacyjnego.

Skarżąca nie dostrzegła też bezzasadnego przyznania siostrze żony brata oskarżonego prawa do odmowy składania zeznań. Wprawdzie ten brak apelacji nie miał znaczenia dla ochrony interesów prawnych pokrzywdzonej, ale zarzut w tym zakresie byłby dowodem posiadania odpowiedniej wiedzy prawniczej z prawa karnego.

Według Komisji Odwoławczej, obaj egzaminatorzy prawidłowo, w oparciu o ustawowe kryteria oceny pracy egzaminacyjnej, ocenili pracę skarżącej. Braki i błędy w jej pracy były znaczne. Zatem dyskwalifikują one skarżącą jako osobę posiadającą dostateczną wiedzę z prawa karnego, konieczną dla prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. W apelacji skarżąca pominęła trzy z pięciu podstawowych błędów Sądu. Zarzut zaś dotyczący wadliwego zastosowania art. 31 § 1 k.k. jest niepełny, co także świadczy o brakach w wiedzy zdającej. Innymi słowy, praca zdającej nie chroniła interesu prawnego pokrzywdzonej.

Na powyższą uchwałę Komisji Odwoławczej skarżąca wniosła skargę do tut. Sądu, żądając uchylenia zaskarżonej uchwały, ewentualnie również uchwały wydanej w I instancji oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonej uchwale zarzuciła naruszenie:

1) art. 7, art. 8, art. 11, art. 77, art. 80, art.107 § 3 i art. 138 k.p.a. w zw. z art. 368 ust. 12 i ust. 9 u.r.p. poprzez:

a) nieprawidłowe rozpatrzenie odwołania skarżącej, polegające na nieodniesieniu się w uzasadnieniu uchwały do wszystkich zarzutów podniesionych w toku postępowania przed Komisją II Stopnia, co świadczy o braku wszechstronnego i wyczerpującego rozpatrzenia materiału sprawy,

b) brak należytego wyjaśnienia przez Komisję ll Stopnia zasadności przesłanek, którymi kierowała się przy załatwieniu sprawy oraz nieprzedstawienie merytorycznej argumentacji przemawiającej za utrzymaniem w mocy ocen negatywnych,

c) wydanie uchwały zawierającej wewnętrznie sprzeczne treści uzasadnienia, które to uchybienia skutkowały błędną oceną stanu faktycznego, a w konsekwencji doprowadziły do podjęcia przez Komisję II Stopnia błędnej decyzji o utrzymaniu na tej podstawie oceny negatywnej;

2) art. 139 k.p.a. w związku z art. 368 ust. 12 u.r.p., w ten sposób, że Komisja Il Stopnia, dokonując oceny zasadności podniesionych w odwołaniu zarzutów, zmieniła na niekorzyść rangę niektórych zarzutów, w tym uznanych przez Komisję I Stopnia za nieistotne jak zarzut dotyczący niezaskarżenia zadośćuczynienia co nie miało miejsca, jak też przyjęcie, iż klucz rozwiązania zadania z prawa karnego został zaskarżony jedynie w części z zarzutów, które można było podnieść, jednocześnie w sytuacji, w której Komisja II Stopnia uznała, iż rozwiązanie przedstawione w kluczu odpowiedzi do egzaminu radcowskiego w zakresie zadania karnego nie ma charakteru absolutnego, tj. wiążąego, ale przesądziły o negatywnym wyniku egzaminu przed Komisja Odwoławczą. W efekcie ocena wystawiona skarżącej nie uległa zmianie, a zatem należy uznać, że sposób oceniania pracy skarżącej, w stosunku do zaprezentowanego przez Komisję I Stopnia,uległ zaostrzeniu,

3) art. 2, art. 7 oraz art. 32 Konstytucji RP poprzez przyjęcie odmiennych założeń w odniesieniu do pracy skarżącej niż w stosunku do prac ocenianych zarówno w innych Komisjach I Stopnia, jak i przed Komisją II Stopnia (wskazanych wprost w stanowiskach skarżącej), co doprowadziło do niedopuszczalnego nierównego traktowania zdających znajdujących się w tej samej sytuacji i charakteryzujących się tymi samymi cechami relewantnymi w tym samym stopniu,

4) art. 364 ust. 10 w zw. z art. 364 ust 1, 2, 5, 6 u.r.p. poprzez niewłaściwe zastosowanie ustalonej przez ustawodawcę skali ocen polegające na nieuzasadnionym utrzymaniu oceny negatywnej z zakresu prawa karnego pomimo, że w uzasadnieniu uchwały Komisji II Stopnia wskazano, iż pogląd skarżącej dotyczący występowania w zakresie kwalifikacji prawnej czynu mającego być typizowany jak przestępstwo opisane w treści art. 280 § 1 k.k. stanowić ma czyn mniejszej wagi stypizowany w treści art. 283 k.k., a zatem Komisja II Stopnia wprost przyznała, iż istniał błąd klucza pracy, co należy potraktować wobec wątpliwości interpretacyjnych jako pozytywne dla skarżącej.

W odpowiedzi na skargę Komisja Odwoławcza wniosła o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej uchwale.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona uchwała nie narusza prawa.

Na wstępie należy pokreślić rolę sądu administracyjnego, który nie jest trzecią komisją egzaminacyjną ani nie jest rodzajem superarbitra, gdyż nie zastępuje organów powołanych przez Ministra Sprawiedliwości w ich kompetencjach oceny zakwestionowanej pracy, lecz jedynie bada czy organ nie dopuścił się rażących uchybień, czy dysponował niezbędnym materiałem dowodowym, uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia.

Szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany w art. od 36 do 369 u.r.p.

Zgodnie art. 36⁴ ust. 1 u.r.p., egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu (zdającego) do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Zasady i sposób oceny wiedzy zdającego określono w art. 36⁵. Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego. Ostateczną ocenę z pracy pisemnej dotyczącej danego zadania z części egzaminu radcowskiego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów. Pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną (art. 36⁶ u.r.p.).

Wynik egzaminu radcowskiego ustalany jest w drodze uchwały Komisji Egzaminacyjnej (art. 36⁶ ust. 2 u.r.p.), od której przysługuje zdającemu odwołanie do Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości (komisji odwoławczej) w terminie 14 dnia od dnia otrzymania zaskarżonej uchwały (art. 36⁸ ust. 1 u.r.p.). Natomiast od uchwały komisji odwoławczej służy skarga do sądu administracyjnego (art. 36 ⁸ ust. 11 u.r.p.).

Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: "NSA") w wyrokach z 13 grudnia 2011 r., sygn. akt II GSK 392/11 oraz z 14 grudnia 2011 r., sygn. akt II GSK 489/11 (orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń na stronie NSA: orzeczenia.nsa.gov.pl), postępowanie odwoławcze przed komisją odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres określa strona w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę i tylko pod kątem zarzutów podniesionych przez stronę. Nie jest to zatem drugoinstancyjne postępowanie administracyjne w rozumieniu k.p.a., tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie prac egzaminacyjnych.

Zgodnie z art. 36⁸ ust. 14 pkt 4 u.r.p. Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia m.in. tryb i sposób działania komisji odwoławczej. W oparciu o tę delegację ustawową Minister Sprawiedliwości wydał rozporządzenie z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej lI stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. z 2016 poz. 100 ze zm.) W myśl § 5 pkt 3 tego rozporządzenia przewodniczący lub członek komisji odwoławczej, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, sporządza pisemną opinię dotyczącą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu wraz ze stanowiskiem. Głosowanie jest jawne. W pierwszej kolejności komisja odwoławcza głosuje nad ostateczną oceną pracy pisemnej z tej części egzaminu radcowskiego, która została zakwestionowana w odwołaniu, następnie komisja odwoławcza głosuje w sprawie uchwały komisji egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego o wyniku egzaminu radcowskiego. Odwołanie od uchwały pierwszoinstancyjnej jest więc zawsze przedmiotem opinii dotyczącej zasadności zarzutów odwołania, którą sporządza wyznaczony członek komisji, ale jej przyjęcie jest wynikiem głosowania wszystkich członków, poprzedzonego dyskusją. Tryb ten gwarantuje pełne rozpoznanie wszystkich zarzutów odwołania i należytą ich ocenę.

Uznając zarzuty skargi za nieuzasadnione, w pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że w świetle wymienionych przepisów, w tym określających charakter i warunki zdania egzaminu radcowskiego, egzaminatorzy i komisje podejmujące uchwały, w ramach posiadanej profesjonalnej wiedzy ustalają wyniki zdających przy zachowaniu pewnego luzu decyzyjnego, który związany jest z oceną stanu faktycznego i tylko jawne wyjście poza jego granice może stanowić podstawę do przyjęcia, że naruszenie prawa miało charakter rażący. Sąd nie zastępuje organów powołanych przez Ministra Sprawiedliwości w ich kompetencjach oceny zakwestionowanej pracy.

W niniejszej sprawie Komisja II Stopnia odniosła się w sposób wystarczający do zarzutów podniesionych w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej, uzasadniając swoją opinię, co do poprawności oceny Komisji I Stopnia i wykazując nietrafność podniesionych zarzutów. Komisja II Stopnia opisała pracę skarżącej wskazując na uchybienia, które w jej ocenie nie kwalifikowały tego zadania na ocenę pozytywną.

Zdaniem Sądu, materiał dowodowy sprawy – praca pisemna skarżącej z pierwszej części egzaminu radcowskiego obejmującej zadanie z zakresu prawa karnego, oceniona stosownie do mających zastosowanie w objętych nią kwestiach faktycznoprawnych przepisów prawa - został prawidłowo uwzględniony i rozpatrzony w ustaleniach Komisji Odwoławczej, zgodnie z regułami postępowania administracyjnego wyrażonymi w przepisach art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a., służąc wyjaśnieniu stanu faktycznego w zakresie uzasadniającym zaskarżoną uchwałę.

O przyznaniu oceny niedostatecznej z egzaminu z prawa karnego przesądziła skala błędów i braków w sporządzonej przez skarżącą apelacji, które szczegółowo zostały przedstawione w zaskarżonej uchwale. Wobec szczegółowego opisania ich przez Komisję II Stopnia, Sąd uznaje za zbędne ich ponowne przytoczenie. Zaakcentować przy tym należy, iż ocena pracy skarżącej dokonana przez Komisję Odwoławczą koreluje z ocenami sporządzonymi przez egzaminatorów, które są w zasadzie zbieżne, tj. wytykają te same uchybienia i braki. Nie sposób też pominąć faktu, iż praca skarżącej obarczona jest błędami bardzo poważnymi, wręcz podstawowymi jak choćby pominięcie działania sprawcy w warunkach recydywy czy nieznajomość znamion przestępstw kradzieży i rozboju. Dlatego, zdaniem Sądu, zasadne jest stanowisko wyrażone w zaskarżonej uchwale, iż w przypadku apelacji skarżącej nie można mówić o należytym zabezpieczeniu interesów reprezentowanej strony, a tym samym prawidłowym wykonaniu zadania egzaminacyjnego. Ocenie egzaminatorów podlegały wszystkie elementy projektu pisma procesowego sporządzonego przez zdającą, a stwierdzone uchybienia i błędy stanowiły podstawę do wydania oceny negatywnej.

Wymaga podkreślenia, że celem egzaminu radcowskiego jest przede wszystkim sprawdzenie umiejętności stosowania przepisów prawa w odniesieniu do konkretnego stanu faktycznego, stanowiącego zadanie egzaminacyjne. Skarżąca wykazując się wiedzą prawniczą, powinna także wykazać się właściwym przygotowaniem do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Należy w tym miejscu odnotować, że wiedza w zakresie prawidłowego i zupełnego zastosowania odpowiednich przepisów prawa jest gwarantem właściwego wykonywania zawodu. Egzamin radcowski jest dla predestynującego do zawodu radcy prawnego ostatnim sprawdzianem jego umiejętności. Skoro więc zdanie egzaminu ma uprawniać do wykonywania zawodu radcy prawnego, to sporządzany na tym egzaminie projekt winien odpowiadać wymogom przepisów prawa, aby mógł funkcjonować w obrocie prawnym, jako środek skuteczny oraz należycie chroniący interesy strony reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika. Tym samym zdająca powinna w toku egzaminu wykazać się zdobytą wiedzą i nabytymi umiejętnościami w zakresie poprawnego formułowania pism procesowych i stosowania poszczególnych instytucji prawnych.

Za chybiony należy uznać zawarty w skardze zarzut naruszenia art. 2, art. 7 i 32 Konstytucji RP poprzez przyjęcie odmiennych założeń wobec pracy skarżącej aniżeli w stosunku do prac ocenianych w innych Komisjach Egzaminacyjnych, co skutkowało nierównym traktowaniem zdających. Sąd administracyjny I instancji jest związany granicami danej sprawy, które wyznacza konkretny, indywidualny akt administracyjny (tu: zaskarżona uchwała Komisji II Stopnia). Okoliczności decyzdujące o przyznaniu ocen pozytywnych w innych postępowaniach dotyczących wyników z egzaminu radcowskiego innym osobom uchylają się spod kontroli sądowej w niniejszej sprawie (vide wyroki NSA: z 7 kwietnia 2016 r., sygn. akt II GSK 2567/14 i z 10 lipca 2012 r., sygn. akt II GSK 1807/11). Komisja Odwoławcza dokonała dokładnej analizy konkretnej sprawy i na podstawie wynikających z niej wniosków uznała zarzuty zdającej za bezzasadne. Okoliczność zaś różnicowania ocen wystawionych przez egzaminatorów oraz poszczególne Komisje Egzaminacyjne w stosunku do poszczególnych prac nie może stanowić skutecznej podstawy zarzutu niewyjaśnienia stanu faktycznego sprawy czy też naruszenia zasady równości wobec prawa.

W niniejszej sprawie postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawę do wydania uchwały ustalającej negatywny wynik z egzaminu radcowskiego. Rozstrzygnięcie Komisji II stopnia zostało przy tym uzasadnione w sposób odpowiadający prawu.

Zatem wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, a które Sąd ma obowiązek badać z urzędu - skargę należało oddalić, co też Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) uczynił.