Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 53/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-07-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 154 par. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 83 ust. 1
journal: Dz.U. 2015 poz 748
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędziowie: Sędzia NSA Maciej Dybowski Sędzia del. WSA Teresa Zyglewska (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego M. R. po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2018 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 września 2017 r. sygn. akt II SA/Wa 876/16 w sprawie ze skargi P. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 21 września 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę P. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

Powyższy wyrok został wydany przez Sąd I instancji mając na względzie następujący stan faktyczny i ocenę prawną.

P. S. złożył wniosek o przyznanie mu renty z tytułu niezdolności do pracy, na podstawie artykułu 83 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 748 ze zm., dalej również "ustawa"). Prezes ZUS [...] września 2014 r. wydał decyzję odmawiającą przyznania tego świadczenia, ponieważ z akt sprawy nie wynikały żadne okoliczności o charakterze szczególnym, które uzasadniałyby brak odpowiednio długiego stażu ubezpieczeniowego, ani też usprawiedliwiałyby przerwy w ubezpieczeniu w latach 1991-1993 i 1997-2013.

Prezes ZUS decyzją z [...] listopada 2014 r. utrzymał w mocy własną decyzję z [...] września 2014 r. wskazując, że wprawdzie nowa dokumentacja, nadesłana przez P. S., pozwoliła na doliczenie do jego stażu ubezpieczeniowego 1 roku i 1 miesiąca za lata 1991-1992, jednak nie zmieniło to faktu braku jakiegokolwiek okresu ubezpieczenia w 10-leciu ocenianym do uprawnień oraz przerwy w zatrudnieniu, obejmującej lata 1997-2013. Nie stwierdzono też, by poza powołaniem się na fakt istnienia bezrobocia oraz rejestracji w charakterze bezrobotnego wykazano istnienie okoliczności szczególnych, które przez 16 lat po 1997 r. wykluczały aktywność zawodową P. S.

Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z 12 marca 2015 r. sygn. akt II SA/Wa 271/15 odrzucił skargę P. S. na decyzje Prezesa ZUS z [...] listopada 2014 r., z uwagi na niedochowanie terminu do jej wniesienia.

P. S. [...] stycznia 2016 r. ponownie skierował do organu pismo w sprawie, tym razem domagając się zmiany decyzji z [...] września 2014 r. oraz uchylenia decyzji z [...] listopada 2014 r. Skarżący powołał się na te same okoliczności, które eksponował w swych poprzednich wnioskach i wywodził, że zachodzi sytuacja określona w art. 154 § 1 k.p.a. P. S. wskazał, że decyzja z [...] listopada 2014 r. jest obarczona nieusuwalną wadą prawną, ponieważ odnosi się do osób niebędących stroną ani uczestnikiem postępowania, a tym samym nie on jest adresatem rozstrzygnięcia. W ocenie skarżącego bez znaczenia jest to, że w uzasadnieniu decyzji z [...] listopada 2014 r. nie powielono tej wady. P. S. zarzucił również, że pouczenie zawarte w postanowieniu o sprostowaniu decyzji z [...] listopada 2014 r. nie zawierało informacji o jakimkolwiek prawie odwołania, wobec czego minął termin do wniesienia skargi. Zdaniem skarżącego również obliczenie terminu do wniesienia skargi powinno być zanalizowane pod kątem legalności i prawidłowości, zwłaszcza, że decyzja wysłana została pocztą zwykłą.

Prezes ZUS [...] lutego 2016 r. wydał decyzję odmawiającą zmiany decyzji z [...] września 2014 r. i uchylenia decyzji z [...] listopada 2014 r. W uzasadnieniu organ wskazał, iż zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych subiektywne poczucie krzywdy i niezadowolenia z treści rozstrzygnięcia organu nie jest słusznym interesem strony w rozumieniu art 154 § 1 k.p.a.

Dalej, organ wyjaśnił, że w świetle tego przepisu nie można uznać za słuszny interes strony jej dążenia do innej oceny przez organ tego samego stanu faktycznego, który był już przedmiotem badania i oceny organu w postępowaniu zakończonym prawomocną decyzją. Słuszny interes strony musi bowiem znajdować oparcie w obowiązujących przepisach.

Organ wskazał także, że postanowieniem z [...] grudnia 2014 r. sprostował oczywistą pomyłkę zawartą w decyzji z [...] listopada 2014 r., oraz, iż został prawidłowo pouczony o środkach odwoławczych. Nadto organ podkreślił, że po sprostowaniu decyzji P. S. także nie skorzystał ze środków odwoławczych, o których pouczono go w ww. postanowieniu.

Prezes ZUS po rozpoznaniu wniosku P. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z [...] marca 2016 r. utrzymał w mocy decyzję z [...] lutego 2016 r., nie znajdując nowych okoliczności mających wpływ na zmianę decyzji odmawiającej zmiany decyzji z [...] września 2014 r. i uchylenia decyzji z [...] listopada 2014 r.

W skardze na decyzję Prezesa ZUS z [...] marca 2016 r. skarżący, zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:

1. art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz 107 § 3 k.p.a. poprzez błędne zastosowanie tj. niepodjęcie przez Prezesa ZUS wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a w szczególności nieustalenie czy fakt niewypracowania 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych w 10-leciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy, jak i w 10-leciu przypadającym przed dniem zgłoszenia wniosku o rentę z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym, był spowodowany szczególnymi okolicznościami,

2. art. 77 § 1 k.p.a. oraz 80 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie dowodów o aktywnym poszukiwaniu przez skarżącego pracy w postaci poświadczeń z zakładów pracy, w których skarżący starał się o zatrudnienie,

3. art. 113 k.p.a., poprzez jego błędne zastosowanie i sprostowanie osnowy wadliwie wydanej decyzji nr [...] podczas, gdy rodzaj i istota wady, którą ta decyzja była dotknięta nie stanowił oczywistej omyłki i tym samym nie podlegała sprostowaniu w trybie art. 113 k.p.a.,

4. art. 107 k.p.a., poprzez wydanie wadliwej decyzji zawierającej rozstrzygnięcie sprawy innego wnioskodawcy, co powoduje, iż decyzja jest dotknięta wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 2 k.p.a. jako wydana z rażącym naruszeniem prawa oraz wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 4 k.p.a. jako skierowana do osoby, nie będącej stroną w postępowaniu,

5. art. 8 k.p.a. i art. 9 k.p.a., poprzez ich niezastosowanie i spowodowanie, iż w wyniku niepoinformowania skarżącego o okolicznościach faktycznych i prawnych wadliwie wydanej decyzji oraz prostującego ją postanowienia, skarżący odniósł szkodę z powodu wprowadzenia w błąd co do wiążącego charakteru wydanej decyzji, przez co nie zachował ustawowego terminu do wniesienia skargi, zostając tym samym pozbawiony prawa do ochrony swoich praw przed sądem,

6. art. 154 k.p.a., poprzez jego błędne zastosowanie i nieuznanie istnienia słusznego interesu skarżącego przemawiającego za zmianą decyzji z [...] listopada 2014 r. oraz decyzji z [...] lutego 2016 r., podczas, gdy z akt sprawy jednoznacznie wynika, iż skarżący wywodzi swój interes prawny z art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wyrażający się w spełnieniu przesłanek do przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

W ocenie pełnomocnika skarżącego powyższe uchybienia doprowadziły do naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 83 ustawy, poprzez jego błędne zastosowanie i odmówienie skarżącemu przyznania świadczenia w drodze wyjątku podczas, gdy skarżący w dostateczny sposób udowodnił, iż spełnia wszelkie przesłanki wymagane do przyznania ww. świadczenia.

Wobec powyższego pełnomocnik skarżącego wniósł o:

1. przeprowadzenie dowodu z dokumentu tj. kserokopii zaświadczeń pracodawców, u których skarżący aktywnie poszukiwał zatrudnienia na okoliczność uznania okresu bezowocnych poszukiwań pracy jako okresu przerwy w zatrudnieniu spowodowanej szczególnymi okolicznościami, niezależnymi od woli skarżącego,

2. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania;

3. rozważenie zastosowania art. 135 p.p.s.a. i stwierdzenie nieważności, ewentualnie uchylenie, wadliwej decyzji organu z [...] listopada 2014 r.,

4. zwolnienie skarżącego z kosztów postępowania sądowoadministracyjnego,

5. zasądzenia na rzecz skarżącego kosztów postępowania.

Pełnomocnik skarżącego podkreśliła, że w sprawie udowodnione zostały szczególne okoliczności uniemożliwiające skarżącemu przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, zatem skarżący spełnił wszystkie przesłanki do uzyskania świadczenia w drodze wyjątku. Natomiast słuszny interes strony w żądaniu zmiany decyzji wynika z art. 83 ustawy o emeryturach i rentach.

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z 21 września 2017 r. oddalił skargę P. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] marca 2016 r. utrzymującą w mocy decyzję z [...] lutego 2016 r. orzekającą, na podstawie art. 154 § 1 k.p.a., o odmowie zmiany decyzji z [...] września 2014 r. i uchylenia decyzji z 28 listopada 2014 r. o odmowie przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dokonał właściwej oceny okoliczności sprawy. Słuszny interes strony, na który powołuje się skarżący uzasadniając wniosek o zmianę decyzji odmawiającej przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku, opiera się wyłącznie na odczuciach samego skarżącego, nie jest zaś zobiektywizowany. Za słuszny interes strony nie może być uznane dążenie do dokonania przez organ innej oceny stanu faktycznego sprawy, która była już przedmiotem rozstrzygnięcia w postępowaniu zakończonym decyzją ostateczną, nie może też prowadzić do obchodzenia wymogów dotyczących zasad przyznawania świadczenia w drodze wyjątku.

Sąd I instancji uznał za słuszne stanowisko organu, że skarżący nie spełnił przesłanek o jakich mowa w art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Łączny okres ubezpieczenia 51-letniego w chwili powstania całkowitej niezdolności do pracy skarżącego wynosił 15 lat i 7 miesięcy. Z akt sprawy nie wynikały też żadne okoliczności o charakterze szczególnym, które uzasadniałyby brak odpowiednio długiego stażu ubezpieczeniowego, ani też usprawiedliwiałyby przerwy w ubezpieczeniu w latach 1991-1993 i 1997 do 2013. Skarżący we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazywał, że okres ubezpieczenia winien być dłuższy niż to ustalono i nadesłał dokumentację w tej sprawie. Organ rozpoznając wniosek skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy doliczył do stażu ubezpieczonego 1 rok i 1 miesiąc za lata 1991 do 1992, co nie zmienia faktu, że brak jest jakiegokolwiek okresu ubezpieczenia w 10-leciu ocenianym do uprawnień oraz przerwa w zatrudnieniu obejmująca lata 1997 do 2013. Ponadto Sąd I instancji wywiódł, że skarżący poza istnieniem bezrobocia oraz rejestracji w charakterze bezrobotnego nie wykazał okoliczności szczególnych, które przez 16 lat po 1997 r. wykluczały aktywność zawodową skarżącego.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że zarzut ten nie ma w niniejszym postępowaniu znaczenia, gdyż przepis ten odnosi się do przesłanek merytorycznych w zwykłym postępowaniu. Niniejsze postępowanie jest postępowaniem nadzwyczajnym. Przedmiotem tego postępowania nie jest ocena zarzutów merytorycznych, które mogły zostać podnoszone w postępowaniu zwykłym.

Skarżący - zdaniem Sądu I instancji - nie może powołując się na przesłanki z art. 154 k.p.a. (interes społeczny lub własny interes), domagać się w tym trybie ponownej oceny merytorycznej wydanej decyzji ostatecznej z [...] listopada 2014 r., bowiem słusznym interesem strony lub też interesem społecznym nie może być dążeniem strony do odmiennej oceny przez organ stanu faktycznego sprawy, który był już przedmiotem rozstrzygnięcia w postępowaniu zwykłym. Jednocześnie Sąd I instancji zaakcentował, że świadczenie w drodze wyjątku nie jest świadczeniem o charakterze socjalnym, które jest przyznawane jedynie z tytułu trudnej sytuacji zdrowotnej lub materialnej wnioskodawcy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie podzielił również dalszych zarzutów zawartych w skardze i pismach ją uzupełniających. Zarzut skarżącego, że decyzja dotyczyła innego wnioskodawcy, zdaniem Sądu, nie znajdował uzasadnienia bowiem organ dokonał sprostowania oczywistej pomyłki, zawartej w decyzji z [...] listopada 2014 r., jak też skarżący został prawidłowo pouczony o środkach odwoławczych. Nadto, po sprostowaniu decyzji skarżący nie skorzystał ze środków odwoławczych, o których w pouczeniu do postanowienia był informowany. Fakt, że decyzja zawierała oczywistą pomyłkę, sprostowaną w prawidłowym trybie, nie czynił jej nieważną – tym bardziej, że z jej treści bez wątpliwości wynika, co było przyczyną odmowy przyznania świadczenia i że okoliczności te odnoszą się do skarżącego.

Z kolei w odniesieniu do przedstawionych przez skarżącego zarówno organowi, jak i jako dowód w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, tj. liczne pieczątki z zakładów pracy, które miałyby świadczyć o aktywności skarżącego w charakterze bezrobotnego w poszukiwaniu pracy, to Sąd I instancji podobnie jak organ nie uznał, że mogły one posiadać jakąkolwiek moc dowodową. W większości przypadków pieczątki te nie mają nie tylko podpisu potencjalnego pracodawcy ale nawet nie były opatrzone datą.

Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 21 września 2017 r. wywiódł P. S., zaskarżając wyrok w całości.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie:

a. przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 174 pkt. 2 p.p.s.a., mianowicie:

– art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., 113 k.p.a., 154 § 1 k.p.a., 156 § 1 pkt. 4 k.p.a., wskutek niestwierdzenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie naruszenia wyżej wymienionych przepisów kodeksu postępowania administracyjnego przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy oraz nieuchylenia w związku z tym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonej decyzji administracyjnej Prezesa ZUS z [...] marca 2016 r., i poprzedzającej ją decyzji Prezesa ZUS z [...] lutego 2016 r.,

– art. 141 § 4 p.p.s.a poprzez ogólnikowe i przez to wadliwie sporządzenie uzasadnienia zaskarżonego wyroku w zakresie zarzutów naruszenia art. 77 § 1 k.p.a., 80 k.p.a. i 154 § 1 k.p.a. sformułowanych w skardze z 5 maja 2016 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, a także brak uzasadnienia w zakresie zarzutów podnoszonych przez skarżącego w pkt 1 i 5 skargi z 5 maja 2016 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie,

b. przepisów prawa materialnego, a mianowicie: art. 83 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tj. z 7 lipca 2017 r., Dz. U. z 2017 r., poz. 1383) poprzez błędną wykładnię tego przepisu w zakresie przesłanki zastosowania tego przepisu - "szczególnych okoliczności", wskutek których ubezpieczony nie spełnia warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o:

1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie,

2. zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu P. S. z urzędu według norm przepisanych.

Jednocześnie na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a. skarżący wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z dokumentów w postaci:

a. zaświadczenia z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z [...] października 2017 r., na okoliczność udziału skarżącego P. S. w projekcie "[...]" w okresie od października 2016 r. do września 2017 r. oraz na okoliczność ukończenia szkolenia "Podstawy obsługi komputera i Internetu",

a. skierowania wystawionego przez Grodzki Urząd Pracy w [...] 5 lipca 2006 r. na okoliczność skierowania skarżącego P. S. celem odbycia szkolenia "Prawo jazdy kategorii C+E",

b. skierowania wystawionego przez Grodzki Urząd Pracy w [...][...] lipca 2007 r. na okoliczność skierowania skarżącego P. S. celem odbycia szkolenia "Przewóz materiałów niebezpiecznych ADR".

W uzasadnieniu zarzutów skargi kasacyjnej wywiedziono, że błędne są twierdzenia Sądu I instancji, że w niniejszej sprawie słuszny interes strony opiera się wyłącznie na odczuciach samego skarżącego, nie jest zaś zobiektywizowany. Skarżący swój słuszny interes wyraźnie oparł na art. 83 ustawy, co wyartykułował w zarzucie nr 6 skargi z [...] maja 2016 r. Skarżący spełnia wszystkie przesłanki określone w tym przepisie. Skarżący jest bowiem osobą ubezpieczoną, nie może podjąć pracy z powodu całkowitej niezdolności do pracy (co zostało udowodnione za pomocą stosownych dowodów z dokumentów przedłożonych do akt niniejszej sprawy), nie posiada też niezbędnych środków utrzymania (utrzymuje się z zasiłku w wysokości 624 zł miesięcznie, egzystuje dzięki pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej). Skarżący nie spełnia również wymagań dających prawo do emerytury lub renty na zasadach ogólnych co jest spowodowane szczególnymi okolicznościami.

Skarżący kasacyjnie za błędną uznał również wykładnię Sądu I instancji art. 83 ust. 1 ustawy, co do łącznego okresu ubezpieczenia, jakim powinien legitymować się skarżący. Przepis ten nie uzależnia przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku od stażu ubezpieczeniowego i wobec tego okoliczność ta nie ma większego znaczenia w sprawie.

Zdaniem skarżącego kasacyjnie wypełnił on przesłankę polegającą na niespełnieniu wymagań dających prawo do emerytury lub renty na zasadach ogólnych co zostało spowodowane szczególnymi okolicznościami. W postępowaniu administracyjnym wykazał, że w okresie od 1997 do 2013 nastąpiła przerwa w jego zatrudnieniu i było to wynikiem bezrobocia, odmowy zatrudnienia P. S. przez różnych potencjalnych pracodawców, a także opieka nad chorą i niezdolną do samodzielnej egzystencji matką. Zdaniem skarżącego kasacyjnie przerwa w zatrudnieniu spowodowana była przyczynami od niego niezależnymi. Gdyby skarżący nie szukał aktywnie pracy, Urząd Pracy nie wysyłałby go na różne kursy i szkolenia.

Skarżący kasacyjnie nie podzielił poglądu wyrażonego przez Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że dopuszczalne było sprostowanie decyzji Prezesa ZUS w trybie art. 113 § 1 k.p.a. Z tego też względu decyzja ta dotknięta jest wadą nieważności o której mowa w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a., ponieważ decyzja została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie. Skarżący nie skorzystał z prawa odwołania od tej wadliwej decyzji, co zarzucił mu Sąd I instancji, ponieważ w jego ocenie decyzja była skierowana do innych osób, a skoro tak, to te osoby mogły wnieść odwołanie. Dodać należy, że to rozumowanie było słuszne z punktu widzenia skarżącego, który nie posiada wykształcenia prawniczego. Skarżący otrzymał z ZUS jedynie postanowienie o sprostowaniu z [...] grudnia 2014 r. i zastosował się do zawartego tam pouczenia o ponownym rozpoznaniu sprawy.

Skarżący kasacyjnie za udowodnione uznał również to, że aktywnie poszukiwał pracy i na tą okoliczność przedstawił dokumenty zawierające liczne pieczątki z zakładów pracy. Niezrozumiała jest zatem odmowa mocy dowodowej tym dokumentom przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, tylko dlatego, że pieczątki nie były w większości przypadków opatrzone datą i podpisem potencjalnego pracodawcy.

Jednocześnie skarżący podniósł, że Sąd I instancji nie odniósł się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do zarzutów określonych w pkt 1 i 5 skargi z [...] maja 2016 r. W zakresie tych zarzutów, brak jest jakiegokolwiek uzasadnienia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej również jako "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.

W rozpoznawanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził zaistnienia enumeratywnie wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania, zatem przedmiotową skargę kasacyjną należało rozpoznać w granicach zakreślonych podniesionymi w jej treści zarzutami.

Skarga kasacyjna nie jest oparta na usprawiedliwionych podstawach.

Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia prawa materialnego, to jest art. 83 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez błędna wykładnię tego przepisu w zakresie przesłanki "szczególnych okoliczności" wskutek, których ubezpieczony nie spełnia warunków wymaganych do uzyskania prawa do emerytury lub renty. Zauważyć należy, że podstawę rozstrzygnięcia w rozpoznawanej sprawie stanowi art. 154 § 1 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Zarzut skargi kasacyjnej dotyczy zaś naruszenia art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach, a przepis ten stanowił podstawę wydania decyzji, której zmiany żąda strona skarżąca kasacyjnie. Postępowanie toczące się w oparciu o art. 154 § 1 k.p.a. jest postępowaniem nadzwyczajnym, którego celem nie jest ponowne merytoryczne rozpatrzenie sprawy lecz ocena czy zaistniały przesłanki wymienione w powołanym przepisie, które umożliwiłyby zmianę decyzji w tym trybie. Do przesłanek tych należą: po pierwsze, że decyzja jest ostateczna i nie tworzy prawa dla żadnej ze stron postępowania, po drugie, że za uchyleniem lub zmianą takiej decyzji przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. Uchylenie lub zamiana decyzji w oparciu o art. 154 § 1 k.p.a. nie wiąże się oceną tej decyzji jako nieprawidłowej, co konstruując zarzut naruszenia art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach próbuje wykazać autor skargi kasacyjnej. Podstawę do jej zmiany może stanowić istnienie słusznego interesu strony, który by przemawiał za uchyleniem czy zmianą takiej decyzji. Zasadnie więc Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił, że subiektywne przekonanie strony o istnieniu takiego interesu nie może stanowić podstawy do zmiany lub uchylenia decyzji w trybie art. 154 ust. 1 k.p.a. Argument przedstawiony w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, że słuszny interes strony należy wywieść z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach jest o tyle niezasadny, iż ten słuszny interes strony nie został wykazany, a jedynie oparty na subiektywnym przekonaniu strony co do jego istnienia. Ponadto zauważyć należy, że treść "słusznego" interesu strony powinna być każdorazowo ustalana w danej sprawie i musi ulec konkretyzacji wynikającej z jej stanu faktycznego i prawnego, winna być przy tym określana w oparciu o zobiektywizowany miernik owej słuszności. Organ administracji w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy i na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego przyjął, że w jego ocenie brak jest po stronie skarżącej kasacyjnie istnienia słusznego interesu, który przemawiałby za zmianą decyzji. Odmienna, subiektywna ocena skarżącego kasacyjnie w tym zakresie, nie jest wystarczającym elementem do przyjęcia, iż decyzja ta nie odpowiada prawu.

Tak skonstruowany zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach nie mógł więc odnieść pożądanego przez skarżącego kasacyjnie skutku, a wywody te przesądzają jednocześnie o niezasadności zarzuty dotyczącego naruszenia art. 145 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 154 § 1 k.p.a.

Nie jest oparty na usprawiedliwionych podstawach zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia przepisów postępowania, to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 113 k.p.a., 154 § 1 k.pa. i art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. Nie można zgodzić się ze skarżącym kasacyjnie, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w sposób nieuprawniony zaaprobował działanie organu, który nie uwzględnił nowych dowodów przedstawionych przez P. S. w postaci pieczątek z zakładów pracy świadczących o tym, że skarżący kasacyjnie bezskutecznie poszukiwał pracy. Sąd I instancji wskazał, że pieczątki te w licznych przypadkach nie posiadały nie tylko daty ale także nie były opatrzone podpisem pracodawcy. Okoliczność ta uprawniała Wojewódzki Sąd Administracyjny do dokonania takiej oceny tego materiału dowodowego.

Fakt, że organ dokonał sprostowania decyzji w oparciu o art. 113 k.p.a., w zakresie nazwiska osoby nie świadczy o tym, że decyzja ta obarczona jest wadą, o której mowa w art. 156 § 4 k.p.a. Treści tej decyzji nie nasuwała żadnych wątpliwości, że skierowana jest ona do P. S.

Nie zasługuje na uwzględnienie także zarzut dotyczący naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Należy wskazać, iż w orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. w sytuacji, gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się i w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny. Tworzy to więc po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda, poprzez wniesienie skargi kasacyjnej, jego kontroli (por. wyrok NSA z dnia 13 grudnia 2012 r. sygn. akt II OSK 1485/11). Treść uzasadnienia powinna umożliwić zarówno stronom postępowania, jak i - w razie kontroli instancyjnej - Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, prześledzenie toku rozumowania sądu i poznanie racji, które stały za rozstrzygnięciem o zgodności bądź niezgodności z prawem zaskarżonego aktu. Tworzy to po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, że w razie wniesienia skargi kasacyjnej nie powinno budzić wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż zaskarżony wyrok został wydany po gruntownej analizie akt sprawy i że wszystkie wątpliwości występujące na etapie postępowania administracyjnego zostały wyjaśnione (por. wyrok NSA z dnia 25 stycznia 2013 r. sygn. akt II OSK 1751/11). Uzasadnienie zaskarżonego wyroku Sąd I instancji realizuje powyższe wymagania. Wynika z niego, jaki stan faktyczny został w tej sprawie przyjęty przez Sąd, dokonano też jego oceny, jak również zawarto rozważania dotyczące wykładni i zastosowania art. 154 § 1 k.p.a. To, że strona skarżąca nie zgadza się z dokonaną przez Sąd oceną prawną, nie oznacza, że został naruszony przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. i nie uprawnia do czynienia takiego zarzutu. Za pomocą tego zarzutu nie można bowiem zwalczać zaaprobowanej przez Sąd podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, czy też stanowiska co do wykładni lub zastosowania prawa materialnego (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 27 lipca 2012 r., sygn. akt I FSK 1467/11 oraz z dnia 13 maja 2013 r., sygn. akt II FSK 358/12). Nie można także podzielić stanowiska skarżącego kasacyjnie, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nie odniósł się do dwóch zarzutów skargi zawartych w pkt 1 i 5, albowiem okoliczności te zostały przez Sąd I instancji rozważone. Sąd odniósł się bowiem do kwestii ustalenia okresów pracy skarżącego kasacyjnie jak i kwestii sprostowania decyzji.

Mając na względzie powyższe w oparciu o art. 184 p.p.s.a. skarga kasacyjna została oddalona.

Odnosząc się do żądania dotyczącego zasądzenia kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, należy wskazać, że wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za pomoc prawną należne od Skarbu Państwa (art. 254 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny. Z tego względu wniosek pełnomocnika z urzędu o przyznanie wynagrodzenia za czynności w postępowaniu kasacyjnym Naczelny Sąd Administracyjny pozostawił do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.