Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1571/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-04-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6169 Inne o symbolu podstawowym  616
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 118 ust. 1, ust. 2a
journal: Dz.U. 2015 poz 704
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zofia Flasińska (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak Sędzia del. WSA Krzysztof Dziedzic Protokolant starszy inspektor sądowy Wioletta Lasota po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Gminy A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 29 marca 2016 r. sygn. akt II SA/Łd 1101/15 w sprawie ze skargi Gminy A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [..] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie nieodpłatnego nabycia własności nieruchomości oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 29 marca 2016 r., sygn. akt II SA/Łd 1101/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę Gminy A. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] października 2015 r. w przedmiocie nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości.

Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Starosta Z. decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r. orzekł o przyznaniu na rzecz P. W. nieodpłatnie prawa własności działki położonej we wsi S., gm. A. Ł., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o powierzchni 0,2355 ha stanowiącej własność Gminy A. Ł.. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał przepis art. 118 ust. 2a w zw. z art. 118 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2015 r., poz. 704, dalej jako: "ustawa").

Kwestionując powyższą decyzję, Gmina A. Ł. wniosła odwołanie, twierdząc, że P. W. nigdy nie był uprawniony do bezpłatnego użytkowania nieruchomości, tak jak J. W., jego dziadek, który przekazał gospodarstwo rolne państwu. Wnioskodawca był jedynie osobą uprawnioną do zamieszkiwania z najemcą lokalu mieszkalnego, czyli J. W.. Po śmierci ojca wnioskodawcy – Z. W., jego matka – J. W. zwróciła się do właściciela nieruchomości z wnioskiem o zalegalizowanie najmu. Zachowanie to wskazuje, że ani matka wnioskodawcy, ani jego poprzednik nie posiadali uprawnienia do bezpłatnego użytkowania nieruchomości w zakresie, w jakim odpowiadałoby to zakresowi władania nieruchomością przez J. W. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł.- decyzją z dnia [...] października 2015 r. - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium ustaliło, iż Naczelnik Gminy A. Ł. ostateczną decyzją z dnia [...] października 1975 r., na podstawie art. 9 i art. 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. nr 21, poz. 118), orzekł o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego wraz budynkami położonego we wsi S. o powierzchni 8,45 ha, stanowiącego własność J. W.. W decyzji tej zapisano, że J. W. korzysta z prawa bezpłatnego dożywotniego użytkowania działki o powierzchni 0,5 ha. Wojewoda Ł. ostateczną decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. stwierdził nieodpłatne nabycie z mocy prawa, z dniem 27 maja 1990 r. przez Gminę A. Ł. własności nieruchomości Skarbu Państwa – działka nr [...], obręb S. o powierzchni 0,2355 ha.

P. W. pismem z dnia 20 marca 2015 r. wniósł o nieodpłatne przekazanie działki nr [...] o powierzchni 0,2335 ha, na której znajdują się budynki mieszkalne i gospodarcze, wskazując, iż J. W. będąc właścicielem gospodarstwa rolnego z budynkami, przekazał to gospodarstwo Skarbowi Państwa i w zamian uzyskał prawo bezpłatnego dożywotniego użytkowania zabudowanej działki nr [...] o obszarze 0,25 ha, którą to użytkował do daty śmierci, czyli do 1981 r. Nieruchomość później została objęta przez jego syna – Z. W., który zmarł w 2003 r. i po jego śmierci budynek znajdujący się na działce jest użytkowany w części przez P. W.. Kolegium uznało, iż J. W. posiadał prawo do bezpłatnego dożywotniego użytkowania działki o powierzchni 0,5 ha (działka nr [...] według pierwotnej numeracji), co wprost wynika z decyzji Naczelnika Gminy A. Ł. z dnia [...] października 1975 r. J. W. zmarł w dniu 23 maja 1982 r., dlatego jego syn – Zenon W. wraz z żoną J. W. zamieszkiwali w lokalu mieszkalnym znajdującym się w budynku na działce nr [...]. Syn Z. W. i J. W. – P. W. jako następca prawny J.W. wniósł o przyznanie na własność tej działki na mocy art. 118 ust. 2a ustawy. W sprawie ustalenia więc wymagało czy wnioskodawca po śmierci J. W. i Z. W., faktycznie władał w zakresie odpowiadającym uprawnieniom J. W. nieruchomością, a więc czy jest on użytkownikiem tejże nieruchomości. Strona odwołująca wywodzi, iż wnioskodawca skoro zamieszkiwał w lokalu mieszkalnym wynajmowanym Z. W.. i J. W. przez Skarb Państwa lub gminę, to nie władał nieruchomością w granicach uprawnienia J. W., bowiem najemcy uprawnienie wynikające z art. 118 ust. 2a ustawy nie przysługuje. W ocenie Kolegium, zarzut Gminy nie jest uzasadniony, bowiem najemca nie jest stroną postępowania, a tym samym nie może skutecznie uzyskać prawa do nieodpłatnego nabycia własności danej działki, gdy nie jest zstępnym osoby uprawnionej do użytkowania działki gruntu. Tymczasem w sprawie nie jest wątpliwe, iż wnioskodawca jest zstępnym J. W., który był osobą uprawnioną. Zawarte w art. 118 ust. 2a ustawy określenie, że zstępny osoby uprawnionej, który po jej śmierci faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością, należy interpretować z uwzględnieniem znaczenia tego określenia w przepisach kodeksu cywilnego regulujących instytucję posiadania (art. 336 k.c.) oraz pośrednio z uwzględnieniem regulacji dotyczącej użytkowania jako ograniczonego prawa rzeczowego, natomiast nie można nadawać tym określeniom innego odrębnego, autonomicznego znaczenia. W szczególności słowa "faktyczne władanie" nie mogą być co do zasady zawsze utożsamiane z wymogiem osobistej, bezpośredniej, ciągłej pracy zstępnego osoby uprawnionej na nieruchomości.

Jak podkreślił organ, z akt wynika, że nieruchomością władał J. W. wraz z synem Z. W. do 1982 r., a następnie Z. W. wraz z synem P. W. do 2003 r., po tym czasie samodzielnie nieruchomością włada P. W. (zaświadczenie Sołtysa Sołectwa S. z dnia 19 kwietnia 2015 r.). Z treści postanowienia Sądu Okręgowego z dnia [...] lutego 2015 r., sygn. akt: III Ca [...] i z oświadczenia wnioskodawcy złożonego podczas rozprawy administracyjnej wynika, że Z. W. dokonywał remontów nieruchomości, a po jego śmierci wnioskodawca robił to samo samodzielnie. Zdaniem Kolegium zebrany materiał dowodowy wskazuje, iż działka nr [...] (poprzednio nr [...]), powstała w wyniku podziału działki nr [...], stanowiącej pierwotnie działkę oddaną w użytkowanie J. W., a będącej częścią jego gospodarstwa rolnego przejętego na własność Państwa, która była po jego śmierci w posiadaniu i użytkowaniu przez jego zstępnych. P. W., a uprzednio jego ojciec Z. W. władali nieruchomością tak jak J. W.. Faktu tego nie zmienia zawarcie umów najmu lokalu mieszkalnego, bowiem organ odróżnił zakres umowy najmu od faktycznego władania nieruchomością. Wnioskodawca, jak i jego ojciec władali nieruchomością tak jak J. W., o czym świadczy nie tylko ocieplenie budynku, wymiana okien, ale i ogrodzenie nieruchomości, korzystanie z wszystkich znajdujących się na niej obiektów, w tym budynków gospodarczych, zabezpieczanie tych budynków, ich odbudowa, dbanie o całą nieruchomość, dokonywanie na niej nasadzeń, co nie jest kwestionowane przez Gminę. Nieprzerwanie od dnia śmierci J. W. do chwili obecnej nieruchomość jest użytkowana przez jego zstępnych. Jak podkreślił organ, władztwo nad nieruchomością i jej użytkowanie musi być realne i musi występować nieprzerwanie od dnia śmierci rolnika do dnia wydania decyzji w trybie art. 118 ustawy. Jednocześnie, nie ma podstaw do przyjmowania, że taka sytuacja nie ma miejsca w sprawie.

Także nie stanowi przeszkody do wydania decyzji na mocy art. 118 ust. 2a ustawy, zawarcie umów dzierżawy nieruchomości i opłacania z tego tytułu czynszu, bowiem decydujące znaczenie ma sama możność władania rzeczą. Gmina w treści odwołania eksponuje okoliczność zawarcia umowy najmu, co – w jej ocenie – przesądza o bezzasadności żądania oraz o braku przymiotu strony. Umowy najmu lokalu mieszkalnego, w ocenie Kolegium, nie stanowią przeszkody do wydania decyzji o nieodpłatnym przyznaniu prawa własności działki, bowiem sam fakt władania nieruchomością, a nie tylko lokalem mieszkalnym, nie został w żaden skuteczny sposób zakwestionowany przez Gminę.

Natomiast, brak przymiotu strony ma miejsce w przypadku art. 118 ust. 2a ustawy, gdy z wnioskiem o wydanie decyzji występuje najemca, który to nie jest zstępnym osoby uprawnionej. Taka sytuacja w sprawie nie miała miejsca.

Kolegium wskazało, iż Wojewoda Ł. decyzją z dnia [...] listopada 2012 r., stwierdził nieodpłatne nabycie z mocy prawa, z dniem 27 maja 1990 r., przez tę Gminę własności Skarbu Państwa nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni 0,2355 ha. Zatem decyzja Wojewody nie odnosi się do uprzednio oddanej w dożywotnie użytkowanie J. W. działki, lecz do działki, która pozostała w gestii Skarbu Państwa i podlegała procesowi komunalizacji. Tym samym nieodpłatne przyznanie prawa własności działki na mocy art. 118 ust. 2a ustawy, mogło się odnosić jedynie to tej działki.

W skardze do sądu administracyjnego Gmina A. Ł. zarzuciła naruszenie art. 118 ust. 2a w zw. z art. 118 ust. 1 ustawy oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że organy prawidłowo przeprowadziły postępowanie dowodowe, ustaliły stan faktyczny i wydały rozstrzygnięcia odpowiadające zebranym dowodom oraz przepisom prawa.

Sąd wskazał, iż podstawę prawną rozstrzygnięcia w sprawie stanowił przepis art. 118 ust. 2a w zw. z art. 118 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Przepis art. 118 ust. 1 ustawy określa, iż osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki. Natomiast kolejny przepis – art. 118 ust. 2a ustawy – stanowi, iż z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki określonej m.in. w ust. 1 może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością. Z treści powołanych przepisów wynika, że uwzględnienie wniosku następcy prawnego osoby, której przysługiwało prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu o przyznanie nieodpłatnie własności działki może nastąpić tylko, gdy spełnione są kumulatywnie dwie przesłanki. Przede wszystkim, z wnioskiem może wystąpić tylko zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w art. 118 ust. 1 ustawy i po drugie – następca po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością.

W sprawie nie ulega wątpliwości i nie jest przedmiotem sporu między stronami, iż J. W., na mocy decyzji Naczelnika Gminy A. Ł. z dnia [...] października 1975 r., przekazał na własność Państwa gospodarstwo rolne w zamian za rentę. Na mocy wspomnianej decyzji J. W. uzyskał prawo do bezpłatnego dożywotniego użytkowania działki o powierzchni 0,5 ha. J. W. użytkował tę działkę do swojej śmierci, czyli do 1981 r. Po tej dacie działka została objęta w użytkowanie przez syna J. W. – Z. W., który użytkował ją także do swojej śmierci, czyli do 2003 r. Po tej dacie działka jest użytkowana przez wnioskodawcę – P. W., który jest synem Z. W. i wnukiem J. W.. Z przytoczonych powyżej faktów niezbicie wynika, że wnioskodawca jest następcą prawnym zarówno Z. W., jak i J. W., który uzyskał prawo do bezpłatnego dożywotniego użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu w zamian za rentę. W kontekście ww. okoliczności nie znajduje uzasadnienia twierdzenie strony skarżącej kontestujące następstwo prawne wnioskodawcy po swoim dziadku – J. W.

Odnosząc się do zarzutów strony skarżącej podnoszonych zarówno w toku postępowania administracyjnego (w treści odwołania), jak i w uzasadnieniu skargi, Sąd wyjaśnił, iż oceny w przedstawionym zakresie nie zmienia okoliczność, iż wnioskodawca, jak i jego matka użytkują lokal mieszkalny na podstawie umowy najmu, czy w formie bezumownej, uiszczając z tego tytułu czynsz. Przede wszystkim, ustawodawca w treści art. 118 ust. 2a ustawy posłużył się cywilistyczną konstrukcją posiadania rzeczy. Zgodnie z art. 336 K. c. posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Posiadanie według Kodeksu cywilnego jest szczególnym, pozostającym pod ochroną prawa, stanem faktycznym, który polega na faktycznym władztwie rozumianym jako sama możność władania rzeczą. Zgodnie z przepisem art. 118 ust. 2a ustawy zakres władztwa zstępnego uprawnionego, który po śmierci tej osoby faktycznie włada tą nieruchomością wyznaczony jest zakresem odpowiadającym uprawnieniom jakie posiadała osoba zmarła. Innymi słowy, zstępny uprawnionego ma faktycznie władać nieruchomością w takim zakresie jak uprawniony, czyli jak użytkownik. Badając tym samym, czy zstępny uprawnionego spełnia przesłankę określoną w art. 118 ust. 2a ustawy, należy ustalić czy przedmiotową nieruchomością faktycznie włada jak użytkownik, czy jest zatem posiadaczem zależnym w rozumieniu art. 336 K. c. Zdaniem Sądu, zawarte w art. 118 ust. 2a ustawy określenie, że zstępny osoby uprawnionej, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością, należy interpretować z uwzględnieniem znaczenia tego określenia w przepisach kodeksu cywilnego regulujących instytucję posiadania (art. 336 K.c.) oraz pośrednio z uwzględnieniem regulacji dotyczącej użytkowania jako ograniczonego prawa rzeczowego, natomiast nie można nadawać tym określeniom innego, odrębnego, autonomicznego znaczenia. W szczególności słowa "faktyczne władanie" nie mogą być co do zasady zawsze utożsamiane z wymogiem osobistej, bezpośredniej, ciągłej pracy zstępnego osoby uprawnionej na przedmiotowej nieruchomości (por. np. wyrok NSA z dnia 14 lipca 2011 r., sygn. akt: II OSK 1096/10 oraz wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 3 października 2012 r., sygn. akt: II SA/Wr 512/12).

Sąd wskazał, że czym innym jest korzystanie z lokalu mieszkalnego, co niewątpliwie miało miejsce na podstawie umowy najmu, a czym innym jest uprawnienie do użytkowania działki gruntu, które miało swoje źródło, zarówno w odniesieniu do J. W., jak i jego następców prawnych, w treści decyzji z 1975 r. Korzystanie z lokalu na podstawie umowy najmu nie skutkuje tym, że w tym samym trybie, w tej samej postaci, wnioskodawca korzysta z działki gruntu określonej w decyzji z 1975 r.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wniosła Gmina A. Ł., podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 118 ust. 2 a w zw. z art. 118 ust. 1 ustawy z 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników w zw. z art. 48 k.c. poprzez bezzasadne tolerowanie przez Sąd I instancji błędu subsumpcji popełnionego przez organy administracji polegającego na uznaniu, iż przepisy te stanowią podstawę przyznania własności nieruchomości osobie uprawnionej do odpłatnego korzystania z części nieruchomości w ramach uprawnienia pochodnego wynikającego z zawartej umowy najmu lokalu, a także osobie bezprawnie korzystającej z części nieruchomości w postaci lokalu mieszkalnego opłacającej z tego tytułu wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z rzeczy.

Gmina podniosła ponadto zarzut naruszenia przepisów postępowania, mających wpływ na wynik sprawy, tj. art. 3 § 1, art.145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji organów administracji, błędną kontrolę decyzji, uznanie, że organy administracji prawidłowo przeprowadziły postępowanie dowodowe, ustaliły stan faktyczny i wydały rozstrzygnięcie odpowiadające zebranym dowodom oraz przepisom prawa, mimo naruszenia przez organy art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., to jest dokonania oceny zgromadzonych dowodów w sposób niewszechstronny, dowolny a nie swobodny, z pominięciem zasad doświadczenia życiowego, co prowadziło do błędnych ustaleń faktycznych, będących podstawą rozstrzygnięcia, a polegających na:

- ustaleniu, iż zakres uprawnień do władania nieruchomością przez P. W. (osoby uprawnionej wyłącznie do zamieszkiwania w lokalu mieszkalnym wraz z najemcą – uprawnienie do odpłatnego używania rzeczy, ale nie do pobierania z niej pożytków – art. 659 § 1 k.c.) odpowiada zakresowi uprawnień do władania nieruchomością przez J. W. dożywotnio uprawnionego do bezpłatnego użytkowania nieruchomości (uprawnionego do używania nieruchomości i pobierania z niej pożytków – art. 252 k.c.),

- ustaleniu, iż zakres bezumownego korzystania z lokalu mieszkalnego oraz pomieszczenia gospodarczego odpowiada zakresowi uprawnień do władania nieruchomością przez J. W. dożywotnio uprawnionego do bezpłatnego użytkowania nieruchomości (uprawnionego do używania nieruchomości i pobierania z niej pożytków – art. 252 k.c.),

- ustaleniu, iż P. W. w wieku lat 12 wraz z ojcem Z. W. rozpoczął władanie nieruchomością poprzez jej użytkowanie,

- ustaleniu, iż P. W. użytkuje przedmiotową działkę gruntu, tj. pobiera z niej pożytki w takim samym zakresie jak J. W.,

- ustaleniu, iż użytkowanie działki gruntu w takim samym zakresie jak użytkowanie jej przez poprzednika następuje niezależnie od korzystania z lokalu mieszkalnego.

Gmina wniosła o uchylenie zaskarżonego wyr. i przekazanie sprawy Sądowi do ponownego rozpoznania oraz o zasadzenie na jej rzecz kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, iż J. W., który przekazał gospodarstwo rolne był uprawniony do korzystania z całej nieruchomości, na której znajduje się budynek mieszkalny i pomieszczenia gospodarskie (do używania i pobierania pożytków), natomiast jego zstępni korzystali odpłatnie z jednego lokalu mieszkalnego i pomieszczenia gospodarczego wynajmowanego od Gminy. Część nieruchomości została objęta w posiadanie zależne przez najemców drugiego lokalu mieszkalnego znajdującego się na nieruchomości objętej wnioskiem. Z. W. i P. W. nie posiadali uprawnienia do użytkowania tej nieruchomości w rozumieniu art. 252 k.c., gdyż nie mieli prawa pobierania z niej pożytków. Sami byli zobowiązani do uiszczani pożytków na rzecz Gminy w formie czynszu najmu.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie i zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną P. W. wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Niezasadny jest zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 118 ust. 2 a w zw. z art. 118 ust. 1 ustawy z 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2015 r., poz. 704 ze zm.) w zw. z art. 48 k.c. Zgodnie z art. 118 ust. 1 ustawy osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki. Przepis art. 118 ust. 2a ustawy stanowi natomiast, iż z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki określonej m.in. w ust. 1 może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że faktyczne władanie nieruchomością oznacza posiadanie zależne tej nieruchomości w rozumieniu art. 336 k.c. Natomiast zakres władztwa zstępnego uprawnionego, który po śmierci rolnika faktycznie włada nieruchomością wyznaczony jest zakresem odpowiadającym uprawnieniom jakie posiadała osoba zmarła. Zstępny uprawnionego ma faktycznie władać nieruchomością w takim zakresie jak uprawniony, czyli jak użytkownik. Badając tym samym, czy zstępny uprawnionego spełnia przesłankę określoną w art. 118 ust. 2a ustawy, należy ustalić czy przedmiotową nieruchomością faktycznie włada jak użytkownik, czy jest zatem posiadaczem zależnym w rozumieniu art. 336 kc. (wyrok NSA z dnia 14 lipca 2011 r., II OSK 1096/10, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl).

W tej sprawie na podstawie decyzji Naczelnika Gminy A. Ł. z dnia [..] października 1975 r. wydanej na podstawie art. 9 i art. 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. nr 21, poz. 118) przejęto za rentę na własność Państwa gospodarstwo rolne wraz budynkami położone we wsi S. o powierzchni 8,45 ha, stanowiące własność J. W. J. W. pozostawiono prawo bezpłatnego dożywotniego użytkowania działki o powierzchni 0,5 ha (działka nr [...]). Zgodnie bowiem z art. 12 ust. 1 ustawy z 1974 r. na wniosek rolnika, który przekazał gospodarstwo rolne za rentę, przydzielano do bezpłatnego użytkowania działkę gruntu rolnego o powierzchni do 0,5 ha (tzw. działkę dożywotniego użytkowania, emerytalną). Po śmierci uprawnionego działka nr [...] została podzielona na działki [...] i [...] o powierzchni po 0,25 ha. Działka rolna niezabudowana nr [...] (nr [...]) została sprzedana innej osobie, a działka rolna nr [...] (nr [...]) zabudowana budynkiem mieszkalnym i budynkami gospodarczymi pozostała we władaniu zstępnych J. W.. Po śmierci J. W. od 1982 r. jego syn Z. W. wraz z żoną J. W. uzyskali prawo najmu części pomieszczeń mieszkalnych w budynku znajdującym się na działce nr [...] (obecnie [...]). Po śmierci Z. W. jedynym najemcą lokali była jego żona J. W.. Mając na uwadze stan faktyczny tej sprawy, podkreślić należy, iż przedmiotem wniosku P. W. jest przyznanie własności działki siedliskowej wydzielonej jego dziadkowi do bezpłatnego użytkowania na podstawie art. 118 ust. 2 a w zw. z art. 118 ust. 1 ustawy, a nie własności działki pod budynkami na podstawie art. 118 ust. 2 a w zw. z art. 118 ust. 2 ustawy. Przedmiotem faktycznego władania przez wnioskodawcę powinna być więc nieruchomość gruntowa, a nie budynek. Słusznie wskazał Sąd I instancji, że czym innym jest korzystanie z lokalu mieszkalnego (budynku), co niewątpliwie miało miejsce na podstawie umowy najmu, a czym innym jest korzystanie z działki gruntu (przydomowej) pozostawionej rolnikowi do dożywotniego użytkowania, które miało swoje źródło, zarówno w odniesieniu do J. W., jak i jego następców prawnych, w treści decyzji z 1975 r. Z ustaleń organu odwoławczego, przyjętych przez Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia, wynika, że wnioskodawca, jak i jego ojciec władali nieruchomością tak jak J. W., o czym świadczy nie tylko ocieplenie budynku, wymiana okien, ale i ogrodzenie nieruchomości, korzystanie z wszystkich znajdujących się na niej obiektów, w tym budynków gospodarczych, zabezpieczanie tych budynków, ich odbudowa, dbanie o całą nieruchomość, dokonywanie na niej nasadzeń. Ustalenia te dotyczą użytkowania działki gruntowej, a nie budynku i nie były kwestionowane przez Gminę. Fakt wynajmowania przez wnioskodawcę i jego ojca pomieszczeń w budynku znajdującym się na działce nr [...] nie oznacza, że wnioskodawca faktycznie nie władał działką przydomową znajdującą się wokół tego budynku. W związku z powyższym za nietrafny należy uznać zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 118 ust. 2 a w zw. z art. 118 ust. 1 ustawy z 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2015 r., poz. 704 ze zm.). W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 48 k.c. poprzez uznanie, że budynek może być odrębnym od gruntu przedmiotem własności, wskazać należy, iż z przepisów szczególnych mogą wynikać wyjątki od zasady superficies solo cedit. Ponadto z faktu, iż przyznana J. W. działka rolna nr [...] (obecnie nr [...]) była zabudowana budynkiem mieszkalnym i budynkami gospodarczymi nie może przesądzać o pozbawieniu jego zstępnych prawa ubiegania się o przyznanie własności tej działki na podstawie art. 118 ust. 2 a ustawy, a więc na podstawie przepisu prawa publicznego.

Za nietrafne należy również uznać zarzuty dotyczące błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, tj. naruszenia art. 3 § 1, art.145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Jak już wskazano, uprawnienia P. W. do lokalu mieszkalnego nie mają w tej sprawie istotnego znaczenia, gdyż przedmiotem ustaleń organów powinno być faktyczne władanie działką gruntu, a nie częścią budynku. Całkowicie bezpodstawne są twierdzenia Gminy, że P. W. nie użytkuje przedmiotowej działki gruntu, w szczególności nie pobiera z niej pożytków w takim samym zakresie jak J. W.. Z protokołu oględzin nieruchomości z dnia 8 lipca 2015 r. i dokumentacji fotograficznej wynika, że na działce znajdują się częściowo odbudowany przez P. W. budynek obory, budynek służący jako garaż i skład opału. Działka jest ogrodzona i zagospodarowana poprzez naniesienia roślinne (krzewy, kwiaty). Sąd I instancji słusznie więc uznał, że brak jest podstaw do kwestionowania faktu władania przez wnioskodawcę przedmiotową działką w takim zakresie jak uprawniony do dożywotniego użytkowania działki J. W..

Gmina kwestionuje twierdzenie Sądu, że P. W. po śmierci dziadka wraz z ojcem Z. W. rozpoczął władanie nieruchomością poprzez jej użytkowanie, w sytuacji gdy wnioskodawca miał wtedy dopiero 12 lat. Sąd chciał w ten sposób podkreślić następstwo wnioskodawcy po swoim ojcu Z. i pośrednio po dziadku J. w zakresie faktycznego władania przedmiotową działką. Zstępny występujący z żądaniem przyznania prawa własności działki na podstawie art. 118 ust. 2 a ustawy nie musi być bezpośrednim zstępnym osoby uprawnionej, istotne, aby działka był nieprzerwanie użytkowana przez kolejnych zstępnych osoby uprawnionej aż do złożenia wniosku i rozstrzygania przez organy (wyrok NSA z 30 maja 2008 r., II OSK 588/07, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl). Celem tego przepisu jest bowiem zaspokojenie potrzeb zstępnych rolnika, który przekazał gospodarstwo państwu, którzy nadal po jego śmierci przyznaną mu działkę przydomową posiadają i użytkują.

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.