Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 209/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-07-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: par. 30 ust. 6 i ust. 7
journal: Dz.U. 2018 poz 1784
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Rolnictwo ekologiczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020.

SENTENCJA

Dnia 20 lipca 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Paluszyńska (spr.) Sędzia WSA Mirella Ławniczak Asesor sądowy WSA Robert Talaga po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 lipca 2022 roku sprawy ze skargi M. P. na decyzję Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu z dnia 11 stycznia 2022 roku nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu działania "Rolnictwo ekologiczne" I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w G. z dnia [...] listopada 2021 r. nr [...], II. zasądza od Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu na rzecz skarżącego kwotę 400,- (czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

Decyzją z 23 listopada 2021 r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w G. W.., powołując się na art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, z późn. zm., dalej jako K.p.a.), art. 29 ust. 1, ust. 2 i ust. 8 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2019 r., poz. 1505), zwanej dalej ustawą o Agencji, art. 26 ust. 2 pkt 2, art. 44 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2020 r. poz. 217, z późn.zm.), oraz z związku z § 30 ust. 6, ust. 7 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Rolnictwo ekologiczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2018 r. poz. 1784, dalej jako rozporządzenie ekologiczne), art. 7 ust. 1 i 2 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 227 z 31.07.2014 r., str. 69), wskazując na postępowanie administracyjne wszczęte z urzędu 05 października 2021 r w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu działania rolnictwo ekologiczne, przyznanych skarżącemu decyzją z 24 maja 2021 r., ustalił skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji działania - rolnictwo ekologiczne, w łącznej wysokości [...] zł, w tym: [...] zł z tytułu Uprawy rolnicze po okresie konwersji - RE (Wariant 7.1); [...] zł z tytułu Podstawowe uprawy sadownicze po okresie konwersji - RE (Wariant 10.1.1); [...] zł z tytułu Uprawy paszowe na gruntach ornych po okresie konwersji - RE (Wariant 11); [...] zł z tytułu Trwałe użytki zielone po okresie konwersji - RE (Wariant 12). Organ zobowiązał skarżącego do wpłaty kwoty [...]zł na rachunek wskazany w decyzji, w terminie 60 dni od daty doręczenia decyzji.

Uzasadniając decyzję organ I instancji napisał, że skarżący 12 czerwca 2015 r. złożył wniosek o przyznanie płatności ekologicznej na 2015 rok. We wniosku zadeklarował płatności:

1. Wariant: 12.1 Trwałe użytki zielone po okresie konwersji, powierzchnia deklarowana w tym wariancie wynosiła 19,29 ha.

2. Wariant: 7.1 Uprawy rolnicze po okresie konwersji, powierzchnia deklarowana w tym wariancie wynosiła 22,75 ha.

3. Wariant: 11.1 Uprawy paszowe na gruntach ornych po okresie konwersji, powierzchnia deklarowana w tym wariancie wynosiła 3,88 ha.

4. Wariant: 10.1.1 Podstawowe uprawy sadownicze po okresie konwersji, powierzchnia deklarowana w tym wariancie wynosiła 1,39 ha.

5. Wariant: 5.1 Uprawy paszowe na gruntach ornych w okresie konwersji, powierzchnia deklarowana w tym wariancie wynosiła 8,97 ha.

Decyzją z 17 czerwca 2016 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w G. W.. przyznał płatność ekologiczną na rok 2015 i przekazał środki finansowe w niej określone.

Dalej organ I instancji napisał, że skarżący 14 czerwca 2016 r. złożył wniosek o przyznanie płatności ekologicznej na 2016 rok. We wniosku zadeklarował płatności:

1. Wariant: 12.1 Trwałe użytki zielone po okresie konwersji, powierzchnia deklarowana w tym wariancie wynosiła 19,29 ha.

2. Wariant: 7.1 Uprawy rolnicze po okresie konwersji, powierzchnia deklarowana w tym wariancie wynosiła 21,95 ha.

3. Wariant: 11.1 Uprawy paszowe na gruntach ornych po okresie konwersji, powierzchnia deklarowana w tym wariancie wynosiła 8,75 ha.

4. Wariant: 10.1.1 Podstawowe uprawy sadownicze po okresie konwersji, powierzchnia deklarowana w tym wariancie wynosiła 1,39 ha.

5. Wariant: 5.1 Uprawy paszowe na gruntach ornych w okresie konwersji, powierzchnia deklarowana w tym wariancie wynosiła 1,60 ha.

6. Wariant: 1.1 Uprawy rolnicze w okresie konwersji, powierzchnia deklarowana w tym wariancie wynosiła 3,30 ha.

Decyzją z 27 czerwca 2017 r. płatność ekologiczna na rok 2016 została przyznana, a środki finansowe w niej określone - wypłacone.

Następnie skarżący 09 maja 2017 r. złożył wniosek o przyznanie płatności ekologicznej na 2017 rok. We wniosku zadeklarował płatności:

1. Wariant: 10.1.1 Podstawowe uprawy sadownicze po okresie konwersji, powierzchnia deklarowana w tym wariancie wynosiła 1,39 ha.

2. Wariant: 11.1 Uprawy paszowe na gruntach ornych po okresie konwersji, powierzchnia deklarowana w tym wariancie wynosiła 10,35 ha.

3. Wariant: 12.1 Trwałe użytki zielone po okresie konwersji, powierzchnia deklarowana w tym wariancie wynosiła 19,29 ha.

4. Wariant: 7.1 Uprawy rolnicze po okresie konwersji, powierzchnia deklarowana w tym wariancie wynosiła 25,24 ha.

Decyzją z 21 maja 2018 r. płatność ekologiczna została przyznana, a środki finansowe w niej określone - wypłacone.

Następnie skarżący 25 kwietnia 2018 r. złożył wniosek o przyznanie płatności ekologicznej na 2018 rok. We wniosku zadeklarował płatności:

1. Wariant: 10.1.1 Podstawowe uprawy sadownicze po okresie konwersji powierzchnia deklarowana w tym wariancie wynosiła 1,39 ha.

2. Wariant: 11.1 Uprawy paszowe na gruntach ornych po okresie konwersji powierzchnia deklarowana w tym wariancie wynosiła 10,35 ha.

3. Wariant: 12.1 Trwałe użytki zielone po okresie konwersji powierzchnia deklarowana w tym wariancie wynosiła 19,34 ha.

4. Wariant: 7.1 Uprawy rolnicze po okresie konwersji powierzchnia deklarowana w tym wariancie wynosiła 25,72 ha.

Decyzją z 11 kwietnia 2019 r. płatność ekologiczna została przyznana, a środki finansowe w niej określone - wypłacone.

Następnie skarżący 28 kwietnia 2019 r. złożył wniosek o przyznanie płatności ekologicznej na 2019 rok. We wniosku zadeklarował płatności:

1. Wariant: 10.1.1 Podstawowe uprawy sadownicze po okresie konwersji powierzchnia deklarowana w tym wariancie wynosiła 1,39 ha.

2. Wariant: 11.1 Uprawy paszowe na gruntach ornych po okresie konwersji powierzchnia deklarowana w tym wariancie wynosiła 9,89 ha.

3. Wariant: 12.1 Trwałe użytki zielone po okresie konwersji powierzchnia deklarowana w tym wariancie wynosiła 19,34 ha.

4. Wariant: 7.1 Uprawy rolnicze po okresie konwersji powierzchnia deklarowana w tym wariancie wynosiła 26,66 ha.

Od wydanej decyzji z 23 marca 2020r. nr [...] skarżacy wniósł odwołanie. Decyzją z dnia 22.07.2020r. Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego w P. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARMiR w G. W. z 23 marca 2020r. WSA w Poznaniu wyrokiem z dnia 4.12.2020r. , sygn. III SA/Po 617/20 uchylił decyzje organu II instancji. Po uchyleniu decyzji przez WSA w Poznaniu Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego decyzją z dna 5.05.2021r. nr [...] uchylił decyzję z 23 marca 2020r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Organ I instancji stwierdził, że po wydaniu przez WSA w Poznaniu prawomocnego wyroku z 04 grudnia 2020 r., III SA/P0617/20, ponownie przeprowadzono weryfikację sprawy i ponownie rozpatrzono wniosek zgodnie z aktualnymi wytycznymi ARiMR i uznano wyjaśnienia rolnika. W przypadku kiedy rolnik zaorał działką będącą TUZ oraz wysiał na nim trawy lub inne pastewne rośliny zielne (tj. rośliny zielne, rosnące na naturalnych pastwiskach lub zazwyczaj zawarte w mieszankach nasion przeznaczonych do zasiewania pastwisk lub łąk, niezależnie od tego czy są wykorzystywane do wypasu zwierząt) - należy uznać, iż na działce rolnej M1 powierzchnia TUZ została zachowana.

Organ I instancji wskazał, że w związku z powyższym anulowano nałożone sankcje w wysokości 20% dla całego gospodarstwa i dla wszystkich zadeklarowanych wariantów, anulowano sankcje nałożone w 2019 roku za niespełnienie wymogu E_12_o stwierdzone w raporcie z kontroli nr [...] przeprowadzonej w dniach 13 – 19.08.2019r. oraz anulowano sankcje wieloletnie w wysokości [...] zł za lata 2015-2018. Decyzją z 24 maja 2021 r. płatność ekologiczna w łacznej wysokości [...] zł została przyznana, a środki finansowe w niej określone - wypłacone.

Następnie organ I instancji powołał się na ustalenia kontroli przeprowadzonej w dniach od 13 do 19 sierpnia 2019 r. i stwierdzone wówczas nieprawidłowości: E_4_o - Posiadany przez rolnika plan działalności ekologicznej jest niekompletny z informacjami przekazanymi we wniosku i załącznikami w zakresie działek rolnych zlokalizowanych na określonych działkach ewidencyjnych i realizowanych na nich określonych wariantów lub pakietów ze wskazaniem roślin uprawnych uprawianych w ramach tych wariantów lub pakietów.

Organ I instancji zaznaczył, że kopię raportu przekazano skarżącemu, drogą pocztową, 06 listopada 2019 r. Producent rolny w raporcie z czynności kontrolnych (str. 4-2) został pouczony, iż w przypadku, gdy w raporcie z czynności kontrolnych w "Formularzu kontroli wymogów wspólnych" w ramach, choć jednego z ww. wymogów E_2_o - E_9_o (za wyłączeniem E_4_l_o), zaznaczona zostanie odpowiedź NIE, wówczas rolnik:

- uzupełnia lub poprawia ten plan w zakresie wskazanym w ramach wymogu w odniesieniu, do którego zaznaczono NIE oraz

- składa oświadczenie o uzupełnieniu lub poprawieniu tego planu do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w G. W..,

- najpóźniej w terminie składania wniosków o przyznanie kolejnej płatności ekologicznej, a w przypadku gdy w ostatnim roku realizacji zobowiązania ekologicznego zostanie stwierdzone, że ten plan jest niekompletny lub jest niezgodny z informacjami przekazanymi we wniosku i załącznikami do niego w zakresie informacji, o których mowa w § 19 ust. 4a pkt 2 lub informacji, o których mowa w ust. 1 pkt 1 lub 4 lub ust. 2 pkt 1 lub 2, lub ust. 3 załącznika nr 3 do rozporządzenia - w terminie do dnia 14 marca ostatniego roku realizacji tego zobowiązania.

Organ I instancji zaznaczył, że skarżący nie złożył wymaganego oświadczenia o uzupełnieniu lub poprawieniu planu w terminie do 14 marca 2020 r., zatem zgodnie z § 30 ust. 7 płatność ekologiczna podlega zwrotowi w części stanowiącej 30% wysokości tej płatności. Wobec powyższego zostało wszczęte z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności ekologicznych, przyznanych decyzjami z 23 marca 2020 r. oraz z 24 maja 2021 r.

Organ I instancji wskazał, że zgodnie z § 30 ust. 6 rozporządzenia ekologicznego, jeżeli zostanie stwierdzone, że plan działalności ekologicznej jest niekompletny lub jest niezgodny z informacjami przekazanymi we wniosku i załącznikami do niego w zakresie informacji, o których mowa w § 19 ust.4 a pkt 2, lub informacji, o których mowa w ust 1 pkt 1 lub 2, lub 4, lub 5 lub ust. 2 pkt 1 lub 2, lub ust.3 załącznika nr 3 do rozporządzenia, rolnik:

1) uzupełnia lub poprawia ten plan,

2) składa oświadczenie o uzupełnienie o uzupełnieniu lub poprawieniu tego planu do kierownika biura powiatowego Agencji - najpóźniej w terminie składania wniosków o przyznanie kolejnej płatności ekologicznej, a w przypadku gdy w ostatnim roku realizacji zobowiązania ekologicznego zostanie stwierdzone, że ten plan jest niekompletny lub jest niezgodny z informacjami przekazanymi we wniosku i załącznikami do niego w zakresie informacji, o których mowa w § 19 ust.4 a pkt 2, lub informacji, o których mowa w ust. 1 pkt 1 lub 4, lub ust. 2 pkt 1 lub 2, lub ust. 3 załącznika nr 3 do rozporządzenia w terminie do 14 marca ostatniego roku realizacji tego zobowiązania.

Zgodnie natomiast z § 30 ust. 7 rozporządzenia ekologicznego, w przypadku niedokonania w terminie czynności, o których mowa w ust. 10, płatność ekologiczna podlega zwrotowi w części stanowiącej 30% wysokości tej płatności. W wyniku przeprowadzonej w dniach od 13.08.2019r. do 19.08.2019r. kontroli na miejscu, zgodnie z raportem nr [...] stwierdzono nieprawidłowość E_4_o.

Organ obliczył kwoty do zwrotu w następujący sposób: [...] zł x 30% = [...] zł; [...] zł x 30% = [...] zł; [...] zł x 30% = [...] zł; [...] zł x 30% = [...] zł. Łącznie do zwrotu: [...] zł.

Dalej organ I instancji napisał, że kwota nienależnie pobranych płatności przekracza równowartość [...] euro i brak podstaw do zastosowania art. 54 ust. 3 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013. Nadto napisał, że nie zostały spełnione przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności, określone w art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014, zgodnie z którym obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności nie ma zastosowania pod warunkiem łącznego spełnienia następujących przesłanek: płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy, i błąd ten nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku, jeśli błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nie powstaje wyłącznie wówczas, jeżeli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

Organ uznał, że płatności, wypłacone w dniach 21.04.2020r. i 2.06.2021r. na podstawie decyzji z 23.03.2020r. i 24.05.2021r. nie wynikały z pomyłki ARiMR, bowiem plan działalności ekologicznej skarżącego był niekompletny/niezgodny z informacjami przekazanymi we wniosku i załącznikami w zakresie działek rolnych zlokalizowanych na określonych działkach ewidencyjnych i realizowanych na nich określonych wariantów lub pakietów ze wskazaniem roślin uprawnych uprawianych w ramach tych wariantów lub pakietów, czego przewidzieć nie mógł Kierownik Biura Powiatowego w G. W.. Niniejsze nieprawidłowości zostały stwierdzone dopiero w kontroli administracyjnej wniosku na rok 2019 i 2020.

Zdaniem organu I instancji w sprawie brak podstaw do uznania, że skarżący działał w dobrzej wierze, świadomie wprowadził organ w błąd. Od dnia kontroli tj. od 19 sierpnia 2019 r. nie minęły 4 lata, zatem zwrot płatności za rok 2019 nie uległ przedawnieniu i podlega zwrotowi.

W odwołaniu od decyzji skarżący napisał, że w 2019 roku zadeklarował uprawy zgodnie z zasadami obowiązującymi w programie i na posiadanych działkach rolnych utrzymał w kulturze wszystkie grunty rolne. Od 2018 r. z powodu wprowadzenia E-wniosku deklaracji dokonywał w formie elektronicznej. Wcześniej deklarując wnioski w wersji papierowej sam dokonywał oznaczenia działek rolnych, zgodnie z posiadanym i realizowanym planem rolnośrodowiskowym, w którym ma oznaczone działki rolne i nie zmienia ich oznaczenia, gdyż rzetelnie realizuje ten plan. Niestety w aplikacji do przygotowywania wniosków obszarowych i rolnośrodowiskowych E-wniosek, to system komputerowy samoistnie nadaje numeracje i oznaczenie działek rolnych, wielokrotnie przy występowaniu rozbieżności nie spowodowanych z winy skarżącego, a spowodowanych zmianą coroczną powierzchni PEG zmuszony był do deklaracji małych działek jako rozbieżność, czyli podtrzymywał powierzchnie użytków rolnych. Jednak ta powierzchnia nie mogła być wliczana i łączona z innymi działkami, co powodowało sztuczne tworzenie nowego, dodatkowego oznaczenia działek, co było niezgodnie z rzeczywistym sposobem użytkowania. Dodatkowo podczas dokonywania zmian w wniosku ulegała zmianie kolejność deklarowanych działek rolnych, co dodatkowo wprowadza zamieszanie. Skarżący użytkuje grunty w terenie zadrzewionym i zalesionym, poprzedzielane ciekami wodnymi. System E-wniosek sztucznie dzielił działki skarżącego, co uniemożliwiało i uniemożliwia nadal zachowanie jakiejkolwiek powtarzalności nazewnictwa działek rolnych, zgodnie z realizowanym planem rolnośrodowiskowym. Skarżący ocenił, że na powstałą sytuację nie ma wpływu i nie może jej przeciwdziałać.

Skarżący podkreślił, że użytkuje grunty rolne zgodnie z realizowanym planem rolnośrodowiskowym, w działkach rolnych deklarowanych w pierwszym roku realizacji programu. W raporcie z kontroli kontrolerzy zawarli informacje w uwagach, że każda działka deklasowana w wniosku obszarowym miała swój odpowiednik w planie rolnośrodowiskowym czyli nawet jeśli nie było zachowane literowe nazewnictwo działek (nie z winy skarżącego) to bez problemu można określić i przydzielić odpowiednie działki. W pierwotnej decyzji nie ujęto też informacji o nie spełnieniu tego wymogu, a zawarto tylko informacje o karze spowodowanej pomniejszeniem łąki, co nie było zgodne z prawdą. Po uwzględnieniu skargi przez Sąd, skarżący otrzymał pismo o naliczeniu kary za inną rzecz, co budzi wątpliwości co do działania organu.

Skarżący ocenił, że jeśli nie może sam deklarować nazewnictwa działek rolnych, nie może łączyć powierzchni zgodnie z rzeczywistym sposobem użytkowania, to nie może zostać ukarany za zmiany spowodowane wprowadzeniem E-wniosku, które uniemożliwiają realizację założeń programu, a dodatkowo podczas kontroli nie było żadnego problemu z oznaczeniem działek na jakich realizuje program rolnośrodowiskowy.

Decyzją z 11 stycznia 2022 r. nr [...] Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w P., powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając podzielił stanowisko organu I instancji. Nadto napisał, że żaden z argumentów podniesionych w odwołaniu nie pozwala na stwierdzenie, że oświadczenie o uzupełnieniu/poprawie planu działalności ekologicznej - zostało dostarczone w terminie. Natomiast jeśli chodzi o wypełnianie wniosku przez aplikacje E-wniosek, oznaczenie działek generuje się zgodnie z kolejnością jaką wprowadza beneficjent i może być dostosowane do zamiaru wypełniającego, wystarczy wprowadzać w odpowiedniej kolejności. Natomiast zmiany spowodowane rozdzieleniem działek poprzez tereny nieuprawnione, jak i te wynikające ze zmiany oznaczeń, należało zgłosić w planie czego nie dokonano. Jak wynika z uwag zawartych w protokole z kontroli na miejscu na str. 4-2, niezgodności planu z wnioskiem były znaczące i dotyczyły wielu działek rolnych.

Na opisaną decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł M. P., zarzucając naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na zebraniu, rozpatrzeniu oraz dokonaniu oceny materiału dowodowego wbrew regułom wynikającym z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a., w szczególności poprzez niekonsekwentną ocenę zebranych informacji i uznanie wyjaśnień skarżącego jako bezzasadne.

Uzasadniając powtórzył argumenty zawarte w odwołaniu. Nadto napisał, że nie może zgodzić się ze stwierdzeniem, że oznaczenie działek generuje się zgodnie z kolejnością jaką wprowadza je beneficjent i może być dostosowane do zamiaru wypełniającego, wystarczy wprowadzać w odpowiedniej kolejności. W instrukcji wypełnienia wniosku nie ma mowy o tym, jak uzyskać zamierzoną lub pożądaną kolejność działek rolnych podczas wprowadzania. Taka informacja pojawia się dopiero w otrzymanej decyzji. Jeśli chodzi o sztuczne podziały spowodowane przez system komputerowy i rozbieżności powodowane przez widoczne pojedyncze drzewa lub cienie odczytywane przez system komputerowy jako rowy, co dzieliło działki rolne skarżącego niezgodnie z stanem faktycznym, przy próbie zmiany, dodaniu obszaru do powierzchni użytków rolnych, każda taka zmiana generuje dodatkowe oznaczenie działek rolnych, tworzy sztucznie nie łączące się uprawy, co nie jest zgodne z stanem faktycznym i zostało potwierdzone podczas kontroli gdyż część podzielonych działek była mierzona w całości, gdyż były to takie same uprawy.

Skarżący podkreślił, że wypełniając wniosek obszarowy na 2019 rok w aplikacji E-wniosek nie może sam deklarować nazewnictwa działek rolnych, nie może łączyć powierzchni zgodnie z rzeczywistym sposobem użytkowania, zgodnym z planem rolnośrodowiskowym. Ocenił, że nie może zostać ukarany za zmiany spowodowane wprowadzeniem E-wniosku, które uniemożliwiają realizację założeń programu rolnośrodowiskowego zgodnie z sporządzonym planem rolnośrodowiskowym. Nie może zostać ukarany za informatyczne narzędzie, które uniemożliwia deklaracje zgodnie z posiadanym planem rolnośrodowiskowym. Nie może zostać zmuszony do corocznej korekty posiadanego planu ponieważ nie może dostosować nazewnictwa działek w e-wniosku, zwłaszcza jeśli nie następują żadne zmiany w użytkowanych gruntach rolnych. Jeśli można dostosować takie nazewnictwo, to nie zostało to objaśnione w dostępnej na stronie internetowej ARiMR instrukcji obsługi wniosku.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. Skarżący, wypełniając wniosek musiał zdawać sobie sprawę, że będzie niezgodny z planem, zatem powinien zgłosić zmianę do planu. Nie ma znaczenia, czy wniosek jest wypełniany ręcznie czy przez system, jeżeli jest inny niż plan to należy to zgłosić. Skarżący mógł zadzwonić na infolinię lub do Biura Powiatowego i powziąć informację, jak wypełnić e-wniosek aby był zgodny z planem działalności ekologicznej lub dostosować plan działalności ekologicznej, jednak nie zrobił nic.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Obie decyzje wydane w sprawie podlegają uchyleniu.

W pierwszej kolejności należy określić granice sprawy, bowiem w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w P. z 22 lipca 2020 r. nr [...] utrzymującej w mocy decyzję z 23 marca 2020r. nr [...] przedmiocie przyznania płatności ekologicznej na rok 2019 z pomniejszeniami – został wydany przez WSA w Poznaniu prawomocny wyrok z 04 grudnia 2020 r., III SA/Po 617/20. W przywołanej sprawie, zgodnie z uzasadnieniem ww. wyroku Sądu, spór między stronami dotyczył ustaleń faktycznych odnoszących się do działki M1 (numer ewidencyjny [...], [...]), w zakresie w którym kontrola na miejscu stwierdziła pomniejszenie deklarowanych na działce użytków zielonych. Organ, opierając się na wynikach kontroli zawartych w raporcie nr [...] uznał, że rolnik na części tej działki dokonał przekształcenia występujących na działce trwałych użytków zielonych, co miały potwierdzić załączone do raportu zdjęcia nr [...] i [...]. Skutkiem takich ustaleń było stwierdzenie powierzchni mniejszej niż deklarowana i zastosowanie kodu nieprawidłowości DR 13+ oraz brak spełnienia wymogu E_12_o, co spowodowało nałożenie sankcji za lata 2015-2018 w łączonej wysokości [...] zł. Organ stwierdził, że udokumentowana kontrola w gospodarstwie skarżącego stwierdziła, że na dzień kontroli to jest 13 sierpnia 2019 r. (kontrola do dnia 19 sierpnia 2019 r., raport sporządzony 19 sierpnia 2019 r.) stwierdzono zmniejszenie powierzchni działki rolnej w wyniku przekształcenia części jej powierzchni w inny sposób użytkowania. Skarżący wyjaśnił, że po skończonym wypasie bydła, na początku lipca postanowił zlikwidować wzniesienie, które utrudniało pojenie bydła z cieku wodnego i w tym celu zebrał część darni z obszaru i obniżył teren poprzez wybranie piasku z pow. 0,20 ha. W ten sposób obniżył istniejącą skarpę tak aby zwierzęta mogły swobodnie dochodzić do lustra wody. Wyjaśnił przy tym, że użytkowana łąka nie jest zmeliorowana i istnieje tylko naturalny system odpływu wody. Skarżący podał, że po wykonaniu tych czynności we wrześniu dokonał obsiewu terenu trawą tak więc nie zmienił sposobu użytkowania działki. Organ II instancji uznając, że zasadna jest weryfikacja stanowiska skarżącego w tym zakresie przez organ I instancji i decyzją z dnia 5 maja 2021r. nr [...]/19/2021 uchylił decyzje organu I instancji z 23 marca 2020r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMr w G. W.. Decyzja z 24 maja 2021r. została przez organ I instancji wydana w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy. W decyzji tej uznano stanowisko skarżącego i anulowano nałożone sankcje w wysokości 20% dla całego gospodarstwa i dla wszystkich zadeklarowanych wariantów, anulowano sankcje nałożone w 2019r. za niespełnienie wymogu E_12_o, oraz anulowano sankcje wieloletnie w wysokości [...] zł za lata 2015-2018. i przyznano płatność ekologiczną na rok 2019r. w łącznej wysokości [...] zl.

W niniejszej sprawie spór dotyczy innej kwestii: zgodności z prawem ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności z tytułu działania rolnictwo ekologiczne, przyznanych skarżącemu decyzjami z 23 marca 2020 r. i 24 maja 2021 r. w związku ze stwierdzeniem przez organ nieprawidłowości E_4_o. Otóż w trakcie tej samej kontroli na miejscu, co kontrola przywołana w sprawie III SA/Po 617/20, przeprowadzonej u skarżącego w dniach od 13 do 19 sierpnia 2019 r., stwierdzono również nieprawidłowości: E_4_o - Posiadany przez rolnika plan działalności ekologicznej jest niekompletny z informacjami przekazanymi we wniosku i załącznikami w zakresie działek rolnych zlokalizowanych na określonych działkach ewidencyjnych i realizowanych na nich określonych wariantów lub pakietów ze wskazaniem roślin uprawnych uprawianych w ramach tych wariantów lub pakietów. W obecnie kontrolowanej sprawie organy wywodzą, że skarżący, pomimo pouczenia w doręczonym raporcie z czynności kontrolnych, nie złożył wymaganego oświadczenia o uzupełnieniu lub poprawieniu planu, zatem zgodnie z § 30 ust. 7 rozporządzenia ekologicznego, płatność ekologiczna podlega zwrotowi w części stanowiącej 30% wysokości tej płatności.

Obecnie kontrolowana sprawa ma zatem inny przedmiot niż sprawa III SA/Po 617/20, dotyczy innej nieprawidłowości i jej przedmiotem jest ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu działania rolnictwo ekologiczne. .

Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji, ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: 1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej, 2) krajowych, przeznaczonych na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej - następuje w drodze decyzji administracyjnej. W myśl ust. 2 tego artykułu, właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych.

W przedmiotowej sprawie organy powołały się na ustalenia kontroli przeprowadzonej w dniach od 13 do 19 sierpnia 2019 r. (raport nr [...] i stwierdzone wówczas nieprawidłowości: E_4_o - Posiadany przez rolnika plan działalności ekologicznej jest niekompletny z informacjami przekazanymi we wniosku i załącznikami w zakresie działek rolnych zlokalizowanych na określonych działkach ewidencyjnych i realizowanych na nich określonych wariantów lub pakietów ze wskazaniem roślin uprawnych uprawianych w ramach tych wariantów lub pakietów.

Organy zaznaczyły, że kopię raportu przekazano skarżącemu, drogą pocztową, 06 listopada 2019 r. Producent rolny w raporcie z czynności kontrolnych (str. 4-2) został pouczony, iż w przypadku, gdy w raporcie z czynności kontrolnych w "Formularzu kontroli wymogów wspólnych" w ramach, choć jednego z ww. wymogów E_2_o - E_9_o (za wyłączeniem E_4_l_o), zaznaczona zostanie odpowiedź NIE, wówczas rolnik:

- uzupełnia lub poprawia ten plan w zakresie wskazanym w ramach wymogu w odniesieniu, do którego zaznaczono NIE oraz

- składa oświadczenie o uzupełnieniu lub poprawieniu tego planu do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w G. W..,

- najpóźniej w terminie składania wniosków o przyznanie kolejnej płatności ekologicznej, a w przypadku gdy w ostatnim roku realizacji zobowiązania ekologicznego zostanie stwierdzone, że ten plan jest niekompletny lub jest niezgodny z informacjami przekazanymi we wniosku i załącznikami do niego w zakresie informacji, o których mowa w § 19 ust. 4a pkt 2 lub informacji, o których mowa w ust. 1 pkt 1 lub 4 lub ust. 2 pkt 1 lub 2, lub ust. 3 załącznika nr [...] do rozporządzenia - w terminie do dnia 14 marca ostatniego roku realizacji tego zobowiązania. Pouczenie zgodnie było z treścią § 30 ust. 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 13 marca 2015r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Rolnictwo ekologiczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 – 2020 (Dz.U. 2018.1784)

Bezsporne było to, że skarżący nie złożył wymaganego oświadczenia o uzupełnieniu lub poprawieniu planu w terminie do 14 marca 2020 r., zatem zgodnie z § 30 ust. 7 w/w rozporządzenia płatność ekologiczna podlega zwrotowi w części stanowiącej 30% wysokości tej płatności. Wobec powyższego zostało wszczęte z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności ekologicznych, przyznanych decyzjami z 23 marca 2020 r. oraz z 24 maja 2021 r. i obliczona kwota do zwrotu.

W tym zakresie ustalenia organów były prawidłowe.

Organy słusznie rozważały również możliwość odstąpienia od żądania zwrotu tych kwot i słusznie uznały, że z uwagi na wysokość żądanej kwoty przekraczającej równowartość [...] euro nie ma zastosowania art. 54 ust. 3 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013.

W sprawie organy słusznie uznały, że zastosowanie znajdują także przepisy art. 7 ust. 1 i 3 rozporządzenia wykonawczego komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności, zgodnie z którymi w przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną, w stosownych przypadkach, o odsetki obliczone zgodnie z ust. 2. Obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego istotnych dla obliczania przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności (ust. 3).

Zdaniem Sądu organy nie dokonały pełnych i zasadnych ustaleń w zakresie ustalenia możliwości zastosowania w niniejszej sprawie art. 7 ust. 3 w/w rozporządzenia. Należy wskazać, że w kontekście w/w art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014 na organie administracji publicznej procesującym w sprawie zwrotu nienależnie pobranych płatności, ciąży obowiązek wyjaśnienia wszelkich okoliczności wpływających na zwrot nienależnie pobranych płatności. Tym bardziej, że decyzja nakładająca na rolnika obowiązek zwrotu nie jest decyzją uznaniowa lecz związaną. Dlatego też organ, prowadząc postępowanie w przedmiocie odzyskiwania nienależnej płatności powinien szczegółowo rozważyć i umotywować istnienie lub brak wszystkich przesłanek, o których mowa w tym przepisie.

Rozważając kwestie pomyłki organu podano, że Kierownik Biura Powiatowego w G. W. nie mógł przewidzieć nieprawidłowości, gdyż zostały one stwierdzone dopiero w kontroli administracyjnej wniosku na rok 2019 i 2020r. Wskazując na nieprawidłowość E_4_o organ powoływał się na ustalenia kontroli przeprowadzonej w dniach od 13 do 19 sierpnia 2019 r. (raport nr [...], czyli tego samego, którego dotyczyła decyzją z 23 marca 2020r. Wydając decyzję z 24 maja 2021r. o przyznaniu płatności organ dysponował w/w raportem a także wiedzą, iż skarżący uzupełnienia ani poprawienia planu nie dokonał. Obowiązek zwrotu płatności na podstawie § 30 ust. 7 rozporządzenia z 13 marca 2015r. następuje zasadniczo po wydaniu decyzji przyznającej płatność, gdyż termin do uzupełnienia lub poprawienia planu mija z dniem terminu składania wniosków o przyznanie kolejnej płatności, tj. w niniejszej sprawie 14 marca 2020r. W przedmiotowej jednak sprawie decyzja o przyznaniu płatności za 2019r. wskutek uchylenia poprzednich decyzji wydana została 24 maja 2021r., czyli w chwili gdy organ dysponował wiedzą zarówno o treści raportu, jak i bezskutecznym upływie terminu do dokonania uzupełnienia lub poprawy planu przez skarżącego. Tych okoliczności organy nie przeanalizowały pod kątem uznania istnienia pomyłki organu. (art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014). Przepisy tego rozporządzenia nie definiują pojęcia "pomyłki organu", jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że pod tym pojęciem należy rozumieć wszelkie błędy popełnione przez właściwy organ lub inny organ, których skutkiem było dokonanie nienależnej płatności. Do tej kategorii zaliczyć można błąd polegający na przedstawieniu ogólnych, niekonkretnych informacji na temat warunków przyznania płatności, czy przyznanie świadczenia przy niezauważeniu braku spełnienia warunków do jego przyznania. ( por. wyrok WSA w Bydgoszczy z 8.07.2020r., II SA/Bd 28/20, wyrok WSA w Olsztynie z 10.10.2019r., sygn. I SA/Ol 551/19, wyrok WSA w Łodzi z 8.03.2019r., III SA/Łd 939/18)

W rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy uznał również, że od skarżącego jako rolnika można oczekiwać zachowania szczególnej staranności przy składaniu wniosków o pomoc oraz świadomości warunków odnoszących się do jej przyznawania. Zdaniem organu, skoro skarżący wypełniając wniosek zdał sobie sprawę, że wniosek będzie niezgodny z prawem, to powinien zgłosić zmianę do planu, telefonicznie na infolinię lub do Biura Powiatowego i powziąć informację, jak wypełnić e-wniosek aby był zgodny z planem działalności ekologicznej, jednak nie zrobił nic. Skarżący nie zaprzecza nieprawidłowości, będącej podstawą wydania decyzji, że plan działalności ekologicznej jest niekompletny z informacjami przekazanymi we wniosku i załącznikami w zakresie działek rolnych zlokalizowanych na określonych działkach ewidencyjnych i realizowanych na nich określonych wariantów lub pakietów ze wskazaniem roślin uprawnych uprawianych w ramach tych wariantów lub pakietów (nieprawidłowość E_4_o). Nie zaprzecza również, że nie złożył wymaganego oświadczenia o uzupełnieniu/poprawie planu w terminie do dnia 14 marca ostatniego roku realizacji zobowiązania (§ 30 ust. 6 rozporządzenia ekologicznego), skutkiem czego płatność ekologiczna podlega zwrotowi w części stanowiącej 30% tej płatności (§ 30 ust. 7 rozporządzenia ekologicznego). Skarżący natomiast opisuje problemy związane ze stosowaniem aplikacji, w tym sztuczne tworzenie nowego, dodatkowego oznaczenia działek przez system informatyczny i ocenia, że na powstałą sytuację nie ma wpływu i nie może jej przeciwdziałać. Konsekwentnie podkreśla przy tym, że użytkuje grunty rolne zgodnie z realizowanym planem rolnośrodowiskowym, w działkach rolnych deklarowanych w pierwszym roku realizacji programu, zaś kontrolerzy w raporcie z kontroli zawarli informacje w uwagach, że każda działka deklasowana w wniosku obszarowym miała swój odpowiednik w planie rolnośrodowiskowym czyli nawet jeśli nie było zachowane literowe nazewnictwo działek (nie z winy skarżącego) to bez problemu można określić i przydzielić odpowiednie działki. Podkreślał, że organ na podstawie tego samego raportu nałożył sankcję za jeden rodzaj nieprawidłowości a w sytuacji, gdy stanowisko to zostało uchylone znalazł inną podstawę do zwrotu przyznanych świadczeń.

Kluczową zatem jest ocena czy jak to wskazano w art. 7 ust. 3 rozporządzenia 809/2014, błąd mógł być wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Zdaniem Sądu literalne rozumienie tego przepisu nie może szkodzić beneficjentowi. Innymi słowy, nie może być tak, że pokonywanie niedoskonałości systemu elektronicznego, usuwanie skutków niedociągnięć w działaniu tego systemu, każdorazowo przerzucone jest na beneficjenta i to pod rygorem sankcji, przewidzianej za nieprawidłowości wynikające z braku staranności rolnika. Sankcje za brak staranności rolnika polegają na tym, że system działa prawidłowo. Znaczenie ma przy tym fakt, że organ nie podważył twierdzenia skarżącego, że podczas kontroli nie ujawniono nadużyć z powodu opisanego działania systemu elektronicznego.

Sąd zaznacza, że organ nie podważył zarzutów skargi dotyczących działania aplikacji. Organ skupił się na – niekwestionowanej – nieprawidłowości skarżącego., nie wyjaśniając kwestia możliwości wykrycia błędu przez beneficjenta Ponadto wskazać należy, że błąd powinien być możliwym do wykrycia przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Przepis art. 7 ust. 3 rozporządzenia 809/2014 nie wymaga od beneficjenta aby dokładał kwalifikowanej staranności przy wykryciu błędu.

Powyższe uwagi należy także odnieść do art. 64 ust. 2 lit c rozporządzenia 1306/2013, stosownie do którego nie nakłada się kar administracyjnych w przypadku gdy niezgodność jest wynikiem błędu właściwego organu lub innego organu oraz w przypadku gdy błąd ten nie mógł zostać w rozsądny sposób odkryty przez osobę, której dotyczy kara administracyjna.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ zobowiązany jest wyjaśnić kwestie wskazane w niniejszym rozstrzygnięciu i rozważyć celowość kontynuowania postępowania administracyjnego wszczętego z urzędu w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności – zawiadomieniem z 05 października 2021 r.

Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329), orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 ww. ustawy. Zasądzona kwota obejmuje uiszczony wpis od skargi, w kwocie [...]zł.