Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 168/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2019-08-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3 ust. 3a
journal: Dz.U. 2017 poz 1778
law: Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Sokołowska Sędziowie Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.), Sędzia WSA Ewa Wojtysiak Protokolant starszy inspektor sądowy Edyta Wójtowicz po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 21 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi C. K. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie decyzją

z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS uchylił decyzję nr [...] z dnia [...] lipca 2015 r. i odmówił C. K. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Z akt sprawy oraz z zaskarżonej decyzji wynika następujący stan faktyczny.

C. K. (dalej: "strona", "skarżąca") pismem z dnia [...] kwietnia 2015 r. złożyła do ZUS wniosek o umorzenie należności z tytułu składek za lata

2002-2015, uzasadniając go trudną sytuacją majątkową i rodzinną w tym osobistą,

a także zdrowotną uniemożliwiającą opłacenie zobowiązań.

Decyzją z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] organ odmówił wnioskodawczyni umorzenia nieopłaconych należności z tytułu składek.

W dniu [...] września 2015 r. strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Decyzją z dnia [...] października 2015 r. nr [...] organ utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lipca 2015 r.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, strona wniosła skargę

do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, który wyrokiem z dnia

27 kwietnia 2016 r. sygn. akt I SA/Sz 30/16 uchylił zaskarżoną decyzję.

Sąd wskazał, że obowiązkiem organu, rozpoznającego wniosek o umorzenie należności z tytułu składek (w tym odsetek) jest w pierwszej kolejności dokładne ustalenie kwoty nieopłaconych składek wraz z odsetkami. Organ musi zbadać czy część należności nie uległa przedawnieniu oraz wyjaśnić tę kwestię w uzasadnieniu decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 30 sierpnia 2017 r. sygn. akt

II GSK 3805/16 oddalił skargę kasacyjną od ww. wyroku.

W toku postępowania o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności

z tytułu składek, strona pismem z dnia [...] stycznia 2018 r. wskazała, że w związku

z prawomocnymi wyrokami wydanymi w sprawie, sprawa umorzenia należności z tytułu składek powinna być ostatecznie zamknięta.

W dniu [...] lutego 2018 r. organ wydał decyzję nr [...], w której uchylił własną decyzję z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] i odmówił umorzenia należności z tytułu składek oraz zamieścił pouczenie o trybie zaskarżenia tej decyzji skargą do sądu administracyjnego.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w decyzji z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] organ odmawiając umorzenia, stany należności podał

w nieprawidłowych okresach i wysokości. Organ ustalił, że na dzień złożenia wniosku na koncie płatnika zaewidencjonowano bowiem wymagalne w dacie podejmowanego rozstrzygnięcia nieopłacone należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika za okres od [...] r. do [...] r. w kwocie [...]zł, na ubezpieczenie zdrowotne za okres od [...] r. do [...] r., od [...] r. do [...] r., [...] r., [...] r., [...] r. w kwocie [...]zł oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od [...] r. do [...] r.

w kwocie [...]zł wraz z należnym odsetkami. Wskazano także, że w zakresie nieopłaconych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących ich płatnikami w kwocie [...]zł, które nie podlegały umorzeniu orzeczono odrębną decyzją z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] zaś decyzją z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] umorzono postępowanie w zakresie zawnioskowanych takich należności obejmujących lata 2004 – 2015.

Następnie organ odniósł się do kwestii przedawnienia należności składowych

(co do których zastosowanie ma co do zasady dziesięcioletni okres przedawnienia), wskazując, że pięcioletni obecnie termin ich przedawnienia, liczony od 1 stycznia

2012 r. nie upłynął.

Wskazano, że w zakresie objętych niniejszym postępowaniem nieopłaconych wymagalnych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres 01/2002r., od 03/2002 r. do 06/2002 r., od 08/2002 r. do 12/2002 r., na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 03/2002 r. do 07/2002 r., od 08/2002 r. do 12/2002 r.,

od 05/2003 r. do 12/2003 r., od 02/2004 r. do 03/2004 r., na FPiFGŚP za okres od 03/2002 r. do 07/2002, zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne (doręczenie tytułów wykonawczych nastąpiło w dniu [...] września 2002 r., [...] marca 2013 r.,

[...] września 2003 r., [...] maja 2004 r., [...] lipca 2004 r., [...] sierpnia 2004 r.), zajęto świadczenie rentowe, a więc bieg terminu przedawnienia został zawieszony stosownie do art. 24 ust. 5b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778 ze zm.) dalej "u.s.u.s." Natomiast odnośnie do nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od 01/2002 r. do 04/2003 r., na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 03/2002 r. do 12/2003 r., od 02/2004 r. do 04/2004 r., 06/2004 r., 07/2004 r., 09/2004 r. oraz na FPiFGŚP za okres od 03/2002 r. do 05/2003 r. w dniu [...] października 2006 r. zostały one zabezpieczone na dwóch nieruchomościach strony położonych w S. , co również spowodowało zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Przedawnieniu uległy zaś w części składki na ubezpieczenia społeczne za 01/2002 r. w kwocie [...]zł oraz na ubezpieczenie zdrowotne za 03/2003 r. w kwocie [...]zł, których nie objęto egzekucją oraz zabezpieczeniem.

Dalej w decyzji organ przedstawił ustalenia dotyczące sytuacji finansowej strony, z których wynika, iż ma ona przyznane świadczenie rentowe w wysokości [...] zł brutto, objęte postępowaniem egzekucyjnym, z którego po potrąceniu w kwocie

[...] zł pozostaje kwota [...]zł netto. Ustalono także, że strona prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie ma innych osób na utrzymaniu, a jej wydatki związane z utrzymaniem wynoszą [...] zł (w tym paliwo gazowe [...] zł, woda [...] zł, telefon [...] zł), z leczeniem wynoszą [...] zł. Ponadto wskazano, że inne wydatki

w tym koszty w sezonie grzewczym wynoszą [...] zł, a także, że strona ma zobowiązania finansowe z tytułu kredytu w wysokości [...] zł i zaległości podatkowe w kwocie [...]zł. Odnośnie do majątku strony, organ ustalił, że jest ona właścicielem trzech nieruchomości położonych w S. i W. , obciążonych zabezpieczeniami hipotecznymi, w tym hipotekami przymusowymi

na rzecz ZUS.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał również, że ogłoszone przez Instytut Pracy i Spraw Społecznych według danych statystycznych minimum socjalne

w jednoosobowym gospodarstwie emeryckim wynosi 1.123,30 zł, a minimum egzystencji kwotę 527,30 zł.

Następnie organ wskazał na treść przepisów prawa, na podstawie których organ rentowy może podjąć decyzję o umorzeniu należności składkowych, określających przesłanki umorzenia, tj. art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. nr 141, poz. 1365, dalej: "rozporządzenie") oraz wskazał na uznaniowy charakter decyzji, powszechny obowiązek naliczania i opłacania składek, odrębność postępowania w przedmiocie ulgi w stosunku do innych postępowań związanych z należnościami składkowymi.

Zdaniem organu, w rozpoznawanej sprawie brak było materialnoprawnych podstaw do umorzenia należności z tytułu składek, o których mowa w ww. art. 28 ust. 3 oraz ust. 3a u.s.u.s., a także § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia.

Odnosząc dalej stan faktyczny do przedstawionych regulacji organ stwierdził,

że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność, o której mowa

w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., z uwagi na ujawniony majątek i dochody. Wskazał, że strona osiąga dochody w wysokości [...] zł brutto, objęte egzekucją i potrąceniem wynoszącym [...] zł, gdzie do wypłaty pozostaje kwota wolna w wysokości

[...] zł, a nadto strona pozostaje właścicielem trzech nieruchomości. Organ nie stwierdził istnienia także innych przesłanek umorzenia wynikających z art. 28 ust. 3 pkt 5 i 5 u.s.u.s. Organ przyznał, że strona nie jest w stanie bezpośrednio i jednorazowo opłacić należności z ujawnionych dochodów, ale nie stanowi to uzasadnionego przypadku stanowiącego podstawę umorzenia skoro nie wykazano, że opłacenie należności, w tym systematyczna spłata w ratach bądź w zakresie zajęcia egzekucyjnego pociągnęłaby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanej i członków rodziny. Zdaniem organu, również sytuacja majątkowa, rodzinna i zdrowotna nie stanowiła podstawy umorzenia należności, bowiem strona osiąga dochody w kwocie [...]zł, stanowiące podstawę zabezpieczenia niezbędnych potrzeb życiowych w zakresie potrzeb socjalnych, a także finansowania zobowiązań w tym opłacenia zaległości

w ratach choćby minimalnych.

Zdaniem organu, dochód strony zabezpiecza potrzeby socjalne w zakresie powołanych danych statystycznych odnoszących się do tzw. minimum egzystencji oraz minimum socjalnego dla prowadzonych gospodarstw domowych po dokonanych potrąceniach.

Wskazał także, że strona nie wykazała innych wydatków, poza wydatkami na utrzymanie w kwocie [...]zł, na leczenie w kwocie [...]zł, w sezonie grzewczym w kwocie [...]zł oraz oprócz zobowiązań finansowych z tytułu kredytu i podatkowych,

a także, że brak jest informacji o korzystaniu z materialnej i finansowej socjalnej pomocy państwa. Zdaniem organu, brak było dowodu, że to opłacenie czy przystąpienie do systematycznej spłaty należności z tytułu składek stanowi o braku zaspokojenia niezbędnych potrzeb osoby zobowiązanej i członków rodziny. Według organu, podstawą umorzenia należności z tytułu składek w niniejszym postępowaniu nie mogą być samodzielne trudności finansowe, ryzyko z tym związane, a także brak dochodów

w ramach prowadzonej, a obecnie zakończonej działalności gospodarczej, ani też ryzyko finansowe w spłacie zaciągniętych zobowiązań.

Organ podał, że ww. decyzja jest wydana w postępowaniu o ponowne rozpatrzenie sprawy, o którym mowa w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. oraz pouczył stronę

o prawie złożenia skargi do sądu administracyjnego.

W dniu [...] kwietnia 2018 r. do organu wpłynął wniosek zobowiązanej z dnia

[...] kwietnia 2018 r. o uchylenie decyzji z dnia [...] lutego 2018 r. oraz o ponowne rozpatrzenie sprawy celem umorzenia należności z tytułu składek.

Wnioskodawczyni w treści wniosku powołała się na decyzję organu z dnia

[...] lutego 2018 r. wydaną w sprawie nr [...], a także na prawomocne wyroki o sygn. akt I SA/Sz 30/16 oraz o sygn. akt II GSK 3805/16, wnosząc o ponowne rozpatrzenie żądania umorzenia nieopłaconych należności z tytułu składek. Zobowiązana ponownie powołała się na swoją sytuację majątkową, a także finansową, zdrowotną oraz osobistą, załączając do wniosku dokumenty.

Po rozpatrzeniu wniosku, organ wydał decyzję z dnia [...] maja 2018 r.

nr [...] stwierdzającą niedopuszczalność wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w której wskazał, że – po ponownym rozpatrzeniu sprawy – wydał już [...] lutego 2018 r. decyzję nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek, a zatem sprawa została ostatecznie zakończona w trybie administracyjnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 12 września 2018 r., sygn. akt I SA/Sz 480/18 na skutek wniesionej skargi przez stronę, uchylił zaskarżoną decyzję z dnia [...] maja 2018 r. W ocenie Sądu, działanie organu było przedwczesne i wymagało wyjaśnienia kwestii złożonego przez stronę pisma

z [...] kwietnia 2018 r. czy jest to wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy czy też skarga do WSA.

Organ pismem z dnia [...] września 2018 r. zobowiązał stronę do wskazania czy pismo z dnia [...] kwietnia 2018 r. stanowi wniosek kierowany do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności z tytułu składek w sprawie rozstrzygniętej decyzją ostateczną z dnia [...] lutego 2018 r., czy też skargę do WSA w Szczecinie na ww. decyzję, podnosząc, że brak odpowiedzi w podanym czternastodniowym terminie spowoduje potraktowanie ww. pisma jako skargi.

Powyższe wezwanie zostało doręczone stronie w dniu [...] października 2018 r. w trybie tzw. fikcji doręczenia, określonej w art. 44 § 1 K.p.a., po dwukrotnym awizowaniu przesyłki (w dniach [...].10.2018 r. i [...].10.2018 r.).

Termin na udzielenie organowi odpowiedzi na pismo upłynął bezskutecznie

w dniu [...] października 2018 r. Wobec powyższego organ, pismo z dnia 8 kwietnia

2018 r. przekazał jako skargę do WSA w Szczecinie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

W uzasadnieniu przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania administracyjnego, stwierdzając, że zostało przeprowadzone prawidłowo.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Skargę należało uznać za niezasadną.

Analiza przebiegu dotychczasowego postępowania w przedmiotowej sprawie prowadzi do wniosku, że kontrola zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji z [...] lutego 2018 r. wydanej w wyniku uchylenia prawomocnym wyrokiem WSA w Szczecinie z dnia 27 kwietnia 2016 r. sygn. akt I SA/Sz 30/16, poprzedniej decyzji tego organu z dnia

[...] października 2015 r. Nr [...] – musi uwzględniać kryteria wynikające z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.". Przepis ten stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone

w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

Z powyższego przepisu wynika wprost, że ilekroć dana sprawa jest przedmiotem ponownego rozpoznania przez sąd lub organ, jest on związany oceną prawną wyrażoną we wcześniejszym orzeczeniu sądu. Odstępstwo od tej zasady może dotyczyć tylko przypadku, gdy w trakcie ponownego rozpatrywania sprawy organ stwierdzi, że stan faktyczny uległ zasadniczej zmianie i jest odmienny od przyjętego przez sąd, bądź też

w przypadku zmiany stanu prawnego po wydaniu przez sąd orzeczenia. Przy czym, jak wskazuje się w orzecznictwie, może to mieć miejsce tylko w wypadku zmiany stanu prawnego lub faktycznego o charakterze istotnym (por. wyrok NSA z 25 kwietnia

2014 r., sygn. II FSK 1276/12 dostępny, podobnie jak i pozostałe przywołane w tym uzasadnieniu orzeczenia, na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Nadto chodzi tu tylko o takie okoliczności faktyczne, które zaistniały po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów (wyrok NSA

z 10 stycznia 2012 r., sygn. akt II FSK 1328/10). Naruszenie przez organ administracji art. 153 p.p.s.a., w razie złożenia skargi, powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego aktu (czynności).

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak zakreślonych granicach, oraz mając na uwadze wiążące wytyczne i ocenę zawartą w prawomocnym wyroku WSA

w Szczecinie z dnia 27 kwietnia 2016 r., sygn. akt I SA/Sz 30/16, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W sprawie nie doszło bowiem do naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.

Zdaniem Sądu, organ orzekający w przedmiotowej sprawie uwzględnił ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w powołanym wyżej

w wyroku WSA w Szczecinie z 27 kwietnia 2016 r.

W wyroku tym Sąd uchylił zaskarżoną decyzję z uwagi na to, że organ nie poczynił w zaskarżonej decyzji analizy pozwalającej na uznanie, że w badanej sprawie nie doszło do przedawnienia należności z tytułu składek za okres od kwietnia 2002 r.

Organ, przy ponownym rozpoznaniu sprawy, w zaskarżonej decyzji z [...] lutego 2018 r., kierując się zaleceniami Sądu, ustalił, że w decyzji z dnia [...] lipca 2015 r. odmawiającej umorzenia należności, nieprawidłowo podano okresy i kwoty należności, co było powodem jej uchylenia oraz odmówił umorzenia należności, których wysokość ustalił na indywidualnego konta płatnika, co zawarł w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Organ podał, że postępowanie o udzielenie ulgi dotyczyło wymagalnych należności z tytułu składek wyłącznie w części finansowanej przez płatnika na ubezpieczenie społeczne za okres od 01/2002 r. do 04/2003 r. w kwocie [...]zł, na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 03/2002 r. do 12/2003 r., od 02/2004 r. do 04/2004 r., 06/2004 r., 07/2004 r., 09/2004 r. w kwocie [...]zł oraz na FPiFGŚP za okres od 03/2002 r. do 05/2003 r. w kwocie [...]zł wraz z należnymi odsetkami finansowanymi przez płatnika. Powyższe kwoty i okresy były zgodne z danymi wynikającymi ze znajdującej się w aktach sprawy informacji o stanie należności z tytułu składek od [...].01.1999 r. sporządzonej w dniu [...] lutego 2018 r. (akta administracyjne

k. nr 41 i 42).

Zdaniem Sądu, organ prawidłowo odniósł się do kwestii przedawnienia należności objętych wnioskiem zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s.

Podkreślić należy, że decyzje w sprawach umorzenia składek mogą być wydawane wyłącznie w przypadku należności istniejących, do których uiszczenia strona jest zobowiązana.

Wskazać należy w tym miejscu, że w pierwotnym brzmieniu art. 24 ust. 4 u.s.u.s. stanowił, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat,

a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Z kolei art. 24 ust. 5 u.s.u.s.

w pierwotnym brzmieniu stanowił, że bieg przedawnienia przerywa odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik.

Przepis był parokrotnie nowelizowany. Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r.

o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.) dokonała w art. 1 pkt 9 zmiany

m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zgodnie z art. 23 ustawy zmieniającej weszła ona w życie w dniu 1 stycznia 2003 r.

Ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw dodano również do art. 24

m.in. ustęp 5b stanowiący, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem.

Następnie art. 24 ust. 5b u.s.u.s. został zmieniony przez art. 10 pkt 10 lit. b) ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2004 r., Nr 121 poz.1264) z dniem 1 lipca 2004 r. i otrzymał brzmienie: Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej

do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia 2012 r.

Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy,

do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad

z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, ale od dnia

1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia ust. 2 powołanego przepisu, stosownie do którego, jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi, wcześniej przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu (tak: w wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 27 czerwca 2013 r., sygn. akt III AUa 1656/12, Lex nr 1350353).

W obecnym brzmieniu art. 24 ust. 4 u.s.u.s. stanowi, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne,

z zastrzeżeniem ust. 5-6.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd stwierdził, iż organ prawidłowo wskazał

w zaskarżonej decyzji na art. 24 ust. 4 u.s.u.s. oraz że do objętych wnioskiem wymagalnych należności (z dziesięcioletnim okresem przedawnienia) ma zastosowanie pięcioletni termin przedawnienia liczony od dnia 1 stycznia 2012 r. z wyłączeniem okresów zawieszających bądź przerywających wskazany bieg.

W zaskarżonej decyzji uwzględniono zatem informacje o prowadzonych postępowaniach egzekucyjnych, co do wszystkich należności, ze wskazaniem za które okresy i kiedy zostały wystawione tytuły wykonawcze (począwszy od września 2002 r., kolejne w 2003 r., w 2004 r.) oraz o zajęciu świadczenia rentowego, a także informacje o dokonaniu w 2006 r. zabezpieczenia należności na nieruchomościach należących do skarżącej, powodujących zawieszenie biegu terminu przedawnienia i w konsekwencji uznając, je za nieprzedawnione. Organ wskazał również te należności, które uległy przedawnieniu, a których nie objęto egzekucją i zabezpieczeniem, tj. na ubezpieczenie społeczne za 01/2002 r. i na zdrowotne za 03/2003 r.

W ocenie Sądu, organ dokonał stosownej analizy pozwalającej na uznanie, że

w badanej sprawie nie doszło do przedawnienia należności za okres od 02/2002 r.,

a więc za okres objęty wnioskiem o umorzenie.

Skoro decyzje w sprawach umorzenia składek mogą być wydawane wyłącznie

w przypadku należności istniejących, do których uiszczenia strona jest zobowiązana, wobec potwierdzenia przez organ, że nie uległy przedawnieniu, to badaniu podlegała zasadność żądania strony umorzenia ww. należności.

Przechodząc zatem do analizy tej części zaskarżonej decyzji, Sąd nie stwierdził, naruszenia przepisów zarówno prawa materialnego jak i procesowego.

Podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły prawidłowo przywołane przez organ art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia.

Zgodnie z art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Całkowita nieściągalność zachodzi natomiast wyłącznie w przypadkach wymienionych enumeratywnie w ustawie, tj. wówczas, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia

28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku,

z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,

z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ponadto, zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s. zostało wydane rozporządzenie wykonawcze i kwestie te reguluje § 3 ust. 1 tego rozporządzenia. Z ostatnio powołanego przepisu wynika, że organ może umorzyć ubezpieczonemu, będącemu płatnikiem składek należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże,

że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Powyższe rozporządzenie wskazuje przykładowo, że taka sytuacja ma miejsce, gdy:

1) opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesione straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodują, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z powołanych regulacji wynika, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne podejmowane są

w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądzają użyte w powołanych wyżej art. 28 ust. 2 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zwroty, odpowiednio: "należności z tytułu składek mogą być umarzane" oraz "należności z tytułu składek (...) mogą być

w uzasadnionych przypadkach umarzane". Oznacza to zatem, że ZUS ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, przy czym wybór ten może być swobodny, ale nie dowolny (por. np. wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07, wyrok WSA

w Łodzi z dnia 3 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Łd 584/09).

Podkreślić przy tym należy, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter dwuetapowy. Najpierw organ, ustalając istotne okoliczności faktyczne sprawy związane przede wszystkim z sytuacją majątkową, osobistą i rodzinną wnioskodawcy, ocenia czy okoliczności te odpowiadają choćby jednej z przesłanek określonych w art. 28 ust. 2, 3

i 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia. Stwierdzenie, że okoliczności ustalone w sprawie nie odpowiadają żadnej z przesłanek umorzenia zaległości wyklucza możliwość pozytywnego rozstrzygnięcia dla ubezpieczonego.

Z kolei drugi etap ma miejsce jedynie wówczas, gdy organ stwierdzi, że przesłanki te przemawiają za umorzeniem należności. Jednak, nawet pozytywna ocena występowania tych przesłanek nie obliguje organu do skorzystania z instytucji umorzenia należności z tytułu tych składek. Odmawiając w takiej sytuacji umorzenia zaległości organ ten działa w zakresie przyznanego mu uznania administracyjnego.

Zaakcentować trzeba, że uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek nie odnosi się do ustalania przesłanek warunkujących umorzenie należności. W tym zakresie organ nie działa na podstawie uznania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie tych należności, organ jest związany określonymi zasadami postępowania, zawartymi

w K.p.a. oraz regułami logiki. Postępowanie organu w tym zakresie podlega ocenie sądu administracyjnego, który bada, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów nie naruszono reguł logiki i czy zastosowano właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Uznanie administracyjne odnosi się natomiast do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w razie prawidłowego ustalenia,

że zastosowanie instytucji umorzenia należności jest możliwe.

W rozpoznawanej sprawie, zdaniem Sądu, organ prawidłowo ustalił i ocenił,

że w przypadku skarżącej nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, wymienione enumeratywnie w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., wskazując, że skarżąca wprawdzie nie prowadzi działalności gospodarczej, ale zadłużenie z tytułu pozostałych składek jest objęte skutecznym postępowaniem egzekucyjnym i na poczet zadłużenia przekazywane są systematycznie kwoty [...]zł ze świadczenia rentowego w wysokości [...] zł, pozostawiając stronie kwotę wolną w wysokości [...] zł. Ponadto skarżąca jest właścicielem nieruchomości, na których ustanowiono hipoteki, zabezpieczające zadłużenie z tytułu składek.

Organ odmówił umorzenia należności z tytułu powyższych składek, zasadnie uznając, że strona wprawdzie nie jest w stanie ponieść należności jednorazowo jednakże w sprawie nie zachodzi żaden uzasadniony przypadek i jest możliwość systematycznej spłaty zadłużenia w ratach lub w ramach zajęcia egzekucyjnego, gdyż nie pociągnie to zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanej.

Dodać należy, że w ocenie Sądu, nie tylko z uwagi na skuteczną egzekucję, ale także ze względu na zabezpieczenia należności na majątku nieruchomym skarżącej nie jest wykluczone, że roszczenia organu zostałyby przynajmniej w części zaspokojone. Nie ulega bowiem wątpliwości, że działania organu w ramach tzw. uznana administracyjnego przebiegać powinny nie tylko z uwzględnieniem aktualnej sytuacji finansowej i stanu majątkowego zobowiązanej, lecz konieczne jest także rozważenie możliwości ściągnięcia należności w dalszej perspektywie oraz w ramach układu ratalnego, na co słusznie wskazał organ w zaskarżonej decyzji.

Zdaniem Sądu, również prawidłowo organ ocenił, że w przypadku skarżącej nie zostały spełnione warunki z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia uzasadniające umorzenie zaległych składek, ale wyłącznie za osobę prowadzącą działalność gospodarczą. Zasadnie bowiem organ doszedł do wniosku, że opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawiłoby skarżącej możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, skoro po potrąceniu komorniczym pozostaje jej kwota [...]zł, nie wykazuje innych osób na utrzymaniu i uzyskiwany w ten sposób dochód w gospodarstwie domowym zabezpiecza potrzeby socjalne w zakresie powołanych danych statystycznych, a więc tzw. minimum egzystencji oraz minimum socjalnego (tj. kwoty [...]zł i [...] zł) po uwzględnieniu wykazanych wydatków

w kwocie [...]zł i [...] zł w sezonie grzewczym, na leczenie w kwocie [...]zł. Słusznie też zostało zaakcentowane, że skarżąca nie wykazała żadnych innych osób na utrzymaniu, żadnych innych wydatków, ani aby skarżąca korzystała z jakichkolwiek form pomocy socjalnej państwa. Nie można zatem stwierdzić, że nie ma zaspokojonych niezbędnych swoich potrzeb.

Zasadnie też ocenił organ, że podnoszone przez skarżącą kwestie dotyczące innych zadłużeń skarżącej stanowią jedynie jej ryzyko finansowe, a zatem nie mogą stanowić przesłanki umorzenia należności, gdyż – co należy dodać – byłyby sprzeczne z interesem społecznym oraz z interesem samych funduszy.

W ocenie Sądu, realizacja przez skarżącą obowiązku regulowania zobowiązań

z tytułu zaciągniętych kredytów czy nawet innych zaległości publicznoprawnych może stanowić obciążenie dla budżetu skarżącej, jednakże sama w sobie nie wyklucza ona spłaty przedmiotowego zadłużenia, a wręcz przeciwnie, wskazać należy, że skarżąca nie może preferować długów, w tym osobistych względem zadłużenia z tytułu składek.

Wskazać także należy, że płatnik składek odpowiada za zobowiązania całym swoim majątkiem, zarówno teraźniejszym, jak i przyszłym. Obowiązkiem wierzyciela jest poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności, możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków szczególnie drastycznych. Dlatego też jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy

z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęte

w ramach uznania administracyjnego negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności składkowych byłoby przedwczesne. Nie jest wymagane, aby spłata należności nastąpiła jednorazowo, możliwe jest bowiem rozłożenie należności na raty dostosowane do indywidualnych możliwości osoby zobowiązanej. Okoliczności dotyczące zadłużenia zostały zatem słusznie, w ocenie Sądu, ocenione jako nie dające wystarczających podstaw do zastosowania wobec skarżącej ulgi w postaci umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek.

Należy także wskazać, że w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd,

że w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza nakreśloną art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 tej ustawy zasadę równego traktowania ubezpieczonych (por. wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 99/10).

Jak już wyżej zasygnalizowano, działanie w ramach uznania administracyjnego nakłada na organ szczególny obowiązek stosowania norm prawa materialnego łącznie z wyrażoną w art. 7 K.p.a. zasadą uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Przy wydawaniu zaskarżonej decyzji rozważono możliwości uwzględnienia słusznego interesu skarżącej. Należy zaakcentować, że podjęcie rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego wymaga, by interes społeczny

i słuszny interes obywatela (często sprzeczne) zostały należycie wyważone. Temu celowi służy analiza sytuacji materialnej zobowiązanego i jego rodziny, uwzględniająca również stan zadłużenia i związaną z tym realność spłaty zadłużenia bez niebezpieczeństwa powstania ciężkich skutków dla skarżącej.

W ocenie Sądu, w sprawie niniejszej, organ przeprowadził postępowanie

w sposób prawidłowy, dokonując wskazanego wyważenia interesu społecznego ze słusznym interesem skarżącej.

Organ zasadnie skonstatował, że na podstawie zgromadzonych danych nie można uznać, że opłacenie przedmiotowych należności pozbawiłoby skarżącą możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W konkluzji należy zatem stwierdzić, że organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego odmawiając skarżącej umorzenia zaległych składek.

Organ prowadząc niniejsze postępowanie działał zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 K.p.a. i zasadą zupełności postępowania dowodowego,

o której stanowi art. 77 § 1 K.p.a. W sprawie został zebrany kompletny materiał dowodowy, na podstawie którego właściwie, zgodnie z zasadami logiki

i z poszanowaniem art. 80 K.p.a., oceniono przesłanki umożliwiające podjęcie rozstrzygnięcia o umorzeniu należności z tytułu składek. Nie została także naruszona zasada pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej wyrażonej w art. 8 § 1 K.p.a., ani też określona w art. 9 K.p.a. zasada informowania stron i innych uczestników postępowania przez organ administracji publicznej. Nie naruszono także zasady przekonywania, wyrażonej w art. 11 K.p.a. Zdaniem Sądu, wyjaśniono przesłanki, jakimi kierował się organ podejmując rozstrzygnięcie. Organ dokonał prawidłowego wyboru treści rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, przy czym wybór ten w świetle podniesionych okoliczności nie nosił cech dowolności.

Organ zadośćuczynił również zaleceniom wynikającym z poprzednio wydanego wyroku WSA w Szczecinie z 27 kwietnia 2016 r., dlatego też zasadnie uchylił decyzję

z dnia [...] lipca 2015 r. i wskazał, których nieprzedawnionych należności dotyczy niniejsze postępowanie.

Podkreślić należy, że skarżąca w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów, może ponownie wystąpić do organu z wnioskiem o umorzenie należności.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.