Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 188/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-03-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i decyzję II instancji
Powołane przepisy: article: art. 8 ust. 6 pkt 4
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2020 poz 1398
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Rysz (spr.) Sędzia NSA Cezary Pryca Sędzia del. WSA Izabella Janson po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej T. N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 sierpnia 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 1580/21 w sprawie ze skargi T. N. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 25 marca 2021 r. nr 20/10/2021/Ub w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1) uchyla zaskarżony wyrok; 2) uchyla zaskarżoną decyzję; 3) zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz T. N. 737 zł (siedemset trzydzieści siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 17 sierpnia 2021 r. (sygn. akt VI SA/Wa 1580/21) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej zwany "WSA"), działając na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329; dalej zwanej "ppsa"), oddalił skargę T. N. (dalej zwanej "Skarżącym") na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej zwanego "Prezesem NFZ") z 25 marca 2021 r. (nr 20/10/2021/Ub) w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.

WSA orzekał w następującym stanie sprawy.

W dniu 1 lutego 2021 r. do Podlaskiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ wpłynął wniosek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o wydanie decyzji w sprawie ustalenia okresu podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego przez Skarżącego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w formie indywidualnej w następujących okresach: 1 stycznia 1999 r. - 31 grudnia 2008 r., 1 czerwca 2021 r. - 31 lipca 2013 r. i 1 października 2014 r. - 31 grudnia 2019 r. oraz w charakterze wspólnika następujących spółek: P. Sp. z o.o. (KRS: [...]), U. Sp. z o.o. (KRS: [...]) i P1. Sp. z o.o. Spółki komandytowej (KRS: [...]). Do wniosku zostały załączone m.in. wyjaśnienia Skarżącego (pismo z 21 grudnia 2020 r.), w których Skarżący poinformował, że: 1) za okres prowadzenia działalności gospodarczej jako osoba fizyczna opłacał należne składki zdrowotne z pominięciem okresów zawieszenia działalności, przy czym z dniem 1 stycznia 2020 r. działalność gospodarcza została wykreślona z rejestru, 2) jako komandytariusz spółki P1. Sp. z o.o. Spółka komandytowa opłacał składkę zdrowotną od kwietnia 2012 r., zaś w spółce P. Sp. z o.o. pozostawał zatrudniony na podstawie umowy o pracę do maja 2017 r. i za ten okres wszelkie należności były odprowadzane przez spółkę w terminach ustawowych, 3) U. Sp. z o.o. od wielu lat nie prowadzi żadnej działalności, ani nie ma żadnych obrotów gospodarczych.

W toku wszczętego następnie postępowania administracyjnego Skarżący przedłożył dokumenty w postaci bilansów i rachunków zysków i strat P. Sp. z o.o. oraz U. Sp. z o.o., a także zaświadczenie Prezydenta Miasta S. z 16 marca 2021 r., z którego wynika, że Skarżący był zarejestrowany w ewidencji działalności gospodarczej jako przedsiębiorca w okresie od 24 lutego 1998 r. do 12 stycznia 2011 r.

Decyzją z 25 marca 2021 r. Prezes NFZ, działając na podstawie art. 109 ust. 1, 3, 4 i 6 oraz na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1398 ze zm.; dalej zwanej "ustawą o świadczeniach opieki zdrowotnej"), art. 8 pkt 1 lit. c) ustawy z 6 litego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. Nr 28, poz. 153 ze zm.; obowiązującej do 31 marca 2003 r.), art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. Nr 45, poz. 391 ze zm.; obowiązującej do 30 września 2004 r.), stwierdził, że Skarżący podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej:

1) w formie indywidualnej w okresach: 1 stycznia 1999 r. - 31 grudnia 2008 r., 1 czerwca 2012 r. - 31 lipca 2013 r. oraz 1 października 2014 r. - 31 grudnia 2019 r.,

2) a także w charakterze wspólnika:

- jednoosobowej spółki z o.o. P. od 27 maja 2004 r. do nadal,

- jednoosobowej spółki z o.o. U. od 23 lipca 2004 r. do nadal;

- P. Sp. z o.o. Spółki komandytowej od 3 lutego 2012 r. do nadal.

W uzasadnieniu decyzji Prezes NFZ stwierdził m.in., że z danych w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (dalej zwanej "CEIDG") wynika, że Skarżący rozpoczął prowadzenie działalności gospodarczej 1 czerwca 2012 r., następnie zawiesił jej wykonywanie od 1 sierpnia 2013 r., potem wznowił prowadzenie działalności 1 października 2014 r., po czym 1 stycznia 2020 r. zaprzestał jej wykonywania. Natomiast z informacji zawartych w Rejestrze Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego z 10 marca 2021 r. wynika, że Skarżący pozostaje wspólnikiem: P. Spólki z o.o. w okresie od 27 maja 2004 r. do nadal, jednoosobowej spółki z o.o. U. w okresie od 23 lipca 2004 r. do nadal oraz P1. Sp. z o.o. Spółki komandytowej w okresie od 3 lutego 2012 r. do nadal, przy czym żadna z tych spółek nie informowała o zawieszeniu prowadzenia działalności.

Zdaniem Prezesa NFZ, analiza zgromadzonego materiału dowodowego wskazuje, że Skarżący powinien podlegać obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej jako przedsiębiorca w okresach: 1 stycznia 1999 r. - 31 grudnia 2008 r., 1 czerwca 2012 r. - 31 lipca 2013 r. oraz 1 października 2014 r. - 31 grudnia 2019 r. Ponadto Skarżący powinien podlegać obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu członkostwa we wskazanych spółkach w okresach wskazanych w sentencji decyzji. Prezes NFZ zaznaczył przy tym, że w orzecznictwie Sąd Najwyższego utrwalił się pogląd, że analogiczne zasady, jak w przypadku wspólnika jednoosobowej spółki z o.o. należy stosować do wspólnika, który posiada niemal wszystkie udziały w spółce, a inny wspólnik (wspólnicy) tylko symboliczną liczbę udziałów. W konsekwencji na gruncie przepisów ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 423), a przez to również ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, należy go traktować tak samo, jak jedynego wspólnika spółki z o.o. Podobnie status wspólnika spółki komandytowej nie zależy od faktycznego wykonywania działalności w charakterze wspólnika tej spółki, gdyż wpis danych do Krajowego Rejestru Sądowego ma charakter konstytutywny, a zatem prowadzenie działalności w charakterze wspólnika spółki komandytowej jest tożsame z wpisem do Krajowego Rejestru Sądowego.

Skarżący złożył do WSA skargę na decyzję Prezesa NFZ.

WSA oddalił skargę.

Powołując się na art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c) i art. 82 ust. 5 pkt 2 i 4 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, WSA wskazał, że osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi, które są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność gospodarczą, podlegają obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie ustawy Prawo przedsiębiorców, przy czym jednym z rodzajów działalności jest działalność gospodarcza prowadzona w formie jednoosobowej spółki z o.o. WSA dodał, że z art. 5 pkt 21 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej wynika, że za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą uznaje się osobę, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a więc m.in. wspólnika jednoosobowej spółki z o.o. (art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). WSA stwierdził również, że czas objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym i zdrowotnym tych osób będzie tożsamy z czasem pozostawania jedynym wspólnikiem kapitałowej spółki jednoosobowej.

WSA stwierdził, że w świetle informacji zawartych Rejestrze Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego wynika, że Skarżący pozostaje wspólnikiem w P. Spółce z o.o. (od 27 maja 2004 r.) i U. Spółce z o.o. (od 23 lipca 2004 r.). Zdaniem WSA, z uwagi na to, że w istocie są to spółki jednoosobowe, Skarżący powinien podlegać obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu członkostwa w tych podmiotach w okresach wskazanych w sentencji decyzji.

WSA powołał się przy tym na orzecznictwo Sądu Najwyższego (wyroki: z 3 sierpnia 2011 r., sygn. akt I UK 8/11; z 7 kwietnia 2010 r., sygn. akt II UK 177/09), w którym uznano istnienie bytu prawnego jakim jest "niemal jednoosobowa" spółka z o.o. W orzecznictwie tym Sąd Najwyższy uznał, że w sytuacji, gdy jeden wspólnik ma 99 udziałów, a drugi wspólnik tylko jeden udział, partycypacja wspólnika mniejszościowego jest tak znikoma, że w zasadzie pełni on funkcję iluzoryczną. Zatem pomimo, że spółka formalnie nie jest jednoosobowa, to jednak pozycja korporacyjna wspólnika większościowego jest tak silna, że w rzeczywistości ma on pełnię władzy w spółce, tak samo, jak gdyby był jej wyłącznym wspólnikiem. W konsekwencji na gruncie przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (a przez to również ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej) należy go traktować tak samo, jak jedynego wspólnika spółki z o.o., mimo że formalnie pozostaje on jedynie większościowym udziałowcem.

WSA wskazał, że w U. Spółce z o.o. od dnia jej powstania (23 lipca 2004 r.) do 10 lutego 2021 r. Skarżący posiadał wszystkie 1002 udziały, a 10 lutego 2021 r. darował część z nich (330 udziałów) swojej żonie – J. N., przy czym spółka nie miała i nie ma rady nadzorczej, a Skarżący jest jedynym członkiem jej zarządu uprawnionym do jednoosobowej reprezentacji. Z kolei w P. Spółce z o.o. Skarżący w okresie 27 maja 2004 r. - 20 stycznia 2021 r. posiadał 1639 z 1640 udziałów, a jeden udział posiadał jego syn S. N., a następnie (jak wskazano w skardze) na podstawie umowy z 20 stycznia 2021 r. S. N. i nabył od Skarżącego 539 udziałów w tej spółce. WSA zaznaczył, że od 23 maja 2017 r. rada nadzorcza P. Spółki z o.o. nie posiada członków.

Mając na uwadze powyższe, WSA uznał, że Skarżący po 10 lutego 2021 r. pełnił faktyczną funkcję właścicielską jedynego wspólnika w stosunku do "prawie jednoosobowej" U. Spółki z o.o. (przed 10 lutego 2021 r. był jedynym wspólnikiem w tej spółce), a od 27 maja 2021 r. w "prawie jednoosobowej" spółce P. Sp. z o.o. Zdaniem WSA, pozycja korporacyjna Skarżącego jako wspólnika zdecydowanie większościowego przy innych okolicznościach (pełnienie funkcji prezesa zarządu w jednosobowych zarządach tych spółek, zdecydowanie mniejszościowy udział w spółkach osób bliskich rodzinnie Skarżącemu - żony i syna, brak rady nadzorczej lub brak obsadzonej rady nadzorczej) jest tak silna, że w rzeczywistości ma on pełnię władzy w spółce, tak samo, jak gdyby był jej wyłącznym wspólnikiem.

Skarżący złożył skargę kasacyjną od wyroku WSA, zaskarżając to orzeczenie w całości. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku przez WSA w trybie art. 179a ppsa i zasądzenie kosztów postępowania, a w przypadku przekazania skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu - o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz zaskarżonej decyzji, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych (ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych). Oświadczył, że zrzeka się rozprawy i wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.

Skarżący zarzucił wyrokowi WSA naruszenie prawa materialnego, a mianowicie:

- art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 5 pkt 21 i art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej przez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że Skarżącego winno się traktować jako wspólnika spółki jednoosobowej i w związku z czym osobę prowadzącą działalność pozarolniczą, co skutkowało objęciem Skarżącego obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym, w sytuacji gdy w rzeczywistości Skarżący był/jest wspólnikiem wieloosobowej spółki P. Sp. z o.o. (wpisana do Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem KRS: [...]) i nie istnieją podstawy do objęcia go ubezpieczeniem zdrowotnym jako osoby prowadzącej działalność pozarolniczą;

- art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 5 pkt 21 i art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej przez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że Skarżącego winno się traktować w okresie od 11 lutego 2021 r. do chwili obecnej jako wspólnika spółki jednoosobowej i w związku z czym osobę prowadzącą działalność pozarolniczą, co skutkowało objęciem Skarżącego obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym, w sytuacji gdy w rzeczywistości Skarżący na skutek nabycia na podstawie umowy z 10 lutego 2021 r. przez J. N. 330 udziałów w U. Sp. z o.o. był/jest wspólnikiem wieloosobowej spółki U. Sp. z o.o. (wpisana do Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem KRS: [...]) i nie istnieją podstawy do objęcia go ubezpieczeniem zdrowotnym jako osoby prowadzącej działalność pozarolniczą.

W uzasadnieniu Skarżący wskazał argumenty mające przemawiać za trafnością zarzutów postawionych w petitum skargi kasacyjnej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezes NFZ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Oświadczył też, że zrzeka się rozprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 182 § 2 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego, że ta ostatnia sytuacja w rozpatrywanym przypadku nie ma miejsca, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 ppsa, a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Skarga kasacyjna, której zarzuty zostały oparte na podstawie z art. 174 pkt 1 ppsa okazała się zasadna. Została ona skierowana przeciwko wyrokowi WSA, w którym ten Sąd uznał, że prawidłowe było objęcie obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym Skarżącego będącego wspólnikiem "niemal jednoosobowych" spółek kapitałowych.

Z zakresu skargi kasacyjnej wynika, że na tym etapie postępowania sporna pozostaje jedynie kwestia: a) objęcia Skarżącego obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w charakterze wspólnika P. Sp. z o.o. (wpisanej do KRS pod numerem [...]) oraz w charakterze wspólnika U. Sp z o.o. (wpisanej do KRS pod numerem [...]) oraz b) jeśli chodzi o tę drugą spółkę (U.), sporny jest wyłącznie okres po dniu 10 lutego 2021 r., kiedy to 330 udziałów w tej spółce nabyła żona Skarżącego – J. N.

Zdaniem autora skargi kasacyjnej, w sprawie niewłaściwie zastosowano art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (w zw. z art. 5 pkt 21 i art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej), zgodnie z którym za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się m. in. "wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną działalnością". Tymczasem P. Spółka z o.o. (nr KRS [...]) od dnia jej założenia do chwili obecnej posiadała dwóch wspólników tj. Skarżącego oraz jego syna (S. N.), przy czym w okresie od 27 maja 2004 r. do 20 stycznia 2021 r. Skarżący posiadał 1639 z 1640 udziałów w spółce, a S. N. 1 udział, natomiast w tej dacie S. N. nabył od Skarżącego 539 udziałów w spółce i obecnie wspólnikami tej spółki są Skarżący w udziale 1100/1640 i S. N. w udziale 540/1640. Również jeśli chodzi o spółkę U. od dnia 10 lutego 2021 r. (w związku z nabyciem 330 udziałów w spółce przez J. N.) Skarżący nie posiadał statusu wspólnika jednoosobowej spółki U.

Odmienne stanowisko zajmował orzekający w sprawie WSA, podzielając stanowisko organu, zgodnie z którym analogiczne zasady jak w przypadku wspólnika jednoosobowej spółki z o.o. należy stosować do wspólnika, który posiada niemal wszystkie udziały w spółce, a inny wspólnik (wspólnicy) tylko symboliczną liczbę udziałów. WSA powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego wskazał, że w związku z pojawieniem się na gruncie wcześniejszych przepisów o ubezpieczeniach społecznych wątpliwości co do dopuszczalności zawierania umów o pracę między spółką a jej jedynym wspólnikiem (powszechnie uważa się, że taka umowa jest nieważna jako zawarta z samym sobą) wprowadzono przepis art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Jako ratio legis przyjęcia tego przepisu wskazano potrzebę wypełnienia luki prawnej, która powodowała, że w większości przypadków wspólnicy jednoosobowej spółek z ograniczoną odpowiedzialnością pozbawieni byli ochrony ubezpieczeniowej. W dalszym ciągu w orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreślano – już z uwzględnieniem treści art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - że nawet jeśli spółka formalnie nie jest jednoosobowa, gdyż na liście wspólników figuruje więcej niż jedna osoba, to jednak pozycja korporacyjna wspólnika większościowego jest tak silna, że w rzeczywistości ma on pełnię władzy w spółce, tak samo, jak gdyby był on jej wyłącznym wspólnikiem. W konsekwencji na gruncie przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (a przez to również ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej) należy go traktować tak samo, jak jedynego wspólnika spółki z o.o.

Naczelny Sąd Administracyjny, nie kwestionując co do zasady słuszności stanowiska prezentowanego w orzecznictwie Sądu Najwyższego, uważa, że nie ma ono prostego przełożenia na rozpoznawaną sprawę. Cytowane w zaskarżonym wyroku orzeczenia były bowiem wydawane na gruncie spraw, w których to wnioskodawcy, powołując się na nawiązanie stosunku pracy w oparciu o umowę o pracę, będąc "niemal jedynymi udziałowcami" w spółkach z o.o., nie posiadając innego tytułu do ubezpieczenia społecznego, chcieli zostać objęci pracowniczym ubezpieczeniem społecznym (sprawy II UK 177/09, I UK 8/11, II UK 451/16). Wyroki te zapadały w specyficznych stanach faktycznych, w których udział innych (poza wspólnikiem dominującym) wspólników w kapitale spółki był bardzo mały (w zasadzie nie więcej niż 1%), a kategoria "iluzorycznego wspólnika" była przyjmowana jako punkt wyjścia do dalszego wnioskowania, że nie spełnia się przesłanka pracowniczego zatrudnienia. Analizując charakterystyczne elementy umownego stosunku pracy (podporządkowanie pracownicze, odpłatność pracy itd.) Sąd Najwyższy nie pomijał też argumentów związanych z charakterem stosunków korporacyjnych w funkcjonowaniu spółek prawa handlowego. Jednak nie można poglądów wyrażonych w uzasadnieniach tych orzeczeń automatycznie przenosić na odmienne stany faktyczne.

Odnośnie do rozpoznawanej sprawy podkreślenia wymaga, co też niezmiennie wskazuje się w judykaturze Sądu Najwyższego, że o włączeniu do ubezpieczenia społecznego decyduje przynależność do grupy podmiotów określonej w art. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Z mocy art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wynika, że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają osoby fizyczne będące pracownikami, zaś z art. 6 ust. 1 pkt 5 tej ustawy - że ubezpieczeniu takiemu podlegają osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą. Z kolei w myśl art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się między innymi wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wspólników spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej. Art. 5 pkt 21 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, definiując osobę prowadzącą działalność pozarolniczą, wprost odwołuje się do art. 8 ust. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie zaś z art. 4 § 1 pkt 3 ksh, w którym zawarto definicję legalną spółki jednoosobowej – spółka jednoosobowa to spółka kapitałowa, której wszystkie udziały albo akcje należą do jednego wspólnika albo akcjonariusza.

W orzecznictwie zauważano, że rozszerzenie przez ustawę o systemie ubezpieczeń społecznych pojęcia osoby prowadzącej pozarolniczą działalność ma enumeratywny charakter, zatem kreowanie kolejnych kategorii osób podlegających ubezpieczeniu jako prowadzące działalność gospodarczą jest niewłaściwe, zwłaszcza jeśli uwzględni się, że podstawy ubezpieczenia społecznego wynikają generalnie z wykonywania pracy (zatrudnienia), a nie z samego udziału kapitałowego w spółce. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, który podziela te stanowiska, nie jest wystarczające dla przełamania językowego znaczenia art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych powołanie się na zasadę powszechności ubezpieczenia społecznego oraz prawa obywatela do zabezpieczenia społecznego. Operowanie przez WSA terminami spółki "prawie jednoosobowej" oraz "wspólnika zdecydowanie większościowego" nie znajduje oparcia w treści ustawy, są to terminy pozaustawowe, podobnie jak pojęcia "niemal jedynego udziałowca" oraz "udziałowca iluzorycznego" zawarte w przywołanych przez WSA judykatach Sądu Najwyższego (wyroki z: 7 kwietnia 2010 r., II UK 177/09; 3 sierpnia 2011 r., I UK 8/11, OSNP 2012 nr 17-18, poz. 225). Żaden z tych terminów nie został precyzyjnie zdefiniowany i posługiwaniu się nimi na potrzeby orzecznicze może rodzić poczucie niepewności prawa. Najlepiej uwidocznia to przykład rozpoznawanej sprawy - wychodząc bowiem od orzecznictwa Sądu Najwyższego w sprawach ubezpieczeniowych, w których to wnioskodawcy walczyli o objęcie ich pracowniczym ubezpieczeniem społecznym, nie mając innego tytułu do ubezpieczenia, i w których poziom udziałów tych wspólników w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością był rzędu 99%, organ objął ubezpieczeniem zdrowotnym Skarżącego (co zaakceptował WSA), którego udziały w Spółkach P. Sp. z o.o. i U. Sp. z o.o. ostatecznie wynosiły odpowiednio 1100/1640 i 330/1002. Należy zgodzić się z poglądem wyrażonym przez Sąd Najwyższy w wyroku z 17 października 2017 r. że: "Nasuwa się (...) pytanie, przy jakim stosunku udziałów w kapitale spółki, dominujący wspólnik staje się wspólnikiem nieomal jedynym, a wspólnik mniejszościowy - wspólnikiem iluzorycznym. Trzeba też mieć na uwadze, że art. 180 i nast. Kodeksu spółek handlowych wyrażają zasadę zmiennego składu osobowego spółek, w tym także zmiennej liczby udziałów przysługujących danemu wspólnikowi." (por. wyrok Sądu Najwyższego w sprawie o sygn. akt II UK 451/16).

Nie ma również racji WSA powołując się na uzasadnienie projektu ustawy z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 199, poz. 1673) i wskazując na ratio legis przyjęcia unormowania art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, którym była chęć zapobieżenia sytuacji, w której jedyny wspólnik spółki kapitałowej, nie mogąc zawrzeć ważnej umowy o pracę "sam ze sobą", byłby pozbawiony ochrony ubezpieczeniowej, w ten sposób dochodziłoby zatem do naruszenia zasady powszechności ubezpieczeń społecznych i konstytucyjnej gwarancji każdego obywatela do zabezpieczenia społecznego. O naruszeniu tych zasad w stosunku do Skarżącego o tyle nie może być mowy, że w spornym okresie podlega on ubezpieczeniu zdrowotnemu na podstawie innych tytułów, co wprost wynika z zaskarżonej decyzji.

Mając zatem na uwadze powołane wyżej argumenty i uznając, że z ubezpieczenia społecznego z mocy ustawy korzysta tylko jedyny wspólnik spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (art. 8 ust. 6 pkt 4 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych) a w konsekwencji polega też obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego (art. 5 pkt 21 w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej), wadliwe i zbędne były wywody WSA dotyczące praw i obowiązków Skarżącego w spółkach wieloosobowych, za zasadne natomiast należało uznać oba zarzuty skargi kasacyjnej.

Dlatego też, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 ppsa uchylił zaskarżony wyrok oraz stwierdzając, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona rozpoznał skargę. Uznając natomiast, że tylko z tych przyczyn, które wyżej omówiono zaskarżona decyzja Prezesa NFZ z 25 marca 2021 r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ppsa podlegała uchyleniu, orzekł jak w pkt 2 wyroku.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni wyrażone wyżej stanowisko co do wykładni prawa materialnego i tym samym braku podstaw do stwierdzenia podlegania przez Skarżącego obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego tylko jako wspólnika spółek: P. Sp. z o.o. (KRS [...]) oraz U. Sp. z o. (KRS [...]), co do tej ostatniej Spółki w okresie od dnia 11 lutego 2021 r.

O kosztach postępowania sądowoadministracyjnego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 200, art. 203 pkt 1 i art. 205 § 2 ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 265), zasądzając od Prezesa NFZ na rzecz Skarżącego 737 zł, przy czym na koszty te składają się: wynagrodzenie pełnomocnika za udział w postępowaniu przed WSA (480 zł) oraz za sporządzenie skargi kasacyjnej przez pełnomocnika, który brał udział w postępowaniu przed WSA (240 zł), a także równowartość opłaty skarbowej od pełnomocnictwa (17 zł).