Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 578/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-05-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6090 Budownictwo wodne, pozwolenie wodnoprawne
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Minister Środowiska
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 1 § 1 i § 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 3 § 1, art. 200, art. 2005 § 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 135, art. 138, art. 139, art. 22 ust. 1, art. 26, art. 21, art. 122 ust. 1
journal: Dz.U. 2001 nr 115 poz 1229
law: Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Golat, sędzia WSA Agnieszka Wójcik, Protokolant st. ref. Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 maja 2014 r. sprawy ze skargi Przedsiębiorstwa [...] S.A. z siedzibą w R. na decyzję Prezesa Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie wygaśnięcia decyzji udzielającej pozwolenia wodnoprawnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję w części w jakiej utrzymuje ona w mocy pkt 3 i 4 decyzji Marszałka Województwa [...] z dnia [...] maja 2011 r. nr [...]; 2. zasądza od Prezesa Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej na rzecz skarżącego Przedsiębiorstwa [...] S.A. z siedzibą w R. kwotę 540 (pięćset czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedsiębiorstwo [...] SA w R. wnioskiem z [...] maja 2009 r. wystąpiło o stwierdzenie wygaśnięcia decyzji Wojewody [...] znak: [...] z dnia [...].05.2005 r., udzielającej ww Przedsiębiorstwu [...] SA w R. (dalej jako spółka) na 10 lat (do 2015r.) pozwolenia wodnoprawnego na piętrzenie wody rzeki [...] w km 69+720 jazem [...] oraz o przeniesienie uprawnień orzeczonych w przedmiotowym pozwoleniu, na rzecz podmiotu, któremu została przekazana nieruchomość wraz z jazem piętrzącym. Do wniosku spółka dołączyła oświadczenie o zrzeczeniu się prawa użytkowania wieczystego (akt notarialny nr [...] z dnia [...].10.2008 r. i wypisy z ksiąg wieczystych) oraz zrzeczenie się uprawnień wynikających z ww pozwolenia wodnoprawnego z 2005r. Chodziło o zawartą w dniu [...] grudnia 1997 r. między Skarbem Państwa a spółką umowę, na podstawie której oddano jej na 99 lat w wieczyste użytkowanie nieruchomości składające się działek o numerach: [...] - teren zakrzaczony, [...] - koryto rzeki [...] oraz [...] będącej przedłużeniem działki nr [...]. W umowie ustalono, iż przedmiotowe działki są przeznaczone pod realizację pierwszego etapu inwestycji pod nazwą "Zbiornik Wodny [...]" na rzece [...], którego celem ma być ustabilizowanie stosunków wodnych w strefie oddziaływania zbiornika, stworzenie korzystnych warunków rozwoju fauny i flory oraz wyrównanie przepływów na rzece [...] w ograniczonym zakresie.

Pierwotnie organ odmówił stwierdzenia wygaśnięcia pozwolenia wodnoprawnego z roku 2005. W wyniku ponownego rozpoznania wniosku, działając na podstawie art 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. Dz. U. 2013 r. poz. 267 zwanej dalej jako kpa) w związku z art. 135 pkt. 2, art. 138 ust. 1, art. 139 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (tekst jednolity: Dz. U. 2012 r. poz. 145) decyzją z dnia [...] maja 2011 r. znak [...] Marszałek Województwa [...]:

1. stwierdził wygaśnięcie decyzji Wojewody [...] znak: [...] z dnia [...].05.2005 r., udzielającej spółce pozwolenia wodnoprawnego na piętrzenie wody rzeki [...] w km 69+720 jazem [...];

odmówił przeniesienia uprawnień orzeczonych w ww pozwoleniu wodno prawnym [...] na rzecz podmiotu, któremu została przekazana nieruchomość wraz jazem piętrzącym;

stwierdził niezbędność pozostawienia urządzenia wodnego tj. jazu [...] [...] gm. [...] i jednocześnie

nałożył na Przedsiębiorstwo [...] SA w R. obowiązki w postaci utrzymywania piętrzenia wód rzeki [...] w km 69+720 jazem [...] do poziomów określonych dla zbiornika wodnego "[...]" tj: normalny poziom piętrzenia - 192, 60 m npm, maksymalny poziom piętrzenia - 193,00 m npm, minimalny poziom piętrzenia - 191,50 m npm, i zastrzegł, że należy zachować przepływ nienaruszalny na rzece [...] poniżej jazu piętrzącego "[...]" wynoszący Qn=3,39 m3/s. Nadto w pkt. 4 decyzji zobowiązano spółkę do utrzymywania urządzeń związanych z piętrzeniem, gromadzeniem i odprowadzaniem wód objętych decyzją a także urządzeń kontrolno - pomiarowych oraz przepławki dla ryb. Spółkę zobowiązano też do zabezpieczania i konserwacji brzegów zbiornika wodnego [...] wraz z pasem zalewowym wyznaczonym linią wody przy rzędnej piętrzenia 193,00 m npm oraz terenu w zasięgu cofki zbiornika (wraz z ujściowymi odcinkami cieków będących dopływami zbiornika w zasięgu linii opisanej powyższą rzędną) a także do gospodarowania wodą stopnia wodnego [...] na rzece [...] w km 69+720 zgodnie z "Instrukcją gospodarowania wodą Jaz [...]" opracowaną przez mgr inż. J.G. w marcu 2005.

Organ I instancji wskazał, że ze zgromadzonej dokumentacji, w tym przede wszystkim dokumentów pt. "Zbiornik wodny [...] na rzece [...]", założenia techniczno-ekonomiczne, "Ocena oddziaływania na środowisko Zbiornika [...] na rzece [...]" i protokołu z kontroli rekultywacji terenów kopalni w Zakładzie [...] w M. gm. [...] przeprowadzonej przez WIOŚ w R. w dniach 9 i 11 czerwca 2003 r. wynika, że z uwagi na stałe skutki trwającej kilkadziesiąt lat eksploatacji złóż kruszywa i wynikającą tego faktu degradację środowiska naturalnego w pierwszej kolejności (jako niezbędny warunek kontynuowania wydobycia) była konieczna budowa zbiornika [...], a następnie jego utrzymywanie. Podniósł, że spółka mimo zrzeczenia się prawa wieczystego użytkowania nieruchomości pozostaje nadal właścicielem urządzenia wodnego w postaci jazu piętrzącego "[...]" na rzece [...] choć spółka konsekwentnie negowała ww twierdzenie organu.

Organ uzasadniał ponadto, że dotyczące rekultywacji gruntów decyzje Starosty D. m.in. z dnia [...].08.1999 r. i [...].01.2003 r. zostały wydane w oparciu o ustawę z dnia 03.02.1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych, co nie oznacza, że nie było podstaw do wydania osobnej decyzji i nałożenia obowiązków niezbędnych do kształtowania zasobów wodnych na podstawie przepisu o charakterze szczególnym, jakim jest art. 139 ustawy Prawo wodne.

Odwołanie od powołanej wyżej decyzji złożyła spółka kwestionując decyzję w części dotyczącej pozostawiania w jej dyspozycji jazu "[...]" i nałożenia na nią obowiązków związanych z jego utrzymaniem.

Zaskarżoną do tut Sądu decyzją z dnia [...] marca 2012r. znak [...] Prezes Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej (dalej jako "Prezes KZGW") działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy decyzję Marszałka Województwa [...] z dnia [...] maja 2011 r.

Odpowiadając na zarzuty odwołania dotyczące w szczególności nałożenia w ww decyzji bezterminowo obowiązków wymagających pozwolenia wodnoprawnego Prezes KZGW wskazał w uzasadnieniu, że art. 122 ustawy określa, iż uzyskanie pozwolenia wodnoprawnego wymagane jest w przypadkach określonych w ustawie, chyba, że ustawa stanowi inaczej. W ocenie Prezesa KZGW przepis ten łącznie z innymi przepisami Prawa wodnego, w tym w szczególności z art. 139, - stanowi podstawę do wykonywania nałożonych w nim obowiązków bez potrzeby uzyskiwania pozwolenia wodnoprawnego na zasadach ogólnych, przy wykorzystaniu zgromadzonej w aktach sprawy dokumentacji. W konsekwencji uznał, że ,zgodnie z literalnym brzmieniem tego artykułu nie było podstaw w analizowanej sprawie do nakładania przedmiotowych obowiązków na czas określony" zaś strona w sytuacji zmiany warunków wpływających na wykonywanie nałożonych na nią obowiązków będzie miała prawo do zmiany decyzji w trybie określonym w kpa. Podniósł także, iż zgodnie z dyspozycją art. 64 ust. 2 ustawy Prawo wodne właściciel urządzenia wodnego znajdującego się na śródlądowych wodach powierzchniowych jest obowiązany do zapewnienia obsługi, bezpieczeństwa oraz właściwego funkcjonowania tego urządzenia, z uwzględnieniem wymagań wynikających z warunków utrzymywania wód.

W skardze złożonej do tut. Sądu na decyzję organu II instancji spółka zarzuciła organowi naruszenie następujących przepisów:

art. 7 kpa poprzez naruszenie zasady uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu strony wskutek oczywistego konfliktu interesów Prezesa KZGW spowodowanego udziałem tego organu, jako jednostki organizacyjnej Skarbu Państwa, w sporze sądowym ze skarżącą o ustalenie własności urządzenia wodnego

jazu wodnego "[...]" oraz wskutek orzekania Prezesa KZGW w sprawie nałożenia na skarżącą obowiązków związanych z utrzymaniem powierzchniowych wód płynących rzeki [...], jej brzegów oraz jej dopływów, które to obowiązki z mocy ustawy - Prawo wodne ciążą na Prezesie KZGW i organ ten nie był władny zwolnić się z tych obowiązków i obciążyć nimi skarżącą;

art. 15 kpa poprzez naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania;

art. 156 § 1 pkt. 2 i pkt. 5 kpa poprzez rażące naruszenie art. 21 ust. 1, art. 22 ust 1 i art. 26 w związku z 11 ust. 1 pkt. 2 ustawy, art. 64 ust. 2 i ust. 3 ustawy; art. 122 ust. 1 pkt. 1 w związku z art. 37 pkt 4 oraz art. 127 ust. 1 ustawy przez utrzymanie w mocy obowiązków nałożonych na skarżącą w pkt 3 i 4 decyzji. Spółka zarzuciła, że ww pkt decyzji są niewykonalne wobec nieokreślenia w sposób jednoznaczny granic "zbiornika wodnego [...]", którego brzegi skarżąca ma zabezpieczać, konserwować i utrzymywać oraz wskutek nie wyznaczenia przez Prezesa KZGW do chwili obecnej linii brzegowej rzeki [...] oraz wskutek nie uregulowania przez Prezesa KZGW stosunków własnościowych do gruntów zajętych przez powierzchniowe wody płynące rzeki [...], a także wskutek dysponowania przez skarżącą tytułem prawym jedynie do 285 m na lewej linii brzegowej zbiornika wodnego "[...]" i 2860 m na prawej linii brzegowej ww zbiornika;

- art. 139 ust. 1 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne poprzez zaniechanie przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania dowodowego w celu ustalenia, czy którykolwiek z obowiązków, które zostały nałożone na skarżącą w pkt 4 decyzji Marszałka Województwa [...] z dnia [...] maja 2011 r. są konieczne do kształtowania zasobów wodnych zwłaszcza że w toku prowadzonego równocześnie postępowania sądowego o ustalenie własności urządzenia wodnego, Prezes KZGW konsekwentnie utrzymywał, że "nie ma podstaw do przejęcia we władanie urządzania wodnego, które nie służy realizacji celów statutowych, zważywszy na brak jakiejkolwiek gospodarki wodnej na zbiorniku związanej z kształtowaniem zasobów wodnych czy ochroną przeciwpowodziową;

art. 122 ust. 1 pkt. 1 w związku z art 127 ust 1 ustawy poprzez nałożenie spornych obowiązków bezterminowo i bez pozwolenia wodnoprawnego;

art. 64 ust. 2 i ust. 3 ustawy w związku z art. 235 § 2 k.c. poprzez przyjęcie, że obowiązki określone w tych przepisach ciążą na skarżącej, jako na właścicielu urządzenia wodnego, pomimo tego, że zrzekła się ona prawa użytkowania wieczystego a własność urządzenia wzniesionego na tych gruntach przez użytkownika wieczystego jest prawem związanym z prawem użytkowania wieczystego gruntów i wygasła wraz ze zrzeczeniem się tego prawa.

Przywołując art. 145 § 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarżąca wniosła o:

stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji Prezesa KZGW w całości oraz stwierdzenie nieważności decyzji Marszałka Województwa [...] z dnia [...] maja 2011 r. w części pkt 3 i pkt 4, ponieważ zostały one dotknięte wadami z art. 156 § |1 pkt 2, pkt 4 i pkt 5 kpa ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa KZGW w całości i decyzji Marszałka Województwa w części pkt 3 i pkt 4,

zasądzenie od organu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi spółka wskazała, że rozstrzygnięcie Prezesa KZGW zmierza do obejścia zarówno przepisów art. 122 ust. 1 ustawy - Prawo wodne, jak i przepisu art. 127 ust 1 ustawy. Zwróciła uwagę, że na piętrzenie wód urządzeniem wodnym przepisy wymagają uzyskania pozwolenia wodnoprawnego wydanego na czas określony, a więc Prezes KZGW nie mógł zobligować skarżącej do piętrzenia wód rzeki [...] bez pozwolenia wodnoprawnego i przez czas nieokreślony. W ocenie skarżącej organ nie może według własnego uznania nakładać lub przyznawać w decyzji stwierdzającej wygaśnięcie terminowego pozwolenia wodnoprawnego te same uprawnienia i obowiązki, które dotychczas wynikały z terminowego pozwolenia wodnoprawnego i to na czas nieokreślony.

Skarżąca podniosła także, że zadośćuczyniła już obowiązkom wynikającym z ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych, i przywołała ostateczną decyzję Starosty D. z dnia [...] stycznia 2003 r. znak: [...] o uznaniu za zakończoną rekultywacji gruntów obejmujących m. in. działki nr [...] i [...] położone w miejscowości S., a także działkę nr [...] położoną w miejscowości M. Podniosła także, że Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska w R. w wydanym zaświadczeniu z dnia [...] czerwca 2003 r. znak: [...], potwierdził, że skarżąca w wyniku realizacji jazu piętrzącego na rzece [...] uzyskała zamierzony efekt ekologiczny w postaci zrekultywowania wyrobiska poeksploatacyjnego o łącznej powierzchni 187,43 ha w kierunku zbiornika wodnego "[...]" na rzece [...]; przywrócenia stosunków wodnych w dolinie rzeki [...] na obszarze 730 ha do stanu sprzed [...]oraz wykonania w obrębie zbiornika dwóch wysp stanowiących oazy dla ptactwa wodnego. Wskazała, że doprowadziła do ograniczenia erozji dennej na rzece [...] powyżej jazu piętrzącego wody rzeki i zmniejszenia zagrożenia powodziowego na rzece [...]. Według skarżącej cel wskazany w § 1 umowy o oddaniu gruntów w użytkowanie wieczyste został osiągnięty. Podkreśliła przy tym, że żaden z obowiązujących przepisów prawa nie nakłada na przedsiębiorcę obowiązku "wieczystego" gospodarowania na gruntach, którym w ramach rekultywacji nadane zostały wartości użytkowe i przyrodnicze. Oświadczyła, że dnia 3 października 2008 r. zrzekła się prawa użytkowania wieczystego gruntów wraz z własnością wzniesionego na nich urządzenia wodnego i przekazała bezpłatnie na rzecz Skarbu Państwa mienie o wartości 4.817.340,00 zł, służące m. in. zmniejszeniu zagrożenia powodziowego na rzece [...] oraz kształtowaniu zasobów wodnych tej rzeki. Zdaniem spółki Prezes KZGW poprzez zaskarżoną decyzję przerzuca na nią koszty oraz odpowiedzialność za utrzymanie śródlądowych wód powierzchniowym i za kształtowanie zasobów wodnych na rzece [...] w km 69+300 - 75+000 wraz z pasem zalewowym, w tym utrzymanie i konserwację ujściowych odcinków cieków będących dopływami tej rzeki, pomimo że z mocy art. 21 ust. 1, art. 22 ust. 1 i art. 26 w związku z art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy - Prawo wodne - koszty te oraz odpowiedzialność za utrzymanie śródlądowych wód powierzchniowych i za kształtowanie zasobów wodnych na rzece [...] ciążyłyby na Prezesie KZGW. W tym kontekście podniosła, że Prezes KZGW winien wyłączyć się od załatwienia niniejszej sprawy, gdyż orzekał on we własnej sprawie, która dotyczy bezpośrednio interesów prawnych, majątkowych i ekonomicznych tej jednostki organizacyjnej Skarbu Państwa.

Uzasadniając zarzut nieważności postępowania spółka podniosła, że utrzymana w mocy decyzja organu I instancji w pkt 3 i 4 swojej osnowy jest obarczona przesłanką z art. 156 § 1 pkt 4 Kpa, ponieważ została skierowana w tej części do K. SA, która nie jest już właścicielem urządzenia wodnego i nie może być adresatem tego obowiązku.

W odpowiedzi na skargę Prezes KZGW wniósł o jej oddalenie.

W kwestii własności urządzenia wodnego wybudowanego na terenie oddanym w użytkowanie wieczyste wypowiedział się Sąd Najwyższy, który w wyroku z dnia 25 października 2012r. I CSK 145/12 (OSNC 2013/5/66) wskazał, że "samo zrzeczenie się prawa użytkowania wieczystego nie oznacza utraty prawa własności urządzenia wodnego, bowiem na gruncie prawa wodnego nie obowiązuje zasada superficies solo cedit". W ww sprawie z powództwa skarżącej przeciwko Skarbowi Państwa - Prezesowi KZGW o ustalenie prawa własności spornego urządzenia wodnego Sąd powszechny oddalił powództwo wskazując na brak interesu prawnego po stronie powodowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 20G2r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (D.U. nr 153, poz. 1269, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (D.U. nr 153, poz. 1270, ze zm. - dalej w skrócie: ppsa) dokonywana przez sądownictwo administracyjne kontrola działalności administracji publicznej sprowadza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni przepisów prawa materialnego. W ramach tak przeprowadzonej kontroli Sąd uznał, iż skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Jak stanowi art. 127 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (tekst jednolity: Dz. U. 2012 r. poz. 145 - zwanej dalej ustawą) pozwolenie wodnoprawne wydawane jest na czas określony z wyjątkiem pozwoleń na wykonanie urządzeń wodnych. Oznacza to, że po okresie, na jaki zostało wydane, z mocy prawa pozwolenie wygasa i nie może funkcjonować w obrocie prawnym. Zgodnie z art. 135 pkt. 2 ustawy pozwolenie wodnoprawne wygasa także, jeżeli zakład zrzekł się uprawnień w nim ustalonych. Stwierdzenie wygaśnięcia, cofnięcia lub ograniczenie pozwolenia wodnoprawnego następuje z urzędu lub na wniosek strony, w drodze decyzji (art. 138 ust. 1 ustawy). W decyzji stwierdzającej wygaśnięcie lub cofnięcie pozwolenia wodnoprawnego orzeka się o niezbędności pozostawienia urządzenia wodnego (art. 139 ust. 4 ustawy).

Uwzględniając wniosek spółki organ stwierdził wygaśnięcie pozwolenia wodnoprawnego z 2005r. i jednocześnie uznał, że co do zasady konieczne jest pozostawienie ww urządzenia wodnego. W sprawie sporne były obowiązki, jakie organ nałożył na spółkę pomimo wygaszenia pozwolenia. Spółka kwestionowała zakres ww obowiązków a także ich bezterminowość, wskazywała także, że organy administracji przerzucają na podmiot prywatny obowiązki ciążące z mocy ustawy na samym organie, konsekwentnie podnosiła też że nie jest już właścicielem spornego urządzenia wodnego.

Podstawą nałożenia na skarżącą obowiązków polegających na utrzymywaniu piętrzenia wód rzeki [...] w km 69+720 jazem [...] do poziomów określonych dla zbiornika wodnego "[...]" był art. 139 ust. 1 ustawy stanowiący, iż w decyzji stwierdzającej wygaśnięcie lub cofnięcie pozwolenia wodnoprawnego można określić obowiązki zakładu niezbędne do kształtowania zasobów wodnych, a w szczególności zobowiązać zakład do usunięcia urządzeń wodnych i innych obiektów, które zostały wykonane lub były użytkowane na podstawie tego pozwolenia. Redakcja ww przepisu a zwłaszcza wskazanie na możliwość zobowiązania zakładu do usunięcia urządzeń wodnych prowadzi zdaniem Sądu do wniosku, iż zamiarem ustawodawcy było zabezpieczenie "stosunków wodnych" - w prostej linii prowadzące do całkowitego zaniechania działań danego zakładu oraz zlikwidowania skutków prowadzonej przez niego działalności poprzez definitywne usunięcie z danego terenu urządzeń wodnych. Alternatywą dla zaniechania prowadzenia działalności przy wykorzystaniu dotychczasowego urządzenia wodnego jest stwierdzenie przez organ niezbędności pozostawienia urządzenia wodnego. Nie jest jednak uprawnione twierdzenie organu wskazujące na to, że omawiany przepis ustawy daje podstawę do stwierdzenia konieczności pozostawienia urządzenia wodnego z jednoczesnym nałożeniem na jego właściciela wszystkich dotychczasowych obowiązków wynikających z wygaszonego pozwolenia wodnoprawnego i z nimi tożsamych, a już tym bardziej nieuprawnione jest twierdzenie, że tego typu obowiązki można nałożyć na dany podmiot bezterminowo.

Przepisy zawarte w art. 139 ustawy należy wykładać łącznie. Z ust. 2 art 139 ustawy wynika że w przypadku wygaśnięcia lub cofnięcia pozwolenia wodnoprawnego, których pozostawienie jest niezbędne do kształtowania zasobów wodnych organ ma prawo do przejęcia bez odszkodowania na własność właściciela wody urządzenia wodnego lub jego części o ile właściciel tego urządzenia w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym decyzja o wygaśnięciu lub cofnięciu pozwolenia wodnoprawnego stała się ostateczna nie rozporządzi prawem własności tego urządzenia. Darmowe przejęcie urządzenia przez właściciela wody warunkują zatem trzy przesłanki. Po pierwsze sporne urządzenie musi być niezbędne do kształtowania zasobów wodnych (zazwyczaj chodzi tu o urządzenia hydrotechniczne, np. jazy bądź tamy, regulujące przepływ i poziom wód). Po drugie ową niezbędność pozostawienia urządzenia organ musi stwierdzić w decyzji o wygaśnięciu lub cofnięciu pozwolenia wodnoprawnego i po trzecie właściciel urządzenia nie zbył go przez okres 6 miesięcy od dnia, w którym wygaśnięcie lub cofnięcie pozwolenia stało się ostateczne. Oznacza to, że orzekając o konieczności pozostawienia urządzenia wodnego jako niezbędnego do kształtowania zasobów wodnych organ musi się liczyć z koniecznością przejęcia obowiązków dotychczasowego beneficjenta pozwolenia wodnoprawnego i w tym celu niezbędne jest dysponowanie prawami do ww urządzenia a ustawodawca zastrzegł możliwość jego nieodpłatnego przejęcia na własność państwa (właściciela wody) po upływie 6 miesięcy od wygaszenia pozwolenia. Niejako wzmocnieniem tej regulacji będącej wyrazem konieczności wypełniania obowiązków związanych z zachowaniem stosunków wodnych jest art. 139 ust. 5 ustawy wskazujący szczególny tryb przeniesienia na właściciela wody własności urządzenia wodnego. Ustawa zastrzega dla tej czynności formę decyzji administracyjnej właściwego organu do wydania pozwolenia wodnoprawnego.

Oznacza to, że podstawą do przeniesienia własności urządzenia wodnego nie jest dobrowolna umowa stron lecz decyzja administracyjna (a więc działanie władcze organu), które uzasadnia konieczność wywiązywania się z wynikających z art. 21 ust. 1 i 22 ust. 1 czy art. 26 ustawy obowiązków, na co słusznie zwracała uwagę skarżąca. Zgodnie bowiem z przywołanymi wyżej art. 21 ust 1 i art. 22 ust. 1 ustawy utrzymywanie śródlądowych wód powierzchniowych stanowi obowiązek właściciela tych wód i polega ono na zachowaniu lub odtworzeniu stanu ich dna lub brzegów oraz na konserwacji lub remoncie istniejących budowli regulacyjnych w celu zapewnienia swobodnego spławu wód lub lodów, a także właściwych warunków korzystania z wód.

Gdy chodzi o obowiązki nałożone na spółkę zaskarżoną decyzją odpowiadające warunkom wygaszonego pozwolenia należy wskazać, że co do zasady pozwolenia wodnoprawne są instrumentem formalnoprawnym pozwalającym uprawnionym organom administracji publicznej na określanie warunków korzystania z wód powierzchniowych i podziemnych oraz prowadzenie kontroli w tym zakresie. Celem wprowadzenia systemu pozwoleń jest racjonalizacja korzystania z wód, ograniczanie zanieczyszczenia wód, zapewnienie ich odpowiedniej jakości oraz zależnych od nich ekosystemów wodnych poprzez określanie sposobów wykorzystywania wód, w tym w szczególności ilości wody pobieranej oraz ilości substancji wprowadzanych (ścieków) do wód i do gruntów, (por. M. Kałużny, komentarz do art. 122 ustawy, Lexpolonica). Ustawa w art. 122 ust. 1 pkt 1-10 wymienia enumeratywnie wszystkie przypadki korzystania z wody wymagające uzyskania pozwolenia wodnoprawnego Nie do przyjęcia jest zatem koncepcja organu wskazująca na to, że art. 122 ust. 1 w zw. z art. 139 ust. 1 ustawy daje podstawę do nałożenia na dany podmiot w decyzji stwierdzającej wygaśnięcie wydanego na jego wniosek pozwolenia obowiązków tożsamych z tymi wygaszonymi a objętymi pozwoleniem (i pozwolenia tego wymagającymi) stosownie do brzmienia art. 122 ust. 1 czy ust. 2 ustawy. Zdaniem organu do takiego twierdzenia uprawnia zawarte w art. 122 ustawy sformułowanie "jeżeli ustawa nie stanowi inaczej". Pogląd ten nie jest uprawniony, i wynika z niewłaściwej wykładni ww przepisu. W szczególności z niezasadnego przyjęcia, że art. 139 ust. 1 jest przepisem szczególnym zwalniającym z uzyskania pozwolenia wodnoprawnego na określone w art. 122 ustawy szczególne korzystanie z wód czy piętrzenie wód.

W skardze spółka zasadnie podnosiła jeszcze wiele kwestii technicznych, jak choćby to, że pozwolenie wodnoprawne, którego wygaśnięcie organy stwierdziły, nie obejmowało pozwolenia wodnoprawnego na wykonanie innego urządzenia wodnego czy na szczególne korzystanie z wód - zbiornika wodnego "[...]". Zdaniem skarżącej, wbrew temu co wynika z decyzji, ustawa nie daje podstaw, by "przy okazji" stwierdzenia wygaśnięcia pozwolenia wodnoprawnego na piętrzenie wód rzeki [...] jazem "[...]" w km 69+720, Prezes obciążył skarżącą dodatkowo obowiązkiem zabezpieczenia i konserwacji brzegów innego urządzenia wodnego - tj. zbiornika wodnego "[...]", który jest usytuowany na rzece [...] w km 69+300 - 75+000 wraz z pasem zalewowym wyznaczonym linią wody przy rzędnej piętrzenia 193,00 m n.p.m. oraz terenu w zasięgu cofki zbiornika, w tym utrzymania i konserwacji ujściowych odcinków cieków będących dopływami zbiornika w zasięgu linii opisanej powyżej. Zarzuty te, zasadne, z racji uwzględnienia głównych argumentów kwestionujących samą zasadę nałożenia na spółkę obowiązków odpowiadających w istocie treścią wygaszonemu pozwoleniu wodnoprawnemu, nie wymagają szczegółowej analizy. Trzeba jednak wskazać, że jeśli chodzi o ww zakres jak i samą podstawę prawną nałożonych na spółkę obowiązków - zaskarżona decyzja II instancji (jak i poprzedzająca ją decyzja organu l instancji) nie została w sposób dostateczny uzasadniona, co stanowi naruszenie art. 107 § 3 kpa. Z akt sprawy wynika bowiem, że we wrześniu 1993 r. Wojewoda udzielił skarżącej pozwolenia wodno-prawnego na budowę zbiornika wodnego na rzece [...] w km 69+300 oraz zezwolił na wydobycie kruszywa zalegającego w obrębie czaszy projektowanego zbiornika. Nakładając na spółkę obowiązki nie związane bezpośrednio z samym wygaszanym pozwoleniem wodnoprawnym z 2005r. i nie uzasadniając powyższego - organ naruszył zasady postępowania w sposób mający wpływ na wynik sprawy.

Jeśli chodzi o inne zarzuty proceduralne, to rację miała też skarżąca podnosząc, że ustalenia organu oparte na danych z 2003r. czy z 2005r. należało uznać za nieadekwatne do aktualnego w dacie orzekania stanu faktycznego sprawy a w konsekwencji słuszny i zasadny był zarzut naruszenia art. 7 kpa. W istocie bowiem organ orzekając o wygaśnięciu pozwolenia wodnoprawnego nie przeprowadził we własnym zakresie niezbędnego postępowania dowodowego lecz oparł się na danych i dokumentach zgromadzonych przed laty na potrzeby innego postępowania. Słuszny był w konsekwencji zarzut nieustalenia czy obowiązki nałożone w decyzji są "niezbędne do kształtowania zasobów wodnych". Marszałek Województwa [...] swoje postępowanie dowodowe w zakresie oceny zasadności zastosowania przepisów art 139 ustawy - Prawo wodne ograniczył jedynie do oceny "niezbędności pozostawienie urządzenia wodnego" (art. 139 ust. 4), co nie jest tożsame z "niezbędnością kształtowania zasobów wodnych" (art. 139 ust. 1). Zasadnie spółka podniosła, że dokumenty z połowy lat 90-tych takie jak "Zbiornik wodny [...] na rzece [...]. Założenia techniczno - ekonomiczne z 1995 r. czy "Ocena Oddziaływania na środowisko zbiornika wodnego [...] na rzece [...]" z 1996 r. odnoszą się do stanu sprzed wybudowania urządzenia wodnego i sprzed rozpoczęcia piętrzenia wód rzeki [...] jazem [...]. Słusznie też skarżąca zarzucała, że obowiązki nałożone decyzją zostały oparte na "Instrukcji gospodarowania wodą Jazem [...]" opracowaną w marcu 2005 r. i instrukcja ta, stosownie do art. 128 ust. 3 ustawy została zatwierdzona w pkt II! decyzji Wojewody [...] z dnia [...].05.2005r. znak: [...] udzielającej pozwolenia wodnoprawnego na piętrzenie wody rzeki [...] w km 69+720 jazem "[...]" jedynie na czas określony, tj. do dnia [...] maja 2015 r. Tymczasem wygaszając to pozwolenie organ nałożył na skarżącą obowiązek gospodarowania wodą stopnia wodnego "[...]" zgodnie z tą samą instrukcją, z tym że tym razem na czas nieokreślony.

Dalej, gdy chodzi o uzasadnienie dla konieczności nałożenia spornych obowiązków związanych z kontynuowaniem rekultywacji gruntów - należy wskazać, że organ nie zajął stanowiska odnośnie do stwierdzonej decyzją starosty D. z [...] stycznia 2003r. kwestii zakończenia tej rekultywacji. Wskazał jedynie, że ww decyzja z 2003r. (czy wcześniejsza z 1999r.) została wydana na podstawie przepisów ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych i uznał, że osobną podstawę do nałożenia obowiązku kontynuowania ww rekultywacji stanowi art. 139 ust. 1 ustawy. Organ nie wskazał jednak na jakiekolwiek okoliczności czy dowody wskazujące na zasadność i konieczność kontynuowania tych czynności w związku z pozwoleniem wodnoprawnym udzielonym spółce w 2005r. W uzasadnieniu organ powoływał się na samą konieczność rekultywacji gruntów, przywoływał dane z czerwca 2003r. a więc sprzed uzyskania spornego pozwolenia, nie odniósł się przy tym do aktualnej sytuacji, która miałaby wskazywać na obciążenie spółki ww obowiązkami. Powyższe uzasadnia twierdzenie o naruszeniu art. 7, art. 8 a zwłaszcza art. 80 kpa.

Pozostałe zarzuty skargi nie były zasadne. W szczególności nie sposób przyjąć, że Prezes KZGW naruszył przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy zasadę dwuinstancyjności postępowania czy zasadę bezstronności. Zarzutu tego nie uzasadnia sam fakt udziału w sporze sądowym ani też nie budząca wątpliwości konsultacja organu I instancji przeprowadzona w toku postępowania z Prezesem KZGW. Bezzasadne były także zarzuty wskazujące na to, że skarżąca nie jest właścicielem urządzenia wodnego. W przywołanym wyżej wyroku Sądu Najwyższego wyrażono pogląd o kwestii prawa własności urządzenia wodnego wzniesionego na wodzie, wyrok co prawda nie przesądza o samym prawie własności, gdyż powództwo spółki zostało oddalone z uwagi na brak interesu prawnego po jej stronie w żądaniu ustalenia; tym niemniej analiza dołączonego do wniosku oświadczenia złożonego w formie aktu notarialnego (§ 3) prowadzi do wniosku, że spółka wraz z prawem użytkowania wieczystego nie zrzekła się własności wybudowanego przez siebie urządzenia, co by wskazywało na to, że nadal pozostaje jego właścicielem.

Ponieważ jak wskazano wyżej, w sprawie doszło do mającego wpływ na wynik sprawy naruszenia przepisów procedury jak również błędnej wykładni przepisów prawa materialnego (art. 122 ust. 1 w zw. z art. 139 ust. 1 ustawy) - zaskarżona decyzja na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi podlegała uchyleniu w zakresie dotyczącym utrzymania w mocy przez Prezesa KZGW pkt. 3 i 4 decyzji Marszałka Województwa [...]. Ponownie rozpoznając sprawę w ww zakresie organ orzekając o konieczności pozostawienia urządzenia wodnoprawnego winien wskazać wprost na okoliczności czy potrzeby to uzasadniające jako "niezbędne" w rozumieniu art. 139 ust. 4 ustawy oraz przytoczyć odpowiadające tym "potrzebom" przepisy prawa zobowiązujące określone podmioty (właściciela wody bądź właściciela urządzenia wodnego) do dalszego z niego korzystania. Orzekając natomiast w oparciu o art. 139 ust. 1 ustawy o obowiązkach zakładu niezbędnych do kształtowania zasobów wodnych - organ winien uwzględnić treść art. 122 ustawy wskazujący na uprzednią konieczność uzyskania pozwolenia wodnoprawnego na określone działania. Nieuprawnione jest bowiem orzekania w trybie art. 139 ust. 1 ustawy o obowiązkach zakładu wymagających pozwolenia wodnoprawnego, którym zakład ten nie dysponuje, a tym bardziej o obowiązkach odpowiadających treścią wprost uprawnieniom wynikającym z wygaszanego pozwolenia wodnoprawnego.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ppsa z uwzględnieniem § 14 ust. 2 c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (tekst jednolity: Dz. U. 2013 r. poz. 490).