Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 719/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2006-03-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Adam Mikusiński, Sędziowie NSA Zofia Borowicz (spr.), WSA /del./ Barbara Rymaszewska, Protokolant st. sekr. sąd. Alicja Sadowska, po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi H. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia [...]r. numer: [...], 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną przez Zastępcę Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z upoważnienia Rady Miejskiej /uchwała Rady Miejskiej w B. z dnia [...] r. Nr [...] i z dnia [...] r. Nr [...], na podstawie art. 1 ust. 3, art. 2, 3, 4, 10 ust. 1 pkt 2, art. 32 ust. 1 i 2, art. 43 ust. 1 i 3 ustawy z dnia

29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /t.j. z 1998 r. Dz.U. Nr 64, poz. 414 ze zm./ odmówiono H. J. pomocy w formie zasiłku celowego na pokrycie kosztów związanych z remontem mieszkania w [...] r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że H. J. w dniu [...] r. złożyła wniosek o przyznanie zasiłku celowego na pokrycie kosztów remontu mieszkania.

W rozmowie z pracownikiem socjalnym wnioskodawczyni wyznaczyła termin wywiadu środowiskowego na dzień [...] r.

Organ podkreślił, że ze złożonych przez wnioskodawczynię i jej męża oświadczeń wynika, iż jest ona zameldowana na pobyt stały wraz z córkami w mieszkaniu położonym w B. przy ul. A, ale od kilku lat zamieszkuje w domu męża, z którym prowadzą odrębne gospodarstwa domowe.

Przywołując treść § 1 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18.09.2001 r. w sprawie wywiadu środowiskowego /rodzinnego/ oraz dokumentów wymaganych do przyznania renty socjalnej, a także art. 43 ust. 3 i 3a ustawy o pomocy społecznej organ stwierdził, że nie miał możliwości rozeznania sytuacji wnioskodawczyni w miejscu zamieszkania i w konsekwencji nie było możliwym ustalenie jej uprawnień do wnioskowanej pomocy. Powołując się na oświadczenia H. S., matki wnioskodawczyni, złożone w dniu [...] r. oraz pracownika socjalnego, który świadczy usługi opiekuńcze u matki wnioskodawczyni organ stwierdził, że H. J. sporadycznie odwiedza matkę samotnie mieszkającą.

W odwołaniu od decyzji H. J. zarzuciła naruszenie art. 10 ust. 2 pkt 3a w zw. z art. 39 ustawy z dnia 29.11.1990 r. o pomocy społecznej oraz nierzetelne przeprowadzenie w dniu [...] r. wywiadu środowiskowego tj. z naruszeniem rozporządzenia MPiPS z dnia 18.09.2001 r. w sprawie wywiadu środowiskowego. Wyjaśniła, że wraz z córką K. jest zameldowana na pobyt stały w mieszkaniu położonym przy ul. A co jest zgodne z ustawą o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Zarzuciła, że w wywiadzie udzielonym w dniu [...] r. ujawniła wszystkie niezbędne dane dotyczące jej sytuacji zaś nieruchomość położona przy ul. B nie ma żadnego wpływu na stan faktyczno-prawny w sprawie pomocy w formie zasiłku celowego.

Decyzją z dnia [...] r. wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 2, 3, 4, art. 8 ust. 1 i 39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 4, art. 107 ust. 1, art. 150 i art. 159 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej /Dz.U. Nr 64 , poz. 593/ Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, że z akt sprawy wynika, iż wnioskodawczyni wraz z córką i rodziną mieszka w budynku przy

ul. B w B., ale twierdzi, że mieszka przy ul. A w B..

W mieszkaniu tym zamieszkuje matka wnioskodawczyni H. S., a z wyjaśnień jej opiekunki wynika, że wnioskodawczyni rzadko ją odwiedza i nie zamieszkuje razem z matką.

Ponieważ wnioskodawczyni utrudniała przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, gdyż w dniu [...] r. wyraziła zgodę na jego przeprowadzenie w budynku przy ul. B, a w dniu [...] r. zobowiązała pracownika socjalnego do przeprowadzenia wywiadu w lokalu przy ul. A, dlatego pracownicy socjalni nie mogli ustalić sytuacji materialnej i określić zakresu i form pomocy.

Przywołując treść § 2 ust. 2 rozporządzenia MPiPS z dnia 18.09.2001 r. w sprawie wywiadu środowiskowego... /Dz.U. Nr 114, poz. 1220/ oraz jego cel, organ wywiódł, że wywiad powinien być przeprowadzony w budynku położonym przy ul. B, gdyż tam wnioskodawczyni mieszka i faktycznie przebywa. Dodał też organ, że rozważenie przyznania stosownej pomocy będzie możliwe, gdy wnioskodawczyni umożliwi przeprowadzenie wywiadu środowiskowego.

W skardze H. J. zarzuciła obrazę art. 45 – 49 Konstytucji RP oraz przepisów "ustawy meldunkowej", a także art. 39 ust. 2, art. 40 ust. 1 i art. 101 ust. 1 oraz art. 102 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej /Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm./.

Ponadto zarzuciła błędne powołanie przez organ przepisów regulujących zasady przeprowadzania wywiadu środowiskowego, wskazując, że wszystkie te uchybienia miały wpływ na wynik sprawy. Wnioskowała o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do rozpoznania organowi I instancji.

Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wnioskował o jej oddalenie prezentując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż sądowa kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji przeprowadzona stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ zwanej dalej p.p.s.a., w zw. z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia

25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269/ - wykazała, że zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a zatem nie mogą one pozostać w obrocie prawnym.

Zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej, obowiązujące w dacie wydania zaskarżonej decyzji uregulowane zostały w ustawie z dnia 12 marca 204 r. o pomocy społecznej /Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm./. Stosownie bowiem do art. 150 cyt. ustawy do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy niniejszej ustawy. Z uwagi na uregulowania zawarte w art. 159 tej ustawy, w dacie wydania zaskarżonej decyzji obowiązywało też rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 września 2001 r. w sprawie wywiadu środowiskowego /rodzinnego/ oraz rodzajów dokumentów wymaganych do przyznania renty socjalnej /Dz.U. Nr 114, poz. 1220/.

Trafnie zatem organ odwoławczy powołał się na w.w. regulacje prawne przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy. Błędnie zatem zarzuca skarżąca, że przy rozpoznawaniu tej sprawy winny mieć zastosowanie przepisy rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 27.12.2001 r. w sprawie sposobu przeprowadzania wywiadu środowiskowego, wzoru kwestionariusza tego wywiadu oraz oświadczenia o stanie majątkowym wnioskodawcy/Dz.U. Nr 156, poz. 1828/ oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28.12.2001 r. w sprawie dodatków mieszkaniowych /Dz.U. Nr 156, poz. 1817/, gdyż uregulowania te mają zastosowanie w postępowaniu dotyczącym przyznania dodatku mieszkaniowego. Wskazane przez skarżącą przepisy wykonawcze zostały wydane w oparciu o upoważnienia zawarte w art. 7 ust. 15 oraz art. 9 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych /Dz.U. Nr 71, poz. 734 ze zm./, które nie ma żadnego zastosowania w sprawie toczącej się z wniosku o przyznanie zasiłku celowego. Zasady przyznawania tej formy pomocy społecznej regulują przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.

Zgodnie z art. 106 ust. 4 tej ustawy decyzję o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowego, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego.

W myśl art. 107 ust. 1 cyt. ustawy rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin.

W przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu /art. 107 ust. 4 zd. 1 cyt. ustawy/. Pracownik socjalny przeprowadzając rodzinny wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia /art. 107 ust. 5 tej ustawy/.

Zgodnie natomiast z § 2 ust. 2 cyt. rozporządzenia MPiPS z dnia 18.09.2001 r. w sprawie wywiadu środowiskowego... wywiad przeprowadza się w miejscu zamieszkania osoby lub rodziny albo w miejscu ich pobytu.

W ocenie Sądu zaskarżone decyzje zostały wydane z naruszeniem powyższych uregulowań. Podstawą rozstrzygnięć przyjętych przez orzekające organy były ustalenia wynikające z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] r.

Ponadto organy odwołały się do oświadczeń skarżącej składanych w dniach

[...] oraz [...] r. Otóż wywiad środowiskowy przeprowadzony w dniu

[...] r. dotyczył przyznania świadczenia w formie zasiłku stałego. Takie przywołane powyżej oświadczenia skarżącej były składane w związku z toczącym się postępowaniem o przyznanie zasiłku stałego.

Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie był natomiast wniosek skarżącej złożony dopiero w dniu [...] r. /k. [...] akt adm./, który zainicjował wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie przyznania zasiłku celowego.

We wniosku tym skarżąca wskazała jako adres zamieszkania: [...]-[...] B. ul. A.

Jednocześnie odwołała się do "pogarszającej się sytuacji bytowej". Zatem do tego wniosku nie mogły odnosić się wprost wcześniejsze oświadczenia skarżącej dotyczące miejsca jej zamieszkania bądź też pobytu. Przedmiotowy wniosek należało rozpatrzyć w kontekście uregulowań z art. 107 ust. 4 cyt. ustawy, tzn. czy nie nastąpiła zmiana danych zawartych w poprzednio sporządzonym wywiadzie, wymagająca aktualizacji wywiadu.

We wniosku z dnia [...] r. skarżąca przywoływała okoliczności, które miały wskazywać na zmianę jej sytuacji osobistej. Zatem w tym zakresie sprawa wymagała wyjaśnienia pod kątem badania czy zostały spełnione przesłanki ustawowe do przyznania wnioskowanej pomocy społecznej.

Z akt sprawy wynika, że pracownik socjalny w dniu [...] r. celem sporządzenia wywiadu środowiskowego udał się pod adres wskazany przez skarżącą we wniosku o przyznanie zasiłku celowego jak i w miejsce pobytu wskazywanego wcześniej tj. przy ul. B w B./karty [...] i [...]akt adm./. Do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w tym dniu nie doszło, gdyż skarżącej pod żadnym adresem nie zastano. Należy w związku z powyższym zauważyć, że w żadnym razie taka sytuacja nie może jeszcze oznaczać, iż skarżąca nie mieszka pod wskazywanym przez nią adresem zamieszkania.

Wywiad środowiskowy usiłowano bowiem przeprowadzić w dniu, w którym został złożony wniosek tj. [...] r. Z treści sporządzonych notatek służbowych nie wynika w jakich godzinach pracownik socjalny odbył wizyty pod wskazanymi adresami. Zatem nie można jednoznacznie stwierdzić, że podane w tychże notatkach służbowych stwierdzenia uprawniały orzekające organy do formułowania wniosków zawartych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Okoliczności podnoszone przez organ odwoławczy wskazują jedynie na trudności w ustaleniu przez pracownika socjalnego faktów, niezbędnych do wydania właściwego w sprawie rozstrzygnięcia. Natomiast to organ orzekający ma udowodnić brak współudziału strony z pracownikiem socjalnym w ustaleniu rzeczywistej sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej uniemożliwiający stwierdzenie przesłanek ustawowych wymaganych do przyznania określonego świadczenia z pomocy społecznej.

Należy w tym miejscu podkreślić, że rola wywiadu środowiskowego w sprawach o świadczenia z pomocy społecznej jest niezwykle ważna. Jest on bowiem sposobem zbierania informacji, rozmową z osobą starającą się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej /i jej rodziną/ swoistym trybem postępowania dowodowego, kwestionariusz zaś szczególną formą protokołu w rozumieniu przepisów kpa mającą na celu uwzględnienie specyficznego postępowania w sprawach z zakresu pomocy społecznej.

Z akt administracyjnych niniejszej sprawy nie wynika, czy pracownik socjalny wobec braku możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w dniu

[...] r. usiłował ponownie skontaktować się ze skarżącą w celu zebrania stosownych informacji odnośnie sytuacji osobistej i mieszkaniowej jej i jej rodziny przy zachowaniu powyższego trybu postępowania.

Trzeba też dodać, że pracownik socjalny może uznać za konieczne przeprowadzenie, poza wywiadem środowiskowym innych dowodów. Takim dowodem może być dowód z przesłuchania świadków. Musi to jednak uczynić zgodnie z regułami zawartymi w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego.

Przyjmuje się w doktrynie, że przepisy te nie regulują formy zeznań świadka /por. B.Adamiak. J.Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", Wyd. C.H. Beck, W-wa 2000, str. 363/. Jednakże w ocenie Sądu, o ile świadek zeznania składa na piśmie to winien być pouczony o tej roli i mieć świadomość charakteru prawnego składanych oświadczeń. Nadto z treści takich relacji musi precyzyjnie wynikać jakich okresów dotyczą zaobserwowane i stwierdzone fakty. Wymogów tych, w ocenie Sądu, nie spełniają oświadczenia złożone przez opiekunki matki skarżącej /karty [...] i [...] akt adm./, na dowody te powoływał się organ I instancji jako podstawę przyjętych ustaleń faktycznych.

Powyższe wskazuje, że zaskarżone decyzje zostały wydane z naruszeniem zasad zawartych w § 2 ust. 1 i 2 cyt. rozporządzenia obowiązującego w dacie ich wydania, a także art. 106 ust. 4, art. 107 ust. 1, 4 i 5 cyt. ustawy w zw. z art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 kpa.

Przy powyższym rozpoznaniu organ właściwy w sprawie uwzględni powyższe wskazania stosując przy tym regulacje prawne obowiązujące w dacie orzekania.

Zgromadzenie wymaganych przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej i przepisów wykonawczych do tej ustawy /aktualnie rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19.04.2005 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego – Dz.U. Nr 77, poz. 672/ informacji odnośnie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej skarżącej i jej rodziny umożliwi wydanie w sprawie właściwego rozstrzygnięcia.

W tych okolicznościach sprawy oraz przy uwzględnieniu regulacji zawartych w art. 106 ust. 4 i 107 ust. 1, ust. 4 i 5 cyt. ustawy nie można uznać, jak to sugerowała skarżąca, że przy wydaniu zaskarżonej decyzji naruszono art. 45 – 49 Konstytucji RP.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c/ oraz 135 i 152 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.