Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 351/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2004-12-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bogusław Szumacher, Sędziowie Sędzia NSA Sławomir Kozik, Sędzia NSA Ewa Kwarcińska, Protokolant #PROTOKOLANTT, po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2004 sprawy ze skargi E. M. "A" w S. na decyzję Dyrektor Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej odmawiającej zwrotu wpłaconej kwoty podatku od towarów i usług za styczeń 2002 r. 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] nr [...]; 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącej kwotę 3800 zł (trzy tysiące osiemset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania, w tym 3.600 zł kosztów zastępstwa procesowego. 3. zarządza zwrot z kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na rzecz skarżącego kwotę 1800 zł tytułem nadmiernie uiszczonego wpisu.


UZASADNIENIE

I SA/Gd 351/04

U z a s a d n i e n i e

Ostateczną decyzją z dnia [...] nr [...] Urząd Skarbowy w odmówił dokonania na wniosek E. M. – "A" w S. częściowego zwrotu wpłaconej kwoty podatku od towarów i usług dalej jako "podatek VAT" za styczeń 2002 r. w wysokości 137.826 zł, gdyż stwierdził, że na dzień złożenia wniosku, tj. na dzień 22 lutego 2002 r., wystąpiła u podatnika zaległość z tytułu podatku VAT za sierpień 2000 r. w kwocie 74.910 zł. Przedmiotowa zaległość powstała w związku z decyzją Urzędu Skarbowego z dnia [...] nr [...] określającą E. M. – "A" w S. zobowiązanie w podatku VAT w kwocie 173.766 zł i nie została zapłacona przez podatnika do dnia złożenia wniosku o dokonanie zwrotu części wpłaconej kwoty podatku VAT za styczeń 2002 r.

Pismem z dnia 11 lipca 2003 r. skarżąca wniosła o wznowienie postępowania w sprawie częściowego zwrotu wpłaconej kwoty podatku VAT za styczeń 2002 r., wskazując, iż Naczelny Sąd Administracyjny – Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku wyrokiem z dnia 16 maja 2003 r., sygn. akt I SA/Gd 1289/02, uchylił decyzję Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] utrzymującą w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, będące podstawą wydania decyzji urzędu odmawiającej zwrotu części wpłaconej kwoty podatku VAT za miesiąc styczeń 2002 r. Tym samym bezprzedmiotowe stało się twierdzenie, że w dniu złożenia wniosku o dokonanie zwrotu części wpłaconej kwoty podatku wynikającej z deklaracji VAT-7 za styczeń 2002 r. była stronie przypisana zaległość podatkowa z jakiegokolwiek tytułu.

Postanowieniem z dnia [...] nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego wznowił postępowanie podatkowe w sprawie częściowego zwrotu wpłaconej kwoty podatku VAT za styczeń 2002 r., zakończonej decyzją ostateczną Urzędu Skarbowego z dnia [...].

Decyzją z dnia [...] nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego odmówił uchylenia decyzji ostatecznej z dnia [...], gdyż nie stwierdził istnienia przesłanek określonych w art. 240 § 1 Ordynacji podatkowej.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazano, że wznowienie postępowania stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji ostatecznych wynikającej z art. 128 Ordynacji podatkowej. Z tego względu postępowanie wznowieniowe ma charakter nadzwyczajny, toczy się w bardzo zawężonych ramach, a jego przedmiotem nie jest ponowne rozpatrzenie sprawy we wszystkich jej aspektach, a jedynie zbadanie, czy zaszły okoliczności wymienione w art. 240 § 1 Ordynacji podatkowej. Podkreślono, że przesłanki wymienione w cyt. przepisie nie dotyczą merytorycznej strony wydanej decyzji, lecz wad procesowych. Zdaniem organu odwoławczego bezsporne było, że w dniu złożenia wniosku o dokonanie zwrotu części wpłaconej kwoty podatku VAT wystąpiła u podatnika zaległość z tytułu podatku VAT za sierpień 2000 r., określona decyzją Urzędu Skarbowego z dnia [...], w związku z którą orzeczono o odmowie częściowego zwrotu wpłaconej kwoty podatku VAT za styczeń 2002 r. Organ odwoławczy wywodził, że decyzja określająca zobowiązanie w podatku VAT za sierpień 2000 r. – uchylona decyzją Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] – nie stanowiła podstawy prawnej dla decyzji o odmowie zwrotu podatku. Uchylenie decyzji określającej nie wyczerpuje więc znamion przesłanki z art. 240 § 1 pkt 7 Ordynacji podatkowej. W niniejszej sprawie nie wystąpiły również inne przesłanki, o których mowa w przywołanym przepisie.

W skardze z dnia 26 maja 2004 r. wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku E. M. zarzuciła decyzji organu odwoławczego naruszenie art. 240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej, polegające na uznaniu, że uchylenie decyzji określającej zaległość podatkową nie ujawniało okoliczności wskazujących na to, że istnienie zaległości budziło wątpliwości wymagające zbadania; naruszenie art. 122,

art. 187 § 1 i art. 191 w zw. z art. 240 § 1 pkt 5 Ordynacji, polegające na niewyjaśnieniu, czy w świetle wyroku NSA z dnia 16 maja 2003 r. i decyzji Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], nie została ujawniona nowa okoliczność, istniejąca w chwili wydania przez Urząd Skarbowy decyzji z dnia [...] nieznana organowi rozstrzygającemu kwestię zwrotu podatku VAT, że przesłanki faktyczne, na podstawie których ustalono zaległości podatkowe, nie były wystarczające do ich stwierdzenia; naruszenie art. 14a ust. 7 pkt 2 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym (Dz.U. Nr 11, poz. 50 z późn. zm.) przez przyjęcie, że w dniu złożenia wniosku o dokonanie zwrotu VAT, wystąpiły u skarżącej zaległości w podatkach; naruszenie art. 240 § 1 pkt 7 Ordynacji przez nieuwzględnienie, że rozstrzygniecie merytoryczne sprawy o zwrot części wpłaconego podatku uzależnione było od decyzji Urzędu Skarbowego z dnia [...] uchylonej decyzją organu odwoławczego.

Skarżąca nie zgodziła się z twierdzeniem organów podatkowych dotyczącym istnienia w dniu złożenia wniosku o zwrot VAT zaległości podatkowej w podatku VAT za sierpień

2000 r. Zdaniem skarżącej skoro decyzja Dyrektora Izby Skarbowej z dnia

[...] miała charakter kasatoryjny, to w konsekwencji nastąpił powrót do sytuacji istniejącej przed wydaniem uchylonej decyzji. Należało zatem uznać, iż skarżąca nie posiadała na dzień złożenia wniosku o zwrot podatku od towarów i usług zaległości podatkowych. Wyeliminowanie z obrotu wadliwej decyzji miało ten skutek, że nie mogła ona stanowić podstawy prawnej dla jakichkolwiek działań organów państwa. Wniosek przeciwny oznacza, że dopuszczalne jest kształtowanie sytuacji prawnej obywateli przez organy państwa w oparciu o decyzje, które inne organy państwa eliminują z obrotu prawnego.

Skarżąca podkreśliła, że zaległość podatkowa, o której mowa w art. 14a ust. 7 pkt 2 ustawy o VAT, to zaległość obiektywna, w przeciwnym bowiem razie sumienny i realizujący wszystkie obowiązki podatnik byłby pozbawiony prawa do zwrotu podatku z przyczyn od siebie niezależnych, a w szczególności na skutek błędów organu podatkowego. Podsumowując skarżąca stwierdziła, że skoro w czasie rozstrzygania sprawy przez izbę nie było już w obrocie prawnym decyzji określającej zaległość, to jej istnienie winno być samodzielnie ustalone przez organ rozpatrujący kwestię zwrotu podatku. W niniejszej sprawie brak jakichkolwiek okoliczności, które by na to wskazywały.

W odpowiedzi na skargę z dnia 24 czerwca 2004 r. organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko i wywodząc podobnie jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W kolejnych pismach procesowych pełnomocnik skarżącej wskazał dodatkowo na naruszenie przez organ podatkowy art. 21 Ordynacji podatkowej, wniósł o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania oraz wskazał, iż decyzją z dnia [...] nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. umorzył prowadzone wobec skarżącej postępowanie podatkowe w sprawie określenia zobowiązania podatkowego z tytułu podatku VAT za sierpień 2000 r. (której kserokopię dołączono do pisma procesowego).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na jej wynik.

Przedmiotem postępowania w sprawie wznowienia postępowania jest ustalenie, czy postępowanie, w którym zapadła decyzja ostateczna, było dotknięte którąś z wad wymienionych enumeratywnie w art. 240 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), oraz, w razie stwierdzenia choćby jednej z nich, przeprowadzenie postępowania w celu rozstrzygnięcia istoty sprawy (stosownie do art. 243 § 2 cyt. ustawy). Decyzja odmawiająca uchylenia decyzji dotychczasowej z uwagi na brak podstaw określonych w ww. art. 240 § 1, wydana na podstawie art. 245 § 1 pkt 2 cyt. ustawy, co miało miejsce w sprawie niniejszej, winna zostać poprzedzona ustaleniem przez organ podatkowy, że w sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek wznowienia postępowania.

Stosownie do treści przepisu art. 240 § 1 Ordynacji podatkowej, w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli:

1) wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji nie znane organowi, który wydał decyzję,

2) decyzja została wydana na podstawie innej decyzji lub orzeczenia sądu, które zostały następnie uchylone lub zmienione w sposób mogący mieć wpływ na treść wydanej decyzji.

Przytoczono tylko dwie przesłanki wznowieniowe, albowiem o drugiej z nich (pkt 7) rozstrzygano w wydanych w sprawie decyzjach, zaś pierwsza z przesłanek (pkt 5) w decyzji pierwszoinstancyjnej nie była przedmiotem szerszych rozważań, a w decyzji drugoinstancyjnej przesłanka ta została skwitowana jednozdaniowym argumentem.

Zgodzić się należy ze stanowiskiem organów podatkowych, iż w sprawie ocena okoliczności faktycznych nie mogła prowadzić do zastosowania, czego domagała się skarżąca, przesłanki określonej w art. 240 § 1 pkt 7 Ordynacji podatkowej. Decyzja odmawiająca zwrotu podatku VAT z uwagi na istniejącą zaległość w podatku VAT nie została wydana na podstawie innej decyzji, która została uchylona (lub zmieniona). Zwrot "na podstawie innej decyzji" musi oznaczać taką sytuację, w której rozstrzygnięcie jednej decyzji wpływa bezpośrednio na treść drugiej decyzji. Przecież odmowa zwrotu podatku VAT nie następowała na podstawie innej decyzji, lecz istniejącej zaległości podatkowej – wystarczy odwołać się do przepisów art. 14a ust. 7 pkt 2 cyt. ustawy o VAT – której źródło powstania nie musiało wynikać z decyzji.

Co do drugiej, wyżej przytoczonej przesłanki (art. 240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej), na co trafnie zwrócono uwagę w uzasadnieniu skargi, rozważenia wymagała taka okoliczność, czy uchylenie decyzji określającej wysokość zaległości podatkowej nie wskazywało na nową okoliczność faktyczną istniejącą w dniu wydania decyzji ostatecznej w przedmiocie zwrotu podatku VAT, nieznaną organowi rozstrzygającemu tę kwestię, że przesłanki, na podstawie których ustalono zaległość podatkową nie były wystarczające do jej stwierdzenia, i że w konsekwencji zaległość ta mogła nie wystąpić. Oczywiste jest, iż okoliczność ta mogła mieć istotny wpływ na wynik sprawy jakim była odmowa uchylenia decyzji w postępowaniu wznowieniowym.

W tym zakresie mimo, że każdy z organów podatkowych wymienił omawianą przesłankę, to żadne z uzasadnień zawartych w wydanych w sprawie decyzjach nie spełniało rzetelnych wymogów uzasadnienia. W szczególności podkreślenia wymaga uzasadnienie organu odwoławczego, gdzie po przytoczeniu pełnej listy przesłanek z art. 240 § 1 Ordynacji podatkowej stwierdzono tylko, że "W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej w przedmiotowej sprawie nie zaistniała żadna przesłanka z ww. przepisu". Wadliwość przeprowadzonego postępowania zezwala uznać twierdzenie organu odwoławczego i stanowisko organu podatkowego I instancji za nieuprawnione.

Dlatego też w ponownym postępowaniu, prowadzonym od początku, rzeczą organów podatkowych będzie ocena całokształtu okoliczności faktycznych spawy w kontekście przesłanki wymienionej w art. 240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej, albowiem sąd administracyjny kontroluje zaskarżone decyzje, nie zastępuje zaś organów w rozstrzyganiu.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na mocy

art. 145 § 1 pkt 1 lit.c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą, zaś o kosztach postępowania orzeczono według art. 200 cyt. ustawy. Nie orzeczono na podstawie art. 152 cyt. ustawy z uwagi na to, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.

W myśl § 2 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193) wpis stały w sprawie niniejszej wynosił 200 zł, a zatem zarządzić należało zwrot nadmiernie uiszczonego wpisu.

AW