Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt SA/Rz 2733/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2004-05-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Powołane przepisy: article: art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. bart. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c, art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 1997 nr 142 poz 950
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 14 listopada 1997 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ryszard Bryk /spr./ Sędzia NSA Małgorzata Wolska asesor WSA Magdalena Józefczyk Protokolant: ref.stażysta Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi L. M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] października 2001 r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich skargę oddala


UZASADNIENIE

SA/Rz 2733/01

U Z A S A D N I E N I E

Decyzją z dnia [...].03.2001 r., Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pozbawił L. M. s. S. uprawnień kombatanckich przyznanych mu przez ZW ZBoWiD w P. z tytułu walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej w okresie 15.05.1947 r. - 31.05.1948 r.

Powołaną decyzję wydał na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 litera a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 litera c ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. z 1997 r., Nr 142, poz. 950 z późn. zm./, nazwanej niżej ustawą kombatancką.

W motywach decyzji przytoczył, że L. M. w okresie pełnienia zawodowej służby wojskowej w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego /w skrócie KBW/ brał w latach 1949 - 51 bezpośredni udział w walkach z oddziałami zbrojnego podziemia poakowskiego W. Ł. ps. "Młot". Ten fakt organ ustalił na podstawie danych zamieszczonych w życiorysie w/w przezeń podpisanego i informacji z przebiegu jego służby wojskowej udzielonej organowi przez Centralne Archiwum Wojskowe /CAW/ z dnia 23.02.2001 r.

KBW jest zaliczany do aparatu bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa Publicznego i wynika to z uchwały Sądu Najwyższego z dnia 7. 05.1992 r., sygn. akt II UZP 7/91.

Podczas służby w KBW wykonywał zadania operacyjne związane ze zwalczaniem organizacji i osób walczących o niepodległość Polski. Takim osobom nie przysługują uprawnienia kombatanckie z żadnych tytułów, zatem na podstawie przepisów powołanych w postawie prawnej decyzji orzeczono jak w jej osnowie.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy L. M. na wstępie przedstawił swój życiorys i koleje losu w czasie II Wojny Światowej, po czym podał, iż w 1947 r. został powołany jako poborowy do czynnej służby wojskowej. Służbę wojskową pełnił w KBW, na co nie miał żadnego wpływu. Po zakończeniu służby czynnej pozostał w wojsku /KBW/ jako żołnierz zawodowy. W 1956 r. na jego prośbę przeniesiono go do Wojsk Ochrony Pogranicza /WOP/.

W okresie służby w KBW nie wykonywał zadań śledczych. Zaprzeczył, aby w okresie służby czynnej wykonywał zadania operacyjne poza strukturami wojska. Był zwykłym żołnierzem i musiał wykonywać rozkazy swoich przełożonych.

W konkluzji stwierdził, iż pozbawienie go uprawnień kombatanckich jest dlań krzywdzące, bo w czasie wojny jego Rodzina pomagała partyzantom, akowcom i innym potrzebującym pomocy. Za taką działalność jego rodzice i rodzeństwo w 1943 r. zostali zamordowani przez Niemców i współpracującą z nimi policją ukraińską. Po śmierci rodziny ukrywał się w lasach, po czym Niemcy wywieźli go do obozu pracy w Hańsku, a później do Krychowa woj. Lubelskie.

Przeszedł gehennę, a obecnie karze się go pozbawieniem uprawnień kombatanckich.

Kierownik Urzędu nie uwzględnił wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i zaskarżoną decyzją z dnia [...].10.2001 r., Nr [...] utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...].03.2001 r., którą wydał m. innymi na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 K.p.a.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdził, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie wniósł do sprawy nic nowego, zatem powtórzył ustalenia faktyczne i wnioski zawarte w decyzji wydanej w I instancji.

W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego /wpłynęła do Sądu w dniu 27.11.2001 r./ skarżący L. M. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zarzucił, że uprawnienia kombatanckie od ZBoWiD-u otrzymał z tytułu udziału w walkach z oddziałami UPA w okresie służby wojskowej z poboru.

W takim stanie rzeczy powinien zachować uprawnienia kombatanckie na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy kombatanckiej. Kierownik Urzędu badając sprawę powinien ten fakt dostrzec, a nie pisać, że nie przysługują mu uprawnienia kombatanckie z żadnych tytułów.

Powyższy organ przypisał mu wykonywanie zadań śledczych i operacyjnych związanych ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, których faktycznie nie wykonywał. W okresie służby wojskowej nie uczestniczył w bezpośredniej walce z oddziałami niepodległościowego podziemia polskiego. Sama li tylko służba w KBW nie powinna obciążać go odpowiedzialnością, bowiem nie miał wpływu na wybór jednostki wojskowej. Po utracie rodziców rodzeństwa i domu, tułał się wśród obcych mu ludzi, zatem powołanie go do Wojska Polskiego stworzyło mu wówczas określoną szansę życiową.

Z tego względu, gdy zaproponowano mu po 2 latach zasadniczej służby wojskowej pozostanie w wojsku nadterminowo, chętnie przyjął taką propozycję. W informacji CAW, na którą powołał się Kierownik Urzędu, nie podano imiennego wykazu żołnierzy, którzy bezpośrednio brali udział w walkach z poakowskim podziemiem zbrojnym.

Jak to już wspomniał uprawnienie kombatanckie od ZBoWiD-u uzyskał wyłącznie z tytułu udziału w walkach z UPA, która to działalność nie powinna być utożsamiana z utrwalaniem władzy ludowej. Uprawnienia kombatanckie powinien także zachować na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy kombatanckiej, bowiem w okresie okupacji niemieckiej przebywał w obozach pracy na Lubelszczyźnie w miejscowościach Hańsk i Krychów, gdzie wykorzystywano go do prac rolniczych. Obóz był otoczony podwójnym ogrodzeniem z drutu kolczastego i pilnowany przez posterunki niemieckie. Wykonywał pracę pod nadzorem uzbrojonych żołnierzy niemieckich.

Poza tym opisał wydarzenie związane z wymordowaniem jego rodziny i wspomniał o ludobójstwie OUN-UPA na ludności polskiej na dawnych Kresach Wschodnich i dołączył do skargi wykaz członków jego dalszej rodziny wymordowanej przez UPA /K. 7-8 akt sądowych/.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Na wstępie należy wyjaśnić, iż z dniem 1.01.2004 r. zostały zniesione ośrodki zamiejscowe Naczelnego Sądu Administracyjnego, a w ich miejsce utworzono wojewódzkie sądy administracyjne, które są sądami orzekającymi w pierwszej instancji /art. 85 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz. 1271 cytowanej niżej jako przepisy wprowadzające oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 25.07.2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych Dz. U. Nr 153, poz. 1269/.

Stosownie do art. 97 § 1 przepisów wprowadzających sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1.01.2002 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270/, nazwanej dalej skrótem p.s.a.

Zgodnie z art. 1 § 2 - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, wojewódzkie sądy administracyjne kontrolują zaskarżone akty administracyjne pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Po tym wprowadzeniu należy w pierwszej kolejności zwrócić uwagę na stan faktyczny sprawy.

Z kserokopii książeczki wojskowej skarżącego /seria [...], Nr [...]/ wydanej w dniu 9.09.1977 r. przez WKU J., z rubryki przebieg służby wojskowej wynika, że skarżący L. M. pełnił służbę wojskowa od 15.05.1947 r. do 5.07.1977 r., w tym 2-letnią służbę zasadniczą przypadającą na pierwszy okres służby, a następnie służbę zawodową /K. 28 i 29 akt administracyjnych/.

Natomiast w informacji podanej przez Centralne Archiwum Wojskowe Nr [...] i z dnia 23.02.2001 wynika, iż do wojska został powołany jako poborowy w dniu 15.05.1947 i służbę odbywał w Samodzielnym Zmotoryzowanym Pułku KBW /15.05.1947 r. - 14.11.1947 r./

W sierpniu 1947 r. brał osobisty udział w walkach z UPA w składzie 20 Batalionu Specjalnego KBW. Następnie pełnił służbę w 1 Brygadzie KBW. Podoficerem zawodowym w tej Brygadzie został mianowany w dniu 1.05.1949 r. /przewodnik psa służbowego, starszy przewodnik psa służbowego, dowódca drużyny psów służbowych, dowódca plutonu przewodników psów służbowych/.

Na stopień sierżanta został mianowany rozkazem z dnia 12.07.1952 r.

Z informacji tej również wynika, że żołnierze Samodzielnego Zmotoryzowanego Pułku KBW w 1947 r. oraz I Brygady KBW w latach 1947 - 1954 brali udział w zwalczaniu NSZ, a także poakowskiego zbrojnego podziemia. W dokumentach w/w jednostek nie odnaleziono imiennych wykazów uczestników akcji. W załączniku do informacji CAW dotyczącej służby skarżącego w Odrodzonym Wojsku Polskim podano, że I Brygada KBW brała udział w bojach na terenie woj. Białostockiego, lubelskiego i warszawskiego z oddziałami "Młota" w latach 1949 - 51 i w tym czasie skarżący w tej Brygadzie pełnił służbę jako przewodnik psa służbowego /K. 33-35 akt administracyjnych/.

W relacji sygnowanej przez skarżącego /K. 20-22 akt administracyjnych/ skarżący na stronie 3 podał, że jako podoficer Ludowego Wojska Polskiego, przewodnik psa służbowego brał udział we wszystkich operacjach prowadzonych pod dowództwem płk G. w ramach Specjalnego Batalionu Operacyjnego I Brygady KBW w Przasnyszu. Batalion ten prowadził walki przeciwko reakcji podziemnej m. innymi z oddziałami Młota, Sokoła, Stryja, Ostrego na terenie woj. Warszawskiego, białostockiego, olsztyńskiego i lubelskiego.

Kierownik Urzędu w uzasadnieniu decyzji wydanej w pierwszej instancji z dnia [...].03.2001 r., powołując się na "Informator o ... antypaństwowych organizacjach ... 1944 - 56:, Warszawa - MSW 1964, Lublin - Retro 1993 str. 78 podał, że oddział "Młota" był zbrojnym oddziałem podziemia poakowskiego, którym dowodził W. Ł. ps. "Młot".

Taką samą informację podał Wojskowy Instytut Historyczny w piśmie z dnia 30.12.1993 r. skierowanym do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. W piśmie tym podano /str. 3/ cytuję: "Oddział W. Ł. ps. "Młot" działał w latach 1945 - 49 na terenie pow. Siemiatycze, Bielsk Podlaski, Wysokie Mazowieckie, Sokołów Podlaski oraz w woj. warszawskim i lubelskim. Podporządkowany zgrupowaniu "Łupaszki" liczył w różnych okresach do 100 osób. Podano też, że członkowie tego oddziału rekrutowali się z byłego oddziału L. M. ps. "Wiktor" z byłej V Brygady Wileńskiej AK "Łupaszki". Wskazane informacje dotyczące oddziału ppor. Ł. /pseud. "Młot"/ zawarte są również w Encyklopedii "Białych Plam" - Polskie Wydawnictwo Encyklopedyczne "Polwen" Radom 2000, Tom I str. 235.

Informacje podane przez skarżącego w jego relacji /K. 20 akt administracyjnych/ i dotyczące jego bezpośredniego udziału w walkach z oddziałem "Młota" są zbieżne z danymi zamieszczonymi w wykazie pod nazwą "służba w Odrodzonym Wojsku Polskim" /K.34 akt administracyjnych/, zatem zdaniem Sądu Kierownik Urzędu trafnie ocenił istniejący materiał dowodowy i słusznie przyjął, iż skarżący w okresie służby zawodowej w I Brygadzie KBW jako podoficer brał bezpośredni udział w walkach z poakowskim Oddziałem W. Ł. W takim stanie rzeczy zarzut skarżącego zawarty w skardze, iż w okresie służby wojskowej w KBW nie uczestniczył w walkach z oddziałami niepodległościowego podziemia nie znajduje potwierdzenia w istniejącym materiale dowodowym. Okoliczność, że nie miał wpływu na wybór jednostki wojskowej należy odnieść tylko do okresu służby zasadniczej /z poboru/, natomiast okoliczność ta nie może dotyczyć służby zawodowej, na którą była wymagana jego zgoda.

Niesporny jest fakt, iż skarżący jako żołnierz KBW, w okresie służby zasadniczej brał osobisty udział w walkach z oddziałami UPA.

Art. 21 ust. 2 pkt 4 litera c ustawy kombatanckiej stanowi, że uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobie, która była zatrudniona, pełniła służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

Pojęcie "aparatu bezpieczeństwa publicznego" określił Sąd Najwyższy w uchwale Składu 7 Sędziów z dnia 7.05.1992 r., sygn. akt II UZP 7/91 /OSNCAP-US NR 10/1992, poz. 174/ i stwierdził, że pojęcie to oznacza wszystkie jednostki organizacyjne resortu bezpieczeństwa publicznego, które z formalnoprawnego punktu widzenia były określane jako służby bezpieczeństwa publicznego.

Jednostką organizacyjną Resortu Bezpieczeństwa Publicznego był również Korpus Bezpieczeństwa Publicznego /KBW/. KBW była to specjalna formacja wojskowa powołana w 1945 r. do walki z niepodległościowym podziemiem oraz zbrojnymi organizacjami ukraińskimi i niemieckimi i do zapewnienia porządku wewnętrznego /zob. Encyklopedia popularna PWN, Wyd. Świat Książki, W-wa 1997 r., t. 5, str. 57/.

Przytoczone pojęcie "aparatu bezpieczeństwa publicznego" podzielił Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 15.02.1994 r., sygn. akt K 15/93 /Dz. U. Nr 99, poz. 482/.

Analiza art. 21 ust. 2 pkt 4 ustawy kombatanckiej prowadzi do konkluzji, iż KBW jak również Milicja Obywatelska były jednostkami aparatu bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zwrot "zadania śledcze i operacyjne" zawarty w art. 21 ust. 2 pkt 4 litera c ustawy kombatanckiej interpretowano rozdzielnie /acz niejednolicie/, bowiem zadania te wzajemnie się wykluczają, nie dadzą się pogodzić z celem tej ustawy określonym w preambule, a po wtóre przy przyjęciu koniunkcji powołany przepis byłby przepisem martwym /zob. wyrok z dnia 20.10.2000 r., sygn. akt SA/Gd 1115/99 z dnia 15.06.2000 r., SA/Lu 540/99, z dnia 9.04.2001 r., V SA 2106/00, z dnia 29.11.2000 r., V SA 519/00, z dnia 8.11.2000 r., V SA 227/00, z dnia 14.12.2000 r., V SA 423/00, z dnia 18.04.2001 r., SA/Rz 116/00, z dnia 24.04.2001 r., II SA/Ka 1480/99 i z dnia 26.04.2001 r., SA/Rz 1918/99.

Przeciwstawny pogląd uzasadniano wykładnią gramatyczną tego przepisu /wyrok NSA z dnia 6.10.1998 r., II SA/Po 2045/97 i z dnia 23.03.2000 r., V SA 1708/99.

Skład orzekający w przedmiotowej sprawy opowiedział się za poglądem zakładającym rozdzielność w/w zadań.

Za takim zapatrywaniem przemawia przede wszystkim cel ustawy kombatanckiej określony w preambule /wstęp do ustawy/. W preambule m. innymi napisano: "Sejm Rzeczypospolitej Polskiej uznaje szczególne zasługi dla Polski tych wszystkich obywateli polskich, którzy walczyli o suwerenność i niepodległość Ojczyzny, nie szczędząc życia i zdrowia na polach walki zbrojnej w formacjach Wojska Polskiego, armii sojuszniczych, a także podziemnych organizacjach niepodległościowych i w działalności cywilnej z narażeniem na represje". Z przytoczonego tekstu wyraźnie wynika, że uprawnienia kombatanckie są ściśle związane z zasługami dla Rzeczypospolitej Polskiej. Zaprzeczeniem tego byłaby działalność związana ze zwalczaniem organizacji niepodległościowych, chociażby nawet byłaby realizowana w ramach rygorów służby wojskowej /wykonywanie rozkazów/. Nie bez znaczenia jest okoliczność, iż KBW był utworzony na wzór wojsk NKWD, a przy poborze do tej formacji brano pod uwagę opinię wydawaną przez miejscowy urząd bezpieczeństwa, komisariat MO i Komitet PPR /wypowiedź M. T. przywołana przez Sąd Najwyższy w uzasadnieniu powołanej wyżej uchwały z dnia 7.05.1992 r., II UZP 7/91 /OSNCAPiUS Nr 10/92, str. 27/. Na podkreślenie zasługuje tez fakt, iż skarżący brał osobisty udział w walkach z Oddziałem "Młota" już jako żołnierz zawodowy KBW i w tym czasie powinien już mieć rozeznanie jakie zadania wykonuje ta formacja. Służbę zawodową podjął dobrowolnie, a przed podjęciem tego rodzaju służby, wiedział już z kim prowadziła walki jego jednostka wojskowa. Przy takim ujęciu zagadnienia, podejmując służbę zawodową w KBW godził się równocześnie na wykonywanie zadań operacyjnych przynależnych do KBW. Nie bez znaczenia jest tez okoliczność, iż żołnierze zawodowi KBW byli objęci szkoleniami politycznymi, podczas których objaśniano im cele walki z wrogami władzy ludowej i podawano z kim takie walki mają być prowadzone.

Kierując się przedstawionymi względami, Sąd podzielił stanowisko Kierownika Urzędu, iż zaistniały przesłanki do pozbawienia skarżącego uprawnień kombatanckich na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 litera a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 litera c ustawy kombatanckiej. Z tego ostatniego przepisu wynika, że uprawnienia kombatanckie w ogóle nie przysługują osobie, która pełniła służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa poza strukturami Urzędów bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli w związku z tą działalnością wykonywała zadania operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

Skarżący takie zadania wykonywał, przeto taka działalność przekreśla zasługi z innych tytułów w tym przypadku z tytułu udziału /w okresie pełnienia zasadniczej służby wojskowej/ w walkach z oddziałami UPA i ewentualnie z tytułu pobytu w obozach pracy, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa /art. 4 ust. 1 pkt 1 litera b ustawy kombatanckiej/. Niezależnie od tego należy wyjaśnić, że wymienione przez skarżącego obozy pracy w Borkowie k/Włodawy, Hańsku i Krychowie woj. lubelskie nie są wymienione w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 20.09.2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości /Dz. U. Nr 106, poz. 1154/, przeto pobyt w obozach pracy nie wymienionych w podanym rozporządzeniu nie stanowi tytułu o jakich mowa w w/w przepisie. Wskazany przez skarżącego przepis art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy kombatanckiej dotyczy pobytu dzieci do lat 14, a z relacji skarżącego wynika, że w w/w obozach pracy przebywał po śmierci rodziców /1943 r./, a w tym czasie skarżący /ur. [...].1927 r./ miał ukończone 15 lat.

Przedstawione przez skarżącego przeżycia w okresie II Wojny Światowej, aczkolwiek dlań bolesne, nie mają jednakże znaczenia dla wyniku sprawy.

Biorąc to wszystko pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.