Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 748/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-12-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 78 par. 1, art. 80, art. 113 par. 1 i 3
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 119 pkt 3, art. 120, art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Waldemar Inerowicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz Sędzia WSA Karol Pawlicki po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi [...] i [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy sprostowania oczywistej omyłki w akcie własności ziemi I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Wójta Gminy [...] z dnia [...].; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżących kwotę 614,- zł (sześćset czternaście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z 30 grudnia 2021 r. B. O. i K. O. (dalej jako: "wnioskodawcy" lub "skarżący") wystąpili do Wójta Gminy [...] o sprostowanie Aktu własności ziemi nr [...] z dnia 12.03.1976 r. poprzez: 1) wpisanie jako dożywotnika "K. J. J." zamiast "J. J." w akcie własności ziemi, oraz 2) wpisanie jako daty urodzenia K. J. J. daty "[...] r." zamiast daty "[...].".

W argumentacji wnioskodawcy podali, że są właścicielami gospodarstwa rolnego w [...] o powierzchni 2,97 ha obejmującego m.in. działkę nr [...] położoną we wsi [...], dla której Sąd Rejonowy [...] prowadzi księgę wieczystą nr [...] Wydany przez Naczelnika Gminy [...] Akt własności ziemi nr [...] z dnia 12.03.1976 r., obejmujący gospodarstwo rolne o powierzchni 7,00 ha, w tym działkę nr [...], zawiera oczywiste omyłki pisarskie poprzez wpisanie przez organ błędnych danych osobowych dożywotnika – K. J. J.. Do wniosku załączyli Akt własności ziemi z dnia 12.03.1976 r. oraz odpis skrócony aktu zgonu K. J. J..

Wójt Gminy [...] postanowieniem z 11 maja 2022 r. odmówił sprostowania oczywistej omyłki w akcie własności ziemi z 12 marca 1976 r. poprzez wpisanie daty "[...]" zamiast daty "[...]" oraz wpisaniu dożywotnika "K. J. J." zamiast "J. J." w akcie własności ziemi.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że w toku postępowania wnioskodawcy zostali wezwani do dostarczenia dokumentów potwierdzających, że J. J., to jest ta sama osoba co K. J. J.. Organ uznał, że w odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawcy przedłożyli akt chrztu nr [...] z dnia 14.06.1932 r. K. J., z którego nie można jednoznacznie stwierdzić, że K. J. J. to jest ta sama osoba co J. J..

W zażaleniu z 23 maja 2022 r. wnioskodawcy wnieśli o uchylenie powyższego postanowienia zarzucając organowi I instancji naruszenie art. 113 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 – w skrócie: "k.p.a.").

Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z 29 lipca 2022 r., nr [...], utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji.

W motywach rozstrzygnięcia SKO stwierdziło, że przedłożone przez wnioskodawców dokumenty nie potwierdzają jednoznacznie, iż zawarte w akcie własności ziemi zapisy w postaci błędnej daty, czy też niepełnego oznaczenia dożywotnika, stanowią oczywistą omyłkę pisarską dostrzegalną przez proste zestawienie rzeczywistej treści przedłożonych dokumentów w postaci aktu notarialnego, aktu własności ziemi i aktu chrztu. SKO zaznaczyło, że w przedłożonym akcie notarialnym wskazany jest również jako dożywotnik J. J., a nie K. J. J., a ponadto przedłożony akt chrztu nie potwierdza jednoznacznie, że są to te same osoby, co wynika choćby z faktu wskazania odmiennych dat urodzenia tj. w akcie chrztu jest wskazany dzień [...]., a w akcie własności ziemi wskazany jest dzień [...] Odnosząc się natomiast do wniosku zawartego w piśmie z 29 czerwca 2022 r. o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania strony - B. O., SKO wyjaśniło, że w przypadku postępowania w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej z uwagi na oczywistość i jednoznaczność, a także nieistotność błędu, który może być sprostowany, nie jest możliwe prowadzenie postępowania dowodowego na okoliczność jego zaistnienia.

W skardze z 2 września 2022 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżący, reprezentowani przez radcę prawnego, wnieśli o uchylenie powyższego postanowienia SKO [...] i poprzedzającej go postanowienia organu I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucili naruszenie:

1) art. 7, art. 77 § 1, art. 78 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na nie wyczerpującym zebraniu i nie wszechstronnym rozpatrzeniu całego materiału dowodowego oraz jego dowolnej ocenie wskutek zaniechania działań niezbędnych do wyjaśnienia istotnych okoliczności stanu faktycznego sprawy, w tym z uwagi na:

a) nieprzeprowadzenie wnioskowanego przez stronę dowodu z dokumentu prywatnego - tj. oświadczenia skarżącej z dnia 18.05.2022 r. - co do:

- danych zmarłego brata przyrodniego "K. J. J.",

- stanu osobowego rodziny,

- przyczyn omyłek w oznaczaniu jego danych,

- przyjętego w rodzinie utrwalonego zwyczaju zwracania się do niego tylko przy użyciu drugiego imienia "J. " zamiast pierwszego "K. ",

lub dowodu z przesłuchania skarżącej lub jej oświadczenia co do tych okoliczności, a w konsekwencji ich nie ustalenie i nie załatwienie sprawy zgodnie z wnioskiem skarżących,

2) art. 113 § 1 w zw. z art. 126 k.p.a. poprzez odmowę sprostowania decyzji zgodnie z wnioskiem skarżących mimo przedłożenia dowodów i dokumentacji dowodzących istnienie oczywistej omyłki pisarskiej w zakresie danych dożywotnika, uzasadniającej przedmiotowe żądanie,

3) 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. poprzez utrzymanie zaskarżonego orzeczenia organu I instancji w mocy, pomimo istnienia przyczyn do jego uchylenia w całości i orzeczenia co do istoty sprawy zgodnie z wnioskiem skarżących.

W uzasadnieniu skargi skarżący szczegółowo opisali historię swojej rodziny, w szczególności ojca (W. J.) i przyrodniego brata skarżącej (K. J. J.). Zdaniem skarżących, dokumenty urzędowe w postaci świadectwa urodzenia sporządzone we [...] wraz z tłumaczeniem przez tłumacza przysięgłego oraz odpis skrócony aktu zgonu dożywotnika wskazują jednoznacznie, że dzieckiem W. i A. J. z domu K. był "K. J. J." urodzony dnia [...] w miejscowości [...] we [...]. Skarżący stwierdzili, że SKO pominęło skorelowany z ww. dokumentami oświadczenie skarżącej z 18.05.2022 r. odnośnie danych dożywotnika, stanu osobowego rodziny oraz panujących w niej stosunków. Skarżąca wyczerpująco wyjaśniła, że jej ojciec miał tylko jednego syna, zamieszkującego z nimi wspólnie w przekazanym gospodarstwie rolnym. Synem tym był przyrodni brat skarżącej - "K. J. J.". Skarżąca zaznaczyła, że w rodzinie powszechny był zwyczaj zwracania się do jej brata tylko przy użyciu drugiego imienia zamiast pierwszego, co najprawdopodobniej stanowiło przyczynę błędów w jego oznaczeniu w akcie własności ziemi.

Skarżący zarzucili, że organ II instancji nie tylko nie wywiązał się z obowiązku wyjaśnienia wszystkich istotnych dla sprawy kwestii z urzędu, ale odstąpił także od przeprowadzenia zawnioskowanego przez stronę dowodu z przesłuchania skarżącej lub jej oświadczenia.

Skarżący podkreślili, że nie można przyjąć, że "K. J. J." i J. J." to dwie osoby, albowiem ich urodzenie w odstępie 2 dni przez A. J. nie byłoby możliwe - w dokumentach brak jest bowiem rozbieżności, co do danych rodziców, zaś w przypadku różnych postaci ich matką musiałaby być ta sama osoba.

Skarżący stwierdzili, że prawidłowe rozważania co do zebranego w sprawie materiału dowodowego powinny wzbudzić w organie uzasadnione wątpliwości i z urzędu zobligowały go do podjęcia właściwych czynności wyjaśniających oraz uwzględnienie wniosku dowodowego strony, dzięki któremu istniała możliwość ich rozstrzygnięcia zgodnie z rzeczywistym stanem faktycznym.

W odpowiedzi na skargę SKO [...] podtrzymało argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wskazać należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 - dalej w skrócie: "p.p.s.a.").

W toku sądowej kontroli zaskarżonego postanowienia, przeprowadzonej na podstawie kryterium zgodności z prawem, kluczową i najistotniejszą sporną kwestią w niniejszej sprawie, jest ocena, czy Wójt Gminy [...] właściwie zastosował w sprawie art. 113 § 1 i § 3 k.p.a. i w konsekwencji zasadnie odmówił skarżącym sprostowania oczywistej omyłki w Akcie własności ziemi z 12 marca 1976 r. poprzez wpisanie jako dożywotnika "K. J. J." zamiast "J. J." w akcie własności ziemi oraz wpisanie jako daty urodzenia K. J. J. daty "[...] r." zamiast daty "[...].".

Zgodnie z art. 113 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej może z urzędu lub na żądanie strony prostować w drodze postanowienia błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki w wydanych przez ten organ decyzjach.

Na wstępie Sąd zaznacza, że sprostowanie orzeczenia w trybie powyższego przepisu dokonywane jest przez ten organ, który wydał decyzję. W niniejszej sprawie akt własności ziemi został wydany przez naczelnika gminy. Zgodnie z art. 49 ustawy z dnia 25 stycznia 1958 r. o radach narodowych (Dz. U. z 1973 r., Nr 47, poz. 277) w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 28 maja 1975 r. o dwustopniowym podziale administracyjnym państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych (Dz. U. Nr 16, poz. 91) naczelnik gminy był terenowym organem administracji państwowej stopnia podstawowego. Ustawa powyższa o radach narodowych utraciła moc z dniem 17 czerwca 1984 r. na mocy art. 186 pkt 1) ustawy z dnia 20 lipca 1983 r. o systemie rad narodowych i samorządu terytorialnego (Dz. U. Nr 41, poz. 185 ze zm.), za wyjątkiem art. 98. Zgodnie zaś z art. 125 ust. 1 pkt 3 i ust 2 powyższej ustawy naczelnik gminy stał się organem administracji państwowej o właściwości ogólnej stopnia podstawowego. Ustawa z dnia 20 lipca 1983 r. o systemie rad narodowych i samorządu terytorialnego utraciła moc z dniem 27 maja 1990 r. na mocy art. 2 ust. 1 pkt. 3) ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191). Stosownie do art. 3 ust. 1 powoływanej ostatnio ustawy ilekroć w odrębnych przepisach jest umowa o terenowym organie administracji państwowej stopnia podstawowego – rozumie się przez to odpowiednie organy gminy, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej (por. wyrok WSA w Warszawie z 29 marca 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 2403/05 – wszystkie orzeczenia powołane w niniejszym wyroku dostępne są na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Ponadto Sąd zauważa, że w oparciu o art. 113 § 1 k.p.a. istnieje możliwość prowadzenia postępowania administracyjnego wobec jednostki mającej w sprawie interes (obowiązek) prawny, w sytuacji gdy w wyniku oczywistej omyłki nastąpiło błędne oznaczenie strony w decyzji. W takim przypadku zachodzi wadliwość nieistotna decyzji, którą można usunąć w drodze rektyfikacji (por. wyrok NSA z 28 września 2021 r., sygn. akt II GSK 952/21). Zaznaczyć także należy, że prawidłowo dokonane sprostowanie błędów i omyłek staje się częścią treści decyzji (zob. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz, Warszawa 2017, s. 625).

Wychodząc z powyższych założeń Sąd stwierdza, że właściwym organem do orzekania w sprawie sprostowania aktu własności ziemi będzie organ gminy – w rozpoznawanej sprawie organem tym jest Wójt Gminy [...].

W ocenie Sądu, na uwzględnienie zasługiwał podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 78 § 1 i art. 80 k.p.a. Zdaniem Sądu, skarżący trafnie zarzucają organowi brak wyczerpującego zebrania i brak wszechstronnego rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz jego dowolną ocenę. W tym kontekście należy przede wszystkim wskazać, że skarżący domagając się sprostowania przez organ aktu własności ziemi z 12 marca 1976 r. przedłożyli liczne dokumenty (akt własności ziemi nr [...] z 12 marca 1976 r., odpis skrócony aktu zgonu K. J. J., akt notarialny z 15 czerwca 1979 r. ustanawiający umowę dożywocia na rzecz W. J., akt chrztu z 14 czerwca 1932 r. K. J. wraz z tłumaczeniem z języka [...]) za pomocą których wykazywali, że osobą wpisaną do prowadzonej przez Sąd Rejonowy [...] księgi wieczystej nr [...], jako dożywotnik jest K. J. J., który urodził się w dniu [...]., a nie J. J. urodzony w dniu [...] Ponadto skarżący wraz z zażaleniem przedłożyli oświadczenie skarżącej z 18 maja 2022 r., w którym w bardzo szczegółowy sposób opisali historię rodziny i wskazali w jaki sposób, ich zdaniem, najprawdopodobniej mogło dojść do powstania błędnego zapisu w akcie własności ziemi z 12 marca 1976 r. Tymczasem organ I instancji w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia jedynie w sposób lakoniczny stwierdził, że skarżący dostarczyli "akt chrztu nr [...] z dnia 14.06.1932 r. P. K. J., z którego nie można jednoznacznie stwierdzić, że K. J. J. to jest ta sama osoba co J. J.." W bardzo podobny sposób problem potraktowało SKO, które w argumentacji zaskarżonego postanowienia stwierdziło, że "przedłożone przez żalących dokumenty nie potwierdzają jednoznacznie, iż zawarte w akcie własności ziemi, a aktualnie kwestionowane przez stronę zapisy w postaci błędnej daty czy też niepełnego oznaczenia dożywotnika stanowią oczywistą omyłkę pisarską dostrzegalną przez proste zestawienie rzeczywistej treści przedłożonych dokumentów w postaci aktu notarialnego, aktu własności ziemi i aktu chrztu. Należy w tym miejscu wskazać, iż w przedłożonym akcie notarialnym wskazany jest również jako dożywotnik J. J., a nie K. J. J., a ponadto przedłożony akt chrztu nie potwierdza jednoznacznie, iż jak podnosi zasadnie organ są to te same osoby, co wynika choćby z faktu wskazania odmiennych dat urodzenia tj. w akcie chrztu jest wskazany dzień [...] a w akcie własności ziemi wskazany jest dzień [...].".

Zdaniem Sądu, uzasadnienia obu wydanych w sprawie postanowień dowodzą, że organy w ogóle nie podjęły żadnych działań w celu wyjaśnienia wątpliwości zgłoszonych przez skarżących, co do wpisanej do ww. księgi wieczystej osoby dożywotnika. W szczególności organy nie odniosły się do wskazywanego przez skarżących sposobu powstania dożywocia ustanowionego w Akcie własności ziemi z 12 marca 1976 r. na rzecz "J. J.", tj. że powstało ono z mocy samego prawa na podstawie art. 908 Kodeksu cywilnego. Ponadto w treści ww. dokumentu jednoznacznie wskazano, że "J. J." jest synem W. i A.. Wskazane zapisy w sposób jednoznaczny dowodzą zatem, że dożywotnikiem był syn właściciela nieruchomości – W. J.. Zdaniem Sądu, skoro organy - dysponując dokumentami przedłożonymi przez skarżących – nadal mają wątpliwości, co do tożsamości osoby wpisanej w księdze wieczystej nr [...], jako dożywotnik, to powinny same (z urzędu) podjąć działania w celu ustalenia danych osobowych dożywotnika. W tym celu organ I instancji powinien z urzędu wystąpić do organu właściwego ze względu na miejsce urodzenia dożywotnika (w rozpoznawanej sprawie do właściwego organu we [...]), o pełen akt urodzenia syna W. J. i A. J. z domu M..

Wskazane powyżej uchybienia organów sprawiają, że wydane w sprawie postanowienia należy uchylić.

Trafny okazał się także zarzut naruszenia art. 113 § 1 w zw. z art. 126 k.p.a. Na tym etapie sprawy organy nie miały bowiem podstaw aby odmówić sprostowania decyzji zgodnie z wnioskiem skarżących.

W związku z powyższym na uwzględnienie zasługiwał także zarzut naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a., albowiem SKO utrzymało w mocy orzeczenie organu I instancji, pomimo istnienia przyczyn do jego uchylenia w całości.

W toku ponownego rozpoznania sprawy organy podejmą z urzędu czynności dowodowe w celu rozwiania wątpliwości, co do personaliów osoby wpisanej do ww. aktu własności ziemi, jako dożywotnika. W pierwszej kolejności powinny wystąpić do organu właściwego ze względu na miejsce urodzenia dożywotnika, o zupełny akt urodzenia syna W. J. i A. J. z domu M.. Sąd zauważa, że właściwy w sprawie Urząd Stanu Cywilnego [...] (według miejsca zgonu) prawidłowo wskazał w odpisie skróconym aktu zgonu zarówno imiona jak i datę urodzenia K. J. J. (dokument w aktach administracyjnych).

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 i art. 119 pkt 3 i art. 120 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w pkt I sentencji. O kosztach Sąd orzekł, jak w pkt II sentencji, na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.).