Postanowienie WSA we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 475/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2008-08-04 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: *Odmówiono przyznania prawa pomocy co do całości wniosku
Powołane przepisy: article: art. 245  par. 1 i  par. 2,  art. 246  par. 1  pkt 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Lidia Błystak po rozpoznaniu w dniu 4 sierpnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi A. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w L. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zaliczenia zwrotu podatku od towarów i usług za miesiąc wrzesień 2007 r. na poczet zaległego zobowiązania podatkowego. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w całości.


UZASADNIENIE

W rozpatrywanej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego uzasadniając, że od 2004 r. jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku oraz nie uzyskuje żadnych dochodów. Wskazał, że powyższe okoliczności uniemożliwiają mu opłacenie kosztów sądowych i wynajęcie pełnomocnika.

Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z rodzicami, nie posiada żadnych nieruchomości, żadnych oszczędności, ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Skarżący wskazał, że również jego rodzice nie posiadają żadnych przedmiotów wartościowych, a ich jedynym dochodem są emerytury w kwotach brutto: [...] (matka) oraz [...] (ojciec). Z załączonych do formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy kserokopii odcinków emerytur z grudnia 2006 r. i ze stycznia 2008 r. wynika, że emerytura A. O. (matki skarżącego) wynosi [...] netto, a R. B. (ojciec skarżącego) [...]netto.

Do formularza skarżący załączył również dwie kserokopie zaświadczeń z Urzędu Pracy - pierwsze o zarejestrowaniu skarżącego jako bezrobotnego bez prawa do zasiłku od dnia [...] r., drugie - poświadczające powyższą okoliczność od dnia [...] r. Ponadto załączone zostały zeznania podatkowe, z których wynika, że z działalności wykonywanej osobiście wnioskodawca uzyskał 2006 r. przychód w wysokości [...] i stratę w kwocie [...], a w 2007 r. przychód ten wyniósł [...], a strata - [...].

Na wezwanie referendarza sądowego skarżący oświadczył, że nie ponosi żadnych wydatków i opłat miesięcznych, gdyż jest na utrzymaniu rodziców emerytów, a jako bezrobotny nie posiada żadnych dochodów, w związku z czym nie stać go na ponoszenie wydatków. Nie posiada też żadnych oszczędności na rachunkach bankowych, czy dewizowych i nie dysponuje żadnym środkiem transportu. Nie korzysta z żadnych form pomocy społecznej, gdyż jest na utrzymaniu rodziny. Poza tym zarejestrowany jest jako bezrobotny, dzięki czemu korzysta ze służby zdrowia.

Postanowieniem z dnia 23 czerwca 2008 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w całości.

W sprzeciwie skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w całości, uzasadniając, iż postanowienie referendarza sądowego rażąco narusza jego prawo dostępu do Sądu i rzetelnego procesu wynikające z Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, z Konstytucji oraz przepisów procedury administracyjnej. Wnioskujący wskazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego, co jego zdaniem w wyraźny sposób udokumentował przedkładając zaświadczenie z Urzędu Pracy, iż jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku oraz zeznania podatkowe za lata 2006 i 2007, w których wykazał stratę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej upsa, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Mając powyższe na uwadze Sąd ponownie rozpoznał na podstawie zebranego materiału dowodowego wniosek strony o przyznanie jej prawa pomocy, stosując przepisy regulujące kwestię zwolnienia od kosztów sądowych. Stosownie do art. 245 § 1 upsa prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje - zgodnie z § 2 art. 245 powołanej wyżej ustawy procesowej - zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje - na podstawie § 3 tego samego artykułu - zwolnienie tylko od odpłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać - zgodnie z przepisem art. 245 § 4 upsa, na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast z uregulowania sformułowanego w art. 246 § 1 pkt. 1) i 2) upsa wynika, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny.

Istotą prawa pomocy w zakresie ustanowienia z urzędu profesjonalnego pełnomocnika (adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, rzecznika patentowego) jest nieodpłatne korzystanie strony z pełnomocnika, wskutek przejęcia przez Sąd ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona - ze względu na swój stan majątkowy - nie jest w stanie ponieść jej kosztów.

Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej, w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest bowiem instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. W ocenie Sądu, skarżący nie uprawdopodobnił, że należy do wyżej wymienionej kategorii osób, nie wykazał bowiem, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego, ani kosztów reprezentacji przez profesjonalnego pełnomocnika. Z treści przepisów dotyczących przyznania prawa pomocy wynika, że to wnioskodawca zobligowany jest wykazać występowanie okoliczności, które uzasadniałyby jego żądanie i dochować szczególnej staranności przedkładając wszelkie dokumenty i oświadczenia potwierdzające brak środków na opłacenie kosztów sądowych. Strona natomiast nie uczyniła zadość temu obowiązkowi, przedkładając wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy nieaktualne (i sprzeczne) dokumenty, z których wynika, iż skarżący od [...] r. oraz od [...] r. był zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako bezrobotny, bez prawa do zasiłku. Jednocześnie z załączonych zeznań podatkowych za lata 2006 i 2007 wynika, że skarżący prowadził w tym okresie działalność wykonywaną osobiście. Powyższe czyni niewiarygodnymi dokumenty przedłożone przez wnioskującego.

Wskazać należy ponadto, że strona - na wezwanie referendarza dotyczące szczegółowego wskazania ponoszonych miesięcznie wydatków - oświadczyła jedynie, że nie ponosi żadnych wydatków, gdyż mieszka we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z rodzicami. Jednocześnie wnioskujący nie wskazał, jakie wydatki - w związku z utrzymaniem syna - ponoszą jego rodzice. Nieaktualne są też odcinki emerytur rodziców wnioskującego. Ponadto wskazać należy, że wskazane przez skarżącego w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy kwoty dochodów miesięcznych rodziców różnią się od tych, które wynikają z przedłożonych odcinków rent.

W ocenie Sądu, bezzasadna jest również argumentacja strony, zawarta w sprzeciwie, że referendarz sądowy powinien poinformować wnioskującego "o swoich wątpliwościach" i "zakreślić termin do ich wyjaśnienia", strona bowiem miała możliwość załączenia do akt sprawy - w każdym czasie (także wraz ze sprzeciwem od postanowienia referendarza sądowego) - dokumentów uwiarygodniających okoliczności przedstawione we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pomimo tego, strona - chociaż spoczywa na niej obowiązek wykazania, iż spełnia przesłanki, od których zależy przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie - nie załączyła do akt sprawy aktualnych dokumentów uprawdopodabniających dane zawarte w formularzu. Brak powyższych danych nie pozwala na pełną ocenę sytuacji finansowej i majątkowej strony.

Na marginesie podkreślić należy, że prawo pomocy ma stanowić zabezpieczenie zasady prawa do sądu (art. 45 Konstytucji RP), poprzez umożliwienie realizacji swoich praw na drodze sądowej podmiotom, które nie posiadają dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. W ocenie Sądu natomiast, skarżący nie spełnia przesłanek zawartych w art. 246 § 1 pkt 1) upsa, w związku z czym orzeczenie odmowne nie będzie pozostawało w sprzeczności ze wskazaną zasadą.

W związku z powyższym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w oparciu o powołane wyżej przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.