Postanowienie WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 606/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2007-10-05 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6150 Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Skarżony organ: Rada Miasta
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy

SENTENCJA

Dnia 5 października 2007 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Asesor WSA Katarzyna Krzysztofowicz po rozpoznaniu w dniu 5 października 2007 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku uczestników postępowania D. U. oraz H. U. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H. H., S. W. i S. B. na uchwałę Rady Miasta z dnia 12 czerwca 2002 roku, Nr [...] w przedmiocie uchwalenia "Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy B." postanawia: odmówić uczestnikom postępowania D. U. i H. U. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

Uczestnicy postępowania D. U. i H. U. pismem z dnia 2 lipca 2007 roku wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie ich od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych oraz o ustanowienie radcy prawnego z urzędu wskazując, że nie są w stanie ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podali ponadto, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w innym postępowaniu przyznał im prawo pomocy zwalniając ich od kosztów sądowych i ustanawiając pełnomocnika.

W uzasadnieniu wniosku stwierdzili, iż wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe, zaś na ich utrzymaniu pozostaje córka. Utrzymują się z renty osiąganej przez D. U. w wysokości 626,57zł oraz stypendium przyznanego córce K. U. w wysokości 420zł. H. U. nie osiąga żadnych dochodów. Oświadczyli, że nie posiadają żadnego majątku, nieruchomości, oszczędności, ani wartościowych przedmiotów. Wskazali również, że w związku z chorobą występuje u nich szereg problemów finansowych.

Referendarz sądowy - postanowieniem z dnia 23 lipca 2007 roku, wydanym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznał wnioskodawcom prawo pomocy w zakresie częściowym przez ustanowienie radcy prawnego.

W uzasadnieniu postanowienia wskazał, iż biorąc pod uwagę dane zawarte we wniosku - wskazujące na fakt braku majątku i oszczędności w gospodarstwie domowym wnioskodawców, nie są oni w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania związanych z niniejszą sprawą bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej córki. Tym samym spełniają przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Referendarz podniósł nadto, iż brak jest podstaw aby uwzględnić wniosek w całości, albowiem wnioskodawcy i ich córka posiadają stałe miesięczne dochody, których wysokość nie jest najniższa, co pozwala im, jeśli weźmie się pod uwagę fakt ustanowienia radcy prawnego z urzędu, na partycypowanie w pozostałych kosztach postępowania w sprawie.

Uczestnicy postępowania zaskarżyli powyższe postanowienie w części dotyczącej odmowy przyznania im pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazali, iż nie są w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny.

Rozpoznając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

W razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.). Ponieważ uczestnicy postępowania zaskarżyli postanowienie z dnia 23 lipca 2007 roku tylko w części dotyczącej odmowy przyznania im pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, postanowienie to jedynie w tej zaskarżonej części utraciło moc.

Prawo pomocy, zdefiniowane w art. 239 pkt 4 p.p.s.a., jako prawo do pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym w zakresie określonym w prawomocnym postanowieniu o przyznaniu tego prawa, stanowi uprawnienie strony do zwolnienia od kosztów sądowych (tj. opłat - wpisu i opłaty kancelaryjnej oraz zwrotu wydatków - art. 211 p.p.s.a.) oraz ustanowienia dla niej profesjonalnego pełnomocnika (art. 244 p.p.s.a.), o które może ubiegać się strona, która nie posiada dostatecznych środków umożliwiających jej prowadzenie sprawy przed sądem administracyjnym (art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a.).

Przyznanie prawa pomocy oznacza, iż ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie, zamiast strony, budżet państwa, czyli faktycznie inni obywatele. Skutki przyznania prawa pomocy znajdą bowiem odzwierciedlenie zarówno po stronie dochodowej, jak i wydatkowej budżetu, ze względu na możliwe zmniejszenie dochodów z uwagi na zwolnienie od opłat sądowych, jak i na zwiększenie wydatków ze względu na konieczność pokrycia za stronę należnego od niej zwrotu wydatków oraz kosztów wynagrodzenia przyznanego jej zawodowego pełnomocnika. Dlatego w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonywania wyboru pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a odstąpieniem od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP), czego wyrazem na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego jest regulacja zawarta w art. 199 i art. 214 § 1 p.p.s.a. Zwolnienie - jako odstępstwo od tego obowiązku - należy traktować zatem w sposób wyjątkowy (zob. na temat prawa pomocy H. Knysiak - Molczyk, Prawo pomocy w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, PS 2003, nr 11-12, s. 72-93; P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" (w:) J. Stelmasiak, J. Niczyporuk, S. Fundowicz (red.), Polski model sądownictwa administracyjnego, Lublin 2003, zob. także postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 7 września 2006 roku, sygn. II SA/Ol 588/06, Baza Orzeczeń LEX nr 191863; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 grudnia 2004 roku, sygn. akt FZ 507/04, nie publikowane).

Zwolnienie od obowiązku uiszczenia opłat sądowych, jak już wskazano powyżej, stanowi instytucję wyjątkową i dlatego może być stosowane jedynie wtedy, gdy strona istotnie nie posiada żadnych możliwości finansowych zapłaty tej należności, przy czym jej sytuacja finansowa jest tego rodzaju, że zapłata kosztów związanych z postępowaniem sądowym spowodowałaby utratę płynności finansowej i mogła przyczynić się do uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskodawcy i jego rodziny. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej uzależnione jest w pierwszej kolejności od sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym.

Skoro przepisy dotyczące prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej

w art. 199 p.p.s.a., który stanowi, iż to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, to rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym, to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Powyższe wprost wynika z treści art. 246 § 1 p.p.s.a., który stanowi, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:

1. w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;

2. w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

W tym miejscu wskazać należy, iż z oświadczeń złożonych przez wnioskodawców wynika, że wnioskodawcy nie posiadają majątku ani oszczędności. D. U. osiąga miesięcznie stały dochód w wysokości 626,57 zł, zaś córka wnioskodawców K. U. pobiera miesięcznie stypendium w wysokości 420 zł. H. U. nie osiąga żadnych dochodów. Łączny miesięczny dochód gospodarstwa domowego prowadzonego przez wnioskodawców wynosi zatem 1046,57 zł.

Zaznaczyć także należy, iż wnioskodawcy uzyskali pomoc poprzez ustanowienie radcy prawnego z urzędu i uiścili wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 200 zł. Tym samym do uiszczenia pozostały im jedynie koszty sądowe związane z opłatą kancelaryjną od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku (100zł) oraz wpis od wniesionego przez nich zażalenia (100zł).

Zdaniem Sądu wnioskodawcy nie wykazali, iż nie są w stanie ponieść ww. kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazali jedynie na wysokość osiąganych dochodów oraz na okoliczność braku majątku, nieruchomości, oszczędności, czy innych wartościowych przedmiotów. Z wniosku nie wynika natomiast, jakie wnioskodawcy ponoszą miesięcznie wydatki i w jakiej wysokości. Za nie wystarczające Sąd uznał oświadczenie, iż u wnioskodawców w związku z chorobą występuje szereg problemów finansowych. Wnioskodawcy nie wskazali bowiem, na jaki cel, w związku z chorobą, przeznaczają posiadane środki pieniężne oraz jaka jest wysokość związanych z tym wydatków. Z uwagi na powyższe Sąd nie miał możliwości dokonania oceny sytuacji finansowej wnioskodawców w zakresie dotyczącym ponoszonych przez nich wydatków.

W ocenie Sądu stałe dochody uzyskiwane przez wnioskodawczynię D. U. oraz córkę wnioskodawców są wystarczające do poniesienia części kosztów postępowania, to jest należnych w niniejszej sprawie kosztów sądowych, tym bardziej iż na obecnym etapie postępowania wynoszą one łącznie 200 zł. Powyższa okoliczność oznacza, iż brak było podstaw do przyznania wnioskodawcom prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych.

Również okoliczność przyznania uczestnikom postępowania prawa pomocy w innej sprawie, nie uzasadnia przyznania prawa pomocy w pełnym zakresie w niniejszej sprawie. Sąd - oceniając sytuację finansową oraz stan majątkowy uczestników postępowania - nie jest bowiem związany treścią postanowienia wydanego w innej sprawie, a bierze pod uwagę wyłącznie oświadczenia złożone w niniejszej sprawie. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że w każdej indywidualnej sprawie sąd rozpoznający sprawę samodzielnie rozstrzyga, czy istnieją podstawy do przyznania stronie prawa pomocy i o jej zakresie. Przyjęcie zasady, iż sąd jest związany faktem przyznania stronie prawa pomocy w innym postępowaniu sądowym czy administracyjnym, spowodowałoby przeniesienie oceny przesłanek do udzielenia stronie prawa pomocy z sądu rozpoznającego sprawę na inny organ (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 18 sierpnia 2005 roku, sygn. akt II SA/Bk 132/05, Baza Orzeczeń Lex nr 173755). Z tego względu sąd administracyjny nie jest związany stanowiskiem wyrażonym przez inny skład orzekający tego sądu co do przyznania prawa pomocy w innej sprawie. Oznacza to, że przyznanie prawa pomocy uczestnikom postępowania w zakresie całkowitym w jednej sprawie nie przesądza o konieczności przyznania go w tym zakresie w pozostałych sprawach (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 września 2004 roku, sygn. akt OZ 438/04, nie publikowane).

Z tych też przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny – kierując się treścią art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzekł jak w sentencji postanowienia.