Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2457/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-02-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 6 pkt 14
journal: Dz.U. 2015 poz 163
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 81
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

8 lutego 2017 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Roman Ciąglewicz Sędziowie: Sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska Sędzia del. WSA Marian Wolanin (spr.) po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2017 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 2 czerwca 2016 r., sygn. akt III SA/Gd 335/16 w sprawie ze skargi M. T. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...], nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 2 czerwca 2016 r., sygn. akt III SA/Gd 335/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargi M. T. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia [...] lutego 2015 r., Nr [...] i [...], w przedmiocie zasiłku okresowego.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że Prezydent Miasta G., po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] listopada 2015 r., decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. Nr [...], odmówił M. T. przyznania pomocy w postaci zasiłku okresowego. Ponieważ w dniu [...] grudnia 2015 r. M. T. złożyła kolejny, tożsamy w treści wniosek, Prezydent Miasta G., po jego rozpatrzeniu, wydał w dniu [...] grudnia 2015 r. decyzję Nr [...], w której także odmówił wnioskodawczyni przyznania pomocy finansowej w postaci zasiłku okresowego.

Organ ustalił, że wnioskodawczyni jest osobą pozostającą w rodzinie składającej się z czterech osób. Dochód rodziny wnioskodawczyni przekroczył kryterium dochodowe (tj. 2.056,00 zł), wynosząc w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku [...] zł. Jednocześnie ustalono, że w grudniu 2014 r. rodzina otrzymała ponad [...] zł, tytułem zaległego świadczenia pielęgnacyjnego. Organ wskazał, że po wnikliwym i szczegółowym przeanalizowaniu sytuacji życiowej i bytowej wnioskodawczyni nie dał wiary jej oświadczeniom o prowadzeniu odrębnego, jednoosobowego gospodarstwa domowego. Nie dano również wiary twierdzeniom, że K. T. z dnia na dzień pozbawił córkę środków do życia. Organ uznał zatem, że dochód rodziny oraz pozostające w jej dyspozycji środki pieniężne zabezpieczają byt rodziny, pozwalając na zabezpieczenie niezbędnych wydatków życiowych. Po rozparzeniu odwołań M. T., decyzjami z dnia [...] lutego 2016 r., Nr [...] i Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy decyzje organu pierwszej instancji wskazując na prawidłowe ustalenie tego organu, że wnioskodawczyni nie prowadzi odrębnego, jednoosobowego gospodarstwa domowego. Jest osobą pozostającą w rodzinie. Z powodu przekroczenia kryterium dochodowego organ pierwszej instancji nie mógł przyznać wnioskodawczyni zasiłku okresowego. Sytuacja życiowa rodziny T. jest dobrze organom znana, bowiem K. T. nieprzerwanie od listopada 2011 r. ubiega się co miesiąc o pomoc społeczną w formie zasiłków okresowych i celowych. M. T. nie posiada własnego dochodu. Mieszka z rodzicami i siostrą w trzypokojowym mieszkaniu stanowiącym własność rodziców. Nie ma swojego pokoju, nie ma swojego łóżka ani żadnych innych sprzętów gospodarstwa domowego. Rodzina utrzymuje się z szeregu świadczeń socjalnych. Otrzymuje też dodatek mieszkaniowy przyznany na podstawie stosunku wydatków mieszkaniowych i dochodów czteroosobowego gospodarstwa domowego. Wydatki mieszkaniowe są zatem opłacane z dodatku mieszkaniowego i dochodów innych członków rodziny. M. T. sprawuje opiekę nad matką. Zakres tej opieki oraz zakres obowiązków domowych M. T. organ pierwszej instancji ustalił w sprawie toczącej się przed Kolegium pod sygn. akt [...] (sprawa zasiłku okresowego na wniosek małżonków T.). Z oceny sytuacji rodziny wynika, że oprócz czynności związanych z pielęgnacją matki, strona gotuje obiady, przygotowuje inne posiłki, sprząta mieszkanie, robi pranie - wspólnie dla całej rodziny, a nie tylko dla siebie. Rodzina wspólnie korzysta ze wszystkich pomieszczeń i sprzętów gospodarstwa domowego, wspólnie robi zakupy. W toku aktualizacji wywiadu środowiskowego nie ustalono, aby ta sytuacja uległa jakimkolwiek zmianom. M. T. czynnie prowadzi wspólne gospodarstwo domowe całej rodziny. Organ odwoławczy wskazał na posiadanie wiedzy o oświadczeniu rodziców, że nie będą finansować składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne na rzecz córki. Opłacanie składek ubezpieczeniowych nie stanowi jednak o utrzymaniu członka rodziny. Składki te są bowiem związane z tytułem do ubezpieczenia wynikającym z zabezpieczenia socjalnego samej wnioskodawczyni, a nie z dochodem innych członków rodziny. Nieopłacanie składek ZUS i NFZ przez innych członków rodziny, którzy nie są do tego zobowiązani, nie ma znaczenia dla ustalenia, że w świetle zebranego materiału dowodowego bezsprzecznie cała rodzina wspólnie gospodaruje i zamieszkuje, tworząc rodzinę w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. W ocenie organu odwoławczego strona działa za namową ojca, który próbuje uzyskać w ten sposób dostęp do kolejnych świadczeń z pomocy społecznej, ponieważ sam po otrzymaniu stałego świadczenia pielęgnacyjnego oraz zaległych świadczeń w wysokiej kwocie nie może uzyskać kolejnych świadczeń z pomocy społecznej w związku z przekroczeniem kryterium dochodowego.

Oddalając skargi M. T. na obie decyzje organu odwoławczego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku przytoczył treść wybranych przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2015 r. poz. 163 ze zm.) i stwierdził, że postępowanie w przedmiotowych sprawach zostało zainicjowane wnioskami złożonymi przez M. T. w dniu [...] listopada 2015 r. i w dniu [...] grudnia 2015 r., dlatego w celu rozpoznania tych wniosków organy miały za zadanie wyliczyć dochód na osobę w rodzinie odpowiednio za miesiąc październik 2015 r. i za miesiąc listopad 2015 r. Rodzina T. składa się z czterech osób: K. T. i I. T. oraz ich dwóch córek: A. T. i M. T.. M. T. opiekuje się niepełnosprawną matką. Rodzina korzysta wspólnie z posiadanych środków pieniężnych, ściśle współpracuje w załatwianiu spraw życia codziennego, w tym w prowadzeniu gospodarstwa domowego. M. T. nie zamieszkuje w osobnym pokoju pomimo tego, że w mieszkaniu znajdują się wolne pokoje. M. T. nie prowadzi odrębnego gospodarstwa domowego, co było już wielokrotnie przedmiotem rozważań Sądu pierwszej instancji w sprawach dotyczących jej skarg na decyzje administracyjne odmawiające świadczeń z pomocy społecznej. Za zasadnością uznania, że skarżąca prowadzi odrębne gospodarstwo domowe nie przemawia jej argumentacja, że rodzice nie będą finansować jej składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Składki te nie stanowią bowiem o utrzymaniu członka rodziny. Są związane tylko z tytułem do ubezpieczenia wynikającym z ubezpieczenia socjalnego samej skarżącej, a nie z dochodem innych członków rodziny.

Poza tym, niezależnie od zakresu wzajemnego wspierania się skarżącej i jej rodziny, o ich wspólnym gospodarowaniu, poza faktem wspólnego zamieszkiwania, świadczy chociażby sytuacja finansowa skarżącej, która nie osiąga własnego dochodu. Skarżąca w związku z brakiem dochodów nie jest w stanie pokryć miesięcznych kosztów zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Okoliczność ta rzutuje zatem na uznanie, że skarżąca, wbrew swoim twierdzeniom, cały czas pozostaje na utrzymaniu rodziców.

W sprawie przyjęto, że dochód rodziny zarówno w październiku 2015 r., jak i listopadzie 2015 r., wynosił każdorazowo [...] zł, a składały się nań: renta socjalna A. T. w kwocie [...] zł, dwa zasiłki pielęgnacyjne na rzecz A. T. i I. T. po [...] zł, świadczenie pielęgnacyjne otrzymywane przez K. T. w kwocie [...] zł miesięcznie, dodatek mieszkaniowy w kwocie [...] zł oraz dodatek energetyczny w kwocie [...] zł. Dochód rodziny w wysokości [...] zł, przekraczał zatem kwotę kryterium dochodowego dla czteroosobowej rodziny, obowiązującego w dniu wydania zaskarżonych decyzji (2.056,00 zł), co daje kwotę dochodu na jedną osobę w rodzinie w wysokości 639,82 zł. Kwota ta przekracza wysokość kryterium dochodowego ustalonego w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej na kwotę 514 zł. Sąd nie kwestionuje, że sytuacja rodzinna skarżącej jest niewątpliwie trudna. Nie zmienia to jednak faktu, że skarżąca z cała pewnością nie prowadzi odrębnego gospodarstwa domowego. W tak ustalonym stanie faktycznym, organy nie mogły wydać wobec skarżącej innych decyzji, niż o odmowie przyznania wnioskowanych świadczeń. Ustawa o pomocy społecznej nie przewiduje bowiem możliwości przyznania zasiłku okresowego osobom lub rodzinom, których dochód przekroczył kryterium dochodowe.

W skardze kasacyjnej od omawianego wyroku z dnia 2 czerwca 2016 r., sygn. akt III SA/Gd 335/16, M. T. zarzuciła naruszenie:

- przepisów prawa materialnego, tj. art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że rodzinę w rozumieniu tego przepisu stanowią "osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące" w tym znaczeniu, że czynnik wspólnego gospodarowania nie obejmuje pozostawania na utrzymaniu osób, z którymi się wspólnie gospodaruje, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu prowadzi do stwierdzenia, że definicja wspólnego gospodarowania zawiera w sobie także i tę cechę, a w konsekwencji brak w tym przedmiocie ustaleń faktycznych Sądu oraz oceny zeznań skarżącej, członków jej rodziny i oświadczenia K. T. z dnia [...] lutego 2015 r., w którym stwierdza on, iż odmawia finansowania skarżącej oraz opłacania jej składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, co spowodowało przyjęcie przez Sąd, że skarżąca z pozostałymi zamieszkującymi ją osobami (posiadającymi dochody) stanowi rodzinę w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej i tym samym nie spełnia kryterium dochodowego uprawniającego do korzystania ze świadczeń z systemu opieki społecznej,

- przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270, ze zm.) - dalej ppsa w zw. z art. 81 kpa mające wpływ na wynik sprawy poprzez oddalenie skargi na decyzję, pomimo że podlegała uchyleniu z uwagi na uchybienie przepisom postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy przez organy obu instancji, a polegające na ustaleniu z przekroczeniem zasady swobody oceny dowodów, że zeznania skarżącej są niewiarygodne na tej tylko podstawie, że "wyjaśnienia strony bezpośrednio zainteresowanej wynikiem sprawy mają nikłą wartość dowodową", a także że niewiarygodne są zeznania jej ojca K. T., ponieważ "Kolegium zna postawę K.T. [z innych postępowań - przyp.], w tym jego zdolność do zaprzeczania oczywistym okolicznościom" a zatem z całkowitym pominięciem przy dokonywaniu oceny dowodu jego analizy z uwzględnieniem zasad logiki i doświadczenia życiowego oraz uznanie na zasadzie dowolności, że dowody te nie stanowią wiarygodnej podstawy ustaleń faktycznych, co spowodowało błąd w ustaleniach faktycznych polegający na stwierdzeniu, że skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z rodzicami i siostrą oraz tworzy z nimi rodzinę w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej, podczas gdy z zeznań skarżącej oraz jej rodziny wynika zgodny wniosek, że osoby te rozdzieliły gospodarstwa domowe i obecnie prowadzą je oddzielnie,

- przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 lit. c ppsa w zw. z art. 81 kpa, mające wpływ na wynik sprawy poprzez oddalenie skargi na decyzję, pomimo że podlegała uchyleniu z uwagi na uchybienie przepisom postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy przez organy obu instancji, a polegające na ustaleniu z naruszeniem zasad doświadczenia życiowego, że skarżąca i członkowie jej rodziny tworzą wspólne gospodarstwo domowe na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego wcześniej do sprawy prowadzonej przez SKO w Gdańsku pod sygn. akt [...], podczas, gdy doświadczenia życiowego wynika, że gospodarstwo domowe prowadzone wspólnie, może ulec rozdzieleniu pod wpływem nowych okoliczności, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie, a w konsekwencji błąd w ustaleniach faktycznych polegający na stwierdzeniu, iż skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z rodzicami i siostrą oraz tworzy z nimi rodzinę w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej, podczas gdy z zeznań skarżącej oraz jej rodziny wynika zgodny wniosek, że osoby te rozdzieliły gospodarstwa domowe i obecnie prowadzą je oddzielnie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano na pomijanie przez Sąd w swoich rozważaniach oświadczenia rodziny skarżącej, że nie będzie jej utrzymywać i że odmowa ta nie ogranicza się do odmowy płacenia za skarżącą składek zdrowotnych i ubezpieczeniowych, ale obejmuje również finansowanie córki. Tymczasem prawidłowa wykładnia art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej prowadzi do stwierdzenia, że określony w przepisie element wspólnego gospodarowania obejmuje także pozostawanie na utrzymaniu osób, z którymi wspólne gospodarstwo jest prowadzone. Językowe znaczenie pojęcia gospodarowania oznacza podział zadań przy prowadzeniu gospodarstwa, a w tej grupie również zadań tego rodzaju, które pociągają za sobą konieczność poniesienia nakładów finansowych. Istotną cechą wspólnego gospodarowania jest m.in. pozostawanie na utrzymaniu osoby, z którą się wspólnie zamieszkuje. Pojęcie wspólnego gospodarowania nie oznacza wyłącznie przyczyniania się do funkcjonowania wspólnoty poprzez wykonywanie na jej rzecz jakichkolwiek czynności, współdecydowania o przeznaczeniu dochodu rodziny oraz wykonywania czynności związanych z codziennymi zajęciami. Istotną cechą wspólnego gospodarowania jest również pozostawanie na utrzymaniu osoby, z którą takie gospodarstwo się tworzy. Ocena, czy skarżąca będzie nadal utrzymywana przez zamieszkujące z nią osoby powinna zatem stanowić element rozważań Sądu. Gdyby Sąd uwzględnił ten element, wówczas doszedłby do przekonania, że skarżąca i zamieszkujące z nią osoby nie stanowią rodziny w rozumieniu art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej. Zarówno skarżąca jak i członkowie jej rodziny zgodnie stwierdzają w przebiegu całego postępowania, że skarżąca nie będzie utrzymywana z dochodów pozostałych zamieszkujących z nią osób. Oznacza to, że skarżąca zostanie pozbawiona środków utrzymania i stąd nieuprawnione jest twierdzenie, że stanowi ona z zamieszkującymi z nią osobami rodzinę w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. Decyzję SKO w Gdańsku oparto na okolicznościach faktycznych we wszystkich punktach sprzecznych ze zgodnymi wyjaśnieniami składanymi przez członków rodziny skarżącej oraz samej skarżącej. Wiarygodność tych oświadczeń i zeznań zakwestionowano w wyniku dokonania dowolnej oceny. W rozważaniach SKO nie ma mowy o badaniu wewnętrznej spójności wyjaśnień, wzajemnej spójności wyjaśnień poszczególnych osób, nie bada się poszczególnych okoliczności, które osoby wyjaśniające opisują, nie oceniono, czy zeznania te są logiczne lub zgodne z zasadami doświadczenia życiowego - w istocie w ogóle nie badano treści zeznań, a jedynie arbitralnie zdyskwalifikowano je z uwagi na osoby je wygłaszające. Naruszono zasadę oceny zeznań przez pryzmat reguł logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego w ten sposób, że reguł tych w ogóle nie zastosowano, a w miejsce tego oceniono zeznania, jako niewiarygodne z przyczyn personalnych. Osoba pełnoletnia i dysponująca własnym dochodem, może nawet mieszkając z rodzicami prowadzić odrębne od nich gospodarstwo domowe. O tym, jak funkcjonują w rodzinie pełnoletnie dzieci, decyduje przede wszystkim wola rodziców i pełnoletnich dzieci. W jednym z orzeczeń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wskazano, że: "Jeśli w wywiadzie środowiskowym organy uzyskały oświadczenie od wnioskodawczyni, jej męża, dzieci, że nie prowadzą z nią wspólnego gospodarstwa domowego, to dla oceny faktu, że jest inaczej, niedostateczne jest samo przypuszczenie pracownika socjalnego. Wiedza organu o faktycznej sytuacji osoby, która zwraca się z wnioskiem o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej winna być obiektywna i zobowiązuje organ do rzeczowego, logicznego i popartego ustaleniami stwierdzenia, że strona wnioskująca o pomoc znajduje się w takiej a nie innej sytuacji, uzasadniającej przyznanie świadczenia w ogóle, ale i świadczenia w określonej wysokości, gdyż pojęcie rodziny w art. 6 pkt 14 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej nie jest oparte wyłącznie na więzach pokrewieństwa i powinowactwa, a bardziej istotne jest tworzenie wspólnoty." W tym samym stopniu organ uchybił przepisom poprzez określenie stanu faktycznego w niniejszej sprawie przez odwołanie do wywiadów środowiskowych sporządzanych w innych postępowaniach i przyjmując, że skoro ustalono już kiedyś wspólne gospodarowanie osób, to sytuacja ta utrzymuje się nadal. Ustalenia opierane na takim dowodzie są z gruntu nieprawidłowe, bowiem sytuacja w grupie osób współzamieszkujących jest dynamiczna, zmienia się w czasie. Skarżąca nie kwestionuje, że prowadziła z rodzicami i siostrą wspólne gospodarstwo domowe, twierdzi, że nie prowadzi go obecnie. Stanowi to wynik zmiany okoliczności, ojciec skarżącej nie chce bowiem łożyć na utrzymanie córki. Skarżąca znajduje się w związku z tym w potrzebie i dlatego poszukuje pomocy w świadczeniach z systemu zabezpieczeń społecznych. Fakt, że w prowadzonych uprzednio postępowaniach administracyjnych wymienione osoby deklarowały fakt wspólnego zamieszkiwania i gospodarowania, nie może oznaczać, iż taki stan istnieje w dalszym ciągu. Organ administracji celem przyznania pomocy obowiązany jest bowiem każdorazowo do ustalenia sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy. Uchybienia te przeniknęły do postępowania sądowoadminstracyjnego i nie zostały skorygowane przez Sąd. Odmienna ocena zeznań skarżącej i zamieszkujących z nią osób spokrewnionych prowadziłaby do odmiennych ustaleń faktycznych, w szczególności całkowicie odmiennie przedstawiałaby się kwestia spełnienia przez skarżącą kryterium dochodowego warunkującego skorzystanie z pomocy z systemu zabezpieczeń społecznych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw do jej uwzględnienia, dlatego podlega oddaleniu. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje bowiem sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 ppsa) z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 ppsa. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu pierwszej instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niewystarczające do uchylenia zaskarżonego wyroku.

Zarzuty kasacyjne naruszenia art. 145 § 1 lit. c ppsa w zw. z art. 81 kpa należy uznać za niezasadne, ponieważ zostały nieprawidłowo sformułowane. Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zawiera bowiem – wskazanego w skardze kasacyjnej - art. 145 § 1 lit. c, lecz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. Naczelny Sąd Administracyjny nie może zaś poszukiwać właściwego przepisu objętego zarzutem kasacyjnym dla ustalenia jego prawidłowej treści, skoro sformułowanie prawidłowego zarzutu kasacyjnego i jego uzasadnienia należy do skarżącego kasacyjnie. Przytoczenie podstawy kasacyjnej musi więc być precyzyjne ze względu na związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej, z której może uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w tej skardze, jako naruszone.

Ponadto, jeżeli zamiarem skarżącego kasacyjnie było zaskarżenie błędnych - jego zdaniem - ustaleń faktycznych dokonanych przez organy administracji orzekające w sprawie, to przedmiotem zarzutu kasacyjnego powinno być wskazanie odpowiednich w tym zakresie przepisów procedury administracyjnej w powiązaniu ze stosownym przepisem procedury sądowoadministracyjnej. Takim przepisem procedury administracyjnej nie jest bowiem wskazany w skardze kasacyjnej art. 81 kpa. Przepis ten stanowi, że okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2. Zgodnie z art. 10 § 1, art. 79 i art. 81 kpa, organ prowadzący postępowanie jest obowiązany zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, w tym zawiadomić strony o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków, umożliwić im udział w przeprowadzeniu tego dowodu, zadawanie pytań świadkowi i składanie wyjaśnień. Okoliczność faktyczna może być zaś uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, przy czym – zgodnie z art. 10 § 2 kpa - odstąpienie do tej zasady może nastąpić tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną. Takie przypadki w niniejszej sprawie nie zaistniały. Zachowanie powołanych wymagań nie jest przy tym pozostawione uznaniu organu, lecz stanowi jego bezwzględny obowiązek, niezależnie od treści i wagi przeprowadzonego dowodu. Nie wynika jednak z akt sprawy, ani ze skargi do Sądu pierwszej instancji, aby skarżąca była pozbawiona czynnego udziału w postępowaniu, czy też nie miała możności wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów. W związku z tym, zarzuty kasacyjne nawiązujące do art. 81 kpa również z tego względu nie zasługiwały na uwzględnienie.

Również zarzut kasacyjny naruszenia art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej nie jest zasadny. Przepis ten stanowi, że rodzina to osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. W dotychczasowym orzecznictwie sądowoadministracyjnym (np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 2014 r., sygn. akt I OSK 618/13) przyjmuje się, że faktyczny związek, o jakim mowa w powołanym przepisie, oznacza codzienne współdziałanie osób zmierzające do lepszego zaspokojenia ich potrzeb bytowych, w tym mieszkaniowych, żywnościowych i polegających na zapewnieniu dochodu stanowiącego źródło utrzymania (zarobkowych). Wspólne zamieszkiwanie polega na dzieleniu lokalu mieszkalnego w sposób pozwalający stwierdzić, że koncentruje się w nim aktywność życiowa osoby zamieszkującej. Wspólne gospodarowanie oznacza wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego. Cechami charakterystycznymi dla prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego może być udział i wzajemna ścisła współpraca w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, niezarobkowanie i pozostawanie w związku z tym na całkowitym lub częściowym utrzymaniu osoby, z którą prowadzi się gospodarstwo domowe, a wszystko dodatkowo uzupełnione cechami stałości, które tego typu sytuację charakteryzują. Na okoliczność wspólnego gospodarowania składają się różne elementy, jak ponoszenie kosztów i opłat za mieszkanie, opieka udzielana w chorobie, wykonywanie zwykłych czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, dysponowanie wspólnym dochodem z przeznaczeniem na zaspokojenie potrzeb życiowych. Wspólne zamieszkiwanie jest przy tym przesłanką uznania za rodzinę osób zamieszkujących ze sobą, jeżeli równocześnie z tym zamieszkiwaniem występuje element wspólnego gospodarowania. Polega ono na dzieleniu lokalu mieszkalnego w sposób pozwalający stwierdzić, że koncentruje się w nim aktywność życiowa osoby zamieszkującej. Wspólne gospodarowanie opiera się zaś na podziale zadań związanych z właściwym prowadzeniem gospodarstwa domowego.

W przedstawionym rozumieniu art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej zasadnie w rozpoznawanej sprawie oceniono, że skarżąca, jej rodzice i siostra stanowią rodzinę w rozumieniu tego przepisu. Skarżąca zamieszkuje bowiem wraz z pozostałymi wymienionymi osobami w trzypokojowym mieszkaniu. Rodzina utrzymuje się z szeregu świadczeń socjalnych. Wydatki mieszkaniowe są opłacane z dodatku mieszkaniowego i dochodów innych członków rodziny. Ponadto, jak ustalono w toku postępowania administracyjnego, skarżąca sprawuje opiekę nad matką. Z oceny sytuacji rodziny dokonanej przez organy administracji wynika, że oprócz czynności związanych z pielęgnacją matki, skarżąca gotuje obiady, przygotowuje inne posiłki, sprząta mieszkanie, robi pranie - wspólnie dla całej rodziny, a nie tylko dla siebie. Rodzina wspólnie korzysta ze wszystkich pomieszczeń i sprzętów gospodarstwa domowego, wspólnie robi zakupy i korzysta z magazynu odzieży. Istotną cechą wspólnego gospodarowania jest także pozostawanie na utrzymaniu osoby, z którą takie gospodarstwo się tworzy, co niewątpliwie w sprawie niniejszej ma miejsce.

Podstawowym środkiem dowodowym, służącym ustaleniom faktycznym w omawianym zakresie, jest wywiad środowiskowy. Jakkolwiek zaś w niniejszej sprawie taki dowód został wykorzystany z innego postępowania dotyczącego skarżącej, to nie zmienia jego aktualności także w niniejszym postępowaniu, ponieważ jego przedmiotem jest m.in. sytuacja rodzinna mająca znaczenie dla wszystkich spraw prowadzonych z wniosków skarżącej w zakresie pomocy społecznej. Ani w skardze do Sądu pierwszej instancji, ani też w skardze kasacyjnej nie wskazano na okoliczności, które przeczyłyby ustaleniom zawartym w powołanym wyżej wywiadzie środowiskowym. O ile bowiem skarżąca kasacyjnie polemizuje z ustaleniami omawianego dowodu, o tyle nie przedstawiła żadnych okoliczności i dowodów, które podważałyby te ustalenia. W skardze kasacyjnej poprzestano jedynie na twierdzeniu, że skarżąca rozdzieliła gospodarstwo domowe z pozostałymi osobami, z którymi nadal zamieszkuje. Nie wskazała jednak, w czym to rozdzielenie się przejawia co do wykonywanych codziennie czynności domowych, ponoszeniu kosztów utrzymania oraz uzyskiwaniu środków na to utrzymanie, a także posiadania takich przedmiotów majątkowych służących zaspokajaniu potrzeb bytowych, które świadczyłyby o odrębności prowadzonego gospodarstwa domowego przez skarżącą od gospodarstwa domowego jej rodziców i siostry.

W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.