Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1347/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-01-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1383
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Marcinkowska (spr.), Sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska, Sędzia WSA Sławomir Antoniuk, Protokolant referent stażysta Monika Duma-Szymczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi małoletniego K. B. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego K. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Prezes ZUS) decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2018 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] maja 2018 r., nr [...] o odmowie przyznania na rzecz małoletniego K. B. renty rodzinnej w drodze wyjątku.

Do wydania powyższych decyzji doszło w następującym stanie faktycznym

i prawnym:

Wnioskiem z dnia [...] lipca 2017 r. K. S. przedstawicielka ustawowa małoletniego K. B. wystąpiła do Prezesa ZUS o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku po zmarłym ojcu dziecka W. B. w trybie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

W uzasadnieniu wniosku podała, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych w W. pismem nr [...] z dnia [...].04.2017 r. odmówił K. B. prawa do renty rodzinnej po zmarłym W. B., który zmarł w dniu [...] września 2014 r. w F., gdyż ojciec dziecka w chwili śmierci nie spełniał warunków wymaganych w ustawie do nabycia emerytury, czy renty.

Zaznaczyła, że znajduje się w trudnej sytuacji życiowej i materialnej. Jestem matką samotnie wychowującą dwoje dzieci w wieku 13 i 4 lat. Nie pracuje, zajmuje się wychowaniem dzieci. Pobiera świadczenie alimentacyjne na starsze dziecko w wysokości 500 zł, a także 200 zł zasiłku rodzinnego na dwoje dzieci. Dzieci ciągle chorują , leczone są alergologicznie . Na leki wydaje ok. 200 zł miesięcznie. Młodszy syn po śmierci swego ojca stał się nadpobudliwy, agresywny, wymaga konsultacji psychologicznej. Nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Mieszka kątem u mamy, która pomaga jej w miarę posiadanych środków finansowych.

Prezes ZUS decyzją z dnia [...] maja 2018 r. wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2017 poz. 1383 ze zm.), odmówił przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletniego K. B. W uzasadnieniu decyzji, powołując się na treść art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych organ stwierdził, iż przyznanie świadczenia w drodze wyjątku możliwe jest wyłącznie w przypadku, gdy spełnione są łącznie wszystkie wymienione w tym przepisie przesłanki, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego świadczenia. Podkreślił jednocześnie, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia przysługującego osobie zmarłej. W związku z powyższym w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega spełnienie powyższych przesłanek przez osobę zmarłą, a następnie przez wnioskodawcę – członka rodziny osoby zmarłej.

Organ wskazał, iż z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że udowodniono tylko 2 lata, 9 miesięcy, 7 dni łącznych okresów składkowych i nieskładkowych ojca dziecka, który zmarł w wieku 33 lat.

Ponadto w 10-leciu przypadającym przed dniem śmierci ojca dziecka - zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udowodniono jedynie 8 miesięcy i 9 dni tych okresów.

Nie bez znaczenia pozostaje też fakt, że w latach 2005-2014 nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia ani innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

W ocenie Prezesa ZUS, w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w wymienionej przerwie wobec ojca dziecka nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy i nie zostały wykazane żadne inne szczególne okoliczności uniemożliwiające wykonywanie zatrudnienia oraz objęcie ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych.

Organ zaznaczył jednocześnie, że przez szczególne okoliczności rozumie się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w kontynuowaniu ubezpieczenia.

Podał też, iż przy rozpatrywaniu uprawnień do renty rodzinnej w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna, z tym, że nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku.

W złożonym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, K. S. przedstawicielka ustawowa małoletniego K. B., zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 7, 8, 77 § 1, 80, 107 § 3 K.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy oraz naruszenie prawa materialnego, tj. art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez błędne uznanie, że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione wymogi określone tym przepisem.

Podnosząc powyższe zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie małoletniemu dziecku świadczenia w drodze wyjątku, tj. renty rodzinnej po zmarłym ojcu wobec istnienia szczególnych okoliczności, a mianowicie nieposiadania przez matkę dziecka środków finansowych pozwalających na codzienną egzystencję oraz realizację obowiązku szkolnego.

W uzasadnieniu wniosku stwierdziła, iż organ bezzasadnie odmawia małoletniemu dziecku przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Bezspornym jest bowiem w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, że małoletni K. B. realizuje obowiązek szkolny. Z uwagi na wiek nie może podjąć zatrudnienia, a tym samym nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Matka małoletniego nie posiada natomiast wystarczających środków finansowych, aby zapewnić synowi godne warunki bytowe.

Zarzuciła, że organ nie podjął wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy z uwzględnieniem słusznego interesu strony, co doprowadziło do wydania całkowicie nieprzekonywującej decyzji. Nie oceniono sprawy na podstawie całokształtu materiału, lecz pobieżnie. Nie przedstawiono dlaczego odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej dowodom przedstawionym przez stronę. To wszystko zaś doprowadziło do naruszenia art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Prezes ZUS, w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2018 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymał w mocy wcześniejszą decyzję z dnia [...] maja 2018 r.

W uzasadnieniu decyzji organ podtrzymał wcześniejszą argumentację.

Podkreślił, że art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej może być zastosowany tylko do sytuacji wyjątkowych, gdy mimo dołożenia wszelkiej staranności zaistniały niemożliwe do przezwyciężenia przeszkody w uzyskaniu świadczenia na ogólnych zasadach. W sprawach świadczeń w drodze wyjątku kluczowe są powody niespełnienia przez ubezpieczonego wymogów koniecznych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym. Konieczne jest więc zbadanie, czy brak uprawnień był spowodowany szczególnymi okolicznościami w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które osoba ubezpieczona nie miała wpływu. Muszą to być przeszkody przynajmniej w jakimś czasie nieusuwalne, eliminujące ubezpieczonego z grona pracowników w szerokim tego słowa znaczeniu.

Organ wskazał, że po ponownej wnikliwej i wszechstronnej analizie zebranego materiału dowodowego nadal nie stwierdzono istnienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których ojciec dziecka nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Wnioskodawczyni nie wykazała aby niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym spowodowały okoliczności, na które ojciec dziecka nie miał wpływu. Jak wynika z dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy na przestrzeni 33 lat życia ojca dziecka, udowodniono tylko 2 lata, 9 miesięcy i 7 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Natomiast w 10-leciu przypadającym przed dniem śmierci ojca dziecka, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udowodniono jedynie 8 miesięcy i 9 dni tych okresów.

Z akt sprawy wynika, że w okresie od [...] lipca 2005 r. do [...] sierpnia 2014 r. przez okres ponad 9 lat ojciec dziecka nie podejmował zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. To spowodowało brak uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Ze sprawy nie wynika natomiast, aby ojciec dziecka nie podejmował zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia, bowiem nie była wówczas wobec niego orzeczona przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy. Natomiast [...] instytucja ubezpieczeniowa nie potwierdziła żadnego okresu ubezpieczenia ojca dziecka na terenie F.

Brak zatem podstaw do tego aby uznać, że w sprawie zachodzą szczególne okoliczności, które były powodem niespełnienia przez ojca dziecka warunków do świadczenia na zasadach ogólnych.

Trudne warunki materialne nie stanowią natomiast wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej nie jest bowiem świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione.

W skardze na powyższą decyzję skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie K. S. przedstawicielka ustawowa małoletniego, zarzuciła zaskarżonej decyzji:

1. naruszenie art. 11 K.p.a. oraz art. 80 K.p.a. poprzez zaniechanie wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego sprawy, w tym w szczególności ustalenia w sposób jednoznaczny stanu faktycznego sprawy oraz zaniechaniu szczegółowego uzewnętrznienia w uzasadnieniu wydanej decyzji administracyjnej wyników poczynionych ustaleń;

2. naruszenie art. 7 K.p.a. w zw. z 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez zaniechanie podjęcia wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, co doprowadziło do nieuprawnionego przyjęcia, iż małoletnie dziecko nie spełnia przesłanek do nabycia prawa do przyznania świadczenia w drodze wyjątku - renty rodzinnej;

3. naruszenie art. 77 K.p.a. w zw. z 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, poprzez wydanie decyzji na podstawie materiału dowodowego zebranego w sposób niezupełny.

W związku z powyższymi zarzutami wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, iż konstatacja organu, że małoletni K. B. nie spełnia przesłanek z art. 83 ww. ustawy do nabycia prawa do świadczenia w drodze wyjątku jest wyrazem zaniechania wyczerpującego zbadania okoliczności faktycznych oraz zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W szczególności nie ustalono ponad wszelką wątpliwość, czy nabycie przez małoletniego od września br. statusu ucznia pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku. Małoletnie dziecko od września br. rozpocznie naukę w klasie "0", co spowoduje zwiększenie wydatków, a wobec trudnej sytuacji finansowej matki jego usprawiedliwione potrzeby mogą zostać niezaspokojone. Z uwagi na wiek dziecko nie jest w stanie podjąć jakiegokolwiek zatrudnienia. Na miesięczny koszt utrzymania dziecka składają się: żywność - ok. 1000 zł, leki i suplementy - 150 zł, środki czystości, kosmetyki -100 zł, odzież - 200 zł, zabawki - 150 zł, energia elektryczna - 200 zł, woda - 60 zł, gaz - 50 zł, wywóz śmieci - 30 zł, internet - 50 zł, bilety - 50 zł, rekreacja (kino, wycieczki) - ok. 100 zł. Wskazane wydatki są normalnymi wydatkami ponoszonymi na utrzymanie dziecka w tym wieku.

W ocenie skarżącej nie jest przekonujące twierdzenie organu o braku istnienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których ojciec dziecka nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Biorąc bowiem pod uwagę zasady doświadczenia życiowego uznać należy, że gdyby miał realną możliwość podjęcia zatrudnienia w oparciu o umowę o pracę, to by ją podjął. Tymczasem wobec realiów codziennego życia nie było to możliwe, zaś nie można uznać, że ponoszenie konsekwencji powyższego przez dziecko jest zgodne z zasadami współżycia społecznego.

Skarżąca stwierdziła, iż zdaje sobie sprawę, że świadczenia w drodze wyjątku nie są przyznawane raz na całe życie, niemniej jednak przyznanie dziecku prawa do tego świadczenia pozwoliłoby na pokrywanie bieżących kosztów utrzymania.

Zaznaczyła też, że ona ma statusu osoby bezrobotnej, niezarejestrowanej w Powiatowym Urzędzie Pracy. Próby znalezienia zatrudnienia nie przynoszą oczekiwanych rezultatów. Nie może też liczyć na pomoc rodziny. Są to okoliczności niezależne, niezawinione oraz niemożliwe do przezwyciężenia przez nią. Posiadane środki utrzymania są niewystarczające do zaspokojenia najbardziej podstawowych potrzeb.

Zarzuciła, że organ nie odniósł się do faktów istotnych dla sprawy i podnoszonych przez nią okoliczności. Organ w uzasadnieniu decyzji winien bowiem wykazać na jakiej podstawie przyjął, że małoletniemu dziecku K. B. nie przysługuje prawo do świadczenia w drodze wyjątku - renty rodzinnej. Z uzasadnienia decyzji wynika, że organ nie poczynił w tym zakresie jakichkolwiek pewnych ustaleń, co stoi w rażącej sprzeczności z wyrażoną w art. 7 K.p.a. zasadą dochodzenia do prawdy obiektywnej oraz stanowi naruszenie stanowiącego doprecyzowanie tej zasady, a wynikającego z art. 77 § 1 K.p.a. obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Odpowiadając na zarzuty podniesione w skardze wyjaśnił, że sama trudna sytuacja materialna, choć była brana pod uwagę przy podejmowaniu decyzji, nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia, nie jest to bowiem świadczenie socjalne, przyznawane tylko stosownie do potrzeb wnioskodawcy, nie jest też odszkodowaniem za sam w sobie zgon rodzica. Wbrew natomiast przekonaniu skarżącej wyjątkowość świadczenia z art. 83 nie odnosi się do najbardziej nawet w pojęciu wnioskodawcy wyjątkowej jego osobistej obecnej sytuacji życiowej, zaś okoliczności szczególne nie dotyczą postrzeganych przez niego jako szczególne aktualnych wydarzeń, istniejących dopiero w dacie składania wniosku o świadczenie. Dla oceny zaistnienia przesłanki szczególnych okoliczności istotny jest cały okres poprzedzający moment wystąpienia o świadczenia w drodze wyjątku (do momentu zgonu osoby ubezpieczonej - w przypadku starania się o świadczenie rodzinne), a nie tylko okoliczności istniejące w chwili złożenia wniosku, względnie w momencie potwierdzonym przez organ jako początek istnienia niezdolności do pracy. Dla sprawy jest istotne, dlaczego ojciec dziecka nie pracował zanim stał się niezdolny do pracy, to jest w latach 2005-2014. Skarżącą stara się o rentę rodzinną - zatem nie może skutecznie zakwestionować ani pochodności tego świadczenia od świadczeń, które należałyby się zmarłemu, ani też nieistotności przyczyn, dla jakich to właśnie W. B. nie spełnił warunków do jego uzyskania. Z akt sprawy żadne okoliczności szczególne zaś nie wynikają, sama skarżącą także żadnych informacji na temat ich ewentualnego zaistnienia nie dostarczyła.

Fakt pracy zmarłego za granica nie został natomiast udowodniony. Organ prowadził w tej sprawie postępowanie wyjaśniające, ale wobec braku choćby śladowych informacji tak w zakresie tego, kiedy miałyby przypadać dodatkowe okresy ubezpieczenia w F., jak i tego, u jakiego pracodawcy pracował zainteresowany, czy pracował legalnie i czy w ogóle istniała podstawa do objęcia go ubezpieczeniem nie znalazł podstaw do uznania, że do ubezpieczenia W. B. należy dodać jakiekolwiek dalsze okresy.

Organ zaznaczył przy tym, że jakkolwiek w polskim prawie administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności, obligująca organ do zebrania materiału dowodowego, to nie może to jednak prowadzić do nakładania na organ nieograniczonego obowiązku poszukiwania dowodów na fakty podnoszone przez stronę. W postępowaniu o świadczenie w drodze wyjątku to osoba zainteresowana powinna wskazać wszelkie dowody i okoliczności wiążące się z dochodzonym świadczeniem (wyrok NSA z dnia 19 listopada 2010 r. I OSK 1282/10). Jednocześnie prawidłowość postępowania dowodowego nie zależy od tego, czy w konsekwencji zapadła decyzja satysfakcjonująca dla wnioskodawcy, a kompletność materiału dowodowego nie może być oceniana przez pryzmat tego, czy organ dotarł w końcu i z własnej inicjatywy, do dowodów korzystnych dla strony.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, z późn. zm.).

Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1383 ze zm.), ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Z treści powołanego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące ubezpieczonemu bądź też pozostałym po nim członkom rodziny przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej, objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania.

Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.

Przepis art. 83 ust. 1 ww. ustawy wprowadza do systemu powszechnych świadczeń emerytalnych regulację dopuszczającą odstąpienie od obowiązującej reguły spełnienia warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty. Jako wyjątek od reguły regulacja ta ma charakter regulacji szczególnej. Taki charakter regulacji szczególnej, stanowiącej wyjątek od reguły wymaga zastosowania tylko do "szczególnych okoliczności", które spowodowały, że nie doszło do wypracowania prawa do świadczenia ubezpieczeniowego na ogólnych zasadach. Podkreślić należy, że ustawa o emeryturach i rentach nie precyzuje, jak należy rozumieć szczególne okoliczności, zaistnienie których może usprawiedliwiać niespełnienie warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym. W orzecznictwie sądów administracyjnych za szczególne okoliczności uważa się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, czyli takie, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę do kontynuowania zatrudnienia. Na szczególne okoliczności składają się wyłącznie zdarzenia niezależne od ubezpieczonego. Chodzi tylko o zdarzenia albo trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodów ich skutków niemożliwych lub obiektywnie trudnych do przezwyciężenia. Szczególne okoliczności to okoliczności obiektywne, niezależne i niezawinione przez ubiegającego się o świadczenie w drodze wyjątku. Pojęcie "w drodze wyjątku" nie dotyczy zatem wyjątkowych potrzeb czy niedostatku, sytuacji życiowej starającego się o to świadczenie. Nie chodzi tu o każdy przypadek nieotrzymania świadczenia w trybie zwykłym, lecz o taki, który mieści się w zakresie pojęcia "szczególnych okoliczności", czyli takich zdarzeń, które na gruncie ustawy emerytalnej ograniczają, utrudniają czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych. Zaistnienie tego rodzaju zdarzeń winno usprawiedliwiać brakujący do wymaganego staż ubezpieczeniowy.

Wyjaśnienia również wymaga, że wnioskowana na rzecz małoletniego K. B. renta rodzinna w drodze wyjątku jest świadczeniem pochodnym od świadczenia jakie przysługiwałoby jego zmarłemu ojcu. Organ był zatem obowiązany, w pierwszej kolejności zbadać spełnienie ww. przesłanek przez zmarłego ojca małoletniego, a następnie przez samego małoletniego.

Z brzmienia art. 83 ust. 1 wynika, że jest to przepis na podstawie którego właściwy w sprawie organ wydaje decyzję, kierując się uznaniem administracyjnym. Określenie, że muszą zaistnieć szczególnie uzasadnione okoliczności, usprawiedliwiające brak wymaganych okresów w opłacaniu składek, należy do oceny organu, który okoliczności danej sprawy musi poddać wnikliwej analizie, indywidualizując każdy rozpatrywany przypadek. To jednak podmiot wnoszący o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie powinien wskazać w toku tego postępowania wszelkie okoliczności wiążące się z dochodzonym świadczeniem.

W ocenie Sądu, w stanie faktycznym niniejszej sprawy, w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, organ prawidłowo wywiódł, iż nie zostały spełnione kumulatywnie przesłanki określone w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, gdyż w przypadku ojca małoletniego nie można stwierdzić, iż na skutek szczególnych okoliczności nie spełnił on warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do świadczenia w trybie zwykłym.

Kwestią decydującą o braku uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym była przerwa, jaka wystąpiła w ubezpieczeniu zmarłego w okresie od [...] lipca 2005 r. do [...] sierpnia 2014 r., czyli przez dziewięć lat.

Z akt sprawy nie wynika aby w powyższym okresie ojciec małoletniego nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia lub na skutek innych przeszkód, które mogłyby zostać uznane za szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Brak jednocześnie jakichkolwiek dowodów na to, że W. B. w okresie powyższej przerwy w ubezpieczeniu podejmował jakiekolwiek próby znalezienia zatrudnienia. Należy też podkreślić, że [...] instytucja ubezpieczeniowa, w ramach przeprowadzonego przez organ postępowania wyjaśniającego, nie potwierdziła żadnego okresu ubezpieczenia ojca małoletniego na terenie F.

Jeżeli nawet ojciec małoletniego podejmował pracę na terenie F. nielegalnie, to fakt podejmowania zatrudnienia bez zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego i odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne nie może być uznany za okoliczność usprawiedliwiającą brak "wypracowania" uprawnień do świadczenia ustawowego. Osoba decydująca się na taką formę pracy musi bowiem liczyć się z negatywnymi konsekwencjami w sferze ubezpieczeń społecznych. Tym samym, nie można twierdzeniu Prezesa ZUS odmówić racji, że przyczyną braku uprawnień do świadczenia na zasadach ogólnych nie był stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli ojca małoletniego, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 kwietnia 2001 r., sygn. akt II SA 3238/00, Lex nr 50999).

Ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego wynika, że zmarły w wieku 33 lat ojciec małoletniego posiada udowodnione 2 lata, 9 miesięcy i 7 dni okresów składkowych i nieskładkowych.

Ponadto w 10-leciu przypadającym przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym – udokumentowano jedynie 8 miesięcy i 9 dni tych okresów.

Z ustalonego przez organ stanu faktycznego nie wynikają jednocześnie żadne przeszkody, które uniemożliwiłyby zmarłemu podjęcie pracy we wskazanym wyżej okresie przerwy w ubezpieczeniu, a które mogłyby zostać uznane za szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Słusznie zatem Prezes ZUS wywiódł, że w przypadku ojca małoletniego nie można mówić, iż niespełnienie przez niego przesłanek do nabycia świadczenia w trybie zwykłym nastąpiło wskutek szczególnych okoliczności.

Małoletni oraz ich matka znajdują się niewątpliwie w trudnej sytuacji materialnej. Trudna sytuacja materialna nie wystarcza jednak do przyznania świadczenia typu ubezpieczeniowego, jakim jest świadczenie z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Nie jest to bowiem świadczenie socjalne, zatem jego przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby o nie się ubiegającej, nawet gdy są one uzasadnione. Potrzeby te mogą natomiast uzasadniać ubieganie się przez matkę małoletniego o świadczenie z tytułu pomocy społecznej oraz inne formy pomocy materialnej przewidzianej dla osób znajdujących się w niedostatku.

Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja Prezesa ZUS z dnia [...] maja 2018 r. odpowiadają prawu.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.