Wyrok NSA, sygn. akt I SA 1984/92
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1993-09-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 607  Gospodarka mieniem państwowym i komunalnym, w tym gospodarka nieruchomościami nierolnymi
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Gospodarka gruntami
Powołane przepisy: article: art. 80 ust. 2
journal: Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127
law: Obwieszczenie Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 28 lutego 1991 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.
Teza: Uprawnienia określone w art. 80 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127 ze zm./ nie przechodzą na następców prawnych.

TEZY

Uprawnienia określone w art. 80 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127 ze zm./ nie przechodzą na następców prawnych.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi Przedsiębiorstwa Sprzętowo-Transportowego w W. na decyzję Wojewody (...) z dnia 20 października 1992 r. w przedmiocie stwierdzenia nabycia użytkowania wieczystego zabudowanej nieruchomości i na podstawie art. 207 par. 1 i 3 Kpa stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w G., a także - zgodnie z art. 208 Kpa - zasądził od Wojewody pięćdziesiąt tysięcy złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania na rzecz skarżącego.


UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu Rejonowego w G. decyzją z dnia 27 sierpnia 1992 r., na podstawie art. 2 ust. 1, art. 20, art. 40 ust. 3, art. 41 ust. 1 i art. 80 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127 ze zm./, oddał w użytkowanie wieczyste Przedsiębiorstwu Sprzętowo-Transportowemu w W. zabudowaną nieruchomość o powierzchni 7, 5975 ha, położoną we wsi W. R. gm. G., w której skład wchodzą działki nr 1494, 1497, 1218/3, 1248/1 i 1487/3. Nieruchomość ta ma urządzone księgi wieczyste KW nr 33759, 33758, 34704, w których wpisany jest jako właściciel Skarb Państwa. Organ ustalił wartość gruntu na 4 437 620 000 zł, pierwszą opłatę roczną w wysokości 20 procent wartości gruntu, to jest w wysokości 887 524 000 zł, płatną w terminie 30 dni od uprawomocnienia się decyzji, oraz opłaty roczne w wysokości 133 128 600 zł, stanowiącej 3 procent ceny gruntu, płatne do dnia 31 marca każdego roku. Organ stwierdził ponadto nieodpłatne nabycie przez Przedsiębiorstwo Sprzętowo-Transportowe w W. prawa własności budynków i urządzeń znajdujących się na opisanym wyżej gruncie. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że nieruchomość w latach 1967-1972 została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa. W dniu 1 sierpnia 1988 r. nieruchomość ta była i pozostaje nadal w posiadaniu Przedsiębiorstwa Sprzętowo-Transportowego w W. Oddział w G. bez uzyskania przez Przedsiębiorstwo decyzji o przekazaniu tych gruntów w użytkowanie lub zarząd w formie prawem przewidzianej. Przedsiębiorstwo nie wnosiło opłat za użytkowanie gruntu. Własnymi środkami finansowymi wybudowało na tym gruncie budynki.

Przedsiębiorstwo Sprzętowo-Transportowe w W. wniosło odwołanie od powyższej decyzji, w którym kwestionowało wycenę gruntu oraz obciążenie go pierwszą opłatą za użytkowanie wieczyste. Odwołujący się twierdził, że jest następcą Przedsiębiorstwa Zmechanizowanych Robót Kolejowych - Oddział w W., które uzyskało grunt w użytkowanie w sposób formalny, lecz dokumenty o przekazaniu terenu w użytkowanie zaginęły. Ma natomiast decyzje o pozwoleniu na budowę budynków na tym gruncie. Zdaniem odwołującego się, ma do niego zastosowanie art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 79 poz. 464/.

Wojewoda (...) decyzją z dnia 20 października 1992 r. nr G. III. 7224-3/19/92 utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W ocenie organu odwoławczego odwołujący się nie spełnia warunków przewidzianych w art. 2 ust. 1 i 2 powołanej przez niego ustawy. Nie ma decyzji o oddaniu mu gruntu w użytkowanie bądź zarząd ani decyzji ustalającej opłaty za zarząd nieruchomością. Nie przedstawił również umowy notarialnej o nabyciu nieruchomości od osoby fizycznej lub prawnej. W tej sytuacji odwołujący się mógł uzyskać użytkowanie wieczyste posiadanej nieruchomości tylko na podstawie art. 80 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Stosownie do art. 41 ust. 1 tej ustawy odwołujący się ma obowiązek uiszczać opłaty roczne za użytkowanie wieczyste oraz zapłacić pierwszą opłatę w wysokości nie niższej niż 15 procent i nie wyższej niż 25 procent ceny gruntu. Organ stwierdził przy tym, że cena gruntu została ustalona na podstawie art. 38 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości przez biegłego, który jest rzeczoznawcą na liście biegłych Wojewody.

W skardze złożonej na powyższą decyzję Przedsiębiorstwo Sprzętowo-Transportowe w W. wnosiło o jej uchylenie. Skarżący powtórzył zawarte w odwołaniu twierdzenie, że ma uprawnienie do nabycia użytkowania wieczystego spornej nieruchomości na podstawie art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, gdyż do zastosowania tego przepisu wystarcza faktyczne sprawowanie zarządu nieruchomością, a taki zarząd sprawuje łącznie z poprzednikiem prawnym od 25 lat. Do 1 lipca 1991 r. skarżący należał do struktury Polskich Kolei Państwowych i nie miał obowiązku wnoszenia opłaty za zarząd.

Odpowiadając na skargę, organ odwoławczy wnosił o jej oddalenie na podstawie argumentów przytoczonych w zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Nie jest trafny zarzut skarżącego, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 79 poz. 464/. Przepisy te stanowią, że z dniem wejścia w życie tej ustawy, czyli z dniem 5 grudnia 1990 r., grunty państwowe bądź stanowiące własność gminy, z wyłączeniem gruntów PFZ, będące w tym dniu w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa, stają się z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego, a znajdujące się na nich budynki przechodzą na własność użytkownika wieczystego. Niewątpliwie w przepisach tych ustawodawca mówił o zarządzie w rozumieniu ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

O pozostawaniu nieruchomości w zarządzie państwowej osoby prawnej w rozumieniu ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości można mówić tylko wówczas, gdy zarządca mógł wykazać ustanowienie zarządu dokumentem wydanym w formie przewidzianej prawem. O tym, że ustawodawca przywiązywał wagę do formy oddania nieruchomości w zarząd, świadczy zamieszczenie w ustawie z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1989 nr 14 poz. 74/ art. 87 ust. 2, a następnie przeniesienie go jako art. 80 ust. 2 do nowego jednolitego tekstu tej ustawy /Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127/.

Przepis ten dał posiadaczom gruntu państwowego, którzy w dniu 1 sierpnia 1988 r. nie mogli wylegitymować się dokumentem o przekazaniu im gruntu w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste, wydanym w formie przewidzianej prawem, możliwość uzyskania w tym przedmiocie decyzji.

Skarżące Przedsiębiorstwo Sprzętowo-Transportowe w W. powstało na podstawie zarządzenia nr 75 Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 20 maja 1991 r. Zostało wydzielone z Przedsiębiorstwa Polskie Koleje Państwowe. Skarżące Przedsiębiorstwo więc nie działało ani w dniu 1 sierpnia 1988 r., ani w dniu 5 grudnia 1990 r. Jeżeli Przedsiębiorstwo PKP może wykazać, że w dniu 5 grudnia 1990 r. sporna nieruchomość była w jego zarządzie ustanowionym w formie przewidzianej prawem, to nabyło ono z mocy prawa w dniu 5 grudnia 1990 r. użytkowanie wieczyste gruntu oraz własność znajdującego się na nim budynku. Nabycie powyższego prawa musi być potwierdzone decyzją Wojewody. Nie mógł więc nabyć tego prawa skarżący, gdyż w dniu 5 grudnia 1990 r. nie istniał. Prawo użytkowania wieczystego wprawdzie jest zbywalne, może zatem być przeniesione na inne osoby, ale w drodze umowy cywilnoprawnej.

Jeżeli Przedsiębiorstwo PKP nie może wylegitymować się dokumentem oddania mu w zarząd opisanej nieruchomości w formie przewidzianej prawem, to mogło uzyskać taki dokument w trybie art. 87 ust. 2 cytowanej ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1989 nr 14 poz. 74/, a po jej nowelizacji - na podstawie jej art. 80 ust. 2 /Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127/. Bezspornie bowiem Przedsiębiorstwo PKP posiadało tę nieruchomość w dniu 1 sierpnia 1988 r., czyli spełniało przesłanki wyżej powołanych przepisów. Nie ma zastosowania do art. 80 ust. 2 omawianej ustawy przepis art. 348 Kc, mówiący o przeniesieniu posiadania, ze względu na to, że art. 80 ust. 2 powyższej ustawy daje uprawnienia tylko tym posiadaczom gruntu państwowego bądź stanowiącego własność gminy, którzy posiadali grunt w dniu 1 sierpnia 1988 r. i w tym dniu nie mieli dokumentu świadczącego o posiadaniu gruntu na podstawie tytułu prawnego.

Uprawnienia określone w art. 80 ust. 2 cytowanej ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. nie przechodzą na następców prawnych. Takiej cesji ta ustawa nie przewiduje. Gdyby ustawodawca chciał przenieść konkretne uprawnienia na następców prawnych, to wyraźnie powiedziałby o tym w ustawie, jak to uczynił np. w jej art. 8 ust. 1, art. 23 ust. 4, art. 25 ust. 1 (...). Skarżące Przedsiębiorstwo zatem nie ma uprawnień ani wynikających z art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz. . U Nr 79 poz. 464/, ani z art. 80 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127/.

Zaskarżona decyzja więc została wydana z rażącym naruszeniem art. 80 ust. 2 omawianej ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r., co w świetle art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa przesądza o jej nieważności. (...)

Mając powyższe na względzie, Sąd na zasadzie art. 207 par. 1 i 3 Kpa i art. 208 Kpa orzekł jak w sentencji.