Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 870/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2014-11-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 152, art. 153, art. 200
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 28 ust. 2, ust. 3, ust. 3a, ust. 4
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3 ust. 1, ust. 2
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 11, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 14 listopada 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska Sędziowie WSA Ireneusz Fornalik (spr.) WSA Walentyna Długaszewska Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2014 roku przy udziale sprawy ze skargi M. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. z dnia 7 maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzająca ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. z dnia 12 marca 2014r., nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 27 grudnia 2012 r. M. B. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie zaległości wraz z odsetkami z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. We wniosku podniosła, że już od roku 2000 nie prowadzi działalności gospodarczej, choruje na kręgosłup, utrzymuje się wyłącznie z zasiłku rodzinnego, samotnie wychowuje 14-letniego syna. W toku postępowania strona złożyła oświadczenie o stanie majątkowym, wypełniła załączniki do oświadczenia. Skierowała także pismo do organu, w którym zaznaczyła, iż wszelkie dokumenty potwierdzające jej sytuację materialną znajdują się już w posiadaniu organu i były załączone do poprzedniego wniosku.

Decyzją z dnia 29 stycznia 2013 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział odmówił umorzenia należności M. B. z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wraz z odsetkami. W uzasadnieniu organ podkreślił, że z uwagi na fakt, iż zobowiązana w załączniku do wniosku o umorzenie należności z tytułu składek określiła podstawę umorzenia wskazując wyłącznie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz przesłankę ujętą w pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Zakład ograniczył badanie sprawy do przesłanek określonych w tym przepisie. Organ uznał, że sytuacja materialna i rodzinna zobowiązanej nie spełnia kryteriów zawartych w art. 28 ust. 3a ustawy oraz § 3 ust. 1 pkt 1 powołanego powyżej rozporządzenia i na tej podstawie odmówił umorzenia należności.

Po rozpoznaniu wniosku strony o ponowne rozpoznanie sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział decyzją z dnia 16 kwietnia 2013 r., nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Na powyższą decyzję M. B. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Wyrokiem z dnia 30 października 2013 r., sygn. akt III SA/Po 946/13 Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu z dnia 29 stycznia 2013 r., nr[...].

W uzasadnieniu wyroku Sąd zwrócił uwagę, że zarówno brzmienie, jak i kolejność przepisów w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych nakłada na organ obowiązek rozpatrzenia wszelkich okoliczności skutkujących potencjalnym umorzeniem zaległości. Kolejność artykułów nie ma charakteru przypadkowego. Fakt, iż instytucja umorzenia zaległości jest uzasadniona okolicznościami wyjątkowymi i ściśle określonymi oznacza, że przy tak zawężonej dyspozycji przewidujących to uprawnienie, organy z urzędu winny okoliczności te rozważyć. Obowiązku organu nie wyłącza skierowanie do stron wezwań o treści kształtującej zakres postępowania. Poza obowiązkiem organu uwzględnienia całokształtu okoliczności faktycznych, jakie wskazywać mogłyby na ważny interes zobowiązanego, Sąd zobowiązał organ do zastosowania w przypadku wniosku o umorzenie należności wszelkich rozwiązań prawnych, o ile nie są one uzależnione od wniosku strony. Sąd nałożył zatem na organ obowiązek przy ponownym rozpoznaniu sprawy dokonania wszechstronnej oceny wszystkich wskazanych przez ustawodawcę materialnoprawnych podstaw oceny wniosku o umorzenie zaległości wraz z odsetkami, zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego.

Decyzją z dnia 12 marca 2014 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział, działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1-4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2013r. poz. 1442 ze zm.), art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 241, poz. 2074, ze zm.), § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), po rozpatrzeniu wniosku z dnia 28 listopada 2012 r. w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, odmówił M. B. umorzenia należności z tytułu składek:

- na ubezpieczenie własne - w kwocie [...] zł. za okres od 01/1998 - 12/1998,

- odsetek w kwocie [...] zł.

We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy strona wskazała, że samotnie wychowuje 15-letniego syna. Podniosła, że choruje na kręgosłup, ma zaburzenia korzeni nerwów rdzeniowych i splotów nerwowych. Dlatego trudno jej znaleźć pracę, albowiem nie może wykonywać żadnej pracy fizycznej. Oświadczyła, że rachunki za czynsz, energię i gaz są płacone przez jej partnera, który czyni to z dobrej woli. Wnioskodawczyni podkreśliła ponadto, że wskazane przez nią schorzenia są generalnie nieuleczalne i mogą doprowadzić do kalectwa. W końcowej części wskazującej na trudną sytuację zdrowotną i materialną oświadczyła, że wniosek o umorzenie motywuje brakiem majątku ruchomego i nieruchomego oraz dochodów, załączając do wniosku skierowanie do poradni specjalistycznych ortopedycznej i neurologicznej.

Decyzją z dnia 7 maja 2014 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Odział utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia 12 marca 2014 r., wskazując w uzasadnieniu na treść art. 28 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1442, ze zm. – w dalszej części u.s.u.s.) zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2 - 4. Według ust. 2 powołanego przepisu należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Z kolei ust. 3 art. 28 zawiera w pkt od 1 – 6 przesłanki całkowitej nieściągalności, o której mowa w ust. 2.

Badając istnienie w rozpatrywanej sprawie powyższych przesłanek organ stwierdził, że z przyczyn oczywistych nie można odnieść się do przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 1, pkt 2, pkt 4 oraz pkt 4a powołanej ustawy. ZUS zwrócił uwagę, że w stosunku do zadłużenia z tytułu składek jest prowadzone postępowanie egzekucyjne i do dnia wydania niniejszej decyzji organ egzekucyjny nie orzekł o bezskuteczności postępowania z uwagi na brak składników majątkowych należących do dłużnika. W tym stanie rzeczy nie można wykazać zaistnienia przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt.5 u.s.u.s. ani też wykazać, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy). Organ uznał, że na obecnym etapie nie stwierdzono składników majątkowych podlegających zajęciu. W przedmiotowej sprawie stwierdził zatem wystąpienie przesłanki wskazanej w art. 28 ust 3 pkt 3 u.s.u.s. tj. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności, przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie. Mając na uwadze powyższe Zakład stwierdził zaistnienie przedmiotowej przesłanki całkowitej nieściągalności zadłużenia, jednakże korzystając z instytucji uznania administracyjnego, odmówił umorzenia należności z tytułu zaległych składek objętych przedmiotem wniosku w oparciu o powyższy przepis prawa.

Badając z kolei, czy spełnione zostały przesłanki § 3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. - opłacenie należności z tytułu składek pozbawi dłużnika możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych – organ miał na uwadze następujące okoliczności. Skarżąca, która ma 53 lata, zaprzestała działalności gospodarczej - z dniem 2 marca 2000 r. Aktualnie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Według oświadczenia nie posiada innych własnych źródeł dochodu, nie pobiera też świadczeń z pomocy społecznej. Zobowiązana wychowuje 15 - letniego syna. Stałe wydatki związane z utrzymaniem tj. z tytułu miesięcznych opłat (czynsz, energia, gaz, itp.) strona oszacowała na kwotę 1.300,00 zł. W celu wykazania przedmiotowych opłat zobowiązana przedstawiła fakturę za energię elektryczną wystawioną na kwotę 155, 88 zł. za okres 27.11.2013 r. - 29.01.2014 r., fakturę za gaz wystawioną na kwotę 34,15 zł. za okres 17.10.2013 r. - 17.12.2013 r., dowód wpłaty z dnia 13.02.2014 r. w kwocie 998,60 zł. tytułem czynszu za styczeń 2014r. Z przedstawionego materiału dowodowego przez stronę wynika, że posiada ona zobowiązanie wobec T- Mobile - należność główna 1.345,50 zł. - według stanu na dzień 05.02.2014 r., które dochodzone jest w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego przez komornika sądowego. Wnioskodawczyni przedstawiła dowód wpłaty z dnia 24.02.2014 r. na poczet przedmiotowego zobowiązania w wysokości 50,00 zł. Zobowiązana oświadczyła, iż opłaty za czynsz, gaz i energię opłaca jej partner z którym jak zaznacza nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego.

Zdaniem organu okoliczności sprawy wskazują, że rzeczywiste możliwości płatnicze strony są większe, niż deklaruje. Organ zauważył, że strona oświadczyła, iż nie posiada żadnego dochodu, nie korzysta z innych form pomocy oraz nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej. W jego ocenie przedstawiony stan faktyczny pozwala na stwierdzenie, że zakres udzielanego wsparcia przez partnera wnioskodawczyni jest potencjalnie znacznie większy, niż to ujawniła zobowiązana, bądź też posiada ona nieujawnione źródło dochodu. Wnioskodawczyni wykazała, że jest zdolna do wygospodarowania środków na spłatę posiadanych zobowiązań cywilnoprawnych, o czym świadczy przedstawiony przez nią dowód wpłaty na konto komornika sądowego. Nadto jest potencjalnie zdolna do wygospodarowania środków na spłatę zadłużenia z tytułu składek bowiem w oświadczeniu złożonym w dniu 17.02.2014 r. zobowiązała się do dokonywania comiesięcznych wpłat w wysokości 50,00 zł. Odnosząc się w tym miejscu do argumentacji strony, Zakład zaznaczył, że ujawniony fakt pozostawania na utrzymaniu partnera jest okolicznością istotnie wpływającą na ocenę sytuacji materialnej wnioskodawczyni. Okoliczności sprawy wskazują, że jest ona zabezpieczona materialnie, nie posiada trudności w regulowaniu opłat, a jej egzystencja nie jest zagrożona poprzez niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. W związku z przedstawionym stanem faktycznym Zakład nie stwierdził przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.

W odniesieniu do § 3 ust. 1 pkt. 2 powołanego rozporządzenia organ zwrócił uwagę, że zobowiązana nie prowadzi już działalności gospodarczej, co oznacza brak możliwości umorzenia zadłużenia w oparciu o ten właśnie przepis prawa.

Oceniając wystąpienie w niniejszej sprawie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, zdaniem organu w świetle zgromadzonego materiału dowodowego brak jest dokumentów świadczących o tym, że strona całkowicie utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek działalności zarobkowej, czy to w ramach stosunku pracy, bądź działalności gospodarczej dostosowanej do jej kwalifikacji, stanu zdrowia itp. Wnioskodawczyni mieszka w P. tj. dużej aglomeracji miejskiej, w której osoba poszukująca pracy ma duże szanse na pozyskanie zatrudnienia, przy założeniu że taka osoba wykazuje aktywność w tym zakresie. W świetle powyższego Zakład uznał, że sytuacja zdrowotna strony nie stanowi przeszkody do pozyskiwania dochodów, o czym świadczy przede wszystkim fakt, iż jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna - tym samym wykazuje gotowość do podjęcia zatrudnienia. Organ podkreślił, że zobowiązana nie wykazała również konieczności sprawowania opieki nad członkiem rodziny w stopniu uniemożliwiającym pozyskiwanie dochodów. W związku z powyższym nie stwierdził przesłanki z art. z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.

Zdaniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do należności zobowiązanej za okres 01-12/1998 nie miały zastosowania przepisy ustawy o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych dla przedsiębiorców, a zatem przedmiotowa należność podlega zakresowi zastosowania art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz zmianie niektórych innych ustaw. Zakład uznaje jednak, że uzasadnienie dotyczące przesłanek z art, 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wyczerpująco odnosi się do okoliczności, które rozumiane mogą być jako "ważny interes" osoby fizycznej zobowiązanej do opłacenia składek i jednocześnie stwierdza brak rzeczonej przesłanki

W skardze na powyższą decyzję M. B. ponownie podniosła, że jest matką samotnie wychowującą 16-letniego syna, wskazując na okoliczności dotyczące jej stanu zdrowia. Zaznaczyła, że ma chory kręgosłup i trudno jest jej znaleźć pracę, ponieważ nie może pracować fizycznie. Na dowód czego przedłożyła wyniki badania rezonansu magnetycznego oraz skierowanie do poradni neurochirurgicznej. Strona powołała się na swoją sytuację przedstawioną w postępowaniu administracyjnym.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko i argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Jak wynika z przytoczonego powyżej stanu faktycznego sprawy, decyzje wcześniej wydawane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w niniejszej sprawie, były już przedmiotem oceny Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, który wyrokiem z dnia 30 października 2013 r. w sprawie o sygn. akt III SA/Po 946/13 uchylił decyzję organu dnia 16 kwietnia 2013 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia

29 stycznia 2013 r.

Zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) – w dalszej części p.p.s.a. - ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu administracyjnego wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność była przedmiotem zaskarżenia. Przy czym w orzecznictwie przyjęto, że ocena prawna jest wiążąca tylko o tyle, o ile odnosi się do tych samych okoliczności faktycznych i prawnych. Oznacza to, że traci ona moc wiążącą jedynie: 1) w razie zmiany ustawy, 2) w wypadku zmiany (już po wydaniu orzeczenia sądowego) istotnych okoliczności faktycznych sprawy, 3) po wzruszeniu tego orzeczenia w przewidzianym do tego trybie, a także 4) z uwagi na późniejsze podjęcie przez skład poszerzony NSA uchwały zawierającej ocenę prawną odmienną od wyrażonej we wcześniejszym wyroku sądu administracyjnego.

W przedmiotowej sprawie nie zaistniała żadna z powołanych powyżej sytuacji, która spowodowałaby utratę mocy wiążącej oceny prawnej i wskazań zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Sąd zobowiązał organ do uwzględnienia całokształtu sytuacji życiowej skarżącej oraz dokonanie jej oceny w oparciu o wszystkie wskazane przez ustawodawcę podstawy prawne umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.

W ocenie Sądu Zakład Ubezpieczeń Społecznych jedynie częściowo zrealizował wynikający z powołanego art. 153 p.p.s.a. obowiązek uwzględnienia wskazań Sądu przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Organ wprawdzie przytoczył przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie, niemniej jednak poczynił ustalenia i dokonał oceny sytuacji życiowej skarżącej i jej możliwości płatniczych z przekroczeniem granic uznania administracyjnego.

Zgodnie z treścią art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585, ze zm.), zwanej dalej u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4).

Stosownie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Cytowany powyżej przepis art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w ust. 3a przewiduje ponadto możliwość umorzenia należności z tytułu składek w razie stwierdzenia istnienia uzasadnionego przypadku – innego niż całkowita nieściągalność.

Zgodnie z powołanym przepisem należności z tytułu składek na ubezpieczenia ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). W § 3 ust. 1 rozporządzenia wskazano, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Dokonując w przedmiotowej sprawie oceny legalności działania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podkreślić należy, iż decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek podejmowane przez Zakład na podstawie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. oparte są na uznaniu administracyjnym. W takiej sytuacji organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Uznanie administracyjne nie powinno oznaczać dowolności, czemu służą określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona ocena stanu faktycznego sprawy stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Rozstrzyganie podjęte w ramach uznania wymaga więc od organu poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), przy podejmowaniu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), a także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Z kolei, ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego - w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli - winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji (art. 107 § 3 k.p.a.). Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu, których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Organ jest obowiązany zidentyfikować okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia, bowiem strona tej wiedzy mieć nie musi. Obowiązkiem organu jest przeto jednoznaczne i precyzyjne wskazanie stronie, o przedłożenie jakich dowodów organ ją wzywa lub wskazanie okoliczności co do których strona może zaoferować dowody, czy złożyć oświadczenie.

Oceniając w świetle powyższego zaskarżoną decyzję stwierdzić należy, że organ odwoławczy naruszył przepisy procesowe - art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., gdyż nie uwzględnił i nie ocenił prawidłowo wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności. Brak akceptacji przedstawionej przez skarżącą sytuacji materialnej i rodzinnej bez szczegółowego uzasadnienia stanowi przekroczenie granic uznania administracyjnego.

W przedmiotowej sprawie organ stwierdził wystąpienie przesłanki umorzenia należności z tytułu składek wskazanej w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., z uwagi na fakt, że na obecnym etapie postępowania nie stwierdzono składników majątkowych podlegających zajęciu. Pomimo jednak stwierdzenia przesłanki całkowitej nieściągalności zadłużenia, Zakład odmówił umorzenia należności. Powyższe rozstrzygnięcie organ uzasadnił jedynie możliwością skorzystania z instytucji uznania administracyjnego. Nie odniósł się natomiast do sytuacji materialnej i życiowej skarżącej, nie dokonał jej oceny, aby w przekonujący sposób wykazać, że pomimo istnienia przesłanki nieściągalności zadłużenia, zobowiązana jest w stanie spłacić zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek. W żaden też sposób nie uzasadnił okoliczności stanowiącej istotną przesłankę odmowy uwzględnienia wniosku jaką jest teza, że zakres udzielanego wsparcia przez partnera wnioskodawczyni jest potencjalnie znacznie większy, niż to ujawniła zobowiązana, bądź też posiada ona nieujawnione źródło dochodu.

Ustalenia faktyczne odnośnie sytuacji życiowej oraz jej częściową ocenę organ dokonał dopiero badając przesłanki umorzenia zaległości w oparciu o § 3 ust. 1 powołanego rozporządzenia. ZUS stwierdził brak w przedmiotowej sprawie przesłanki umorzenia należności określonych w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Wskazał, że wydatki z tytułu opłat za zamieszkanie strona oszacowała na 1.300 zł., które znajdują zasadniczo odzwierciedlenie w materiale dowodowym. Organ zwrócił uwagę na oświadczenie skarżącej, zgodnie z którym opłaty za czynsz, gaz i energię reguluje jej partner. Zauważył, że zobowiązana podała, że nie posiada żadnego dochodu, nie korzysta z innych form pomocy oraz nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej. Zdaniem organu przedstawiony stan faktyczny pozwala na stwierdzenie, że zakres udzielanego wsparcia przez partnera wnioskodawczyni jest potencjalnie znaczenie większy, niż to ujawniła, bądź też posiada ona nieujawnione źródło dochodu. Zakład uznał, że wnioskodawczyni wykazała, iż jest zdolna do wygospodarowania środków na spłatę posiadanych zobowiązań cywilnoprawnych o czym świadczy przedstawiony przez nią dowód wpłaty na konto komornika sądowego. Nadto strona jest potencjalnie zdolna do wygospodarowania środków na spłatę zadłużenia z tytułu składek, bowiem w oświadczeniu złożonym w dniu 17.02.2014 r. zobowiązała się do dokonywania comiesięcznych wpłat w wysokości 50,00 zł. W ocenie organu okoliczności sprawy wskazują, że skarżąca jest zabezpieczona materialnie, nie posiada trudności w regulowaniu opłat a jej egzystencja nie jest zagrożona poprzez niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

Jak wynika z uzasadnień decyzji organu na ocenę sytuacji materialnej wnioskodawczyni, w sposób istotny wpłynął ujawniony przez nią fakt pozostawania na utrzymaniu partnera. Zdaniem Sądu ZUS odmawiając wiarygodności twierdzeniom skarżącej, że nie prowadzi ona ze swoim partnerem wspólnego gospodarstwa domowego, oparł się wyłącznie na swoim domniemaniu, a nie na dowodach, których nie przeprowadził co do tej okoliczności. W ocenie Sądu sam fakt, regulowania przez partnera skarżącej opłat za czynsz, gaz i energię jest niewystarczający do przyjęcia, że skarżąca i jej partner tworzą rodzinę w rozumieniu § 3 ust. 2 rozporządzenia. Organ ustalił jedynie "potencjalnie znacznie większy, niż to ujawniła zobowiązana" zakres wsparcia przez jej partnera i błędnie uczynił z tego istotną okoliczność wpływającą na ocenę sytuacji materialnej wnioskodawczyni.

W rozpatrywanej sprawie organ nie stwierdził również możliwości umorzenia zaległych składek w oparciu o treść § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. W ocenie ZUS sytuacja zdrowotna wnioskodawczyni nie stanowi przeszkody do pozyskiwania dochodów, o czym świadczy przede wszystkim fakt, iż jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna, tym samym wykazuje gotowość do podjęcia zatrudnienia. Organ przyjął, że w świetle zgromadzonego materiału dowodowego brak jest dokumentów świadczących o tym, że skarżąca całkowicie utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek działalności zarobkowej, czy to w ramach stosunku pracy, bądź działalności gospodarczej dostosowanej do jej kwalifikacji i stanu zdrowia.

Zdaniem Sądu organ dokonując oceny sytuacji zdrowotnej zobowiązanej i możliwości zarobkowych pominął zasady doświadczenia życiowego i logiki, przekraczając granicę swobodnej oceny dowodów i tym samym granicę uznania administracyjnego. ZUS winien mieć na uwadze obecną sytuację na rynku pracy, z której wynika, że osoba w wieku powyżej 50 lat z poważnymi problemami zdrowotnymi (wymagającymi ingerencji neurochirurga na skutek doznanego urazu kręgosłupa) może mieć realne problemy ze znalezieniem pracy. Rozważając podstawę umorzenia z pkt 3 § 3 ust. 1 rozporządzenia Zakład winien mieć na uwadze literalną wykładnie tego przepisu, z której wynika, iż dotyczy on sytuacji, gdy przewlekła choroba zobowiązanego pozbawia go możliwości uzyskania nie jakiegokolwiek dochodu, ale takiego dochodu, który umożliwia opłacenie należności. W świetle zatem tak rozumianego przepisu organ powinien ponownie ocenić fakt podjęcia pracy przez skarżącą.

W rozpoznawanej sprawie, zdaniem Sądu, zabrakło szczegółowego rozważenia

i indywidualnego podejścia do szczególnej sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącej z punktu widzenia skutków dla zobowiązanej i jej rodziny, co oznacza, iż zaskarżona decyzja nie mieści się w sferze swobodnego uznania, lecz nosi cechy dowolności.

Powyższe uwagi prowadzą ponadto do wniosku, iż uzasadnienie decyzji organu odwoławczego nie spełnia wymogów, o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie to ogranicza się bowiem do wskazania ustalonej przez organ sytuacji materialnej skarżącego, przytoczenia odpowiednich przepisów prawnych oraz stwierdzenia, że wskazana przez skarżącego sytuacja życiowa nie stanowi podstaw do podjęcia decyzji pozytywnej w oparciu o powołane przepisy. Tymczasem okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne powinny być przeanalizowane i omówione w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, szczególnie gdy decyzja dotyczy sfery elementarnych potrzeb skarżącego i jego rodziny - posiadania środków niezbędnych do przeżycia. Konieczne jest zatem skonfrontowanie sytuacji materialnej strony skarżącej z wysokością zaległej należności i wskazanie dochodów, które zdaniem organu - byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia (wyrok NSA z dnia 10 października 2007 r., II GSK 176/07, LEX nr 399183).

Wskazane wyżej okoliczności świadczą, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie dokonał wnikliwej i rzetelnej oceny, czy skarżąca jest w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie bez uszczerbku dla podstawowego utrzymania swojej rodziny.

Należy ponadto zauważyć, że organ w obu decyzjach pominął wniosek skarżącej zawarty w oświadczeniu z dnia 13 lutego 2014 r. Strona podając proponowany sposób uregulowania należności zwróciła się o umorzenie odsetek od kwoty głównej, jednocześnie zobowiązując się do dokonywania comiesięcznych wpłat w wysokości 50,00 zł. Zadaniem ZUS było zatem dokonanie oceny sytuacji życiowej skarżącej i jej zdolności płatniczych w kontekście możliwości umorzenia samych odsetek od należności głównej.

Zatem stwierdzić należy, że organ nie uwzględnił i nie ocenił należycie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, naruszając tym samym art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., a wskazane uchybienia, w ocenie Sądu, mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem spowodowały, że zaskarżona decyzja nie poddaje się kontroli Sądu w zakresie ustalenia przesłanek umorzenia wskazanych w art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Rozpoznając ponownie sprawę, organ rentowy zobowiązany jest uwzględnić poczynione przez Sąd uwagi. W szczególności, badając, czy występują w sprawie okoliczności stanowiące uzasadniony przypadek pozwalający na umorzenie zobowiązań z tytułu zaległych składek, winien wnikliwe i rzetelnie ustalić oraz ocenić możliwości płatnicze skarżącej, z uwzględnieniem m.in. jej sytuacji życiowej, przewlekłej choroby, wydatków związanych z leczeniem, mając przy tym na uwadze wysoką kwotę odsetek od należności głównej

Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c, art. 200 i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.