Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 834/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-04-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2021 r. Nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję , II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę [...]- ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r., nr [...], Wójt Gminy K. odmówił przyznania M. M. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego w związku ze sprawowaną opieką nad ojcem F. M., przywołując w podstawie rozstrzygnięcia m.in. art. 17 ust. 1, ust. 1b, art. 20 ust. 3, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 111, z późn. zm., zwanej dalej także "u.ś.r.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 735, z późn. zm., zwanej dalej także "k.p.a.").

W uzasadnieniu Wójt Gminy K. (zwany dalej także "Wójtem") wyjaśnił, że w dniu [...] lipca 2021 r. M. M. (zwany dalej także "skarżącym") wystąpił z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad swoim ojcem F. M.. Wójt ustalił, że F. M. ma 75 lat., legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od dnia [...] maja 2015 r., tj. kiedy F. M. miał ukończone 68 lat.

Przywołując brzmienie art. 17 ust. 1b u.ś.r. Wójt uznał, że w sprawie wystąpiła negatywna przesłanka do przyznania M. M. świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad jego ojcem, gdyż powstanie niepełnosprawności F. M. datuje się dopiero od 2015 roku, tj. kiedy miał już ukończone 68 lat, czyli po ukończeniu przez osobę wymagającej opieki 25 roku życia.

Pismem z dnia [...] sierpnia 2021 r. M. M., reprezentowany przez pełnomocnika profesjonalnego, wniósł odwołanie od decyzji Wójta z dnia [...] sierpnia 2021 r., zaskarżając ją w całości i zarzucając jej naruszenie prawa materialnego, mającego istotny wpływ na wydanie zaskarżonej decyzji, poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie M. M. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu odwołania wyjaśniono, że wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, Trybunał Konstytucyjny uznał, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób, jak w niniejszej sprawie w odniesieniu do F. M., oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Decyzją z dnia [...] września 2021 r., Nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Wójta z dnia [...] sierpnia 2021 r., działając m.in. na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

W uzasadnieniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwanej dalej także "Kolegium") wyjaśniło, że odwołanie okazało się nieuzasadnione, a poczynione przez organ błędy nie miały wpływu na rozstrzygnięcie. Wskazując na jedną z przyczyn odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w zaskarżonej decyzji - niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała przed ukończeniem 18 roku życia lub pomiędzy 18 a 25 rokiem życia w trakcie nauki – Kolegium uznało, że to stanowisko Wójta jest nieprawidłowe w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Zdaniem Kolegium powyższa ocena pozostaje jednakże bez wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, bowiem w sprawie zachodzą inne jeszcze przesłanki uniemożliwiające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Zwracając uwagę na treść art. 17 ust. 1 u.ś.r., Kolegium przypomniało, że ustawodawca precyzyjnie określa kto jest destynatariuszem tego świadczenia. Ustawodawca stanowi o konieczności rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez opiekuna celem sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Przywołując słownikowe znaczenie "rezygnacji" z pracy oraz "podejmowania" zatrudnienia, Kolegium podało, że brak związku między rezygnacją z pracy tudzież jej niepodjęciem, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, stanowi także przesłankę odmowy udzielenia świadczenia. Kolegium wskazało, że choć nie została ona wprost wskazana przez ustawodawcę, to jednak w wyniku dokonania wykładni funkcjonalnej, dochodzi do wyinferowania tej przesłanki.

Dodano nastypnie, że w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreślono żadnych ram czasowych co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki, stąd nie wyklucza przyznania świadczenia rezygnacja z zatrudnienia z powodu konieczności opieki nad niepełnosprawnym, która miała miejsce miesiąc, rok, czy nawet dłużej przed złożeniem wniosku, ale warunkiem jest, aby stan taki w odniesieniu do tego samego niepełnosprawnego i jego opiekuna trwał. Kolegium uznało, że w przypadku skarżącego rezygnacja z zatrudnienia po to, by opiekować się ojcem, nie nastąpiła w żadnym takim momencie, ponieważ jak wynika z zebranego materiału dowodowego nie był on aktywny zawodowo przed objęciem opieką ojca. Kolegium wskazało, że z wywiadu środowiskowego wynika, iż skarżący opiekuje się ojcem od sierpnia 2020 r., a z materiału dowodowego sprawy wynika, iż skarżący w marcu 2020 r. opuścił zakład karny, w którym przebywał od kwietnia 2019 r. Wcześniej przez około dwa miesiące skarżący prowadził własną działalność gospodarczą oraz pracował w [...], skąd wrócił z powodu złamania nogi. Zdaniem Kolegium, związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły, co nie ma miejsca w realiach rozpoznawanej sprawy. Dodano, że skarżący w toku całego postępowania administracyjnego nie wskazał również żadnych okoliczności ani dowodów, aby chociażby uprawdopodobnić okoliczności dotyczące chęci podjęcia zatrudnienia po opuszczeniu zakładu karnego w marcu 2020 r., podczas gdy opiekę - jak sam skarżący wskazuje – nad ojcem sprawuje od śmierci swej matki tj. od sierpnia 2020 r.

Podsumowując, Kolegium podzieliło stanowisko Wójta, iż świadczenie pielęgnacyjne skarżącemu nie przysługuje, aczkolwiek z innych przyczyn niż wskazane w zaskarżonej decyzji organu I instancji. Skoro skarżący w związku z podjęciem się sprawowania opieki nad ojcem w sierpniu 2020 r. nie musiał zrezygnować z zatrudnienia (bo od wielu lat nie pracował), nie została, zdaniem Kolegium, spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania zatrudniania celem sprawowania opieki nad ojcem. Nadto, skarżący w żadnym stopniu nie wykazał, jakoby w związku ze sprawowaną opieką nie podejmował zatrudnienia, a chciałby je podjąć, gdyby nie konieczność opieki nad ojcem. Dodano, że przez blisko 5 miesięcy od opuszczenia zakładu karnego w marcu 2020 r., do sierpnia 2020 r. skarżący nie podejmował prób znalezienia pracy, jak również nie wykazał, aby otrzymywał oferty pracy, z których musiałby zrezygnować w związku z koniecznością sprawowania opieki nad swym ojcem.

Pismem z dnia [...] października 2021 r. M. M., reprezentowany przez pełnomocnika profesjonalnego, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2021 r, nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. i przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta z dnia [...] sierpnia 2021 r., zasądzenia na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, a także o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

W uzasadnieniu wyjaśniono, że z dyspozycji art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom w nim wymienionym, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z przywołanej normy prawa wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie oraz przychylając się do wniosku skarżącego o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej przyjmując jako kryterium kontroli zgodność z prawem. Ponadto, stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U.z 2022 r. poz. 329, dalej "p.p.s.a."), w zakresie realizowanej kontroli Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie było rozstrzygnięcie dotyczące odmowy przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem F. M..

Materialnoprawną podstawę decyzji wydanych przez organy w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. I tak, przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 tej ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z kolei art. 17 ust. 5 powołanej ustawy przewiduje, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje m.in. jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury (pkt 1 lit. a).

W okolicznościach badanej sprawy poza sporem pozostaje, że ojciec skarżącego, w związku z opieką nad którym skarżący wystąpił o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, od 2015 roku legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wraz ze wskazaniem konieczności stałej innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Skarżący jest synem wymagającego opieki ojca F. M. i tym samym są oni ze sobą spokrewnieni w pierwszym stopniu. W takiej sytuacji zastosowanie ma art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., który odsyła do kręgu osób wskazanych w k.r.o., na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Ustawodawca wyłącza z tego kręgu osoby, które legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżący legitymuje się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności.

Wymagający opieki F. M. jest wdowcem (żona A. M. zmarła w sierpniu 2020 r.). Poza skarżącym, który sprawuje opiekę nad ojcem i razem z nim mieszka, osobą na której ciąży obowiązek alimentacyjny wobec F. M. jest również jego córka - J. (siostra skarżącego), która jak ustalono podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w miejscu zamieszkania skarżącego, mieszka w innej miejscowości (R. ), ma własną rodzinę, w tym wymagające opieki dziecko. W wywiadzie ponadto podano, że siostra wraz z mężem prowadzi działalność gospodarczą i nie jest w stanie sprawować nad ojcem opieki.

Z istoty świadczenia pielęgnacyjnego wynika, że przysługuje ono temu, kto sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od spełnienia warunków wskazanych w przepisie art. 17 ust. 1 u.ś.r. W powołanym przepisie wyraźnie wskazano na konieczność rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez osoby, o których mowa w pkt 1 - 4 w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. "Rezygnując z zatrudnienia" wnioskodawca musi celowo, intencjonalnie zaprzestać wykonywania pracy w formach prawem przewidzianych, z tytułu której otrzymuje wynagrodzenie. Z kolei "niepodejmowanie zatrudnienia" związane jest ze świadomą decyzją o nieubieganiu się o pracę, przy jednoczesnej, realnej możliwości jej wykonywania. Niepodejmowanie zatrudnienia lub rezygnacja z niego muszą być zaś bezpośrednio związane z koniecznością sprawowania stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy nad osobą niepełnosprawną.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 7 listopada 2019 r. (I OSK 1549/19, CBOSA) i z 14 września 2017 r. (I OSK 695/17, CBOSA) wyjaśnił, że wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do wniosku, iż zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoba ta, decydując się na sprawowanie opieki, pozbawia się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd w takiej sytuacji może liczyć na wsparcie ze strony Państwa. Świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej. Zgodzić się trzeba także z poglądem, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej po to, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Sprawowanie opieki jest zatem wyłącznym powodem rezygnacji z zatrudnienia; rezygnacja zaś z zatrudnienia oznacza, że podjęcie zatrudnienia było możliwe, gdyż osoba rezygnująca była zdolna do pracy (tak np. wyrok NSA z 28.08.2019 r., I OSK 940/19, CBOSA).

W realiach niniejszej sprawy w powyższym zakresie Kolegium uznało, że w przypadku skarżącego po to, by opiekować się ojcem, nie nastąpiła rezygnacja z zatrudnienia. Organ wskazał, że z zebranego materiału dowodowego wynika, iż skarżący nie był aktywny zawodowo przed objęciem opieką ojca, tj. od sierpnia 2020 r. Ustalono, że skarżący w marcu 2020 r. opuścił zakład karny, w którym przebywał od kwietnia 2019 r. Wcześniej przez około dwa miesiące prowadził własną działalność gospodarczą oraz pracował w [...], skąd wrócił z powodu złamania nogi. Zdaniem Kolegium, związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły, co nie ma miejsca w realiach rozpoznawanej sprawy. Ponadto wskazano, że skarżący w toku całego postępowania administracyjnego nie wskazał również żadnych okoliczności ani dowodów, aby chociażby uprawdopodobnić okoliczności dotyczące chęci podjęcia zatrudnienia po opuszczeniu zakładu karnego w marcu 2020 r., podczas gdy opiekę nad ojcem sprawuje od śmierci swej matki, tj. od sierpnia 2020 r.

Powyższego stanowiska Sąd rozpoznający niniejszą sprawę nie podzielił uznając, że Kolegium nie uwzględniło całego znajdującego się w aktach materiału dowodowego, nie przeprowadziło jego kompleksowej oceny i w konsekwencji wydało swoje rozstrzygnięcie z pominięciem istotnych dla rozstrzygnięcia dowodów i okoliczności.

W opinii Sądu analiza całego aktach materiału dowodowego prowadzi do odmiennych od przyjętych przez Kolegium wniosków co do spełnienia przez skarżącego wymogu rezygnacji z zatrudnienia bądź jego niepodejmowania w celu sprawowania opieki nad ojcem.

Z akt sprawy wynika, że skarżący (lat 48) do marca 2020 roku odbywał karę pozbawienia wolności. O ile faktycznie do sierpnia 2020 r., kiedy to zmarła jego matka (choroba nowotworowa) nie podejmował zatrudnienia oraz nie zarejestrował się w PUP, to oceniając ten okres bierności zawodowej skarżącego (5 miesięcy) należy mieć na uwadze, że po wyjściu z zakładu karnego skarżący obiektywnie zmuszony był przejąć opiekę nad ojcem, bowiem matka była już wtedy ciężko chora i zmarła właśnie po 5 miesiącach od powrotu syna z zakładu karnego. Ponadto Kolegium całkowicie pominęło materiał dowodowy, z którego wynika, że skarżący od lat ma poważne problemy zdrowotne (padaczka, uraz czaszkowo-mózgowy w 2017 r. i związany z tym długotrwałe leczenie, problemy z nadużywaniem alkoholu), co obiektywnie mogło i niewątpliwie miało wpływ na brak aktywności w kierunku podjęcia pracy. Z uwagi na stan swojego zdrowia skarżący starał się o uzyskanie orzeczenia o niepełnosprawności, które uzyskał w dniu [...] marca 2021 r. – orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w L. nr [...] o lekkim stopniu niepełnosprawności (k. nr [...] akt admin.). Po uzyskaniu wymienionego orzeczenia skarżący zarejestrował się w PUP i decyzją Prezydenta M. L. z dnia [...] lipca 2021 r. został uznany za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku. W dniu [...] lipca 2021 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając powyższe na uwadze należało przyjąć, w opinii Sądu, że skarżący spełnił przesłankę nie podejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem. Sąd ponadto uznał, że w realiach niniejszej sprawy nie można uznać, że fakt zrezygnowania przez skarżącego z udziału w zajęciach w Centrum Integracji Społecznej w K. w ramach podpisanego przez niego Indywidualnego Programu Zatrudnienia Socjalnego i skreślenia go z listy uczestników decyzją z dnia [...] listopada 2020 r. (k. 20 akt admin.) wskazuje na brak woli po stronie skarżącego do podjęcia zatrudnienia, tym bardziej, że w tym zakresie Kolegium nie wyjaśniło dlaczego skarżący nie uczestniczył w zajęciach.

W takich uwarunkowaniach konieczne jest przeprowadzenie oceny, czy w sprawie spełnione zostały pozostałe przesłanki warunkujące pozytywne rozpatrzenie wniosku skarżącego.

W tym zakresie Kolegium jedynie wyjaśniło, że regulacja art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowiła przedmiot oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia [...] października 2014 r., sygn. akt K [...], orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z powyższym - jak słusznie uznało Kolegium - wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy przesłanka w postaci czasu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie mogła być podstawą odmowy wnioskowanego świadczenia. Z tego względu błędne w tej mierze było stanowisko organu pierwszej instancji, który za podstawę odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego przyjął, że niepełnosprawność jego ojca powstała, gdy był on już osobą dorosłą.

Kolegium natomiast nie wypowiedziało się i nie oceniło, czy i w ewentualnie w jakim zakresie opiekę nad ojcem może również sprawować siostra skarżącego – J. , bowiem zgodnie z k.r.o. obowiązek alimentacyjny dzieci względem ojca obciąża ją w równym stopniu z bratem. W tym miejscu Sąd jednakże wskazuje, że ustawa o świadczeniach rodzinnych w przypadku, gdy jest kilka osób zobowiązanych do alimentacji w jednakowym stopniu, nie przewiduje pierwszeństwa względem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla jednej z nich w możliwości wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego łącznie przez wszystkich zobowiązanych. Jeżeli jest kilka osób zobowiązanych w jednakowym stopniu do alimentacji, to można przyznać świadczenie jednej z nich, jeżeli tylko spełnia przewidziane prawem warunki. Jeżeli zatem skarżący, jako syn osoby wymagającej opieki znajduje się wraz z siostrą wśród osób wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., którym w razie spełnienia pozostałych warunków ustawowych przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, to do niego należy wybór, czy wypełni swój obowiązek alimentacyjny względem ojca poprzez sprawowanie osobistej opieki (nie podejmując bądź rezygnując z zatrudnienia), czy też zapewni mu opiekę w inny sposób, np. podejmując zatrudnienie, dzieląc się obowiązkami opiekuńczymi z rodzeństwem (por. wyrok WSA w Gliwicach z 27 sierpnia 2021 r. II SA/Gl 737/21 - LEX nr 3221221). Organ nie jest upoważniony, by decydować tu za stronę. Art. 17 ust. 1 u.ś.r. wskazuje wyraźnie przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Niedopuszczalne jest wprowadzanie przez organy administracyjne dodatkowych negatywnych przesłanek przyznania świadczenia (por. wyroki WSA w Gliwicach z 21 lipca 2021 r. II SA/Gl 504/21 – LEX nr 3209641, WSA w Rzeszowie z dnia 6 kwietnia 2022 r. sygn. III SA/Rz 1781/21 – dostępny w CBOSA ).

Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. Naruszono bowiem obowiązek wyjaśnienia stanu faktycznego w stopniu koniecznym do rozstrzygnięcia sprawy w aspekcie podstawy materialnoprawnej określonej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Doszło również do naruszenia przepisów procedury administracyjnej, w tym w szczególności art. 7 k.p.a., poprzez zaniechanie podjęcia wszystkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, art. 77 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie zgromadzenia i zbadania materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, art. 80 k.p.a. poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów, a dokonanie oceny na podstawie niekompletnego materiału dowodowego bądź nie w pełni rozpatrzonego uznać należy za dowolne.

Z tych przyczyn konieczne stało się uchylenie zaskarżonej decyzji, o czym Sąd orzekł w pkt 1 sentencji wyroku na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. uznając, że w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a) oraz naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Wyjaśnienia w tym miejscu wymaga, że Sąd nie zdecydował się na uchylenie decyzji organu I instancji mając na uwadze, że akta sprawy zawierają obszerny materiał dowodowy, który będzie wymagał uzupełnienia w stosunkowo niewielkim zakresie. Ponadto Sąd miał na uwadze, że to Kolegium dokonało merytorycznej oceny sprawy w aspekcie przesłanki rezygnacji z zatrudnienia. Należało również uwzględnić kompetencje przysługujące organowi odwoławczemu, w tym i to, że obowiązkiem organu odwoławczego jest ponowne rozpatrzenie sprawy w jej całokształcie.

Ponownie rozpatrując sprawę Kolegium, jako organ odwoławczy, zobowiązane jest uwzględnić stanowisko Sądu w zakresie spełnienia przesłanki niepodejmowania przez skarżącego zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem i po ponownym rozpatrzeniu sprawy, co z uwagi na problemy zdrowotne skarżącego wymaga przeprowadzenia ponownego wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania oraz wywiadu z siostrą skarżącego J. , wydać decyzję kończącą sprawę, przy czym o ile potwierdzone zostanie, że skarżący przez cały czas sumiennie wykonuje obowiązku opiekuńcze względem ojca i nie ma problemów zdrowotnych (w tym z nadużywaniem alkoholu), decyzja ta powinna być dla skarżącego pozytywna i świadczenie pielęgnacyjne powinno zostać przyznane.

O kosztach Sąd postanowił na podstawie art. 200 i 205 §1 p.p.s.a. zasadzając od organu na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania w kwocie [...](słownie: [...]) złotych kosztów zastępstwa procesowego (pkt II sentencji wyroku).

Niniejszą sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym (art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.), zgodnie z wnioskiem stron oraz zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II z dnia [...] marca 2022 r. (k. 24 akt sąd.).