Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 157/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2015-06-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 1, art. 2, art. 8 ust. 2, art. 39 ust. 1 i ust. 2
journal: Dz.U. 2013 poz 182
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Małgorzata Wolska Sędziowie WSA Ewa Partyka WSA Krystyna Józefczyk /spr./ Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi K. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na rzecz adwokat K. R. wynagrodzenie w kwocie 295 zł 20/100 /słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy/ tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym: tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł / słownie : dwieście czterdzieści złotych/ i tytułem 23 % podatku VAT kwotę 55 zł 20/100 / słownie: pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy/.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi K.Z. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...], zwanego dalej Kolegium lub SKO z dnia [...] listopada 2014r. , nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego.

Z akt administracyjnych sprawy wynika, że decyzją z dnia [...] października 2014 r. znak: [...] Prezydent Miasta [...] odmówił K.Z. przyznania świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup pralki, zakup żywności i środków czystości, uregulowanie rachunku za energię elektryczną 116,46 zł, rachunku za gaz 55,83 zł i 51,70 zł zaległego rachunku za wodę 143,03 zł, opłatę za wywóz śmieci 280,20 zł oraz zakupu doładowania na telefon w wysokości 25,00 zł.

W odwołaniu od ww. decyzji K.Z. zarzuciła, że wydana decyzja jest bezpodstawna i błędna. Zarzuciła wydanie decyzji w oparciu o błędnie ustalony stan faktyczny. Opisała swoją sytuację finansową oraz mieszkaniowa kwestionując fakt prowadzenia gospodarstwa domowego wspólnie z synem.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] wymienioną na wstępie decyzją utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, w podstawie prawnej powołując art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 27 lutego 2013 r., poz. 267, z późn. zm.), zwanej dalej "K.p.a. w związku z art. 8 ust. 1 i ust. 3, art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U z 2013 r., poz. 182, z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą" oraz § 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowania kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z dnia 17 lipca 2012 r., poz. 823 ).

Wyjaśniło, że zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje jeśli dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 456,00 zł. miesięcznie, zwanej kryterium dochodowym rodziny, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.

Zgodnie z art. 106 ust. 4 ustawy decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Art. 107 ust.1 ustawy stanowi, iż wywiad środowiskowy przeprowadzany jest między innymi w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin. W przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także w przypadku gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu.

Jak wynika z akt sprawy, aktualizacja wywiadu środowiskowego została przeprowadzona w dniu 8 października 2014 r. przez pracownika socjalnego Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej [...]. Przepis art. 2 ust 1 ustawy stanowi iż pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W myśl art. 3 ust. 1 ustawy pomoc społeczna ma wspierać osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia potrzeb i umożliwić im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka.

Analizując powyższe warunkiem niezbędnym do powstania po stronie osoby lub rodziny uprawnienia do uzyskania świadczeń z pomocy społecznej jest uprzednie wykorzystanie własnych środków, możliwości i przysługujących uprawnień. Pomoc społeczna jest świadczona dopiero wtedy, gdy rodziny nie są w stanie pokonać swoich trudności życiowych własnym działaniem. Art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy stanowią, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału i odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.

Rodzina K.Z. nie posiada żadnych dochodów, a jedynym źródłem jej utrzymania są świadczenia otrzymywane z pomocy społecznej. Rodzina wnioskodawczyni systematycznie korzysta ze wsparcia Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej [...].

Organ wyjaśnił, że zasiłek celowy jest świadczeniem uznaniowym. Przyznanie zasiłku z pomocy społecznej nie jest prawnym obowiązkiem organów administracji , bowiem pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Organ nie dopatrzył się w działaniu organu I instancji uchybień przytoczonych w decyzji przepisów.

W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na wskazaną wyżej decyzję K.Z. wniosła o jej uchylenie w całości. Wskazała, że decyzja ta jest przedwczesna i niezgodna za stanem faktycznym oraz zmierza do pozbawienia jej warunków odpowiadających godności człowieka, zagwarantowanych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wyjaśniła, że mieszkanie, które zajmuje wspólnie z synem nie zostało przez nią kupione, ale otrzymała je tytułem darowizny od mamy. Wskazała na świadczenia z pomocy społecznej, jakie zostały jej przyznane, m. in. zasiłek celowy na zapłacenie energii i zaległy rachunek za gaz. Wyjaśniła, że został jej także przyznany dodatek mieszkaniowy. Wniosła o zasądzenie dla niej i jej syna kwoty 300. 000 zł, co ostatecznie uwolni organy od obowiązku "utrzymywania jej przy życiu". W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z przyczyn podniesionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647). Zakres kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej P.p.s.a., z którego wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W myśl art. 151 P.p.s.a Sąd oddala skargę w razie jej nieuwzględnienia.

Poddawszy takiej ocenie zaskarżoną decyzję Sąd doszedł do przekonania, że decyzja nie narusza prawa i dlatego też skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Podstawę materialnoprawną kwestionowanego rozstrzygnięcia, stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są oni w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem pomocy społecznej, zgodnie z art. 1 i art. 2 ustawy jest zapobieganie powstawania takim sytuacjom przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia się osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem.

Poza sporem pozostaje fakt, że skarżąca spełnia kryterium dochodowe (art. 8 ust. 2 U.p.s.), uprawniające ją do świadczeń z pomocy społecznej, a ponadto należy do kręgu osób mogących być beneficjentami zasiłku celowego. Zgodnie bowiem z art. 39 ust 1 i 2 powołanej wyżej ustawy zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności także na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.

Nie są to jednak jedyne czynniki, jakie bierze pod uwagę organ pomocy społecznej w zakresie udzielanych świadczeń. Równocześnie bowiem, stosownie do regulacji zawartej w art. 3 ust. 4 cytowanej ustawy, potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają możliwościom i celom tej pomocy. Wysokość tej pomocy uzależniona jest więc nie tylko od potrzeb wnioskodawcy, ale także od możliwości finansowych organu pomocy społecznej, a w każdej konkretnej sytuacji ma służyć realizacji celu pomocy społecznej, jakim jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są oni w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.

Brzmienie przywołanych wyżej unormowań oznacza, iż decyzja w zakresie przyznania pomocy w formie zasiłku celowego, jak również w kwestii określenia jej wysokości podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne cechuje się m.in. tym, że organ nie jest związany ścisłymi kryteriami prawnymi, a więc ma pewną swobodę w ocenie zasadności żądania. W przypadku zasiłku celowego organ administracyjny wydaje decyzję oceniając całokształt sytuacji strony i jej rodziny, mającej wpływ na zakres zaspokojenia potrzeb, uwzględniając przy tym sytuację ogólną, czyli wysokość posiadanych środków, liczbę osób wymagających pomocy, wykorzystanie własnych zasobów, uprawnień i możliwości celem przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej, w jakiej się znaleźli. Dopiero po ustaleniu, że taka pomoc jest niezbędna, organ może przyznać zasiłek celowy, biorąc pod uwagę zarówno okoliczności przemawiające za udzieleniem pomocy, jak i przeciw jej udzieleniu, także w kontekście wysokości przyznanej pomocy. Spełnienie kryteriów przez osobę ubiegającą się o zasiłek celowy nie oznacza zatem, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie świadczenia i to w wysokości jakiej oczekuje..

Działanie organu w ramach uznania administracyjnego nie oznacza, że organ administracji dysponuje w tym zakresie niczym nie skrępowaną swobodą. Podkreślić bowiem należy, iż uznanie administracyjne nie zwalnia organu od obowiązku prowadzenia postępowania zgodnie z określoną w art. 8 k.p.a. zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa, jak również z zasadami prawdy obiektywnej oraz swobodnej oceny dowodów, określonymi w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organ, działając w ramach przysługującego uznania, nie jest również zwolniony od powinności prawidłowego uzasadnienia swego rozstrzygnięcia, zgodnie z wytycznymi zawartymi w art. 107 § 3 k.p.a.

Decyzje wydawane w ramach uznania administracyjnego podlegają zatem kontroli sądowej w zakresie oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów, a więc dotyczącej prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji. Dokonana w niniejszej sprawie ocena uzasadnia twierdzenie, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa.

Organy orzekające w sprawie działały zgodnie ze wskazanymi wyżej zasadami, rozstrzygnęły sprawę zważając na sytuację rodzinną skarżącej, możliwości finansowe organu pomocy społecznej, a przed wszystkim mając na względzie główny cel pomocy społecznej, jakim jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są oni w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Dokonana przez organy ocena stanu faktycznego jest zgodna z ugruntowanym w orzecznictwie poglądem sprowadzającym się do stwierdzenia, że pomoc społeczna ma na celu jedynie pomóc osobom, a nie wyręczać je w staraniu się o poprawę sytuacji bytowej i nie może, z zasady, stanowić stałego źródła utrzymania (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 6 maja 2010 r., sygn. akt II SA/Łd 307/10, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W toku postępowania administracyjnego zebrano materiał dowodowy pozwalający na ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej skarżącej, a przede wszystkim finansowej i rozstrzygnięcie sprawy co do jej istoty. Organ szczegółowo wyjaśnił przyczyny odmowy przyznania wnioskowanego zasiłku, wskazując, że wnioskiem objęte zostały bądź potrzeby nie objęte dyspozycją przepisu art. 2 i 3 ustawy nie będące niezbędnymi potrzebami bytowymi bądź też potrzeby zaspokojone poprzez przyznanie zasiłków na podstawie wcześniej wydanych decyzji bądź też wobec szerokiego spektrum udzielanych stale wnioskodawczyni świadczeń z pomocy społecznej możliwe do zaspokojeniu przy wykorzystaniu własnych możliwości. Sąd za prawidłowe uznaje stanowisko organu, iż brak jest podstaw do przyznania zasiłku celowego na zakup nowej pralki skoro strona nie skorzystała z możliwości jej naprawy, a organ przyznał zasiłek na pokrycie kosztów jej dowozu do zakładu świadczącego takie usługi. Za słuszne należy uznać stanowisko organu, iż zakupu doładowań do telefonu z całą pewnością nie można zaliczyć do niezbędnych potrzeb bytowych, podobnie jak spłaty zaległych rachunków za wodę, wywóz śmieci przy uwzględnieniu faktu świadomego doprowadzenia do tych zaległości przez skarżącą. Prawidłowo organ wskazał zadłużenie za wodę obejmuje także marzec 2014 r. podczas, gdy przyznany został zasiłek na ten cel, a wiec przyznana pomoc nie jest wykorzystywana zgodnie z przeznaczeniem. Także prawidłowo uwzględnił organ okoliczność objęcia skarżącej stałą i długoterminową pomocą z MOPS- u w formie zasiłku stałego w kwocie 460 zł oraz okresowego wynoszącego od września 360 zł, co pozwala na regulowanie samodzielnie zobowiązań finansowych, przy jednoczesnym przyznaniu zasiłków celowych w tramach Projektu "Czas na aktywność w gminie [...]" oraz jednorazowych form pomocy w zależności od zgłaszanych potrzeb co znacznie odciąża budżet domowy rodziny skarżącej. Zasadne było nieprzyznanie skarżącej wnioskowanego zasiłku w zakresie pomocy na zakup żywności przy równoczesnym zaspokojeniu potrzeb nim objętych decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] przyznającą pomoc w formie korzystania z gorących posiłków w ilości 2 porcji dziennie od dnia 1 września 2014 r. do dnia 2 stycznia 2015 r., co także odciąża zacznie budżet domowy i pozwala na zabezpieczenie żywności na przygotowanie kolacji i śniadań przy wykorzystaniu posiadanych przez skarżącą środków.

Sąd zwraca uwagę, że pomoc oraz jej wysokość jest nie tylko warunkowana potrzebą strony, ale również posiadanymi do dyspozycji przez Ośrodek środkami finansowymi oraz ilością osób ubiegających się o pomoc.

Zarzuty podniesione w skardze nie zasługują na uwzględnienie.

Mając na uwadze przedstawiony stan rzeczy Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja wydana została zgodnie z obowiązującym prawem, w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania. W ocenie Sądu w sprawie nie doszło do naruszenia granic przysługującego organom uznania administracyjnego. Wydając rozstrzygnięcie organy miały bowiem na względzie okoliczności sprawy tak istniejące po stronie skarżącej, jak również uwzględniły cele i możliwości pomocy społecznej.

Z uwagi na powyższe, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.