Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1866/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2012-02-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 7,  art. 77 par. 1,  art. 107 par. 1 i 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 3 par. 1,  art. 133 par. 1,  art. 151,  art. 190
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 1866/11 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 lutego 2012 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Stanisław Grzeszek (spr.), Sędzia: WSA Ewa Michna, Sędzia: WSA Urszula Zięba, Protokolant: Aleksandra Osipowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lutego 2012 r., sprawy ze skargi M.F., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 30 sierpnia 2011 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - skargę oddala -


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 20 stycznia 2010r. M. F. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z prośbą o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Prośbę swą uzasadniał trudną sytuacją materialną, prowadzona od września 2008r. firma budowlana została w latach 2008/2009 dotknięta kryzysem gospodarczym i wielu inwestorów zrezygnowało z inwestycji. Pomimo licznych zabiegów, wnioskodawcy nie udało się pozyskać żadnych zleceń. W związku z tym płatnik zawiesił działalność, pozostawiając nieuregulowane zobowiązania finansowe. Obecnie zobowiązany pracuje w firmie budowlanej, wychowuje małoletnie dziecko, jego sytuacja finansowa jest bardzo trudna, korzysta z pomocy rodziny i nie ma możliwości spłaty zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek.

Decyzją nr [...] z dnia 18 marca 2010r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek wraz z odsetkami za zwłokę w łącznej kwocie 20.770,52 zł. Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z dnia 8 czerwca 2010r. nr [...] utrzymano w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie.

Wyrokiem z dnia 7 grudnia 2010r. sygn. akt I SA/Kr 1341/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił zaskarżoną przez wnioskodawcę decyzję nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Jak wyjaśniono w uzasadnieniu, Sąd nie był w stanie ocenić, czy postępowanie w sprawie przeprowadzone zostało w sposób prawidłowy, a dokonane przez organy ustalenia i w konsekwencji końcowe rozstrzygnięcie zostały wydane zgodnie z prawem. W rozpoznawanej sprawie okazało się, że postępowanie dowodowo-wyjaśniające było niepełne, a konkluzje wyciągnięte ze zgromadzonego materiału dowodowego są nieprzekonywujące. W opinii Sądu uzasadnienie było zbyt ogólnikowe, gdyż zawierało zaledwie kilka zdań odnoszących się do sytuacji strony i tym samym nie wystarcza, by uznać je za prawidłowe i wyczerpujące w świetle art. 107 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zdaniem Sądu, organ nie sprecyzował przekonywująco na podstawie, których konkretnie informacji i danych dokonał oceny, że skarżący może zapłacić zaległe składki. Bo wskazane okoliczności faktyczne i zebrane dokumenty nie upoważniały do takiej oceny. Organ nie dokonał też analizy struktury miesięcznych dochodów skarżącego i jego wydatków, nie ustalił, czy na poziomie uzyskiwanych dochodów i aktualnego budżetu domowego możliwe jest wywiązanie się skarżącego ze zobowiązania wobec ZUS.

Po ponownym przeprowadzeniu postępowania decyzją z dnia 15 lipca 2011r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych działając na podstawie:

- art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r.

o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) odmówił umorzenia; należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy, odsetki za zwłokę i koszty upomnienia za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 20.731,73 zł, należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz z odsetkami za zwłokę za pracowników w części finansowanej przez płatnika w łącznej kwocie 29,79 zł, należności z tytułu odsetek za zwłokę od składek za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych w kwocie 9,00 zł, oraz

- art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 30 i art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych umarzył postępowanie w zakresie umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych w kwocie 16,26 zł za miesiąc lipiec 2005r.

W uzasadnieniu wyjaśniono, że wnioskodawca w okresie od 8 września 2008r. do 29 czerwca 2010r. prowadził działalność gospodarczą w zakresie usług budowlanych. Wykonując działalność nie wywiązywał się z obowiązku opłacania składek na wskazane ustawą ubezpieczenia z tytułu prowadzonej działalności. Zaległości w należnościach składkowych zostały objęte egzekucją. Dokonano zajęcia rachunku bankowego w [...] Banku. W związku ze zbiegiem egzekucji, postanowieniem Sądu Rejonowego [...]z dnia 4 października 2010r. łączne prowadzenie postępowania egzekucyjnego przejął Komornik Sądowy. Dotychczas nie dokonano żadnej wpłaty do Zakładu.

Jeśli chodzi o sytuację materialną, rodzinną i zdrowotną zobowiązanego, w dniu 24 marca 2011r. poinformowano wnioskodawcę o wszczęciu postępowania wyjaśniającego, mającego na celu ustalenie aktualnej sytuacji majątkowej dłużnika. Jednakże wnioskodawca odmówił złożenia wyjaśnień w tym zakresie, oświadczając, iż dokumentacja dotycząca sytuacji materialnej dłużnika znajduje się w aktach sprawy, argumentując, że jego sytuacja finansowa od 2010r. nie uległa poprawie. Obecnie dłużnik uzyskuje dochody jedynie z pracy, nie posiada nieruchomości ani majątku ruchomego. Wnioskodawca zaznaczył, iż nie ma możliwości korzystania z pomocy rodziców ze względu na rosnące zadłużenie i problemy finansowe firmy ojca oraz niewielkie zarobki matki uzyskiwane z pracy na 1/2 etatu w sklepiku szkolnym.

Organ pierwszej instancji ustalił, że pod adresem ul. P. [...]w K. zameldowany jest m.in. sam wnioskodawca oraz jego matka, natomiast partnerka zobowiązanego - zameldowana jest w C., a ojciec zobowiązanego w K .pod adresem ul. K.[...]. Wnioskodawca oświadczył, że wraz z konkubiną i z ich małoletnią córką J. zamieszkują w mieszkaniu rodziców zobowiązanego w K. przy ul. P.[...]. Wnioskodawca jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony w wymiarze 1/2 etatu w firmie ojca z wynagrodzeniem 659,00 zł brutto. Nie pobiera on świadczenia emerytalno-rentowego. Tymczasem zgodnie z informacją z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS w 2011r. podstawy wymiaru składek zobowiązanego z pracy wykonywanej na rzecz firmy ojca kształtują się na poziomie 693,00 zł, natomiast podstawa wymiaru składek jego partnerki z pracy na rzecz K. S.A. mieszczą się w okresie od stycznia 2011r. do maja 2011r. w przedziale 1.576,67 zł - 2.420,72 zł (suma z pięciu miesięcy wynosi 10.652,50 zł, średnio 2.130,50 zł). Ojciec zobowiązanego prowadzi działalność gospodarczą, natomiast matka jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę w F.H. "Z." w wymiarze 1/2 etatu z podstawą wymiaru składek w 2011r. w wysokości 693,00 zł miesięcznie.

Zgodnie z przedłożoną dokumentacją i zaświadczeniem Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 29 marca 2011r., obecnie zobowiązany nie figuruje w ewidencji podatników prowadzących działalność gospodarczą. Natomiast w okresie od 1 sierpnia 2004r. do 29 grudnia 2006r. figurował jako prowadzący działalność gospodarczą pn. F. a w okresie od 8 września 2008r. do 29 czerwca 2010r. pn. F. - FIRMA BUDOWLANA. Wnioskodawca nie posiada zaległości podatkowych. Zgodnie z zaświadczeniem Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia 5 maja 2011r. ani wnioskodawca ani też jego partnerka nie figurują w rejestrze klientów i nie korzystają z pomocy Ośrodka.

Zobowiązany nie figuruje w rejestrach ewidencji gruntów Urzędu Miasta K. jako właściciel, współwłaściciel bądź użytkownik wieczysty nieruchomości miasta K., nie figuruje też w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców.

Według oświadczenia zobowiązanego z dniu 29 stycznia 2010r. wszelkie rachunki za media opłacają rodzice, natomiast w oświadczeniu z dnia 23 kwietnia 2010r. zaznaczył, iż ponosi 1/2 opłat mieszkaniowych oraz przedłożył rachunki wystawione na matkę z tytułu opłat za:

- czynsz w okresie od stycznia 2010r. do marca 2010r. na kwotę po 550,00 zł miesięcznie;

- energię elektryczną za miesiąc styczeń 2010r. i luty 2010r. na kwotę po 169,38 zł, za marzec 2010r. i maj 2010r. odpowiednio 161,21 zł, a za kwiecień 2010r. - 163,36 zł;

- gaz za okres ok. 6 miesięcy od czerwca 2009r. do grudnia 2009r. w wysokości 206,88 zł, a za okres ok. 2 miesięcy od grudnia 2009r. do lutego 2010r. w wysokości 355,60 zł;

- opłaty; za telefon za styczeń 2010r. w kwocie 89,07 zł, za luty 2010r. w kwocie 105,66 zł, za marzec 2010r. w kwocie 96,47 zł, za internet miesięcznie po 74,00 zł, za abonament RTV miesięcznie po 50,20 zł.

Wnioskodawca wykazał także posiadanie zadłużenia wobec:

- "I." sp. z o.o. - według stanu na dzień 1 lutego 2010r. na kwotę 792,12 zł plus odsetki i koszty;

- "G." spółka jawna - według stanu na dzień 16 grudnia 2009r. na kwotę 1.559,10 zł plus odsetki i koszty, które podlegało egzekucji w drodze zajęcia wynagrodzenia za pracę.

Postępowanie egzekucyjne wszczęte wnioskiem [...] Bank S.A. zostało postanowieniem z dnia 20 lutego 2008r. umorzone w związku ze stwierdzeniem bezskuteczności egzekucji. Według stanu na dzień 31 grudnia 2009r. saldo na koncie firmowym zobowiązanego wynosiło -28,00 zł.

Mając na uwadze te okoliczności w zakresie należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą organ uznał, iż sytuacja zobowiązanego nie wyczerpuje całości kryteriów niezbędnych do pozytywnego załatwienia wniosku na podstawie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Organ podniósł, że wnioskodawca jest osobą aktywną zawodowo, uzyskującą dochód z pracy wykonywanej w firmie ojca. Jego zaległości zostały skierowane na drogę przymusowego dochodzenia. Wprawdzie do dnia 20 czerwca 2011r. Komornik nie dokonał żadnej wpłaty na rachunek Zakładu, jednakże egzekucja pozostaje aktualna. Zważywszy na kwotę zaległości, nie można więc wykluczyć, iż w ramach prowadzonej egzekucji należności z tytułu składek zostaną spłacone, choćby częściowo. Dalej wyjaśniono, że ZUS może zrezygnować z egzekwowania należności tylko wówczas, gdy prowadzenie egzekucji jest bezcelowe lub nieopłacalne. Dłużnik nie może wywodzić swoich praw z tego, że jego zdaniem w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się od niego kwot przekraczających koszty egzekucji. Ocena, czy wszczęcie postępowania egzekucyjnego jest zasadne, ponoszenie wydatków egzekucyjnych jest zbędne, czy też może przynieść korzyści, należy wyłącznie do wierzyciela. Fakt stwierdzenia w dniu 20 lutego 2008r. bezskuteczności egzekucji wszczętej wnioskiem[...] Bank S.A., nie może zatem stanowić podstawy do stwierdzenia przez organ, czy w stosunku do należności składkowych zachodzi całkowita nieściągalność.

ZUS wskazał, że wprawdzie w świetle art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego, zadaniem organu jest podjęcie wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Dopełnienie powyższego obowiązku nie jest jednak możliwe bez współudziału strony postępowania, która nie odpowiada na wezwanie organu i nie składa wymaganych wyjaśnień lub zeznań osobiście, przez pełnomocnika lub na piśmie, jeżeli jest to niezbędne dla rozstrzygnięcia sprawy (art. 50 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego).

Na podstawie przedłożonych rachunków, ZUS ustalił średnie miesięczne wydatki związane z utrzymaniem wspólnie zamieszkiwanego z rodzicami mieszkania, których łączna wysokość wynosi 936,01 zł. Po opłaceniu udokumentowanych wydatków w wysokości 468,00 zł, wnioskodawcy i jego partnerce pozostaje kwota ok. 1.500,00 zł netto na pozostałe wydatki, co doprowadziło organ do wniosku, że sytuacja finansowa rodziny jest dobra.

ZUS podkreślił, że w toku prowadzonego postępowania nie miał możliwości dokładniej ustalić aktualnej sytuacji materialnej strony ani sprawdzić, w jakich rzeczywiście warunkach lokalowych żyje rodzina i ustalić, czy konieczność spłaty zadłużenia mogłaby pozbawić go możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb bytowych, gdyż odmówiono złożenia wyjaśnień w tym zakresie i spisania aktualnego kwestionariusza o stanie majątkowym. Ponadto, wprowadzono w błąd organ składając w dniu 4 kwietnia 2011r. oświadczenie, iż sytuacja finansowa dłużnika od 2010r. nie uległa poprawie, nie informując Zakładu, iż konkubina zobowiązanego podjęła pracę z której uzyskuje dochody

W ocenie Zakładu fakt, iż wnioskodawca nie ma możliwości korzystania z pomocy rodziców ze względu na rosnące zadłużenie i problemy finansowe firmy ojca oraz niewielkie zarobki matki uzyskiwane z pracy na 1/2 etatu, nie ma znaczenia w przedmiotowej sprawie. Płatnik oświadczył bowiem, iż wraz z partnerką prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe a jedynie wspólnie zamieszkuje z rodzicami, partycypując w ponoszonych wydatkach. Dodatkowo organ dostrzegł realne możliwości poprawy sytuacji finansowej wnioskodawcy. Zobowiązany jest osobą młodą, zdrową, w pełni zdolną do pracy a zatem ma możliwość podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy i uzyskiwania dochodów wyższych niż na poziomie minimalnego wynagrodzenia. Powoływany fakt braku odpowiedniego wykształcenia nie znajduje jego zdaniem uzasadnienia, gdyż zobowiązany posiada wieloletnie doświadczenie w pracy w branży budowlanej i kompetencje niezbędne do znalezienia pracy.

Dokonując rozstrzygnięcia w tej sprawie uwzględniono okoliczność, że płatnik posiada zobowiązania finansowe inne niż z tytułu składek ubezpieczeniowych, które utrudniają mu uregulowanie zaległości składkowych. Niemniej jednak okoliczności te nie mogą w świetle obowiązujących przepisów stanowić wystarczającej przesłanki uzasadniającej umorzenie należności z tytułu składek. Prowadziłoby to bowiem do nadania prymatu innym wierzycielom kosztem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Odnosząc się do argumentu jakoby powstanie zadłużenia wobec Zakładu wynikało z utraty płynności finansowej prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, spowodowanej kryzysem w sektorze budowlanym w latach 2008/2009, co uniemożliwiło mu pozyskanie nowych zleceniodawców - Zakład zwrócił uwagę, iż zadłużenie na koncie płatnika figuruje począwszy od 2005r.

W zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia pracowników w części finansowanej przez płatnika wraz z należnymi odsetkami za zwłokę oraz odsetek za zwłokę od składek za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych – wyjaśniono, że nie ma zastosowania zastrzeżenie zawarte w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. - składki te mogą być umarzane przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, co nie ma miejsca w niniejszej sprawie.

Końcowo przypomniano natomiast, że zgodnie z art. 30 w/w ustawy - do składek w części finansowanej przez ubezpieczonych (pracowników) niebędących jednocześnie płatnikami składek nie stosuje się przepisów art. 28 i 29 tej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, co oznacza, że regulacje dotyczące możliwości umarzania należności z tytułu składek nie mogą mieć zastosowania do należności w części finansowanej przez ubezpieczonych.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skierowanym do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zarzucono naruszenie ważnego interesu prawnego zobowiązanego, który związany jest ze stanem majątkowym i finansowym oraz naruszenie przepisów postępowania administracyjnego w szczególności naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, w związku z nienależycie przeprowadzonym postępowaniem dowodowym, a tym samym nie wyjaśnienie istotnych okoliczności sprawy. Zakład nie dołożył należytej staranności w przeprowadzeniu postępowania dowodowego i nie dokonał ustalenia nie budzących wątpliwości przesłanek, które warunkują wydanie zgodnej z prawem decyzji. Zarzucono również przekroczenie przez organ decyzyjny "uznania administracyjnego" w szczególności w przypadku spełnienia przez zobowiązanego przesłanek całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Postawiono także organowi zarzut naruszenie przepisów prawa proceduralnego w zakresie oceny dowodów poprzez sprzeczną analizę zebranego materiału dowodowe, czego konsekwencją było wydanie decyzji niekorzystnej dla strony odmawiającej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia. Wytknięto także zastosowanie wadliwych kryteriów oceny faktów do ich udowodnienia oraz nieuznanie istotnych, wg strony dowodów, którym odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej.

Ponadto, kolejny raz odwołano się do ciężkiej sytuacji materialnej i finansowej w jakiej znalazł się zobowiązany. Według zobowiązanego okoliczność ta nie została uwzględnione przez Zakład podczas wydawania decyzji. W ocenie odwołującego się ZUS błędnie dokonał ustalenia rzeczywistej kwoty środków, jakimi dysponuje wspólnie z partnerką życiową i dzieckiem na zaspokojenie swoich podstawowych potrzeb życiowych. Doliczając do wynagrodzenia płatnika wynagrodzenie jego partnerki, na ich 3-osobową rodzinę łączny dochód wynosi 2.789,50 zł brutto. Po odliczeniu kosztów utrzymania oraz opłacenia przedszkola dla dziecka w kwocie 350,00 zł, pozostaje kwota około 1.090,00 zł, która nie zaspokaja wszelkich wydatków na potrzeby rodziny, w tym małoletniego dziecka.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 30 sierpnia 2011r. nr [...]utrzymał w mocy zakwestionowaną decyzję z dnia 15 lipca 2011r. nr [...].

W uzasadnieniu stwierdzono, że Zakład, w wyniku przeprowadzonego ponownego postępowania w sprawie, doszedł do takiej samej konkluzji jak poprzednio, to jest, że w odniesieniu do sytuacji wnioskodawcy okoliczności sprawy nie wskazują na stan całkowitej nieściągalności oraz nie wykazują, aby opłacenie należności pociągnęło ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Ponadto, w ocenie Zakładu zobowiązany nie wykazał, ażeby ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie był w stanie opłacić należności, co miałoby pociągnąć dla niego i jego rodziny zbyt ciężkie skutki, pozbawiając go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

ZUS rozpatrując ponownie wniosek, po przeanalizowaniu całości materiału dowodowego zgromadzonego w przedmiotowej sprawie stwierdził, że ani sam zobowiązany, jego partnerka i dziecko, ani jego rodzice nie wymagają też stałej opieki, która mogłaby ewentualnie uniemożliwić zobowiązanemu podjęcie innej pracy w pełnym wymiarze, a przez to uzyskiwanie większego dochodu. Wobec powyższego Zakład uznał, że "niezbędne potrzeby życiowe" nie są zagrożone. Zarzut zbyt ogólnikowego uzasadnienia zakwestionowanego rozstrzygnięcia uznał za bezzasadny, ponieważ Zakład w celu dokładnego wyjaśnienia sprawy przeprowadził postępowanie wyjaśniające łączne z podjęciem czynności kontrolnych. Jednocześnie zaznaczył, że nie ma prawnych oraz faktycznych możliwości ustalenia we własnym zakresie sytuacji zdrowotnej płatnika, jak również kosztów bieżącego utrzymania czy wysokości opłacanych rachunków, ponieważ są to dane poufne udostępniane tylko właścicielowi tych danych, a innym podmiotom tylko w ściśle określonych przypadkach, w szczególności, że udowodnienie stanu faktycznego w tym zakresie spoczywa na zobowiązanym.

W przedmiotowej sprawie za odmową umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek przemawia zdaniem organu interes społeczny, który należy rozumieć nie tylko jako korzyść służąca ogółowi ubezpieczonych, czyli respektowanie wartości wspólnych dla społeczeństwa jak solidarność społeczna, sprawiedliwość. Przez interes społeczny należy również rozumieć zapewnienie maksymalnych dochodów przez budżet państwa, jak również ograniczenie jego ewentualnych wydatków. Zakład podkreślił, że składki opłacane przez płatników przeznaczone są na zapewnienie bieżącej ochrony ubezpieczeniowej. Dodatkowo, uwzględniono również słuszny interes strony, ponieważ w przypadku spłacenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek, wnioskodawca uniknie negatywnych konsekwencji, gdyż przy ustalaniu prawa do emerytury lub renty dla płatników składek zobowiązanych do opłacenia składek na własne ubezpieczenia emerytalne i rentowe nie uwzględnia się okresu, za który nie zostały opłacone składki mimo podlegania obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalno-rentowym w tym okresie.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zostały powtórzone zarzuty zawarte we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy i w ich kontekście zażądano przeprowadzenie dowodów wskazanych w treści skargi oraz znajdujących się w aktach sprawy, a także według uznania Sądu - przeprowadzenie dowodów powołanych przez Sąd, a pozwalających na rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy,

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymując w całości swe dotychczasowe stanowisko w sprawie wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy zauważyć, że uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem.

W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.

Mając na względzie powyższe, tj. dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji z dnia 30 sierpnia 2011r. wydanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, a więc badając zaskarżone rozstrzygnięcie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071), powoływanej dalej jako "k.p.a.", jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.s.u.s.", oraz w oparciu o akta sprawy zgodnie z art. 133 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością jego wyeliminowania z obrotu prawnego.

Jak wynika z akt sprawy skarżący wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie zaległości z tytułu niezapłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz z odsetkami za zwłokę za okres prowadzenia przez niego działalności gospodarczej. W związku z treścią wniosku zastosowanie w sprawie miały przepisy art. 28 u.s.u.s., które regulują kwestie umarzana należności składkowych.

Zgodnie z treścią wymienionego art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3. Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie, tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje bowiem na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku "mogą być one umorzone". Takie stanowisko znajduje swoje potwierdzenie w uchwale Sądu Najwyższego z 6 maja 2004r., sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285, w której Sąd ten wskazał, że "(...) przepis art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 ustawy wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone". Podobne stanowisko zajął skład orzekający w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 sierpnia 2007r., sygn. akt II GSK 141/07. Stanowisko to podziela Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie.

W rozpoznawanej sprawie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącego. ZUS orzekający w sprawie prawidłowo bowiem wskazał, że wobec skarżącego nie została spełniona żadna z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Skarżący wprawdzie nie prowadzi już działalności gospodarczej, jednakże cały czas wykazuje aktywność zawodową i posiada stałe źródło dochodów w postaci wynagrodzenia za pracę. Przy tym należy podzielić ocenę ZUS, że posiada on wszelkie predyspozycje – jest młodym i zdrowym mężczyzną – do pracy na pełnym etacie, a co za tym idzie uzyskiwania dużo większych dochodów, umożliwiających już wygospodarowanie środków na stopniową spłatę zadłużenia. W kontekście przywołanych przesłanek istotnym jest także to, że w stosunku do skarżącego prowadzone jest ciągle postępowanie egzekucyjne. Jakkolwiek w jego wyniku dotychczas nie dokonano żadnej wpłaty na rzecz ZUS niemniej jednak komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, uniemożliwiającego prowadzenie egzekucji i nie umorzył postępowania egzekucyjnego. Sąd podziela stanowisko, że prawem wierzyciela, a w przypadku należności publicznoprawnych wręcz obowiązkiem jest poszukiwanie wszelkich dostępnych możliwości dochodzenia swoich należności, w tym także w przyszłości np. poprzez egzekucję z wynagrodzenia za pracę w przypadku podjęcia lepiej płatnej pracy, co w przypadku skarżącego jest wielce prawdopodobne. W ocenie Sądu, argument, że skarżący nie jest i nie będzie także w przyszłości w stanie znaleźć lepszej pracy w pełnym wymiarze czasu pracy z uwagi na brak wykształcenia nie jest przekonywujący, albowiem brak wykształcenia nie przeszkodził skarżącemu prowadzić działalności gospodarczej na własny rachunek. Ponadto skarżący prowadził własną firmę budowlana, a w tym zawodzie bardziej liczą się praktyczne umiejętności, niż wykształcenie.

W ocenie Sądu, z uwagi na powyższe okoliczności, prawidłowo ustalono, iż w stosunku do skarżącego nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji, że brak było prawnej możliwości - jak wyżej wyjaśniono - umorzenia zadłużenia w oparciu o to kryterium. Tych ustaleń organu nie kwestionował również skarżący, który skargę sądową oparł w zasadzie na zarzutach naruszenia zasad ogólnych postępowania administracyjnego (art. 7 k.p.a.) a także wadliwości decyzji (art. 107 § 3 k.p.a.) oraz prowadzonego postępowania poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego (art. 77 § 1 k.p.a.) i przekroczenia granic uznania administracyjnego przez odmowę umorzenia należności składkowych w sytuacji, gdy ewentualna spłata zadłużenia spowodowałaby pozbawienie go środków egzystencji.

W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Zgodnie z powołanym przepisem, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślenia jednak wymaga, że w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 wymienionego rozporządzenia, także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje ZUS. Może on - ale nie musi - umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście, gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu.

Wskazać w tym miejscu też należy, że sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, iż sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Innymi słowy, o tym, czy składki powinny być umorzone czy też nie, rozstrzyga zawsze nie sąd, lecz Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który może - ale nie musi - je umorzyć. Kontrola sądowa w takim przypadku polega wyłącznie na zbadaniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności.

Mając powyższe na względzie - zdaniem Sądu - ZUS, w wyniku ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego prawidłowo uznał, że okoliczności rozpatrywanej sprawy nie uzasadniają w sposób dostateczny zastosowania przepisów art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz ww. rozporządzenia.

Dokonując takiej oceny ZUS wziął pod uwagę, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, tj. dokumenty złożone przez skarżącego oraz podniesione przez niego okoliczności. Do wszystkich tych okoliczności i dowodów Zakład odniósł się w swojej decyzji, uzasadniając przy tym swoje stanowisko w sprawie w kontekście przesłanek mających tu zastosowanie, a uregulowanych w § 3 ust. 1 cyt. powyżej rozporządzenia.

W ocenie Sądu, Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo ustalił stan faktyczny, podjął szereg czynności zmierzających do zgromadzenia kompletnego materiału dowodowego obrazującego stan majątkowy i rodzinny skarżącego, a także jego konkubiny. ZUS sumując dochody miesięczne skarżącego i jego partnerki (według raportów miesięcznych RCA za lipiec 2011r. dawało to kwotę 3.088,09 zł), a średnio za okres od stycznia 2011r. do maja 2011r. ok. 2.800,00 zł miesięcznie i następnie dzieląc je przez ilość osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym (3 osoby) otrzymał kwotę ok. 930,00 zł, którą następnie zestawił z wysokością minimum socjalnego dla gospodarstwa pracowniczego składającego się z 3 osób w tym dziecka do 6 lat (793,22 zł). Jakkolwiek kategoria minimum socjalnego jest wysoce zgeneralizowana, to jednak może stanowić podstawę do poczynienia ustaleń w zakresie sytuacji majątkowej skarżącego. Kwota posiadanego dochodu niewątpliwie przewyższa minimum socjalne. Ponadto ZUS dokonał porównania posiadanego dochodu z ponoszonymi wydatkami miesięcznymi (kwota 528,00 zł). W tym miejscu należy wskazać na bezzasadność zarzutu skargi, co do niewłaściwego wyliczenia wydatków ponoszonych przez skarżącego na utrzymanie. Jak wynika bowiem z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji, ZUS przyjął, że skarżący partycypuje w opłatach w kwocie 528,00 zł tj. w kwocie wskazanej w skardze. Skarżący wskazał także, że opłaca przedszkole w kwocie ok. 350,00 zł, jednakże w żaden sposób tego wydatku nie udokumentował (podano jedynie, że jest to kwota "powszechnie obowiązująca", w piśmie z dnia 16 sierpnia 2011r. wskazano na "powszechnie obowiązującą" kwotę ok. 400,00 zł). Przy czym musi zastanawiać zasadność ponoszenia powyższego wydatku w sytuacji, gdy skarżący pracuje 1/2 etatu, podobnie matka skarżącego zatrudniona jest w niepełnym wymiarze czasu pracy, a więc praktycznie istnieje możliwość zapewnienia opieki nad dzieckiem. Wobec ustalonej w tym kontekście nadwyżki dochodu, pozwalającej zakładać nawet istotne wahania bieżących wpływów i wydatków, nie sposób stwierdzić bezpośredniego zagrożenia dla egzystencji samego skarżącego jak i jego najbliższych, mając dodatkowo na uwadze wspomniany już fakt niewykorzystywania przez skarżącego w pełni swoich zdolności zarobkowych.

ZUS orzekający w sprawie trafnie ustalił dochody skarżącego oraz skonfrontował je z koniecznymi wydatkami, co w konsekwencji doprowadziło go do słusznej konstatacji, że skarżący nie wykazał w sposób jednoznaczny, ażeby jego sytuacja majątkowa i rodzinna nie pozwalała na spłatę zaległych należności składkowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego). Pamiętać należy, że postępowanie o umorzenie należności składkowych, jest postępowaniem wszczynanym na wniosek i to na wnioskodawcy ciążył obowiązek wykazania wszystkich okoliczności, uzasadniających zastosowanie ulgi. W tym kontekście należy ocenić negatywnie odmowę złożenia wyjaśnień w zakresie aktualnej sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącego i jego najbliższych oraz wykazany przez ZUS fakt podawania zaniżonych dochodów osiąganych przez skarżącego oraz jego partnerki (w piśmie z dnia 4 kwietnia 2011r. poinformowano, że cyt. "sytuacja finansowa dłużnika nie uległa poprawie. Aktualne pozostaje zaświadczenie o zatrudnieniu i zarobkach, braku innych dochodów oraz niekorzystaniu z pomocy publicznej i społecznej", gdy tymczasem od stycznia 2011r. konkubina skarżącego, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe uzyskiwała dochody z tytułu zatrudnienia w K. S.A.).

Według Sądu, ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego.

ZUS prawidłowo wywiązał się z nałożonego nań obowiązku poszanowania art. 11 k.p.a., tj. zasady przekonywania. W szczególności ZUS wyjaśnił stronie zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwianiu sprawy, co znalazło wyraz w rzeczowym uzasadnieniu decyzji. ZUS, stosownie do treści art. 77 § 1 k.p.a., podjął wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. Nie ulega też wątpliwości, że w sprawie został w sposób wyczerpujący zebrany i rozpatrzony cały materiał dowodowy, co znalazło odzwierciedlenie w obszernych i rzeczowych motywach rozstrzygnięcia. Tym samym Zakład Ubezpieczeń Społecznych zrealizował zalecania i wskazania zawarte w wyroku WSA w Krakowie z dnia 7 grudnia 2010r., sygn. akt I SA/Kr 1341/10.

Nie doszło zatem do naruszenia zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w tym wyrażonej w art. 7 i art. 10 § 1 k.p.a. Skarżący był bowiem pouczona o swoich uprawnieniach w tym postępowaniu administracyjnym, tak o możliwości złożenia wszelkich dokumentów świadczących o jego szczególnie trudnej sytuacji finansowej i rodzinnej, jak i o możliwości złożenia końcowego oświadczenia w sprawie.

Końcowo należy wskazać, że umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Jeżeli zatem, tak jak w rozpatrywanej sprawie, istnieje możliwość wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego - negatywne dla skarżącego rozstrzygnięcie - nie może być uważane za dowolne.

Niezależnie od powyższego Sąd zauważa, iż każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie zaległości, bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i - jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lutego 2000r. w sprawie o sygn. akt III SA 398-399/99 - zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje zwłaszcza, jeśli jego sytuacja ulegnie zmianie. Jakkolwiek pogląd ten wypowiedziano w oparciu o przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa, to jednak jest on w pełni aktualny także na gruncie ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że zaskarżona decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.