Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 768/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-05-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 98 ust. 3
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Gabriela Nowak, Sędziowie sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 maja 2022 r. sprawy ze skargi J. F. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania za nieruchomość oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z 30 grudnia 2021 r., nr 3555/2021, Wojewoda Mazowiecki, po rozpatrzeniu odwołania J. F., utrzymał w mocy decyzję Prezydenta m. st. Warszawy z 26 października 2021 r., nr 407/BM/WWO/DW/2021, o odmowie ustalenia odszkodowania.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym;

Wnioskiem z 24 lipca 2014 r. J. F. wystąpił o ustalenie odszkodowania za działki nr [...] i [...], z obrębu [...], przekazane na rzecz Gminy [...].

Decyzją 17 lipca 2015 r., nr 717/GK/SP/III/2015, Prezydent m. st. Warszawy odmówił ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w W. w Dzielnicy [...] w obrębie [...], stanowiącą działki ewidencyjne nr [...] o pow. 361 m2 i nr [...] o pow. 873 m2 przeznaczone pod ul. [...] i ul. [...].

Decyzją z 28 stycznia 2016 r., nr 322/2016, Wojewoda Mazowiecki uchylił powyższą decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji podnosząc, że prawo do odszkodowania powstaje dopiero wówczas gdy decyzja zatwierdzająca podział nieruchomości stanie się ostateczna.

Postanowieniem z 10 maja 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 697/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę Miasta Stołecznego Warszawy reprezentowanego przez Prezydenta m.st. Warszawy na powyższą decyzję.

Decyzją z 26 października 2021 r., nr 407/BM/WWO/DW/2021, Prezydent m. st. Warszawy odmówił ustalenia odszkodowania za grunt położony w W., w Dzielnicy [...], w rejonie ulicy [...], stanowiący działki ewidencyjne: nr [...] o pow. 361 m2 i nr [...] o pow. 873 m2 z obrębu [...], podnosząc, że właściciel nieruchomości zrzekł się odszkodowania.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył J. F. zarzucając jej naruszenie art. 98 ust. 3 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzez uznanie, że w świetle ww. przepisu doszło do skutecznego zrzeczenia się przez niego odszkodowania, art. 129 ust. 5 pkt 3 ww. ustawy polegające na niezastosowaniu powołanego przepisu, a w konsekwencji uznanie, że w okolicznościach sprawy nie zachodzi konieczność ustalenia odszkodowania, art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. poprzez niepełne zbadanie okoliczności sprawy, brak przeprowadzenia postępowania dowodowego, w tym brak przesłuchania strony w toku postępowania i w konsekwencji błędne uznanie, że doszło do skutecznego zrzeczenia się odszkodowania oraz art. 10 § 1 k.p.a. poprzez uniemożliwienie stronie czynnego udziału w postępowaniu.

Decyzją z 30 grudnia 2021 r. Wojewoda Mazowiecki utrzymał w mocy decyzję Prezydenta m. st. Warszawy z 28 października 2021 r.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że ostateczną decyzją Burmistrza Gminy [...] z [...] listopada 1996 r., nr [...], zatwierdzono projekt podziału nieruchomości KW [...] dz. [...], położonej w Gminie [...] rej. urb. [...] przy ulicy [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] w obrębie [...]. W wyniku podziału powstały, między innymi, działki nr [...] o pow. 361 m2 i nr [...] o pow. 873 m2 przeznaczone pod ul. [...] i ul. [...]. W decyzji podziałowej wskazano, że nie orzeczono w niej o odszkodowaniu z uwagi na zrzeczenie się dokonane przez właściciela nieruchomości.

Organ podniósł następnie, że w dniu 16 sierpnia 1996 r. J. F. złożył oświadczenie, że jest właścicielem nieruchomości KW [...] dz. [...], położonej przy ul. [...] stanowiącej działkę ewidencyjną nr [...] i [...] z obrębu [...] i dobrowolnie rezygnuje z odszkodowania za grunt o powierzchni 1234 m2, pochodzący z ww. nieruchomości KW [...] dz. [...], stanowiący działkę nr [...] oznaczoną na mapie do celów prawnych [...], w związku z przejęciem ww. gruntu na własność przez Gminę [...] i jednocześnie oświadczył, że nie będzie występować z żadnymi roszczeniami z tytułu przejęcia ww. gruntu przez gminę.

Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych Wojewoda stwierdził, że do oceny skuteczności uzgodnień, o których mowa w art. 98 ust. 3 ustawy z 21 sierpnia 1997 r., a więc instytucji cywilnoprawnej, muszą mieć zastosowanie regulacje właściwe prawu cywilnemu. Skoro więc strony zawrą umowę w kwestii dotyczącej odszkodowania za nieruchomość, której własność przeszła z mocy prawa na rzecz jednostki publicznoprawnej, to ocena ważności i skuteczności tej umowy, w tym warunki, jakie ona winna spełniać i ustalenie treści stosunku prawnego, jaki umowa ta między stronami tworzy, należy do drogi cywilnej.

W tym zakresie organ nie może zatem kwestionować, że umowa zawierająca owe uzgodnienia została zawarta np. w niewłaściwym czasie (to jest przed dniem, w którym decyzja o zatwierdzeniu podziału nieruchomości stała się ostateczna) albo że inna była rzeczywista treść porozumienia stron niż wynika to wprost z treści umowy lub że umowa dotknięta jest jedną z wad oświadczenia woli. W przypadku sporu między stronami rozstrzyganie o tego rodzaju kwestiach należy bowiem do kompetencji sądu cywilnego (art. 2 § 1 k.p.c.). Przed wszczęciem postępowania organ musi więc jedynie ustalić czy w ogóle miały miejsce uzgodnienia w omawianym zakresie i jaka ich treść wynika z tekstu umowy.

Organ powołał się następnie na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 października 2018 r., sygn. akt I OSK 31/17, gdzie podzielono pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w wyroku z 18 stycznia 2018 r., sygn. akt V CSK 261/17, że nie jest trafne stanowisko sądów administracyjnych sprowadzające się do poglądu, że uzgodnienie wysokości odszkodowania za nieruchomość wydzieloną pod drogę publiczną, dokonywane między właścicielem a właściwym organem, nie może mieć miejsca przed dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział nieruchomości stała się ostateczna .

Wojewoda podniósł, że w niniejszej sprawie właściciel nieruchomości podpisał oświadczenie, w którym zrezygnował z odszkodowania za grunt o powierzchni 1234 m2 pochodzący z nieruchomości KW [...] dz. [...] przejęty na własność przez Gminę [...]. Kwestia odszkodowania została rozstrzygnięta zatem na drodze cywilnoprawnej. Wobec tego organ uznał żądanie J. F. o ustalenie odszkodowania w postępowaniu administracyjnym za przedmiotową nieruchomość za bezzasadne.

Organ odwoławczy nie podzielił również zarzutu uniemożliwienia stronie czynnego udziału w postępowaniu. Wskazał, że zawiadomieniem z 4 października 2021 r. Prezydent poinformował strony o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym oraz składania ewentualnych pisemnych wyjaśnień i wniosków. Pełnomocnik strony zapoznał się z materiałem dowodowym zgromadzonym w przedmiotowej sprawie. Natomiast złożone przez niego pismo wpłynęło do Prezydenta po terminie wskazanym w zawiadomieniu z 4 października 2021 r. i w dniu, w którym została już wydana decyzja w przedmiotowej sprawie, w związku z czym nie zostało uwzględnione przez organ pierwszej instancji. Wojewoda podzielił przy tym ocenę Prezydenta, że pismo wnioskodawcy z 26 października 2021 r. w sprawie przesłuchania J. F. na okoliczność m. in. przyczyn złożenia oświadczenia z 16 sierpnia 1996 r. nie wnosi okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Powyższe oświadczenie jest bowiem cywilnoprawnym oświadczeniem woli i wiąże w sprawie do czasu uchylenia się od jego skutków, a w konsekwencji organy są nim związane.

Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych Wojewoda podniósł, że ocena przyczyn złożenia oświadczenia z 16 sierpnia 1996 r. nie może być badana w postępowaniu administracyjnym. Ani organ administracji ani sąd administracyjny nie są uprawnione do badania ważności czynności cywilnoprawnej. Poza zakresem ich oceny leżą zagadnienia dotyczące ściśle kwestii cywilistycznych, wynikających z prywatnoprawnego charakteru czynności prawnej, takie jak uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli, wadliwość czynności prawnej, czy też nadanie jej innej treści niż wynika z dokumentu. Kwestie te należą do spraw cywilnych rozpoznawanych przez sądy powszechne. Przed wszczęciem postępowania organ musi ustalić jedynie czy w ogóle miały miejsce uzgodnienia w omawianym zakresie i jaki jest ich zakres.

Skargę na powyższą decyzję Wojewody Mazowieckiego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył J. F. zarzucając tej decyzji:

1) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. poprzez niezebranie i nierozważenie całego materiału dowodowego, a w konsekwencji niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, w szczególności poprzez brak przesłuchania strony w toku postępowania i w konsekwencji błędne uznanie, że doszło do skutecznego zrzeczenia się przez J. F. odszkodowania za grunt położony w W., w dzielnicy [...], w rejonie ulicy [...], stanowiący działki ew. nr [...] i nr [...], z obrębu [...];

- art. 10 § 1 k.p.a. poprzez uniemożliwienie stronie czynnego udziału w postępowaniu, polegające na odebraniu skarżącemu możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem decyzji w sprawie;

2) naruszenie prawa materialnego, tj.:

- art. 98 ust. 3 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzez uznanie, że w świetle powołanego przepisu doszło do skutecznego zrzeczenia się odszkodowania przez J. F. za grunt położony w W., w dzielnicy [...], w rejonie ulicy [...], stanowiący działki ew. nr [...] i nr [...], z obrębu [...];

- art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. poprzez uznanie, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie zachodzi konieczność ustalenia odszkodowania na rzecz J. F. za grunt położony w W., w dzielnicy [...], w rejonie ulicy [...], stanowiący działki ew. nr [...] i nr [...] z obrębu [...];

Powołując się na powyższe skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu skargi zakwestionowano stanowisko organów, że w dniu 16 sierpnia 1996 r. doszło do skutecznego złożenia oświadczenia woli przez skarżącego. Wbrew bowiem uzasadnieniu zaskarżonych rozstrzygnięć jego sytuacja prawna nie była wówczas "dostatecznie ukształtowana".

Skarżący podkreślił, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych prawo do odszkodowania, na podstawie art. 98 ust. 3 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. powstaje dopiero wówczas gdy decyzja zatwierdzająca podział stanie się ostateczna. Dopiero bowiem w tej dacie działki gruntu wydzielone na wniosek właściciela pod drogi publiczne przechodzą z mocy prawa na własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządowych.

Skarżący wskazał, że oświadczenie z 16 sierpnia 1996 r. złożył przed dniem, w którym decyzja o podziale działek ew. nr [...] oraz [...] stała się ostateczna. W momencie złożenia tego oświadczenia roszczenie o wypłatę odszkodowania nie było wymagalne, a prawo własności do działek ew. w dalszym ciągu przysługiwało skarżącemu. Całkowite pominięcie przez organy tych okoliczności doprowadziło do naruszenia przepisów prawa materialnego.

W ocenie skarżącego, w sprawie doszło również do naruszenie szeregu przepisów postępowania, tj. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 kpa, m. in. poprzez brak przeprowadzenia postępowania dowodowego. W postępowaniu przed Prezydentem w dniu 21 października 2021 r. pełnomocnik skarżącego złożył pismo w sprawie wraz z wnioskiem o przesłuchanie skarżącego na okoliczność m. in. przyczyn i okoliczności złożenia oświadczenia z 16 sierpnia 1996 r. W tym samym postępowaniu pełnomocnik skarżącego otrzymał w dniu 14 października 2021 r. zawiadomienie z 4 października 2021 r., w którym został poinformowany, że w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia, strony mogą składać pisemne wyjaśnienia, wnioski oraz zapoznać się z materiałem dowodowym zebranym w sprawie. Zapoznanie się z aktami sprawy umożliwiono pełnomocnikowi skarżącego dopiero w dniu 20 października 2021 r. (środa), a więc na dzień przed upływem wyznaczonego terminu 7 dni. Powyższe działanie organu rażąco narusza art. 10 § 1 k.p.a. W tak krótkim czasie nie było możliwe nie tylko omówienie ze skarżącym zebranych w aktach dokumentów, ale tym bardziej złożenie merytorycznych wniosków w sprawie. Wyznaczenie stronie tak krótkiego terminu tym bardziej nie znajduje uzasadnienia w świetle braku podejmowania przez Prezydenta jakichkolwiek czynności przez niemal trzy lata.

Niezależnie od powyższego nieuwzględnienie wniosku o przesłuchanie skarżącego skutkowało całkowitym pominięciem okoliczności, że przed złożeniem tego oświadczenia skarżący został wprowadzony w błąd przez przedstawicieli Urzędu Gminy [...]. Osoby te nakłoniły bowiem skarżącego do złożenia ww. przekonując, że jest to nieformalny warunek uzyskania pozytywnej decyzji podziałowej, o którą w tamtym czasie wystąpił skarżący. Takie działanie organów nie znajdowało jakichkolwiek podstaw prawnych. Sytuacja skarżącego w tamtym czasie była o tyle skomplikowana, że nie miał on żadnej wiedzy, jaka część działek zostanie przekazana Gminie, jakiej wysokości odszkodowania może się spodziewać, oraz w jaki sposób wykorzystane zostaną przez Gminę przejęte działki.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Mazowiecki wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Kontroli Sądu w niniejszej sprawie podlegała decyzja Wojewody Mazowieckiego z 30 grudnia 2021 r., którą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Prezydenta m. st. Warszawy z 26 października 2021 r. o odmowie ustalenia odszkodowania z tytułu utraty przez J. F. prawa własności działek położonych w W., dzielnicy [...], w rejonie ul. [...], oznaczonych ewidencyjnie nr [...] o pow. 361 m2 i nr [...] o pow. 873 m2 z obrębu [...], które jako przeznaczone pod drogę, przeszły ostatecznie na własność Gminy [...].

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1990 ze zm.), zwanej dalej "ustawą" lub "ustawą z 21 sierpnia 1997 r.".

Stosownie do art 98 ust. 3 ustawy, za działki gruntu wydzielone pod drogi publiczne: gminne, powiatowe, wojewódzkie, krajowe - z nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek właściciela, które przeszły z mocy prawa, odpowiednio na własność gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne, przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między właścicielem lub użytkownikiem wieczystym a właściwym organem. Przepis art. 131 stosuje się odpowiednio. Jeżeli do takiego uzgodnienia nie dojdzie, na wniosek właściciela lub użytkownika wieczystego odszkodowanie ustala się i wypłaca według zasad i trybu obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości.

Z akt sprawy wynika, że podstawą prawną podziału nieruchomości oznaczonej jako działka nr 69 był art. 10 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99 ze zm.), zwanej dalej "ustawą z 29 kwietnia 1985 r." Powołany przepis stanowił, że podział nieruchomości może nastąpić, jeżeli jest zgodny z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego (art. 10 ust. 1), podział następuje na podstawie decyzji terenowego organu administracji państwowej, zatwierdzającej projekt podziału (art. 10 ust. 3) a grunty wydzielone pod budowę ulic z nieruchomości objętej na wniosek właściciela podziałem przechodzą na własność gminy z dniem, w którym decyzja lub orzeczenie o podziale stały się ostateczne lub prawomocne, za odszkodowaniem ustalonym według zasad obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości (art. 10 ust. 5).

Zarówno z art. 10 ust. 5 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. (obowiązującego w dacie wydania decyzji podziałowej), jak też art. 98 ust. 3 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. (obowiązującego w dacie wniesienia wniosku o odszkodowanie i dacie rozstrzygnięcia sprawy), wynika że odszkodowanie przysługiwało (przysługuje) wyłącznie za grunty (działki gruntu) wydzielone z nieruchomości w wyniku podziału dokonanego na wniosek właściciela pod ulicę (drogę publiczną) przechodzące odpowiednio na własność gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa (z mocy prawa na własność Państwa) z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna lub orzeczenie o podziale prawomocne.

Ponadto, na gruncie przepisów ustawy z 29 kwietnia 1985 r. możliwe było prowadzenie rokowań w kwestii wypłacenia odszkodowania oraz jego wysokości (por. art. 53 ust. 1 oraz 54 ust. 1 pkt 7 ww. ustawy w jej pierwotnym brzmieniu). Podkreślił to Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 1 czerwca 2007 r. (sygn. akt I OSK 958/06), trafnie podnosząc, że art. 10 ust. 5 ustawy z 1985 r. (w brzmieniu nadanym w tekście jednolitym ogłoszonym w dniu 4 kwietnia 1991 r. (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127) nie wyklucza prowadzenia rokowań w trakcie prowadzania postępowania podziałowego, jak też nie wyraża zakazu ustalania odszkodowania w wyniku rokowań.

Z kolei analiza art. 98 ust. 3 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. prowadzi do wniosku, że powołana norma zawiera mieszany, cywilno-administracyjny, system zaspokajania roszczeń przysługujących z tytułu przejścia z mocy prawa własności wydzielonych, w wyniku zatwierdzenia podziału, działek gruntu jako przeznaczonych pod drogi publiczne. W wyroku z 12 kwietnia 2013 r. (sygn. akt I OSK 596/13) Naczelny Sąd Administracyjny trafnie przyjął, że art. 98 ust. 3 ustawy przewiduje dwa odrębne tryby ustalenia odszkodowania za przejęte grunty. Pierwszy z nich polega na uzgodnieniu przez właściciela lub użytkownika wieczystego z właściwym organem wysokości odszkodowania i ma charakter cywilnoprawny. Drugi zaś tryb polega na ustaleniu odszkodowania przez organ administracji w trybie decyzji administracyjnej. Wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie odszkodowania jest możliwe wówczas gdy wysokość odszkodowania nie zostanie ustalona w wyniku uzgodnień. Zatem tryb decyzyjny ustalenia odszkodowania jest obligatoryjnie poprzedzany trybem cywilnoprawym – konsensualnym, a obie formy ustalenia odszkodowania, pozostając pełnoprawnymi trybami, wykluczają się wzajemnie, w tym sensie, że ustalenie odszkodowania w trybie cywilnoprawnym wyklucza prowadzenie postępowania administracyjnego, którego przedmiotem jest ustalenie odszkodowania. Zatem tylko niepowodzenie trybu cywilnoprawnego umożliwia wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie odszkodowania. W takim bowiem przypadku wypełniona zostaje przesłanka braku porozumienia co do wysokości odszkodowania i strona może następnie skorzystać z norm regulujących ustalanie i wypłatę odszkodowania według zasad i trybu obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości.

Z powyższego wynika, że zgłoszone przez skarżącego żądanie ustalenia odszkodowania mogłoby być przedmiotem postępowania administracyjnego tylko wtedy gdyby kwestia odszkodowania nie została załatwiona w sposób właściwy dla drogi cywilnoprawnej. O ile jednak dopuszczenie ustalenia między stronami kwoty odszkodowania za wywłaszczone grunty nie budzi wątpliwości, to kwestią sporną jest możliwość dokonania takich wiążących ustaleń jeszcze przed wydaniem i uprawomocnieniem się decyzji podziałowej.

Odnosząc się do tego zagadnienia sąd w składzie orzekającym w całości podziela pogląd wypracowany na gruncie wyroku Sądu Najwyższego z 18 stycznia 2018 r. (sygn. akt V CSK 261/17) i zaaprobowany również w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 października 2018 r. (sygn. akt I OSK 31/17, Lex nr 2599883), że wysokość odszkodowania za nieruchomość wydzieloną pod drogę publiczną może być uzgodniona między właścicielem a właściwym organem przed dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne. Orzeczenie Sądu Najwyższego doprowadziło do zmiany dotychczasowego stanowiska w omawianej kwestii zaprezentowanego m. in. w przywołanym w skardze wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 października 2006 r. Obecnie nie budzi zatem wątpliwości, że były właściciel jest uprawniony do uzgodnienia wysokości odszkodowania z organem, przed dniem w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne.

Z zebranego materiału dowodowego wynika, że w dniu 16 sierpnia 1996 r. J. F. (poprzedni właściciel przedmiotowych działek) złożył pisemne oświadczenie, że jest właścicielem nieruchomości KW [...] dz. [...], położonej przy ul. [...], stanowiącej działkę ewidencyjną nr [...] i [...] z obrębu [...], i dobrowolnie rezygnuje z odszkodowania za grunt o powierzchni 1234 m2 pochodzący z ww. nieruchomości KW [...] dz. [...], stanowiący działkę nr [...] oznaczoną na mapie do celów prawnych [...], w związku z przejęciem ww. gruntu na własność przez Gminę [...] i jednocześnie oświadczył, że nie będzie występować z żadnymi roszczeniami z tytułu przejęcia przez gminę ww. gruntu. W związku z powyższym, w decyzji podziałowej z 25 listopada 1996 r. organ nie zawarł rozstrzygnięcia dotyczącego odszkodowania za ww. działki wydzielone pod ulicę [...] i ul. [...], które przeszły na własność jednostki samorządu terytorialnego.

W świetle przedstawionych i zaakceptowanych przez sąd w składzie orzekającym poglądów powyższe nie może stanowić przesłanki do złożenia przez właściciela wniosku o odrębne ustalenie tego odszkodowania w drodze administracyjnej, gdyż, jak trafnie wskazały organy obu instancji, roszczenie to zostało już skonsumowane w drodze cywilnoprawnej. Treść oświadczenia z 16 sierpnia 1996 r. o zrzeczeniu się odszkodowania jest jasna i nie budzi żadnych wątpliwości. Właściciel wiedział, jaka działka będzie podlegać podziałowi i jakie działki w konsekwencji tego powstaną. W przedmiotowym oświadczeniu wyraźnie wskazano też numery działek, które przechodzą na własność Gminy [...]. Wobec powyższego trafnie przyjął organ, że w sprawie doszło do uzgodnień w zakresie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość i tym samym brak jest podstaw prawnych do żądania ustalenia odszkodowania na drodze postępowania administracyjnego przed organem administracji publicznej. W takim przypadku kwestia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość została bowiem rozstrzygnięta w ramach rokowań między właścicielem nieruchomości, a podmiotem publicznym. Przy tym z akt sprawy nie wynika aby skuteczność czynności prawnej w postaci ww. oświadczenia z 16 sierpnia 1996 r. została zakwestionowana przed sądem powszechnym. Natomiast tylko ten sąd, jak trafnie dostrzegł Wojewoda, jest uprawniony do badania ważności czynności prawnych, w tym rozstrzygania w przedmiocie wad oświadczenia woli i ich skutków dla określonej czynności prawnej. Tym samym niezasadne okazały się zarzuty naruszenia art. 98 ust. 3 i art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z 21 sierpnia 1997 r.

Sąd nie podzielił zarzut również zarzutów naruszenia art. 7, 77, 80 i 107 § 3 k.p.a. Analiza akt sprawy potwierdza, że została ona rozpoznana przez organy z zachowaniem zasad określonych w powołanych przepisach, a dokonanej oceny nie można uznać za dowolną. Nie doszło również do naruszenia art. 107 k.p.a. Zaskarżona decyzja zawiera bowiem wszystkie elementy wymagane prawem, została również w należyty sposób uzasadniona.

Wbrew stanowisku skarżącego w sprawie nie doszło również do naruszenia art. 10 k.p.a. Z akt administracyjnych wynika, że organ pierwszej instancji poinformował strony o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym i składania ewentualnych pisemnych wyjaśnień i wniosków (vide: zawiadomienie z 4 października 2021 r.). Akta potwierdzają również, że pełnomocnik skarżącego zapoznał się ze zgromadzonym materiałem dowodowym, a jego pismo wraz z wnioskiem o przeprowadzenia dowodu z przesłuchania J. F. na okoliczność m. in. przyczyn złożenia oświadczenia z 16 sierpnia 1996 r., wpłynęło do Prezydenta już po terminie wskazanym w zawiadomieniu z dnia 4 października 2021 r. i w dniu, w którym wydano decyzję, w konsekwencji czego nie zostało uwzględnione przez organ. Wbrew jednak stanowisku skarżącego, nie można przyjąć aby powyższa okoliczność miała wpływ na wynik sprawy. Jak już bowiem wyżej wskazano, sąd administracyjny, a wcześniej organ administracji publicznej, nie dokonuje oceny skuteczności zawartych czynności cywilnoprawnych, jak również nie bada okoliczności ich zawarcia, gdyż kwestie te pozostają w wyłącznej kognicji sądu powszechnego.

Końcowo Sąd zauważa, że przedmiotem niniejszej sprawy była ocena legalności decyzji organu odwoławczego utrzymującej w mocy decyzję o odmowie ustalenia odszkodowania. Jak natomiast stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 12 lutego 2008 r., sygn. akt II OSK 2042/06, postępowanie może być bezprzedmiotowe z przyczyn prawnych - gdy okaże się, że nie ma normy prawnej udzielającej organowi administracji publicznej kompetencji do wydania decyzji administracyjnej, lub z przyczyn faktycznych - gdy okaże się, że nie ma okoliczności faktycznych uzasadniających według hipotezy normy prawnej kompetencję organu administracji publicznej do wydania decyzji administracyjnej. Zatem w razie wystąpienia sytuacji uniemożliwiającej wydanie decyzji przez organ administracji, organ powinien orzec o umorzeniu postępowania. Jednakże oba rozstrzygnięcia, to jest umorzenie postępowania bądź odmowa ustalenia odszkodowania, prowadzą do tego samego skutku - braku możliwości uwzględnienia wniosku o ustalenie odszkodowania. Zatem, niezależnie od przyjętej koncepcji prawnej, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy za prawidłowe uznać trzeba rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonej decyzji.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329), orzekł jak w sentencji. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.).