Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1199/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-06-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: , Asesor WSA Marta Waksmundzka-Karasińska, , po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2004 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za osoby nie będące płatnikami składek 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...]; 2) stwierdza, że decyzje, o których mowa w punkcie 1) nie mogą być wykonane w całości.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 5 kwietnia 2004 r. Skarżący J. S. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS") z wnioskiem o umorzenie zaległych należności. W uzasadnieniu wniosku oświadczył, że nie jest w stanie spłacić zaległości ze względu na brak zatrudnienia. Wyjaśnił, że ponoszone straty zmusiły go do zawieszenia prowadzonej działalności gospodarczej

w formie sklepu spożywczego. Skarżący wskazał na okoliczności związane

z jego trudną sytuacją materialną i życiową, m.in. na fakt śmierci jego żony

w wyniku wypadku samochodowego, w którym ciężkich obrażeń doznała także jego nieletnia córka, a także fakt włamania i kradzieży w prowadzonym przez niego sklepie. Podkreślił, że zadłużenie wobec ZUS uniemożliwia mu znalezienie jakiejkolwiek innej pracy. Podniósł też, że nie posiada własnego mieszkania i w chwili obecnej pozostaje wraz z córką na utrzymaniu matki - emerytki. Nie ma także żadnego majątku, oprócz zakupionego na kredyt samochodu osobowego, którego nie jest w stanie spłacić.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2004 r. ZUS umorzył Skarżącemu należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz z odsetkami za zwłokę

i kosztami upomnienia. Jednocześnie, powołując się na art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887, ze zm.) - dalej: "u.s.u.s.", zgodnie z którym przepisów dotyczących umorzenia należności z tytułu składek nie stosuje się do składek finansowanych przez ubezpieczonych, nie będących ich płatnikami, ZUS odmówił Skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek za osoby ubezpieczone, nie będące ich płatnikami, na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

W uzasadnieniu decyzji ZUS stwierdził, że w świetle obowiązujących przepisów, tj. art. 28 ust 1 i ust. 3a u.s.u.s., zachodzą okoliczności przemawiające za umorzeniem, a w szczególności przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej. Organ wskazał, że w trakcie prowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, iż Skarżący posiada zadłużenie

z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne własne, jak i za osoby nieubezpieczone nie będące płatnikami składek. Powołując się dalej na § 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia

31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 144, poz. 1365) ZUS podniósł, że o umorzenie mogą starać się ubezpieczeni, będący równocześnie płatnikami składek i wyjaśnił, że wniosek Skarżącego w części dotyczącej należności z tytułu składek ubezpieczonych nie będących płatnikami, został rozpatrzony pod kątem stwierdzenia całkowitej nieściągalności zadłużenia.

W ocenie organu w sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia tych należności, a w szczególności nie zachodzi całkowita ich nieściągalność. Nadto, powołując się na zgromadzone w sprawie dokumenty oraz na art. 28 u.s.u.s., ZUS stwierdził, że wniosek Skarżącego w sprawie umorzenia składek w części finansowanej przez płatnika, dotyczący zatrudnionych pracowników, nie może być rozpatrzony pozytywnie, bowiem nie stwierdzono całkowitej nieściągalności należności, o której mowa we wskazanym wyżej przepisie.

Pismem z dnia 10 września 2004 r. Skarżący zwrócił się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Prezes ZUS") z wnioskiem

o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podniósł, że nadal pozostaje bez pracy

i samotnie wychowuje nieletnią córkę, która otrzymuje po śmierci matki rentę w kwocie 499,- zł netto. Przedstawił także swoją trudną sytuację życiową, związaną z ciężką chorobą matki, uniemożliwiającą jej dalszą pomoc finansową Skarżącemu. Odnosząc się do argumentację ZUS w zakresie braku możliwości umorzenia należności z tytułu składek za pracowników, Skarżący wniósł o rozważenie przez organ możliwości umorzenia odsetek od tych zaległości i odroczenia terminu spłaty należności głównej.

Decyzją z dnia [...] września 2004 r. Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia [...] sierpnia 2004 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ, stwierdził, że dokonał ponownie ocenę wartości zgromadzonych dowodów, uwzględniając szczególną moc dowodową dokumentów urzędowych, a nadto nie stwierdził żadnych nowych dowodów, które mogłyby przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie byłyby sprzeczne z prawem. Powołując się na art. 28 u.s.u.s. oraz przepisy Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Prezes ZUS wyjaśnił, że nie można jednoznacznie stwierdzić, iż ze względu na stan majątkowy

i sytuację rodzinną Skarżący nie jest w stanie opłacić zaległych należności, gdyż pociągałoby to zbyt ciężkie skutki dla Skarżącego i jego rodziny.

W dniu [...] listopada 2004 r., wskazując w podstawie prawnej art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., Prezes ZUS wydał kolejną decyzję, oznaczoną numerem [...], w której sentencji ponownie stwierdził, że utrzymuje w mocy decyzję ZUS z dnia [...] sierpnia 2004 r. W uzasadnieniu decyzji powtórzył swoje wywody w zakresie braku nowych dowodów w sprawie, a następnie, odwołując się do § 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stwierdził, że

o umorzenie mogą starać się ubezpieczeni będący równocześnie płatnikami składek. Następnie powtórzył argumentację, zawartą w uzasadnieniu decyzji ZUS z dnia [...] sierpnia 2004 r. w zakresie oceny wniosku o umorzenie składek za pracowników i braku stwierdzenia przesłanek do ich umorzenia. Pod treścią uzasadnienia umieszczono pouczenie o przysługującym Skarżącemu prawie wniesienia skargi do sądu administracyjnego, zaś pod pouczeniem zawarto stwierdzenie "Niniejszą decyzją anuluje się decyzję [...] z dnia [...].09.2004 r."

Na decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] września 2004 r. Skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc

o wnikliwą analizę jego sytuacji i umorzenie należności w całości, lub w części dotyczącej składek albo odroczenia terminu płatności. Odnosząc się do treści zaskarżonej decyzji w zakresie, w jakim wskazuje ona na brak nowych dowodów, Skarżący podniósł, że wszystkie okoliczności zostały przez niego przedstawione we wniosku i w skrócie przedstawił ponownie swoją sytuację życiową.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi.

Działając na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszonym na podstawie art. 119 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) - dalej: "p.p.s.a." Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna, aczkolwiek z innych względów niż w niej podniesiono.

Na wstępie należy zauważyć, iż kognicja sądów administracyjnych w odniesieniu do spraw w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych oraz składek na określone fundusze została ustanowiona ustawą z dnia 10 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach

z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 121, poz. 1264). Artykuł 10 pkt 26a tej ustawy zmienił - z dniem 1 lipca 2004 r. - brzmienie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. w ten sposób, że wyłączył tą kategorię spraw z zakresu właściwości sądów powszechnych - sądów pracy

i ubezpieczeń społecznych i przeniósł do właściwości sądów administracyjnych. Jak wynika z uzasadnienia projektu tej

ustawy (dostępny na stronie internetowej Sejmu pod adresem http://orka.sejm.gov.pl/Druki4ka.nsf/($vAllByUnid)/7338EB093AE0F3AAC1256DEB0056C091/$file/2272-ustawa.rtf) wolą ustawodawcy było wyłączenie możliwości umarzania w/w należności przez sądy powszechne, które były władne zmienić decyzję organu i umorzyć określoną kwotę należności (por. np. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 2000 r., sygn. akt III ZP 15/00, opublikowana m. in. OSNAPU 2000, nr 23, poz. 864).

Zmiana, o której mowa wyżej, ma charakter fundamentalny

w odniesieniu do tego typu spraw. Pamiętać bowiem należy, że o ile sądy powszechne przejmowały wcześniej załatwioną przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych sprawę do dalszego załatwienia, o tyle w przypadku kontroli działalności administracji publicznej sprawowanej przez sądy administracyjne sprawa, której przedmiot jest związany z działalnością określonego organu administracji publicznej, nie przestaje być sprawą, której załatwienie należy do tego organu. Zadanie sądu administracyjnego polega na dokonaniu kontroli (oceny) tej działalności. Sąd ten na skutek zaskarżenia działania (zaniechania) organu nie przyjmuje sprawy administracyjnej jako takiej do końcowego załatwienia, lecz ma jedynie skontrolować (ocenić) działalność tego organu.

Z tego względu sąd administracyjny, co do zasady, nie może zastępować organu administracji publicznej i wydawać końcowego rozstrzygnięcia sprawy. Orzeczenia sądu administracyjnego w razie uwzględnienia skargi, rozstrzygają o uchyleniu lub stwierdzeniu nieważności zaskarżonego aktu oraz zobowiązują organ administracji publicznej do określonego zachowania się w toku dalszego załatwiania sprawy.

Odstępstwa od tego rodzaju rozstrzygnięć należą do wyjątków i zawsze mieszczą się w ogólnej formule sprawowania kontroli administracji publicznej. Przejęcie przez sądy administracyjne kompetencji organu administracji publicznej do końcowego załatwienia sprawy stanowiłoby wyjście poza konstytucyjnie określone granice kontroli działalności administracji publicznej (R. Hauser, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, praca zbiorowa, Warszawa 2003, str. 6 i 7).

W ramach kontroli sprawowanej przez sąd administracyjny, szczególną uwagę należy zwrócić na przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji określone w art. 156 k.p.a. Wyżej wskazany artykuł stanowi wyliczenie kwalifikowanych wad prawnych decyzji uniemożliwiających pozostawienie jej w obrocie prawnym. Stwierdzenie przez sąd administracyjny zaistnienia którejkolwiek z przesłanek z art. 156 k.p.a. skutkować musi stwierdzeniem nieważności decyzji przez sąd administracyjny, stosowanie do postanowień art. 145 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej powoływanej jako u.p.p.s.a., bez względu na inne okoliczności sprawy.

Analiza treści zaskarżonej decyzji doprowadziła Sąd do wniosku, iż została ona wydana z naruszeniem przepisów o właściwości, a więc zaistniała przesłanka, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.

Przede wszystkim trzeba podkreślić, iż w doktrynie - opartej na orzecznictwie sądowym - uznaje się, że wyżej powołany przepis nie wprowadza żadnego elementu kwalifikującego naruszenie właściwości,

a wobec tego każdy taki przypadek, w odniesieniu do wszystkich rodzajów właściwości i niezależnie od jej podstaw, będzie przesłanką stwierdzenia nieważności (J. Borkowski, [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego - komentarz, Wydanie 6, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2004, str. 718).

W związku z powyższym należy zauważyć, iż w zaskarżonej decyzji jako organ ją wydający został wskazany Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Użyte w sentencji decyzji wyrażenie: "postanawiam utrzymać

w mocy zaskarżoną decyzję [...] z dnia [...].08.2004 r." również potwierdza, że ten właśnie podmiot rozstrzygnął w sprawie umorzenia należności z tytułu składek.

W świetle art. 28, art. 32 i art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia

13 października 1998r. i o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. Nr 162, poz. 118 ze zm.), powoływanej dalej "u.s.u.s.", Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest podmiotem, który wydaje decyzje w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek. Nadto to Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych,

w myśl art. 66 ust. 4 u.s.u.s., przysługują środki prawne właściwe organom administracji państwowej. Wobec powyższego nie ma podstaw do twierdzenia, że organem właściwym do wydania decyzji w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek jest Prezes Zakładu.

Prezes Zakładu jest, zgodnie z brzmieniem art. 72 ust. 1 u.s.u.s., organem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych obok Zarządu Zakładu i Rady Nadzorczej Zakładu. Jego kompetencje określone zostały w art. 73 u.s.u.s. Wyliczenie tam zawarte ma charakter przykładowy, o czym świadczy słowo "w szczególności". Nie można wobec stwierdzić, że innych - nie wymienionych w tym katalogu - nie posiada. Jednakże w zakresie wydawania decyzji w sprawach indywidualnych u.s.u.s. przyznaje mu w sposób wyraźny prawo do przyznawania świadczeń w drodze wyjątku i jest to jedyny przedmiot, co do którego podejmuje on decyzję w sprawach indywidualnych dotyczących ubezpieczeń społecznych (art. 73 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.).

Ta kompetencja była zresztą akceptowana w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie (Wyrok NSA z dnia 25 marca 2002 r., sygn. akt II SA 1484/00, publ. LEX "OMEGA", nr 81825, wyrok NSA z dnia 12 listopada 2001 r., sygn. akt II SA 2062/01, publ. LEX "OMEGA", nr 81915). Tym bardziej uzasadniona jest zatem konkluzja, że ten organ Zakładu nie posiada prawa do wydawania w swoim imieniu decyzji w przedmiocie umarzania należności

z tytułu składek.

Na marginesie konieczne jest podkreślenie, iż przed - opisaną na wstępie - zmianą stanu prawnego sądy powszechne orzekające

w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek w swoich orzeczeniach w sposób wyraźny wskazywały, iż Zakład jest podmiotem uprawnionym do wydawania rozstrzygnięć w tych sprawach (uchwała Sądu Najwyższego z dnia

6 maja 2004 r., sygn. akt II UZP 6/04, publ. LEX "OMEGA", nr 106659, wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 14 stycznia 2004 r., sygn. akt III AUa 1607/03, publ. LEX "OMEGA", nr 113049, wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie

z dnia 27 września 2001 r., sygn. akt III AUa 986/00, publ. LEX "OMEGA",

nr 53521).

Z przedstawionych wyżej rozważań wynika, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wydając decyzję w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, naruszył przepisy dotyczące jego właściwości rzeczowej. Właściwość rzeczowa jest to zdolność organu administracji publicznej do rozpoznawania i rozstrzygania danej kategorii spraw

(B. Adamiak, [w:] B. Adamiak ..., dz. cyt., str. 123). Ustala się ją według przepisów o zakresie jego (organu) działania (art. 20 k.p.a.). Wskazanie tego ostatniego przepisu jest uzasadnione tym, że aczkolwiek Prezes Zakładu nie jest organem administracji publicznej, to w przedmiotowej sprawie działał

w oparciu o przepisy k.p.a. jak taki organ. Konsekwentnie zatem należy uznać, iż uchybił także dyspozycji art. 19 k.p.a. stanowiącemu, że organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej

i miejscowej. W doktrynie podkreśla się także, że naruszenie wyżej wskazanego przepisu, polegające na wydaniu decyzji przez organ niewłaściwy, stanowi przesłankę stwierdzenia nieważności na podstawie

art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. (W. Chróścielewski, Organ administracji publicznej

w postępowaniu administracyjnym, Dom Wydawniczy ABC, 2002, str. 67).

Kolejnym zagadnieniem do rozważenia na tle rozpoznawanej sprawy jest kwestia oceny prawidłowości stosowania jako środka zaskarżenia od decyzji wydanej w [...] instancji przez ZUS wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (art. 127 § 3 k.p.a.).

Przepis ten stanowi, iż od decyzji wydanej w I instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, lecz wniosek

o ponowne rozpatrzenie sprawy przez ten sam organ.

W ocenie Sądu brak jest podstaw do stosowania tego trybu. Nie ulega wątpliwości, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie jest samorządowym kolegium odwoławczym. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie należy również do kategorii organów spersonifikowanych, mieszczących się

w pojęciu "ministra: (art. 5 § 2 pkt 4 k.p.a.) .

Istotnym na gruncie tego problemu jest art. 83 ust. 2 u.s.u.s. Z brzmienia tego przepisu, obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji, wynikało, że odwołanie w stosunku do decyzji rozstrzygających powyżej zaprezentowane kwestie przysługiwało do sądu powszechnego, jakim jest sąd pracy i ubezpieczeń społecznych, który proceduje w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania cywilnego. Natomiast w myśl ust. 4 tego artykułu od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji

w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie nie przysługiwało. Powyższe uzasadnia wniosek, iż norma zawarta w ust. 4 powołanego wyżej przepisu eliminowała prawo do zaskarżenia decyzji w przedmiocie umorzenia należności składkowych do sądu powszechnego, co jednak w ocenie Sądu nie oznaczało całkowitego braku zaskarżalności tych indywidualnych aktów administracyjnych.

Podnieść w tym miejscu wypada, że zgodnie z art. 123 u.s.u.s.

w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Mając powyższe na uwadze, jak również realizując zasadę postępowania administracyjnego - jako postępowania dwuinstancyjnego (art. 15 k.p.a.),

w ocenie Sądu uzasadnione wydaje się być stanowisko, zgodnie z którym organem właściwym do rozpatrywania odwołań od decyzji w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, wydawanych w pierwszej instancji przez ZUS był stanie prawnym obowiązującym w sprawie niniejszej Minister Polityki Społecznej, jako organ nadzoru w stosunku do ZUS (art. 66 ust. 1 u.s.u.s.). Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych nie przewiduje bowiem organów nadrzędnych

w stosunku do ZUS.

Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że zaistniały podstawy do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., w związku z art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.

Jednocześnie Sąd miał na uwadze okoliczność, że z dniem 24 sierpnia 2005 r. weszły w życie przepisy ustawy z dnia 1 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 150, poz. 1248). Przepisem art. 1 ust. 3 powyższej ustawy zmieniony został

art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Zgodnie z nowym brzmieniem powyższego artykułu od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne nie przysługuje odwołanie do sądu, przewidziane w ust. 2 art. 83 u.s.u.s. Stronie przysługuje natomiast prawo do wniesienia wniosku do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego.

Oznacza to, że w obecnym stanie prawnym organem właściwym do wydania decyzji po wniesieniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy

o umorzenie zaległych należności z tytułu składek jest Prezes ZUS.

Powyższa konstatacja prowadzi do wniosku, że wskutek usunięcia przez Sąd z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji, jako wydanej

z naruszeniem przepisów o właściwości, w związku ze zmianą tych przepisów, rozstrzygnięcie wydane zostanie ponownie przez ten sam organ. Okoliczność ta nie mogła jednak mieć wpływu na ocenę zaskarżonej decyzji

i treść orzeczenia Sądu, gdyż z treści art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika dla Sądu obowiązek stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji w razie stwierdzenia, że zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. Jak wskazano wcześniej, przesłanka ta w sprawie niniejszej zachodzi.

Ponieważ zaskarżona decyzja została wydana przez organ nieuprawniony, rozpatrywanie zarzutów skargi jest przedwczesne. Doprowadziłoby to bowiem do przesądzenia wyniku sprawy przez Sąd zamiast organu zobowiązanego do rozpoznania odwołania, co byłoby sprzeczne z postanowieniami art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), w myśl których sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności

z prawem. Oznacza to, że rola sądu administracyjnego sprowadza się do sprawowania kontroli działalności organów administracji publicznej, a nie zastępowania ich w załatwianiu spraw poprzez wydawanie końcowego rozstrzygnięcia w sprawie, co Sąd wywiódł na wstępie swoich rozważań. Ponieważ Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracyjnej pod względem zgodności z prawem, nie jest on kompetentny do rozpoznania wniosku Skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy i umorzenia należności z tytułu zaległych składek. Kontrola działalności administracji obejmuje wszystkie kwestie związane z procesem stosowania prawa w postępowaniu administracyjnym, a więc to, czy organ dokonał prawidłowych ustaleń co do obowiązywania zastosowanej normy prawnej, czy normę tę właściwie zinterpretował i nie naruszył zasad uznawania określonych faktów za udowodnione.

W kontekście powyższych uwag dotyczących zakresu kontroli zaskarżonej decyzji przez sąd administracyjny, a także w świetle zawartych

w skardze wniosków Skarżącego o umorzenie należności lub odsetek, albo odroczenie terminu płatności, należy podkreślić, że sąd administracyjny nie posiada uprawnień do rozpoznania powyższych wniosków, a tym samym do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej. Orzeczenie sądu - jak wskazano wyżej - dotyczy bowiem wyłącznie zgodności badanego aktu

z obowiązującymi w dacie jego wydania przepisami prawa.

Przechodząc do kwestii stwierdzenia nieważności decyzji Prezesa ZUS

z dnia [...] listopada 2004 r. Nr [...] Sąd w pierwszej kolejności wskazał na treść art. 135 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Mając jednocześnie na uwadze przepis art. 134 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, Sąd stwierdził, że w sprawie, której dotyczy skarga Prezes ZUS wydał w dniu [...] listopada 2004 r. decyzję, dotkniętą kwalifikowaną wadą, wymienioną w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., tzn. wydaną

w sprawie już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną.

Podstawą prawną powyższej decyzji był art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., który reguluje dopuszczalne formy rozstrzygnięć, wydanych w [...] instancji przez organ odwoławczy, w tym także - w zw. z powoływanym wyżej art. 127 § 3 k.p.a. - przez organ właściwy do załatwienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Z sentencji decyzji wynika zaś, że Prezes ZUS utrzymał nią w mocy decyzję ZUS z dnia [...] sierpnia 2004 r. Nr [...]. Tymczasem identyczne rozstrzygnięcie zawarł Prezes ZUS w sentencji decyzji, stanowiącej przedmiot zaskarżenia w sprawie niniejszej, tzn. decyzji Prezesa ZUS z dnia [...] września 2004 r. Nr [...]. Oznacza to, że w dniu 3 listopada 2004 r. w obrocie prawnym było już rozstrzygnięcie wniosku Skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzję z dnia [...] września

2004 r. doręczono Skarżącemu w dniu 4 października 2004 r. pouczając

o przysługującym mu prawie złożenia skargi do sądu administracyjnego.

Powyższej oceny nie zmienia okoliczność zmiany treści uzasadnienia decyzji, wydanej w dniu [...] listopada 2004 r., a także zawartego w końcowej jej części stwierdzenia "Niniejszą decyzją anuluje się decyzję [...] z dnia [...].09.2004 r.". Treść rozstrzygnięcia decyzji musi bowiem wynikać wprost i w sposób wyraźny z jej sentencji; nie może być dorozumiana ani wywodzona z treści uzasadnienia. Powyższe stanowisko Sądu znajduje oparcie we wcześniejszym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. np. wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 1999 r. sygn. akt IV SA 1886/96, LEX 48694; wyrok NSA z dnia 17 grudnia 1999 r. sygn akt IV SA 2070/97, LEX 48693), a także w literaturze (por. P. Przybysz Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis 2005,

ss. 444). Jednocześnie Sąd podkreśla, że w podstawie prawnej decyzji z dnia

[...] listopada 2004 r. wskazany został wyłącznie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., który

w żadnym razie nie mógł stanowić podstawy prawnej do usunięcia z obrotu prawnego decyzji z dnia [...] września 2004 r.

W konsekwencji Sąd stwierdził, że w odniesieniu do decyzji Prezesa ZUS z dnia [...] listopada 2004 r. Nr [...] zachodzi przesłanka do stwierdzenia jej nieważności, określona w art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie

w oparciu o przepisy art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 1 oraz pkt 3 k.p.a., na podstawie art. 135 p.p.s.a., a także na podstawie art. 152 p.p.s.a. i w związku z art. 119 pkt 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.