Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1611/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-04-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 25 ust. 2 pkt 3
journal: Dz.U. 2019 poz 2407
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

SENTENCJA

Dnia 27 kwietnia 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 27 maja 2021 r., sygn. akt II SA/Op 100/21 w sprawie ze skargi R. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2020 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia od R. C. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, wyrokiem z dnia 27 maja 2021 r. (sygn. akt II SA/Op 100/21), po rozpoznaniu sprawy ze skargi R. C.

na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2020 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...].

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

Pismem z dnia 13 lipca 2020 r., Wojewoda [...] zawiadomił R. C. o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, wypłaconego na podstawie decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] maja 2017 r. oraz jego zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r., Wojewoda [...] - działając na podstawie art. 11, art. 16 ust. 10 oraz art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 3 oraz ust. 9 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (zwanej dalej "ustawą") - orzekł, że świadczenie wychowawcze, wypłacone skarżącemu na mocy decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] maja 2017 r. w okresie od 1 maja 2017 r. do 30 września 2017 r. w łącznej kwocie 2.500 zł, jest nienależnie pobranym świadczeniem i podlega zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że wnioskiem z dnia 16 maja 2017 r. R. C. wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej

w [...] o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na swojego syna A.C.. Wspomnianą wyżej decyzją z dnia [...] maja 2017 r., nr [...], Prezydent Miasta [...] wniosek ten uwzględnił, przyznają stronie wnioskowane świadczenie wychowawcze w kwocie 500 zł miesięcznie na okres od 1 maja 2017 r. do 30 września 2017 r. Jednakże w świadczeniu z dnia 31 stycznia 2019 r. dotyczącym kwestii wykonywania pracy za granicą skarżący wskazał m.in., że od dnia 15 lutego 2015 r. do dnia 31 grudnia 2018 r. pracował w Niemczech, gdzie nie ma stałego adresu zamieszkania a jego małżonka od dnia 1 czerwca 2015 r. do dnia 30 maja 2016 r. przebywała na zasiłku macierzyńskim, zaś od dnia 1 czerwca 2016 r. do dnia 4 listopada 2018 r. była nieaktywna zawodowo i nie była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy.

W związku z powyższym, w piśmie z dnia 21 marca 2019 r. Wojewoda [...] poinformował Prezydenta Miasta [...], że w sprawie świadczenia wychowawczego, przyznanego R. C. na okres zasiłkowy 2016/2017, miały w tym przypadku zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W konsekwencji więc, Prezydent Miasta [...], decyzją z dnia [...] maja 2019 r. nr [...], działając na podstawie art. 16 ust. 6 ustawy, uchylił wspomnianą wyżej decyzję własną z dnia [...]maja 2017 r. o przyznaniu stronie świadczenia wychowawczego na dziecko – A. C. w okresie od dnia 1 maja 2017 r. do dnia 30 września 2017 r., z powodu ustalenia, że w przedmiotowej sprawie miały zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Następnie zaś, wydaną w odrębnym postępowaniu decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...], Wojewoda [...] orzekł o odmowie przyznania R. C. prawa do świadczenia wychowawczego w wysokości dodatku dyferencyjnego na dziecko – A. C. od dnia 1 maja 2017 r. do dnia 30 września 2017 r.

W związku z powyższym, organ I instancji uznał, iż z uwagi na wystąpienie w sprawie sytuacji, określonej w art. 16 ust. 6 omawianej ustawy, wypłacone stronie świadczenie wychowawcze za ww. okres było świadczeniem nienależnie pobranym i jako takie podlegało zwrotowi. Rozpatrując zaś sprawę w instancji odwoławczej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], decyzją z dnia [...] listopada 2020 r., utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Kolegium zgodziło się bowiem z organem I instancji, że zaktualizowała się przesłanka, określona w art. 25 ust. 2 pkt 3 ustawy (wypłacono świadczenie wychowawcze w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6 za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze). Prezydent Miasta [...] uchylił bowiem decyzję własną, przyznającą przedmiotowe świadczenie, zaś Wojewoda [...], ostateczną decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r., odmówił stronie prawa do świadczenia wychowawczego w wysokości dodatku dyferencyjnego na A. C. od dnia 1 maja do dnia 30 września 2017 r. Zadaniem więc Kolegium, wydanie ostatnio wskazanej decyzji zrodziło obowiązek wydania decyzji ustalającej nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze oraz zobowiązującej stronę do jego zwrotu.

W dalszej części uzasadnienia Kolegium nie zgodziło się z zarzutami zawartymi w odwołaniu i stwierdziło, że podniesione w nim okoliczności nie miały wpływu na rozstrzygnięcie. Przede wszystkim bowiem nie zostało udowodnione, że żona wnioskodawcy była osobą aktywną zawodowo w okresie od dnia 1 maja do dnia 30 września 2017 r. Z przedłożonych dokumentów wynikało natomiast, że podjęła ona zatrudnienie dopiero od dnia 5 listopada 2018 r. Z kolei, skarżący w okresie objętym zaskarżoną decyzją był zatrudniony jako pracownik najemny w Niemczech. Z tego względu, w ocenie organu, w sprawie winny mieć zastosowanie przepisy o koordynacji, zaś krajem zobowiązanym do wypłaty świadczeń w pierwszej kolejności były Niemcy.

Jednocześnie Kolegium zauważyło, że decyzja uznająca świadczenie wychowawcze za nienależnie pobrane nie ma charakteru uznaniowego, gdyż organ zobowiązany jest do określonego działania przy spełnieniu określonych warunków ustawowych. Samo ustalenie, że świadczenie wychowawcze zostało wypłacone stronie w warunkach określonych w art. 25 ust. 2 pkt 3 ustawy, stanowiło zaś, w ocenie Kolegium, podstawę do uznania świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane. Organ odwoławczy podkreślił bowiem, że zaskarżona decyzja z dnia [...] sierpnia 2020 r. była następstwem wcześniej podjętych rozstrzygnięć.

W skardze, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, R. C. podnosił zarzuty: 1) naruszenia prawa materialnego, tj. art. 23a ust. 5, ust. 6 i ust. 9 w związku z art. 7 pkt 6 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 10, art. 11 ust. 3 lit. a, art. 67 i art. 68 ust. 1 lit. b rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, jak też art. 60 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. U. WE L 284 z dnia 30 października 2009 r., s.1) - poprzez uznanie, że na podstawie tych przepisów już samo podleganie ustawodawstwu innego państwa w ramach koordynacji systemów zabezpieczenia stanowi podstawę do zwrotu świadczeń pobranych w Polsce jako uzyskanych bez podstawy prawnej, nawet jeśli równocześnie w państwie właściwym takie świadczenia za analogiczne okresy nie zostały pobrane; 2) naruszenia przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. - przez błędne ustalenie okoliczności pobierania świadczenia przez skarżącego na terenie Niemiec oraz nieustalenie, czy skarżący działał ze świadomością bezprawnego pobierania świadczenia.

Na podstawie tak sformułowanych zarzutów skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wnosiło o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Uwzględniając skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu stwierdził, że kontrola legalności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2020 r. wykazała, iż akty te wydano z naruszeniem prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

W pierwszej kolejności Sąd Wojewódzki przytoczył mające zastosowanie w sprawie przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (w brzmieniu obowiązującym przed 1 lipca 2019 r.), a następnie zauważył, iż w analizowanym stanie faktycznym (cyt.): "stwierdzić by można, że zaistniały obiektywne, obligatoryjne podstawy dla podjęcia zaskarżonego rozstrzygnięcia w sprawie ustalenia nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego i obowiązku jego zwrotu". Jednakże, zdaniem Sądu, w rozpoznawanym przypadku istotne dla oceny legalności kontrolowanej decyzji okazało się to, że organy w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 3 ustawy nie ustaliły, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony, tj. w wyniku jej świadomego działania lub zaniechania, i w konsekwencji, czy świadczenie to miało charakter świadczenia nienależnie pobranego. Inaczej mówiąc, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, organy nie zbadały, czy strona była świadoma tego, że świadczenie jej się nie należy. Skutkiem tego Sąd stwierdził, że organy, pomijając powyższą kwestię nie rozpoznały sprawy w sposób prawidłowy i wyczerpujący, czym naruszyły art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w stopniu istotnym, mającym wpływ na wynik sprawy.

Sąd Wojewódzki powołał się jednocześnie na pogląd, stosownie do którego pojęcie "świadczenie nienależnie pobrane" należy odróżnić od pojęcia "świadczenia nienależnego". Przepis art. 25 ust. 2 pkt 3 ustawy odnosi się zaś do "świadczenia nienależnie pobranego" i tylko takie świadczenie - rozumiane jako świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania) - objęte jest na podstawie mających zastosowanie w sprawie przepisów obowiązkiem zwrotu. Pojęcie "świadczenia nienależnie pobranego" nie jest tożsame z pojęciem "świadczenia nienależnego". To ostatnie jest pojęciem obiektywnym, niepowiązanym w żaden sposób z wolą czy świadomością jakiejkolwiek osoby, występującym między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. "Świadczenie nienależne" nie jest natomiast objęte obowiązkiem zwrotu na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 3 ustawy. Obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia obciąża zatem tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, a co dotyczy zarówno osoby, która została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych oświadczeń, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. Ocena świadomego działania świadczeniobiorcy wymaga więc ustalenia, czy były mu znane odpowiednie przepisy prawa, tj. czy był skutecznie powiadomiony o okolicznościach, których zaistnienie ma wpływ na istnienie uprawnienia. Skuteczność oznacza formę pisemną, z użyciem języka zrozumiałego dla świadczeniobiorcy, a więc nie wystarcza powołanie się na przepis prawa. Ponadto należy wskazać grożące stronie sankcje za wprowadzenie w błąd. Pouczenie takie powinno też odpowiadać wymaganiom z art. 8 i art. 9 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze, Sąd I instancji stwierdził, że w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 3 ustawy organ jest zobowiązany ustalić, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony, tj. w wyniku jej świadomego działania lub zaniechania, i w konsekwencji, czy świadczenie to miało charakter nienależnie pobranego, czego w niniejszej sprawie nie uczyniono.

Sąd wskazał bowiem, że z wyjaśnień skarżącego wynikało, iż przedkładając wymagane w sprawie dokumenty, był przekonany, że wypełnił wszystkie ciążące na nim obowiązki informacyjne (także wobec organów niemieckich), a uzyskując pozytywną decyzję przyznającą mu świadczenie nie miał świadomości, że świadczenie to mu nie przysługuje. Wskazywał też, że w sytuacji, gdy wykonywał pracę na terytorium jednego z państwa Unii Europejskiej, zaś jego żona podejmowała pracę na terytorium Polski (po utracie pracy przebywała na zasiłku macierzyńskim), a jednocześnie rodzina zamieszkiwała na terytorium Polski, to właśnie Polska będzie "krajem pierwszeństwa" do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych. Dowodził dalej, że w takim przypadku niemieckie organy będą odpowiedzialne za wypłatę dodatku dyferencyjnego, co zresztą faktycznie miało miejsce, ponieważ Republika Federalna Niemiec wypłacała mu jedynie różnicę między świadczeniami. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, organy powinny więc odnieść się do wszystkich podnoszonych przez skarżącego okoliczności, w tym dotyczących stanowiska organów niemieckich w sprawie wypłaty świadczeń, i na tej podstawie ocenić świadomość jego działania. Ponadto- jak kontynuował Sąd - ani Wojewoda, ani Kolegium nie prowadziły postępowania wyjaśniającego w kierunku ustalenia, czy skarżący był należycie, w sposób prosty, zrozumiały i adekwatny pouczony o konsekwencjach przysługiwania świadczenia w innym państwie członkowskim i czy w związku z tym pobierał świadczenie w złej wierze. Organy nie dokonały oceny m.in. w kontekście pouczenia zamieszczonego w formularzu wniosku o przyznanie świadczenia.

Reasumując, Sąd Wojewódzki uznał, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji, wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Natomiast Kolegium, akceptując sposób procedowania Wojewody [...] oraz przyjmując za prawidłowe poczynione przez ten organ ustalenia bez ponownego ich zbadania w całokształcie sprawy, naruszyło też zasadę dwuinstancyjności postępowania, określoną w art 15 k.p.a. oraz błędnie zastosowało art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], podnosząc zarzuty naruszenia:

1. prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. art. 25 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r., poz. 2407 ze zm.) - poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że uznanie na podstawie tego przepisu świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane, wymaga nie tylko stwierdzenia przez wojewodę, że w konkretnym stanie faktycznym po przyznaniu świadczenia wychowawczego znajdują zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz uchylenia z tej przyczyny przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) swojej decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze, ale konieczne jest również ustalenie, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony, tj. w wyniku jej świadomego działania lub zaniechania, a w tym zakresie zbadanie stanu świadomości strony co do tego, że świadczenie jej się nie należy,

2. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. - poprzez błędne uznanie, że zaskarżona decyzja Kolegium i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem ww. przepisów k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez zaniechanie ustalenia, czy zaistniała przesłanka subiektywna świadomości strony co do "nienależności" świadczeń, a także zaniechanie wykazania negatywnego zachowania osoby, która pobrała świadczenie, ukierunkowanego na niezgodne z prawem korzystanie ze środków publicznych, a w tym zakresie ustalenia, czy skarżący był należycie pouczony o okolicznościach, w jakich nie powinien pobierać świadczeń, podczas gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy był wystarczający do wydania rozstrzygnięcia merytorycznego, tj. utrzymującej w mocy decyzji Wojewody [...] z [...] sierpnia 2020 r. w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego; w szczególności zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwalał na ustalenie, że zostały spełnione przesłanki określone wart. 25 ust. 2 pkt 3 ustawy, tj. wypłacania świadczeń wychowawczych w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6 ustawy za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze.

Wskazując na powyższe, Kolegium wnosiło o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Opolu, a także o zwrot kosztów postępowania według norm przepisanych.

Ponadto skarżący kasacyjnie oświadczył, iż zrzeka się przeprowadzenia rozprawy.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną R. C. wnosił o jej oddalnie oraz zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa adwokackiego z tytułu sporządzenia i wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2022, poz. 329), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności zarzutów kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej.

Z treści skargi kasacyjnej wynika, że jej zarzuty zostały oparte na obu podstawach kasacyjnych, wymienionych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., tym niemniej,

z uwagi na istotę sporu, celowym było odniesienie się w pierwszej kolejności do zarzutu naruszenia prawa materialnego.

Kwestią wymagającą rozstrzygnięcia, determinowaną zarzutem błędnej wykładni art. 25 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r. poz. 2407 ze zm.) było ustalenie, czy dla uznania na podstawie tego przepisu świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane, konieczna jest również – jak przyjął to Sąd I instancji - ocena, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony, tj. w wyniku jej świadomego działania lub zaniechania, a w tym zakresie zbadanie stanu świadomości strony co do tego, że świadczenie jej się nie należy.

W związku z tym wyjaśnić należy, że obowiązek zwrotu pobranego nienależnie świadczenia wychowawczego uregulowany został w art. 25 ust. 1 w/w ustawy. Przepis ten stanowi, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Po myśli natomiast art. 25 ust. 4 i ust. 6 ustawy, ustalenie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego i orzeczenie o jego zwrocie następuje w drodze decyzji, przy czym obie te kwestie rozstrzygane są w tym samym postępowaniu, jedną decyzją. Z kolei katalog przypadków, z jakimi ustawodawca wiąże uznanie świadczenia za nienależnie pobrane i podlegające zwrotowi, określony został w art. 25 ust. 2 ustawy.

W niniejszej sprawie zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] podjęta została na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 3 ustawy, zgodnie z którym za nienależnie pobrane świadczenia wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze. Przypadek określony w art. 16 ust. 6 ustawy związany jest natomiast z ustaleniem przez Wojewodę, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i uchyleniem z tej przyczyny przez właściwy organ decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze za okres, w którym osoba uprawniona do świadczenia wychowawczego lub członek rodziny tej osoby, przebywający poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń na rodzinę w tym państwie, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Chodzi tu więc o sytuację, gdy osoba uprawniona do świadczenia wychowawczego, o której mowa w art. 4 ust. 2 ustawy lub członek jej rodziny w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze lub po dniu jej wydania przebywają poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Kompetencja wojewody do dokonania takich ustaleń została określona w art. 16 ust. 4 ustawy. Ich pozytywny wynik, zgodnie z art. 16 ust. 6 ustawy, stanowi z kolei obligatoryjną przesłankę do uchylenia przez właściwy organ decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu innego państwa w zakresie świadczeń na rodzinę w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a w konsekwencji do orzeczenia przez Wojewodę – stosowanie do treści art. 25 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 16 ust. 10 ustawy – w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależenie pobranego świadczenia za okres od dnia, w którym wyżej wymienione osoby stały się uprawnione do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze.

Z konstrukcji powołanych przepisów wynika więc, że decyzja orzekająca w powyższym zakresie nie jest decyzją uznaniową, lecz – jak słusznie zauważa skarżący kasacyjnie organ - jest aktem administracyjnym związanym ze stanem faktycznym, na który składają się trzy elementy:

1) przyznanie przez właściwy organ świadczenia wychowawczego;

2) stwierdzenie przez wojewodę, że w konkretnym stanie faktycznym po przyznaniu świadczenia wychowawczego znajdują zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego;

3) uchylenie z tej przyczyny przez właściwy organ swojej wcześniejszej decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze.

Zatem sam fakt, że świadczenie wychowawcze zostało wypłacone stronie w warunkach opisanych w art. 25 ust. 2 pkt 3 ustawy stanowi podstawę uznania świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, wskazać należy, że okolicznością bezsporną było, iż decyzja Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] maja 2017 r., przyznająca R. C. świadczenie wychowawcze na dziecko – A. C. w okresie od dnia 1 maja 2017 r. do dnia 30 września 2017 r. została wyeliminowana z obrotu prawnego na skutek decyzji tego organu z dnia [...] maja 2019 r., podjętej na podstawie art. 16 ust. 6 ustawy, a więc z powodu ustalenia, że w rozpoznawanej sprawie we wskazanym powyżej okresie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Od decyzji tej strona nie wniosła odwołania. Nie zaskarżyła również późniejszej decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2019 r. o odmowie przyznania wyżej wymienionego świadczenia. Powyższe prowadzi więc do wniosku, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy spełniły się obligatoryjne przesłanki: po pierwsze, dla stwierdzenia, że świadczenie wychowawcze wypłacone wnioskodawcy za wskazany wyżej okres było świadczeniem nienależnie pobranym i po drugie, orzeczenia obowiązku jego zwrotu. Należy bowiem jeszcze raz podkreślić, że dla wydania przez Wojewodę decyzji w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego jedyną i jednocześnie obligatoryjną przesłanką jest sam fakt zaistnienia okoliczności określonych w art. 25 ust. 2 pkt 3 ustawy.

Tym samym zgodzić się należy ze skarżącym kasacyjnie organem, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w zaskarżonym wyroku nieprawidłowo przyjął, że dla spełnienia wymogów art. 25 ust. 2 pkt 3 ustawy konieczne jest dodatkowo przeprowadzenie postępowania celem wyjaśnienia okoliczności związanych

z ustaleniem, czy strona była świadoma tego, że dane świadczenie jej się nie należy,

a także czy wystarczająco zrozumiała pouczenie i czy miała dostateczną świadomość o grożących jej konsekwencjach zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Z tych więc wyżej wskazanych względów, skład orzekający podzielił zarzut kasacyjny błędnej wykładni art. 25 ust. 2 pkt 3 ustawy.

W konsekwencji zasadne okazały się również zarzuty procesowe w postaci naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez błędne uznanie, że organy administracji zaniechały ustalenia, czy zaistniała przesłanka subiektywna świadomości strony co do "nienależności" świadczeń oraz czy skarżący był należycie pouczony o okolicznościach, w jakich nie powinien pobierać świadczeń. Jak bowiem wyżej wskazano, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy był wystarczający do wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, pozwalał bowiem na ustalenie, że zostały spełnione przesłanki określone wart. 25 ust. 2 pkt 3 ustawy, tj. doszło do wypłacania świadczenia wychowawczego w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6 ustawy za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze.

Na marginesie należy jedynie zauważyć, że nawet jeśli przyjąć za konieczne dokonanie przez organy administracji ustaleń faktycznych w zakresie wskazanym przez Sąd Wojewódzki, to fakt, iż wnioskodawca nie wnosił odwołań od decyzji merytorycznych, które legły u podstaw wydania decyzji o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego a ponadto składał oświadczenia dotyczące swojej aktywności zawodowej, jak też aktywności zawodowej żony (oświadczenie o wykonywaniu pracy za granicą z dnia 31 stycznia 2019 r.) świadczył o tym, że akceptował taki stan rzeczy.

Biorąc powyższe pod uwagę i uznając jednocześnie, że istota sprawy została w tym przypadku dostatecznie wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny – na zasadzie art. 188 w zw. z art. 151 w zw. z art. 193 i w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a.- orzekł jak w pkt 1 sentencji.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania oparto na art. 207 § 2 p.p.s.a. z uwagi na charakter sprawy.