Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 446/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-07-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6309 Inne o symbolu podstawowym 630
Hasła tematyczne: Celne prawo
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 133, art. 240 par. 1 pkt 4, art. 241 par. 2 pkt 1, art. 243 par. 1, par. 2, par. 3, art. 244 par. 3, art. 245 par. 1
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit c/
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marzenna Zielińska Sędzia NSA Zofia Borowicz Sędzia del. WSA Ludmiła Jajkiewicz (spr.) Protokolant Małgorzata Olejowska po rozpoznaniu w dniu 19 lipca 2011 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Celnej w Ł. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. z dnia 26 lutego 2010 r. sygn. akt III SA/Łd 595/09 w sprawie ze skargi H. I. w P., [...] na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] października 2009 r. nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie zajęcia towarów oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. wyrokiem z dnia 26 lutego 2010 r., sygn. akt. III SA/Łd 595/09, uchylił postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] października 2009 r., nr [...] i poprzedzające je postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] sierpnia 2009 r., nr [...], w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie zajęcia towarów.

Pismem z dnia [...] lipca 2009 r. H. I. z siedzibą w P., USA, na podstawie art. 240 § 1 pkt 4 w zw. z art. 241 § 2 pkt 1 i art. 244 § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm., dalej: Ordynacja podatkowa) oraz art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. – Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 622 ze zm., dalej: Prawo celne) wystąpiła do Dyrektora Izby Celnej w Ł. z wnioskiem o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] maja 2009 r., nr [...], uchylającym w całości postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego II w Ł. z dnia [...] marca 2009 r., nr [...] i orzekającym o umorzeniu postępowania w przedmiocie zajęcia towarów w postaci gier planszowych, stanowiących własność I. Sp. z o.o. z siedzibą w Ł., wskazując, iż Spółka H., jako posiadacz praw własności intelektualnej do zajętych towarów, jest stroną niniejszego postępowania i bez własnej winy nie brała w nim udziału.

Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2009 r., nr [...], Dyrektor Izby Celnej w Ł. odmówił wznowienia postępowania w sprawie zakończonej ostatecznym postanowieniem Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] maja 2009 r.

W wyniku rozpatrzenia zażalenia Dyrektor Izby Celnej w Ł. postanowieniem z dnia [...] października 2009 r., nr [...], utrzymał zaskarżone rozstrzygnięcie w mocy.

W uzasadnieniu postanowienia wskazał, iż problematykę pojęcia strony w postępowaniu podatkowym reguluje art. 133 § 1 i § 2 Ordynacji podatkowe, zgodnie z którym stroną będzie każdy kto znajduje się w kręgu ustawowo wymienionych podmiotów spraw regulowanych przepisami prawa podatkowego i z racji swojego interesu prawnego wynikającego z tych przepisów może lub musi brać udział w postępowaniu podatkowym i być adresatem decyzji organu podatkowego. Dla uzyskania przez określony podmiot przymiotu strony nie wystarcza wykazanie jakiegokolwiek interesu, lecz musi to być interes prawny, który ma postać kwalifikowaną. Brak bezpośredniego wpływu sprawy na sferę prawną osoby nie pozwala na uznanie jej za stronę. W rozwinięciu powyższych twierdzeń stwierdził, że tylko Spółka I. posiada interes prawny w tym postępowaniu i tylko ona może być stroną. Natomiast Spółka H. nie była stroną postępowania prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Celnego w Ł., którego przedmiotem było zajęcie towaru w postaci gier planszowych będących własnością Spółki I. oraz względem Spółki I. było podjęte rozstrzygnięcie.

Następnie wskazał, iż niedopuszczalne jest wszczęcie postępowania w sprawie wznowienia postępowania, gdy żądanie nie pochodzi od strony. Stwierdził, że Spółka H., która nie jest podmiotem materialnoprawnych praw i obowiązków podatkowych, nie ma przymiotu strony i nie jest legitymowana do żądania wznowienia postępowania.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 5 ust. 1 Rozporządzenia Rady (WE) nr 1383/2003 z dnia 22 lipca 2003 r. dotyczącego działań organów celnych skierowanych przeciwko towarom podejrzanym o naruszenie niektórych praw własności intelektualnej oraz środków skierowanych w odniesieniu do towarów, co do których stwierdzono, że naruszyły takie prawa (dalej: Rozporządzenia Rady (WE) nr 1383/2003), organ odwoławczy podkreślił, że przepisy ww. rozporządzenia w sytuacji dopuszczenia do obrotu ww. towarów nie znajdują już zastosowania z uwagi na treść przepisu art. 1 ust. 1 w/w rozporządzenia, tym bardziej, że Naczelnik Urzędu Celnego II w Ł. wydając postanowienie o zajęciu ww. towaru wskazał jako stronę postępowania tylko Spółkę I., będącą właścicielem przedmiotowego towaru. Dodatkowo powyższe postanowienie zostało ostatecznie wskutek zażalenia uchylone, a postępowanie w tej sprawie umorzone.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. Spółka podtrzymując zarzut naruszenia art. 5 ust. 1 Rozporządzenia Rady (WE) nr 1383/2003, art. 133 § 1 Ordynacji podatkowej oraz dodatkowo podnosząc zarzut naruszenia art. 243 § 1 Ordynacji podatkowej, wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

W uzasadnieniu podniosła, iż Spółka H. jako posiadacz praw autorskich niewątpliwie posiada interes prawny, w rozumieniu art. 113 Ordynacji podatkowej, w wydaniu przez organ celny postanowienia o zatrzymaniu towarów podejrzanych o naruszenie jego praw

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w Ł. podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia, wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł., uchylając zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] sierpnia 2009 r., stwierdził, iż skarga jest uzasadniona, aczkolwiek z innych przyczyn, aniżeli w niej podniesionych. Wskazał, iż zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Ł. zostały wydana z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy.

Na wstępie Sąd I instancji wskazał, iż art. 245 § 1 Ordynacji podatkowej zdanie wstępne wyraźnie stwierdza, że dopiero po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 243 § 2 Ordynacji podatkowej, a więc postępowania prowadzonego po wydaniu postanowienia o wznowieniu postępowania i dotyczącego m.in. przyczyn wznowienia, organ może wydać różne decyzje, w zależności od tego czy stwierdzi istnienie podstaw, o których mowa w art. 240 § 1 Ordynacji podatkowej. Jedną z tych podstaw jest zaś fakt, że strona nie z własnej winy nie brała udziału w postępowaniu (art. 240 § 1 pkt 4). Ustalenie istnienia podmiotowej przesłanki dopuszczalności wznowienia postępowania administracyjnego łączy się z ustaleniem istnienia podstawy wznowienia postępowania. To zaś winno, jak wynika z art. 245 § 1 zdanie wstępne Ordynacji podatkowej, nastąpić po wznowieniu postępowania.

Sąd I instancji wskazał, że ustalenie okoliczności, czy podanie wniosła strona postępowania jest konieczne tyle, że ma ono miejsce w drugiej fazie postępowania po wydaniu postanowienia, o którym mowa w art. 243 § 1 Ordynacji podatkowej. Wyrazem ustalenia, że podanie zostało wniesione przez podmiot, który nie jest stroną będzie decyzja o odmowie uchylenia ostatecznej decyzji wydana na podstawie art. 245 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej. Sąd I instancji w konkluzji stwierdził, że odmowa wznowienia postępowania wydana na podstawie art. 243 § 3 Ordynacji podatkowej w przypadku, gdy wskazywaną podstawą wznowienia jest art. 240 § 1 pkt 4 O.p. nie może opierać się na ocenie, że wnoszący podanie nie jest stroną postępowania zakończonego decyzją ostateczną. Ustalenie istnienia podmiotowej przesłanki dopuszczalności wznowienia postępowania łączy się z ustaleniem istnienia podstawy wznowienia, a ta kwestia podlega badaniu po wznowieniu postępowania, w drugiej fazie postępowania wznowieniowego. Ponadto Sąd I instancji wskazał, iż takie stanowisko prezentowane jest również w doktrynie i orzecznictwie sądowoadministracyjnym.

W ocenie Sądu I instancji wobec tego, że w przedmiotowej sprawie podanie o wznowienie postępowania zostało oparte właśnie na podstawie wymienionej w art. 240 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej niedopuszczalne było badanie przez organy przed wznowieniem postępowania w trybie art. 243 § 1 Ordynacji podatkowej czy skarżąca Spółka jest czy nie jest stroną postępowania. Zatem ustalenie organów, że skarżąca Spółka nie jest stroną w sprawie kwestionowanych postanowień dotyczących zatrzymania towarów w związku z podejrzeniem naruszenia praw własności intelektualnej nie dawało organom podstaw do podjęcia wydanych w sprawie postanowień. Z powyższych względów w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym nie zachodziła konieczność weryfikacji i oceny stanowiska organów i skarżącej dotyczącego prawidłowości zastosowania art. 133 § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej w związku z art. 5 Rozporządzenia Rady (WE) nr 1383/2003. Kwestia ta bowiem winna być rozstrzygnięta dopiero po ewentualnym wznowieniu postępowania zakończonego postanowieniem Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] maja 2009 r.

Na marginesie sprawy Sąd I instancji podkreślił, że powoływanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia faktu, że w postępowaniu przed organem I instancji wskazano jako stronę postępowania tylko Spółkę I. nie może być argumentem uzasadniającym prawidłowość postępowania ani organu I instancji ani organu odwoławczego. Do obowiązków organu prowadzącego postępowanie należy zawiadomienie o toczącym się postępowaniu wszystkich stron postępowania. Tak więc wzajemne zależności i powiązania pomiędzy podmiotami materialnego prawa celnego w pełni uzasadniają, również w postępowaniach wszczynanych przez organ z urzędu, zawiadamianie o postępowaniu wszystkich osób będących stronami w danej sprawie. Również charakter rozstrzygnięcia w sprawie będącej przedmiotem wniosku o wznowienie postępowania (merytoryczne rozpoznanie sprawy, ewentualnie jej umorzenie) nie może determinować rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania podmiotowi wnioskującemu przymiotu strony. Tym bardziej, że jak wynika z akt administracyjnych postępowanie w przedmiocie zatrzymania towarów było prowadzone przez organy celne od początku z naruszeniem procedury.

W skardze kasacyjnej Dyrektor Izby Celnej w Ł. zaskarżył powyższy wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 243 § 1 i § 3 w zw. z art. 240 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej w stopniu, który miał istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez mylne rozumienie przez Sąd treści art. 243 § 1 i § 3 w zw. z art. 240 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej i w konsekwencji uwzględnienie skargi ze względu na procedowanie przez organ z naruszeniem przepisów postępowania mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie, chociaż postępowanie administracyjne nie było dotknięte żadną z wad w nim wymienionych.

W uzasadnieniu strona wnosząca skargę kasacyjną podniosła, że decyzję o odmowie wznowienia postępowania wydaje się wtedy, gdy we wstępnej fazie postępowania wznowieniowego można jednoznacznie stwierdzić, że nie istnieją podstawy wznowienia, czyli gdy w podaniu o wznowienie postępowania w żaden sposób nie wykazuje się podstawy wznowienia. Natomiast, jeżeli są jakiekolwiek wątpliwości dotyczące istnienia podstawy wznowienia, wskazanej przez stronę i występuje potrzeba zbadania w tym zakresie sprawy, niezbędne jest wydanie postanowienia o wznowieniu, którego przedmiotem będzie wyjaśnienie, czy wskazana przez stronę podstawa wznowienia występuje. Organ podniósł, iż podjęcie decyzji w sprawie odmowy wznowienia postępowania możliwe jest wyłącznie ze względów formalnych, a nie merytorycznych. W rozwinięciu powyższych twierdzeń Dyrektor Izby Celnej podniósł, iż w postępowaniu wznowieniowym organ podatkowy ogranicza się do badania przesłanek dopuszczalności wznowienia m.in. czy istnieje przedmiot tego postępowania, czy żądanie pochodzi od strony lub jej następcy prawnego, czy strona ma zdolność do czynności prawnych. Niespełnienie choćby jednej z przesłanek uzasadnia wydanie decyzji odmawiającej wznowienie postępowania (art. 243 § 3). Ponadto zdaniem Dyrektora Izby Celnej w Ł., czym innym jest ustalenie czy żądanie pochodzi od osoby, która jest stroną postępowania, od ustalenia czy strona nie brała udziału w postępowaniu i czy działo się to nie z jej winy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zakres kontroli sądu odwoławczego w stosunku do zaskarżonego orzeczenia jest zdeterminowany, poza przypadkami nieważności postępowania, które w niniejszej sprawie nie występują, granicami środka zaskarżenia. Stosownie bowiem do art. 183 § 1 zd. pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.

Skarżący w podstawie skargi kasacyjnej postawił zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z mylnym rozumieniem art. 243 § 1 i § 3 i art. 240 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej, w stopniu, który miał istotny wpływ na wynik sprawy, co w konsekwencji doprowadziło do uwzględnienia skargi, chociaż postępowanie administracyjne nie było dotknięte żadną z wad.

W związku z powyższym wypada wskazać, iż postępowanie w sprawie wznowienia postępowania składa się niejako z dwóch etapów. W fazie wstępnej tego postępowania organ obowiązany jest rozpoznać dopuszczalność wznowienia postępowania, tj. czy wskazana została jedna z przesłanek wymienionych w art. 240 § 1 Ordynacji podatkowej i czy zostały zachowane wszystkie wymogi formalne wniosku. Postępowanie to kończy się wydaniem decyzji o odmowie wznowienia postępowania (art. 243 § 3 Ordynacji podatkowej), bądź też wydaniem postanowienia o wznowieniu postępowania (art. 243 § 1 Ordynacji podatkowej). Na tym etapie postępowania, co wymaga wyraźnego podkreślenia, nie bada się zasadności wskazanej przesłanki wznowienia postępowania. Oznacza to, że decyzję o odmowie wznowienia postępowania, można wydać jedynie wówczas, gdy w postępowaniu wznowieniowym można jednoznacznie stwierdzić brak istnienia podstawy wznowienia. Natomiast w sytuacji powstania jakiejkolwiek obiektywnej wątpliwości dotyczącej istnienia podstawy wznowienia, wskazanej przez stronę, niezbędne jest wydanie postanowienia o wznowieniu, którego przedmiotem będzie wyjaśnienie, czy przesłanki uzasadniające wznowienie postępowania rzeczywiście wystąpiły w sprawie i jaki mogą mieć wpływ na jej rozstrzygnięcie.

W stanie faktycznym sprawy Spółka H., powołując się na art. 240 § 1 pkt 4 w zw. z art. 241 § 2 pkt 1 i art. 244 § 3 Ordynacji podatkowej, wniosła o wznowienie postępowania zakończonego ostatecznym postanowieniem w przedmiocie zajęcia towarów w postaci gier planszowych, podnosząc, iż nie ze swej winy nie brała udziału w tym postępowaniu.

Organ, na podstawie art. 243 § 3 Ordynacji podatkowej, odmówił wznowienia postępowania, wskazując, iż wniosek złożył podmiot, który nie był stroną postępowania zakończonego postanowieniem w sprawie zajęcia towaru.

Zgodnie z art. 240 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli strona nie z własnej winy nie brała udziału w postępowaniu.

Powołany przepis zawiera więc dwie przesłanki wznowienia postępowania, a mianowicie brak udziału strony w postępowaniu oraz brak winy strony w tym, że nie brała ona udziału w postępowaniu. Brak udziału strony w postępowaniu, po stronie organu, ma charakter obiektywny – nie ma znaczenia przyczyna, która spowodowała, że organ podatkowy nie zapewnił udziału strony w postępowaniu i jest on uwarunkowany jedynie tym, aby nie wynikał z własnej winy strony. Stąd też trudno zgodzić się z poglądem organu, że z wnioskiem o wznowienie postępowania może wystąpić wyłącznie strona będąca adresatem postanowienia. Nadto należy zauważyć, iż w tej konkretnej sytuacji ustalenie istnienia przesłanki dopuszczenia wznowienia postępowania, o jakiej mowa w art. 240 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej, łączy się z ustaleniem istnienia podstawy wznowienia, a ta kwestia niewątpliwie powinna być przedmiotem badania po wznowieniu postępowania (art. 245 § 1 zdanie wstępne w zw. z art. 243 § 2 Ordynacji podatkowej). Wypada bowiem zauważyć, iż podmiot nabywa status strony w postępowania przez zespół cech o charakterze materialnoprawnym. Stąd też dokonanie kwalifikacji prawnej podmiotu postępowania wymaga nie tylko uwzględnienia przepisów procesowych w tym zakresie, ale także przepisów prawa materialnego, które wskazują, kto może być stroną praw i obowiązków. Co z kolei prowadzi do wniosku, że stwierdzenie istnienia interesu prawnego bycia stroną postępowania, do którego odwołuje art. 133 Ordynacji podatkowej, powinno nastąpić w toku prowadzenia postępowania rozpoznawczego, a więc po wydaniu postanowienia o wznowieniu postępowania i być przedmiotem ustalenia w rozstrzygnięciu merytorycznym kończącym to postępowanie. Prowadzenie rozważań na temat legitymacji procesowej strony na etapie postępowania wznowieniowego należy więc uznać za przedwczesne i pozbawione podstaw prawnych. Jak wcześniej zostało wywiedzione ocena przyczyn wznowienia przed wydaniem postanowienia o wznowieniu postępowania jest niedopuszczalna. Tym samym weryfikacja twierdzeń podmiotu, iż przysługiwał mu przymiot strony w postępowaniu, w którym został pominięty, powinna nastąpić w postępowaniu prowadzonym po wydaniu postanowienia o wznowieniu postępowania, co oczywiście nie przesądza jeszcze o wyniku tego postępowania.

Wyrażony powyżej pogląd znajduje również potwierdzenie w art. 245 § 1 Ordynacji podatkowej, który odsyła w swej treści do art. 243 § 2 Ordynacji podatkowej, stanowiąc tym samym, że podstawą wydania decyzji (postanowienia), kończącej wznowione postępowanie jest uprzednie przeprowadzenie postępowania rozpoznawczego przez właściwy organ, co do przesłanek wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy.

Podsumowując, za niezasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 243 § 1 i § 3 w zw. z art. 240 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej, a w konsekwencji także art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Skuteczność zarzutu opartego na art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. jest bowiem uzależniona od ewentualnego stwierdzenia naruszeń innych przepisów postępowania adminisatrcyjnego lub sądowoadministracyjnego.

Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.