Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2787/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-02-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a) i c)
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 28;  art. 30
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: art. 107 par. 3;  art. 138
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Sędzia WSA - Małgorzata Rysz, Asesor WSA - Joanna Gierak (spr.), Protokolant - Beata Trawińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lutego 2008 r. sprawy ze skargi P. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... września 2007 r. Nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek finansowanych przez płatnika, umorzenia postępowania w części dotyczącej należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych oraz umorzenia postępowania w sprawie umorzenia należności finansowanych przez płatnika składek za pracownika; uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z... października 2007 r. wniesionej przez P. B. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z ... września 2007 r., utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z ... kwietnia 2007 r. o odmowie umorzenia należności finansowanych przez płatnika składek za pracownika i z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne własne, umorzeniu postępowania w części dotyczącej należności finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek oraz o umorzeniu postępowania w sprawie umorzenia należności finansowanych przez płatnika składek za pracownika.

Skarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym:

Pismem z ... stycznia 2007 r. P. B. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie zaległych składek. Uzasadniając swoje żądanie podał, że w październiku 2006 r. zakończył prowadzenie działalności gospodarczej. Obecnie nie ma żadnego źródła dochodu, jest na utrzymaniu żony, której wynagrodzenie ze stosunku pracy wynosi ... zł miesięcznie. Zainteresowany podniósł, iż z tej kwoty muszą utrzymać całą rodzinę, w tym dwoje dzieci w wieku szkolnym. Nadto wskazał na swoje dolegliwości zdrowotne, tj. depresję psychiczną wywołaną biedą rodziny. Do wniosku P. B. załączył m.in. decyzję Ośrodka Pomocy Społecznej w P. z ... października 2006 r. o przyznaniu R. B. (jego żonie) świadczeń w formie zasiłku rodzinnego na każde z dzieci w kwocie ... zł miesięcznie - do ... sierpnia 2007 r. oraz dodatku do zasiłku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego również na każde z dzieci w kwocie ... zł wypłaconej jednorazowo.

W dniu ... lutego 2007 r. wnioskodawca do akt sprawy dołączył oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym, w którym wskazał, że jest współwłaścicielem domu o powierzchni ... m- oraz właścicielem samochodu osobowego marki M. z 1982 r. o wartości ... zł. Oświadczył też, że posiada kredyt hipoteczny w banku w wysokości ... zł, zaciągnięty na spłatę zaległych składek. Podniósł, iż w chwili obecnej jest na etapie ustalania przez lekarza orzecznika ZUS stopnia niepełnosprawności i niezdolności do pracy. Zaznaczył, że jest w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Jedynym żywicielem rodziny jest jego żona, która od lutego 2006 r. podjęła pracę jako sprzedawca i uzyskuje wynagrodzenie wynoszące ... zł brutto.

Decyzją z ... kwietnia 2007 r., na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 2 i ust. 3a, art. 30 i art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm.) oraz art. 105 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), Zakład Ubezpieczeń Społecznych w pkt 1 - odmówił stronie umorzenia należności finansowanych przez płatnika składek za pracownika i z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne własne w okresie od marca 2001 r. do września 2006 r. w łącznej kwocie ... zł, w pkt 2 - umorzył postępowanie w części dotyczącej należności finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek w okresie od lutego 2002 r. do września 2006 r. w łącznej kwocie ...zł jako bezprzedmiotowe, oraz w pkt 3 - umorzył postępowanie w sprawie umorzenia należności finansowanych przez płatnika składek za pracownika za okres od marca 2001 r. do września 2006 r. w łącznej kwocie ... zł jako bezprzedmiotowe.

W uzasadnieniu orzeczenia organ na wstępie podał, że wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą i z tego tytułu zalega z opłatą składek na ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie ... zł. Opisał też przebieg sprawy, wskazując jednocześnie na okoliczności wynikające ze zgromadzonego materiału dowodowego. Następnie organ zaznaczył, iż wniosek oraz całość materiału dowodowego zebranego w sprawie umorzenia składek za zatrudnianych pracowników i z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne własne, rozpatrywał w trybie przepisu art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, z uwzględnieniem ust. 3a - dotyczącego tylko składek na ubezpieczenia społeczne własne. Analizując sprawę w kontekście art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, organ stwierdził, iż w sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek ujętych w ust. 3 ww. przepisu, określających nieściągalność stanowiącą podstawę do umorzenia należności z tytułu składek. Wskazał m.in., iż wnioskodawca jest współwłaścicielem nieruchomości, której zbycie pozwoli na prowadzenie skutecznej egzekucji. Podał też, że obecnie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne za pośrednictwem Urzędu Skarbowego i w ostatnich sześciu miesiącach z tego tytułu wpłynęła kwota ... zł. Dalej, organ wskazał na przepis art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz przesłanki wynikające z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), które umożliwiają w uzasadnionych przypadkach umorzenie należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Po przytoczeniu § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia, zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, Zakład stwierdził, iż przesłanka ta -z uwagi na niski dochód rodziny zainteresowanego wynoszący ... zł miesięcznie- w niniejszej sprawie została spełniona. Jednakże organ podkreślił, iż decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek podejmowane przez Zakład są oparte na uznaniu administracyjnym. W związku z tym odmowa umorzenia należności składkowych nie narusza prawa zarówno wtedy gdy wystąpią przesłanki ich umorzenia jak i wtedy gdy nie miały one miejsca. Na koniec Zakład, powołując się na przepis art. 105 § 1 k.p.a., wskazał, że w stosunku do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, co wynika z art. 30 tej ustawy. W tej części należało umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe.

Decyzja ta została doręczona stronie w dniu ... maja 2007 r., na skutek ponownego wysłania korespondencji.

W dniu ... czerwca 2007 r. P. B. wniósł o ponowne rozpatrzenie jego sprawy. Podał, że ze względu na stan zdrowia nie może podjąć żadnej pracy. Podał też, że odwołał się od orzeczenia lekarza orzecznika ZUS do Sądu Okręgowego Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w L. W tej sytuacji wniósł o nie rozpatrywanie tego podania do czasu zakończenia sprawy w Sądzie Pracy.

Organ prowadząc ponownie postępowanie wyjaśniające w sprawie przeprowadził czynności w miejscu zamieszkania strony, sporządzając na tą okoliczność protokół. Z protokołu tego wynika, iż zainteresowany w chwili obecnej uzyskuje dochody z prac dorywczych. W dniu ... września 2007 r., zapoznając się z aktami sprawy, do protokołu z tej czynności podał, że z prac dorywczych uzyskuje około ... zł miesięcznie. Wyjaśnił też, że żona nadal pracuje, na utrzymaniu mają dwoje dzieci.

Decyzją z ... września 2007 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymał w mocy decyzję Zakładu z ... kwietnia 2007 r.

W uzasadnieniu orzeczenia organ przedstawił przebieg sprawy i ustalenia faktyczne. Następnie, kierując się treścią art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek ujętych w ust. 3 ww. przepisu a określających nieściągalność stanowiącą podstawę do umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 z zastrzeżeniem ust. 3a. Dalej organ wskazał, iż w art. 28 ust. 3a ustawy systemowej przewidziano możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Jednak przepis ten nie dopuszcza możliwości umorzenia należności z tytułu składek opłacanych przez płatnika za pracownika. Dlatego, jak wyjaśnił, w oparciu o ten przepis rozpatrzył wyłącznie należności z tytułu nieopłaconych składek przez płatnika za samego siebie. Po przeanalizowaniu art. 28 ust. 3a ww. ustawy i przesłanek wynikających z rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, organ wskazał, iż żadna z przesłanek wymienionych w tym rozporządzeniu w sprawie nie występuje. Badając sprawę w kontekście § 3 ust. 1 pkt 1 wskazanego rozporządzenia organ uwzględnił wysokość zarobków zainteresowanego z prac dorywczych oraz wysokość wynagrodzenia jego żony. Analizując sytuację finansową rodziny wnioskodawcy odwołał się do przepisów o pomocy społecznej i kierując się treścią tych przepisów wskazał, iż miesięczny dochód pozostający w dyspozycji czteroosobowej rodziny to kwota ... zł, co w przeliczeniu na członka rodziny stanowi ... zł. Następnie stwierdził, iż środki pieniężne przypadające na jedną osobę w rodzinie wnioskodawcy, przewyższają kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń z powodu ubóstwa (art. 8 ustawy o pomocy społecznej). Na koniec organ podał, że nie znalazł podstaw prawnych do umorzenia wnioskowanych zaległości w oparciu o art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Prezesa ZUS zainteresowany powtórzył argumenty przedstawione w pierwotnym wniosku o umorzenie zadłużenia z tytułu składek. Między innymi podniósł, że nadal pozostaje na utrzymaniu żony. Jednocześnie skarżący zwrócił się do Sądu z prośbą o umorzenie odsetek od nieopłaconych w terminie składek wobec ZUS. Na koniec zapowiedział spłatę zaległych składek. Do skargi załączył szereg dokumentów, w tym zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w P. z ... września 2007 r. potwierdzające, że skarżący od ... września 2007 r. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

W piśmie procesowym z ... stycznia 2008 r. skarżący podał, że zaciągnął kredyt na spłatę zaległych składek. W związku z tym zwrócił się z prośbą o umorzenie w całości lub w części odsetek naliczonych od należności głównej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem.

W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.

Sąd kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej: k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm.), dalej: u.s.u.s., doszedł do przekonania o konieczności uchylenia skarżonej decyzji jako wydanej z istotnym naruszeniem art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 107 § 3, a w konsekwencji również z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz art. 28 w zw. z art. 30 u.s.u.s., to zaś czyniło zasadnym uwzględnienie skargi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.

Przed wskazaniem przyczyn uchylenia zaskarżonej decyzji Sąd wyjaśnia, iż stosownie do treści art. 28 ust. 1 i ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano natomiast możliwość umorzenia należności z tytułu składek w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Z kolei w myśl art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29 tej ustawy. Natomiast przepisy o umarzaniu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stosuje się odpowiednio do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a także do składek na ubezpieczenie zdrowotne (art. 32 u.s.u.s.).

W niniejszej sprawie, skarżący inicjując postępowanie pismem z ... stycznia 2007 r., wniósł o umorzenie wszystkich swoich zaległości wobec ZUS. Zaległości skarżącego, jak ustalił Zakład Ubezpieczeń Społecznych, dotyczą zarówno jego składek własnych jak i pracowniczych, w tym finansowanych przez ubezpieczonych. W celu prawidłowego zastosowania ww. norm prawa materialnego niezbędne więc było wyodrębnienie tych składek i wskazanie czy mogą podlegać one umorzeniu, a jeśli tak - to na podstawie jakich przepisów art. 28 u.s.u.s.

Analizując sprawę w tej części Sąd dostrzegł pewne nieprawidłowości popełnione w I instancji, które winny być przez Prezesa Zakładu dostrzeżone i zweryfikowane skarżoną decyzją.

Po pierwsze, należy wskazać, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po dokonaniu rozdzielenia zaległych należności skarżącego i mając na uwadze, iż część tych należności nie podlega umorzeniu z uwagi na art. 30 u.s.u.s., a do części nie znajduje zastosowania art. 28 ust. 3a u.s.u.s., błędnie sformułował sentencję swojej decyzji z 30 kwietnia 2007 r. Uzasadniając stanowisko organ podał, iż sprawa dotyczy zadłużenia w kwocie łącznej ... zł. Taka też kwota zadłużenia wynika z akt administracyjnych sprawy. Tymczasem sentencja rozstrzygnięcia wydanego w I instancji obejmuje zadłużenie wynoszące ... zł. Powodem takiego stanu rzeczy jest fakt, iż organ w decyzji tej orzekł na dwa sposoby w tym samym zakresie dotyczącym kwoty ... zł, tj. w pkt 1 - odmówił umorzenia należności finansowanych przez płatnika składek za pracownika za okres od marca 2001 r. do września 2006 r., natomiast w pkt 3 - umorzył postępowanie w sprawie w tej części, dotyczącej ww. składek finansowanych przez płatnika za pracownika, uznając postępowanie obejmujące te składki -z uwagi na treść art. 28 ust. 3a ustawy systemowej- za bezprzedmiotowe. Orzeczenie to w ocenie Sądu jest nieprawidłowe. Co prawda, Sąd podziela stanowisko organu, iż art. 28 ust. 3a ustawy systemowej dotyczy tylko składek osobistych płatnika, niemniej taka interpretacja przepisów prawa nie uzasadnia zastosowania co do składek pracowniczych finansowanych przez płatnika ze względu na art. 28 ust. 3a ww. ustawy, przepisu art. 105 § 1 k.p.a. Postępowanie z wniosku o umorzenie składek, w tym -lub wyłącznie- z tytułu składek za pracownika finansowanych przez płatnika, w sytuacji istnienia takiego rodzaju zadłużenia, nie jest bezprzedmiotowe. Występują tu wszystkie elementy materialne stosunku prawnego, a to oznacza, że może być wydana decyzja orzekająca co do istoty, tyle że organ musi kierować się przy jej wydaniu prawidłową podstawą materialno-prawną. Nadto, Sąd podkreśla, iż decyzja nie może rozstrzygać na dwa różne sposoby co do tego samego przedmiotu sprawy, a tak się stało w niniejszej sprawie.

Z treści skarżonej decyzji wynika, iż Prezes Zakładu wadliwości powyżej wskazanych zupełnie nie dostrzegł. Tym samym utrzymał w mocy decyzję nieprawidłową, zawierającą w jej sentencji wprowadzające w błąd orzeczenia. W ten sposób organ naruszył przepisy prawa, w szczególności art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji, w sytuacji gdy zachodziła podstawa do jej zweryfikowania. Dokonując takie oceny Sąd miał na względzie, iż Zakład orzekając w sposób przedstawiony powyżej chciał podkreślić jakie przesłanki w sprawie do jakiego rodzaju składek mają zastosowanie, jednakże zauważa, iż doprowadziło to do wydania wadliwej decyzji obejmującej w efekcie wyższe zadłużenie skarżącego wobec ZUS niż istniejące w rzeczywistości.

Po drugie, mając na uwadze, iż organ w I instancji w pkt 2 umorzył postępowanie w części dotyczącej należności finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek, Sąd stwierdza, iż rozstrzygnięcie to także jest nieprawidłowe. Co prawda, zasadnie organ przyjął w sprawie, że przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wykluczają możliwość umorzenia składek w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących płatnikami tych składek, jednakże zaznacza, iż art. 30 u.s.u.s., z którego powyższe wynika, dotyczy jedynie składek, tj. należności głównej. Przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych rozróżniają pojęcie "należności z tytułu składek" od pojęcia " składek". Należności z tytułu składek zostały zdefiniowane w art. 24 ust. 2 u.s.u.s. jako "składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata". Przepisy art. 28 u.s.u.s. przewidują możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a więc zarówno składek jak i należności ubocznych, w tym odsetek za zwłokę. Art. 30 u.s.u.s. stanowi, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami nie stosuje się art. 28, wyłącza więc stosowanie przepisów o możliwości umorzenia tylko w odniesieniu do składek, a nie do należności z tytułu składek. Przepis ten nie zabrania więc umarzania odsetek i innych należności ubocznych.

W niniejszej sprawie organ nie znalazł podstaw do merytorycznego rozpatrzenia wniosku o umorzenie odsetek za zwłokę od składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami tych składek, które na dzień ... lutego 2007 r. wynosiły ... zł. Przyjął, iż postępowanie również i w tym zakresie jest bezprzedmiotowe, albowiem nie może zakończyć się decyzją merytoryczną. Takie działanie -zdaniem Sądu- jest sprzeczne z ww. normą prawną, tj. art. 30 u.s.u.s., i wymaga również naprawienia. Właściwe może okazać się zastosowaniu tu art. 138 § 2 k.p.a. Wniosek skarżącego w tym zakresie nie został bowiem co do istoty rozpatrzony w I instancji.

Zastrzeżenia Sądu w sprawie dotyczą również zastosowania przez organ przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s., z uwagi na treść uzasadnienia faktycznego skarżonej decyzji i przedstawionej w nim argumentacji.

W tym miejscu Sąd przypomina, iż skarżący, wnosząc o umorzenie zadłużenia, swoją prośbę uzasadnił trudną sytuacją finansową rodziny. Wskazał, że nie ma stałej pracy, pracuje dorywczo, natomiast żona uzyskuje dochód miesięczny w kwocie ... zł brutto. Skarżący podał też, że rodzina korzysta z pomocy społecznej.

W tej sytuacji szczególne znaczenie w sprawie miał przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s., umożliwiający umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności oraz przesłanki wynikające z rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r., tj. przede wszystkim § 3 ust. 1 pkt 1 wymienionego rozporządzenia, na podstawie którego Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Skoro zaś przepis ten jako przesłankę umorzenia składek wskazuje okoliczność negatywnego wpływu zapłaty zaległych składek na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych ubezpieczonego i jego rodziny, to organ orzekający w sprawie miał obowiązek szczególnie wnikliwego wyjaśnienia sytuacji majątkowej skarżącego i ustalenia, czy zapłata składek wraz z odsetkami za zwłokę rzeczywiście może zagrozić jego egzystencji. Postępowanie wyjaśniające prowadzone w sprawie winno więc zmierzać nie tylko do ustalenia majątku i dochodów strony oraz jej małżonka, ale także do ustalenia ich miesięcznych, podstawowych i niezbędnych do życia wydatków. Postępowanie to powinno bowiem w efekcie pozwolić na ustalenie, czy opłacenie przez stronę należności z tytułu składek (dotyczących jej konta osobistego) nie pozbawi wnioskodawcy oraz jego najbliższych możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

Powyższe winno zaś znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji, stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie jako jeden z elementów decyzji winno bowiem zawierać ocenę zebranego materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych w sprawie przepisów prawa oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle wskazanych w nim norm prawa materialnego.

Kierując się treścią ww. przepisów Sąd uznał, iż z uzasadnienia skarżonego orzeczenia nie wynika, aby organ przeprowadził w sprawie postępowanie wyjaśniające w powyżej przedstawionym zakresie, tj. dotyczącym możliwości płatniczych wnioskodawcy. Organ skoncentrował się jedynie na dochodach skarżącego i jego małżonki, odwołując się przy tym do przepisów o pomocy społecznej, które tutaj nie miały zastosowania. Przepis § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia nie odwołuje się bowiem do "kryterium dochodowego na osobę w rodzinie" wynikającego z ustawy o pomocy społecznej. Tym samym brak jest podstaw do przyjęcia, że ulga w spłacie zadłużenia uregulowana w art. 28 u.s.u.s., może być przyznana -na podstawie ust. 3a ww. przepisu- jedynie osobom, których dochód w rodzinie, określony na podstawie przepisów o pomocy społecznej, uzasadnia przyznanie prawa do świadczenia pieniężnego z powodu ubóstwa. Taka zawężająca interpretacja ww. przepisu rozporządzenia jest nieprawidłowa. Owszem, korzystanie przez wnioskodawcę z pomocy finansowej państwa świadczy o trudnej sytuacji finansowej tej osoby i stanowi dodatkową okoliczność w sprawie mogącą przemawiać za uwzględnieniem jej żądania o umorzenie zadłużenia. Nie można jednak od tego, czy osoba ma przyznane świadczenie pieniężne, czy też nie uzależnić umorzenia zadłużenia na podstawie art. 28 ust. 3a.

Sąd w tym miejscu jeszcze raz podkreśla, iż w celu prawidłowego zastosowania art. 28 ust. 3a ww. ustawy, niezbędne jest zbadanie sytuacji finansowej strony, na którą oprócz wysokości osiąganych dochodów wpływ ma także wielkość stałych obciążeń (np. opłaty za energię elektryczną, telefon, gaz, podatek od nieruchomości, raty kredytu, wydatki na leczenie). Zgromadzony materiał dowodowy powinien pozwolić na ustalenie, jaką rzeczywiście kwotą wnioskodawca dysponuje (wysokość wpływów pomniejszona o niezbędne koszty utrzymania), a także czy z kwoty tej jest on w stanie zaspokajać potrzeby niezbędne do egzystencji swojej i swojej rodziny, i jednocześnie spłacać powstałe wobec ZUS zadłużenie.

Konkludując, w uzasadnieniu skarżonego orzeczenia zabrakło kompleksowego rozważenia stanu faktycznego sprawy w kontekście § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Posługiwanie się jedynie miesięcznym dochodem rodziny skarżącego nie jest wystarczające do wyczerpującej oceny aktualnej sytuacji finansowej zainteresowanego na potrzeby tej, ww. normy prawnej.

Z tych wszystkich względów należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja narusza także przepisy art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

Sąd wskazuje, iż w ponownie prowadzonym postępowaniu, poza koniecznością wyeliminowania powyżej wskazanych przez Sąd wadliwości w rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu sprawy, ocena zebranych w sprawie dowodów powinna odbyć się stosownie do dyspozycji art. 80 k.p.a. Uzasadnienie decyzji winno natomiast odpowiadać rygorom określonym w art. 107 § 3 k.p.a., dając jasny obraz motywów rozstrzygnięcia. Zarówno więc przebieg postępowania dowodowego jak i zgromadzone w jego toku dowody powinny znaleźć swoje odbicie w uzasadnieniu wydanego orzeczenia. Prawidłowe uzasadnienie winno też zawierać pełną analizę i ocenę występujących w sprawie faktów, nawet wtedy, gdyby fakty te nie znalazły uznania u organu rozstrzygającego sprawę. Nadto, winno zawierać ustosunkowanie się organu do zarzutów strony zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zaznaczyć także trzeba, iż Prezes ZUS swoją decyzję w sprawie winien oprzeć na aktualnych okolicznościach dotyczących sytuacji finansowej i rodzinnej strony. W tym celu niezbędne jest uzupełnienie materiału dowodowego, z udziałem strony, o aktualne dane dotyczące skarżącego, w tym pozwalające na określenie obecnych jego zarobków i zobowiązań, a także wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego.

Niezależnie od powyższego Sąd zauważa, iż z uwagi na treść skargi, w której skarżący wnosi o umorzenie jedynie odsetek za zwłokę i zapowiada spłatę należności głównej, należy żądanie skarżącego wynikające z akt administracyjnych sprawy zweryfikować, tj. ustalić, czy podtrzymuje nadal swój pierwotny wniosek o umorzenie całego zadłużenia, czy też -jak w skardze- wnosi jedynie o umorzenie odsetek. W zależności od tego sprawa powinna być dalej odpowiednio poprowadzona.

Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 134 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.