Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 277/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-06-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a, ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 7, art. 8 par. 1, art. 11, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: par. 14 ust. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2018 poz 265
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości  z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska Asesor WSA Tomasz Porczyński (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi I.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r., nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. na rzecz skarżącego I. J. kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. dc


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 12 stycznia 2022 r., nr SKO.4114.549.2021 wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 735) – dalej: k.p.a.; art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.) – dalej: u.ś.r.; Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi uchyliło w całości decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 3 listopada 2021 r., nr SOCII.5111.121723.2021.172328.000003.2021 o odmowie przyznania I.J. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym ojcem J.J. oraz orzekło o przyznaniu I.J. przedmiotowego świadczenia na okres: od dnia 23 listopada 2021 r. do dnia 30 listopada 2021 r. w wysokości 525,60 zł; od dnia 1 grudnia 2021 r. do dnia 31 grudnia 2021 r. w wysokości 1.971 z; od 1 stycznia 2022 r. na czas nieokreślony w wysokości 2.119 zł miesięcznie.

Z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, że o przyznanie przedmiotowego świadczenia skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wystąpił wnioskiem z dnia 10 czerwca 2021 r., do którego dołączył kserokopię wydanego na stałe orzeczenia Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Łodzi z dnia 4 grudnia 2008 r. uznającego J.J. za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz oświadczenie o sprawowanej opiece nad ojcem począwszy od kwietnia 2015 r. i rezygnacji z tego tytułu z aktywności zawodowej. W toku prowadzonego postępowania wymagający opieki J.J. pozostaje w związku małżeńskim z B.J., która nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Jak wynika z wyjaśnień strony, z uwagi na stan zdrowia matki, nie jest ona zdolna do sprawowania opieki nad ojcem, co potwierdza przedłożona dokumentacja medyczna. Skarżący oświadczył, iż aktualnie gromadzi niezbędną dokumentację, celem wystąpienia o wydanie orzeczenia w przedmiocie stopnia niepełnosprawności B.J..

Decyzją z dnia 3 listopada 2021 r. Prezydent Miasta Łodzi odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia z uwagi na wystąpienie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.

Kwestionując zasadność wydanego rozstrzygnięcia I.J., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł odwołanie, w którym zarzucał:

- błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a. u.ś.r. poprzez uznanie, iż fakt pozostawania przez osobę wymagającą opieki w związku małżeńskim z osobą, która tej opieki nie jest w stanie sprawować, stanowi negatywna przesłankę do przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia;

- naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r. poprzez uznanie, że skarżący nie jest uprawniony do ubiegania się o przedmiotowe świadczenie, z uwagi na fakt, iż żona J.J. żyje i spoczywa na niej obowiązek alimentacyjny względem męża;

- naruszenie art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia i bezpodstawne przyjęcie, że żona J.J., pomimo swojego stanu zdrowia jest w stanie sprawować opiekę nad mężem.

Z uwagi na powyższe, strona wnosiła o uchylenie decyzji organu I instancji oraz o przyznanie wnioskowanego świadczenia od dnia 1 czerwca 2021 r.

W toku postępowania między instancyjnego, skarżący przedłożył do akt sprawy orzeczenie Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Łodzi z dnia [...] grudnia 2021 r. orzekające o uznaniu B.J., od dnia 23 listopada 2021 r. na stałe, za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym.

Zaskarżoną niniejszą skargą decyzją z dnia 12 stycznia 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi uchyliło w całości decyzję organu I instancji i orzekło, co do istoty sprawy, przyznając I.J. wnioskowane świadczenie, począwszy od dnia 23 listopada 2021 r. Uzasadniając Kolegium wskazało na wstępie, iż rozstrzygnięcia podejmowane w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej należą do decyzji związanych, co oznacza, iż przyznanie przedmiotowego świadczenia jest możliwe jedynie po spełnieniu ustawowo określonych przesłanek. Dalej przywołując treść art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. organ odwoławczy wskazał, iż świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Organ przywołał nadto przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., który stanowi, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Kolegium wskazało, iż na gruncie niemniejszej sprawy bezspornym jest, iż wymagający opieki J.J. legitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, pozostaje w związku małżeńskim z B.J., w stosunku do której, na dzień złożenia przedmiotowego wniosku, tego rodzaju orzeczenie nie zostało wydane. Tym samym, to na w/w w pierwszej kolejności ciążył obowiązek zapewnienia opieki mężowi, a co za tym idzie w sprawie wystąpiła negatywna przesłanka określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., co czyniło zasadnym negatywne rozpatrzenie żądania skarżącego. Dalej organ odwoławczy wskazał, iż wobec przedłożenia do akt sprawy, na etapie postępowania między instancyjnego orzeczenia Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Łodzi z dnia [...] grudnia 2021 r. uznającego B.J. za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym, od dnia 23 listopada 2021 r., to jest od wskazanej w orzeczeniu daty powstania niepełnosprawności w/w, wyeliminowana została negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Mając powyższe na uwadze, jak i to, iż z dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych wynika, że skarżący sprawuje faktyczną opiekę nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem i z tego tytułu nie podejmuje zatrudnienia, Kolegium uchyliło w całości decyzję I instancji i orzekł o przyznaniu wnioskowanego świadczenia, począwszy od dnia 23 listopada 2021 r., obliczając należną kwotę świadczenia oraz okresy jego wypłaty, w oparciu o przepisy art. 17 ust. 3 i ust. 4, art. 24 u.ś.r. oraz wskazane w decyzji obwieszczenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie wysokości świadczenia pielęgnacyjnego.

W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi I.J., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucił naruszenie art. 24 ust. 2 u.ś.r. poprzez jego niezastosowanie i przyznanie skarżącemu prawa do wnioskowanego świadczenia od dnia 23 listopada 2021 r., a nie od dnia 1 czerwca 2021 r. Strona wniosła o uchylenie w części kwestionowanej skargą decyzji i przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia od dnia 1 czerwca 2021 r. ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w części i w tym zakresie przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ odwoławczy. Strona wniosła ponadto o zasądzenie kosztów postępowania sądowoadminsitracyjnego, o przeprowadzenie postępowania dowodowego z dokumentów na okoliczność stanu zdrowia B.J., celem ustalenia, że jej niepełnosprawność istnieje, co najmniej od roku 2020 oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.

Wskazując na zasadność podniesionego zarzutu pełnomocnik skarżącego odwoływał się do poglądów orzecznictwa sądów administracyjnych, zgodnie z którym, w przypadku istnienia osoby zobowiązanej w pierwszej kolejności do alimentacji względem osoby niepełnosprawnej, której obowiązek wyprzedza obowiązek ciążący na stronie wnioskującej o przyznanie prawa do świadczenia, koniecznym jest ustalenie, czy po stronie zobowiązanej w pierwszej kolejności nie występują obiektywne okoliczności uniemożliwiające sprawowanie tej opieki. Odwołując się do udokumentowanego stanu zdrowia matki skarżącego, pełnomocnik wywodził, iż przedmiotowe świadczenie winno zostać przyznane od dnia 1 czerwca 2021 r.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wnosiło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że skarga I.J. została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 329) – dalej: p.p.s.a. W myśl powołanego przepisu sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).

Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy wniosek taki został zawarty w treści wniesionej skargi, organ administracji po zapoznaniu się z wnioskiem nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W razie nieuwzględnienia skargi, podlega ona oddaleniu odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

W niniejszej sprawie, jak już wcześniej wskazano przedmiotem skargi I.J., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, uczynił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 12 stycznia 2022 orzekającą o uchyleniu w całości decyzji Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 3 listopada 2021 r. o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym ojcem J.J. oraz o przyznaniu skarżącemu przedmiotowego świadczenia na okres: od dnia 23 listopada 2021 r. do dnia 30 listopada 2021 r. w wysokości 525,60 zł; od dnia 1 grudnia 2021 r. do dnia 31 grudnia 2021 r. w wysokości 1.971 z; od 1 stycznia 2022 r. na czas nieokreślony w wysokości 2.119 zł miesięcznie.

Podstawę prawną wydania kwestionowanej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2020 r. poz. 111)- dalej: u.ś.r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie zaś z art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W niniejszej sprawie bezspornym pozostaje, że wymagający opieki J. J. legitymuje się orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Łodzi z dnia 4 grudnia 2008 r. uznającym w/w za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Bezspornym pomiędzy stronami postępowania pozostaje również to, że I.J. jest synem wymagającego opieki J.J., a co za tym idzie jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem ojca, na zasadach określonych przepisami ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz.U. z 2020 r. poz. 1359) - dalej: k.r.o. Bezspornym pomiędzy stronami jest także to, że skarżący nie jest osobą legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wobec powyższego uznać należy, że strona należy do kategorii podmiotów, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uprawnionych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W sprawie bezspornym pozostaje również, że wymagający opieki J.J. pozostaje w związku małżeńskim z B.J., której obowiązek alimentacyjny względem męża wyprzedza obowiązek alimentacyjny skarżącego względem ojca. B.J. na dzień złożenia przez skarżącego wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, to jest na dzień 10 czerwca 2021 r. nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Powyższa okoliczność, jak słusznie wskazują procedujące w sprawie organy obu instancji może stanowić realizację określonej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r. negatywnej przesłanki przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż jak wynika z treści powołanego przepisu, to B.J. w pierwszej kolejności winna sprawować opiekę nad meżem. Ponadto, jak wynika z akt sprawy orzeczenie uznające B.J. za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym, począwszy od dnia 23 listopada 2021 r., zostało wydane przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Łodzi w dniu [...] grudnia 2021 r. Powyższa okoliczność, jak słusznie wskazuje Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, bezspornie eliminuje określoną w art. 17 ust. 1 pkt 2 lit. a u.ś.r. negatywną przesłankę przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowanej opieki nad ojcem, co skutkowało skorzystaniem przez organ odwoławczy z przyznanego przez ustawodawcę prawa do wydania, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. decyzji reformatoryjnej i orzeczeniem o przyznaniu stronie wnioskowanego świadczenia od dnia 23 listopada 2021 r.

Niemniej jednak w ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą skargę dokonane w sprawie ustalenia faktyczne nie są wystarczające do bezspornego stwierdzenia, iż B.J. była w stanie rzeczywiście sprawować opiekę nad J.J. w okresie od 1 czerwca 2021 r. do 23 listopada 2021 r., co czyni wydane w sprawie rozstrzygnięcie w spornym zakresie, co najmniej przedwczesnym.

Nie przesądzając w kwestii spełnienia przez stronę ustawowych warunków uzyskania prawa do żądanego świadczenia w spornym okresie, wskazać należy, iż niewątpliwie, zgodnie z literalnym brzmieniem przywołanych wyżej art. 17 ust. 1 pkt 4 i art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. z uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego mogą skorzystać krewni spokrewnieni w dalszym stopniu z osobą wymagającą opieki dopiero wówczas, gdy nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (por. wyrok NSA z 22 października 2021 r., I OSK 712/21; z 6 października 2021 r., I OSK 572/21; z 26 stycznia 2022 r., I OSK 910/21; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stosownie bowiem do art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (art. 129 § 1 k.r.o.). Podkreślenia wymaga, że przepisy k.r.o. regulują kolejność osób zobowiązanych do alimentacji, w ten sposób, iż obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.). Przy czym obowiązek alimentacyjny małżonka wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych (zob. art. 130, art. 60 § 1-3, art. 23 i art. 27 k.r.o.). Nie budzi bowiem wątpliwości, że małżonkowie są rodziną i łączą ich więzy wynikające z zawarcia związku małżeńskiego polegające na wzajemnym wsparciu, wspólnym zaspokajaniu różnorodnych potrzeb, wzajemnej opiece. Małżeństwo jest zatem podstawową komórką społeczną, która staje się "rodziną" bliższą niż krewni związani węzłami krwi.

Mając powyższe na uwadze stwierdzić zatem należy, iż w świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r., zobowiązany do alimentacji w dalszej kolejności może ubiegać się oświadczenie pielęgnacyjne, jeżeli zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności nie jest w stanie, z uwagi na swój stan zdrowia, taką pomoc świadczyć. Ustawodawca wskazał w tym przepisie konkretnie, że obiektywną przeszkodę do sprawowania opieki przez małżonka stanowi fakt legitymowania się przez niego orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela jednak pogląd prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych, że przy dokonywaniu wykładni przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r. nie można ograniczać się jedynie do wykładni literalnej przywołanych przepisów, której zastosowanie prowadziłoby do przyjęcia, że zobowiązanemu do alimentacji w dalszej kolejności będzie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, tylko w sytuacji, gdy zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Konieczne w tym zakresie jest również posiłkowanie się wykładnią celowościową i systemową omawianych przepisów, przemawiającą za uznaniem, że ograniczenia wynikające z regulacji art. 17 ust. 1a i art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. nie powinny mieć zastosowania w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (a więc niezależnych od niego) do których zaliczyć trzeba: wiek, stan zdrowia czy znaczne trudności materialne - nie jest w stanie opieki sprawować – to jest, gdy zachodzą okoliczności wymienione w art. 132 k.r.o., do którego odsyła art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (por. wyroki WSA w Olsztynie z 5 czerwca 2018 r., II SA/Ol 320/18; z 18 maja 2021 r., II SA/Ol 382/21; wyrok WSA w Opolu z 8 marca 2022 r., II SA/Op 594/21; wyroki WSA w Gdańsku z 4 czerwca 2020 r., III SA/Gd 451/20; z 17 lutego 2022 r., III SA/Gd 503/2; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przy ocenie, czy osoba zobowiązana w pierwszej kolejności do świadczenia alimentacyjnego nie jest w stanie uczynić zadość swojemu obowiązkowi należy zastosować kryterium obiektywne, tzn. że dla przeciętnego obserwatora jest oczywiste, że osoba zobowiązana nie jest w stanie wypełniać obowiązku alimentacyjnego. (por. wyrok NSA z 4 grudnia 2020 r., I OSK 1947/20; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Trzymanie się wyłącznie literalnego brzmienia omawianego przepisu zostało zanegowane także przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 7 maja 2020 r., I OSK 2831/19; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). NSA uznał, że wykładnia językowa przytoczonych przepisów narusza konstytucyjną zasadę równości, sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP). Zdaniem NSA formalistyczna wykładnia omawianych przepisów może doprowadzić do pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jedynej osoby mogącej faktycznie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym. Byłoby to sprzeczne z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej oraz wynikającą z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP zasadą szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. Dlatego NSA przyjął, że formalnego ograniczenia w postaci żądania legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przez zobowiązanego do alimentacji w pierwszej kolejności nie można stosować w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (z racji wieku i stanu zdrowia oraz rodzaju niepełnosprawności podopiecznego) nie może realizować swych obowiązków, a obowiązki te realizuje inny krewny. Takie samo stanowisko NSA zajął w wyrokach z 14 grudnia 2018 r., I OSK 1939/18 oraz z 21 czerwca 2017 r., I OSK 829/16 (www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Za zasadnością tej linii orzeczniczej opowiedział się też Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 16 kwietnia 2020 r., I OSK 1115/19 i z 25 stycznia 2021 r., I OSK 2161/20 (www.orzeczenia.nsa.gov.pl), w których potwierdził, że obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą jej wymagającą, nawet jeśli nie mają ustalonego znacznego stopnia niepełnosprawności, mogą uzasadniać przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie z dalszym stopniem pokrewieństwa, sprawującej faktyczną opiekę i zobowiązanej do alimentacji w dalszej kolejności. Tym samym stwierdzić należy, iż fakt, że stan zdrowia współmałżonka osoby wymagającej opieki uniemożliwia sprawowanie rzeczywistej opieki nie musi być wykazany orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, lecz może być wykazany również innymi dowodami. Przedłożenie takiego orzeczenia nie jest bowiem warunkiem niezbędnym dokonania ustalenia czy stan zdrowia współmałżonka uniemożliwia sprawowanie przez niego opieki. Wymóg taki nie wynika z treści ustawy o świadczeniach rodzinnych, a zatem przyjąć należy, że znajdują w tym zakresie zastosowanie przepisy k.p.a. dotyczące postępowania dowodowego, w szczególności art. 75 § 1 k.p.a., który przewiduje, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy a nie jest sprzeczne z prawem.

W niniejszej sprawie, z przedłożonych wraz ze skargą akt administracyjnych wynika, iż wymagający opieki J.J., na dzień wystąpienia przez skarżącego z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, był osobą w wieku 99 lat. Natomiast B.J. miała lat 90. Ponadto jak wynika z przedłożonej przez skarżącego dokumentacji medycznej B.J. od lat cierpi na szereg schorzeń, w tym otępienie naczyniowe wynikające z niewydolności naczyń mózgu oraz występującego korowo-podkorowego zaniku mózgu, cukrzycę typu 2. Wyżej wymieniona wymaga zaopatrzenia w pielucho majtki oraz porusza się przy pomocy sprzętu ortopedycznego w postaci trójkołowego chodzika. W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą skargę, charakter schorzeń B.J., które jak wynika z akt sprawy uzasadniały uznanie jej, przez właściwy organ orzeczniczy, za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym, a nadto podeszły wiek skarżącej, czyni zasadnymi powstałe wątpliwości, co do rzeczywistej możliwości sprawowania przez nią opieki nad mężem, a co za tym idzie czyni przedwczesnym kategoryczne stwierdzenie, co do braku możliwość przyznania przedmiotowego świadczenia , za sporny okres skarżącemu. Tym bardziej, że z treści wniesionego przez skarżącego w dniu 10 czerwca 2021 r. wniosku, jak i z żadnego innego dokumentu złożonego przez stronę do akt sprawy nie wynika jaki jest zakres czynności opiekuńczych, których świadczenia wymaga niepełnosprawny J.J.. Zakres tych czynności, nie został również ustalony przez procedujące w sprawie organy administracji, choćby w drodze wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz.U. z 2021 r. poz. 2268). Wobec powyższego brak było możliwości do przeprowadzenia obiektywnej oceny czy stan zdrowia i wiek B.J. oraz wymagania opiekuńcze J.J., pozwalają na wywiązanie się przez wyżej wymienioną, w spornym okresie, z obowiązków alimentacyjnych względem męża. W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą skargę dopiero wyczerpujące dokonanie ustaleń faktycznych, co do braku istnienia ewentualnych obiektywnych przeszkód po stronie B.J., wynikających z jej wieku oraz stanu jej zdrowia, do sprawowania opieki nad mężem, pozwoli na bezsporne stwierdzenie, co do zaistnienia na gruncie niniejszej sprawy negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., uzasadniającej odmowne rozpatrzenie żądania skarżącego, za okres od 1 czerwca 2021 r. do 23 listopada 2021 r. Wobec powyższego uznać należy, iż kwestionowane skargą rozstrzygnięcie podjęte zostało z naruszeniem przepisów postępowania, w szczególności art. 7, art. 8 § 1, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, jak i art. 107 § 3 k.p.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z powyższych przyczyn odniesienie się do zarzutu skargi, co do naruszenia art. 24 ust. 2 u.ś.r., Sąd uznał na tym etapie sprawy za przedwczesne.

Rozpatrując sprawę ponownie organy administracji będą zobowiązane do uwzględnienia dokonanej przez Sąd wykładni przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a oraz art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r., jak również do wyjaśnienia, zgodnie z wymogami art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., okoliczności czy B.J., w kwestionowanym skargą okresie, miała obiektywną możliwość sprawowania rzeczywistej opieki nad niepełnosprawnym mężem.

Z uwagi na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia, Sąd nie mógł uwzględnić wniosku skargi, co do uchylenia decyzji w części.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. W przedmiocie kosztów zastępstwa procesowego Sąd orzekł na podstawie art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 265).

dc