Postanowienie WSA we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 961/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2011-05-24 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: *Odmówiono przyznania prawa pomocy w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 245 par. 1,2,3, art. 246 par. 1 pkt 2 oraz art. 258 par.1 i par. 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...]nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności jako osoby trzeciej za zaległości podatkowe z tytułu podatku od towarów i usług za listopad 2006 r., odsetki za zwłokę oraz koszty egzekucyjne postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

W sprawie, postanowieniem z dnia 16 marca 2011 r. Naczelny Sąd Administracyjny (sygn. akt II FZ 39/11) oddalił zażalenie R. S., reprezentowanego w postępowaniu sądowoadministracyjnym przez doradcę podatkowego, na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 6 grudnia 2010 r. odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych.

W odpowiedzi na ponowne wezwanie do uiszczania wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu swojego żądania wnioskodawca podał, że w roku 2010 z tytułu zatrudnienia uzyskał dochód brutto w kwocie 20.624,43 zł, natomiast z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej – w kwocie około 56.000 zł; z kolei jego żona uzyskuje miesięczne wynagrodzenie z umowy o pracę kwocie ok. 1.450 zł (brutto) oraz dochód z tytułu prowadzonej działalności w kwocie około 31.500 zł. Skarżący wskazał, że na wydatki jego dwuosobowego gospodarstwa domowego składa się kwota 4.500 zł związana między innymi z opłacaniem czynszu, wyżywienia oraz kwota 5.829,28 zł przeznaczana na spłatę kredytów bankowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym wnioskodawca wskazał, że jest współwłaścicielem mieszkania o powierzchni 68 m², nie ma żadnych oszczędności oraz, że wraz z żoną uzyskują miesięczny dochód w łącznej kwocie 11.980,38 zł (brutto).

Z przedstawionych na wezwanie do akt sprawy dokumentów wynika, że w roku 2010 skarżący i jego żona uzyskali dochód w łącznej kwocie odpowiednio 77.252,32 zł i 45.887,94 zł, w tym z działalności gospodarczej prowadzonej w formie spółki jawnej w kwocie odpowiednio 56.627,89 zł i 31.459,94 zł (przy przychodzie w kwocie odpowiednio 474.639,46 zł i 263.688,59 zł). W styczniu 2001 r. spółka jawna, w ramach której skarżący i jego żona prowadzą działalność gospodarczą, dokonała dostawy towarów i świadczyła usługi o łącznej wartości 733.982 zł. Według oświadczenia skarżącego nigdy nie korzystał z żadnej formy Pomocy Społecznej, do kosztów utrzymania jego gospodarstwa domowego dodane zalicza on łączną kwotę 1.319,23 zł składki ubezpieczenia na swojego oraz swojej żony oraz ratę kredytu mieszkaniowego w kwocie 5.034,02 zł. Reprezentujący wnioskodawcę doradca podatkowy prowadzi jego sprawę nieodpłatnie ("pro bono"). Kredyt na cele mieszkaniowe zaciągnięty w kwocie 238.000 zł skarżący oraz jego żona zobowiązali się spłacić w 72 miesięcznych ratach.

Z urzędu wskazać należy, iż w sprawach zawisłych ze skargi R. S. został on wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w łącznej kwocie 4.500 zł.

W sprawie zważono, co następuje.

Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać - zgodnie z przepisem art. 245 § 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2).

Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku opłacania kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, natomiast zwolnienie od uiszczenia kosztów sądowych winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych.

Ocena zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych w części oparta będzie na zbadaniu, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności ustalone w sprawie, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ocena ta zaś musi być odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów sądowych zostałby przeniesiony. Orzekanie w zakresie przyznania prawa pomocy wymaga zatem wyważenia interesu Państwa, tj. wszystkich obywateli, oraz interesu strony skarżącej.

Zaznaczenia wymaga, że skoro w dużej mierze ponowiona w drugim wniosku R. S. argumentacja nie stanowiła – w ocenie sądów administracyjnych pierwszej i drugiej instancji – podstawy do przyznania prawa pomocy w zakresie węższym niż podany przez skarżącego w aktualnie rozpoznawanym wniosku, to stosując zasady logicznego rozumowania należy przyjąć, że nie stanowią one podstawy uwzględnienia powtórnego żądania. W konsekwencji badaniu podlegają nowe okoliczności wynikające z dokumentów przedstawionych przez wnioskodawcę w związku z jego drugim wnioskiem o przyznanie prawa pomocy.

Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, a zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych.

Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia lub sposobu uzyskiwania takich środków. Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania.

Należy także pamiętać, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę. Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 5 października 2010 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2011 r. (Dz. U. nr 194 poz. 1288) od dnia 1 stycznia 2011 r. minimalne wynagrodzenie za pracę wynosi 1.386 zł. Możliwość wydatkowania tej kwoty na utrzymanie jednej osoby miesięcznie w ramach gospodarstwa domowego wnioskodawcy należy uznać za faktyczne zapewnienie jej koniecznego utrzymania.

Winno się dalej stwierdzić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi strony, do których zalicza się ciążące na niej zobowiązania cywilno-i publicznoprawne. Zwolnienie z kosztów sądowych naruszałoby natomiast zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych.

Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, że jego sytuacja materialna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Nie sposób bowiem przyjąć, że strona, która posiada stałe źródło dochodu, nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. R. S. uzyskał wraz z żoną w roku 2010 znaczący dochód, w tym z prowadzonej działalności gospodarczej o dużych rozmiarach, wynikających z kwot przychodów z tego źródła, kosztów ich uzyskania oraz deklaracji VAT.

Wskazać należy, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną. Ich łączny miesięczny dochód wynosi aktualnie 11.980,38 zł (brutto). Jest to kwota pozwalająca na ponoszenie kosztów utrzymania koniecznego dwuosobowej rodziny oraz jednoczesne uiszczanie kosztów sądowych (aktualnie w sprawach zawisłych ze skarg R. S. – kwoty 4.500 zł). Istotne znaczenie dla negatywnej oceny wniosku skarżącego ma zestawienie miesięcznego dochodu jego gospodarstwa domowego z poziomem życia i statusem majątkowym innych obywateli Państwa. Oświadczona kwota miesięcznego dochodu pozwala bowiem na dysponowanie przez skarżącego na miesięczne utrzymanie jego dwuosobowej rodziny kwotą dziewięciokrotnie przewyższającą minimalne wynagrodzenie za pracę. Nie ma przy tym znaczenia sposób wydatkowania tej kwoty. Jest on bowiem zależny wyłącznie od decyzji skarżącego, który winien liczyć się z jej konsekwencjami, w tym brakiem środków na opłacenie kosztów postępowania sądowego.

Dodatkowo zaznaczyć trzeba, że do wydatków na miesięcznie utrzymanie swojego gospodarstwa domowego zaliczył skarżący kwotę 1.319,23 zł składki ubezpieczenia na swojego oraz swojej żony oraz ratę kredytu mieszkaniowego w kwocie 5.034,02zł. Referendarz sądowy, bazując na zasadach doświadczenia życiowego i logicznego myślenia, nie uznał tych wydatków w całości za konieczne w utrzymaniu tego gospodarstwa. Ubezpieczenie opłacane przez skarżącego i jego żonę jest bowiem dobrowolne. Z kolei wysokość raty kredytu zaciągniętego na cele mieszkaniowe wynika z decyzji skarżącego i jego żony o jego spłacie w ciągu 72 miesięcy, podczas gdy możliwe jest rozłożenie spłaty kredytu na dłuży okres i automatyczne obniżenie wysokości raty i tym samym mniejsze obciążenie ich miesięcznego domowego budżetu. Ocena ta jest tym bardziej uzasadniona, że rezultatem ponoszenia tych wydatków, tj. brakiem środków pieniężnych, skarżący obciążyć chce budżet Państwa, a w rezultacie pozostałych podatników. W tym kontekście aktualne pozostaje stwierdzenie, iż ocena realizacji przesłanek zwolnienia z kosztów sądowych wymaga uwzględnienia poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy – przeniesiony zostanie ciężar zwolnienia. Dlatego bez względu na sposób wydatkowania (opłacanie fakultatywnego ubezpieczenia i podwyższenie miesięcznej raty kredytu) przez wnioskodawcę posiadanych zasobów pieniężnych, w sytuacji majątkowej wynikającej z jego oświadczeń oraz dokumentów złożonych do akt sprawy, nie sposób uznać – nawet biorąc pod uwagę sumę opłat sądowych wyznaczonych w sprawach zawisłych przed tutejszym Sądem - że poniesienie przez R. S. opłat sądowych w łącznej kwocie 4.500 zł spowoduje uszczerbek w koniecznym utrzymaniu jego dwuosobowego gospodarstwa domowego.

W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie postępowania strona skarżąca nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Wobec takiej konstatacji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił jak w sentencji.