Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 810/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-02-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Sprostowano omyłkę
Powołane przepisy: article: art. 56
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 184
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Sędziowie: Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (spr.) Protokolant asystent sędziego Inesa Wyrębkowska po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2018 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej O. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 1 grudnia 2015 r. sygn. akt II SA/Bk 656/15 w sprawie ze skargi O. T. na czynność Wojewody Podlaskiego wyrażoną w formie pisma z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu kosztów stawiennictwa na rozprawie administracyjnej w sprawie o ustalenie odszkodowania za nieruchomość 1. prostuje oczywistą omyłkę w rubrum zaskarżonego wyroku w ten sposób, że w miejsce słów "w formie postanowienia" wpisuje słowa "w formie pisma"; 2. oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sad Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z 1 grudnia 2015 r. sygn. akt II SA/Bk 656/15 oddalił skargę O. T. na czynność Wojewody [...] wyrażoną w formie pisma z [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu kosztów stawiennictwa na rozprawie administracyjnej w sprawie o ustalenie odszkodowania za nieruchomość.

W uzasadnieniu wyroku Sąd podał następujący stan faktyczny i prawny:

Wojewoda [...] decyzją z [...] lipca 2014 r. nr [...] udzielił Generalnemu Dyrektorowi Dróg Krajowych i Autostrad jako zarządcy drogi zezwolenia na realizacje inwestycji drogowej oraz zatwierdził projekt budowlany na rozbudowę i budowę drogi krajowej Nr [...] do parametrów drogi ekspresowej na odcinku "Województwo [...]" od km [...]do km [...] wraz z niezbędną infrastrukturą techniczną oraz zatwierdzeniem podziału nieruchomości. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności. W dniu [...] października 2014 r. decyzja stała się ostateczna.

W celu ustalenia wysokości odszkodowania za nieruchomość przejętą pod drogę Wojewoda [...] wyłonił, w trybie ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych, rzeczoznawcę majątkowego O. T. (powoływaną dalej jako "Skarżąca") i podpisał z nią w dniu [...] września 2014 r. umowę nr [...] na sporządzenie operatów szacunkowych. Na podstawie zawartej umowy rzeczoznawca majątkowy sporządziła między innymi operaty szacunkowe określające wartość nieruchomości oznaczonej jako działki: nr geod. [...] o pow. [...] ha, nr geod. [...] o pow. [...] ha położonej w obrębie [...], gm. [...], nieruchomości oznaczonej jako działki: nr geod. [...] o pow. [...] ha, nr geod. [...]o pow. [...]ha, położoną w obrębie [...], gm. [...] oraz nieruchomości oznaczonej jako działka nr geod. [...] o pow. [...]ha, położonej w obrębie [...], gm. [...].

Do operatów szacunkowych byli właściciele nieruchomości wnieśli zastrzeżenia, w związku z czym Wojewoda [...] w piśmie z [...] czerwca 2014 r. powiadomił strony postępowania oraz Skarżącą o przeprowadzeniu rozprawy administracyjnej, której termin wyznaczył na dzień [...] lipca 2015 r.

W dniu 24 czerwca 2015 r. do organu wpłynął wniosek Skarżącej o zwrot kosztów stawiennictwa na rozprawę administracyjną w łącznej kwocie [...] zł. Uzasadniając powyższy wniosek Skarżąca wskazała, że postępowania administracyjne, w których wyznaczono rozprawy, zostało wszczęte z urzędu, tym samym roszczenie o zwrot kosztów stawiennictwa znajduje uzasadnienie w treści art. 56 §1 ustawy z dnia ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a."

Wojewoda [...] postanowieniem z [...] czerwca 2015 r. nr [...] odmówił Skarżącej zwrotu kosztów stawiennictwa na rozprawę administracyjną wyznaczoną w przedmiocie ustalenia odszkodowania za ww. nieruchomości. Organ wyjaśnił, że brak jest podstawy prawnej do zwrotu kosztów stawiennictwa biegłego na rozprawie administracyjnej w sytuacji, gdy zawarta została umowa, a z jej postanowień jednoznacznie wynika, że zakres przedmiotu zamówienia obejmuję między innymi obowiązek brania udziału w postępowaniach, w tym rozprawach przed organami administracyjnymi i sądowymi bez dodatkowego wynagrodzenia.

O. T. wniosła skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, w której zarzuciła naruszenie art. 56 §1, art. 7 i art. 6 K.p.a. Skarżąca wskazała, że nie żąda od organu wynagrodzenia za stawienie się rozprawie administracyjnej, a jedynie zwrotu kosztów stawiennictwa, które przysługuje jej na mocy przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 56 §1). Organ niesłusznie zrównuje pojęcie kosztów stawiennictwa z pojęciem wynagrodzenia. Koszty stawiennictwa poniesione były przez Skarżącą w celu spełnienia obowiązku, jaki nałożył na nią organ. Koszty stawiennictwa mają charakter odszkodowawczy, stanowią pewnego rodzaju rekompensatę, zaś wynagrodzenie jest swoistym przysporzeniem. Zakres pojęciowy kosztów stawiennictwa i dodatkowego wynagrodzenia wzajemnie się zatem wyklucza. Tym samym argumentacja organu w zakresie dotyczącym zapisów umownych jest bezzasadna i pozbawiona podstaw prawnych.

Wojewoda [...] w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z 1 grudnia 2015 r. sygn. akt II SA/Bk 656/15 oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że w kwestii zwrotu kosztów stawiennictwa w orzecznictwie sądów administracyjnych wyklarowały się dwa stanowiska. Przedstawiciele pierwszego stanowiska przyjmują, że w wyniku rozpoznania żądania z art. 56 K.p.a. organ wydaje postanowienie, na które nie przysługuje zażalenie, a w konsekwencji nie mieści się ono w art. 3 §2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; obecnie Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", i skarga jako niedopuszczalna podlega odrzuceniu. Drugi pogląd, z którym zgodził się Sąd orzekający, wskazuje, że przyznanie albo odmowa przyznania należności za stawiennictwo na rozprawę w postępowaniu administracyjnym jest czynnością w rozumieniu art. 3 §2 pkt 4 P.p.s.a., a w konsekwencji przysługuje na taką czynność skarga do sądu administracyjnego. Wypłata należności nie jest wprawdzie ani decyzją ani postanowieniem, dotyczy jednak uprawnień wynikających z przepisów prawa, do których ustawodawca odwołuje się w art. 56 §1 K.p.a. Mimo cywilnoprawnego charakteru roszczenia, wypłata dokonywana jest w zakresie działalności publicznej. Stąd też, zdaniem Sądu, spełnienie należności cywilnoprawnej należy potraktować jako czynność materialno-techniczną. Wypłacenie należności nie wymaga bowiem dalej idących działań, niż zapłata określonej kwoty pieniężnej. Także odmowa wypłaty albo wypłata w niższej niż żądana wysokości nie wymaga wydania aktu, a tym bardziej decyzji administracyjnej. Zaspokojenie roszczenia świadka lub odmowa zaspokojenia nie stanowi rozstrzygnięcia w sprawie, w której świadek jedynie składa zeznania. Niemniej jednak zaspokojenie osoby, która stawiła się na wezwanie organu (świadka, biegłego) następuje na drodze administracyjnej, na co wskazuje wprost usytuowanie art. 56 K.p.a.

Stosownie do art. 52 §3 P.p.s.a., Skarżąca w dniu 29 lipca 2015 r. wezwała Wojewodę [...] do usunięcia naruszenia prawa poprzez bezzasadną odmowę zwrotu kosztów stawiennictwa na rozprawie administracyjnej.

Sąd uznał, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. W ocenie Sądu wiosek Skarżącej był przedwczesny, gdyż samo roszczenie, z jakim zwróciła się rzeczoznawca jeszcze nie powstało. Organ rozpatrując powyższy wniosek w dniu [...] czerwca 2015 r. nie miał zatem podstaw prawnych do jego uwzględnienia, bowiem ani w dacie jego złożenia ani w dacie jego rozpatrzenia, nie został dopełniony obowiązek stawiennictwa. Sąd uznał ponadto, że za odmową przyznania zwrotu kosztów stawiennictwa w prowadzonym postępowaniu (w sytuacji złożenia wniosku na lub po rozprawie) przemawia również treść umowy nr [...] zawartej w dniu [...] września 2014 r. pomiędzy Skarżącą a Wojewodą [...]. Analiza umowy nie pozostawia wątpliwości, że Skarżącej, poza ustalonym w umowie wynagrodzeniem ryczałtowym, nie przysługuje uprawnienie do żądania dodatkowego wynagrodzenia związanego z wykonaniem zawartej umowy, w tym kosztów stawiennictwa na rozprawach administracyjnych na podstawie art. 56§1 K.p.a. W §3 pkt 6 umowy strony nie tylko precyzyjnie uregulowały, że wynagrodzenie ryczałtowe obejmuje wszystkie koszty związane z przedmiotem umowy, którym jest również obowiązek udziału w rozprawach administracyjnych, ale dodatkowo zastrzegły, że na zasadzie ryzyka Wykonawcy nie należą się inne koszty niewskazane w umowie a związane z realizacją umowy, a nawet na tej samej zasadzie nie należą się jej koszty wynikające z oddziaływania innych czynników mających lub mogących mieć wpływ na koszty. Tak szerokie ujęcie odpowiedzialności na zasadzie ryzyka po stronie Wykonawcy objęło niewątpliwie i koszty stawiennictwa na rozprawie administracyjnej. Za taką konkluzją przemawia dodatkowo brzmienie §11 ust. 1 zawartej umowy, w którym Strony wyraźnie wyłączyły możliwość zastosowania w sprawach nieuregulowanych Kodeksu postępowania administracyjnego, odsyłając w tym zakresie wyłącznie do przepisów Kodeksu cywilnego i ustawy Prawo zamówień publicznych. Powyższe przepisy umowy w zakresie kosztów są dozwolone i nie naruszają art. 56 §1 K.p.a. Strony były uprawnione do ich ryczałtowego określenia i przeniesienia, ewentualnych o nie sporów, na drogę cywilną.

O.T., reprezentowana przez adwokata M. D., wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną od powyżej wskazanego wyroku. W skardze kasacyjnej zarzuciła rażące naruszenie prawa materialnego:

1) przez błędną wykładnię art. 56§1 i §2 K.p.a. polegająca na przyjęciu, że wniosek o zwrot kosztów postępowania złożony przed stawiennictwem na rozprawie należy oddalić jako przedwczesny, podczas gdy dopuszczalne jest skuteczne żądanie zwrotu kosztów stawiennictwa jeszcze przed powstaniem roszczenia, a przepis nie przewiduje przesłanki żądania zwrotu kosztów dopiero po faktycznym stawiennictwie;

2) przez niezastosowanie art. 56§1 K.p.a. wynikające z błędnego ustalenia stanu faktycznego polegającego na przyjęciu, że umowa łącząca skarżącą z organem wyłączyła możliwość zwrotu kosztów stawiennictwa, podczas gdy umowa wyłączyła jedynie możliwość wypłaty dodatkowego wynagrodzenia dla skarżącej, które było przedmiotem umowy, nie wyłączyła zaś roszczenia o zwrot kosztów stawiennictwa;

3) przez niezastosowanie art. 56§1 K.p.a. wynikające z błędnego ustalenia stanu faktycznego polegającego na przyjęciu, że umowa łącząca skarżącą z organem wyłączyła zastosowanie przepisów K.p.a. do zwrotu kosztów stawiennictwa, podczas gdy umowa wyłączyła jedynie możliwość stosowania przepisów K.p.a. do materii uregulowanej w umowie, a kwestia roszczenia o zwrot kosztów stawiennictwa nie była przedmiotem umowy.

Skarżąca kasacyjnie wniosła o zmianę wyroku w całości i uchylenie zaskarżonego postanowienia ewentualnie wniosła o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a ponadto wniosła o rozpoznanie sprawy na rozprawie i zasądzenie na rzecz Skarżącej kosztów postępowania w obu instancjach według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

W skardze kasacyjnej podniesiono zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 56 §1 i §2 K.p.a. oraz niezastosowanie art. 56 §1 K.p.a.

Zgodnie z art. 56 K.p.a. osobie, która stawiła się na wezwanie, przyznaje się koszty podróży i inne należności ustalone zgodnie z przepisami zawartymi w dziale 2 tytułu III ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 623 oraz z 2017 r. poz. 85). Dotyczy to również kosztów osobistego stawiennictwa stron, gdy postępowanie zostało wszczęte z urzędu albo gdy strona bez swojej winy została błędnie wezwana do stawienia się (§1). Żądanie przyznania należności należy zgłosić organowi administracji publicznej, przed którym toczy się postępowanie, przed wydaniem decyzji, pod rygorem utraty roszczenia. (§ 2).

Zgodzić się trzeba ze skarżącą kasacyjnie, że błędne jest stanowisko Sądu Wojewódzkiego co do oddalenia wniosku o zwrot kosztów postępowania jako przedwcześnie złożonego. Analiza przepisów art. 56 K.p.a. wskazuje, że przesłanką zwrotu kosztów stawiennictwa jest wezwanie do stawiennictwa, stawienie się na wezwanie i zgłoszenie żądania zwrotu organowi administracji publicznej, przed którym toczy się postępowanie, przed wydaniem decyzji, pod rygorem utraty roszczenia. Jak wskazuje się ponadto w doktrynie żądanie zwrotu kosztów stawienia się na wezwanie organu może być złożone na piśmie lub ustnie do protokołu (P.M. Przybysz, Komentarz do art. 56 Kodeksu postępowania administracyjnego, stan prawny na 1 stycznia 2018 r., System Informacji Prawnej LEX). W razie złożenia wniosku o zwrot kosztów stawiennictwa przed rozprawą nie zachodzi konieczność oddalenia wniosku, jako przedwczesnego, lecz organ powinien wstrzymać się z rozpoznaniem wniosku do chwili stawienia się osoby na wezwanie. Zarzut przedwczesności można by zatem postawić organowi, który rozpoznał w dniu 29 czerwca 2015 r. wniosek Skarżącej o zwrot kosztów stawiennictwa na rozprawę, która miała się odbyć w dniu 2 lipca 2015 r. Okoliczność ta jednak nie ma znaczenia w sprawie, skoro nie jest kwestionowane, że Skarżąca stawiła się na rozprawie administracyjnej. Pomimo jednak tego, że autorka skargi kasacyjnej ma rację w tej kwestii, naruszenie prawa materialnego przez Sąd Wojewódzki nie miało wpływu na wynik sprawy.

Nie są zasadne zarzuty naruszenia art. 56 §1 K.p.a. przez jego niezastosowanie przez Sąd Wojewódzki wynikające z błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy. Po pierwsze należy wskazać, że próba zwalczenia ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd pierwszej instancji nie może nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.). Ewentualnie może być ona skuteczna tylko w ramach podstawy kasacyjnej wymienionej w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, LexisNexis, Warszawa 2006, s. 373 i n.). Po drugie nie ma racji autorka skargi kasacyjnej, że Sąd pierwszej instancji nie stosował w sprawie art. 56 K.p.a. Przepisy te były stosowane przez Sąd Wojewódzki, a zatem ewentualny zarzut skargi kasacyjnej mógłby dotyczyć uchybienia prawu materialnemu przez niewłaściwe zastosowanie. Ta forma naruszenia prawa materialnego polega na tzw. błędzie subsumcji, co wyraża się w tym, że stan faktyczny ustalony w sprawie błędnie uznano za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w normie prawnej albo że ustalonego stanu faktycznego błędnie nie podciągnięto pod hipotezę określonej normy prawnej. Uzasadnienie zarzutów skargi kasacyjnej w istocie wskazuje tę właśnie ostatnią formę naruszenia prawa materialnego. Autorka skargi kasacyjnej zarzuca bowiem Sądowi Wojewódzkiemu błędne przyjęcie, że umowa łącząca Skarżącą z organem wyłączyła możliwość zwrotu kosztów stawiennictwa, podczas gdy umowa wyłączyła jedynie możliwość wypłaty dodatkowego wynagrodzenia Skarżącej, które było przedmiotem umowy, nie wyłączyła zaś roszczenia o zwrot kosztów stawiennictwa. Zarzuca także, że umowa wyłączyła możliwość stosowania przepisów K.p.a. do zwrotu kosztów stawiennictwa, podczas gdy umowa wyłączyła jedynie możliwość stosowania K.p.a. do materii uregulowanej w umowie, a kwestia roszczenia o zwrot kosztów stawiennictwa nie była przedmiotem umowy. Argumentacja podniesiona w ramach tego zarzutu skargi kasacyjnej nie jest zasadna.

Przepisy art. 56 K.p.a. stanowią podstawę prawną przyznania kosztów stawiennictwa na wezwanie organu pod warunkiem, że są to koszty należne i niezapłacone. Znajdująca się w aktach sprawy umowa zawarta w dniu z [...] września 2014 r. Nr [...] pomiędzy Wojewodą [...] a Skarżącą wskazuje, że przedmiotem jej jest sporządzenie operatów szacunkowych, a zakres przedmiotu zamówienia obejmuje obowiązek gromadzenia we własnym zakresie przez Wykonawcę wszelkiej dokumentacji niezbędnej do jego wykonania oraz udział Wykonawcy w postępowaniach, w tym w rozprawach, przed organami administracyjnymi i sądami (§1 pkt 5). W zakresie sporządzonych przez rzeczoznawcę majątkowego operatów szacunkowych Wykonawca zobowiązany jest, bez dodatkowego wynagrodzenia, na pisemny wniosek Zamawiającego: 1) brać udział w postępowaniach, w tym rozprawach przed organami administracyjnymi i sądowymi, oraz 2) sporządzać odpowiednie opinie, celem wykorzystania ich przez Zamawiającego w postępowaniach, w tym rozprawach przed organami administracji państwowej i sądowymi (§1 pkt 13). Ponadto, jak wynika z §3 pkt 1 umowy, Zamawiający zobowiązał się do zapłaty Wykonawcy za wykonanie przedmiotu umowy wynagrodzenia ryczałtowego. Przepis §3 pkt 2 doprecyzowuje, że wynagrodzenia za wykonanie zamówienia ma charakter ryczałtowy i obejmuje wszystkie koszty związane z realizacją umowy (...). Niedoszacowanie, pominięcie oraz brak rozpoznania zakresu przedmiotu umowy nie może być podstawą do żądania zmiany wynagrodzenia ryczałtowego. Uzupełnieniem przyjętej zasady jest również §3 pkt 6 umowy stanowiący, że wynagrodzenie ryczałtowe, o którym mowa w ust. 1, obejmuje wszystkie koszty związane z realizacją przedmiotu umowy, w tym ryzyko Wykonawcy z tytułu oszacowania wszelkich kosztów związanych z realizacją przedmiotu umowy, a także oddziaływania innych czynników mających lub mogących mieć wpływ na koszty.

Treść powołanych przepisów umowy wskazuje, że prawidłowe jest stanowisko Sądu Wojewódzkiego, że poza ustalonym w umowie wynagrodzeniem ryczałtowym, Skarżącej nie przysługuje roszczenie o przyznanie należności związanych ze stawiennictwem na rozprawach administracyjnych na podstawie art. 56 K.p.a. Należności wynikające z tej podstawy prawnej przysługiwałyby osobie, która stawiła się na wezwanie organu, jeśli nie zostałyby wliczone do należności wynikających z umowy.

Argumentacja autorki skargi kasacyjnej wskazująca na różnicę pomiędzy określeniami "zwrot kosztów" oraz "wynagrodzenie" i na ich odmienny charakter z powołaniem się na poglądy doktryny i orzecznictwa sądów powszechnych nie może odnieść zamierzonego skutku. Przepisy art. 56 § 1 K.p.a. odsyłają w zakresie ustalania kosztów podróży i innych należności przyznanych osobie, która stawiła się na wezwanie, do przepisów zawartych w dziale 2 tytułu III ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Na podstawie art. 89 ust. 1-3 powoływanej ustawy biegłemu powołanemu przez sąd przysługuje wynagrodzenie za wykonaną pracę oraz zwrot poniesionych przez niego wydatków niezbędnych dla wydania opinii. Wysokość wynagrodzenia biegłego za wykonaną pracę ustala się, uwzględniając wymagane kwalifikacje, potrzebny do wydania opinii czas i nakład pracy, a wysokość wydatków, o których mowa w ust. 1 - na podstawie złożonego rachunku. Pomocnicze stosowanie w postępowaniu administracyjnym ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych i wskazanych w niej szczegółowych wskazówek ustalania kosztów biegłych, musi uwzględniać charakter więzi łączącej sąd z biegłym. W doktrynie i orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że stosunek łączący sąd z biegłym nie ma charakteru cywilnoprawnego w rozumieniu art. 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822 ze zm.), co w konsekwencji wyłącza drogę sądową w przedmiotowych sprawach (Paweł Sławicki, Piotr Sławicki, Należności biegłego w postępowaniu cywilnym – wybrane zagadnienia, Polski Proces Cywilny 2/2017, s. 210). Wyraźny podział należności biegłego na wynagrodzenie, które stanowi podstawowy składnik należności, oraz wydatki przysługujące biegłemu, o ile są niezbędne do wydania opinii, a także rozróżnianie zasad ustalania ich wysokości w art. 98 ust. 2 wskazanej ustawy, w zależności od rodzaju należności, odnoszą się przede wszystkim do należności biegłego wynikających ze stosunku łączącego sąd z biegłym. W sytuacji zaś uregulowania w postępowaniu administracyjnym należności biegłego i ich składników w trybie umownym, powyższe reguły ustalania kosztów biegłych muszą być stosowane z uwzględnieniem istniejących różnic w podstawie prawnej więzi łączącej organ administracyjny z biegłym. W rozpoznawanej sprawie w umowie cywilnoprawnej za wykonanie przedmiotu umowy przewidziano wynagrodzenie, które ukształtowano, w ramach swobody umów, jako ryczałtowe. Ma to m. in. takie następstwo, że generalnie rzecz biorąc wyklucza ono możliwość skutecznego ubiegania się przez wykonawcę o sfinansowanie przez zamawiającego dodatkowych kosztów związanych z realizacją przedmiotu umowy. Założeniem tak ukształtowanego wynagrodzenia jest to, że niezależnie od tego jakie koszty wykonawca rzeczywiście poniesienie, realizując przedmiot umowy, zakres jego wierzytelności z tytułu wynagrodzenia określa suma ryczałtowa. Zatem możliwość skutecznego ubiegania się o ekwiwalent za dodatkowe koszty związane z realizacją umowy musi być wykładana ściśle jako możliwość zupełnie wyjątkowa, powstająca wówczas, gdy te koszty wykraczają poza zakres umowy, a ponadto nie można było ich przewidzieć, w czasie, kiedy strony kształtowały wynagrodzenie jako ryczałtowe. Zauważyć należy, że z wykonaniem umowy z [...] września 2014 r. łączyły się także inne wydatki poniesione przez biegłego niezbędne do wydania opinii. Wydatki takie obejmują nie tylko koszty dojazdu na miejsce wykonania czynności i koszty noclegu, ale także wydatki materiałowe, czy amortyzację aparatury badawczej. W tym zakresie Skarżąca nie kwestionuje jednak wyczerpującego uregulowania w trybie umownym wszystkich kosztów związanych z realizacją umowy.

Ponadto na odmienny charakter należności biegłego wynikających z umowy wskazują także przepisy umowy wiążącej Skarżącą z Wojewodą [...], które w sprawach nieuregulowanych w umowie odsyłają do stosowania przepisów Kodeksu cywilnego i ustawy Prawo zamówień publicznych, a w kwestiach spornych, które mogą powstać w związku z niniejszą umową – do sądu powszechnego w B.

Sąd pierwszej instancji zasadnie zatem wywiódł, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy należności, o których mowa w art. 56 K.p.a., zostały objęte umową zawartą pomiędzy stronami i wynagrodzenie ryczałtowe za wykonanie przedmiotu umowy obejmuje wszystkie koszty związane z realizacją umowy.

Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 156 §3 P.p.s.a, sprostował z urzędu wyrok Sądu pierwszej instancji uznając, że odmowa przyznania należności za stawiennictwo na rozprawę w postępowaniu administracyjnym została wyrażona w piśmie a nie postanowieniu. Sąd Wojewódzki uznał, że odmowa przyznania należności jest czynnością w rozumieniu art. 3 §2 pkt 4 P.p.s.a., to konsekwentnie należało przyjąć, że czynność ta została wyrażona w formie pisma a nie postanowienia.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone orzeczenie mimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu i działając w oparciu o art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.