Wyrok NSA, sygn. akt III SA 727/93
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1993-11-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Hasła tematyczne: Opłata skarbowa
Działalność gospodarcza
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 1 pkt 2 lit. "e"
journal: Dz.U. 1989 nr 4 poz. 23
law: Ustawa z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej.
article: par. 58
journal: Dz.U. 1989 nr 9 poz. 52
law: Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 22 lutego 1989 r. w sprawie opłaty skarbowej.
article: art. 860
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
Teza: Zgodnie przepisem art. 860 Kc istota spółki polega na spełnieniu dwóch podstawowych warunków, a mianowicie:

1/ wspólnicy zobowiązują się do dążenia do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego i

2/ osiągnięcie celu wiąże się z uzyskaniem korzyści materialnych.

Powołany przepis przewiduje formę pisemną dla umowy jedynie dla celów dowodowych /ad probationem/ tj. nie zachowanie tej formy wywołuje jedynie skutki w sferze dowodowej nie ma natomiast znaczenia dla ważności czynności prawnej.

TEZY

Zgodnie przepisem art. 860 Kc istota spółki polega na spełnieniu dwóch podstawowych warunków, a mianowicie:

1/ wspólnicy zobowiązują się do dążenia do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego i

2/ osiągnięcie celu wiąże się z uzyskaniem korzyści materialnych.

Powołany przepis przewiduje formę pisemną dla umowy jedynie dla celów dowodowych /ad probationem/ tj. nie zachowanie tej formy wywołuje jedynie skutki w sferze dowodowej nie ma natomiast znaczenia dla ważności czynności prawnej.


SENTENCJA

oddala skargę w przedmiocie opłaty skarbowej.


UZASADNIENIE

W toku kontroli przeprowadzonej przez inspektora kontroli skarbowej w młynie zbożowym w P. prowadzonym przez Władysława i Zbigniewa H. /ojca i syna/ ustalił on m.in., że prowadzący młyn nie uiścili opłaty skarbowej od zawartej umowy spółki cywilnej. Ze znajdującego się w aktach sprawy oświadczenia Władysława i Zbigniewa H. z dnia 12 maja 1992 r. /k. 4/ wynika, że każdy z nich wniósł po 150 mln zł w okresie od czerwca do grudnia 1990 r. na zakup budynku i maszyn oraz uruchomienie młyna, a w wyjaśnieniach z dnia 11 czerwca 1992 r. podali oni, że brakowało im wiedzy i doświadczenia w prowadzeniu rachunkowości i innych spraw prawnych i dlatego wynikły sprawy z nie zawarciem umowy spółki. Natomiast w żądaniu skierowania sprawy na drogę postępowania w sprawach zobowiązań podatkowych Władysław i Zbigniew H. zarzucili, że prowadzili działalność gospodarczą na zasadach gospodarstwa rodzinnego, a nie spółki cywilnej wyrazili także pogląd, iż zakup nieruchomości nie może przesądzać w rozumieniu art. 860 Kc, iż działalność jest prowadzona w formie spółki oraz podali, że nie spisywali żadnej umowy, nie określali swoich udziałów, ani też nie wskazywali we wnioskach do urzędów, że prowadzą działalność gospodarczą w formie spółki - potwierdzeniem tego faktu jest zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej z dnia 17 grudnia 1990 r. W tym miejscu należy nadmienić, że jak wynika ze znajdujących się w aktach 3 deklaracji w sprawie zgłoszenia obowiązku podatkowego - Władysław i Zbigniew H. określali swoją działalność, jako prowadzoną w formie spółki cywilnej. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy - poprzednia decyzja została uchylona gdyż nie zawierała pełnego uzasadnienia i podana była niewłaściwa podstawa prawna co do stawki - Urząd Skarbowy w P. decyzją z dnia 11 stycznia 1993 r. wydaną na podstawie art. 104 Kpa oraz art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej /Dz.U. nr 4 poz. 23 ze zm./ i par. 58 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 lutego 1989 r. w sprawie opłaty skarbowej /Dz.U. nr 9 poz. 52 ze zm./ wymierzył opłatę skarbową w kwocie 2.100.000 zł od, jak podano, wniesionych przez Władysława i Zbigniewa H. wkładów na prowadzenie działalności gospodarczej w formie spółki cywilnej po 150 mln zł. W uzasadnieniu decyzji powołano się na oświadczenie z 12 maja 1992 r., wpis do ewidencji działalności gospodarczej z dnia 17 grudnia 1990 r., deklarację w sprawie zgłoszenia obowiązku podatkowego, treść wniosku o nadanie numeru statystycznego "Regon" /k. 84/, w którym podali, że prowadzą działalność w formie spółki cywilnej oraz na treść protokołu z kontroli i wyjaśnień podatników z dnia 11 czerwca 1992 r. podając, że z wyjaśnień tych jednoznacznie wynika zamiar osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego w formie spółki cywilnej. Okoliczności powyższe, zdaniem organu podatkowego, dawały podstawy do uznania, iż działalność podatników prowadzona była i jest w formie spółki cywilnej i czynność ta podlegała opłacie skarbowej. Dodatkowo nadmieniono, że sporządzenie umowy na piśmie nie jest konieczną przesłanką do jej powstania. W odwołaniu od tej decyzji odwołujący zarzucili naruszenie przepisów prawa materialnego oraz art. 7, art. 77, art. 80 i art. 10 Kpa polegające na nie przeprowadzeniu dowodu z przesłuchania stron, wyrażono pogląd, że o statusie prawnym powinno decydować zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej oraz zarzucili wyciąganie błędnych wniosków z ich wyjaśnień do protokołu kontroli i ponowili argumentację podnoszoną już w toku postępowania, iż ich intencją było prowadzenie działalności w formie rodzinnej, a nie spółki cywilnej. Izba Skarbowa w S. decyzją z dnia 22 kwietnia 1993 r. (...) utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu ponowiono argumentację zawartą w decyzji organu I instancji, dodatkowo podając, iż art. 860-874 Kc nie przewidują możliwości prowadzenia działalności gospodarczej w formie rodzinnej. Na decyzję tę wniesiono skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, wnosząc o jej uchylenie wraz z decyzją ja poprzedzającą, jako wydanych z naruszeniem art. 7-9 Kpa i art. 77 i art. 80 Kpa oraz art. 1 ust. 1 ustawy o opłacie skarbowej i par. 58 pkt 1 rozporządzenia z dnia 22 lutego 1989 r. w sprawie opłaty skarbowej. W uzasadnieniu skarżący ponowili dotychczas podnoszoną argumentację i podali dodatkowo, że zarówno gospodarstwo rolne, jak i działalność w zakresie młynarstwa prowadzą na zasadach gospodarstwa rodzinnego, każdy na własny rachunek oraz że decyzja dotycząca wymiaru opłaty skarbowej rzutuje na dotyczące ich inne kwestie podatkowe np. zwolnienia od podatku, a nawet z zakresu prawa rodzinnego i spadkowego.

W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie z przyczyn podanych w zaskarżonej decyzji. W dodatkowym piśmie procesowym z dnia 15 listopada 1993 r. skarżący stwierdzili, że nie zawierali żadnej umowy spółki cywilnej i wyrazili pogląd, że status podmiotu gospodarczego musi wynikać z woli prowadzących, a nie z domniemania organów podatkowych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 860 Kc przez umowę spółki wspólnicy zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego przez działanie w sposób oznaczony, w szczególności przez wniesienie wkładów, przy czym umowa powinna być stwierdzona pismem.

Jeżeli chodzi o formę umowy, to powołany przepis przewiduje formę pisemną jedynie dla celów dowodowych /ad probationem/ tj. nie zachowanie tej formy wywołuje jedynie skutki w sferze dowodowej - por. art. 74 Kc, nie ma natomiast znaczenia dla ważności czynności prawnej. Zgodnie z powołanym przepisem istota spółki polega na spełnieniu dwóch podstawowych warunków, a mianowicie: 1/ wspólnicy zobowiązują się do dążenia do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego i 2/ osiągnięcie celu wiąże się z uzyskaniem korzyści materialnych.

Z akt sprawy wynika, że w dniu 17 grudnia 1990 r. Władysław i Zbigniew H. uzyskali wpis do ewidencji działalności gospodarczej w zakresie skupu i przemiału zboża oraz usługowego przemiału zboża w P. Z zaświadczenia tego wynika więc, że Władysław i Zbigniew H. podjęli wspólną działalność w zakresie przemiału zboża, mającą na celu osiągnięcie korzyści materialnych nie wynika natomiast aby jeden z nich np. Władysław odgrywał wiodącą rolę w prowadzonej działalności. Z innych znajdujących się w aktach sprawy dokumentów np. oświadczenia z dnia 12 maja 1992 r. wynika, że zarówno Władysław jak i Zbigniew H. wnieśli, w okresie od czerwca do grudnia 1990 r. na rzecz zamierzonej działalności polegającej na prowadzeniu młyna w P., po 150 mln zł, co stanowiło 10 procent udziału własnego do otrzymania kredytu w Europejskiej Fundacji Rozwoju Wsi Polskiej. Z innych dokumentów, takich jak deklaracje podatkowe i zgłoszenie do systemu "Regon" wynika, że skarżący uważali, iż prowadzą działalność w formie spółki cywilnej. To samo wynika z ich oświadczeń złożonych do protokołu kontroli z dnia 4 czerwca 1992 r. i wyjaśnień z dnia 11 czerwca 1992 r. W tych warunkach organy podatkowe, kierując się wyrażoną w art. 80 Kpa, zasadą swobodnej oceny dowodów, miały podstawy do uznania, że Władysław i Zbigniew H. prowadzili działalność gospodarczą polegającą na prowadzeniu młyna w P. w formie spółki cywilnej. Konsekwencją tego było wymierzenie na zasadzie art. 1 ust. 1 pkt 2 lit. "e" ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej /Dz.U. nr 4 poz. 23 ze zm./ i par. 58 obowiązującego w 1990 r. rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 lutego 1989 r. w sprawie opłaty skarbowej /Dz.U. nr 9 poz. 52 ze zm./ od zawartej umowy spółki cywilnej. Zawarte w skardze zarzuty dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów procedury - sformułowane dość ogólnie - nie znalazły potwierdzenia w materiale sprawy. Ubocznie już tylko można było zauważyć, że wyrażony w skardze pogląd, iż skarżący prowadzą działalność w zakresie młynarstwa na własny rachunek /każdy z nich/ nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy. W tych warunkach stosownie, do treści art. 207 par. 5 Kpa, orzec, jak w sentencji.