Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 174/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2005-10-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Dnia 19 października 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski, Sędziowie Sędzia NSA Janusz Nowacki,, Sędzia NSA Teresa Rutkowska (spr.), Protokolant Asystent sędziego Paweł Pijewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2005 roku przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Ł. T.K. sprawy ze skargi J.K. i S.K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] nr [...].


UZASADNIENIE

III SA/Łd 174/05

U Z A S A D N I E N I E

Zaskarżoną decyzją Nr [...] z dnia [...] Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołania J. i S. małż. K. od decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] orzekającej o odmowie wymeldowania M.M. z pobytu stałego w lokalu nr 2 przy ul. A 10 B w Ł. , utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy ustalił, że z wnioskiem o wymeldowanie M.M. z pobytu stałego w lokalu nr 2 przy ul. A 10 B wystąpili w dniu 24.10.2002 r. J. i S. małż. K..

Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta Ł. orzekł o wymeldowaniu w/w z pobytu stałego w przedmiotowym lokalu.

Na skutek odwołania M.M. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] uchylił decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania uznając, że decyzja wydania z naruszeniem przepisów k.p.a. tj. art. 10 § 1, art. 7 i 77 § 1.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Prezydent Miasta Ł. decyzją z dnia [...] orzekł o odmowie wymeldowania M.M. z pobytu stałego w spornym lokalu.

Organ I instancji ustalił, że M.M. od 1987 r przebywa w Zakładzie Karnym , gdzie odbywa karę 25 lat pozbawienia wolności. Termin odbycia kary upływa 4 czerwca 2012 r. , ale w/w ubiega się o warunkowe przedterminowe zwolnienie . W tym stanie rzeczy organ ocenił, że opuszczenie spornego lokalu nastąpiło w wyniku zatrzymania i osadzenia M.M. w Zakładzie Karnym, a tym samym nie można uznać, że było to opuszczenie dobrowolne, co skutkuje odmową wymeldowania.

W odwołaniu J. i S. K. wskazywali, że decyzją z dnia [...] M.M. cofnięto uprawnienia do przedmiotowego lokalu. Następnie decyzją z dnia [...] lokal ten został im przydzielony , a w dniu 17 lipca 1995 r. na mocy umowy zawartej z Gminą Miejską Ł. nabyli ten lokal na własność. Podkreślali, że nie zostali poinformowani, że w nabytym przez nich lokalu jest ktokolwiek zameldowany.

Wojewoda [...] wskazał, że podstawą materialno- prawną wymeldowania jest art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( tekst jedn. Dz. U. Nr 87, poz. 960 z 2001r. ze zm. ). Zgodnie z tym przepisem organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się.

Jedyną przesłanką warunkującą wymeldowanie jest więc przesłanka opuszczenia lokalu.

Organ podkreślił, że w orzecznictwie ugruntował się pogląd, iż z faktycznym opuszczeniem lokalu mamy do czynienia wtedy, gdy osoba dobrowolnie rezygnuje z zamieszkiwania w lokalu, zrywa z nim wszelkie więzi, skupiając swe centrum życiowe w innym miejscu. Ponadto przyjmuje się, że do faktycznego opuszczenia lokalu dochodzi w razie przebywania z zamiarem stałego pobytu w innym miejscu. Przebywanie poza miejscem stałego zameldowania uzasadnione względami obiektywnymi nie jest równoznaczne z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy. Dotyczy to przebywania poza miejscem stałego zamieszkiwania w związku z wykonywaniem pracy, kształceniem się, leczeniem, wypoczynkiem, ze względów rodzinnych, odbywaniem służby wojskowej, pobytem w zakładach karnych i poprawczych .

Należy więc wyczerpująco wyjaśnić, czy opuszczenie lokalu było dobrowolne i definitywne.

Organ odwoławczy wskazał, że M.M. do momentu osadzenia go w Zakładzie Karnym tj. do czerwca 1987 r. skupiał swoje sprawy życiowe w lokalu nr 2 przy ul. A 10 B w Ł. , gdzie zamieszkiwał razem z matką i jej konkubentem . W ocenie organu nie jest możliwe podjęcie decyzji o wymeldowaniu M.M., gdyż pobyt w zakładzie karnym, z braku elementu swobody w podjęciu decyzji, nie może być traktowany jako opuszczenie lokalu bez wymeldowania się.

Trudna sytuacja, w jakiej znaleźli się właściciele lokalu , pozostaje bez wpływu na ocenę warunków do odmowy wymeldowania.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Wojewody [...] wnieśli J. i S. małż. K.. Wnosili o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...].

W ocenie skarżących decyzja Wojewody [...] opiera się na błędnej interpretacji art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych . Uwzględnia ona bowiem wyłącznie tę okoliczność, że wobec osadzenia M.M. w Zakładzie Karnym, nie można przyjąć, że dobrowolnie opuścił on lokal. Taka interpretacja w ich ocenie nie może dotyczyć wszystkich sytuacji życiowych. Ponadto pomija ona fakt, że M.M. utracił na mocy decyzji administracyjnej prawo do przedmiotowego lokalu i od tej decyzji się nie odwoływał. Jeżeli więc nie podejmował on działań mających na celu utrzymanie prawa do lokalu – brak podstaw do uznania, że został on pozbawiony elementu swobody w podjęciu decyzji. Podkreślali, że gdyby uczestnik postępowania przebywał na wolności po utracie prawa do lokalu , musiałby ten lokal opuścić oraz, że nie ma powodu aby był w korzystniejszej sytuacji tylko dlatego, że odbywa karę pozbawienia wolności.

Wskazywali, że odmowa wymeldowania stworzyła możliwość zgłaszania przez uczestnika żądań finansowych za dobrowolne wymeldowanie się i propozycję “dogadania się" już od niego otrzymali. Podkreślali, że takie stanowisko organów administracji rażąco narusza ich życiowe interesy i zasady współżycia społecznego. Zarzuty swoje powtórzyli także w piśmie z dnia 14 października 2005 r

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wnosił o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów zawartych w skardze wyjaśnił, że zasady współżycie społecznego, na naruszenie których wskazując skarżący, należą do systemu prawa cywilnego i nie mogą stanowić podstawy prawnej decyzji administracyjnej. Podkreślił także, że czynności zameldowania i wymeldowania potwierdzają jedynie fakt przebywania bądź opuszczenia miejsca pobytu stałego, natomiast nie dają uprawnień cywilno-prawnych do przebywania w lokalu, ani też nie pozbawiają takich uprawnień.

W dniu 18 maja 2005 r. udział w sprawie zgłosił Prokurator Okręgowy w Ł..

Na rozprawie w dniu 19 października 2005 r. pełnomocnik organu administracji i prokurator wnosili o oddalenie skargi.

Skarżący S.K. popierał skargę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona.

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. nr 153 poz. 1269 ) - sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem.

Oznacza to , że sąd administracyjny badając legalność zaskarżonej decyzji ocenia, czy jest ona zgodna z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron, oraz procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Decyzja zaś lub postanowienie, stosownie do art. 145 § 1 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153 poz. 1270 ), podlega uchyleniu, jeżeli sąd stwierdzi :

1/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy

2/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania

3/ inne naruszenie przepisów postępowania , jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną ( art. 134 § 1 p.p.s.a.).

W przedmiotowej sprawie skargę należało uwzględnić z uwagi na naruszenie przez organy obu instancji przepisów prawa materialnego tzn. art. 15 ust. 2 i art. 9 ust. 2 b ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( tekst jedn. Dz. U. Nr 87, poz. 960 z 2001 r ze zm. ).

W myśl art. 15 ust. 2 wskazanej ustawy organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się.

W przedmiotowej sprawie organy administracji odmówiły wymeldowania M.M. z pobytu stałego w lokalu Nr 2 przy ul. A 10B uznając, że jego pobyt od 1987 r w zakładzie karnym, z braku elementu swobody w podjęciu decyzji, nie może być traktowany jako opuszczenie lokalu bez wymeldowania się.

Stanowisko takie, w świetle wszystkich okoliczności sprawy, nie jest uzasadnione.

Za utrwalony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego należy uznać pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy z 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne (np. wyrok NSA z 23 kwietnia 2001 r. V SA 3169/00 - LEX nr 50123)

Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 kwietnia 2000 r. sygn.V SA 1784/99 (LEX Nr 49415), opuszczenie przez zainteresowaną osobę miejsca stałego pobytu jest dobrowolne , gdy wynika z jej własnej woli, a nie z powodu bezprawnych działań lub zachowań innych osób.

Nie jest więc dobrowolnym opuszczenie lokalu przez osobę, jeżeli została ona zmuszona do opuszczenia lokalu w wyniku działań bezprawnych podejmowanych przez inny podmiot. W takim przypadku, co do zasady, brak jest podstaw do wydania decyzji o wymeldowaniu.

Nawet jednak w takiej sytuacji zaistnieje podstawa do wymeldowania, gdy osoba taka nie podejmuje żadnych kroków aby stan powstały w wyniku naruszenia prawa usunąć i powrócić do swojego stałego miejsca pobytu np. nie występuje z pozwem o przywrócenie naruszonego posiadania.

Stanowisko takie przedstawił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 kwietnia 2001 r. V SA 3078/00 ( LEX 78937) stwierdzając, że za równoznaczną z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych należy uznać nie tylko dobrowolną zmianę miejsca pobytu, ale także sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu i do niego nie dopuszczona, a nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu.

W przedmiotowej sprawie opuszczenie lokalu przez M.M. nastąpiło w 1987 r w związku z popełnieniem przez niego przestępstwa i skazaniem go przez Sąd na karę 25 lat pozbawienia wolności. Opuszczenie przez uczestnika miejsca pobytu stałego nie nastąpiło więc wprawdzie dobrowolnie ale przymus ten miał podstawę prawną w postaci prawomocnego wyroku Sądu.

Ponadto należy mieć na uwadze, że po śmierci głównego najemcy lokalu K.M. a następnie jej konkubenta, organ administracji wydał w dniu [...] decyzję cofającą M.M. uprawnienia do lokalu Nr 2 przy ul. A 10 B . Od decyzji tej uczestnik nie wniósł odwołania, co przyznaje w swoich kolejnych pismach ( np. odwołaniu od decyzji z dnia [...]).

To, że orzekając na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy, organ administracji nie musiał już badać czy uczestnik utracił uprawnienia do przedmiotowego lokalu, nie oznacza, że fakt ten pozbawiony był znaczenia prawnego w sprawie. W ocenie Sądu, zaniechanie przez uczestnika w 1990 r wniesienia odwołania od decyzji cofającej jego uprawnienia do lokalu należało ocenić jako rezygnację z tego mieszkania, jako miejsca stałego pobytu poza zakładem karnym, co uzasadnia wydanie decyzji o wymeldowaniu uczestnika.

Za taką oceną przemawia też wymiar orzeczonej wobec uczestnika kary pozbawienia wolności. Uczestnik miał bowiem świadomość, że zmiana jego miejsca pobytu będzie wyjątkowo długotrwała. W tym zakresie należało więc zgodzić się z argumentami skarżących.

Wprawdzie należy podzielić pogląd wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że najczęściej przebywanie poza miejscem zameldowania uzasadnione względami obiektywnymi ( np. odbywanie służby wojskowej czy pobyt w zakładzie karnym ) , nie jest równoznaczne z opuszczeniem lokalu , to jednak z okoliczności konkretnej sprawy może wynikać, że w również w takim przypadku opuszczenie lokalu było definitywne ( trwałe) . Za taką właśnie oceną w przedmiotowej sprawie przemawiały - długości odbywanej przez uczestnika kary pozbawienia wolności i brak z jego strony po 1990 r. działań podejmowanych w celu zachowania prawa do lokalu.

Ponadto uznać należy, że utrzymywanie w ewidencji ludności przez 25 lat zapisu, że miejscem stałego pobytu uczestnika jest lokal nr 2 przy ul. A 10B w Ł., gdy faktycznie przez cały ten czas przebywa on w zakładzie karnym, oznacza utrzymywanie fikcji meldunkowej i narusza art. 9 ust. 2 b ustawy, który stanowi, że zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu w tym lokalu.

Interpretacja art. 15 ust. 2 ustawy przyjęta przez organy obu instancji byłaby więc sprzeczna z założeniem, że ewidencja ludności ma służyć zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego.

Z powyższych względów uznając, że organy obu instancji dopuściły się naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a ) w zw z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.