Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 246/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2022-10-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1a pkt 13, art. 59 § 1, § 2, § 4
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Kazubińska-Kręcisz (sprawozdawca) Sędziowie WSA Wiesława Achrymowicz WSA Andrzej Niezgoda po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 października 2022 r. sprawy ze skargi B. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 21 lutego 2022 r. nr 0601-IEE.711.17.2022.2 w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego - oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 21 lutego 2022 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie z 21 grudnia 2021. r., odmawiające B. B. (zobowiązana, skarżąca) umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...] i [...]

Jak wynika z uzasadnienia powyższego rozstrzygnięcia oraz akt sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako wierzyciel wystawił tytuły wykonawcze, obejmujące zaległości w płatności składek na FUS i FUZ za wrzesień 2021 r. wraz z odsetkami za zwłokę. Następnie dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego należącego do skarżącej w mBanku. Dłużnik zajętej wierzytelności otrzymał zawiadomienia o zajęciu w dniu 4 listopada 2021 r. Odpisy zawiadomień o zajęciu wraz z odpisami tytułów wykonawczych doręczono zobowiązanej za pośrednictwem poczty w dniu 22 listopada 2021 r. Bank poinformował organ egzekucyjny o braku środków pozwalających na realizację zajęć.

Zobowiązana złożyła wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Wskazała, że Dyrektor ZUS Oddział w Lublinie nie jest uprawniony do działania na zlecenie organu rentowego, który nie jest wierzycielem. Nie było też podstawy do wystawienia upomnienia, ponieważ skarżąca nie składała deklaracji, a ZUS nie wydał w sprawie składek decyzji ostatecznej.

Organ pierwszej instancji postanowieniem z dnia 21 grudnia 2021 r. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. Na postanowienie to zobowiązana wniosła zażalenie. Wskazywała, że podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników, w związku z czym nie jest zobowiązana wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zaznaczyła, że składała wnioski o wyłączenie Dyrektora Lubelskiego Oddziału ZUS od rozpoznania sprawy, które nie zostały rozpoznane, natomiast wnioski o wyłączenie pracownika organu wydającego postanowienie zostały rozpoznane wadliwie. ZUS Oddział w Lublinie nie jest w ocenie skarżącej wierzycielem, może nim być co najwyżej ZUS w Warszawie.

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ odwoławczy przytoczył treść art. 59 § 1, § 2 i § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (u.p.e.a.). Stwierdził, że obowiązkiem organu egzekucyjnego jest ustalenie okoliczności istotnych w świetle przesłanki umorzenia postępowania (przesłanki te taksatywnie wymienia art. 59 § 1 u.p.e.a.), zaś stwierdzenie zaistnienia którejkolwiek z przesłanek obliguje do wydania postanowienia o umorzeniu.

W ocenie organu, argumenty zobowiązanej były bezzasadne i w żadnym razie nie mogły prowadzić do umorzenia postępowania egzekucyjnego. W związku z prowadzoną działalnością gospodarczą jest ona zwolniona z obowiązku comiesięcznego składania deklaracji rozliczeniowych. Na mocy ustawy z dnia 2 czerwca 2021 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw, która weszła w życie w dniu 18 września 2021 r., do ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych dodano art. 47 ust. 2h i 2u. Stosownie do nich, deklaracje rozliczeniowe oraz imienne raporty miesięczne za płatników składek zwolnionych z obowiązku ich składania sporządza ZUS, przy czym dokumenty te mają moc zrównaną z mocą dokumentów rozliczeniowych złożonych przez płatnika składek. Korzystając z umocowania zawartego w powyższych przepisach i jednocześnie wypełniając nałożony w nich na wierzyciela obowiązek, w dniu 5 października 2021 r. ZUS sporządził deklarację rozliczeniową za wrzesień 2021 r. Następnie skierował do zobowiązanej, na podstawie art. 15 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji egzekucyjnej, upomnienia przedegzekucyjne. W związku z brakiem dobrowolnej wpłaty należności, zostały wystawione tytuły wykonawcze, które skierowano do realizacji egzekucyjnej.

W postanowieniu wyjaśniono, że w egzekucji administracyjnej Zakład Ubezpieczeń Społecznych uczestniczy zarówno jako wierzyciel, jak również jako organ egzekucyjny, którego kompetencje wykonują dyrektorzy poszczególnych oddziałów. Kompetencje te posiadają tylko wyznaczeni przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych dyrektorzy oddziału ZUS. Na podstawie upoważnienia ustawowego, rozporządzeniem Ministra Finansów w sprawie siedzib i właściwości rzeczowej oraz miejscowej dyrektorów oddziałów Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyznaczonych do działania jako organy egzekucyjne z dnia 2 września 2016 r. właściwy minister wyznaczył jako organ egzekucyjny Dyrektora Oddziału ZUS w Lublinie. Nie sposób zatem uznać, że egzekucję wszczął i prowadzi organ nieuprawniony.

Organ odwoławczy stwierdził, że tytuły wykonawcze zawierają wszystkie elementy formalne wymienione w art. 27 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Postępowanie egzekucyjne nie zostało zawieszone na wniosek wierzyciela, nie wpłynął również od wierzyciela wniosek o umorzenie tego postępowania. Odrębne ustawy nie dają podstawy do umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

Zdaniem organu, nie zaistniała przesłanka ewentualnego umorzenia postępowania egzekucyjnego, określona w art 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, ponieważ pomimo aktualnego braku wpłat z tytułu zajęcia rachunku bankowego, organ egzekucyjny nie stwierdził przesłanki całkowitej bezskuteczności egzekucji. Efektywność egzekucji może ulec zmianie w razie pojawienia się środków, pozwalających na zaspokojenie dochodzonych należności, czy ustalenia innych składników majątkowych skarżącej, umożliwiających ich wyegzekwowanie. Jest to tym istotniejsze, że zobowiązana prowadzi działalność gospodarczą.

W skardze na powyższe postanowienie B. B. wniosła o jego uchylenie wraz z poprzedzającym je postanowieniem organu pierwszej instancji oraz o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Zdaniem skarżącej, postępowanie egzekucyjne jest prowadzone przez podmiot nieuprawniony. Nie było podstaw do wystawiania tytułów egzekucyjnych, a deklaracje z urzędu zostały sporządzone nielegalnie, ponieważ podstawa prawna do sporządzania za przedsiębiorców deklaracji rozliczeniowych została wykreślona z ustawy (art. 47 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych został uchylony). Skarżąca zaznaczyła, że obecnie istnieje wymóg ewidencjonowania podstawy wymiaru składki na kontach ubezpieczonych, na podstawie prawomocnych orzeczeń sądowych albo prawomocnych decyzji.

Skarżąca zarzuciła nadto, że postanowienie nie zawiera prawidłowego oznaczenia strony - nie wiadomo czy chodzi o nią samą, czy o jej firmę. Nie został też wskazany wierzyciel, ani organ egzekucyjny. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że urzędniczka nie odróżnia organu rentowego o nazwie Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie, który wydał tytuły egzekucyjne od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - osoby prawnej, która ma siedzibę w Warszawie, co praktycznie uniemożliwia prawidłowe rozpoznanie sprawy. Pominięto przesłanki nieważności postępowania, wnioski o wyłączenie osób, które wykonują czynności w sprawach. Zaskarżone postanowienie nie zostało też należycie podpisane, opatrzono je jedynie parafą. Skarżąca powołała się na treść art. 7 Konstytucji RP oraz art. 6 i art. 7 k.p.a. Wskazała, że na mocy decyzji KRUS z 17 października 1997 r. podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników, a ZUS działa jako drugi organ rentowy, co jest niedopuszczalne.

Skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu z akt ubezpieczeniowych ZUS na okoliczność tego, czy istnieją dokumenty (w deklaracje płatnika) umożliwiające wystawienie tytułów wykonawczych i wszczęcie egzekucji.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie, popierając stanowisko prezentowane w treści zaskarżonego postanowienia.

Sprawa skierowana została do rozpoznania w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna, bowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej jako "p.p.s.a.") stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy, gdy sąd stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Zaznaczyć także należy, że sprawa niniejsza została rozpoznana w trybie postępowania uproszczonego. Stosownie do art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 p.p.s.a. sprawa, w której przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, może być rozpoznana w trybie uproszczonym, czyli na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów.

Przeprowadzona kontrola legalności zaskarżonego postanowienia wykazała, że rozstrzygnięcie to nie narusza przepisów prawa, a zatem brak było podstaw do wyeliminowania go z obrotu prawnego.

Przedmiotem oceny było postanowienie organu o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego, wydane po rozpoznaniu wniosku skarżącej. Podstawę prawną postanowienia stanowiły przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej u.p.e.a.), w brzmieniu obowiązującym po 30 lipca 2020 r. (ustawa zmieniająca - Dz.U. z 2019, poz. 2070). Przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego uregulowane są w art. 59 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem, postępowanie egzekucyjne umarza się w całości albo w części w przypadku:

1) niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, w tym ze względu na zobowiązanego;

2) niewykonalności obowiązku o charakterze niepieniężnym;

3) niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27;

4) śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek:

a) jest ściśle związany ze zobowiązanym,

b) nie jest ściśle związany ze zobowiązanym, a egzekucja jest prowadzona wyłącznie z prawa majątkowego, które wygasło wskutek śmierci zobowiązanego;

5) gdy postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania;

6) gdy z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego wystąpi wierzyciel;

7) gdy odrębne ustawy tak stanowią.

Jak wynika natomiast z art. 59 § 2 u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku, gdy dalsza egzekucja administracyjna będzie bezskuteczna z powodu braku majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne. Zgodnie z art. 59 § 4 u.p.e.a. umorzenie postępowania egzekucyjnego może nastąpić na wniosek zobowiązanego, wierzyciela lub z urzędu. Umorzenie postępowania egzekucyjnego może nastąpić, jeżeli zaistnieje co najmniej jedna z przesłanek wymienionych w art. 59 § 1 u.p.e.a.

Jak wskazuje się w literaturze przedmiotu, istotą umorzenia postępowania egzekucyjnego jest przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Instytucja ta ma na celu zakończenie postępowania egzekucyjnego, najczęściej z przyczyn natury formalnej, gdy w danej, konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Co do zasady umorzenie postępowania egzekucyjnego oznacza, że nie jest realizowany jego cel z powodu wystąpienia przyczyn niedopuszczalności prowadzenia (vide P. Pietrasz [w:] D. R. Kijowski (red.), Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, System Informacji Prawnej Lex, tezy do art. 59 u.p.e.a.).

Organ egzekucyjny, prowadząc postępowanie egzekucyjne, powinien weryfikować czy może być ono prowadzone i czy nie występują przyczyny niedopuszczalności egzekucji o trwałym charakterze. Skoro więc do chwili złożenia przez skarżącą wniosku organ prowadził postępowanie egzekucyjne, to jednoznacznym jest, że sam z urzędu nie stwierdził przesłanek uzasadniających wydanie postanowienia o jego umorzeniu. Powyższa uwaga czyni uzasadnionym twierdzenie, że skoro zobowiązany żąda umorzenia postępowania egzekucyjnego, to jego obowiązkiem jest wskazanie, na jakiej konkretnie przesłance opiera swoje żądanie, zaś rzeczą organu nie jest ocena każdej z przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego wymienionych w wyżej cytowanym przepisie (choć w niniejszej sprawie ocena organu była najszersza z możliwych i odnosiła się do każdej ze wskazanych w przepisie podstaw umorzenia), ale ocena zasadności żądania opartego na skonkretyzowanej przez zobowiązanego przesłance.

W ocenie Sądu, organ prawidłowo zakwalifikował żądanie skarżącej jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego (odrębnie rozpoznano natomiast skargę na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego). W ocenie Sądu, powyższa kwalifikacja żądania zobowiązanej (które zbiorczo zostało zatytułowane jako skarga na czynność egzekucyjną) uwzględniała podniesioną przez nią argumentację i wnioski. Skarżąca zmierzała bowiem do wykazania, że wszczęte wobec niej postępowanie egzekucyjne było niedopuszczalne, a tytuły wykonawcze nie spełniały wymogów wskazanych w art. 27 u.p.e.a. Sąd podziela przy tym stanowisko prezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że to nie nazwa, lecz treść pisma przesądza o jego charakterze (wyrok NSA z 11 czerwca 1990 r., sygn. akt I SA 367/90; ONSA 1990 r. Nr 2-3, poz. 47). Organy administracji publicznej mają obowiązek rozpoznać sprawę co do jej istoty, w świetle intencji strony dających się ustalić na podstawie całej treści pisma. Dlatego też, zważając na gwarancje ochrony zobowiązanej i obrony jej praw, organ w pełni zasadnie rozpoznał złożony w sprawie wniosek zarówno jako skargę na czynność egzekucyjną, jak i wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Wobec powyższego uznać należy, że działania organu czyniły zadość ustanowionej w art. 8 § 1 w zw. z art. 18 u.p.e.a. zasadzie pogłębiania zaufania obywateli.

Umorzenie postępowania egzekucyjnego jest konsekwencją stwierdzenia, że postępowanie to nie może być prowadzone i że przyczyny tego stanu rzeczy mają charakter trwały, a nie przejściowy.

Skarżąca we wniosku wskazała na niedopuszczalność wszczęcia i prowadzenia wobec niej postępowania egzekucyjnego. Podniosła, że tytuły wykonawcze nie powinny zostać wystawione, bowiem nie składała ona deklaracji za wrzesień 2021 r. (uważa się za płatnika składek KRUS), zaś organ nie miał podstawy do sporządzenia tej deklaracji za płatnika – przedsiębiorcę (wobec uchylenia przepisu art. 47 ust. 2a u.s.u.s.). Ponadto, w ocenie skarżącej, wierzycielem i organem egzekucyjnym powinien być Zakład Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie, nie zaś Oddział Zakładu w Lublinie, co także stanowi o niedopuszczalności egzekucji (podobnie: wyrok SN z 2 grudnia 1998 r., sygn. akt III RN 85/98, OSNP 1999/18, poz. 565). Dodatkowo skarżąca zarzuciła, że skierowane do egzekucji tytuły wykonawcze nie spełniają warunków formalnych, o jakich mowa w ustawie egzekucyjnej, a zatem nie mogą stanowić podstawy prowadzenia wobec niej czynności egzekucyjnych.

Przypomnieć więc należy, że – jak wynika z akt sprawy i treści postanowienia – skarżąca od 1999 r. jest płatnikiem składek ZUS (vide m.in. wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 25 lutego 2016 r., sygn. akt III Ua 1568/13). Z uwagi na powstałe zadłużenie z tytułu składek FUS i FUZ za wrzesień 2021 r. wierzyciel – Zakład ubezpieczeń Społecznych, kierując się art. 24 ust. 2 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 423, dalej: u.s.u.s.), podjął czynności związane z przymusowym ściągnięciem tej należności. Działający jako organ egzekucyjny Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Lublinie w dniu 26 października 2021r., na podstawie sporządzonych systemowo przez Zakład deklaracji, wystawił i doręczył skarżącej upomnienia (doręczono je na adres zamieszkania skarżącej). Następnie, w dniu 4 listopada 2021r., przesłał elektronicznie do mBanku S.A. Oddziału w Lublinie, jako do dłużnika zajętej wierzytelności, zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z prowadzonego przez ten bank na rzecz skarżącej (zobowiązanej) B. B. rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego na poczet należności pieniężnej, o której mowa w art. 62b ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe lub innych należności pieniężnych, do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wezwał bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz niezwłocznie po upływie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zajęciu przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności. Ponadto organ wezwał bank, aby niezwłocznie, nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zajęciu, zawiadomił organ egzekucyjny o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty, w tym również nieprowadzeniu rachunku bankowego zobowiązanego, oraz by po powstaniu wierzytelności, jeżeli jej wysokość przekracza kwotę wolną od egzekucji, a zajęta kwota nie wystarcza na zaspokojenie egzekwowanych należności pieniężnych, zawiadomił o zbiegu egzekucji. Zawiadomienie zawierało pouczenia dla banku i zobowiązanego. Zawiadomienia wraz z odpisem tytułów wykonawczych zostały skutecznie doręczone skarżącej na jej adres zamieszkania w dniu 22 listopada 2021r. Dłużnik zajętej wierzytelności w piśmie z dnia 4 listopada 2021 r. zawiadomił organ o przeszkodzie w realizacji zajęcia w postaci braku środków na rachunku bankowym. Nie zaprzeczył jednak, że rachunek jest przez bank dla zobowiązanej prowadzony.

W ocenie Sądu, skarżąca nie wykazała istnienia przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego, w tym w szczególności przesłanki niedopuszczalności egzekucji ze względów przedmiotowych lub podmiotowych. Wbrew jej twierdzeniu, z akt sprawy wynika, że od stycznia 1999 r. B. B. nie spełnia warunków do objęcia jej ubezpieczeń społecznym rolników, jest natomiast płatnikiem składek ZUS. Nieopłacone w terminie należności z tytułu składek za wrzesień 2021 r. stały się zaległością, zaś wierzyciel – Zakład Ubezpieczeń Społecznych miał prawo i obowiązek ich egzekwowania w trybie przymusowym (art. 6 § 1 u.p.e.a.).

Zgodnie z art. 1a pkt 13 u.p.e.a., wierzycielem jest podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym. Organem egzekucyjnym (art. 1a pkt 7 u.p.e.a.) jest natomiast organ uprawniony do stosowania w całości lub w części określonych w ustawie środków służących doprowadzeniu do wykonania przez zobowiązanych ich obowiązków o charakterze pieniężnym lub obowiązków o charakterze niepieniężnym oraz zabezpieczania wykonania tych obowiązków.

Jak wynika z art. 24 ust. 2 u.s.u.s., składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata, zwane "należnościami z tytułu składek", nieopłacone w terminie podlegają potrąceniu ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej.

W niniejszej sprawie wierzycielem i organem egzekucyjnym jest w istocie ten sam organ – Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Organ ten został też wskazany w tytułach wykonawczych jako wierzyciel (zob. art. 83c ust. 1a u.s.u.s.). Jest on państwową jednostką organizacyjną i posiada osobowość prawną (art. 66 ust. 1 u.s.u.s.). Siedzibą Zakładu jest miasto stołeczne Warszawa, ale w terenie Zakład działa poprzez swoje jednostki organizacyjne – oddziały (art. 67 ust. 1 i art. 122 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s.). Właściwość oddziału wyznacza miejsce zamieszkania płatnika składek. Do zakresu działania Zakładu (a zatem także i jego terenowej jednostki organizacyjnej, w tym wypadku Oddziału Zakładu w Lublinie) należy m.in. wymierzanie i pobieranie składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, jak też prowadzenie rozliczeń z płatnikami składek z tytułu należnych składek i wypłacanych przez nich świadczeń podlegających finansowaniu z funduszy ubezpieczeń społecznych lub innych źródeł (art. 68 ust. 1 pkt 1 lit c) i d) u.s.u.s.) oraz kontrola wykonywania przez płatników składek i przez ubezpieczonych obowiązków w zakresie ubezpieczeń społecznych oraz innych zadań zleconych (art. 68 ust. 1 pkt 6 u.s.u.s.), a wreszcie – zgodnie z cytowanym już art. 24 u.s.u.s. - inicjowanie postępowania zmierzającego do przymusowego wykonania tych obowiązków.

Wbrew stanowisku skarżącej, organ uzasadnił także podstawę występowania Dyrektora Oddziału ZUS w Lublinie w charakterze organu egzekucyjnego (art. 19 § 4 u.p.e.a. w zw. z pkt 16 załącznika do rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie siedzib i właściwości rzeczowej oraz miejscowej dyrektorów oddziałów Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyznaczonych do działania jako organy egzekucyjne z dnia 2 września 2016 r., Dz.U. z 2016 r., poz. 1411). Skarżąca zamieszkuje na terenie Gminy [...], a zatem miejscowo właściwym do prowadzenia wobec niej egzekucji był Dyrektor Oddziału ZUS w Lublinie.

Egzekucja wszczęta została po wygenerowaniu z urzędu przez organ deklaracji za wrzesień 2021 r., której nie złożyła sama skarżąca. Organ podkreślił, że jako przedsiębiorca, także pod rządami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu właściwym dla sprawy (z uwzględnieniem zmian dokonanych ustawą z dnia 24 czerwca 2021 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. z 2021 r., poz. 1621), skarżąca była zwolniona z obowiązku comiesięcznego składania deklaracji (art. 47 ust. 2h i 2i u.s.u.s.), zaś Zakład był uprawniony do sporządzenia deklaracji za nią, a dokument ten ma moc zrównaną z mocą dokumentów rozliczeniowych składanych przez płatnika. Skarżąca nie zgodziła się z tą oceną i wskazała na uchylenie art. 47 ust. 2a u.s.u.s., który stanowił jedyną podstawę zwolnienia przedsiębiorców z omawianego obowiązku.

Jakkolwiek nie sposób w omawianej kwestii odmówić racji skarżącej, bowiem istotnie zwolnienie z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc, dotyczące osób prowadzących pozarolniczą działalność opłacających składki wyłącznie za siebie lub osoby z nimi współpracujące, wynikało z art. 47 ust. 2a, 2b i 2g ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, to jednak podkreślenia wymaga, że przepisy te zostały uchylone dopiero z dniem 1 stycznia 2022 r., zaś czynność organu rentowego w postaci sporządzenia z urzędu deklaracji miała w sprawie miejsce przed końcem 2021 r. (tytuły wykonawcze zostały wystawione na tej podstawie także przed końcem 2021r.). Brak jest również podstawy do stwierdzenia – jak chce tego skarżąca - że podstawą wystawienia tytułu wykonawczego może być wyłącznie decyzja organu rentowego (vide: art. 24 ust. 2 u.s.o.s.). Dlatego zasadnie na podstawie sporządzonych przez organ deklaracji skierowano najpierw do skarżącej upomnienia, a następnie wystawiono tytuły wykonawcze, które – wbrew stanowisku strony – spełniają wszystkie wymogi wskazane w art. 27 u.p.e.a. W szczególności, zawierają oznaczenie wierzyciela i organu egzekucyjnego, wskazują dane osobowe zobowiązanej (w tym jej NIP) oraz treść podlegającego egzekucji obowiązku (wysokość kwoty głównej, odsetek i kosztów egzekucyjnych), jak również datę wystawienia tytułu, podpis, imię i nazwisko oraz stanowisko służbowe osoby upoważnionej do działania w imieniu wierzyciela. Tytuły zostały wystawione na obowiązującym formularzu i zawierają wszystkie niezbędne pouczenia, skierowane do zobowiązanej oraz klauzulę organu egzekucyjnego o skierowaniu do egzekucji administracyjnej.

Skarżąca nie wykazała, iżby zaistniała podstawa wyłączenia pracownika organu z art. 24 § 1 lub 3 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., a tym samym podstawa wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. i uchylenia z tego względu zaskarżonego postanowienia. Nie sposób też zgodzić się ze stwierdzeniem, że zaskarżone postanowienie nie zostało właściwie podpisane. Pod jego treścią znajduje się co prawda nieczytelny podpis pracownika organu upoważnionego do wydania postanowienia, ale szczegółowe dane w zakresie imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego autora wynikają z treści pieczęci.

Oceny sprawy nie zmienia fakt, że postanowienia organów obu instancji zostały doręczone na adres skrzynki pocztowej (choć takiego sposobu doręczenia nie przewidują przepisy k.p.a.). Po pierwsze, adres ten wskazała sama skarżąca w skardze, a po drugie – co zresztą najważniejsze – skarżącą każdorazowo samodzielnie odebrała korespondencję, kwitując zwrotne poświadczenia odbioru ze wskazaną w nich datą odbioru. Funkcja gwarancyjna doręczenia została więc w pełni zrealizowana – przesyłki pochodzące od organu zostały przekazane do rąk skarżącej, zaś ta – po zapoznaniu się z treścią wydanych orzeczeń – złożyła w terminie środki zaskarżenia od nich.

Odnosząc się do wniosku dowodowego skarżącej zawartego w skardze wyjaśnić należy, że w myśl art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Zakres postępowania dowodowego jest wyznaczony przez funkcję sądowej kontroli administracji, jaką jest ocena legalności zaskarżonego aktu lub czynności. Oznacza to, że sąd administracyjny może w toku uzupełniającego postępowania dowodowego dokonywać wyłącznie tych ustaleń, które mają wpływ na ocenę legalności aktu czy czynności. Zdaniem Sądu, okoliczności, na które zainicjowano w postępowaniu sądowym dowód, nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Tym samym przeprowadzenie zgłoszonego dowodu na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. było niedopuszczalne.

Mając na uwadze powyższe i jednocześnie podzielając stanowisko organu o braku innych niż wskazane we wniosku strony przesłanek umorzenia postępowania wynikających z art. 59 § 1 i 2 u.p.e.a., Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w wyroku.