Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 506/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2017-06-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust 3
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3 ust 1 pkt 1-3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 506/17 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 czerwca 2017 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Inga Gołowska, Sędziowie: WSA Jarosław Wiśniewski, WSA Urszula Zięba (spr.), Protokolant: specjalista Bożena Piątek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 czerwca 2017 r., sprawy ze skargi M.C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy - skargę oddala -


UZASADNIENIE

W dniu 19 września 2016r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek M.C. o umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. W uzasadnieniu wniosku ww. podał, że jest w trudnej sytuacji finansowej, ponieważ przebywa w zakładzie karnym, nie posiada żadnych źródeł utrzymania oraz majątku, który pozwoliłby na spłatę zadłużenia.

Organ I instancji poczynił ustalenia w przedmiotowej sprawie i potwierdził, że zobowiązany przebywa obecnie w Zakładzie Karnym w M. Przewidywany termin zakończenia odbywania kary, przypada na dzień 28 stycznia 2018r. Prowadzona przez ww. działalność gospodarcza została zawieszona z dniem 22 marca 2016r. W chwili obecnej nie osiąga on żadnych dochodów oraz nie ponosi kosztów związanych z utrzymaniem. Ww. oświadczył, że posiada zobowiązania kredytowe i alimentacyjne. Organ nie uzyskał jednak (mimo wezwania) informacji, czy są one obecnie regulowane i jakie są ewentualne źródła ich finansowania. Zgodnie z Centralną Bazą Danych Ksiąg Wieczystych, ustalono, że ww. nie figuruje, jako właściciel nieruchomości. Z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców wynikało, że ww. nie jest właścicielem żadnego samochodu. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego poinformował, że ww. złożył zeznania roczne, z których wynikało, że uzyskiwał on przychód z tyt. prowadzonej działalności gospodarczej za 2011r. w wys. 11.355,15 zł, za 2012r. w wys. 3.926,61 zł, za 2013r. oraz za 2014r. nie osiągał żadnych dochodów, natomiast za 2015r. jego dochód wyniósł 0,45 zł. Ponadto Naczelnik poinformował, że ww. nie posiadał zaległości podatkowych.

W konsekwencji powyższych ustaleń ZUS decyzją z dnia 19 grudnia 2016r., nr [...], działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 1-4, art. 31 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2016r., poz. 963 ze zm., dalej jako: "u.s.u.s.") - odmówił umorzenia należności składek na ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 2.546,58 zł za okres od listopada 2012r. do grudnia 2013r.; ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 4.720,06 zł za okres od listopada 2012r. do grudnia 2013r.; Fundusz Pracy w łącznej kwocie 11,60 zł za marzec 2016r. W uzasadnieniu decyzji przedstawiono analizę sytuacji zobowiązanego w oparciu o art. 28 ust. 2, ust. 3 i ust. 3a u.s.u.s. Organ I instancji uznał, że w sprawie nie występowały przesłanki całkowitej nieściągalności. Działalność zobowiązanego jest obecnie zawieszona, a przedmiotowe zadłużenie jest objęte postępowaniem egzekucyjnym. Brak było zatem podstaw formalnych, jak i merytorycznych dla podjęcia decyzji o umorzeniu należności. Powołano się także na przepisy wykonawcze, tj. Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r., Nr 141, poz. 1365, dalej jako: "rozporządzenie") i stwierdzono, że w sprawie nie zachodziły żadne okoliczności wymienione w ww. rozporządzeniu, ponieważ zobowiązany:

1. nie wykazał, że spłata zadłużenia pozbawi go możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Obecnie odbywa on karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w M. i w związku z tym nie ponosi żadnych kosztów utrzymania. Posiada zobowiązania kredytowe oraz alimentacyjne. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynikało też, że posiadał on kredyt bankowy w Banku Pocztowym, pomimo odbywania kary pozbawienia wolności był on regulowany do 17 marca 2015r. Ponadto ww. zadeklarował chęć spłaty należności po zakończeniu odbywania kary;

2. nie wykazał, że poniósł jakieś straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujące, że opłacenie należności z tyt. składek, mogłoby pozbawić go możliwości dalszego prowadzenia działalności. Dodano, że kara pozbawienia wolności nie mieści się w katalogu zdarzeń losowych, nie została ona wywołana przez czynniki zewnętrzne, których nie można było przewidzieć, lecz została spowodowana działaniem zobowiązanego;

3. w złożonym wniosku nie wykazał on, że stan jego zdrowia pozbawiał go możliwości uzyskiwania dochodu, nie złożył też żadnych dokumentów na tę okoliczność.

Organ I instancji dodał ponadto, że nie miał możliwości podejmowania decyzji o umorzeniu ww. składek w oparciu o jakiekolwiek inne przesłanki, niż te, które wynikały z przepisów prawa. Wziął jednak pod uwagę aktualną sytuację zobowiązanego i wyłączył go częściowo z obowiązku podlegania ubezpieczeniom w okresie od stycznia 2014r. do marca 2016r., tym samym zmniejszając znacznie część jego zadłużenia.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy M.C. podniósł, że jego zobowiązania powstały w związku z prowadzoną jednoosobową działalnością gospodarczą. Dług jest powiązany z jego pobytem w zakładzie karnym. Przerwa w prowadzeniu działalności, spowodowała odejście klientów do konkurencji, a tym samym ograniczenie zleceń i brak dochodu, a zyski, które osiągał wystarczały zaledwie na bieżące potrzeby. Podał, że nie posiada żadnych innych źródeł utrzymania, żadnego zabezpieczenia materialnego, które pozwalałyby na spłatę zadłużenia. W obecnej sytuacji nie ma możliwości spłacić zaległości, a narastające odsetki, stale powiększają kwotę zadłużenia. Obecnie, wszystkie jego płatności, oprócz alimentów, płaci za niego rodzina. Zadeklarował również chęć spłaty należności po zakończeniu odbywania kary, ale wyraził obawę, czy szybko znajdzie pracę. Zdaniem zobowiązanego, jego wniosek zasługuje na pozytywne rozstrzygnięcie, gdyż, ani jego, ani rodziny w najbliższym czasie nie będzie stać na spłacenie długu.

Decyzją z dnia 6 marca 2017r. nr [...] w T. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu poparto argumentację organu I instancji, a ponadto wskazano, że obawy zobowiązanego dotyczące znalezienia zatrudnienia po opuszczeniu zakładu karnego były przedwczesne i są to tylko spekulacje. Z całości zebranej dokumentacji nie wynikało, aby istniały obiektywne przesłanki uniemożliwiające podjęcie przez niego zatrudnienia. Tym bardziej, że przy szukaniu zatrudnienia będzie mógł skorzystać z pomocy Powiatowego Urzędu Pracy lub podjąć takie działania we własnym zakresie. Ponadto w chwili obecnej, prowadzona przez niego działalność została zawieszona, więc niewykluczone jest jej wznowienie. Organ powołał się na wyrok WSA w Poznaniu z dnia 5 listopada 2015r., sygn. akt III SA/Po 942/14, w którym wyrażono pogląd, że spłata długu publicznoprawnego powinna mieć pierwszeństwo przed spłaceniem zaległości o charakterze cywilnoprawnym. Uznano, że aktualna sytuacja odwołującego nie była na tyle szczególna i uzasadniona wyjątkowymi okolicznościami, aby miała być potraktowana odmiennie od innych płatników składek. Umorzenie należności z tytułu składek, co do zasady ma charakter wyjątkowy. Zaznaczono, że działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją, ciąży na podatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tyt. składek ZUS, które podlegają szczególnej ochronie i co do zasady, powinny być regulowane w pierwszej kolejności. W pozostałym zakresie organ II instancji przytoczył argumentację zawartą uprzednio w zaskarżonej decyzji i uznał, że w sprawie nie zachodziły przesłanki do umorzenia należności z tytułu przedmiotowych składek.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił ww. decyzji rażące naruszenie przepisów art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia oraz art. 7 k.p.a., poprzez dowolne uznanie, że wobec skarżącego nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności z tyt. składek na ubezpieczenie społeczne, w szczególności zaś, że odmowa umorzenia składek nie pociągnie zbyt ciążących skutków dla zobowiązanego i jego rodziny. W uzasadnieniu skargi poczyniono wywód na temat uznaniowego charakteru decyzji w przedmiotowym zakresie i wywiedziono, że organ ocenił sytuację skarżącego i jego rodziny dowolnie, nie zaś swobodnie. Podano, że skarżący znajduje się w bardzo ciężkiej sytuacji osobistej i materialnej. Aktualnie odbywa karę pozbawienia wolności, której koniec przypada na 28 stycznia 2018r. W zakładzie osadzony jest kilka lat, wcześniej zaś prowadził działalność gospodarczą w zakresie budownictwa. Przed osadzeniem, pozostawał w związku konkubenckim, z którego obecnie ma dwoje dzieci, względem których, zobowiązany jest do alimentacji. Z uwagi na brak dochodu nie uiszcza rat alimentacyjnych, w związku z czym matka małoletnich dzieci, pobiera alimenty z funduszu alimentacyjnego, co powoduje coraz to większe zadłużenie względem jednostki po stronie skarżącego. Skarżący korzysta z pomocy swojej ciotki, bowiem z rodzicami i bratem pozostaje w konflikcie. Ciotka reguluje zobowiązania skarżącego w miarę możliwości z uwagi na skromny dochód, stanowiący jedyne jej źródło utrzymania. Z prowadzonej działalności w branży budowlanej, skarżący osiągał dochód, jednakże jego kilkuletnia nieobecność na rynku i konkurencja, powodują, że jego powrót do aktywności zawodowej będzie znacznie utrudniony. A zatem, z dużą dozą prawdopodobieństwa, po opuszczeniu zakładu karnego, skarżący będzie przynajmniej przez jakiś czas, zmuszony do korzystania z pomocy ciotki. Wprawdzie osadzenie i niemożność zarobkowania skarżącego ma charakter przejściowy, ale nie można było w tym kontekście zgodzić się z organem, że nie uzasadnia to umorzenia zaległości. W kontekście powołanego przez organ wyroku WSA w Poznaniu, skarżący zauważył, że organ niezasadnie wywiódł z niego, przerzucenie zobowiązania na rodziców, którzy nie są i nie mogą być zobligowani do przejęcia tej odpowiedzialności, a osobą, która pomaga skarżącemu jest ciotka, która nie należy do kręgu osób, na które może być przeniesione zobowiązanie z tytułu ubezpieczeń społecznych, wedle ordynacji podatkowej. Skarżący wskazał również na aspekt jego karania, co będzie w przyszłości negatywną przesłanką dla potencjalnego pracodawcy, a ponadto zwrócił uwagę na to, że po opuszczeniu zakładu, będzie mniej konkurencyjny na rynku, niż osoba cały czas aktywna zawodowo. Podał też, że sytuacja na rynku pracy jest zła, a możliwość znalezienia zatrudnienia ograniczona. Co więcej, skarżący zapewne przynajmniej na początku, uzyskiwać będzie najniższe wynagrodzenie, co przy zobowiązaniu alimentacyjnym, jakie ma względem dzieci, sprawi, że nie będzie miał środków na uregulowanie innych zobowiązań. Powołano się na wyrok WSA w Łodzi z dnia 1 października 2014r., sygn. akt II SA/Łd 708/14 oraz wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 12 stycznia 2017r., sygn. akt II SA/Go 1028/16 i na ich podstawie wywiedziono dowolność w wydaniu zaskarżonej decyzji. Zważywszy na powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozstrzygnięcia.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko oraz argumentację w sprawie, a ponadto wskazał, że w przedmiotowym przypadku nie zachodziło ryzyko niezaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, gdyż te skarżący ma zagwarantowane w zakładzie karnym. Skarżący nie wykazał, aby zadłużenie powstało w wyniku nadzwyczajnych okoliczności, jak również, aby wystąpił przypadek przewlekłej choroby, uniemożliwiający zarobkowanie. Nie można było zatem uznać za zasadne, umorzenie długu. Podnoszone przez niego argumenty odnośnie trudności w znalezieniu pracy po wyjściu z zakładu nie mogły przemawiać za umorzeniem z tego względu, że nie można przyjąć, aby wszyscy pracodawcy stosowali kryteria dyskryminujące przy zatrudnianiu pracowników, będących byłymi więźniami. Ponadto skarżący prowadził własną działalność gospodarczą i nie musi pozyskiwać dochodów w ramach stosunku pracy. Za pozbawiony racjonalnych przesłanek uznano także zarzut dotyczący braku pracy, gdyż na rynku usług, które świadczył skarżący, obecnie występuje deficyt pracowników. Z okoliczności bycia mniej konkurencyjnym z uwagi na skazanie i niewykonywanie zawodu przez pewien czas, nie można było zdaniem organu wysnuć, że uzyskiwanie dochodów, umożliwiających zaspakajanie niezbędnych potrzeb życiowych i spłatę zadłużenia będzie niemożliwe. Natomiast przewidywane przez skarżącego, trudności w znalezieniu pracy po opuszczeniu zakładu karnego, organ odwoławczy uznał za spekulacje. Wobec powyższego wniesiono o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2016r., poz. 718, dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, w tym także te niepodnoszone w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a.), naruszenia prawa, dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b P.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 P.p.s.a.).

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 6 marca 2017r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję tego organu z dnia 19 grudnia 2016r., nr [...], którą za okresy szczegółowo wskazane w decyzji – odmówiono M.C. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 2.546,58 zł; ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 4.720,06 zł; Fundusz Pracy w łącznej kwocie 11,60 zł.

W ocenie Sądu, rozpatrywana w niniejszej sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem organy rozstrzygające w przedmiotowej sprawie nie naruszyły przepisów prawa procesowego, ani też materialnego, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Na wstępie wskazać należy, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2016r., poz. 963 ze zm., dalej jako: "u.s.u.s.").

Umorzenie należności z tytułu składek jest możliwe wyłącznie po spełnieniu, chociażby jednej z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 ww. ustawy. Warunkiem umorzenia jest całkowita nieściągalność, która zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Z powyższego przepisu wynika, że umorzenie należności z tytułu składek ma charakter wyjątkowy i musi być uzasadnione zaistnieniem ściśle określonych przesłanek. Ten wyjątkowy charakter umorzenia wynika przede wszystkim z faktu, że obowiązek opłacenia należnych składek ma charakter obligatoryjny i wszelkie odstępstwa od tej zasady muszą być uzasadnione zaistnieniem bardzo szczególnych okoliczności, z których jednoznacznie wynika, że nie tylko w obecnej chwili nie ma możliwości odzyskania należności, ale również w przyszłości takiej możliwości nie będzie.

W tym miejscu podać należy, że ustalenia organów, rozpoznających przedmiotową sprawę w zakresie stwierdzenia, że w sprawie nie występują przesłanki całkowitej nieściągalności tut. Sąd uznaje za prawidłowe, bowiem jak ustaliły organy – wobec skarżącego jest obecnie prowadzone postępowanie egzekucyjne. Natomiast pozostałe przesłanki, wymienione w ww. przepisie nie dotyczą sytuacji prawnej, faktycznej i materialnej, w jakiej obecnie znajduje się skarżący. Wobec powyższego prawidłowo stwierdziły organy, że nie ma podstaw do podjęcia w ramach uznania administracyjnego, rozważań możliwości umorzenia zadłużenia w trybie art. 28 ust. 3 ww. ustawy, gdyż w sprawie nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności.

Wskazać również należy, że szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone w wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s., rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003r., Nr 141, poz. 1365, dalej jako: "rozporządzenie").

Stosownie do § 3 ust. 1 tego rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Powyższe okoliczności nie mają charakteru katalogu zamkniętego, nie muszą występować łącznie, a nadto dają organowi możliwość uwzględnienia jeszcze innych ważnych przyczyn trudnej sytuacji zobowiązanego. Przy czym zauważyć należy, iż użyty w ww. przepisie zwrot: "jeżeli zobowiązany wykaże" oznacza, że ciężar udowodnienia ww. przesłanek spoczywa na dłużniku.

Należy przy tym wskazać, iż decyzje w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek podejmowane są w granicach tzw. uznania administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 2 grudnia 2010 r., sygn. akt II GSK 1036/09, LEX nr 746039 oraz wyrok NSA z dnia 1 grudnia 2009 r., sygn. akt II GSK 225/09, LEX nr 582825), co oznacza, że nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość, ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności albo trudna sytuacja majątkowa zobowiązanego, organ może odmówić ich umorzenia (por. wyrok NSA z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt II GSK 703/08, LEX nr 522553). Powyższe nie oznacza jednak, że decyzja w tym zakresie może być dowolna.

Podkreślenia wymaga również to, że tego rodzaju konstrukcja prawna decyzji ma ten skutek, iż kontrola sądowa decyzji uznaniowych obejmuje zbadanie, czy wydanie decyzji, poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności, mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia należności (por. wyrok NSA z dnia 30 września 2010 r., sygn. akt II GSK 817/09, LEX nr 746251).

Organ zobowiązany jest zatem do rzetelnej i wnikliwej analizy wszystkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Wynikająca z art. 7 k.p.a. zasada praworządności, zobowiązuje organy administracji publicznej do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek wymaga od organu – stosownie do art. 77 § 1 k.p.a. – wyczerpującego zebrania i oceny materiału dowodowego w celu dokładnego ustalenia sytuacji osobistej i materialnej dłużnika i na tej podstawie zbadania, czy zaistniały przesłanki umorzenia należności, określone w powyższych przepisach prawnych. Dopiero wówczas organ jest uprawniony do wyboru określonego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności. Zarówno poczynione ustalenia w sprawie oraz ich analiza z punktu widzenia przesłanek umorzenia, jak i motywy wyboru rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności, powinny przy tym znajdować pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a.

Jednocześnie podać trzeba, że uzasadnienie decyzji, spełnia szczególnie istotną rolę w przypadku decyzji podejmowanych w ramach tzw. uznania administracyjnego, a do takich, jak już wyżej wspomniano, należą decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie. Pozwala ono bowiem na dokonanie oceny przez organ wyższej instancji, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności, czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami, argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, materiałów dowodowych lub też czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Prawidłowe uzasadnienie decyzji wiąże się ponadto z realizacją zasady przekonywania, sformułowanej w art. 11 k.p.a. Wyjaśnianie stronom zasadności przesłanek, którymi kieruje się organ przy załatwieniu sprawy ma bowiem ograniczyć konieczność stosowania środków przymusu przy jej wykonaniu.

Oceniając pod tym względem zaskarżoną decyzję, zarówno organu I, jak i II instancji stwierdzić należy, że prawidłowo zastosowały one powyższe przepisy.

W ocenie Sądu wydanie zaskarżonej decyzji w niniejszej sprawie zostało poprzedzone wyczerpującym zebraniem i analizą niezbędnego materiału dowodowego. W sprawie z urzędu zgromadzono, m.in. informację z Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych, informację z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców oraz informację Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego. Analiza zebranych w sprawie dowodów została dokonana przede wszystkim z uwzględnieniem oświadczeń skarżącego oraz dokumentów, które przedłożył w toku postępowania. Na tej podstawie organ poczynił prawidłowe ustalenia w zakresie oceny jego sytuacji majątkowej i rodzinnej.

Jak wynika z ustaleń Zakładu, skarżący aktualnie przebywa w zakładzie karnym w Medyce, a przewidywany termin zakończenia odbywania kary, przypada na dzień 28 stycznia 2018r. Prowadzona przez ww. działalność gospodarcza została zawieszona z dniem 22 marca 2016r. Skarżący oświadczył, że posiada zobowiązania kredytowe i alimentacyjne, a wszystkie jego płatności, oprócz alimentów, płaci za niego rodzina. Zadeklarował on również chęć spłaty należności po zakończeniu odbywania kary.

Organy ustaliły również, że zgodnie z Centralną Bazą Danych Ksiąg Wieczystych, skarżący nie figuruje, jako właściciel nieruchomości. Z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców wynikało, że ww. nie jest właścicielem żadnego samochodu. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego poinformował, że skarżący złożył zeznania roczne, z których wynikało, że uzyskiwał on przychód z tyt. prowadzonej działalności gospodarczej za 2011r. w wys. 11.355,15 zł, za 2012r. w wys. 3.926,61 zł, za 2013r. oraz za 2014r. nie osiągał żadnych dochodów, natomiast za 2015r. jego dochód wyniósł 0,45 zł. Ponadto Naczelnik poinformował, że ww. nie posiadał zaległości podatkowych.

Natomiast rozważając przesłanki z § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia, organy zasadnie stwierdziły, że skarżący nie wykazał, iż spłata zadłużenia, pozbawi go możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

Wprawdzie obecnie odbywa on karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w Medyce, ale w związku z tym nie ponosi żadnych kosztów utrzymania. Zatem w jego przypadku nie zachodziło ryzyko niezaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, gdyż te, skarżący ma zagwarantowane w zakładzie karnym. W odniesieniu do posiadanych przez skarżącego zobowiązań kredytowych oraz alimentacyjnych – trafnie oceniły organy, że pomimo posiadania przez niego kredytu bankowego w Banku Pocztowym i odbywania kary pozbawienia wolności, kredyt ten był regulowany do dnia 17 marca 2015r. Ponadto ww. zadeklarował chęć spłaty należności po zakończeniu odbywania kary. Niewątpliwie zarobkowanie skarżącego będzie możliwe, gdy zdecyduje się kontynuować działalność gospodarczą, którą prowadził przed osadzeniem w zakładzie karnym, bądź w przypadku, gdy podejmie zatrudnienie na rynku pracy.

Ponadto skarżący nie wykazał, że poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujące, że opłacenie należności z tytułu składek, mogłoby pozbawić go możliwości dalszego prowadzenia działalności. W tym miejscu podkreślić należy, że kara pozbawienia wolności nie mieści się w katalogu zdarzeń losowych, nie została ona wywołana przez czynniki zewnętrzne, których nie można było przewidzieć, lecz została spowodowana działaniem skarżącego. Natomiast fakt przebywania w zakładzie karnym nie może być usprawiedliwieniem dla zwolnienia płatnika z wywiązywania się z ciążących na nim obowiązków, między innymi zaległych składek wobec ZUS.

Na aprobatę zasługuje również dokonana przez organy, ocena kolejnej przesłanki zawartej w ww. rozporządzeniu, że w sprawie nie wystąpił przypadek przewlekłej choroby zobowiązanego. Nie złożono też żadnych dokumentów na tę okoliczność.

Zdaniem Sądu, organy prawidłowo stwierdziły w okolicznościach niniejszej sprawy, że nie zaistniały podstawy umorzenia, określone w pkt 1, pkt 2 i pkt 3 ust. 1 § 3 ww. rozporządzenia. W konsekwencji stwierdzić należy, iż działanie organu mieściło się w zakresie uznania administracyjnego.

Natomiast w odniesieniu do zarzutów skarżącego w pełni zaaprobować należy rozumowanie i ocenę organów, które uznały, że jego obawy dotyczące znalezienia zatrudnienia po opuszczeniu zakładu karnego są przedwczesne i ocenić należy je jedynie, jako spekulacje. Zauważyć należy, że z całości zebranej w sprawie dokumentacji nie wynika, aby istniały obiektywne przesłanki, uniemożliwiające podjęcie przez niego zatrudnienia po opuszczeniu zakładu karnego. Tym bardziej, że przy szukaniu zatrudnienia będzie mógł skorzystać z pomocy Powiatowego Urzędu Pracy lub podjąć takie działania we własnym zakresie. Ponadto w chwili obecnej, prowadzona przez niego działalność została zawieszona, więc niewykluczone jest jej wznowienie. W odniesieniu do argumentacji skarżącego o trudności w znalezieniu pracy po wyjściu z zakładu karnego, rację przyznać należy organom, które prawidłowo przyjęły, że nie wszyscy pracodawcy stosują kryteria dyskryminujące przy zatrudnianiu pracowników, będących byłymi więźniami. Ponadto nie można tracić z pola widzenia, że skarżący prowadził własną działalność gospodarczą i nie musi pozyskiwać dochodów w ramach stosunku pracy. Za pozbawiony racjonalności uznać także należy zarzut dotyczący braku pracy, gdyż na rynku usług, które świadczył skarżący przed osadzeniem w zakładzie (branża budowlana), obecnie występuje deficyt pracowników, co niewątpliwie dobrze rokuje dla skarżącego, tym bardziej, że posiada on doświadczenie w tej branży. Zdaniem Sądu, z okoliczności bycia mniej konkurencyjnym z uwagi na skazanie i niewykonywanie zawodu przez pewien czas, nie można bezpośrednio wnioskować, że uzyskiwanie dochodów, umożliwiających zaspakajanie niezbędnych potrzeb życiowych i spłatę zadłużenia będzie niemożliwe.

Prawidłowo zatem uznały organy obu instancji, że aktualna sytuacja skarżącego nie jest na tyle szczególna i uzasadniona wyjątkowymi okolicznościami, aby miała być potraktowana odmiennie od innych płatników składek. Umorzenie należności z tytułu składek, co do zasady ma charakter wyjątkowy. Działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją, ciąży na podatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek ZUS, które podlegają szczególnej ochronie i co do zasady, powinny być regulowane w pierwszej kolejności.

W świetle powyższych okoliczności, wywodów i rozważań, zarzuty skargi –uznać należy za nieuzasadnione, do czego Sąd odniósł się szczegółowo w treści niniejszego uzasadnienia. Skarżący nie miał racji w zasadniczych kwestiach spornych, ale rację mają organy we wszystkich aspektach kontrolowanej sprawy.

Rozpoznając niniejszą sprawę nie dopatrzono się również innych naruszeń prawa, które mogłyby uzasadnić uchylenie zaskarżonej decyzji (art. 134 p.p.s.a.).

W świetle powyższych ustaleń należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, gdyż ani argumentacja skargi, ani też analiza akt sprawy nie ujawniła wad tego rodzaju, które mogły mieć wpływ na jej wynik, dlatego Sąd, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2016r., poz. 718 ze zm.), orzekł, jak w sentencji wyroku.