Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 3069/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-07-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Rada Miasta
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 40, 44, 45
journal: Dz.U. 2016 poz 2134
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Sędziowie sędzia del. SO Aleksandra Westra (spr.), sędzia WSA Anita Wielopolska, Protokolant ref. staż. Magdalena Dębska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lipca 2018 r. sprawy ze skargi L.T. na uchwałę Rady [...] z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustanowienia pomnika przyrody oddala skargę


UZASADNIENIE

L. T. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Rady Miasta [...] Nr [...] z [...] sierpnia 2017 r. w sprawie ustanowienia pomnika przyrody – drzewa topoli ([...] o obwodzie pnia na wys. 1,3 m - 620 cm, rosnącą w [...], na terenie nieruchomości przy ul. [...].

Stan faktyczny sprawy jest następujący.

Wnioskiem z dnia 2 marca 2017 r. Wspólnota Mieszkaniowa "[...]" ul. [...], Wspólnota Mieszkaniowa "[...]" ul. [...] i Wspólnota Mieszkaniowa [...] w [...] wniosły o uznanie za pomnik przyrody topoli rosnącej w [...] przy ul. [...]. W uzasadnieniu wniosku wskazano na bardzo duże rozmiary drzewa oraz zagrożenie dla drzewa związane z planowanym przedsięwzięciem budowlanym na działce sąsiedniej [...].

W dniu 11.04.2017r. pracownik Wydziału Ochrony Systemu Przyrodniczego Miasta Biura Ochrony Środowiska przeprowadził wizję w terenie, podczas której stwierdzono, że drzewo, usytuowane na działce [...] o pow. 0,0018 ha należącej do [...], rośnie na wzniesieniu, zasięg korony topoli wynosi ok 25 m i obejmuje w połowie teren działek sąsiednich [...] i [...], wysokość drzewa ok 25 m., korona drzewa z posuszem w granicach 15-20%, na pniu ślady po obciętych gałęziach, brak ubytków wgłębnych, drzewo jest w bardzo dobrym stanie zdrowotnym. W sporządzonej z wizji notatce wskazano, że drzewo posiada dużą wartość przyrodniczą i krajobrazową, odznacza się indywidualnymi cechami wyróżniającymi je wśród innych tworów przyrody w skali [...] i spełnia tym samym warunki wynikające z art. 40 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody.

Pismem z dnia 20.04.2017 r. Biuro Architektury i Planowania Przestrzennego poinformowało Biuro Ochrony Środowiska, że wnioskowane drzewo zostało wskazane w opracowaniu ekofizjograficznym, wykonywanym w 2012 r. na potrzeby sporządzania projektu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego obszaru [...], "jako drzewo wyróżniające się w terenie". Znajduje się ono na obszarze sklasyfikowanym pod kątem krajobrazowym jako "zieleń nieurządzona z udziałem drzew".

Zarząd Dzielnicy [...] uchwałą Nr [...] z dnia [...] maja 2017 r. w sprawie zaopiniowania społecznego wniosku o uznanie topoli rosnącej przy ul. [...] w [...] za pomnik przyrody, wyraził pozytywną opinię w sprawie objęcia ochroną drzewa. W uzasadnieniu wskazano na okazałe rozmiary topoli – obwód pnia powyżej 600 m. Powołano, że na pniu widoczne są ubytki wgłębne, korona drzewa jest lekko asymetryczna z widocznym posuszem, w koronie stwierdzono 4 gniazda ptasie, stan drzewa określono jako średni.

Przygotowany projekt uchwały w sprawie ustanowienie pomnika przyrody został przedstawiony do konsultacji w terminie 31.05-20.06.2017 r. zainteresowanym organizacjom pozarządowym oraz podmiotom, o których mowa w art. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 200 3 r. o działalności pożytku publicznego i wolontariacie.

Pismem z dnia 31.05.2017 r. projekt uchwały został przesłany do uzgodnienia Regionalnemu Dyrektorowi Ochrony Środowiska w trybie art. 44 ust. 3 a ustawy o ochronie przyrody (doręczono w dniu 1.06.2017 r.). RDOŚ dokonał uzgodnienia z dniem 1.07.2017 r.

W toku postępowania do akt sprawy wpłynęło pismo z wnioskiem spółki [...] w sprawie wyrażenia opinii dotyczącej poprawy warunków wegetacji przedmiotowej topoli. We wniosku podano, że spółka ubiega się o udzielenie pozwolenia budowlanego na realizację budynku handlowo-usługowo-biurowego z garażem podziemnym na działce ew. nr [...] (poprzedni numer [...]), a postępowanie administracyjne w sprawie o wydanie pozwolenia zostało zawieszone do czasu zakończenia postępowania w sprawie uznania za pomnik przyrody topoli. Do wniosku załączono ekspertyzę dendrologiczną sporządzoną w marcu -kwietniu 2017 r. przez M. S. – architekta krajobrazu [...]. Wskazano w niej, że przedmiotowa topola rośnie na niewielkim wzniesieniu na granicy działki, ma bardzo dobrą żywotność i lekko podniesioną koronę, widoczne są również oznaki regeneracji w postaci odrostów z pąków śpiących u podstawy korony. Klasę żywotności wg. Roloffa oceniono jako 0 ("eksploracja". Drzewo w fazie silnego przyrostu pędów na długość, zdrowe, stan zdrowotny bardzo dobry). Nie stwierdzono rozkładu wewnątrz jego pnia. Wskazano, że jest cennym egzemplarzem, w sąsiedztwie drzewa nie stwierdzono obecności innych dojrzałych drzew.

Pismem z dnia 18 czerwca 2017 r. L. T. przedstawiła swoje negatywne stanowisko wobec projektu uchwały. Wskazała, że topola nie spełnia kryteriów z art. 40 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody. Zakwestionowała wartość drzewa, wymiar obwodu. Wskazała, że pojedyncze drzewo rosnące pośród budynków stwarza zagrożenie dla bezpieczeństwa ludzi, zwłaszcza podczas gwałtownych burz i wichur. Powołała, że w odległości 300 metrów znajduje się park. Ponadto w projekcie uchwały błędnie oszacowano konsekwencje finansowe podjęcia uchwały z uwagi na możliwe roszczenia odszkodowawcze właścicieli sąsiednich nieruchomości.

Projekt uzasadnienia uchwały został uzupełniony o zapis dotyczący możliwości wystąpienia roszczeń właścicieli działek sąsiednich w związku z ograniczeniem sposobu korzystania z ich nieruchomości, zgodnie z art. 129 ustawy z 27.04.2001 r. prawo ochrony środowiska.

Projekt uchwały został pozytywnie zaopiniowany w dniu [...] sierpnia 2017 r. przez Skarbnika [...].

Projekt uchwały został pozytywnie zaopiniowany przez Komisję Ochrony Środowiska oraz Prezydenta [...], których stanowiska zostały zaprezentowane na sesji Rady [...] w dniu [...].08.2017 r. i w tym dniu Rada podjęła uchwałę o ustanowieniu pomnika przyrody. W § 1 wskazano obwód pnia drzewa – 620 cm oraz działkę na której jest usytuowana topola. Nazwa, wymiary i położenie określono w załączniku nr 1 do uchwały, współrzędne geograficzne określono w załączniku nr 2 do uchwały, mapa przedstawiająca położenie pomnika przyrody stanowi załącznik nr 3. W § 2 Uchwały wskazano, że nadzór nad pomnikiem przyrody sprawuje Prezydent [...]. W § 3 ustalono, że szczególnym celem ochrony pomnika przyrody jest zachowanie wartości przyrodniczych, krajobrazowych oraz naukowych, kulturowych i historycznych. W § 4 ustalono w ramach ochrony czynnej: ochronę drzewa w obszarze odejmującym zasięg korony i systemu korzeniowego nie mniejszym niż w promieniu 15 metrów od zewnętrznej krawędzi pnia drzewa; obowiązek stałego monitorowania i utrzymywania stanu właściwego, wykonywanie zabiegów pielęgnacyjnych i zabezpieczających oraz realizacji celów ochrony; obowiązek stałego monitorowania oznakowania i uzupełniania jego braków. Wskazano, że zadania te należą do obowiązków sprawującego nadzór nad pomnikami przyrody. W § 5 w stosunku do pomnika przyrody wprowadzono zakazy: niszczenia, uszkadzania lub przekształcania obiektu lub obszaru, wykonywania prac ziemnych trwale zniekształcających rzeźbę terenu (...); uszkadzania i zanieczyszczania gleby, dokonywania zmiany stosunków wodnych (...), wylewania gnojowicy (...); zmiany sposobu użytkowania ziemi; umieszczania tablic reklamowych. W § 6 wykonanie uchwały powierzono Prezydentowi [...], a w § 7 ustalono, że Uchwała podlega ogłoszeniu w Dzienniku Urzędowym Województwa [...], i że wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. W uzasadnieniu projektu uchwały wskazano, że drzewo odznacza się dobrym stanem zdrowia, wysoką wartością przyrodniczą i krajobrazową oraz indywidualnymi cechami wyróżniającymi je wśród innych tworów przyrody żywej. W związku z powyższym, zgodnie z art. 40 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, kwalifikuje się do objęcia ochroną i nadania mu statusu pomnika przyrody. Wskazano, że w uchwale określono zakazy dla pomnika przyrody wybrane spośród określonych w art. 45 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, a także zasady wykonywania działań w ramach czynnej ochrony. Powołano, że realizacja przedmiotu uchwały pociąga skutki finansowe dla budżetu [...] w postaci kosztów oznakowania pomnika przyrody w kwocie 35 zł, kosztów związanych z prowadzonymi w ramach ochrony czynnej zabiegami pielęgnacyjnymi i ekspertyzami dendrologicznymi wykonywanymi w zależności od potrzeb, których w chwili obecnej nie da się oszacować. Dodatkowo podjęcie uchwały może skutkować zmianą wartości działek sąsiednich, a w konsekwencji ich właściciele mogą żądać odszkodowania za poniesioną szkodę, zgodnie z art. 129 ust. 2 ustawy Prawo ochrony środowiska.

Uchwała została opublikowana w Dzienniku Urzędowym Województwa [...] z dnia [...] września 2017 r. poz. [...].

Skarżąca złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą uchwałę, wnosząc o stwierdzenie nieważności Uchwały, ewentualnie stwierdzenia wydania Uchwały z naruszeniem prawa oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania.

W skardze podniesiono zarzuty naruszenia:

1. art. 40 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 2134 z późn. zm.) poprzez uznanie, że topola ustanowiona na mocy Uchwały pomnikiem przyrody kwalifikuje się do objęcia ochroną i nadania jej statusu pomnika przyrody, podczas gdy drzewo to nie posiada walorów przyrodniczych czy krajobrazowych kwalifikujących je do nadania statusu pomnika przyrody, zaś ustalone przez Organ walory w żaden sposób nie wynikają z treści uchwały ani jej uzasadnienia,

2. zasady proporcjonalności określonej w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP w zw. z art. 21 ust. 1 i 2 Konstytucji RP i art. 40 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody poprzez ograniczenie prawa własności Skarżącej w sposób nieproporcjonalny do walorów przyrodniczych drzewa, którego ochronę za przedmiot ma zaskarżona Uchwała.

W uzasadnieniu skargi powołano ponadto, że zaniechanie wskazania w Uchwale wartości przyrodniczych i krajobrazowych, ze względu na które ustanowiono tą formę ochrony przyrody, znacznie utrudnia, jeżeli nie uniemożliwia ewentualne ustalenie, czy zachodzą przesłanki do zniesienia pomnika przyrody, gdyż art. 44 ust. 4 ustawy o ochronie przyrody wymaga, by zniesienie formy ochrony przyrody, o której mowa w art. 44 ust. 1, nastąpiło w razie utraty wartości przyrodniczych i krajobrazowych, ze względu na które ustanowiono formę ochrony przyrody. Zarzucono, że znacząco ograniczono prawo własności Skarżącej, ustanawiając ochronę czynną topoli w obszarze nie mniejszym niż w promieniu 15 metrów od zewnętrznej krawędzi pnia, co w dużym stopniu wpływa na możliwość korzystania przez Skarżącą z działki.

W odpowiedzi na skargę Rada Miasta wniosła o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uchwale. Odnosząc się do zarzutów, Rada oceniła, że w Uchwale wprowadzono ustalenia dotyczące czynnej ochrony drzewa, a nie zakazy dotyczące realizacji prawa własności albowiem uchwała nie zakazuje zbycia działki, nie zakazuje jej zabudowy ani innego zagospodarowania. Powołano, że decyzja dotycząca ustanowienia pomnika przyrody została poprzedzona szeregiem konsultacji i opinii, zgodnie z zarządzeniem Nr [...] Prezydenta [...] z dnia [...].10.2009 r. Przedmiotowa topola jest drzewem wyróżniającym się w terenie, ma okazałe rozmiary, posiada duże wartości przyrodnicze i krajobrazowe oraz oznacza się indywidualnymi cechami wyróżniającymi je wśród tworów przyrody w skali [...], za czym przemawiają imponujące rozmiary pnia - ponad 6 m w obwodzie oraz usytuowanie na niewielkim wzniesieniu terenu, wśród nowej zabudowy wielorodzinnej. Tyko 5 drzew uznanych za pomniki przyrody na terenie [...] ma obwód pnia większy niż przedmiotowe drzewo. Powołano, że ustanowiony zakaz uszkadzania lub przekształcania obiektu jest zgodny z art. 45 ustawy, w uchwale wprowadzono minimalną odległość, w której zabiegi zmierzające do zachowania naturalnego stanu drzewa mają być dokonywane. Podkreślono, że nie każda ingerencja na terenie wokół drzewa będzie naruszała stan naturalny (powodowała zniszczenie), zatem wprowadzenie ustaleń, w jakim promieniu organ będzie czynnie chronił drzewo, nie pozbawia właściciela prawa gospodarowania nieruchomością. Każde działanie, które nie będzie naruszać ustalonych w stosunku do pomnika przyrody zakazów może być realizowane, a wyznaczenie ochrony topoli, w obszarze obejmującym zasięg korony i systemu korzeniowego nie mniejszym niż w promieniu 15 metrów od zewnętrznej krawędzi pnia jest wyraźnym wskazaniem, adresowanym głównie do właścicieli działek, znajdujących się w tej strefie, co do konieczności uzgodnienia z organem nadzorującym pomnik przyrody realizacji prac na tym obszarze. Powołano, że niekwestionowanym interesem społecznym jest ochrona najstarszych i najbardziej wartościowych drzew w miastach, a postępowanie w sprawie uznania topoli za pomnik przyrody zostało zainicjowane wnioskiem społecznym, wystosowanym przez trzy Wspólnoty Mieszkaniowe z ul. [...] i [...]. Drzewo rośnie na nieruchomości należącej do [...]. Wskazano, że ustawodawca wprowadził ograniczanie praw właścicieli nieruchomości z uwagi na konieczność ochrony środowiska przyrodniczego, co jest zgodne z postanowieniami art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.

Na rozprawie Skarżąca złożyła pismo procesowe dodatkowo zarzucając, że przed podjęciem Uchwały organ nie przeprowadził dowodu z opinii biegłego na okoliczność stanu zdrowia drzewa.

Pełnomocnik organu podtrzymał dotychczasowe stanowisko

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zakres sądowej kontroli administracji publicznej obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na akty prawa miejscowego oraz inne akty organów jednostek samorządu terytorialnego – art. 3 § 1 w zw. z § 2 pkt 5 i 6 p.p.s.a.

Przedmiotem skargi jest uchwała Rady Miasta [...] Nr [...] z [...] sierpnia 2017 r. w sprawie ustanowienia pomnika przyrody – topoli na nieruchomości

Skarga wniesiona została w oparciu o art. 101 ust. 1 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jedn. Dz. U. 2017 poz. 1776). Kwestionując uchwałę w tym trybie, trzeba dowieść, iż zaskarżona uchwała naruszając prawo, jednocześnie negatywnie wpływa na sferę prawno-materialną skarżącego, czyli np. pozbawia go pewnych, prawem gwarantowanych, uprawnień albo uniemożliwia ich realizację. Interes prawny skarżącego, do którego wprost nawiązuje art. 101 ust. 1 u.s.g., musi wynikać z normy prawa materialnego kształtującej sytuację prawną wnoszącego skargę. Interes ten musi być bezpośredni i realny w tym znaczeniu, że można go wywodzić wyłącznie z własnej określonej przez prawo materialne sytuacji prawnej (wyrok NSA z 22 lutego 2017 r., sygn. akt OSK 1497/15, LEX nr 2283260). O uwzględnieniu skargi z art. 101 ust. 1 u.s.g. przesądza wykazanie naruszenia przez organ gminy konkretnego przepisu prawa materialnego, wpływającego negatywnie na sytuację prawną skarżącego.

W sprawie zostały spełnione wszystkie przesłanki dopuszczalności skargi. Niewątpliwie zaskarżona Uchwała Rady Miasta w przedmiocie ustanowienia pomnika przyrody podejmowana na podstawie art. 44 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody jest uchwałą z zakresu administracji publicznej ponieważ dotyczy ustanowienia formy ochrony przyrody i jest aktem określonym w art. 3 § 2 pkt. 6 p.p.s.a.

Skarżąca jest właścicielką nieruchomości nr [...] o pow. 0,1465 ha, która została zwrócona osobie fizycznej – Skarżącej w 2016 r. i która graniczy z działką o nr ew. [...] z obrębu [...] przy ul. [...], stanowiącej własność [...] o pow. 0,0018 ha, na której rośnie przedmiotowa topola. Na nieruchomości Skarżącej została ustanowiona nieodpłatna i na czas nieokreślony służebność gruntowa na rzecz każdoczesnego właściciela (użytkownika wieczystego) nieruchomości, położonej w [...], Dzielnicy [...], stanowiącej działkę gruntu nr [...] (...), polegającą na prawie przejścia i przechodu przez działkę gruntu nr [...] (...), w celu dostępu do drogi publicznej ulicy [...] (...).

Z uwagi na ustanowienie ochrony pomnikowej i w szczególności ustalenia ochrony drzewa w obszarze obejmującym zasięg korony i systemu korzeniowego nie mniejszym niż w promieniu 15 m od zewnętrznej krawędzi pnia drzewa, jak również usytuowanie drzewa przy granicy, Skarżąca ma niewątpliwie ograniczoną możliwość korzystania ze swojej nieruchomości i wykonywania władztwa w zakresie wynikającym z art. 140 kodeksu cywilnego. Zgodnie z jego treścią, w granicach określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego właściciel może, z wyłączeniem innych osób, korzystać z rzeczy zgodnie ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem swego prawa, w szczególności może pobierać pożytki i inne dochody z rzeczy. W tych samych granicach może rozporządzać rzeczą. Tak więc w ocenie Sądu Skarżąca wykazała swój interes prawny w rozumieniu art. 101 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym i jego naruszenie. Skarżąca pozostaje ograniczona w możliwości korzystania ze swojej nieruchomości w nieskrępowany sposób, nie może np. zagospodarować swojej działki w promieniu 15 metrów od drzewa poprzez usytuowanie w tej części budynku z fundamentem czy garażem podziemnym, albowiem doprowadziłoby to do uszkodzenia bryły korzeniowej drzewa.

Termin do wniesienia skargi nie został przekroczony z uwagi na brzmienie art. 53 § 2 a p.p.s.a.

Przystępując do oceny aktu wskazać należy, że sąd administracyjny ocenia tylko, czy zachodzą podstawy do stwierdzenia jego nieważności w oparciu o kryterium istotnego naruszenia prawa, co wynika z treści art. 91 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym. Brak zatem istotnego naruszenia prawa przez zaskarżony akt wydany przez organ gminy stanowi podstawę do oddalenia skargi przez sąd administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a. O istotnym naruszeniu prawa przez akt organu gminy można mówić w przypadku wyraźnej i oczywistej jego sprzeczności z przepisami prawa (por. wyrok NSA z 17 lutego 2016 r., sygn. akt. II FSK 3595/13 , LEX nr 2036630). Istotnymi naruszeniami prawa są np. naruszenie przepisów wyznaczających kompetencję do podejmowania uchwał, nie wskazanie podstawy prawnej podejmowania uchwał, naruszenie przepisów prawa ustrojowego, naruszenie przepisów prawa materialnego przez wadliwą ich wykładnię, a także przepisów regulujących procedurę podejmowania uchwał. Podkreślić należy, że do zakresu sądowej kontroli działalności administracji publicznej, której granice zakreślają przepisy art. 1 § 1 i § 2 p.p.s.a. oraz art. 3 § 2 pkt 5, 6 i art. 147 § 1 p.p.s.a., nie należy badanie zaskarżonych uchwał organów jednostek samorządu terytorialnego pod kątem celowości czy racjonalności przyjętych w nich rozwiązań. Kontrola legalności kwestionowanego aktu sprowadza się wyłącznie do badania jego zgodności z prawem. (por. wyrok NSA z 28 stycznia 2016 r., sygn. akt II FSK 1240/14, LEX nr 2033458).

W świetle powyższych rozważań, w ocenie Sądu brak jest w sprawie podstaw uzasadniających, zgodnie z art. 147 p.p.s.a., stwierdzenie nieważności przedmiotowej uchwały (czy też stwierdzenie wydania uchwały z naruszeniem prawa). Rada Miasta [...] podejmując zaskarżoną uchwałę działała w granicach swoich kompetencji zgodnie z art. 44 ust. 2 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, była bowiem organem uprawnionym do ustanowienia pomnika przyrody w formie uchwały. Brak jest również podstaw do uznania, że doszło do naruszenia przepisów regulujących podejmowanie zaskarżonej Uchwały.

Zgodnie z zarządzeniem Nr [...] Prezydenta [...] z dnia [...] października 2009 r. w sprawie procedury rozpoznawania wniosków o ustanowienie i zniesienie pomnika przyrody, stanowiska dokumentacyjnego, użytku ekologicznego i zespołu przyrodniczo-krajobrazowego, jako form ochrony przyrody na obszarze [...], zmienionego zarządzeniem Nr [...] Prezydenta [...] z dnia [...] maja 2012 r. uzyskano opinię Biura Architektury i Planowania Przestrzennego, Biura Ochrony Środowiska oraz Zarządu Dzielnicy [...]. Biuro Architektury i Planowania Przestrzennego poinformowało, że wnioskowane drzewo zostało wskazane w opracowaniu ekofizjograficznym, wykonywanym w 2012 r. na potrzeby sporządzania projektu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego obszaru [...], jako drzewo wyróżniające się w terenie. Znajduje się ono na obszarze sklasyfikowanym pod kątem krajobrazowym jako zieleń nieurządzona z udziałem drzew. Zarząd Dzielnicy [...] [...] uchwałą Nr [...] z dnia [...] maja 2017 r. w sprawie zaopiniowania społecznego wniosku o uznanie topoli rosnącej przy ul. [...] w [...] za pomnik przyrody wyraził pozytywną opinię w sprawie objęcia ochroną drzewa, w uzasadnieniu wskazując na okazałe rozmiary topoli. Projekt Uchwały Rady [...] został uzgodniony, na mocy zapisów art. 44 ust. 3a ustawy o ochronie przyrody z Regionalnym Dyrektorem Ochrony Środowiska w [...]. W sprawie przeprowadzono konsultacje, uchwała została przegłosowana na obradach Rady [...], a po uchwaleniu ogłoszona w Dzienniku Urzędowym.

Wskazać należy, że w zaskarżonej Uchwale zgodnie z postanowieniem art. 44 ust 2 ustawy o ochronie przyrody określono nazwę chronionego obiektu, jego położenie, podano wymiary, sprawującego nadzór, szczególne cele ochrony, ustalenia dotyczące czynnej ochrony oraz zakazy właściwe dla tego obiektu, wybrane spośród zakazów wymienionych w art. 45 ust. 1 ww. ustawy. W uzasadnieniu do Uchwały dodatkowo przedstawiono wszystkie istotne, w procesie rozpatrywania wniosku o ustanowienie pomnika przyrody, działania. W uchwale wskazano również podstawę prawną – tj. art. 44 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody.

Należy stwierdzić, że rada gminy, jako organ jej władz, ma prawo podejmować rozstrzygnięcia w ramach jej upoważnień ustawowych. Takie upoważnienie w niniejszej sprawie zawarte jest w art. 44 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody zgodnie z którym ustanowienie pomnika przyrody następuje w drodze uchwały gminy. Zgodnie natomiast z art. 40 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, pomnikami przyrody są pojedyncze twory przyrody żywej i nieożywionej lub ich skupiska o szczególnej wartości przyrodniczej, naukowej, kulturowej, historycznej lub krajobrazowej oraz odznaczające się indywidualnymi cechami, wyróżniającymi je wśród innych tworów, okazałych rozmiarów drzewa, krzewy gatunków rodzinnych lub obcych, źródła, wodospady, wywierzyska, skałki, jary, głazy narzutowe oraz jaskinie. Z powyższego wynika jednoznacznie, że okazały rozmiar drzewa jest wystarczającym kryterium do uznania za pomnik przyrody. W przedmiotowej sprawie niewątpliwie zostały spełnione przesłanki określone w art. 40 ust. 1 ww. ustawy uzasadniające ustanowienie pomnika przyrody. Z treści uchwały - § 1 ust. 1 - wynika jednoznacznie, że przedmiotowa topola na wysokości 1,3 m ma 620 cm obwodu pnia. W § 3 wskazano, że szczególnym celem ochrony pomnika przyrody jest zachowanie wartości przyrodniczych, krajobrazowych oraz naukowych, kulturowych i historycznych. W przeprowadzonej przez organ procedurze zebrano materiały i opnie, wskazujące, że topola jest drzewem wyróżniającym się w terenie z uwagi na swoje okazałe rozmiary i usytuowanie. Drzewo rośnie na terenach nowej zabudowy wielorodzinnej, a zdjęcia znajdujące się w aktach sprawy niewątpliwie potwierdzają jego rozmiary, okazały wygląd oraz jego wyjątkowość. Drzewo stanowi jedyny taki okaz w okolicy. W uzasadnieniu uchwały wskazano, że drzewo odznacza się dobrym stanem zdrowotnym, wysoką wartością przyrodniczą i krajobrazową oraz indywidualnymi cechami wyróżniającymi je wśród innych tworów żywych. Jak wskazał organ w odpowiedzi na skargę, drzewo o obwodzie powyżej 6 metrów, na tle drzewostanu [...], niewątpliwie zalicza się do drzew okazałych rozmiarów, wyróżnia się rozmiarami nie tylko na tle całego drzewostanu [...], ale nawet wśród samych pomników przyrody, albowiem tylko 5 pomników przyrody ma obwód większy niż przedmiotowe drzewo. W tym miejscu powołać również należy, że z dniem [...] grudnia 2017 r. (a więc po podjęciu zaskarżonej uchwały) weszło w życie Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia [...] września 2017 r. w sprawie kryteriów uznawania tworów przyrody żywej i nieożywionej za pomniki przyrody, stanowiącym wykonanie upoważnienia zawartego w art. 40 ust. 3 ustawy o ochronie przyrody (Dz.U.2017.2300). Wskazano w nim kryteria uznawania za pomniki przyrody i jako jedne z nich wskazano wymiary obwodu pnia. Dla drzew z rodzaju topoli za minimalny obwód pnia drzewa mierzonego na wysokości 130 cm, uznano 350 cm (obwód pnia przedmiotowej topoli mierzony na wskazanej wysokości wynosi 620 cm). Zapisy rozporządzenia przewidują także możliwość ustanowienia innych drzew pomnikami przyrody jeśli np. drzewo wyróżnia się w skali lokalnej regionu lub kraju, w szczególności ze względu na wiek, występowanie w skupiskach, w tym w alejach i szpalerach, ze względu na wyjątkowe walory przyrodnicze, kulturowe historyczne i krajobrazowe. Powyższe potwierdza tylko, że zarzuty skargi w zakresie naruszenia art. 40 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody są nieuzasadnione. Wskazać również należy, że w toku prowadzonej procedury pracownicy Wydziału Ochrony Systemu Przyrodniczego Miasta Biura Ochrony Środowiska przeprowadzili w dniu [...].04.2017 r. wizję terenową, w toku której ustalono, że zasięg korony topoli wynosi ok 25 metrów i obejmuje w połowie teren działek sąsiednich [...] i [...], wysokość drzewa to 25 metrów, korona drzewa jest równomierna, z posuszem w granicach 15-20 %, na pniu ślady po obciętych gałęziach, brak ubytków wgłębnych, stan zdrowotny drzewa oceniono jako dobry. W toku postępowania zgromadzono również materiał dowodowy w postaci ekspertyzy dendrologicznej metodą VTA sporządzoną w marcu - kwietniu 2017 r. przez M. S. – architekta krajobrazu [...]. Ekspertyza została wykonana w związku z planowaną inwestycją realizacji budynku usługowo-handlowo-biurowego z garażem podziemnym na działce [...], sąsiadującej z działką [...]. Wskazano w niej, że przedmiotowa topola rośnie na niewielkim wzniesieniu na granicy działki, ma bardzo dobrą żywotność i lekko podniesioną koronę, widoczne są również oznaki regeneracji w postaci odrostów z pąków śpiących u podstawy korony. Klasę żywotności wg. Roloffa oceniono jako 0 ( "eksploracja". Drzewo w fazie silnego przyrostu pędów na długość, zdrowe, stan zdrowotny bardzo dobry). Nie stwierdzono rozkładu wewnątrz jego pnia. Wskazano, że jest cennym egzemplarzem, w sąsiedztwie drzewa nie stwierdzono obecności innych dojrzałych drzew. Na etapie prowadzonego postępowania, do czasu podjęcia zaskarżonej uchwały, nie były podnoszone w sprawie kwestie dotyczące złego stanu zdrowia drzewa. Z wizji przeprowadzonej przez pracowników Wydziału Ochrony Systemu Przyrodniczego, jak i opinii złożonej przez prywatnego inwestora, który na działce sąsiedniej planuje realizację inwestycji budowlanej – budynku biurowo-usługowo-handlowego, wynikało jednoznacznie, że stan zdrowotny drzewa jest dobry. Sąd na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. oddalił wniosek dowodowy zgłoszony przez Skarżącą w toku rozprawy o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego dendrologa na okoliczność złego stanu zdrowia drzewa, albowiem w toku postępowania sądowoadministracyjnego Sąd przeprowadza tylko uzupełniające postępowanie dowodowe, a takim uzupełniającym dowodem nie jest opinia biegłego. Ponadto opinia ta została sporządzona już po wejściu w życie zaskarżonej uchwały, a więc stwierdza okoliczności istniejące po dacie podjęcia Uchwały.

Również nie zasługują na uwzględnienie zarzuty skargi w zakresie naruszenia art. 31 ust. 3 w zw. z art. 21 ust. 1 i 2 Konstytucji w zw. z art. 40 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody. Wskazać należy, że zgodnie z postanowieniem art. 44 ust 2 ustawy o ochronie przyrody w Uchwale określono ustalenia dotyczące czynnej ochrony oraz zakazy właściwe dla tego obiektu, wybrane spośród zakazów wymienionych w art. 45 ust. 1 ww. ustawy. Zgodnie z art. 5 pkt. 5 ustawy o ochronie przyrody ochrona czynna to w razie potrzeby stosowanie zabiegów ochronnych w celu przywrócenia naturalnego stanu ekosystemów i składników przyrody lub zachowania siedlisk przyrodniczych oraz siedlisk roślin, zwierząt lub grzybów. Oczywistym jest, że zachowanie naturalnego stanu drzewa może wymagać zaniechania pewnych czynności, w szczególności trwale niszczących koronę lub system korzeniowy. W Uchwale wprowadzono więc minimalną odległość, w której takie zabiegi mają być dokonywane - jest to promień 15 metrów od pnia drzewa. W tym obszarze organ będzie niwelował skutki złamania zakazu niszczenia składnika przyrody lub też skutki zdarzeń losowych, powodujących zniszczenia. Jak słusznie wskazał organ w odpowiedzi na skargę, poza obszarem 15 metrów organ również może podejmować aktywnie konkretne działania, jednakże - ze względu na to, iż zniszczenia w systemie korzeniowym w takiej odległości od pnia nie zawsze będą powodować realne zagrożenia dla prawidłowej wegetacji drzewa - w praktyce czynności te będą podejmowane rzadziej. Ponadto wprowadzono zakaz niszczenia, uszkadzania obiektu. Wskazać należy, że ustawa dopuszcza ograniczenie prawa własności, w postaci zakazów wymienionych w art. 45 ust. 1. W ocenie Sądu, zaskarżona Uchwała nie uniemożliwia Skarżącej korzystania oraz zagospodarowywania swojej nieruchomości. Jednak w sposobie wykonywania swojego prawa własności Skarżąca musi uwzględnić, że na działce sąsiadującej rośnie drzewo, i działania przez nią podejmowane na jej gruncie nie mogą doprowadzić do zniszczenia przedmiotowej topoli. Zapisy wprowadzone w Uchwale mają zagwarantować, że przedmiotowe drzewo nie zostanie zniszczone (korona i system korzeniowy). Wszelkie prace prowadzone na nieruchomości Skarżącej muszą uwzględniać usytuowanie tego drzewa na sąsiedniej działce. Nie uniemożliwia to zagospodarowania działki Skarżącej poprzez urządzenie w części graniczącej z działką [...] dojazdu do budynku, placu zabaw czy zieleni. Powyższej oceny nie zmienienia okoliczność powoływana przez Skarżącą odnośnie 30 metrowej szerokości działki. Wskazać należy, że jak wynika z akt sprawy, działka aktualnie jest zabudowana budynkiem mieszkalnym, co świadczy o możliwości wykorzystania nieruchomości zgodnie z dotychczasowym przeznaczeniem.

Zgodne z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw. Jednocześnie zgodnie z art. 21 ust. 1 i 2 Konstytucji RP prawo własności podlega ochronie, a wywłaszczenie jest dokonywane tylko na celem publiczne i za słusznym odszkodowaniem.

W przedmiotowej sprawie brak jest podstaw aby stwierdzić naruszenie powyższych przepisów. Niewątpliwie w interesie społecznym jest ochrona tak okazałego drzewa. Wniosek o objęcie ochroną pomnikową został złożony przez mieszkańców okolicznych Wspólnot Mieszkaniowych – nowopowstałych bloków. Jak wskazano powyżej, przedmiotowe drzewo niewątpliwie jest cennym okazem przyrodniczym i wyróżnia się w terenie. Objęcie drzewa ochroną pozostaje więc w interesie wszystkich okolicznych mieszkańców, a przyszły interes ekonomiczny Skarżącej, przejawiający się w niemożności zabudowania całej należącej do niej nieruchomości, nie może mieć priotytetu nad interesem społecznym i przyrodniczym. Brak jest podstaw do stwierdzenia, że doszło do naruszenia zasady proporcjonalności w zakresie ograniczenia prawa własności Skarżącej. Skarżąca nadal w dotychczasowy sposób może korzystać ze swojej nieruchomości. Natomiast w przypadku zamiaru realizacji inwestycji budowalnej, będzie musiała uwzględnić istniejące uwarunkowania, tj. fakt usytuowania na działce sąsiedniej drzewa, oraz powstrzymać się od działań skutkujących zniszczeniem tego obiektu.

Wskazać również należy, że wyrok powoływany przez Skarżącą o sygn. II OSK 1053/10 został wydany na gruncie zupełnie innego stanu faktycznego. W przedmiotowej sprawie ochrona dotyczy drzewa posadowionego na gruncie należącym do miasta [...], nieruchomość Skarżącej nie będzie wchodziła w skład formy ochrony przyrody i nie jest objęta zakazem zabudowy. Na nieruchomości Skarżącej obowiązuje jedynie zakaz niszczenia drzewa, nie pozbawia to Skarżącej możliwości wykonywania prawa własności, zakazy dotyczące drzewa nie godzą w istotę tego prawa.

Powołać również należy, że na podstawie art. 129 w zw. z art. 130 Prawa ochrony środowiska w przypadku odniesienia szkody w związku z ograniczeniem korzystania z nieruchomości, właścicielowi przysługują roszczenia odszkodowawcze.

Z tych względów i na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.