Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 801/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2006-02-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Zdzienicka-Wiśniewska, Sędziowie WSA Felicja Kajut, WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka (spr.), Protokolant Beata Kaczmar, po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi M. B. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego [...] z dnia 20 października 2005 r. nr [...] w przedmiocie choroba zawodowa oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją nr [...] z dnia 9 sierpnia 2005 r., wydaną

w następstwie decyzji Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego

[...] z dnia 19 stycznia 2005 r. nr [...], Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny [...] na podstawie art. 104 k.p.a., art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 1998 r., Nr 90, poz. 575 ze zm.) oraz § 10 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.) nie stwierdził u M. B. choroby zawodowej – uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu.

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, iż w związku z brakiem pomiarów środowiskowych natężenia hałasu wykonywanych na stanowisku kierowcy zwrócono się do Zakładu Higieny Instytutu Medycyny Morskiej i Tropikalnej w G. o opinię dotyczącą poziomu ekspozycji na hałas na stanowisku pracy w/w. W oparciu o wyniki badań poziomu dźwięku w pojazdach, które obsługiwał zainteresowany wskazana jednostka oszacowała, iż M. B. wykonując pracę zawodową nie był narażony na ponadnormatywny poziom dźwięku.

Nadto Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w G. w dniu 27 września 2000 r. wydał orzeczenie lekarskie o braku podstaw do rozpoznania u w/w choroby zawodowej narządu słuchu z uwagi na brak narażenia na ponadnormatywny poziom dźwięku na stanowisku pracy zainteresowanego.

W kolejnej opinii Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w G. z dnia

15 czerwca 2004 r. wskazano zaś, iż indywidualna nadwrażliwość na hałas nie może być rozważana jako przyczyna choroby zawodowej, gdyż poziomy dźwięku poniżej 75 dB (A) nie powodują uszkodzenia narządu słuchu nawet u osób z indywidualną nadwrażliwością na hałas.

Co równie istotne, Instytut Medycyny Pracy w Ł. wydał w dniu 12 lipca 2005 r. orzeczenie lekarskie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej

u M. B., wskazując na brak narażenia na przekraczający normy higieniczne hałas środowiska pracy oraz nieistnienie ryzyka trwałego uszkodzenia słuchu. Wobec powyższego w ocenie organu nie można było rozważyć indywidualnej nadwrażliwości na hałas jako przyczyny choroby zawodowej. Przyczyną stwierdzonego ubytku słuchu u zainteresowanego mogły być zaś występujące choroby ogólnoustrojowe jak nadciśnienie tętnicze i miażdżyca.

W odwołaniu od w/w decyzji M. B. wniósł o zmianę ustaleń poczynionych przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego [...] i uznanie uszkodzenia słuchu za chorobę zawodową. W uzasadnieniu odwołania wskazano, iż doznanie uszczerbku na zdrowiu, tj. uszkodzenie słuchu zostało stwierdzone; nadto schorzenie to figuruje w wykazie chorób zawodowych ujętym

w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. Odwołujący podał nadto, iż stosowne ustalenia wykazały jakoby w okresie aktywności zawodowej był narażony na działanie czynników wywołujących przedmiotowe schorzenie. Z kolei badania poziomu dźwięku zostały wykonane w niewłaściwym pojeździe.

Decyzją nr [...] z dnia 20 października 2005 r. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny [...] na podstawie art. 5 pkt 4a ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz § 10 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów

w sprawie chorób zawodowych utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, iż stosowny wywiad środowiskowy został przeprowadzony przez jednostkę upoważnioną; nadto orzeczenia lekarskie zostały wydane przez jednostki upoważnione do rozpoznawania chorób zawodowych.

Orzeczeniem Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w G. rozpoznano u odwołującego obustronny niedosłuch odbiorczy jednakże bez podstaw do uznania choroby zawodowej z powodu braku narażenia na ponadnormatywne poziomy dźwięku w środowisku pracy; podobne rozstrzygnięcie wydał również Instytut Medycyny Pracy w Ł.. W tym stanie, wobec zgodnych orzeczeń określonych jednostek orzeczniczych nie można było uznać związku przyczynowego stwierdzonego ubytku słuchu z pracą zawodową. M. B. nie był bowiem,

w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, narażony na uszkadzający słuch hałas w miejscu pracy. Organ odwoławczy podał również, iż M.B. od 1997 r. przebywa na emeryturze, przy czym jego słuch uległ pogorszeniu; sytuacja taka nie może zaś mieć miejsca przy zawodowym uszkodzeniu słuchu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku M. B. zarzucając decyzji organu II instancji rażące naruszenie postanowień § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych wniósł o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, iż odnośnie jego choroby postępowanie toczyło się w następstwie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Gdańsku, mocą którego uchylone zostały stosowne decyzje organów orzekających w przedmiocie choroby zawodowej. Sąd stwierdził przy tym, iż do uznania uszkodzenia słuchu za chorobę zawodową wystarczające jest narażenie na hałas w środowisku pracy i nie musi to być narażenie na ponadnormatywny hałas. Co więcej, stwierdzono, iż w środowisku pracy skarżącego występował hałas jako czynnik szkodliwy dla zdrowia; z kolei bez wykazania pozazawodowej ekspozycji na hałas nie sposób pominąć indywidualnej nadwrażliwości skarżącego na hałas i jej wpływu na powstanie zawodowego uszkodzenia słuchu.

Nadto skarżący wskazując na przebieg swojego zatrudnienia podniósł, iż już

w 1995 r. stwierdzono u niego znaczny ubytek słuchu, skutkujący odsunięciem go od pracy w charakterze kierowcy; istnienie przedmiotowego schorzenia potwierdziły nadto lekarskie jednostki orzecznicze. W tym też stanie zaskarżoną decyzję uznać należy za akt wydany z rażącym naruszeniem prawa. Za taką oceną przemawia okoliczność, iż dotychczas nie wykazano pozazawodowej ekspozycji na hałas ani braku indywidualnej nadwrażliwości na hałas.

W sytuacji zaś gdy wystarczającym do uznania uszkodzenia słuchu

za chorobę zawodową jest narażenie na hałas w środowisku pracy brak było podstaw do wydania decyzji odmownej. Co więcej, w odniesieniu do chorób zawodowych przyjęte zostało stosowne domniemanie związku jaki istnieje pomiędzy powstałą chorobą a wykonywaną pracą, skutkujące uznaniem stwierdzonej choroby

za chorobę zawodową o ile tylko spowodowana została ona działaniem występujących w środowisku pracy czynników szkodliwych dla zdrowia; nie bez znaczenia jest również okoliczność, czy dana choroba figuruje w wykazie chorób zawodowych. W ocenie skarżącego, który narażony był na hałas obsługiwanych samochodów oraz ruchu ulicznego, stwierdzone uszkodzenie słuchu bez wątpienia jest chorobą zawodową.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, powtarzając argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.

Postępowanie przed sądami administracyjnymi prowadzone jest zaś na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

W niniejszej sprawie zaskarżeniu do sądu administracyjnego poddano decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, utrzymującą w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego, który nie stwierdził

u skarżącego choroby zawodowej.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Sąd w składzie orzekającym wskazuje, iż stosownie do postanowień § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (mającego zastosowanie w niniejszej sprawie na mocy § 10 w zw. z § 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach – Dz. U. nr 132, poz. 1115) za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy.

W judykaturze przyjmuje się (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 czerwca 1998 r., III RN 36/98, publ. OSNP 1999/6/192 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 sierpnia 1998 r., I SA 786/98, baza Lex nr 45 835),

że definicja prawna choroby zawodowej składa się z dwóch elementów, z których jeden jest formalnie wskazany w określonym wykazie, a drugi dotyczy określonego związku przyczynowego objętej wykazem choroby z warunkami wykonywanej pracy.

Nadto wskazać należy, iż w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmowany był powszechnie pogląd o związaniu organów inspekcji sanitarnej rozpoznaniem podanym w stosownym orzeczeniu lekarskim, wydanym w trybie § 7 – 9 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych i braku podstaw do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 marca 2000, I SA 2334/99, z dnia

8 listopada 2000 r., I SA 664/00, z dnia 11 grudnia 2001 r., I SA 746/99 – nie publ.,

z dnia 24 lutego 1998 r., I SA 1520/97, publ. ONSA 1998/4/150). Naczelny Sąd Administracyjny zgodnie przyjmuje, iż bez orzeczenia lekarskiego (opinii) bądź sprzecznie z nim organ nie może dokonać rozpoznania choroby; tym samym oznacza to, iż ustalenie jednego z ważnych elementów zaliczenia schorzenia do choroby zawodowej uzależnione jest od treści specjalistycznego orzeczenia lekarskiego.

Takie stanowisko, akceptowane w pełnej rozciągłości przez skład orzekający w przedmiotowej sprawie zostało przedstawione m.in. w uchwale składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2002 r. (OPS 3/02, publ. ONSA 2003/1/4).

Co warte podkreślenia, wykaz chorób zawodowych, stanowiący załącznik do w/w rozporządzenia i zawierający dwadzieścia pozycji, określa zamknięty katalog chorób zawodowych. Oznacza to, iż za chorobę zawodową może zostać uznana wyłącznie choroba wymieniona w wykazie, jeżeli została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. Tym samym konsekwentnie należałoby przyjąć, iż zachorowanie na chorobę, nawet w wyniku wykonywania pracy w warunkach szkodliwych dla zdrowia, która nie została ujęta w obowiązującym wykazie, nie daje podstaw do wydania przez właściwego inspektora decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej.

Powyższe konstatacje nie zmieniają zasadniczej kwestii, iż w sprawach chorób zawodowych orzeczenia wydawane są przez właściwe rzeczowo organy administracji publicznej. To organ administracyjny zobligowany jest stosować postanowienia kodeksu postępowania administracyjnego ze wszystkimi konsekwencjami, chyba, że powołane wyżej rozporządzenie zawiera regulacje odmienne.

Jak już wyżej wskazano, rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych określa prawną definicję choroby zawodowej. W pozycji 15 przedmiotowego wykazu chorób zawodowych znajduje się uszkodzenie słuchu wywołane działaniem hałasu. O ile zatem zachodzi związek przyczynowy pomiędzy zachorowaniem na w/w chorobę a szkodliwymi warunkami pracy, to mamy do czynienia co do zasady

z chorobą zawodową. Inaczej rzecz ujmując w takiej sytuacji dowód prima facie wskazuje, że jest to choroba zawodowa. Skoro jednak choroba nie daje się ustalić prawnie lecz konieczne są do tego badania i diagnostyka lekarska, to należy wskazać m.in. także na prawdopodobieństwo zachorowania na chorobę spełniającą kryteria choroby zawodowej.

Sąd w składzie orzekającym nie podziela przy tym stanowiska, które na gruncie rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych z 1983 r. uzależniało możliwość rozpoznania choroby zawodowej uszkodzenia słuchu od stwierdzenia określonego stopnia nasilenia niedosłuchu. Jako swoje przyjmuje zaś pogląd zawarty w orzeczeniu Sądu Najwyższego z 14 marca 2002 r. (III RN 78/01, publ. Prawo Pracy 2003/3/31). Stosownie do powyższego stanowiska i w ocenie Sądu, brak jest podstaw prawnych, aby z prawnego pojęcia choroby zawodowej eliminować "uszkodzenie słuchu wywołane działaniem hałasu", ze względu na stopień uszkodzenia słuchu. Wskazać w tym miejscu należy, że niniejszy pogląd jest tożsamy ze stanowiskiem wyrażonym wcześniej w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok z dnia 8 maja 2002 r., II SA/Gd 1457/00, nie publ.). W ocenie Sądu bowiem, w braku wątpliwości interpretacyjnych w zakresie wykładni językowej przepisów znajdujących zastosowanie w niniejszej sprawie uznać należy, że przepisy te – w odróżnieniu od aktualnie obowiązujących w tym zakresie – nie uzależniają stwierdzenia choroby zawodowej od stopnia utraty słuchu, co wynika wprost z pkt 15 załącznika do w/w rozporządzenia Rady Ministrów.

W przedmiotowej sprawie nikt nie kwestionuje faktu choroby M. B.. Już bowiem w orzeczeniu Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w G.

z dnia 27 września 2000 r. (vide: k. 19 akt administracyjnych) rozpoznano

u skarżącego obustronny niedosłuch odbiorczy; przedmiotowe ustalenia zostały następnie potwierdzone orzeczeniem Instytutu Medycyny Morskiej i Tropikalnej

w G. z dnia 22 stycznia 2001 r. (k. 36 akt administracyjnych). W następstwie zaś wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Gdańsku

z dnia 27 listopada 2003 r. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w G.

po dokonaniu analizy dokumentacji lekarskiej podtrzymał własne orzeczenie wydane w sprawie w dniu 27 września 2000 r. (k. 59 akt administracyjnych). Również z treści opinii Instytutu Medycyny Pracy w Ł. z dnia 12 lipca 2005 r. (k. 87 akt administracyjnych) wynika, iż skarżący cierpi na odbiorczy obustronny ubytek słuchu.

Jednakże ze wszystkich orzeczeń upoważnionych jednostek lekarskich wynika, iż niedosłuch występujący u skarżącego nie wiąże się z warunkami pracy. Nie można więc uznać stwierdzonej u skarżącego wady słuchu za pozostającą

w związku przyczynowym z działaniem czynników szkodliwych występujących

w środowisku pracy skarżącego.

Powyższe nie przeczy by skarżący nie był w ogóle narażony na jakikolwiek hałas, ale wskazuje, że zmiany chorobowe stwierdzone u skarżącego nie są typowe dla objawów klinicznych uszkodzenia słuchu spowodowanego przez hałas.

Potwierdzeniem tego jest m.in. oszacowanie stopnia narażenia na hałas

w oparciu o stosowne wyniki pomiarów w odniesieniu do pojazdów takich jak samochody osobowe, dostawcze oraz autobusy dokonane przez Zakład Higieny Instytutu Medycyny Morskiej i Tropikalnej w G. (vide: k. 34 akt administracyjnych).

Podnieść należy, iż Instytut Medycyny Pracy w Ł. wydając stosowne orzeczenie lekarskie wyjaśnił wprost, iż stwierdzone u skarżącego uszkodzenie słuchu może mieć etiologię pozazawodową związaną z przebiegiem współistniejących chorób ogólnoustrojowych, tj. nadciśnienia tętniczego oraz miażdżycy tętnic kończyn dolnych. Mając zaś na uwadze stosowne pomiary środowiskowe nie stwarzające istotnego ryzyka trwałego uszkodzenia słuchu, gdyż hałas poniżej 75 db jest bezpieczny a jedynie hałas powyżej 80-85 db może powodować uszkodzenia narządu słuchu nie istnieje problem rozważania indywidualnej nadwrażliwości na hałas jako przyczyny potencjalnej choroby zawodowej.

Uznać zatem w reasumpcji należy, że jednostki medycyny pracy w sposób przekonywający wyjaśniły z jakich przyczyn choroby skarżącego nie można uznać

za chorobę zawodową. Wyrażona ocena została zawarta w spełniających wymagania formalne opiniach upoważnionych do tego placówek, których prawidłowości przeprowadzenia skarżący co do zasady nie kwestionował, a które w ocenie Sądu spełniają wymogi określone przepisem art.84§ 1 kpa. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 listopada 1998 r., I SA 1200/98, baza Lex nr 45833) - i wyjaśniają wątpliwości wskazane w uzasadnieniu wyroku z dnia 27 listopada 2003r. NSA OZ w Gdańsku w sprawie II SA/ Gd 3806/01.

Zatem z uwagi na fakt, iż warunkiem koniecznym stwierdzenia przez organy inspekcji sanitarnej choroby zawodowej jest jej uprzednie, lekarskie rozpoznanie przez właściwe medyczne jednostki orzecznicze, orzeczenie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej jest wiążące dla organów administracji orzekających w przedmiocie choroby zawodowej i prowadzić musi do odmowy stwierdzenia choroby (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia

24 maja 2001 r., I SA 1801/00, baza Lex nr 77663).

W związku z tym zarzuty skarżącego w powyższym zakresie podniesione

w skardze nie zasługują na uwzględnienie.

Sąd w składzie orzekającym stwierdza nadto, iż w świetle art. 7 i 77 k.p.a. postępowanie administracyjne organów inspekcji sanitarnej przeprowadzone zostało w sposób w pełni prawidłowy, a merytoryczne decyzje wydane zostały w oparciu

o należycie zgromadzony i wnikliwie oceniony obszerny materiał dowodowy.

Wskazać również trzeba, że rozpatrujące ponownie sprawę organy administracji w pełni zastosowały się do zaleceń zawartych we wskazanym wyżej wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Gdańsku

z dnia 27 listopada 2003 r. i doprowadziły do wyjaśnienia charakteru niedosłuchu skarżącego, wskazując pozazawodową przyczynę ubytku słuchu, którymi mogą być choroby ogólnoustrojowe (nadciśnienie tętnicze, miażdżyca). Brak jest w związku

z tym podstaw do zakwestionowania wniosków wynikających z uzupełniających orzeczeń uprawnionych jednostek służby zdrowia.

W świetle powyższych rozważań zarzuty skargi należy uznać jedynie za polemikę z należycie umotywowanymi wnioskami orzeczeń lekarskich co do kwalifikacji medycznej schorzenia skarżącego patrząc przez pryzmat stwierdzenia choroby zawodowej oraz prawidłowymi rozstrzygnięciami organów administracji sanitarnej zapadłymi w ich następstwie.

Stopień utraty słuchu, jako przesłanka rozpoznania choroby zawodowej uszkodzenia słuchu, nie znajduje się w dyspozycji § 1, ani żadnym innym przepisie rozporządzenia, a tym bardziej w pkt 15 załącznika do tegoż rozporządzenia. Nie ma więc znaczenia jaki jest stopień utraty słuchu dla stwierdzenia czy występuje choroba zawodowa. Nawet najmniejszy stopień uszkodzenia słuchu, który mieści się

w pojęciu choroby wymienionej w wykazie chorób zawodowych i spowodowany jest przez występujące w środowisku pracy warunki spełnia wszystkie kryteria do uznania zachorowania za chorobę zawodową. Jednakże dające się wykazać wyższe prawdopodobieństwo zachorowania na taką chorobę z innych przyczyn

niż wynikających ze środowiska pracy (co wykazały orzecznicze jednostki lekarskie

w toku postępowania) obala wskazywane przez skarżącego w skardze domniemanie oraz uzasadnia odmowę stwierdzenia choroby zawodowej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 maja 2002 r., II SA/Gd 1457/00, nie publikowany).

Z tych względów, Sąd na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił.