Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 665/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2007-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b, art. 5
journal: Dz.U. 1991 nr 17 poz 75
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
Teza: 1. Fakty powszechnie znane (w tym historyczne) mogą być podstawą ustaleń organu administracji publicznej (art. 77 par. 4 kpa); służyć także mogą ocenie

dowodów zebranych w postępowaniu.

2. Przy dokonywaniu ustaleń organ administracji publicznej sięgać także może do domniemania faktycznego (art. 231 kpc).

TEZY

1. Fakty powszechnie znane (w tym historyczne) mogą być podstawą ustaleń organu administracji publicznej (art. 77 par. 4 kpa); służyć także mogą ocenie

dowodów zebranych w postępowaniu.

2. Przy dokonywaniu ustaleń organ administracji publicznej sięgać także może do domniemania faktycznego (art. 231 kpc).


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym dnia 18 grudnia 2007 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi I. H. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich 1) uchyla zaskarżoną decyzję w punkcie II (drugim) w tej tylko części, w której nie orzeczono o przyznaniu I. H. uprawnień z tytułu pobytu na przymusowym zesłaniu i deportacji w ZSRR w wymiarze dłuższym niż 1 (jeden) miesiąc 2) odrzucić żądanie uznania uprawnień kombatanckich od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. nr 17 z 1991 r. poz. 75). /-/M. Dybowski MZ


UZASADNIENIE

sygn. IV SA/Po 665/07

U Z A S A D N I E N I E

Decyzją z dnia [...] listopada 2002 r. nr [...] (dalej decyzja z dnia [...] listopada 2002 r.) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej Kierownik Urzędu) na podstawie art. 105 § 1 kpa w zw. z art. 22 ust. 3 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t. Dz.U. 42/02/371 ze zm.- dalej ustawa z 1991 r.) umorzył postępowanie w sprawie, stwierdzając, że I. H. złożyła wniosek [o przyznanie uprawnień kombatanckich] po terminie określonym w art. 22 ust. 3 ustawy z 1991 r. Odpis decyzji z pouczeniem o czternastodniowym terminie do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenia sprawy, doręczono Wnioskodawczyni dnia 24 listopada 2002 r. (k. 14-14a akt administracyjnych).

Pismem z dnia 10 grudnia 2002 r. I. H. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku tym Wnioskodawczyni podniosła, że przypadek ten jest wyjątkowy, gdyż p. I. H. w 1997 r. miała udar mózgu i w wyniku sytuacji niezależnej od niej nie zostały zachowane terminy. Obecnie p. I. H. jest częściowo sparaliżowana, wymaga troskliwej opieki i kosztownej rehabilitacji.[...]przy analizie zachowanych dokumentów p. I. H. znaleziono kopię pisma, które zostało sporządzone 10.02.97 i niezwłocznie wysłane w lutym bądź marcu 1997 roku. Do wniosku z 10 grudnia 2002 r., sporządzonego przez M. G. i podpisanego przez I. H., dołączono kolorową kserokopię odpisu wniosku, datowanego "10.02.97", bez dowodu jego nadania. Na wniosku z 10 grudnia 2002 r. znajduje się prezentata Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 16 grudnia 2002 r. i nr wpływu [...]; brak koperty i adnotacji o kopercie przesyłki z dnia 10 grudnia 2002 r. (k. 15-16 akt administracyjnych).

Postanowieniem z dnia [...] lutego 2003 r. nr [...] Kierownik Urzędu na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3, art. 144 i art. 97 § 1 pkt 4 kpa utrzymał w mocy postanowienie własne z dnia [...] stycznia 2003 r. nr [...] o zawieszeniu postępowania. Kierownik Urzędu wskazał, że Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 5 kwietnia 2002 r. - V SA 2021/01 zwrócił się do Trybunału Konstytucyjnego o ocenę zgodności z Konstytucją art. 22 ust. 3 ustawy z 1991 r., a wynik sprawy zależy od rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego (k. 19-20 akt administracyjnych).

Prawomocnym wyrokiem z dnia 05 maja 2005 r.- 4/II SA/Po 585/03 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę I. H. z dnia 10 marca 2003 r. (nadaną w polskim urzędzie pocztowym dnia 17 marca 2003 r.) na postanowienie z dnia [...] lutego 2003 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania. Wyrok ów uprawomocnił się bez sporządzenia uzasadnienia i bez zaskarżenia przez którąkolwiek ze stron (k. 19 akt sądowych 4/II SA/Po 585/03).

Pismem z dnia 12 lipca 2006 r. I. H. wniosła do Kierownika Urzędu o pouczenie i informację, a także jeśli jest to prawnie możliwe, o podjęcie czynność, które doprowadziłyby do przysługującego mi statusu osoby pokrzywdzonej, z racji przymusowego wywiezienia mnie na Sybir. We wniosku wskazała sygnatury pod którymi może istnieć zainteresowana moja dokumentacja w Państwa Urzędzie: sygn. akt II SA/Po 585/03 z dnia [...] marca 2003 r. a także nr [...] z dnia [...] stycznia 2003 r. (k. 28-30 akt administracyjnych).

Postanowieniem z dnia [...] września 2006 r. nr [...] Kierownik Urzędu na podstawie art. 97 § 2 i art. 123 kpa podjął zawieszone postępowanie. Kierownik Urzędu wskazał, że wyrokiem dnia 15 kwietnia 2003 r. SK 4/02 (Dz.U. 72/03/658- dalej wyrok TK z 15.4.2003 r.) Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność art. 22 ust. 3 ustawy z 1991 r. z art. 2 i art. 32 Konstytucji, zatem ustała przeszkoda do rozpoznania wniosku o przyznanie uprawnień przysługujących "wdowie po kombatancie". Kierownik Urzędu postanowieniem z dnia [...] października 2006 r. nr [...] na podstawie art. 58 § 1 i art. 59 kpa przywrócił I. H. termin do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zakończonej decyzją z dnia [...] listopada 2002 r. (k. 31-32 akt administracyjnych).

Decyzją z dnia [...] października 2006 r. nr [...] na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 2 kpa Kierownik Urzędu uchylił decyzję własną z dnia [...] listopada 2002 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Organ administracji publicznej uznał, że wskutek wyroku TK z 15.4.2003 r. zmienił się stan prawny; dla umożliwienia stronie rozpoznania sprawy w I instancji, Kierownik Urzędu uznał za zasadne uchylenie decyzji własnej z dnia [...] listopada 2002 r.

Kierownik Urzędu decyzją z dnia [...] października 2006 r. nr [...] (dalej decyzja z dnia 31 października 2006 r.) na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t. Dz.U. 42/02/371 ze zm.) odmówił I. H. przyznania uprawnień kombatanckich.

W uzasadnieniu Kierownik Urzędu stwierdził, po analizie zgromadzonego materiału dowodowego, że Strona nie przedstawiła dostatecznych dowodów pozwalających na zastosowanie art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy z 1991 r., w myśl którego represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR (k. 34 akt administracyjnych).

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 11 listopada 2006 r. I. H. wskazała, że jej rodzina została zesłana w głąb ZSRR w 1939 r. z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych na przymusowe zesłanie i deportacje w ZSRR. W szczególności Wnioskodawczyni wskazała, że Jej Ojciec- J. N., był komendantem posterunku Policji i posiadał obywatelstwo polskie[...] Polacy byli represjonowani przez okupacyjne władze sowieckie, a w szczególności dotyczyły rodzin urzędników i funkcjonariuszy. Po powrocie do Polski (PRL) rodzina moja była represjonowana przez władze komunistyczne, fakty te są także udokumentowane przez IPN.

Kierownik Urzędu z urzędu zwrócił się pismami z dnia 2 stycznia 2007 r. do IPN- Biur Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów w: Warszawie i Gdańsku, o podanie informacji, na podstawie posiadanych zasobów archiwalnych (m.in. ankiety PUR), czy w aktach spraw osób osadzonych w więzieniach w M. i w Sz. znajdują się akta p. J. N. (1895-1957) i czy w ww aktach znajdują się jakiekolwiek informacje odnośnie deportacji w czasie wojny J. N. wraz z rodziną do ZSRR.

IPN w Gdańsku nadesłał odpis karty 297 Skorowidza alfabetycznego więźniów ZK w Sz., gdzie pod datą przyjęcia [...] sierpnia 1949 r. odnotowano: w rubryce Nazwisko i imię więźnia N. J. II; w rubryce Nr w ks.[iędze] gł.[ównej] więźniów II [...]; w rubryce Data opuszczenia więzienia [...]; w rubryce Uwagi [...] rolnik; Transport Gdańsk [...] (k. 42-43 akt administracyjnych).

Pismem z dnia 3 kwietnia 2007 r. Kierownik Urzędu z urzędu zwrócił się do IPN- Biura Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów w Gdańsku o podanie, czy w zasobach archiwalnych znajdują się jakiekolwiek informacje pozwalające na ustalenie przyczyn osadzenia w ZK w Sz. w okresie od 23.08.1949 do 5.08.1952 r. J. N. ur. [...]1895 r. Dnia 7 maja 2007 r. IPN w Gdańsku przesłał Kierownikowi Urzędu kopię odpisu wyroku Wojskowego Sądu Rejonowego w Bydgoszczy z dnia 20 września 1948 r. sygn. Sr 274/48 (wraz z uzasadnieniem), w którym w szczególności Sąd ów uznał J. N. s. K. i A., z d. R, [...] .1895 r. w Z. pow. K., Polaka, rolnika, wykszt. elementarnego, w WP służącego w 1918-1919 r. żonatego, ojca 6-ga dorosłych dzieci, posiadającego 13 ha. ziemi, niekaranego, ost. zam. W S., pow. N., za winnego tego, że w miesiącu lipcu 1947 r. daty bliżej nieustalonej we wsi S. pow. N. udzielał powtarzającej się pomocy związkowi przestępczemu "NS[...] mającemu na celu zbrodnię- walki orężnej z obecnym ustrojem Państwa Polskiego, przez to, że ukrywał w swym obejściu przez okres kilku dni zrabowane przez ów związek towary oraz udzielał członkom tego związku R. ps. "Ryś" i M. noclegów i wyżywienia otrzymując w zamian wynagrodzenie w postaci materiału na koszule i kalesony tj zbrodni z art. 14 § 1 Dekr. z dnia 13.6.1946 r. i za to skazał osk. N. J. na mocy art. 14 § 1 cyt. Dekr. na karę więzienia przez 5 /pięć/ lat z utratą praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na przeciąg 3 /trzech/ lat[...] Na mocy art. 56 KKWP zaliczył skazanym na poczet orzeczonych kar więzienia okresy ich tymczasowego aresztowania: Skazanemu N. J. od 5.8.1947 r. (k. 64-68 akt administracyjnych).

Pismem z dnia 19 marca 2007 r. IPN w Warszawie poinformowało Kierownika Urzędu, że w wyniku kwerendy przeprowadzonej w materiałach znajdujących się w zasobie Biura dotyczących Polaków na ziemiach wschodnich RP i na terenach ZSRR w latach 1939-1956, nie odnaleziono dokumentów potwierdzających deportację do ZSRR I. H. z domu N. c. J., ur. [...]1936 w K.; nie figuruje również w Indeksie Represjonowanych Ośrodka "Karta" (k. 46 akt administracyjnych).

Pismem z dnia 17 kwietnia 2007 r. I. H. podała precyzyjne dane dotyczące Jej ojca, matki M. [z domu] K. i rodzeństwa, wskazując w szczególności, że W latach 1939-46 (lub 40-46) była wraz z dziećmi: K., S., E., H. i I. wywieziona w głąb Syberii (gdzie zmarł syn K.); do pisma dołączyła kserokopię wypisu z aktu urodzenia Ireny M. N., urodzonej z ojca J., miejsce zamieszkania ojca m. K. gminy tejże powiat łucki zawód ojca funkcjonariusz p.p. (k. 49-50 akt administracyjnych). Przy piśmie z dnia 27 marca 2007 r. I. H. nadesłała m.in. życiorys z dnia 8 lutego 2007 r., w którym w szczególności wskazała, że Ja wraz z Mamą ur. w 1901 r. i rodzeństwem: K. ur. ok. 1924 r. zm. ok. 1943 r. - S. ur. w 1928 r. -E. ur. W 1930 r. -H. ur. 1931 r. zostaliśmy deportowani w głąb ZSRR prawdopodobnie w okolice P.. Wywózka nasza nastąpiła mniemam, ok. 10 lutego 1940 r.- miałam wówczas 4- latka i wiedzę tą nabyłam później, już w Polsce od mojej Mamy. Mieszkaliśmy na stepie, członkowie mojej rodziny pracowali w kołchozie przy bydle, zimą pomieszczenie mieszkalne ogrzewaliśmy odchodami zwierzęcymi. Warunki życia były bardzo ciężkie, około roku 1943 zmarł mój najstarszy brat K.. Do pisma Wnioskodawczyni dołączyła kserokopię odpisu kartoteki Punktu Etapowego "Łobez", gdzie pod L.p.[...] nr kolejny rodziny [...] znajduje się zapis: N. H., imię ojca J., data urodzenia 1931, Miejsce urodzenia Międzychód Narodowość Pols., Zawód uczeń; Repatriant nr [...] zaświadczenie Rosja P.; w rubryce Skąd przybył P.; Data przybycia 19.VI.; pod kolejną L.p. [...], znajdują się znaki //, wskazujące na powtórzenie [ za zapisami dotyczącymi H. N.] nr kolejnego rodziny, nazwiska - wskazano imię I., znak // w rubryce Imię ojca; data urodzenia 1936 Miejsce urodzenia K. i w kolejnych rubrykach znaki powtórzeń // (k. 53, 55,58 akt administracyjnych).

Pismem z dnia 3 lipca 2007 r. Archiwum Akt Nowych (dalej AAN) poinformowało, że nie odnaleziono w zasobie dokumentów na podstawie których można by potwierdzić powrót do Kraju rodziny N..[...] jak większość materiałów archiwalnych z tego okresu, tak i akta repatriacyjne nie zachowały się w komplecie. Przesłało uwierzytelnione kserokopie karty kartotecznej do Zbioru akt repatriacyjnych, na których figuruje nazwisko J. i K. N. (k. 70-72 akt administracyjnych).

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 2 kpa, art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b w zw. z art. 5 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t. Dz.U. 42/02/371 ze zm.): I. uchylił decyzję własną z dnia [...] października 2006 r. o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich; II. przyznał I. H. uprawnienia kombatanckie z tytułu pobytu na przymusowym zesłaniu i deportacji w ZSRR w wymiarze 1 (jednego) miesiąca.

W uzasadnieniu Kierownik Urzędu, biorąc pod uwagę całokształt zebranego materiału dowodowego uznał, że wniosek zasługuje na uwzględnienie. Zainteresowana w piśmie z dnia 27 marca 2007 r. przedłożyła dowód z dokumentu ze Zbioru akt repatriacyjnych sygn. [...] (w zasobach AAN), z którego wynika, że figuruje Ona na liście osób powracających z P. do Polski (Punkt Etapowy "Łobez"). Dowód z dokumentu korzysta z domniemania prawdziwości dokumentów urzędowych (art. 76 kpa), które nie zostało obalone. Organ uznał go za w pełni wiarogodny, a wyjaśnienia Strony prymat wiarogodności uzyskują przez fakt, że znajdują potwierdzenie w uwiarygodnionym przez organ dowodzie z dokumentu. Wniosek Strony pozytywnie zarekomendował Związek Sybiraków- Zarząd Oddziału w P. Zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwala na przyjęcie, że Zainteresowana przebywała na przymusowym zesłaniu w ZSRR. Uprawnienia kombatanckie przysługują osobom, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego, przebywając na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR (art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy z 1991 r.). Wobec niemożności ustalenia dokładnego okresu przebywania Strony na deportacji w ZSRR, Kierownik Urzędu przyznał okres w wymiarze jednego miesiąca (art. 5 ustawy z 1991 r.).

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu I. H. wniosła o uznanie uprawnień kombatanckich od czasu wejścia ustawy w życie, jako że po wielu bezskutecznych wcześniejszych Jej prośbach, w dniu 16.7.2007 r. przyznano Skarżącej uprawnienia kombatanckie, stąd jasnym jest, że w latach 90-tych tak samo jak obecnie, była ofiarą przymusowego zesłania i deportacji w ZSRR. Sąd wcześniej już rozpatrywał pozew w tej sprawie, ale z powodu przepisów, które później uznano jako niezgodne z zasadą państwa prawnego, odrzucono Jej pozew. Zasadnym jest odrzucić argument niedostatecznego udokumentowania faktów, stanowiących podstawę uprawnień, gdyż obowiązek ten spoczywa na Państwie Polskim, bowiem Skarżąca była deportowana jako trzyletnie dziecko, osierocona przez matkę była w wieku lat 12, a Ojciec- J. N., był więziony przez Ub-owców po 1945 r. i zmarł w tajemniczych okolicznościach w 1958 r. Jako funkcjonariusz policji na terenach okupowanych po 1939 r. przez ZSRR, aresztowany- później uciekł z O. Powyższe należy oprzeć na art. 213 kpc [fakty powszechnie znane, uznanie powództwa], art. 228, art. 231, art. 232 kpc. W kwietniu 1997 r. Wnioskodawczyni doznała udaru mózgu i z tego powodu, będąc bez świadomości, nie mogła podjąć skutecznych działań prawnych. Wszystkie negatywne skutki zdrowotne, bez wątpienia były następstwem represji sowietów- fakty te mają odniesienie do ww artykułów. Zastosowanie mają także art. 19, art. 37 "pkt" 1 i inne artykuły Konstytucji RP. Skarżąca wniosła o uznanie pełnego okresu pobytu w ZSRR- co najmniej od 10 lutego 1940 do czerwca 1946 r., który to wniosek ma zastosowanie do ww artykułów kpc. Urząd będzie w dalszym ciągu kontynuować kwerendę, by w duchu obecnych patriotycznych zasad i ustawy o IPN udokumentować fakty, które przecież są znane każdemu (zwłaszcza Polakowi), kto mieni się osobą wykształconą. Z ostrożności procesowej, gdyby z jakichś powodów nie było możliwe uznanie uprawnień kombatanckich od dnia wejścia ustawy w życie, Skarżąca wniosła o uznanie od daty 10 lutego 1997 r. tj. od chwili złożenia wniosku, a z powodów jej nieznanych sprawa utknęła. Do skargi I. H. dołączyła w szczególności kserokopię rękopiśmiennej karty z kartoteki Wykazu repatriantów i przesiedleńców przybyłych na punkt etapowy w Sztumie od dnia 1.9 do 30.9.1946 r. Ekspozytury PUR w Sztumie, gdzie pod pozycjami [...] wymieniono osoby o nazwisku N. i imionach: M. c. J. ur. 1901 w M.; S. s. J. ur. 1928 w P.; E. s. J. ur. 1930 D. , H. s. J. ur. 1931 O.; I. c. J. ur. 1936 K. (k. 2, 15 akt IV SA/Po 665/07- dalej przywoływane bez bliższych oznaczeń).

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu wniósł o oddalenie skargi i o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. Organ administracji publicznej podtrzymał argumenty uprzednio podniesione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wskazał nadto, że żaden z przepisów ustawy z 1991 r. nie daje podstaw do uznaniowego określenia daty, od której stronie przysługiwałoby prawo do świadczeń. Strona złożyła wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich 21 października 2002 r. (data wpływu do Urzędu wniosku), a nie jak twierdzi w skardze, w 1997 r. Pierwotnie złożone dokumenty nie dawały podstaw do przyznania uprawnień kombatanckich. Dopiero postępowanie prowadzone przez Kierownika Urzędu na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z dnia 31 października 2006 r. ( w szczególności zaświadczenie z AAN dołączone przez Stronę do pisma z dnia 27 marca 2007 r.) dało podstawę do zmiany stanowiska i przyznania uprawnień kombatanckich z wnioskowanego tytułu. Kierownik Urzędu wydał zaskarżoną decyzję bez uzyskania odpowiedzi z AAN na interwencje telefoniczne strony o pilne wydanie decyzji bez uzyskania odpowiedzi z AAN, z uwagi na stan zdrowia Skarżącej.

Skarżąca- dwakroć pouczona o możliwości rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym- w szczególności o możliwości wydania wyroku na posiedzeniu niejawnym (bez rozprawy) w składzie jednoosobowym (pismami sądowymi z dnia: 17 września 2007 r. i 27 września 2007 r.- k. 21, 24; 31, 32), w ustawowym terminie nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. Pismem z dnia 22 września 2007 r. Skarżąca podniosła, że występuje bez adwokata, wnosi o dokonanie pouczenia o ewentualnych negatywnych skutkach tego trybu, wyraziła zgodę, "chyba że z wynikającego obowiązku powiadomi mnie Wysoki Sąd o negatywnych skutkach tej zgody, to zgoda ta nie będzie miała mocy obowiązującej" (k. 25). Po dodatkowym pouczeniu pismem sądowym z dnia 27 września 2007 r., dwoma pismami z dnia: 9 października 2007 r. i 12 października 2007 r., wspólnie zamieszkała ze Skarżącą jej córka L. G. z d. H. wyjaśniła, że od wielu lat opiekuje się (24 godziny na dobę) I. H., w związku z Jej chorobą: udarem mózgu- skutkującym sparaliżowaniem, omdleniami i "czasowym obniżeniem prawidłowej oceny skutków prawnych określanych decyzji proceduralnych"; obecnie u Mamy nastąpiło pogorszenie zdrowotne i nie może podejmować czynności prawnych, w czym dotychczas wspierały Ją osoby ze Związku Sybiraków. Mama nie może ustosunkować się do pisma Sądu z dnia 27 września 2007 r., a L. G. nie ma kwalifikacji prawniczych i nie może skutecznie reprezentować Mamy. Pismem z 12 października 2007 r. L. G. zasugerowała potraktowanie [pisma] jako brak odpowiedzi (k. 39, 41).

Wobec powyższego Sąd dokonał wykładni oświadczeń woli, zawartych w owych pismach. Córka Skarżącej L. G., jako zstępna, mogłaby być pełnomocnikiem I. H. w postępowaniu przed Kierownikiem Urzędu (art. 33 § 1 i 2 kpa) i postępowaniu pierwszoinstancyjnym- przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym (art. 35 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz.U. 153/02/1270 ze zm.- dalej ppsa), lecz jednoznacznie zadeklarowała, że nie chce być pełnomocnikiem- z uwagi na brak kwalifikacji prawniczych- i nim nie jest. Działania L. G. należy zatem postrzegać, jako udzielanie faktycznej pomocy Matce- zarówno w życiu codziennym, jak i w działaniach I. H. wobec organów państwowych. Pismo z dnia 22 września 2007 r., podpisane przez I. H., Sąd obowiązany jest traktować jako pochodzące od Skarżącej i wywiera ono skutki prawne, jakie ustawodawca wiąże ze złożeniem oświadczenia woli w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Ustawodawca nie wymaga, by- gdy jedna strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym- druga strona zgłosiła taki sam wniosek bądź by wyraziła zgodę na rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Wystarczy bowiem, by druga strona nie zażądała przeprowadzenia rozprawy w terminie 14 dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym (art. 119 pkt 2 ppsa). W niniejszej sprawie sytuacja taka zaszła- Kierownik Urzędu w odpowiedzi na skargę zgłosił wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym; Sąd dnia 20 września 2007 r. zawiadomił o złożeniu wniosku o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym i pouczył o możliwości zażądania przeprowadzenia rozprawy; pouczył w trybie art. 6 ppsa, że Sąd w postępowaniu uproszczonym rozpoznaje sprawy w składzie jednego sędziego, na posiedzeniu niejawnym, bez udziału stron (k. 17, 20-21, 24). Czternastodniowy termin do zgłoszenia żądania przeprowadzenia rozprawy upłynął bezskutecznie dnia 4 października 2007 r., co skutkowało rozpoznaniem sprawy w trybie uproszczonym (art. 119 pkt 2 i art. 120 ppsa).

Pismo z dnia 22 września 2007 r., podpisane przez Skarżącą, nie zawierało żądania przeprowadzenia rozprawy, a- w zakresie istotnym dla ustalenia trybu postępowania- jedynie wniosek o udzielenie dalszych pouczeń. W postępowaniu administracyjnym, jak i w obu postępowaniach sądowoadministracyjnych (4/II SA/Po 585/03; IV SA/Po 665/07) pisma dla Skarżącej sporządzała osoba trzecia (bądź osoby trzecie), a Skarżąca jedynie je podpisywała. Wskazuje na to zarówno stan zdrowia Skarżącej (po wylewie; całkowity paraliż- opisany w pismach z dnia : 11.11.2006 r.; 22..09. i 09.10.2007 r.- k.8, 9, 25, 26, 39; k. 37 akt administracyjnych); treść pisma (prezentata Urzędu ds. Kombatantów z 21 października 2002 r.)- z adnotacją "Sporządził M. G." i podpisem I. H. czy treść pisma z 23 stycznia 2003 r. z adnotacją "Protokołował: M. G." i podpisem I. H. (k. 2, 4 akt administracyjnych), jak i inne formy aktywności procesowej M. G. (pismo z 18 października 2002 r.- k. 12 akt administracyjnych) czy L. G. (pisma z dnia 9 października 2007 i 12 października 2007 r.- k.39, 41; telefoniczne monity o pilne wydanie decyzji- k. 17v). Pisma te częstokroć operowały językiem prawniczym (np. sformułowania: "czasowe obniżenie prawidłowej oceny skutków prawnych określonych decyzji proceduralnych[...] nie może podejmować czynności prawnych"- k. 39), bądź przywoływały preambułę i szereg przepisów Konstytucji RP czy kpc (k. 2, 24 akt administracyjnych; k. 2 akt IV SA/Po 665/07), co wskazuje na dostateczne doświadczenie życiowe Strony i osób ją wspierających, dla rozeznania znaczenia zdarzeń prawnych w postępowaniu. Pouczenia udzielane Skarżącej pismem z dnia 27 września 2007 r. miały na celu jedynie zapewnienie rzetelności proceduralnej, bowiem rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nie wiąże się żadnymi "negatywnymi skutkami tego trybu" (k. 25, 31 ); Sąd Administracyjny nie prowadzi dowodów z zeznań świadków czy stron (art. 106 § 1 i 3 ppsa); Skarżąca nie zgłosiła chęci udziału w rozprawie, a stan Jej zdrowia czynił udział w rozprawie niemożliwym.

Prawomocnym postanowieniem z dnia 26 października 2007r.- IV SA/Po 665/07 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu zwolnił Skarżącą od kosztów sądowych i ustanowił dlań adwokata z urzędu; dnia 21 listopada 2007 r. Okręgowa Rada Adwokacka w Poznaniu wyznaczyła dlań adw. T. R., któremu I. H. pełnomocnictwa udzieliła dnia 4 grudnia 2007 r.; pełnomocnik przedłożył pełnomocnictwo w siedzibie Sądu dnia 10 grudnia 2007 r., a dnia 13 grudnia 2007 r. adw. T. R. przedłożył pełnomocnictwo substytucyjne udzielone apl. adw. J. Sz. (k. 53-58, 66, 70-73). Aż do dnia 18 grudnia 2007 r. profesjonalny pełnomocnik nie wniósł o przeprowadzenie rozprawy ani nie zaprezentował stanowiska merytorycznego w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje w części na uwzględnienie.

1. Zgodnie z art. 107 § 1 kpa, decyzja winna zawierać- w szczególności- uzasadnienie faktyczne i prawne. Uzasadnienie faktyczne winno w szczególności zwierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej; uzasadnienie prawne- wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (art. 107 § 3 kpa). Zaskarżona decyzja w istocie w ogóle nie zawiera wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, choć należy przyjąć, że Kierownik Urzędu uznał za udowodnione fakty, które należało ustalić na podstawie dokumentów, którym organ dał wiarę. Daleko niewystarczające okazało się też uzasadnienie prawne zaskarżonej decyzji.

2. Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił, że I. M. N., córka J. N.- funkcjonariusza policji państwowej i jego małżonki M. z K., urodziła się dnia [...] stycznia 1936 r. w miejscowości K. w gminie K. w powiecie łuckim, w województwie wołyńskim (k. 49 akt administracyjnych). W dniu 17 września 1939 r., gdy Armia Czerwona wkroczyła na terytorium wschodnich województw Rzeczypospolitej Polskiej, rodzina I. N. składała się nadto z: ojca J. N. s. K. i A., ur. [...] lipca 1895 r. w Z. w powiecie konińskim, narodowości polskiej, w Wojsku Polskim służącego w latach 1918-1919; matki M. z K, córki J. i A., ur. [...] stycznia 1901 r. w M. koło Śremu; brata K. ur. ok. 1924 r. zm. ok. 1943 r.; brata S., ur. 1928 r.; brata E. ur. 1930 r. ; brata H. ur. 1931 r.

Po zajęciu 52% terytorium państwa polskiego, NKWD przystąpiło do planowych akcji aresztowań- w szczególności: sędziów, księży, ziemian, funkcjonariuszy policji państwowej, osadników wojskowych, byłych żołnierzy wojny polsko-bolszewickiej z lat 1919-1920. W dalszej kolejności wywożono rodziny tychże. W ramach takiej wywózki deportowano w głąb ZSRR również I. N. wraz z matką i całym rodzeństwem. Ojciec Wnioskodawczyni- J. N., jako były policjant, uciekł na teren okupacji niemieckiej. W trakcie deportacji M. N. wraz z wszystkimi dziećmi przebywała w okolicy Pawłodaru. W 1943 r. zmarł najstarszy brat I. N.- K. N.. Dnia 19 czerwca 1946 r. do Punktu Etapowego "Łobez", przybył transport repatriantów z terenów ZSRR- z Pawłodaru; w transporcie przybyła rodzina (zarejestrowana pod numerem kolejnym rodziny [...]) w składzie: matka M. N. wraz z dziećmi: H., I., S., E.- wszystkie te dzieci są dziećmi J. (k. 53 akt administracyjnych). We wrześniu 1946 r. wśród repatriantów i przesiedleńców przybyłych na punkt etapowy w Sztumie Ekspozytury PUR w Sztumie, przybyła rodzina w składzie: M. N. c. J. ur. 1901 w M.; S. N. s. J. ur. 1928 w P.; E. N. s. J. ur. 1930 D., H. N. s. J. ur. 1931 O.; I. N. c. J. ur. 1936 K..

Powyższych ustaleń Sąd dokonał na podstawie: kserokopii wypisu z aktu urodzenia nr [...] wystawionego przez urzędnika stanu cywilnego z Parafii Rzymskokatolickiej w K.; potwierdzonej za zgodność kserokopii karty nr [..] z Punktu Etapowego "Łobez" ze Zbioru akt repatriacyjnych sygn. [...] AAN; kopii odpisu wyroku Wojskowego Sądu Rejonowego w Bydgoszczy z dnia 20 września 1948 r. sygn. Sr 274/48 (k. 49, 53, 64-67 akt administracyjnych). Odpisy tychże dokumentów urzędowych nie zostały zakwestionowane przez żadną ze stron i nie nasunęły Sądowi wątpliwości co do ich autentyczności i wiarogodności (art. 106 § 1, 3 i 5 ppsa w zw. z art. 244 i art. 252 kpc; T. Ereciński w: "Komentarz do kpc" W.Pr. 2006 t. 1 s. 562 uw. 32, 33; postanowienie SN z 27.1.2006 r.- III CK 369/05- OSNC 11/06/187). Owe ustalenia Sądu odpowiadają trafnym ustaleniom Kierownika Urzędu w zakresie, który posłużył uznaniu, że Skarżąca nabyła uprawnienia kombatanckie z tytułu pobytu na przymusowym zesłaniu i deportacji w ZSRR (art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy z 1991 r.).

3. Zgodnie z art. 106 § 4 ppsa, Sąd Administracyjny bierze pod uwagę fakty powszechnie znane, nawet bez powołania się na nie strony; do postępowania dowodowego, o którym mowa w § 3, stosuje się odpowiednio kpc ( art. 106 § 5 ppsa). Utrwalonym w orzecznictwie Sądu Najwyższego i w doktrynie jest pogląd, że ustawowe określenie "fakty powszechnie znane" (art. 228 § 1 kpc, art. 77 § 4 kpa, art. 153 kpk z 1969 r., art. 168 kpk z 6 czerwca 1997 r.- Dz.U. 89/97/555 ze zm.) obejmuje również fakty historyczne, utrwalone w piśmiennictwie naukowym- te relacje o pewnych mających miejsce w przeszłości zdarzeniach, w tym także politycznych, które w sposób zgodny z zasadami metodologii naukowej, a więc w oparciu o różnorakie źródła, ujawnione zostały przez historyków (wyrok SN z 9.3.1993- WRN 8/93- OSNKW 7-8/93/49; OSP 6/94/117 z glosą J. Tylmana; WPP 2/94/101 z glosą S. Przyjemskiego; PS 4/96/67 z omówieniem J. Gudowskiego; PS 5/96/38 z omówieniem Z. Dody i J. Grajewskiego, akceptowane przez J. Gudowskiego "Kpc- tekst, orzecznictwo, piśmiennictwo" W.Pr.1998 t.1 s.473 uw.8).

4. Fakty powszechnie znane mogą być podstawą ustaleń organu administracji publicznej (art. 77 § 4 kpa); służyć także mogą ocenie dowodów, zebranych w postępowaniu. Do faktów powszechnie znanych nawiązuje- w sposób milczący- w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kierownik Urzędu, gdy pisze , że wyjaśnienia Strony postępowania prymat wiarygodności uzyskują przez fakt, że znajdują potwierdzenie w uwiarygodnionym przez organ dowodzie z dokumentu (odwołując się przy tym jedynie do dowodu z [odpisu] dokumentu ze Zbioru akt repatriacyjnych sygn. [...] AAN) z którego wynika, iż figuruje ona [Wnioskodawczyni] na liście osób powracających z Pawłodaru do Polski (Punkt Etapowy "Łobez"). Z przywołanego dokumentu nie wynika bowiem wprost, że Wnioskodawczyni wraz z Matką i rodzeństwem została zesłana bądź deportowana z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych z miejscowości K. bądź D. w powiecie łuckim w województwie wołyńskim do pawłodarskiej obłasti- w głębi ZSRR i na tym zesłaniu bądź deportacji przebywała- aż do powrotu do Polski w czerwcu 1946 r. Tylko bowiem zestawienie wskazanego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji faktu, z powszechnie znanymi faktami historycznymi, pozwalało na trafne przyznanie Skarżącej uprawnień kombatanckich.

5. Nie jedyną, ale bez wątpienia główną ofiarą tego szybko przeprowadzanego procesu unifikacji stali się Polacy, w których upatrywano najważniejszej przeszkody wobec zmian ustrojowych. Już w czasie działań wojennych oficerowie polityczni Armii Czerwonej wzywali do rozprawienia się z "biełopolakami" i "polskimi panami." [...] W dniach wkraczania wojsk radzieckich i w pierwszym okresie instalowania się nowej władzy dochodziło do licznych aktów przemocy, rozstrzeliwań i samosądów, których ofiarą padło co najmniej wiele tysięcy osób, także cywilów. W większości, zwłaszcza mniejszych, miast i na wsi, powstawały ochotnicze milicje, rekrutujące się głównie z Białorusinów, Ukraińców i Żydów, które wspomagały w utrzymywaniu (nowego) porządku najpierw jednostki frontowe, a potem służby Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych (NKWD), nieomal bez wyjątków pochodzące z głębi ZSRR. Podobnie znaczną część stanowisk kierowniczych w administracji, gospodarce, a także w szkolnictwie i kulturze obejmowali przybysze z Kijowa, Mińska czy nawet Moskwy, a nie "wyzwoleni spod polskiego panowania" miejscowi.[...]Kościoły, cerkwie i synagogi stopniowo zamieniano na magazyny, a w niektórych organizowano "muziei atieizma" [...] w samym ZSRR, pod nowym (od grudnia 1938 r.) kierownictwem Ławrientija Berii, NKWD złagodziła nieco terror, nie dotyczyło to ziem świeżo inkorporowanych. Jesienią 1939 r. przetoczyła się przez nie fala masowych aresztowań, których ofiarą padli różnej proweniencji działacze polityczni, społeczni, gospodarczy, urzędnicy, emerytowani wojskowi, księża a w styczniu 1940 r. do więzień trafili także niektórzy prokomunistyczni pisarze.[...]Już w listopadzie [1939] nastąpiły pierwsze aresztowania w obrębie rodzącej się konspiracji niepodległościowej. Wiele z tych aresztowań spowodowanych było donosami, działalnością agentów i informatorów, a w przypadku "ograniczników" także prowokacją. Osławione już w ZSRR sądy specjalne sypały wysokimi wyrokami, bardzo często ferowanymi zaocznie. W marcu 1940 r. Biuro Polityczne KC WKP(b) podjęło decyzję o rozstrzelaniu 11 tys. spośród 19 tys. więźniów.[...] terror, aby mógł być w pełni skuteczny, musiał być w dosłownym znaczeniu masowy: w pierwszej połowie 1940 r. dokonano deportacji całych rodzin i grup społecznych, obejmując nimi- wedle tajnych danych NKWD- co najmniej 330 tys. osób. W lutym [1940] ofiarą padli polscy osadnicy, niemal cała służba leśna i pracownicy administracji; w kwietniu [1940] rodziny jeńców, aresztowanych i skazanych, w czerwcu[1940] zaś uciekinierzy z centralnej i zachodniej Polski (w tej kategorii większość stanowili Żydzi). W strasznych warunkach wywożono deportowanych do Kazachstanu, na Ural i zachodnią Syberię, gdzie traktowani byli jako "specpriesiedleńcy", pozbawieni nie tylko wszelkich praw, ale też i źródeł utrzymania, nie budząc tym stanem zresztą specjalnego zdziwienia, jako że były to tereny od co najmniej dziesięciu lat zaludniane w podobny sposób, głównie przez ofiary kolektywizacji. [...] Po inkorporacji państw nadbałtyckich i w nich dokonywano "czystek", ale wielka fala deportacji nastąpiła tuż prze wybuchem wojny niemiecko-radzieckiej, w maju-czerwcu 1941 r., kiedy to wywieziono z dawnych ziem polskich ok. 90 tys. osób. Łącznie z mniejszymi falami wywózek deportowano nie mniej niż 400 tys. osób, w tym Polacy stanowili ok. 2/3, a Żydzi ok. 20%. W łagrach i więzieniach przetrzymywano- nie licząc jeńców- co najmniej kilkadziesiąt tysięcy osób, a rzeszę ("byłych") obywateli polskich, którzy znaleźli się wbrew własnej woli w głębi ZSRR, powiększyła młodzież podlegająca służbie wojskowej, którą odbywała z reguły w "strojbatalionach" lub była "zmobilizowana" do pracy (wedle różnych szacunków nawet do 200 tys. osób). W ciągu niespełna 2 lat różne formy pozbawienia wolności objęły zapewne do 1 mln osób, z których znaczna część (szacuje się, że nawet 20-25%) została zamordowana lub zmarła wskutek skrajnie trudnych warunków bytowych. Gdy wybuchła wojna niemiecko-radziecka- na początku której wycofujące się wojska NKWD wymordowały co najmniej kilka tysięcy więźniów- ziemie wschodnie Rzeczpospolitej były już wykrwawione i dosłownie zdziesiątkowane (A. Paczkowski "Pół wieku dziejów Polski 1939-1989" PWN 1996 s. 24-27).

W piśmiennictwie wskazuje się, ze deportacje to przymusowe przesiedlenia dużych grup ludności. Podczas II wojny światowej dokonywały ich na wielką skalę Niemcy i ZSRR. Szczególne nasilenie przesiedleń nastąpiło po zajęciu przez ZSRR wschodnich terenów Rzeczypospolitej, a następnie republik nadbałtyckich. Panują poważne rozbieżności co do łącznej liczby osób przesiedlonych wówczas w głąb ZSRR; w odniesieniu do ludności polskiej liczbę tę ostatnio badacze redukują do niespełna 300 tys. (wcześniej była mowa nawet o ponad 1,2 mln; St. Żerko "Ilustrowany leksykon II wojny światowej" Wyd. Kurpisz 2004 s. 127; D.Sommerville " Kronika II wojny światowej" - Art Books 1992 str. 29,33,47,86). Wśród starszej literatury przedmiotu należy wskazać w szczególności: R. Conquest "Mordercy narodów" (1987- poza cenzurą); J. Siedlecki "Losy Polaków w ZSRR w latach 1939-1986" wyd. II Londyn 1988; P. Żaroń "Ludność polska w Związku Radzieckim w czasie II wojny światowej" Warszawa 1990; S. Ciesielski, G. Hryciuk, A. Srebrakowski "Masowe deportacje radzieckie w okresie II wojny światowej" wyd. II zm. i rozszerz. Wrocław 1994; W. Wrzesiński "Deportacje Polaków do Związku radzieckiego w latach 1939-1941" i dokument z dnia 15 marca 1944 r., przechowywany w Archiwum Instytutu Polskiego i Muzeum im. Gen. W. Sikorskiego pod sygn. A.5/41 (w: "Studia historyczno-demograficzne" pod red. T. Jurka i K. Matwijowskiego seria Prawo CCLI Wyd. Uniw. Wrocławskiego 1996 s.275-281).

6. Dnia 10 lutego 1940 r. NKWD przeprowadziło pierwszą masową deportację ludności polskiej z ziem wschodnich RP w głąb ZSRR. Trzy kolejne deportacje (10.II, 13.IV,20.VI. 1940) objęły ok. 280.000 osób (wg najnowszych danych; dawne szacunki polskie podawały liczbę ok. 1000000 zł). Dnia 22 czerwca 1940 r. wyruszyła dwuosobowa ekspedycja Komendy okupacji Sowieckiej ZWZ z zadaniem zbadania warunków pobytu polskich zesłańców w głębi ZSRR (ekspedycja do października 1940 r. ekspedycja przebyła ok. 28000 km; A. K. Kunert "Ilustrowany przewodnik po Polsce podziemnej 1939-1945" PWN 1996 s.41, 53).

Podczas pierwszej masowej deportacji- 10 lutego 1940 r.- do północnych rejonów Rosji europejskiej, z całej Małopolski Wschodniej wywieziono ok. 100 tys. ludzi- w tym rodziny osadników wojskowych, leśniczych, gajowych, bogatych gospodarzy, działaczy społecznych z miast i wsi oraz policjantów. Podczas drugiej masowej deportacji- 13 kwietnia 1940 r.- wywózki objęły "pomieszczików i burżujów", a więc zamożniejszych włościan, oficjalistów dworskich, ludność pasa nadgranicznego, rodziny wojskowych i policjantów) internowanych w obozach Kozielsk, Ostaszków i Starobielsk, rodziny uwięzionych uprzednio funkcjonariuszy państwowych i samorządowych, działaczy społecznych i rodziny ziemian. Transporty kierowano przede wszystkim do Kazachstanu (J. Węgierski "Lwów pod okupacją sowiecką 1939-1941" Editions Spotkania Warszawa 1991 s. 75, 78, 327,328). Owe ustalenia nauki historii, potwierdzają także publikowane źródła historyczne ( w tym w szczególności w : "Organy Gosudarstwiennoj Biezopasnosti SSSR w Wielikoj Otieczestwiennoj Wojnie. Sbornik dokumientow. Tom I Nakanunie. Kniga pierwaja [wyd.] Fiedieralnaja Służba Kontrrazwiedki Rossijskoj Fiedieracji. Akademija Fiedieralnoj Służby Kontrrazwiedki Rossijskoj Fiedieracji.Moskwa 1995 s. 165-166, 168-171; red. W. Adamuszko, Z. Gajowniczek i in. "Zachodnia Białoruś" 17.09.1939 r. - 22.06.1941 - "Deportacje Polaków z północno- wschodnich ziem II Rzeczypospolitej 1940-1941" Wyd. IPN , OW RYTM 2001 - dalej "Deportacje Polaków" - str. 5-11, 21-70, 106-139, 144-154, 160-177, 179-191, 200-202, 205-224, 227-237).

W szczególności szereg dokumentów - w tym instrukcja NKWD ZSRR dotycząca trybu przesiedlenia polskich osadników z zachodnich obwodów Ukraińskiej SRR i Białoruskiej SRR , zatwierdzona uchwałą RLK Związku SRR z 29.12.1939 r. nr 2122-617 ss; Regulamin dotyczący spec. przesiedleńców i organizacji zatrudnienia osadników wysiedlonych z zachodnich obwodów USRR i BSRR, Wytyczne NKWD ZSRR nr 1042/B dla ludowego komisarza spraw wewnętrznych Kazaskiej SRR S.Burdiakowa o podjęciu działań mających na celu rozlokowanie rodzin represjonowanych oficerów polskich w północnych obwodach Kazachstanu ( dalej wytyczne NKWD nr 1042/B ); pismo NKWD ZSRR nr 1180/B do RKL ZSRR z załączonym projektem uchwały RKL ZSRR w sprawie wysiedlenia osób z zachodnich obwodów Ukrainy i Białorusi oraz wytycznymi w sprawie trybu ich wysiedlenia - dotyczą zarówno zachodnich obwodów Białorusi, jak i Ukrainy ( na których - wraz z rodziną - zamieszkiwała przed wysiedleniem Wnioskodawczyni). Z kolei pozostałe dokumenty, dotyczące wyłącznie Białorusi, przedstawiają zakres podmiotowy i sposób przeprowadzenia wysiedleń, charakterystycznych zarówno dla zachodnich obwodów Białorusi, jak i Ukrainy.

W. Romanowski w najpełniejszym opracowaniu dotyczącym Wołynia w okresie II wojny światowej ("ZWZ-AK na Wołyniu 1939-1944" Red. Wyd. KUL 1993) wskazuje, że w połowie 1939 r. ludność Wołynia liczyła 2328 tys., z czego Polacy stanowili 16,6%, tj. 386448 osób. Najtrudniej ustalić liczbę Polaków, którzy zamieszkiwali na Wołyniu w połowie 1941 r., tj. w chwili przejścia tej ziemi w niszczycielskie tryby rządów III Rzeszy i liczbę ocalałych do chwili repatriacji po zakończeniu II wojny światowej. W. Romanowski szacuje (wskazując sposób dochodzenia do wyniku obliczeń) liczbę Polaków (nie licząc obywateli polskich innych narodowości) wywiezionych z Wołynia na ok. 60 tys. osób, w tym 20 tys. ludności z osad wojskowych, a liczbę osób, które nielegalnie uciekły do Generalnego Gubernatorstwa- w czasie całej II wojny światowej- na 48 tys. osób (op. cit. s. 24-28; 43-44; 57-58; 62-64- w tym przypis 26).

7. Skarżąca nie podnosiła, że przebywała wraz z matką i rodzeństwem w łagrze w Pawłodarze lub w obwodzie pawłodarskim Kazaskiej SRR. Pawłodar jest miastem obwodowym w północno-wschodniej części Kazachstanu, nad Irtyszem, będący portem i stacją na południowosyberyjskiej magistrali kolejowej (linia Akmoła-Kulunda); rejon łagrów ("Nowa Encyklopedia Powszechna PWN" 2004- dalej NEP- t. 6 s. 359). Za tym, że I. H. wraz z rodziną nie przebywały w łagrze przemawia to, że spośród 4 łagrów w Pawłodarze bądź w obwodzie pawłodarskim (Daleki Łagier= Obóz Specjalny nr 11; Majkijańkie ŁO; Panińskie ŁO, Pawłodarski ITŁ- "Łagry- przewodnik encyklopedyczny"- pod red. N. Ochotkina i A. Roginskiego- Wyd. Stowarzyszenie "Memoriał" i Państwowego Archiwum Federacji Rosyjskiej- KARTA 1998 r. s. 261, 391-392, 422-423 rozdz. III poz. 147, 306, 346, 347), żaden z nich nie funkcjonował przed dniem 19 czerwca 1946 r. (gdy Wnioskodawczyni wraz z matką i rodzeństwem, przybyli do Punktu Etapowego w miejscowości Łobez" w Polsce; k. 53 akt administracyjnych).

8. Wskazane okoliczności pozwalają zatem na dokonanie ustalenia, że M. N. wraz z Wnioskodawczynią i pozostałymi swymi dziećmi, doznały formy represji, zwanej osiedleniem, polegającym na osadzeniu deportowanych w ustalonych miejscowościach, w celu ich odizolowania lub ukarania; deportowani byli poddani nadzorowi milicyjnemu, zobowiązani do wykonywania określonej pracy i nie mogli bez zezwolenia opuszczać miejsca osiedlenia; w ZSRR w okresie stalinowskim na osiedlenie kierowano głównie rodziny osób uznanych za tzw. element antyradziecki; deportowani podlegali systemowi norm pracy, od których wypełniania uzależniono ilość przydzielanej żywności lub wynagrodzenie. W latach 1939-41 w ZSRR deportowanych często osiedlano w spec-pasiołkach- specjalnych gospodarstwach rolnych, przeznaczanych jako miejsce na zasiedlenie ludności deportowanej, wyposażone niekiedy w inwentarz i narzędzia rolne, często jednak nie zaspokajające podstawowych potrzeb deportowanych; osiedleni nie mogli opuszczać spec-pasiołków i byli poddani stałemu dozorowi milicyjnemu (NEP- t. 6 s. 226; t. 7 s. 655; W. Wrzesiński- op. cit. s. 280- dział "VI DZIECI W ZSRR").

9. Przy dokonywaniu ustaleń Kierownik Urzędu sięgać może także do domniemania faktycznego (art. 231 kpc; Z. Janowicz "Kpa. Komentarz" PWN 1999 uw. 1 b-d, uw.5 do art. 75; odpowiednio- H. Dolecki "Ciężar dowodu w polskim procesie cywilnym" PWN 1998 s. 167-169). Sama Wnioskodawczyni w różnych pismach podaje różne daty początku zesłania- "1939-46 (lub 40-46"; k. 50 akt administracyjnych); "ok. 10 lutego 1940 r." (bez jakichkolwiek dowodów- przy zastrzeżeniu "Wywózka nasza nastąpiła mniemam"- k. 55 akt administracyjnych). Przy braku dowodów przeciwnych, należy przyjąć- na podstawie art. 231 kpc- że do deportacji Wnioskodawczyni, Jej Matki i rodzeństwa (jako rodziny policjanta J. N.), doszło podczas drugiej masowej wywózki- 13 kwietnia 1940 r. Zgodnie bowiem z wytycznymi NKWD nr 1042/B, rodzina Wnioskodawczyni była rodziną byłego policjanta, skierowaną do obwodu pawłodarskiego ( " Deportacje Polaków" str. 205-206 - przypis 1; str. 207-213, 216-223). Wynik ustaleń, szczegółową ocenę dowodów i akt subsumcji Kierownik Urzędu zaprezentuje w uzasadnieniu, spełniającym wymogi art. 107 § 3 kpa.

10. Utrwalonym w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego jest pogląd, że w razie wszczęcia postępowania w kierunku pozbawienia uprawnień ciężar dowodu spoczywa na organie, a w przypadku dochodzenia uprawnień na zainteresowanym. To na Skarżącej ciążył obowiązek wskazania dowodów na zaistnienie okoliczności skutkujących nabyciem uprawnień kombatanckich ( art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy z 1991 r. ; odpowiednio- uzasadnienie wyroku SN z dnia 17.9.2001 r.- III RN 143/00- OSNAP 7/02/150; uzasadnienie wyroku NSA z dnia 20.3.2002 r.- II SA/Po 2233/00). Kierownik Urzędu należycie prowadził z urzędu postępowanie dla wyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy ( art. 7 i art. 77 § 1 kpa), lecz nie mógł w całości zastąpić inicjatywy dowodowej Wnioskodawczyni.

Skarżąca z opóźnieniem dopiero - w piśmie 17 kwietnia 2007 r. (k. 49-50 akt administracyjnych) i przy piśmie z 27 marca 2007 r. ( k. 58,55,53 akt administracyjnych), przedłożyła precyzyjniejsze dane dotyczące Matki i rodzeństwa oraz odpisy aktu urodzenia i dokumentu potwierdzającego deportację ( i to jedynie w zakresie dotyczącym I. N. i H. N.), co skutkowało błędnym poszukiwaniem informacji o deportacji J. N., miast M. N. wraz z małoletnimi dziećmi. Kserokopię fragmentu Wykazu repatriantów z Ekspozytury PUR w Sztumie I. H. przedłożyła dopiero w postępowaniu skargowym (k. 2,14).

Z tej przyczyny zbędne okazało się poszukiwanie w dokumentach IPN dokumentów potwierdzających deportację J. N. bądź jego repatriację (skoro znalazł się pod okupacją niemiecką nielegalnie - k. 55 akt administracyjnych).

Wyjaśnienia wymaga - przy pomocy aktów stanu cywilnego - czy ojciec Wnioskodawczyni J. N. urodził się [...] lipca 1895 r. w Z. pow. K., jako syn K. i A. z domu [...] (k.42, 67 akt administracyjnych), czy też był synem M. i K., urodzonym [...].06.1897 r. w miejscowości L. (bądź L.), zmarłym [...].04.1958 r. ( k. 55, 61, 63 akt administracyjnych).

Z przedwojennego "Skorowidza miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej" w opracowaniu Komitetu Redakcyjnego pod kierunkiem inż. T. Bystrzyckiego - Wyd. Książnicy Naukowej wynika, że w II Rzeczpospolitej nie było miejscowości D. ( k.4 akt administracyjnych), lecz D. (wieś, kolonia) w gminie Sz. w powiecie Łuck w województwie wołyńskim; miasteczko K. leżało w gminie K. w powiecie Łuck w województwie wołyńskim ( tamże - s. 359, 703 ,960).

Art. 19, art. 37 ust. 1 ani " inne artykuły" Konstytucji RP (Dz.U. 78/97/483, sprost. 28/01/319, zm. 200/06/1471), nie zostały naruszone w niniejszym postępowaniu.

Kontynuując postępowanie dowodowe Kierownik Urzędu uzyska uwierzytelnione odpisy: karty poprzedzającej k.45 kartoteki Punktu Etapowego "Łobez", obejmujące pozostałych członków rodziny N. - nr [...] (k. 53 akt administracyjnych); Wykazu repatriantów z Ekspozytury PUR w Sztumie z okresu 1.09. do 30.09. 1946 r. (k.14 akt sądowych); skrócone odpisy aktu urodzenia i aktu zgonu J. N.; aktu małżeństwa J. N. i M. z domu K.. Organ administracji przeprowadzi dowody z ewentualnych dokumentów historycznych, dotyczących wywózek rodzin policjantów z byłego Województwa wołyńskiego - analogicznych do wyżej przywołanych, dotyczących zachodnich obwodów Białorusi.

11. Ustawa z 1991 r. ani kpa nie dają podstaw do przyznania uprawnień kombatanckich z datą wsteczną- czy to od dnia wejścia w życie ustawy z 1991 r., czy to od dnia 10 lutego 1997 r. (k. 2-2v akt IV SA/Po 665/07). Jedynie na marginesie należy podnieść, że ani akta administracyjne, ani jakikolwiek dowód przedkładany przez Skarżącą, nie pozwalają na ustalenie, że wniosek (którego odpis datowany jest na dzień 10 lutego 1997 r.- k. 15 akt administracyjnych) w rzeczywistości został wysłany do Kierownika Urzędu przed dniem nadania pisma z dnia 10 grudnia 2002 r., bądź by wpłynął do Kierownika Urzędu przed dniem 16 grudnia 2002 r. (k. 16 akt administracyjnych). Tak skonstruowane żądanie należy w istocie postrzegać jako żądanie zasądzenia odszkodowania za czas poprzedzający przyznanie świadczeń z tytułu uprawnień kombatanckich, którego Skarżąca domagać się może wyłącznie w procesie przed Sądem powszechnym (art. 177 in princ. Konstytucji RP).

W takim stanie rzeczy Sąd (uwzględniając zakaz reformationis in peius), na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ppsa orzekł, jak w pkt. 1 sentencji wyroku. O odrzuceniu żądania uznania uprawnień kombatanckich przed dniem wydania zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ppsa.

/-/M.Dybowski

KP