Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 295/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2011-10-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 1996 nr 87 poz 395
law: Ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 153
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Bogusz Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Naumowicz (spr.) Sędzia WSA Daria Sachanbińska Protokolant Sekretarz sądowy Agnieszka Jurek po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 października 2011 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia 18 kwietnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3) zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie na rzecz skarżącego J. J. kwotę 100 zł (sto złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 16 marca 2010 r. J. J. wystąpił do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie o przyznanie świadczenia pieniężnego określonego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.), zwanej dalej ustawą. W uzasadnieniu wskazał, że w październiku 1940 r. został przez Niemców wysiedlony wraz z całą rodziną tj. rodzicami i rodzeństwem, z ich 9-hektarowego gospodarstwa we wsi [...] do majątku rolnego w [...], zarządzanego przez osadnika niemieckiego B., a pilnowanego przez Z. K. W majątku tym przez ponad 4 lata był zmuszany do wykonywania ciężkich prac bez żadnego wynagrodzenia. Do wniosku dołączył szereg dokumentów, w tym oświadczenie własne oraz oświadczenia pięciu świadków w osobach M. T., L. S., W. K., S. K. i J. O. - na okoliczność wysiedlenia; pismo Archiwum Państwowego w [...] Odział w [...] z dnia 16 lutego 2010 r. - na okoliczność pobierania podatku gruntowego w latach 1940/1941 z gospodarstwa Z. K. ze wsi [...] oraz pozytywną opinię Stowarzyszenia Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę Zarząd Wojewódzki w Opolu z dnia 18 marca 2010r., a ponadto ankietę i kartę osobową swego brata – W. J., wskazując, że jego własna ankieta i karta, złożone w celu uzyskania dowodu osobistego, "zaginęły w urzędach". W toku rozpoznawania sprawy J. J. wypełnił ponadto "Protokół z przesłuchania strony na okoliczność wysiedlenia do pracy przymusowej", który odesłał do organu za pismem z dnia 9 czerwca 2010 r. W wyniku rozpatrzenia wniosku, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 7 lipca 2010 r. odmówił przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego ustawą, uznając, że J. J. w okresie okupacji wykonywał pracę przymusową w pobliżu stałego miejsca zamieszkania, która nie przybrała szczególnie dotkliwej formy, o jakiej mowa w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt K 49/07, gdyż nie była połączona z wysiedleniem i "wyrwaniem" z dotychczasowego środowiska. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J. J. domagał się uchylenia powyższej decyzji. Podniósł, że już w wieku 7 lat musiał pracować by zapewnić sobie skromne wyżywienie. Ponadto został pozbawiony możliwości kształcenia. Zdaniem wnioskodawcy - wbrew stanowisku organu - w jego przypadku zastosowano obowiązek pracy przymusowej, która przybrała szczególnie dotkliwą formę, o jakiej mowa w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r. Ponownie rozpatrzywszy sprawę, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 19 sierpnia 2010 r. utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 7 lipca 2010 r. W uzasadnieniu, powołując się na przepis art. 2 pkt 2 lit. a ustawy oraz cytując fragmenty orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r., organ stwierdził, że nie każda praca przymusowa w okresie okupacji uprawnia do przyznania świadczenia pieniężnego, o jakim mowa w ustawie. W ocenie organu, strona wykonywała pracę przymusową w miejscowości [...], odległej od miejsca jego zamieszkania o ok. 2 km. Praca ta nie przybrała zatem szczególnie dotkliwej formy, o której mowa w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tzn. nie była połączona z wysiedleniem i "wyrwaniem" z dotychczasowego środowiska. Na skutek rozpoznania skargi wniesionej przez J. J., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wyrokiem z dnia 28 grudnia 2010 r., sygn. akt II SA/Op 505/10, uchylił powyższą decyzję. W uzasadnieniu Sąd zaakcentował, że warunkiem przyznania świadczenia pieniężnego według ustawy jest stwierdzenie faktu deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej, przy czym po orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt K 49/07, zapisy art. 2 pkt 2 lit. a i b ustawy nie wyłączają możliwości przyjęcia za represję także deportowania do pracy przymusowej z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939r. do miejsca (miejscowości) położonej na tym terytorium. Przy takiej regulacji straciła na znaczeniu odległość między miejscem, skąd i dokąd deportacja następuje. Nawet niewielka odległość wywiezienia do pracy niewolniczej nie jest przesądzającą dla uznania a priori braku podstaw do przyznania świadczenia pieniężnego z ustawy, gdyż kwestia odległości, jako jeden z czynników wskazujących na zaostrzony charakter represji, podlega każdorazowej ocenie organu, przy uwzględnieniu okoliczności rozpoznawanej sprawy. Sąd uznał, że organ nie wyjaśnił, czy w przypadku skarżącego miała miejsce deportacja w rozumieniu art. 2 pkt 2 ustawy o treści nadanej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. Przede wszystkim organ nie poczynił ustaleń pozwalających na ocenę, czy praca przymusowa wykonywana przez skarżącego przybrała szczególnie dotkliwą formę, tzn. była połączona z wysiedleniem (przymusową zmianą miejsca pobytu) i "wyrwaniem" z dotychczasowego środowiska. Sąd zwrócił uwagę, że w tym zakresie koniecznym było ustalenie, czy wysiedlenie skarżącego wraz z całą rodziną z miejscowości [...] miało na celu zmuszenie do wykonywania pracy przymusowej na rzecz okupanta, czy połączone było ono z zakazem opuszczania miejsca pracy przymusowej, czy skarżący miał swobodę poruszania się poza wyznaczonym czasem pracy i tym samym np. udania się do miejsca zamieszkiwania, jakie były nowe warunki egzystencji i bytowania w miejscu deportacji (gdzie spał, jak wyglądał dzień skarżącego, jak się odżywiał, ile godzin dziennie pracował, jakie czynności wykonywał, czy mógł odwiedzać pozostałą rodzinę, znajomych, czy w miejscu wysiedlenia przebywali także inni mieszkańcy (sąsiedzi z miejsca wysiedlenia – [...]), czy dysponował i miał możliwość korzystania z własnych rzeczy codziennego użytku – mebli, sprzętu, ubrań, itp. Sąd wskazał, że przy ocenie powyższych okoliczności organ winien mieć na względzie, że skarżący został wywieziony z miejsca zamieszkania jako małoletni chłopiec, a zatem należy dokonać oceny charakteru zmiany miejsca pobytu, wykonywanej pracy i warunków, w których musiał funkcjonować jako dziecko, w tym także pod kątem możliwości kontaktowania się z rodziną oraz więzi społecznych z nowym otoczeniem. W konsekwencji Sąd uznał, że wydanie zaskarżonej decyzji bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego co do okoliczności istotnych, pozwalających na stwierdzenie, czy skarżący podlegał represji w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a ustawy, nastąpiło z naruszeniem przepisów art. 7 i art. 77 K.p.a. Sąd stwierdził także naruszenie przez organ art. 107 § 1 i 3 K.p.a. z uwagi na brak uzasadnienia dokonanej przez organ oceny spełnienia bądź niespełnienia przesłanek przyznania świadczenia z tytułu deportacji do pracy przymusowej. Ponadto, przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, brak dokonania oceny i odniesienia się do dołączonej przez skarżącego dokumentacji, w tym oświadczeń świadków, opinii Stowarzyszenia Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę w [...] oraz pisma z dnia 16 lutego 2010 r. Archiwum Państwowego w [...] Odział w [...] z załącznikiem. W konsekwencji, zdaniem Sądu, przy ocenie przesłanek uprawniających skarżącego do przyznania wnioskowanego świadczenia organ oparł się na niekompletnym oraz nierozpatrzonym wszechstronnie materiale dowodowym, co powoduje, że postępowanie nosi cechy dowolności, a tym samym przeprowadzone zostało z naruszeniem art. 80 K.p.a. Powtórnie rozpatrując sprawę, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych postanowił w dniu 17 marca 2011 r. o przeprowadzeniu dowodu z pisemnego przesłuchania strony i przesłał J. J. protokół przesłuchania celem wypełnienia, po czym decyzją z dnia 18 kwietnia 2011 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 7 lipca 2010 r. Jako podstawę prawną wskazał przepisy art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 K.p.a., a także art. 2 pkt 2 lit. a oraz art. 3 ust. 1 oraz art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy. W uzasadnieniu organ wskazał, że represją w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 - 1945. Dalej, przywołując treść uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r., organ stwierdził, że badając uprawnienie strony do uzyskania wnioskowanego świadczenia ocenił charakter deportacji nie w oparciu o kryterium terytorialne (geograficzne), lecz – uwzględniając treść wyroku Trybunału – w oparciu o kryterium szczególnej dolegliwości represji. Zdaniem organu, badanie przesłanki szczególnej dolegliwości represji powinno być oparte na kryteriach zobiektywizowanych, a nie wyłącznie na subiektywnych odczuciach wnioskodawcy. Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organ stwierdził, że J. J. wraz z rodzicami i rodzeństwem został wysiedlony z własnego domu w [...] (gm. [...], pow. [...]) do miejscowości [...] (gm. [...], pow. [...]). Powyższe potwierdza m.in. ankieta W. J. (brata strony) złożona w 1952 r. do Powiatowego Biura Dowodów Osobistych w [...]. W ocenie organu, w miejscu wysiedlenia członkowie rodziny wnioskodawcy, jak i on sam, niewątpliwie wykonywali pracę przymusową, jednakże nie przybrała ona szczególnej formy, o jakiej mowa w wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Dalej wywiódł organ, że z wniosku o przyznanie przedmiotowego świadczenia wynika, iż J. J. został wysiedlony do miejscowości oddalonej około 3 km, dokąd też zostali wywiezieni i gdzie pracowali wszyscy członkowie jego rodziny, a w tej sytuacji trudno uznać, że wnioskodawca został "wyrwany" z dotychczasowego środowiska, ponieważ nie dotknęła go ani zmiana warunków społecznych ani klimatycznych. Organ zaakcentował, że J. J. został wywieziony wraz z całą rodziną, co jest szczególnie istotne w porównaniu do tych wysiedlonych, którzy takiego kontaktu z bliskimi zostali pozbawieni. Biorąc pod uwagę ówczesny wiek wnioskodawcy, organ zauważył, że nie rozdzielono go z matką, a zatem jego sytuacja była znacznie korzystniejsza niż innych wysiedlonych w trakcie okupacji. Ponadto, miejsce wykonywania pracy znajdowało się w niewielkiej odległości od miejsca zamieszkania, co wiąże się z tym, że praca ta wykonywana była w istocie w tym samym - zarówno kulturowo, jak i językowo - środowisku. Nie kwestionując faktu zamieszkiwania strony w uwłaczających godności warunkach i nie negując skutków brutalnego traktowania, jakiego doznała cała rodzina, organ stwierdził, że opisywane we wniosku i zeznaniach okoliczności nie spełniają przesłanek jednak represji szczególnie dotkliwej, która warunkuje otrzymanie świadczenia pieniężnego. W tym zakresie organ powołał wyroki WSA w Łodzi: z dnia 20 października 2010 r., sygn. akt II SA/Łd 932/10 oraz z dnia 26 listopada 2010 r., sygn. akt II SA/Łd 932/10. Nie godząc się z powyższą decyzją, J. J. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji, uznania zasadności roszczenia o przyznanie wnioskowanego świadczenia pieniężnego oraz zasądzenia kosztów postępowania. W uzasadnieniu podniósł, że organ w istocie powtórzył analogiczne zarzuty, jak w decyzji z dnia 7 lipca 2010 r. i nie skorzystał z wytycznych zawartych w wyroku z dnia 28 grudnia 2010 r., sygn. akt II SA/Op 505/10. Kwestionując pogląd organu, że w okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy nie doszło do represji w rozumieniu ustawy z dnia 31 maja 1996 r. z uwagi na brak "wyrwania" go z dotychczasowego środowiska, skarżący wywiódł, iż spełnia wszystkie warunki wymienione przez Trybunał Konstytucyjny, gdyż został brutalnie wysiedlony przez okupanta z ojcowizny i wywieziony do nieznanej mu miejscowości, gdzie zmuszano go do pracy niewolniczej na rzecz III Rzeszy. Pozbawiony został również prawa do edukacji oraz kontaktu z podzieloną rodziną, bowiem jego najstarszy brat został deportowany do pracy przymusowej na teren Niemiec. Dodatkowym zagrożeniem był fakt, że miejscowość [...] znajdowała się w strefie bezpośredniej granicy i tylko miedza dzieliła III Rzeszę od Generalnej Guberni. Ponadto skarżący wskazał, że od wyroku z dnia 20 października 2010 r., sygn. akt II SA/Łd 515/10), oddalającego skargę jego brata – E. J. na decyzję w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego, została wniesiona skarga kasacyjna. Poza tym, zarzucając organowi niekonsekwencję, skarżący podał, że decyzją z dnia 8 lutego 2011r. przyznał uprawnienie do świadczenia innemu jego bratu – Z. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując wnioski i argumentację zawarte w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie przed Sądem skarżący podtrzymał skargę i wnioski w niej zawarte, akcentując dodatkowo, że granica z III Rzeszą, która przebiegała w pobliżu miejsca jego deportacji była strzeżona przez uzbrojonych żandarmów z psami.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność ich wykładni oraz prawidłowość przyjętej procedury. Ponadto, stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., Sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, iż Sąd bierze z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa proceduralnego i materialnego niezależnie od treści podnoszonych w skardze zarzutów. Natomiast na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję administracyjną następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Dodać przy tym należy, a to wobec żądania zawartego w skardze, że Sąd nie jest kolejną instancją w postępowaniu administracyjnym, w związku z czym nie jest uprawniony do zastępowania organów administracji w zakresie załatwiana przez nie spraw, co w niniejszej sprawie oznacza, że nie posiada kompetencji do uznania zasadności dochodzenia prawa do świadczenia pieniężnego. Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w tak zakreślonych granicach, Sąd stwierdził, że nie odpowiada ono wymogom prawa. Na wstępie rozważań odnotować należy, że sprawa której dotyczy niniejsze postępowanie była już przedmiotem oceny sądowej. W sprawie tej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wypowiedział się w wyroku z dnia 28 grudnia 2010 r., sygn. akt II SA/Op 505/10. Wobec powyższego wskazać należy na regulację art. 153 P.p.s.a., zgodnie z którą ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. Wyrażona w powołanym przepisie zasada związania orzeczeniem sądu oznacza, że orzeczenie to oddziałuje na przyszłe postępowanie, tak administracyjne, jak i sądowoadministracyjne. Zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej oraz wskazań zawartych w uzasadnieniu wyroku. W pojęciu "ocena prawna" mieści się przede wszystkim wykładnia przepisów prawa materialnego i prawa procesowego, a także sposobu ich zastosowania w rozpoznawanej sprawie. Ocena prawna, podobnie jak zawarte w orzeczeniu wskazania co do dalszego postępowania, determinuje zatem działania każdego organu w postępowaniu administracyjnym podejmowane w sprawie, której dotyczyło postępowanie sądowoadministracyjne, aż do czasu jej rozstrzygnięcia. Natomiast wskazania do dalszego postępowania polegają na określeniu sposobu i kierunku uzyskania pełnego materiału faktycznego i dowodowego. Związanie oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania samego sądu oznacza natomiast, że sąd zobowiązany jest do podporządkowania się w pełnym zakresie poglądowi wyrażonemu we wcześniejszym orzeczeniu. Odnotować w tym miejscu należy, że w orzecznictwie sądowadministracyjnym trafnie wskazuje się na bezwzględny obowiązek zastosowania się przez organ administracji do poglądu prawnego i wynikających z niego wytycznych odnośnie dalszego biegu postępowania, który może być wyłączony tylko w razie istotnej zmiany stanu faktycznego lub zmiany przepisów prawa, a także po wzruszeniu tego orzeczenia w przewidzianym do tego trybie. Pominięcie przez organ administracyjny przy ponownym wydawaniu decyzji oceny prawnej wyrażonej przez sąd w wyroku, narusza tym samym zasadę związania tą oceną, a to z kolei oznacza, że podjęty akt lub czynność są wadliwe (por. wyroki NSA z dnia 6 maja 2009 r., sygn. akt II OSK 691/08, opubl. System Informacji Prawnej Lex nr 574442 oraz z dnia 20 listopada 2008 r., sygn. akt I OSK 1850/07, Lex nr 526070). Nie budzi też wątpliwości w judykaturze pogląd, że naruszenie prawa polegające na niezastosowaniu się przez organy do oceny prawnej wyrażonej we wcześniejszym wyroku w tej sprawie, stanowi wadę, którą sąd orzekający powinien wziąć pod uwagę z urzędu, niezależnie od tego, czy została ona podniesiona w skardze (por. wyrok NSA z dnia 8 maja 2008 r., sygn. akt II FSK 297/07, Lex nr 488566). Uwzględniając zatem w zakresie kontroli legalności zaskarżonej decyzji obowiązek wynikający z art. 153 P.p.s.a., należało uznać, że w ponownym postępowaniu administracyjnym organ nie zastosował się do wszystkich zaleceń i wskazań zawartych w wyroku z dnia 28 grudnia 2010 r., sygn. akt II SA/Op 505/10, a tym samym nie usunął ujawnionych tam nieprawidłowości. Przypomnieć bowiem trzeba, że w powyższym wyroku stwierdzono, iż warunkiem przyznania świadczenia pieniężnego według ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.), zwanej dalej ustawą, jest ustalenie faktu deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej. Wedle stanowiska Sądu, zaprezentowanego w wyroku z dnia 28 grudnia 2010 r., organ nie wyjaśnił, czy w przypadku skarżącego miała miejsce deportacja w rozumieniu art. 2 pkt 2 tej ustawy, o treści nadanej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt K 49/07. Przede wszystkim zwrócono uwagę na brak ustaleń pozwalających odpowiedzieć na pytanie, czy praca przymusowa wykonywana przez skarżącego przybrała szczególnie dotkliwą formę, tzn. czy była połączona z wysiedleniem (przymusową zmianą miejsca pobytu) i "wyrwaniem" z dotychczasowego środowiska. Sąd podkreślił przy tym, że stanowisko organu w tym zakresie winno uwzględnić fakt, iż skarżący został wywieziony z miejsca zamieszkania jako małoletni chłopiec, a zatem należało dokonać oceny charakteru zmiany miejsca pobytu, wykonywanej pracy i warunków, w których musiał funkcjonować jako dziecko, w tym także pod kątem możliwości kontaktowania się z rodziną oraz więzi społecznych z nowym otoczeniem. W tym zakresie Sąd wskazał szczegółowo zagadnienia, jakie powinien ustalić i ocenić organ w ponownym postępowaniu. Przechodząc do oceny kontrolowanej decyzji dostrzec trzeba, że co prawda organ uzupełnił postępowanie dowodowe o przesłuchanie skarżącego, jednakże w protokole przesłuchania nie zamieścił wszystkich pytań wskazywanych przez Sąd w wyroku z dnia 28 grudnia 2010 r., sygn. akt II SA/Op 505/10, w tym dotyczących organizacji dnia codziennego w okresie deportacji, ilości godzin pracy, możliwości odwiedzania pozostałej rodziny i znajomych, możliwości korzystania i dysponowania własnymi rzeczami codziennego użytku, co stanowi naruszenie art. 153 P.p.s.a. W sprawie nie nastąpiła przy tym zmiana stanu prawnego, jak również stanu faktycznego, która wyłączyłaby obowiązek podporządkowania się przez organ rozstrzygający wskazaniom Sądu zawartym w wyroku z dnia 28 grudnia 2010 r., co czyni zasadnym argument skargi niewykonania w całości jego zaleceń. Już tylko z tego powodu zaskarżona decyzja nie może pozostać w porządku prawnym i jest to najistotniejsza wada kontrolowanego rozstrzygnięcia. Ponadto, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ nie poddał uzupełnionych zeznań wystarczającej ocenie. Nie można również przyjąć, że poczynione przez organ ustalenia faktyczne oparte zostały na wszechstronnie rozważonym materiale dowodowym, czym ponownie naruszono przepisy procedury administracyjnej, określonej ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej K.p.a.

Po raz kolejny należy wskazać, że z art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. wynika, iż organ administracji publicznej podejmuje wszelkie kroki niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zobowiązany jest nie tylko zebrać, ale i rozpatrzyć w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy. Ponadto - zgodnie z art. 80 K.p.a. - winien ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Stosownie zaś do art. 107 § 3 K.p.a., uzasadnienie decyzji w zakresie ustaleń stanu faktycznego powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Wskazane uregulowania nakładają na orzekające organy obowiązek odnośnie zebrania pełnego materiału dowodowego w kwestiach mających znaczenie w sprawie, ale także - co należy podkreślić - odnośnie poddania zgromadzonych dowodów wnikliwej analizie i ocenie, natomiast świadectwem dochowania tych obowiązków jest treść uzasadnienia podjętej decyzji. Na takie rozumienie przedstawionych regulacji i konieczność ich zastosowania w ponownym postępowaniu zwracał Sąd uwagę w wyroku z dnia 28 grudnia 2010 r. Oceniając zaskarżoną decyzję przez pryzmat przedstawionych powinności organów administracji oraz zaleceń Sądu zawartych w powyższym wyroku, nie sposób skutecznie odeprzeć zarzutów skargi i uznać, że został w niej przedstawiony proces wartościowania mocy dowodowej oraz wiarygodności dowodów, a także przyjąć, że zawiera ona rozważania w przedmiocie wpływu i znaczenia podnoszonych przez skarżącego okoliczności na rozstrzygnięcie sprawy. W uzasadnieniu kontrolowanej decyzji organ poprzestał na ogólnym, niepopartym żadną argumentacją stwierdzeniu, że opisywane we wniosku i zeznaniach okoliczności nie spełniają przesłanek represji szczególnie dotkliwej, która warunkuje otrzymanie świadczenia pieniężnego. Tymczasem należało podać, które z okoliczności podnoszonych przez skarżącego zadecydowały o przedstawionym w decyzji stanowisku organu, że wnioskodawca nie został "wyrwany" z dotychczasowego środowiska. Ponadto, nie zostały poddane żadnej analizie i konfrontacji z innymi dowodami w sprawie zeznania świadków, a organ nie wyjaśnił, czy i ewentualnie jakie miały one znaczenie dla oceny spełnienia bądź niespełnienia przesłanek do otrzymania wnioskowanego świadczenia. Poza tym, pomimo wyraźnych wytycznych zawartych w wyroku z dnia 28 grudnia 2010r., sygn. akt II SA/Op 505/10, powtórnie nie odniesiono się do dołączonej przez skarżącego opinii Stowarzyszenia Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę z dnia 18 marca 2010 r., uznającej wniosek skarżącego za zasadny w rozumieniu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r. Nadto, zignorowane zostało polecenie Sądu dotyczące oceny wykonywanej pracy i warunków, w których skarżący musiał funkcjonować będąc dzieckiem oraz więzi społecznych z nowym otoczeniem, jako czynników mających wpływ na stanowisko w przedmiocie wykonywania pracy przymusowej w szczególnie dotkliwej formie, podkreślanej przez Trybunał Konstytucyjny. Natomiast argumenty uzasadnienia zaskarżonej decyzji przemawiające, według organu, za odmową przyznania skarżącemu przedmiotowego świadczenia, sprowadzają się w istocie do przytoczenia wniosków zawartych w powołanym wyroku WSA w Łodzi z dnia 26 listopada 2010 r., sygn. akt II SA/Łd 932/10, wydanym w sprawie brata skarżącego – E. J., przy czym zaznaczenia wymaga, że nie powiązano ich ze zgromadzonym w rozpoznawanej sprawie materiałem dowodowym, m.in. z oświadczeniami skarżącego o przymusowym opuszczeniu rodzinnego domu w dramatycznych okolicznościach; pozbawieniu majątku i podstawowych przedmiotów życia codziennego; znacznym pogorszeniu sytuacji rodzinnej i warunków, w jakich przyszło mu dorastać; zmuszania małego dziecka do pracy i życia w nieprzyjaznym (wrogim) otoczeniu – "na łasce" Niemca, w stresie i pod presją zagrożenia życia; pozbawienia możliwości nauki i normalnego dzieciństwa. W tym miejscu, w związku z argumentem organu o pozostawaniu przez skarżącego w korzystniejszej sytuacji od innych wywiezionych osób, które zostały rozdzielone z rodziną, zaakcentować trzeba, że w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, iż o deportacji (wywiezieniu) dziecka w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a ustawy można mówić również wtedy, gdy dziecko zostało wywiezione wraz z rodzicami na roboty przymusowe, a o represji nie decyduje ani wiek dziecka, ani też to, czy dziecko faktycznie pracowało (por. wyrok NSA z dnia 19 sierpnia 2004 r., sygn. akt II OSK 135/04, opubl. ONSAiwsa 2005 r., nr 1, poz. 15). Pogląd ten skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela. Z tego względu przy ocenie, czy skarżący spełnia ustawowe przesłanki przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego organ winien wziąć pod uwagę te okoliczności w kontekście podawanego we wniosku faktu wykonywania pracy przymusowej. Jeszcze raz zatem powtórzyć trzeba, że organ nie dokonał dostatecznej oraz samodzielnej (własnej) oceny przesłanek warunkujących przyznanie przedmiotowego świadczenia i ponownie - wbrew wskazaniom Sądu - nie wyjaśnił, czy skarżący podlegał represji w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a ustawy i nie dał temu wyrazu w zaskarżonej decyzji. Zaniechanie przez organ wartościowania zgromadzonych dowodów i ich konfrontacji czyni kontrolowaną decyzję niezrozumiałą, zwłaszcza gdy - z jednej strony - organ potwierdza fakt zamieszkiwania skarżącego w uwłaczających godności warunkach i nie neguje skutków brutalnego traktowania, jakiego doznała cała rodzina, z drugiej zaś podnosi, że nie dotknęła skarżącego zmiana warunków społecznych, bez jakiegokolwiek wyjaśnienia, jakie okoliczności sprawy uzasadniają taki wniosek. Zarzut ten dotyczy również zawartego w zaskarżonej decyzji stwierdzenia o wykonywaniu pracy w środowisku tożsamym kulturowo i językowo z miejscem stałego zamieszkania skarżącego. Materiał dokumentacyjny sprawy nie daje wszak żadnej wiedzy na ten temat. W związku z tymi zarzutami przypomnienia wymaga, że wyrokiem z dnia 28 grudnia 2010 r., sygn. akt II SA/Op 505/10, Sąd zobowiązał organ do podjęcia rozstrzygnięcia zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a., czyli m.in. do podania faktów uznanych za udowodnione oraz dowodów, na których się oparto. Zdaniem zespołu orzekającego w niniejszej sprawie, w konsekwencji wskazanych braków zaskarżonej decyzji zasadnym staje się pogląd, że przy ocenie przesłanek uprawniających skarżącego do przyznania wnioskowanego świadczenia organ oparł się na nierozpatrzonym wszechstronnie materiale dowodowym, sformułował kilka istotnych dla rozstrzygnięcia wniosków w sposób ogólny, bez ich bliższego uzasadnienia. Oznacza to, że postępowanie w rozpoznawanej sprawie nosi cechy dowolności, a tym samym przeprowadzone zostało z naruszeniem art. 80 K.p.a. Zarzut dowolności zostaje wykluczony dopiero ustaleniami dokonanymi w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 K.p.a.), zgromadzonego i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 K.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści (por. wyrok NSA z dnia 4 lipca 2001 r., sygn. akt I SA 1768/99, Lex nr 54171). Z kolei brak ustaleń w wyżej opisanym zakresie czyni niemożliwym dokonanie przez Sąd oceny spełnienia przez skarżącego przesłanek określonych w art. 2 pkt 2 lit. a ustawy. Sąd nie jest bowiem uprawniony - co wyraźnie podkreślono w poprzednim orzeczeniu sądowym - do dokonywania we własnym zakresie ustaleń faktycznych, gdyż stosownie do treści art. 133 § 1 P.p.s.a., sąd orzeka na podstawie akt sprawy, a więc z uwzględnieniem stanu faktycznego i prawnego wynikającego z akt sprawy, a istniejącego w dacie wydania decyzji. Badając dalej kwestionowaną decyzję Sąd stwierdził również, co sygnalizowano już wcześniej, że jej uzasadnienie nie spełnia wymogów określonych w art. 107 § 3 K.p.a. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji ogranicza się bowiem w głównej mierze do zacytowania wyroku Trybunału Konstytucyjnego, odwołania się do okoliczności wskazanych we wniosku skarżącego o przyznanie świadczenia oraz przytoczenia argumentacji zawartej w wyroku WSA w Łodzi w sprawie brata skarżącego, a następnie do konkluzji, że praca skarżącego nie przybrała szczególnie dotkliwej formy, tzn. nie była połączona z "wyrwaniem" z dotychczasowego środowiska. W tym miejscu podkreślić należy, że uzasadnienie decyzji, stanowiące jej obowiązkowy składnik, jest wyrazem prawidłowego przeprowadzenia przez organ procesu rozpoznawczego i dedukcyjnego w zakresie niezbędnym dla rozstrzygnięcia sprawy. Uzasadnienie stanowi integralną część decyzji i jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia, stanowiącego dyspozytywną jej część. Znamiennym jest, że na gruncie przepisów procedury administracyjnej ustawodawca powiązał obowiązek uzasadniania podjętego aktu z zasadą przekonywania (art. 11 K.p.a.) oraz zasadą prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej (art. 8 K.p.a.). Nie ulega również wątpliwości, że uzasadnienie winno spełniać rolę edukacyjno-perswazyjną w stosunku do adresatów decyzji, powinno również umożliwiać kontrolę poprawności decyzji. Z tego względu motywy decyzji powinny być tak ujęte, aby strona mogła poznać tok rozumowania poprzedzającego wydanie rozstrzygnięcia oraz zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, jakimi kierował się organ przy załatwianiu sprawy. Niewątpliwie tego wszystkiego zabrakło w rozpoznawanej sprawie, co stanowi o naruszeniu podstawowych zasad postępowania administracyjnego. Reasumując dotychczasowe wywody stwierdzić przyjdzie, że - po pierwsze - orzekający w sprawie organ nie uwzględnił wszystkich wskazań zawartych w wyroku z dnia 28 grudnia 2010 r., sygn. akt II SA/Op 505/10, a tym samym naruszył zasadę związania orzeczeniem sądu wyrażoną w art. 153 P.p.s.a. Natomiast, jak słusznie podnosi się w orzecznictwie, nieprzestrzeganie tego przepisu w istocie podważałoby obowiązującą w demokratycznym państwie prawnym zasadę sądowej kontroli nad aktami i czynnościami organów administracji i prowadziłoby do niespójności działania systemu władzy publicznej (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 16 czerwca 2009 r., sygn. akt II SA/Ol 443/09, Lex nr 501813). Po wtóre - organ nie dokonał wystarczającej oceny, czy w przypadku skarżącego miała miejsce deportacja w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a ustawy, o treści nadanej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009r., sygn. akt K 49/07, i nie przeanalizował zgromadzonego materiału dowodowego, czym naruszył art. 7 i 77 i 80 K.p.a. Po trzecie - sposób uzasadnienia zaskarżonej decyzji, bez odniesienia się do konkretnych dowodów zgromadzonych w sprawie, jest niewystarczający i świadczy o naruszeniu art. 107 § 3 K.p.a. Oceny tej nie może zmienić wskazywany w zaskarżonej decyzji fakt wydania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyroku oddalającego skargę brata skarżącego – E. J. na decyzję w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego, gdyż orzeczenie to nie jest wiążące w niniejszej sprawie. Jak wywiedziono już wyżej, Sąd jest natomiast związany orzeczeniem własnym z dnia 28 grudnia 2010 r., sygn. akt II SA/Op 505/10, oraz zawartymi w uzasadnieniu tegoż wyroku wytycznymi co do dalszego postępowania. Mając na uwadze powyższe okoliczności, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z 153 P.p.s.a. orzeczono, jak w punkcie 1 sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności zaskarżonej decyzji oparto o przepis art. 152 P.p.s.a., natomiast o kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań i sprowadzają się przede wszystkim do przeprowadzenia postępowania zgodnie z zasadami procedury administracyjnej, uwzględnienia wskazań w zakresie oceny przesłanek określonych w art. art. 2 pkt 2 lit. a ustawy oraz realizacji zasady związania orzeczeniem Sądu, w tym zaleceń dowodowych zawartych w poprzednio wydanym wyroku. Szczególnego podkreślenia wymaga ponadto konieczność odniesienia się do obszernych i umotywowanych argumentów skarżącego, pamiętając przy tym, iż czynniki wskazujące na zaostrzony charakter represji w porównaniu do "zwykłej" pracy przymusowej zostały w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009r., sygn. akt K 49/07, podane jedynie przykładowo. Poza tym organ powinien zwrócić uwagę i odnieść się do faktu wydania na rzecz brata skarżącego – Z. J. decyzji przyznającej tożsame świadczenie, jakie jest dochodzone przez skarżącego w niniejszym postępowaniu.