Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA 44/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2004-09-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daniela Kozłowska (spr.) Sędziowie WSA Krystyna Kleiber WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant Katarzyna Babik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 września 2004 r. sprawy ze skargi [...] Przedsiębiorstwa [...] "P." na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] listopada 2002 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

I SA 44/03

U z a s a d n i e n i e

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 18 stycznia 2002 r., sygn. I SA 1437/00, uchylił decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] czerwca 2000 r., nr [...], oraz poprzedzającą ją decyzję tego organu z dnia [...] grudnia 1999 r., nr [...], w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium [...] Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] maja 1952 r., nr [...], o wywłaszczeniu na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 – 1945 (Dz. U. Nr 20, poz. 138) nieruchomości przy ul. [...] i [...] oraz [...] w G.

Sąd ustalił, że dla wypełnienia dyspozycji art. 1 ust. 1 dekretu konieczne jest łączne spełnienie wszystkich występujących w nim przesłanek, a więc nieruchomość musi być w okresie od [...].09.1939 r. do [...].05.1945 r. zajęta na cele użyteczności publicznej, a ponadto w dniu wejścia w życie dekretu znajdować się we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych. Określenia "nieruchomości zajęte" i "znajdujące się we władaniu" oznaczają władcze przejęcie i posiadanie nieruchomości, niezależnie od woli jej właściciela. Za władcze zajęcie i posiadanie nieruchomości nie można uznać jej użytkowania na podstawie umowy najmu. Skarżący wskazywał, że decyzja wywłaszczeniowa z 1952 r. była wydana z rażącym naruszeniem prawa, bowiem poza okresem sprawowania władzy przez okupanta nieruchomość była wynajmowana, a więc przesłanki do jej wywłaszczenia nie zostały spełnione. Ustalenia organów w zakresie wynajmowania nieruchomości nie są wystarczające co powoduje, że decyzje wydane zostały z naruszeniem art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Organ nie rozważył, czy można mówić o władczym zajęciu nieruchomości na cele użyteczności publicznej od dnia [...].09.1939 r. skoro między właścicielem nieruchomości a Dyrekcją P.zawarta została umowa najmu, a czas jej trwania został przedłużony do dnia [...] marca 1940 r. Skarżący złożył do akt dokument w postaci odcinka przekazu pocztowego, którym Dyrekcja Okręgu Poczt i Telegrafów w W. przesłała K. C. kwotę 10000 zł tytułem komornego za lokal urzędu pocztowego w G. za miesiąc styczeń 1950 r. Organ odmówił temu dokumentowi mocy dowodowej twierdząc, że jego treść nie przesądza o tym, iż chodzi o tę samą nieruchomość, która jest przedmiotem postępowania, a ponadto Dyrekcja Okręgu P. w W. nie posiada dokumentacji dotyczącej najmu lub dzierżawy wymienionej nieruchomości. Ocena ta wykracza poza ramy swobodnej oceny dowodów i ma cechy daleko posuniętej dowolności. Nie można twierdzić przy istniejącej wcześniej umowie najmu i tożsamości stron, iż dowód wpłaty czynszu za późniejszy okres nie świadczy (choćby pośrednio) o dalszym trwaniu umowy co do określonej nieruchomości, tym bardziej, że brak jest jakichkolwiek danych, aby K. C. wynajmowała P. inne nieruchomości. Nie można również przyjąć, jak uczynił to organ I instancji, że brak umowy najmu w Dyrekcji Okręgu P. w W. jest wystarczającym dowodem braku takiej umowy za okres od 1945 r. do 1950 r. Wszystkie te okoliczności wymagają zgodnie z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a wszechstronnego wyjaśnienia.

Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] września 2002 r., nr [...], stwierdził nieważność orzeczenia Prezydium [...] Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] maja 1952 r. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że w orzeczeniu z [...] maja 1952 r. zawarte są ogólnikowe stwierdzenia, iż nieruchomość K. C. została przed dniem [...] maja 1945 r. zajęta na cele użyteczności publicznej i znajdowała się w dniu [...] kwietnia 1948 r. w posiadaniu Skarbu Państwa. Podstawowe znaczenie ma kwestia, na jakiej podstawie P. w G. użytkował nieruchomości. W piśmie z dnia [...] maja 1949 r. K. C. podała, że nieruchomość już przed [...] września 1939 r. była użytkowana przez P.na zasadzie umowy najmu. Umowa ta została przedłużona do [...] marca 1940 r. Odnosząc się do przekazu pocztowego za styczeń 1950 r. organ podał, że chociaż nie wskazuje on konkretnej nieruchomości, to z akt nie wynika aby K. C. wynajmowała P. inną nieruchomość w G. Należy wobec tego uznać, że nieruchomość była w użytkowaniu [...] P. na podstawie umowy najmu. Przedmiotowa nieruchomość w okresie od [...] września 1939 r. do [...] maja 1945 r. była zajęta na cel określony w art. 2 pkt 1 lit. f, tj. na cel użyteczności publicznej rozumiany w niniejszej sprawie jako prowadzenie urzędu pocztowego, jednak brak jest podstaw do stwierdzenia, że w sprawie została spełniona przesłanka określona w art. 1 ust. 1 dekretu, dopuszczająca wywłaszczenie tylko tych nieruchomości, które w dniu wejścia w życie dekretu znajdowały się we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 stycznia 2002 r. jednoznacznie stwierdził, że za władcze zajęcie i posiadanie nieruchomości nie można uznać jej użytkowania na podstawie umowy najmu. Tym samym skoro bezspornym w sprawie jest nie tylko sam fakt istnienia umowy najmu ale ponadto istnienie tej umowy zostało w powołanym wyroku NSA ocenione jako niespełniające warunku władczego zajęcia i posiadania nieruchomości, to należy stwierdzić, że w sprawie nie została spełniona obligatoryjna przesłanka dopuszczalności wywłaszczenia nieruchomości określona w art. 1 ust. 1 dekretu. Wobec powyższego orzeczenie z dnia [...] maja 1952 r. dotknięte jest wadą określona w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyło Przedsiębiorstwo [...] P. Dyrekcja Okręgu P.w W. podnosząc, że dopuszczony jako dowód odcinek zawiadomienia dla odbiorcy o nadejściu przekazu pocztowego nie potwierdza tytułu prawnego. Na zawiadomieniu nie ma adnotacji o przyjęciu przez K. C. kwoty komornego, a tym samym potwierdzenia, że łączył ją z P. stosunek najmu. Ustalenie istnienia stosunku najmu należy stosownie do art. 189 k.p.c. do właściwości sądu cywilnego i jest jednocześnie zagadnieniem wstępnym na gruncie postępowania administracyjnego. Z powyższych względów postępowanie administracyjne powinno być zawieszone na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.

Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] listopada 2002 r., nr [...], utrzymał w mocy powyższą decyzję argumentując, jak wcześniej i dodając, że organ nie ustalał istnienia stosunku najmu, ze skutkiem jak czyni to sąd cywilny, lecz jedynie uznał, że korzystanie z nieruchomości przez [...] P. w G. nie miało charakteru władczego zajęcia.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Państwowe Przedsiębiorstwo [...] P. Dyrekcja Okręgu w W. podnosi, że podstawowe znaczenie w sprawie ma ustalenie, na jakiej podstawie [...] P. w G. użytkował nieruchomość przy ul. [...]. Odcinek zawiadomienia o nadejściu przekazu pocztowego nie stanowi dowodu na istnienie umowy najmu. Ustalenie, że stosunek taki istniał należy do sądu cywilnego i jest zagadnieniem wstępnym w postępowaniu administracyjnym. Organ naruszył art. 6, 7, 76 i 77 k.p.a., gdyż w materiale dowodowym pojawiła się istotna rozbieżność pomiędzy dowodami, tj. odcinkiem przekazu pocztowego oraz orzeczeniem o odszkodowaniu Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] listopada 1962 r., wydanym na wniosek K. C., którym to wnioskiem uznała ona fakt wywłaszczenia nieruchomości.

Odpowiadając na skargę Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W związku z powyższym niniejsza skarga podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co wynika z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269).

Skarga podlegała oddaleniu. Sąd badając legalność wydanych decyzji stwierdził przede wszystkim, że jest związany oceną prawną wyrażoną przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 stycznia 2001 r., sygn. I SA 1437/02, w którym Sąd ten uznał, iż za władcze zajęcie nieruchomości nie może być uznane użytkowanie nieruchomości na podstawie umowy najmu. Taka umowa między właścicielem nieruchomości a Urzędem Pocztowym istniała, o czym świadczy choćby pośrednio dowód wpłaty czynszu najmu za miesiąc styczeń 1950 r. Skarżący nie przedstawił dowodów, że w dniu wejścia w życie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. w wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 Skarb Państwa władał przedmiotową nieruchomością w rozumieniu art. 1 ust. 1. Tak więc nie została spełniona jedna z przesłanek uzasadniających wywłaszczenie nieruchomości na wskazanej podstawie prawnej.

Sąd podzielił pogląd przedstawiony w decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] listopada 2002 r., iż organ nie ustalał istnienia stosunku najmu, jak czyni to sąd cywilny, lecz jedynie uznał, że korzystanie z nieruchomości przez [...] P. w G. nie wynikało z władczego jej zajęcia w rozumieniu art. 1 ust. 1 wymienionego dekretu.

Podniesiona przez skarżącego konieczność zawieszenia postępowania administracyjnego do czasu rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego nie występuje w niniejszej sprawie. Pod pojęciem zagadnienia wstępnego należy rozumieć sytuację, w której wydanie orzeczenia merytorycznego uwarunkowane jest uprzednim rozstrzygnięciem wstępnego zagadnienia prawnego, przy czym jest to zagadnienie otwarte, tzn. nie było przesądzone na właściwej drodze. Ponadto zawieszenie postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. wymaga związku przyczynowego pomiędzy rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej a zagadnieniem wstępnym. W niniejszej sprawie związek taki nie występuje. Wobec tego nie ma podstaw do zawieszenia postępowania administracyjnego w celu ustalenia istnienia stosunku najmu, gdyż jak wykazano decydujące znaczenie ma władcze przejęcie i posiadanie nieruchomości., a za takie nie można uznać władania nieruchomością na podstawie tytułu prawnego, np. umowy najmu.

Także podnoszona przez skarżącego okoliczność, że orzeczenie o odszkodowaniu na wniosek wywłaszczonego oznacza uznanie faktu wywłaszczenia nieruchomości nie ma znaczenia dla oceny zgodności z prawem decyzji o wywłaszczeniu, bowiem wypłata odszkodowania nie uniemożliwia badania legalności samego wywłaszczenia, a ponadto jest zdarzeniem późniejszym niemającym wpływu na treść decyzji wywłaszczeniowej.

Z powyższych względów Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).