Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1175/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2022-01-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Renata Owczarzak Sędziowie sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) asesor WSA Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] lipca 2021 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania T. K. (dalej określana jako Skarżąca) od decyzji Prezydenta Miasta B. z dnia [...] maja 2021 r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej powoływana jako kpa) oraz art. 17 ust. 1, ust. 3 i ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej powoływana jako uśr) - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że zaskarżoną decyzją organ I instancji odmówił Skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad córką. Organ w uzasadnieniu wskazał, że strona pobiera emeryturę, co wyklucza przyznanie wnioskowanego świadczenia z uwagi na treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr, a nadto z uwagi na oświadczenie strony, że nie zawiesi prawa do emerytury. Organ wskazał, że strona domaga się przyznania wnioskowanego świadczenia w wysokości różnicy pomiędzy wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a uzyskiwaną emeryturą, jednak powołany przepis wyklucza taką możliwość.

W odwołaniu Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji:

1. obrazę art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji również jego niewłaściwe zastosowanie i odmówienie świadczenia z tego powodu, że ma przyznane prawo do emerytury, mimo że przepis ten w zakresie, w jakim różnicuje jej sytuację z sytuacją osób otrzymujących takie świadczenie, został uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją;

2. naruszenie konstytucyjnej zasady równości (art. 32) oraz niedyskryminacji (art. 18) poprzez dokonywanie przez organ takiej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr, która pozbawia ją w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pomimo tego, że przysługujące jej prawo do emerytury opiewa na kwotę niższą niż wnioskowane świadczenie;

3. obrazę art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr poprzez bezpodstawne narzucenie konieczności dokonania wyboru korzystniejszego świadczenia (z punktu jego wysokości) i uzależnienie wydania pozytywnej decyzji od przedstawienia decyzji organu rentowego o zawieszeniu przysługującego jej prawa do emerytury, podczas gdy prawidłowa interpretacja przepisu winna skutkować możliwością otrzymania wnioskowanego świadczenia w wysokości różnicy pomiędzy nim a otrzymywana emeryturą.

Kolegium, rozpatrując odwołanie, wskazało, że z akt sprawy wynika, iż Skarżąca otrzymuje emeryturę z ZUS w wysokości do wypłaty [...] zł. Z jej pisma z [...] .02.2021 r. wynika, że z emerytury nie chce zrezygnować, nie przedłoży decyzji o zawieszeniu świadczeń z ZUS i domaga się przyznania wnioskowanego świadczenia pomniejszonego o wysokość uzyskiwanej emerytury.

W świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Spór w niniejszej sprawie powstał na kanwie nowej linii orzeczniczej dotyczącej wykładni cyt. przepisu, zgodnie z którą narusza zasadę równości taka jego wykładnia, która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury (renty) w wysokości niższej niż to świadczenie. Sądy, dając prymat wykładni systemowej, celowościowej i funkcjonalnej nad dotychczas przyjmowaną wykładnią językową tego przepisu, akcentowały istotną zmianę relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do tego świadczenia. Wysokość świadczenia pielęgnacyjnego w czasie złożenia wniosku o przyznanie tego świadczenia wynosiła 1971 zł (w dacie wprowadzenia negatywnej przesłanki przyznania świadczenia w cytowanym przepisie - 1.05.2004 r. - wysokość świadczenia pielęgnacyjnego wynosiła 420 zł). Skarżąca uzyskuje emeryturę w wysokości stanowiącą część kwoty świadczenia pielęgnacyjnego.

Kolegium za trafny przyjęło pogląd wyrażony w wyroku WSA w Poznaniu z 14.11.2019 r. w sprawie II SA/Po 662/19, potwierdzony orzecznictwem NSA (wyroki o sygn. I OSK 2375/20, I OSK 254/20, I OSK 764/20, I OSK 650/20), że wypłata różnicy między wysokością emerytury a wysokością świadczenia pielęgnacyjnego pozostaje w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 uśr, który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa kwotowo. Nadto spowoduje to dalsze wątpliwości co do zachowania zasady równości, a też komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania np. trzynastej emerytury czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno-rentowe. Osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne i osoby pobierające emeryturę podlegają obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, z tym że osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne wtedy, gdy nie podlegają obowiązkowi ubezpieczenia z innego tytułu (art. 66 ust. 1 pkt 16 i 28a ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, tekst jednolity Dz. U. z 2020 r. poz. 1398). Podstawą wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne dla osób pobierających emeryturę jest kwota emerytury (art. 81 ust. 8 pkt 2 ww. ustawy), a dla osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne - kwota odpowiadająca wysokości świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych (art. 81 ust. 8 pkt 9b cyt. ustawy). W sytuacji, gdy dana osoba będzie otrzymywała emeryturę i część świadczenia pielęgnacyjnego, podstawa wymiaru jej składek na ubezpieczenie zdrowotne będzie inna niż osób pobierających tylko świadczenie pielęgnacyjne. Pobierana emerytura stanowić bowiem będzie inny tytuł ubezpieczenia w rozumieniu ww. art. 66 ust. 1 pkt 28 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych i tylko ona (w kwocie niższej niż świadczenie) stanowić będzie podstawę wymiaru składek. W przypadku składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe opłacanych za osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne przez okres wskazany w art. 6 ust. 2a pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r. poz. 266) pojawi się problem ustalenia podstawy wymiaru tych składek. W przypadku uznania, że podstawą odpowiadającą wysokości świadczenia pielęgnacyjnego, przysługującego na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych, nie jest kwota określona w art. 17 ust. 3 uśr, a kwota stanowiąca faktyczną wypłatę różnicy między wysokością świadczenia z tego przepisu a emeryturą netto, to sytuacja osób pobierających pełne świadczenie pielęgnacyjne będzie inna niż tych, które pobierają to świadczenie w wysokości uzupełniającej wysokość emerytury do kwoty świadczenia określonej w ustawie.

Powyższe przemawia za celowością dopuszczenia możliwości przyznania osobom spełniającym warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, a pobierającym emeryturę, świadczenia w pełnej wysokości określonej w art. 17 ust. 3 uśr. Warunkiem niezbędnym do przyznania tego świadczenia jest dokonanie przez osobę uprawnioną wyboru jednego z tych świadczeń. Nie gwarantowałaby bowiem zasady równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr, która umożliwiałaby przyznanie osobom pobierającym emeryturę dodatkowo świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości. Osoba mająca prawo do emerytury znajdowałaby się wówczas w korzystniejszej sytuacji od opiekuna, który otrzymywałby tylko świadczenie pielęgnacyjne, i nie miałaby możliwości przejścia na emeryturę.

W przypadku zbiegu uprawnień do świadczeń ustawodawca wprowadził zasadę wypłat jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 uśr, w którym wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego.

Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (art. 27 ust. 5 pkt 5 uśr czy art. 96 ustawy o emeryturach i rentach z FUS) wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Nie ma jednego przepisu regulującego zbieg uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury przyznawanych i wypłacanych przez różne organy. W tej sytuacji, zdaniem organu odwoławczego, kierując się argumentacją wskazaną w na wstępie cytowanych wyrokach sądów, uznać należy, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna dokonać wyboru jednego z tych świadczeń i zrezygnować z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie - emerytury. W tym przypadku swój wybór może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu również na wniosek emeryta lub rencisty. Instytucja zawieszenia prawa do świadczenia była wykorzystywana do uzyskania w przyszłości wyższych świadczeń. Nie ma jednak przeszkód, by znalazła zastosowanie w sprawach takich jak niniejsza, dla celów pozaubezpieczeniowych. Ustawodawca bowiem nie wprowadził żadnych ograniczeń w zakresie złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 cyt. ustawy). Emerytura jest prawem niezbywalnym, ale zawieszenie tego prawa i wstrzymanie jej wypłaty skutkuje odpadnięciem negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr, tj. posiadania prawa do emerytury, które w tym wypadku wiązane być musi nie tylko z samym prawem, ale i z realizacją tego prawa w postaci wypłaty emerytury. Zgodnie z art. 24 ust. 2 uśr, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona złożyła wniosek wraz z decyzją o wstrzymaniu wypłaty emerytury. W miesiącu wydania decyzji o wstrzymaniu emerytura nie będzie wypłacana i strona nabędzie prawo do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości.

Kolegium zauważyło, że organ, kierując się brzmieniem art. 9 kpa, poinformował stronę o możliwości zawieszenia emerytury i przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty i wezwał do złożenia wymaganych dokumentów. Uczynił to dwukrotnie - pismem z dnia [...].03.2021 r. i [...] .04.2021 r. Strona takich dokumentów nie przedstawiła, jednoznacznie wskazując, że nie zawiesi prawa do emerytury i wnosi o przyznanie wnioskowanego świadczenia wysokości różnicy pomiędzy uzyskiwaną emeryturą a wysokością świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ odwoławczy podzielił pogląd przedstawiony w wyroku NSA z 24.11.2021 r., I OSK 1416/20, znajdujący potwierdzenie także w aktualnej linii orzeczniczej (m.in. wyroki NSA z 27.05.2020 r., I OSK 2375/19, z 24.08.2020 r., I OSK 650/20, wyroki WSA w Bydgoszczy z 12.01.2021 r., II SA/Bd 1019/20, w Gdańsku z 11.02.2021 r., III SA/Gd 1198/20), zgodnie z którym wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury pozostawałaby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 uśr, który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznaczna kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracyjny w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Praktyka taka spowodowałaby dalsze wątpliwości co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalania przez organ wyrok należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania np. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno-rentowe.

Kolegium uznało za chybiony zarzut, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr został uznany przez wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 26.06.2019 r., SK 2/17, za niezgodny z Konstytucją, albowiem zgodnie z powołanym wyrokiem cyt. przepis w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie zachodzi.

Skargę na ww. decyzję złożyła Skarżąca, zarzucając jej:

1. obrazę prawa materialnego, która miała wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji również jego niewłaściwe zastosowanie i odmówienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu, że ma ona ustalone prawo do emerytury, mimo że przepis ten w zakresie, w którym różnicuje sytuację strony z sytuacją osób otrzymujących takie świadczenie (znaczna dysproporcja w wysokości uzyskiwanych świadczeń) został uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją;

2. obrazę prawa materialnego, która miała wpływ na wynik sprawy, poprzez naruszenie Konstytucyjnej zasady równości (art. 32 Konstytucji RP) oraz zasady niedyskryminacji (art. 18 Konstytucji RP) poprzez dokonywanie przez organ takiej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr, która pozbawia stronę w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, pomimo tego, że przysługujące stronie prawo do emerytury opiewa na wartość niższą niż świadczenie pielęgnacyjne;

3. obrazę prawa materialnego, która miała wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie za wiążącą tej linii orzeczniczej, która nakazuje stronie dokonania wyboru korzystniejszego świadczenia (z punktu widzenia tylko jego wysokości) i uzależnienie wydania pozytywnej decyzji co do świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji organu rentowego o zawieszeniu przysługującego prawa do emerytury, podczas gdy prawidłowa interpretacja ww. przepisu prowadzić winna do wniosku, że w aktualnym brzmieniu pozbawia on stronę przysługującego jej z mocy art. 17 ust. 1 uśr prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko do wysokości otrzymywanej emerytury (a nie w całości), co z kolei powinno skutkować możliwością otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości różnicy pomiędzy nim a otrzymywaną emeryturą;

4. obrazę prawa materialnego, która miała wpływ na wynik sprawy, tj. art. 27 ust. 5 uśr oraz art. 95 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w zw. z art. 17 ust. 3 uśr poprzez ich niewłaściwe zastosowanie w niniejszej sprawie (na zasadzie analogii), podczas gdy żaden z tych przepisów nie odnosi się do zbiegu świadczeń - emerytalnego oraz świadczenia pielęgnacyjnego, co w konsekwencji doprowadziło organ do błędnego wykluczenia możliwości równoczesnego pobierania obu ww. świadczeń.

W związku z powyższym Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz rozważenie przez Sąd konieczności uchylenia również poprzedzającej ją decyzji organu I instancji - Prezydenta Miasta B. - a następnie przekazanie temu organowi sprawy do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu Skarżąca wskazała, że odmawia rezygnacji z przysługującego jej prawa do emerytury nawet w formie zawieszenia. Tylko pozornie bowiem świadczenie pielęgnacyjne należy w tym przypadku uznać za korzystniejsze, gdyż odnosi się to tylko do kryterium wysokości pomiędzy tymi świadczeniami, zaś zawieszenie prawa do emerytury niesie za sobą dalsze, negatywne konsekwencje - przejawiające się przede wszystkim w tym, że w sytuacji zgonu Skarżącej w czasie zawieszenia prawa do emerytury pozbawi to jej córkę prawa do "przejścia" na świadczenie po matce - znacznie wyższe. Rodzi to obawy o przyszłość niepełnosprawnego dziecka, któremu w tej sytuacji zabraknie należącego się mu znacznie wyższego świadczenia po matce.

Skarżąca podziela poglądy sądów administracyjnych, które opowiedziały się za tym, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury - nie w całości, ale jedynie do wysokości tej emerytury. NSA w wyroku z 28.06.2019 r., I OSK 757/19, podkreślił, że zachowanie zasady równości będzie miało miejsce jedynie wówczas, gdy osoba mająca prawo do renty otrzyma świadczenie pielęgnacyjne w wysokości różnicy pomiędzy jego wysokością a wysokością otrzymywanej renty. Jej sytuacja nie będzie bowiem wówczas korzystniejsza niż osoby nieposiadającej prawa do renty, ani też mniej korzystna niż osoby otrzymującej wyłącznie rentę znacznie niższa niż świadczenie pielęgnacyjne. W przeciwnym razie, tj. w sytuacji, kiedy od strony wymaga się rezygnacji z prawa do emerytury, dochodzi do swoistej jej dyskryminacji, a ta również nie powinna zaistnieć.

Skarżąca zwróciła również uwagę na to, że żaden z przepisów, tj. ani art. 27 ust. 5 uśr, ani też art. 95 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, nie odnosi się w swej treści do zbiegu uprawnień do świadczeń pielęgnacyjnego oraz emerytalnego. Brak jest zatem (poza literalnym brzmieniem art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr) przepisu wyłączającego możliwość otrzymania obu tych świadczeń. Nieuprawnione jest zatem stwierdzenie Kolegium, jakoby w tym przypadku ustawodawca wprowadził zasadę jednego świadczenia. Taka interpretacja wynika wyłącznie z twierdzenia części sądów administracyjnych, które miały dojść do przekonania, że możliwość zbiegu emerytury oraz świadczenia pielęgnacyjnego jest sprzeczne z art. 17 ust. 3 uśr (w swej treści precyzyjnie określającego wysokość świadczenia pielęgnacyjnego). Skarżąca tej tezy nie podziela, wskazując, że wynikająca z przepisów określona konkretnie kwota ułatwia wyznaczenie wyraźnej różnicy pomiędzy świadczeniami. Sam tylko fakt istnienia dalszych wątpliwości w stosowaniu prawa - w przypadku obrania koncepcji wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości różnicy między świadczeniem pielęgnacyjnym i emeryturą - nie może samo przez się powodować wykluczenia takiej możliwości. Skarżąca zgadza się z twierdzeniem, że organy administracji publicznej nie są uprawnione do tego, ażeby dowolnie i w odmienny (niż to zostało określone w ustawie) sposób ustalać wysokość świadczenia pielęgnacyjnego. Wyraża jednak przekonanie, że skoro wysokość obu świadczeń jest określona kwotowo (w tym świadczenie pielęgnacyjne - ustawowo) i precyzyjnie, to nie stanowi problemu określenie różnicy pomiędzy świadczeniem wyższym i niższym, skoro zasadzie równości nie sprzeciwia się wyłącznie przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w kwocie przewyższającej wysokość emerytury, lecz nie przekraczającej ustawowej wysokości świadczenia pielęgnacyjnego. W tej sytuacji nie dochodzi do dowolności decyzji organu administracyjnego, który decyzję wydaje w zakresie ustawowo określonej kwoty.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoją dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlegała oddaleniu.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 1 uśr, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Nie jest sporne w rozpatrywanej sprawie, że Skarżąca jako matka sprawująca opiekę nad córką jest uprawniona do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku spełnienia przesłanek ustawowych.

Z kolei przepis ust. 5 powołanego artykułu stanowi katalog przesłanek negatywnych w zakresie przyznania przedmiotowego świadczenia. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje m.in., jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Przedmiotem sporu w rozpoznawanej sprawie jest wykładnia i prawidłowe zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr, bowiem organy rozstrzygające w sprawie odmówiły Skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na przysługujące jej prawo do emerytury. Organy obu instancji ustaliły, że Skarżąca uprawniona jest do emerytury i nie zawiesi prawa do tego świadczenia, co podkreśliła w toku postępowania.

Sąd podziela stanowisko wypracowane w orzecznictwie sądów administracyjnych (i akceptowane przez organy w toku będącego przedmiotem kontroli postępowania administracyjnego) dopuszczające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które mają ustalone prawo do emerytury (por. np. wyroki NSA z 24.01.2020 r., I OSK 1416/20 i z 19.04.2021 r., I OSK 2809/20). Słusznie wskazuje się, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego może nastąpić w sytuacji, gdy osoby sprawujące opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny dokonają wyboru pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym a świadczeniem emerytalno-rentowym przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, czyli w realiach niniejszej sprawy - emerytury. Regulację umożliwiającą wypłatę świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych upatruje się w art. 27 ust. 5 uśr. W takiej sytuacji przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego może nastąpić po zawieszeniu przez uprawnionego świadczenia emerytalnego.

Zawieszenie prawa do emerytury można zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r. poz. 291). Zgodnie z tym przepisem, na wniosek emeryta można zawiesić wypłatę m.in. emerytury, do której uprawniona jest jedna osoba. Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2). Naczelny Sąd Administracyjny słusznie w powołanych orzeczeniach uznał, że istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Wedle stanowiska sądów, skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Jednakże w realiach niniejszej sprawy Skarżąca niewątpliwie z tej możliwości nie skorzystała, pomimo tego że organ I instancji dwukrotnie pouczał ją w tym zakresie w pismach z [...] .03.2021 r. i [...] .04.2021 r. W odpowiedzi na powyższe Skarżąca w piśmie z [...] .04.2021 r. jednoznacznie wskazała, że podtrzymuje swój wniosek o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w kwocie odpowiadającej różnicy pomiędzy uzyskiwaną przez nią emeryturą a wysokością świadczenia pielęgnacyjnego. Stanowisko to powtórzyła również w odwołaniu od decyzji organu I instancji.

W takiej sytuacji brak było podstaw do uwzględnienia argumentów skargi odnoszących się do naruszenia przepisów prawa materialnego, a w szczególności art. 17 ust. 5 lit. a oraz art. 27 ust. 5 uśr, ponieważ uwzględniając wykładnię funkcjonalną i celowościową przy interpretacji wskazanych przepisów, o jaką wnioskuje Skarżąca, brak było podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia, bowiem nie spełniła ona warunku polegającego na dokonaniu wyboru jednego ze świadczeń. Nie jest bowiem możliwe równoczesne pobieranie emerytury i świadczenia pielęgnacyjnego.

Ponadto, skoro jak wynika z orzecznictwa sądów administracyjnych, uzasadnieniem do umożliwienia stronie wyboru pomiędzy emeryturą a świadczeniem pielęgnacyjnym pozostaje argumentacja odwołująca się do konieczności prokonstytucyjnej wykładni przepisów ustawy, to brak dokonania takiego wyboru przez stronę oznacza, że nie może ona skutecznie powoływać się na naruszenie przepisów konstytucyjnych. Mając powyższe na uwadze, za niezasadne Sąd uznał podniesione przez skarżącą zarzuty dotyczące naruszenia art. 32 i art. 18 Konstytucji RP.

Odnosząc się do postulatu Skarżącej, aby przyznać jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną córką w wysokości stanowiącej różnicę między kwotą zasiłku oraz otrzymywanej przez nią emerytury, wskazać należy, że Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, nie podziela poglądu wyrażonego w części orzeczeń sądów administracyjnych, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego może nastąpić poprzez ustalenie swego rodzaju "dopłaty" do emerytury (do wysokości świadczenia pielęgnacyjnego). Podkreślenia wymaga, że wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury pozostawałaby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 uśr, który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji, w oparciu o jakiekolwiek przesłanki (podobnie wyroki NSA z 27.05.2020 r., I OSK 2375/19 oraz z 24.08.2020 r., I OSK 650/20). NSA w wyrokach z 24.11.2020 r., I OSK 1416/20 oraz z 24.08.2020 r., I OSK 650/20, podzielił to stanowisko, stwierdzając, że "zaprezentowano tam zasługujący na pełną aprobatę pogląd, iż wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury, pozostawałaby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Praktyka taka spowodowałaby dalsze wątpliwości co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania np. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno-rentowe. Przemawia to za rozwiązaniem polegającym na umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalnego. Regulacja umożliwiająca wypłatę świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r., gdzie wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego (w niniejszej sprawie emerytury). Wybór może zrealizować przez złożenie do właściwego organu wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z tym przepisem prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty".

W analizowanej sprawie, jak wskazano wcześniej, Skarżącej umożliwiono dokonanie takiego wyboru, jednak jednoznacznie zadeklarowała ona, że nie zrezygnuje z emerytury.

Mając powyższe na uwadze, w oparciu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r. poz. 2325) skarga podlegała oddaleniu.

Cytowane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query.

Na podstawie art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095) sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym. W okolicznościach niniejszej sprawy należy stwierdzić wypełnienie się warunków określonych w art. 15 zzs4 ust. 3 ww. ustawy, akcentując w szczególności realne zagrożenie epidemiologiczne dla zdrowia uczestników postępowania występujące na terenie miasta B., będącego siedzibą tutejszego Sądu, oraz brak możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z powodów technicznych. W konsekwencji w sprawie wydane zostało zarządzenie o skierowaniu sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Podkreślić należy, że zastosowany tryb nie wpłynął na ograniczenie praw stron postępowania sądowoadministracyjnego, Sąd bowiem w świetle art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd rozpoznaje zatem sprawę całościowo badając w sposób zupełny legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia, orzekając przy tym w składzie trzech sędziów podobnie jak na posiedzeniu jawnym.