Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 737/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2022-10-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
6205 Nadzór sanitarny
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 1 pkt. 1 lit. b, art. 17
journal: Dz.U. 2021 poz 2069
law: Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Szulc Sędziowie sędzia WSA Tomasz Wójcik (spr.) sędzia WSA Leszek Kleczkowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 18 października 2022 r. sprawy ze skargi K. W. na postanowienie Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Bydgoszczy z dnia 10 maja 2022 r. nr NEP.906.10.2.6.2022 w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę


UZASADNIENIE

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. upomnieniem z dnia [...] maja 2021 r. wezwał K. W. (dalej także: Skarżący, Strona) do stawienia się z dzieckiem W. W. ur. [...].03.2020 r. w punkcie szczepień Gminnej Przychodni w D. celem ustalenia z lekarzem indywidualnego toku obowiązkowych szczepień ochronnych dziecka i poddania dziecka szczepieniom ochronnym w ramach Programu Szczepień Ochronnych.

Po przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. zwrócił się do Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z wnioskiem o wszczęcie postępowania egzekucyjnego wobec Skarżącego w celu wyegzekwowania realizacji obowiązku poddania obowiązkowym szczepieniom ochronnym dziecka, zgodnie z treścią tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] września 2021 r.

Wojewoda Kujawsko-Pomorski postanowieniem z dnia [...] września 2021 r. nałożył na Skarżącego grzywnę w kwocie [...]zł celem przymuszenia do wykonania obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym.

Pismem z dnia [...] października 2021 r. Skarżący wniósł do Wojewody Kujawsko-Pomorskiego zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej.

Państwowy Powiatowy Inspektorat Sanitarny w B. postanowieniem z dnia [...] lutego 2022 r. oddalił zgłoszone zarzuty w całości.

Na powyższe postanowienie w dniu [...] marca 2022 r. Skarżący złożył zażalenie, w którym wniósł o rzetelne i rzeczowe rozpatrzenie sprawy oraz podtrzymał w całości swoje stanowisko w sprawie.

Inspektor Sanitarny postanowieniem z dnia [...] maja 2022 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji z dnia [...] lutego 2022 r.

W uzasadnieniu organ podał, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego następuje na podstawie wniosku i tytułu wykonawczego wystawionego przez wierzyciela obowiązku, a także bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej, jednak zgodnie z art. 29 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r., poz. 479 ze zm.) – dalej: "u.p.e.a." – nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego takim tytułem. Wskazał, że w przedmiotowej sprawie to organ egzekucyjny stwierdził, iż zostały spełnione przesłanki dopuszczalności wszczęcia egzekucji, jak i dopuszczalności jej prowadzenia. Podkreślił, że Skarżący pomimo otrzymania upomnienia nr [...] z dnia [...] maja 2021 r. od Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B., nie stawił się z dzieckiem do wskazanego podmiotu leczniczego, ani też do innego świadczeniodawcy, z którym Narodowy Fundusz Zdrowia zawarł umowę na udzielenie świadczeń zdrowotnych w celu wykonania obowiązku realizacji szczepień małoletniego W. W., w związku z czym organ I instancji mógł podjąć czynności w celu wyegzekwowania tego obowiązku. Jednocześnie dodał, że w odniesieniu do osób małoletnich lub bezradnych za osoby uchylające się od prawnego obowiązku szczepień ochronnych uznać należy osoby, które sprawują nad nimi pieczę. Ponadto o realizacji szczepień ochronnych i kwalifikacji do ich poddania dziecka decyduje lekarz, a nie rodzic, który ze względu na swoje przekonania sprzeciwia się wykonaniu szczepień ochronnych w okresach uzasadnionych medycznie, profilaktycznie i epidemiologicznie. To do obowiązków lekarza należy ocena bezpieczeństwa przeprowadzenia szczepienia z punktu widzenia indywidualnego pacjenta. Nie ma natomiast przepisu nakładającego na lekarza obowiązek rutynowego przeprowadzenia testów np. na ewentualne alergie na substancje znajdujące się w szczepionkach. Dopiero wtedy, kiedy rodzic dziecka wskaże, że jest ono uczulone na konkretny składnik, to lekarz ma obowiązek upewnienia się, czy taki składnik nie występuje w składzie szczepionki. Żaden przepis nie nakłada również na lekarza obowiązku posiadania wiedzy co do sposobu produkcji szczepionek, a informacji takiej można zasięgnąć w Charakterystyce Produktu Leczniczego oraz u producenta szczepionki. Brak odpowiedzi ze strony producenta nie jest przeciwskazaniem do zaszczepienia dziecka, zwłaszcza kiedy lekarz dokona kwalifikacji do szczepienia.

Organ podał też, że w przypadku, kiedy rodzic z dzieckiem z powodu przeziębienia nie może się stawić na szczepienie, to powinien skontaktować się z lekarzem Podstawowej Opieki Zdrowotnej w celu przeprowadzenia badania kwalifikacyjnego i otrzymania czasowego odroczenia od szczepień ochronnych z uwagi na chorobę dziecka. Skarżący jednak tego nie uczynił, a zatem nie zrealizował obowiązku wynikającego z przepisów prawa. Zdaniem organu postawa Skarżącego w niniejszej sprawie nosi charakter jedynie pozornego deklarowania chęci poddania dziecka szczepieniom ochronnym.

Organ wskazał również, że zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 753 z późn. zm.) – dalej: "rozporządzenie Ministra Zdrowia" – obowiązek szczepień staje się egzekwowalny w chwili wejścia danej osoby objętej tym obowiązkiem w określone granice wiekowe, zaś Główny Inspektor Sanitarny w formie komunikatu ogłasza Program Szczepień Ochronnych na dany rok ze szczegółowym schematem stosowania poszczególnych szczepionek, a termin mimo, że nie jest jednoznacznie określony w treści takiego komunikatu, to stanowi on wskazówkę merytoryczno-techniczną dla lekarza, który dokonuje kwalifikacji do szczepienia ochronnego. Komunikat jest dokumentem technicznym precyzującym obowiązki wynikające z ustawy. Ze względów klinicznych i epidemiologicznych szczepienia powinny być prowadzone zgodnie z zaleceniami określonymi w komunikacie, ewentualnie w szczególnych przypadkach przeprowadzone w innym terminie, np. z przyczyn zdrowotnych czy w przypadku konieczności przesunięcia terminu lub zastosowania odmiennego – przygotowanego dla konkretnego pacjenta schematu szczepienia, tzw. "indywidualnego kalendarza szczepień".

Organ podkreślił także, że art. 68 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. z 1997 r., Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) – dalej: "Konstytucja" – nakłada na władze publiczne obowiązek zwalczania chorób epidemicznych i zapobiegania negatywnym dla zdrowia skutkom degradacji środowiska. Dziecko natomiast jest pełnoprawnym obywatelem Rzeczypospolitej Polskiej, jest członkiem rodziny, a nie własnością rodziców, w związku z czym decyzje rodziców nie mogą pozbawiać dziecka prawa do możliwie najwyższego poziomu ochrony wynikającego z art. 31 ust. 1 i 2, art. 32 ust. 1, art. 38 Konstytucji oraz z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz.U. z 2020 r., poz. 849 ze zm.) – dalej: "u.p.p.". Organ podał, że zgodnie z art. 16 ustawy o prawach pacjenta, pacjent ma prawo do wyrażenia zgody na udzielenie mu określonych świadczeń zdrowotnych lub odmowy wyrażenia takiej zgody, po uzyskaniu informacji określonych w art. 9 przywoływanej ustawy. Jednak na gruncie niniejszej sprawy powyższy przepis nie znajduje zastosowania, co wynika wprost

z dyspozycji art. 15, który to stanowi, że zastosowanie art. 9 jest możliwe, gdy odrębne ustawy nie stanowią inaczej. W tym przypadku taką ustawą jest ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz.U. z 2022 r., poz. 1657) – dalej: "u.z.z.z." – zgodnie z którą szczepienia ochronne mają charakter obowiązkowy.

Organ wskazał również, że prowadził niniejsze postępowanie kierując się zasadą bezstronności i równego traktowania, zgodnie z art. 8 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. (Dz.U. 2021 r., poz. 735) – dalej: "k.p.a." – a także z zachowaniem zasady dwuinstancyjności, zgodnie z art. 15 k.p.a. Zaznaczył, że upomnienie nr 62.2021 oraz tytuł wykonawczy nr [...] wydane przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. oraz wezwania wystosowane przez Gminną Przychodnię w D., ul. [...], [...] D. dotyczyły tych samych szczepień ochronnych.

Odnośnie problematyki bezpieczeństwa szczepień w związku z pandemią COVID-19 podkreślił, że była ona regulowana przez Ministerstwo Zdrowia oraz przez Głównego Inspektora Sanitarnego wraz z konsultantami krajowymi z dziedzin epidemiologii, medycyny rodzinnej, neonatologii i pediatrii, którzy to początkowo rekomendowali odroczenie szczepień obowiązkowych w ramach Programu Szczepień Ochronnych u dzieci na 30 dni od dnia wydania komunikatu, natomiast w dniu [...] kwietnia 2020 r. wydany został "Komunikat w sprawie wykonywania szczepień ochronnych w czasie pandemii COVID-19", w którym to zalecono wznowienie bieżącej realizacji wszystkich szczepień obowiązkowych. Postępowanie w sprawie wyegzekwowania realizacji obowiązku szczepień u W. W. zostało wszczęte upomnieniem z dnia [...] maja 2021 r., a zatem po dacie wyżej powołanego komunikatu.

Na postanowienie Inspektor Sanitarny z dnia [...] maja 2022 r. K. W. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wnosząc o jego uchylenie. Wskazał, że nie zgadza się z argumentacją wskazaną w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i wnosi o rozstrzygnięcie podnoszonych przez niego zarzutów w toku postępowania sądowego.

W odpowiedzi na złożoną skargę organ wniósł o jej oddalenie.

W piśmie procesowym z dnia [...] września 2022 r. Strona ustosunkowała się do odpowiedzi na skargę udzielnej przez organ i podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko prezentowane w sprawie. Dodatkowo wniosła o zwrócenie się przez tut. Sąd do Gminnej Przychodni w D. o nadesłanie całości dokumentacji związanej z przeprowadzonymi szczepieniami, a w szczególności dokumentacji medycznej oraz korespondencji prowadzonej pomiędzy Gminną Przychodnią w D. i Stroną na okoliczność wykazania braku wymagalności obowiązku określonego w tytule wykonawczym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi postanowień ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Postanowienie podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa będące podstawą wznowienia postępowania lub inne naruszenie prawa mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a." – lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Na wstępie należy zauważyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym. Jak stanowi art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W kontrolowanej sprawie zaistniała przesłanka do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na podstawie tego przepisu, jest przy tym niezależne od woli stron (por. wyrok NSA z dnia 11 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 1867/17, publ.: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Z powyższych względów nie zachodziły podstawy do przeprowadzenia rozprawy.

Oceniając zaskarżone postanowienie z punktu widzenia jego zgodności z prawem stwierdzić należy, że nie narusza ono prawa w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie go z obrotu prawnego.

Przedmiotem oceny w niniejszej sprawie są zarzuty Skarżącego w sprawie prowadzonej egzekucji administracyjnej oraz rozstrzygnięcia wierzyciela i organu odwoławczego, wydane w następstwie wniesienia tych zarzutów. Istota sporu sprowadza się do oceny czy zarzuty Skarżącego są uzasadnione w świetle zaistniałego stanu faktycznego i obowiązującego stanu prawnego. Skarżący w toku postępowania administracyjnego podniósł zarzut braku wymagalności obowiązku. Organy pierwszej i drugiej instancji rozpatrując wniesione zarzuty, po uzyskaniu ostatecznego postanowienia dotyczącego stanowiska wierzyciela, uznały zarzut braku wymagalności obowiązku za niezasadny.

Z akt sprawy wynika, że [...] maja 2021 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. wystosował do K. W. upomnienie nr [...], wzywające do stawienia się z dzieckiem W. W. (ur. [...] marca 2020 r.) w punkcie szczepień Gminnej Przychodni w D. przy ul. [...] lub innego świadczeniodawcy celem: "ustalenia z lekarzem indywidualnego toku obowiązkowych szczepień ochronnych dziecka i poddania dziecka szczepieniom ochronnym w ramach Programu Szczepień Ochronnych". Rodzice nie poddali syna szczepieniu.

Z uwagi na brak reakcji strony na te upomnienia Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. w dniu [...] września 2021 r. wystawił tytuł wykonawczy nr [...] dotyczący wykonania obowiązku o charakterze niepieniężnym, tj. poddania dziecka obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu i zwrócił się do Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z wnioskiem o wszczęcia postępowania egzekucyjnego. P. z dnia [...] października 2021 r. Skarżący zgłosił zarzut braku wymagalności obowiązku szczepień. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2022 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. oddalił zgłoszone przez stronę zarzuty w całości, a Inspektor Sanitarny, postanowieniem z dnia [...] maja 2022 r., utrzymał w mocy to postanowienie.

W myśl art. 2 § 1 pkt 10 u.p.e.a. egzekucji administracyjnej podlegają obowiązki o charakterze niepieniężnym pozostające we właściwości organów administracji rządowej i samorządu terytorialnego lub przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie przepisu szczególnego. Stosownie do art. 26 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru.

Na wstępie należy podać, że zgodnie z art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być:

1) nieistnienie obowiązku;

2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:

a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,

b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1,

c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;

3) błąd co do zobowiązanego;

4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;

5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;

6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:

a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,

b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,

c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.

W ocenie Sądu trafnie organ za bezzasadny uznał zarzut brak wymagalności obowiązku w kontekście podnoszonych przez Skarżącego okoliczności dotyczących braku wymagalności obowiązku z tego powodu, że nie zakończyły biegu określone w rozporządzeniu Ministra Zdrowia terminy (upływające między 6 a 19 rokiem życia), w których powinno nastąpić przeprowadzenie szczepień ochronnych. W ocenie Skarżącego oznacza to, że jego syn nie może zostać poddany obowiązkowi szczepień ochronnych.

Sąd zauważa, że Inspektor Sanitarny w zaskarżonym postanowieniu szczegółowo odniósł się do podstaw prawnych nałożenia obowiązku szczepień ochronnych przeciw chorobom zakaźnym. Wyjaśnił również Skarżącemu rolę i znaczenie epidemiologiczne Programu Szczepień Ochronnych. Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowym schematem stosowania poszczególnych szczepionek, w istocie – jak wskazuje Skarżący – nie mieści się w katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego, natomiast stanowi wskazówkę merytoryczno-techniczną dla przeprowadzających szczepienie ochronne.

Podstawą prawną do nałożenia obowiązku szczepień przeciw wybranym chorobom zakaźnym jest wskazany w tytule wykonawczym art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z.z. Na tej podstawie ustawodawca zobowiązał osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym na zasadach określonych w ustawie, przy czym zgodnie z art. 5 ust. 2 u.z.z.z., w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 u.p.p. (zwykle są to rodzice). Zgodnie z definicją ustawową szczepienie ochronne polega na podaniu szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie (art. 2 pkt 26 u.z.z.z.). Szczepienie ochronne jest wyodrębnionym z zakresu ogólnego udzielania świadczeń zdrowotnych przedmiotem działalności i służy zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, w celu unieszkodliwienia źródeł zakażenia, przecięcia dróg szerzenia się zakażeń i chorób zakaźnych oraz uodpornienia osób podatnych na zakażenie.

Realizację wyrażonego w przytoczonych przepisach obowiązku konkretyzują przepisy ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi zamieszczone w rozdziale 4 – poświęconym szczepieniom ochronnym. W myśl art. 17 ust. 1 u.z.z.z. osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". Z art. 17 ust. 2 u.z.z.z. wynika, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem (art. 17 ust. 3 u.z.z.z.). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4 u.z.z.z.). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 u.z.z.z.). Zważyć więc trzeba, że zgodnie z powołanymi przepisami, wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego.

Z kolei w myśl art. 17 ust. 10 u.z.z.z. minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia: wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (pkt 1), osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby (pkt 2). Zgodnie z treścią art. 17 ust. 11 u.z.z.z. Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 i art. 19 ust. 10 oraz zaleceń, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu.

W rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych określono wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych ze wskazaniem kto i w jakich sytuacjach podlega sczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym, jeżeli chodzi o dzieci, w jakim okresie ich życia.

Natomiast szczegółowy przedział wiekowy, w którym należy podać dawkę podstawową i przypominającą szczepionki przeciwko chorobom zakaźnym został określony w ogłaszanym co roku komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych. Komunikat ten jest wydawany w oparciu o art. 17 ust. 11 u.z.z.z.

Z wymienionych wyżej przepisów można wyinterpretować normę prawną, która ustanawia prawny obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, tzn. określa wszystkie istotne cechy danego obowiązku, tj. podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres. Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z przepisów ustawowych i jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie, aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie przymusowe dochodzenia poddania dziecku szczepieniu ochronnemu.

To, że zgodnie z art. 17 ust. 11 u.z.z.z. konkretyzowanie obowiązku poddania się szczepieniom obowiązkowym następuje w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłoszonym w formie komunikatu przez Głównego Inspektora Sanitarnego nie stanowi złamania konstytucyjnego porządku prawnego, ponieważ podstawą obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym jest regulacja ustawowa zawarta w art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i art. 17 ust. 1 u.z.z.z. Natomiast określenie szczegółowego kalendarza szczepień, obwarowanego względami medycznymi, warunkami epidemiologicznymi, nie należy do materii ustawowej, co uzasadnia pozostawienie w tym przedmiocie regulacji dostosowanych do potrzeb medycznych w formie komunikatu ogłoszonego przez wyspecjalizowany organ administracji publicznej (por. wyrok NSA z 19 grudnia 2018 r., sygn. akt II OSK 2547/18). W komunikacie wskazuje się jakim szczepieniom i w jakim czasie powinny poddać się określone osoby. Ogłoszenie tego komunikatu nie ma wpływu na istnienie obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym wynikającego z mocy przepisów ustawy (por. wyrok NSA z dnia 25 maja 2022 r., sygn. akt II OSK 3130/19).

W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest, że W. W. nie został zaszczepiony przeciwko żadnej z chorób zakaźnych wymienionych w tytule wykonawczym. Nie można zgodzić się ze stwierdzeniem, że wierzyciel nie ustalił, czy Skarżący był wzywany do przychodni celem przeprowadzenia badania kwalifikacyjnego. Z "Formularza zgłoszenia" wynika, że wezwania były kierowane do rodziców w dniach [...] września 2020 r. i [...] września 2020 r. Ponadto z pisma Gminnej Przychodni w D. z dnia [...] sierpnia 2022 r. znajdującej się w aktach sprawy wynika, że rodzice W. W. nigdy nie stawili się z dzieckiem w placówce świadczeń medycznych celem przeprowadzenia badania kwalifikacyjnego. Ponadto poinformowano, że nie zostały przedstawione żadne zaświadczenia z poradni specjalistycznych świadczące o odroczeniu obowiązkowych szczepień ochronnych. Dodatkowo załączono dowody skutecznego doręczenia obojgu rodzicom W. W. kolejnych wezwań do stawienia się na szczepienia z dnia [...] sierpnia 2021 r.

W orzecznictwie sądów administracyjnych jest powszechnie przyjęty pogląd, że poddanie się lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu, o którym mowa w art. 17 ust. 2 u.z.z.z., jest elementem obowiązku szczepienia ochronnego. Tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie, czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie. Wykonanie tego obowiązku obciąża zobowiązanego lub osobę odpowiedzialną za wykonanie obowiązku przez zobowiązanego. Niepoddanie się badaniu kwalifikacyjnemu jest równoznaczne z niewykonaniem obowiązku poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu (por. wyroki NSA: z dnia 21 listopada 2019 r., sygn. akt II OSK 3322/17 i sygn. akt II OSK 43/18; z dnia 18 stycznia 2022 r., sygn. akt II OSK 459/19).

Dodać należy, że celem badania kwalifikacyjnego jest ustalenie czy stan zdrowia danej osoby pozwala na jej zaszczepienie. Badania takie bezpośrednio poprzedza szczepienie ochronne i odmowa udziału w takim badaniu, czy też niestawienie się na nie uniemożliwia wykonanie szczepienia. Obowiązujące przepisy prawa nakładają na rodziców dzieci obowiązek poddania dzieci badaniu kwalifikacyjnemu oraz szczepieniu ochronnemu. Skarżący jako ojciec W. W. nie wywiązał się z tego obowiązku i jednocześnie nie przedstawił żadnych dokumentów wskazujących na istnienie lekarskich przeciwwskazań, stwierdzających konieczność odroczenia szczepień syna ze względu na jego stan zdrowia. Wskutek tego W. W. nie został zaszczepiony przeciwko żadnej z chorób zakaźnych.

Obowiązek poddania osoby, nad którą sprawuje się prawną pieczę, szczepieniu ochronnemu wynika z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 oraz art. 17 ust. 1 u.z.z.z. Nie sposób z rozporządzenia Ministra Zdrowia wnioskować, że osoby, które winny poddać się obowiązkowemu szczepieniu, mogą poddać się jemu w dowolnym wybranym przez siebie czasie, w granicach czasowych wskazanych przez Skarżącego. Podzielenie w tym względzie prezentowanego przez niego poglądu zniweczyłoby bowiem cele, którymi kierował się ustawodawca wprowadzając szczepienia obowiązkowe, a więc zapobieganie oraz zwalczanie zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, w tym podejmowania działań przeciwepidemicznych i zapobiegawczych oraz uodpornienia osób podatnych na zakażenie. To bowiem zadaniem Państwowej Inspekcji Sanitarnej jest realizowanie zadań i celów określonych powyższą ustawą. Uzależnienie natomiast poddania się szczepieniu dziecka Skarżącego, od jego woli, we wskazanych przez niego granicach czasowych, niweczyłoby powyższe cele, stanowiąc zagrożenie nie tylko dla zdrowia dziecka Skarżącego, ale również dla innych osób.

Sąd nie podziela również podniesionej w zarzutach argumentacji na tle art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności poprzez uznanie, że obowiązkowe szczepienia ochronne w istocie godzą w prawo rodziców do realizowania pełnej ochrony interesów swoich dzieci. Należy zauważyć, że w art. 8 ust. 1 Konwencji sformułowano prawo każdego do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego oraz mieszkania i korespondencji. Konwencja dopuszcza jednak ingerencję w te prawa w art. 8 ust. 2, w wypadkach "przewidzianych przez ustawę i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na bezpieczeństwo państwowe, bezpieczeństwo publiczne lub dobrobyt gospodarczy kraju, ochronę porządku i zapobieganie przestępstwom, ochronę zdrowia i moralności lub ochronę praw i wolności innych osób". W rozpatrywanej sprawie chodzi o ingerencję z uwagi na ochronę zdrowia.

W rozpoznawanej sprawie nie bez znaczenia pozostaje także to, że jak stanowi art. 95 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (do którego odwołuje się także Skarżący w zarzutach, choć wywodzi z niego inne wnioski) – władza rodzicielska powinna być wykonywana tak, jak tego wymaga dobro dziecka i interes społeczny. W realiach demokratycznego państwa prawnego tak dobro dziecka, jak i interes społeczny jednoznacznie wymagają, aby rodzice dziecka korzystali z osiągnięć współczesnej medycyny w sposób wolny od ideologicznych uprzedzeń i dobrowolnie poddawali dziecko szczepieniom ochronnym, by chronić prawa dziecka, których ochronę zapewnia Rzeczpospolita Polska w art. 72 ust. 1 Konstytucji RP (por. wyrok NSA z dnia 12 lipca 2017 r., sygn. akt II GSK 3542/15).

Sąd nie dopatrzył się również naruszeń w toku postępowania wskazanych w zarzutach przepisów postępowania. Kontrola sądowa zaskarżonego oraz poprzedzającego go postanowienia wykazała, że nie naruszają one prawa. Stan faktyczny ustalono prawidłowo i nie budzi wątpliwości. Nie zachodziła konieczność dalszego gromadzenia dowodów, zebrany materiał dowody jest zupełny i pozwalał na wydanie rozstrzygnięć w sprawie. Organy obu instancji w sposób wyczerpujący i zarazem poprawny wyjaśniły stan faktyczny oraz oceniły zgromadzone dowody w ramach swobodnej, a nie dowolnej oceny. Wyniki tych ustaleń przedstawiły w postanowieniach. W uzasadnieniach wydanych w sprawie postanowień i odniosły się do kwestii istnienia obowiązku, określenia go zgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisów prawa, wymagalności obowiązku podania osobie małoletniej poszczególnych szczepionek. Argumentacja jaką posłużyły się organy jest prawidłowa.

Odnosząc się natomiast do odmowy przeprowadzenia dowodów, o których przeprowadzenie wniesiono w skardze, należy przede wszystkim wskazać, że zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Przepis ten należy rozumieć w ten sposób, że postępowanie przed sądem administracyjnym nie może zmierzać do dokonania nowych ustaleń faktycznych, bowiem sąd administracyjny nie przeprowadza postępowania dowodowego, a jedynie kontroluje prawidłowość postępowania przeprowadzonego przez organy administracyjne. W orzecznictwie NSA zwraca się uwagę, że "Sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy, a więc sąd ten rozpatruje sprawę na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu. Ponadto dopuszczenie nowego dowodu z dokumentu jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem sądu (por. wyrok NSA z dnia 25 września 2012 r., sygn. akt II OSK 840/11, LEX nr 1252207; wyrok NSA z dnia 17 grudnia 2015 r., sygn. akt II OSK 2501/15). W związku z powyższym należy zauważyć, że dokumenty, z których przeprowadzenia dowodu oczekuje Skarżący znajdują się w aktach administracyjnych i były przedmiotem oceny przez organy obu instancji, co wynika zresztą z treści uzasadnień wydanych przez nie postanowień.

Wobec niezasadności podniesionych w skardze zarzutów, mając na uwadze, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

T. Wójcik J. Szulc L. Kleczkowski