Wyrok NSA, sygn. akt II SA 3693/01
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2002-02-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 619  Stosunki pracy i stosunki służbowe, sprawy z zakresu inspekcji pracy
Hasła tematyczne: Zatrudnienie
Administracyjne postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 93 ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 1995 nr 13 poz. 59
law: Ustawa z dnia 23 grudnia 1994 r. o Najwyższej Izbie Kontroli.
article: art. 32, art. 33
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz. 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu 25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 5, art. 18[3a] par. 1 pkt 1, art. 18[3a] par. 2
journal: Dz.U. 1998 nr 21 poz. 94
law: Obwieszczenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1997 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Kodeks pracy.
Teza: Równe traktowanie kobiet i mężczyzn oznacza niedyskryminowanie w jakikolwiek sposób, bezpośrednio lub pośrednio, ze względu na płeć /art. 18[3a] par. 2 Kp/. Za naruszenie natomiast zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn uważa się różnicowanie przez pracodawcę sytuacji pracowników ze względu na płeć, którego skutkiem jest w szczególności odmowa kontynuowania stosunku pracy /art. 18[3a] par. 1 pkt 1 Kp/.

Prawo do zatrudnienia zostało naruszone, gdyż skarżąca - co w sprawie bezsporne - nie ukończyła jeszcze wieku emerytalnego - 65 lat, przewidzianego dla mężczyzn.

TEZY

Równe traktowanie kobiet i mężczyzn oznacza niedyskryminowanie w jakikolwiek sposób, bezpośrednio lub pośrednio, ze względu na płeć /art. 18[3a] par. 2 Kp/. Za naruszenie natomiast zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn uważa się różnicowanie przez pracodawcę sytuacji pracowników ze względu na płeć, którego skutkiem jest w szczególności odmowa kontynuowania stosunku pracy /art. 18[3a] par. 1 pkt 1 Kp/.

Prawo do zatrudnienia zostało naruszone, gdyż skarżąca - co w sprawie bezsporne - nie ukończyła jeszcze wieku emerytalnego - 65 lat, przewidzianego dla mężczyzn.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Joanny L. na decyzję Prezesa Najwyższej Izby Kontroli z dnia 9 października 2001 r. (...) w przedmiocie rozwiązania stosunku pracy - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 3 września 2001 r.


UZASADNIENIE

Prezes Najwyższej Izby Kontroli decyzją z dnia 9 października 2001 r. utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia 3 września 2001 r., którą to decyzją - wydaną na podstawie art. 93 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 ustawy z dnia 23 grudnia 1994 r. o Najwyższej Izbie Kontroli /Dz.U. 1995 nr 13 poz. 59 ze zm./ - rozwiązano z Joanną Elżbietą L. stosunek pracy z dniem 31 grudnia 2001 r. za uprzednim wypowiedzeniem.

W uzasadnieniu decyzji podano, że zainteresowana posiada 33 letni staż pracy i osiągnęła wiek emerytalny 60 lat. Nabyła zatem prawo do emerytury.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Joanna L. domagała się uchylenia powyższej decyzji zarzucając m.in., iż przez cały okres pracy w NIK jej praca była oceniana b. dobrze. Zgodnie z art. 93 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 ustawy o NIK stosunek pracy można rozwiązać, a zatem rozwiązanie stosunku pracy nie jest obligatoryjne. Pracownica ma prawo, a nie obowiązek przejścia na emeryturę po ukończeniu 60 lat. Nie bez znaczenia jest również okoliczność, że Trybunał Konstytucyjny orzeczeniem z dnia 5 grudnia 2000 r. K 35/99 /Dz.U. nr 109 poz. 1165/ uznał za niezgodne z art. 32 i art. 33 Konstytucji RP przepisy ustawy o pracownikach urzędów państwowych i samorządowych w zakresie w jakim stwarzają podstawę do rozwiązania stosunku pracy z pracownikiem - kobietą w razie nabycia przez nią prawa do emerytury w wieku 60 lat.

Prezes Najwyższej Izby Kontroli w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 5 grudnia 2000 r., K. 35/99 /Dz.U. nr 109 poz. 1165/ orzekł, iż art. 13 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych /Dz.U. nr 31 poz. 214 ze zm./ w zakresie, w jakim stwarza podstawę do rozwiązania stosunku pracy w drodze wypowiedzenia z mianowanym urzędnikiem państwowym - kobietą wcześniej niż z mianowanym urzędnikiem państwowym - mężczyzną, jest niezgodny z art. 32 i art. 33 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W tym samym wyroku Trybunał Konstytucyjny uznał, że art. 10 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o pracownikach samorządowych /Dz.U. nr 21 poz. 124 ze zm./ w zakresie, w jakim stwarza podstawę do rozwiązania stosunku pracy w drodze wypowiedzenia z mianowanym pracownikiem samorządowym - kobietą, w razie nabycia prawa do emerytury, wcześniej niż z mianowanym pracownikiem samorządowym - mężczyzną, jest niezgodny z art. 32 i art. 33 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

We wcześniejszym orzeczeniu /orzeczenie z dnia 29 września 1997 r. K 15/97 - OTK 1997 nr 2-4 str. 37/ Trybunał Konstytucyjny w podobnej sytuacji uznał za niezgodny z zasadą równości płci /niedyskryminacji ze względu na płeć/ przepis zezwalający na rozwiązanie stosunku pracy z urzędnikiem służby cywilnej - kobietą w wieku 60 lat. Powyższe orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie dotyczą bezpośrednio oceny zgodności z Konstytucją RP przepisu art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 23 grudnia 1994 r. o Najwyższej Izbie Kontroli /Dz.U. 1995 nr 13 poz. 59 ze zm./, lecz ten ostatni przepis ma podobną treść do przepisów uznanych przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z art. 32 i art. 33 Konstytucji RP. Zgodnie z art. 93 ust. 2 pkt 1 powołanej ustawy o Najwyższej Izbie Kontroli, który stanowił podstawę materialnoprawną rozwiązania ze skarżącą stosunku pracy za wypowiedzeniem, stosunek pracy z pracownikiem mianowanym można rozwiązać za wypowiedzeniem w razie osiągnięcia wieku i stażu pracy, wymaganych do nabycia prawa do emerytury na podstawie przepisów ustawy o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników. W świetle art. 27 obecnie obowiązującej ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych /Dz.U. nr 162 poz. 1118 ze zm./, wiek emerytalny dla kobiet wynosi 60 lat, a dla mężczyzn 65 lat. W art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy o NIK, z uwagi na odesłanie do wieku emerytalnego określonego w ustawie o emeryturach i rentach z FUS, dokonano w istocie zróżnicowania wieku emerytalnego kobiet i mężczyzn, jako przesłanki rozwiązania stosunku pracy.

Takie zaś regulacje zostały uznane - w przytoczonych na wstępie niniejszych rozważań orzeczeniach Trybunału Konstytucyjnego - za niezgodne z art. 32 i art. 33 Konstytucji RP.

W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny biorąc pod uwagę rangę źródeł prawa /art. 87 ust. 1 Konstytucji RP/, w tym jednoznaczne stwierdzenie w art. 8 ust. 1 Konstytucji, iż Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej oraz, że przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej - odmówił zastosowania w niniejszej sprawie art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy o NIK. To, że Konstytucja jest aktem o najwyższej mocy prawnej znaczy także, iż żadna obowiązująca norma prawna nie może być z nią niezgodna. Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł zatem zastosować przepisu ustawy, który uważa za niekonstytucyjny.

Niezależnie od powyższych uwag stwierdzić należy, iż od 1 stycznia 2002 r. obowiązuje rozdział IIa Kodeksu pracy dotyczący równego traktowania kobiet i mężczyzn, mający zastosowanie także do stosunków pracy uregulowanych przepisami szczególnymi /art. 5 Kp/, w tym do stosunków pracy na podstawie mianowania uregulowanymi w ustawie o Najwyższej Izbie Kontroli, gdyż ta ostatnia ustawa nie reguluje kwestii dotyczących równego traktowania kobiet i mężczyzn. Zgodnie z art. 18[3a] par. 1 Kp kobiety i mężczyźni powinni być równo traktowani w zakresie nawiązania i rozwiązania stosunku pracy, warunków zatrudnienia, awansowania oraz dostępu do szkolenia w celu podnoszenia kwalifikacji zawodowych. Równe traktowanie kobiet i mężczyzn oznacza niedyskryminowanie w jakikolwiek sposób, bezpośrednio lub pośrednio, ze względu na płeć /art. 18[3a] par. 2 Kp/. Za naruszenie natomiast zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn uważa się różnicowanie przez pracodawcę sytuacji pracowników ze względu na płeć, którego skutkiem jest w szczególności odmowa kontynuowania stosunku pracy /art. 18[3a] par. 1 pkt 1 Kp/. Wprawdzie powołane wyżej przepisy Kodeksu pracy w dacie wydania zaskarżonej decyzji /9 października 2001 r./ jeszcze nie obowiązywały, gdyż na podstawie art. 8 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw /Dz.U. nr 128 poz. 1405/ weszły w życie dopiero z dniem 1 stycznia 2002 r. tym niemniej te przepisy Kodeksu pracy stanowią rozwinięcie i konkretyzację postanowienia Konstytucji RP zawartego w art. 33, zgodnie z którym kobieta i mężczyzna mają m.in. równe prawo do zatrudnienia.

W przedmiotowej zaś sprawie to prawo do zatrudnienia zostało naruszone, gdyż skarżąca - co w sprawie bezsporne - nie ukończyła jeszcze wieku emerytalnego - 65 lat, przewidzianego dla mężczyzn.

Z przytoczonych powodów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku na mocy art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o NSA /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.