Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1004/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2021-02-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1  lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 64 par. 1 pkt 4 i  par. 6
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, Asesor WSA Katarzyna Stuła-Marcela, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 3 lutego 2021 r. sprawy ze skargi Prezydenta Miasta B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej - organ odwoławczy, Dyrektor IAS) postanowieniem z dnia [...] nr [...]), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm. – dalej k.p.a.) oraz art. 17, art. 18 oraz art. 64c § 1, 4 i 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1438 z późn. zm. – dalej u.p.e.a.), po rozpoznaniu zażalenia wniesionego przez Prezydenta Miasta B. (dalej – Skarżący, Prezydent Miasta, Wierzyciel), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. (dalej – organ egzekucyjny, Naczelnik US) z dnia [...] nr [...] w sprawie obciążenia wierzyciela - Prezydenta Miasta B. kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec M.D. (dalej – Zobowiązana) na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] nr [...] w kwocie [...] zł.

Przedmiotowe postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Naczelnik US prowadził wobec Zobowiązanej postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych wydanych przez Prezydenta Miasta w dniu [...] nr: [...] wystawionych na należności w podatku od nieruchomości za lata 2009 - 2010, których odpisy zostały doręczone Zobowiązanej w dniu [...].

W toku postępowania egzekucyjnego Naczelnik US podjął czynności zmierzające do wyegzekwowania należności wskazanych w tytułach wykonawczych poprzez zajęcie rachunków bankowych prowadzonych przez: A S.A., B S.A. oraz C S.A. Wskazane czynności wygenerowały koszty egzekucyjne w postaci opłaty manipulacyjnej za doręczenie odpisów wyżej wymienionych tytułów wykonawczych, a także opłaty za zajęcie rachunków bankowych we wskazanych instytucjach finansowych. Wysokość tych kosztów została ustalona w oparciu o art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a.

Postanowieniem z dnia [...] nr [...] Naczelnik US umorzył przedmiotowe postępowanie egzekucyjne z uwagi na jego bezskuteczność. W jego uzasadnieniu wskazano, iż podejmowane przez organ egzekucyjny czynności nie doprowadziły do ujawnienia składników majątku, do których można by skierować skuteczną egzekucję. Ustalony natomiast stan majątkowy wyklucza efektywne prowadzenie egzekucji i daje podstawę do uznania, iż organ egzekucyjny nie uzyska kwoty przewyższającej wydatki i koszty egzekucyjne oraz nie doprowadzi do zaspokojenia dochodzonych należności pieniężnych Wierzyciela. Zaznaczono również, że stosowane środki egzekucyjne na przestrzeni kilku lat nie doprowadziły do otrzymania kwot na zaspokojenie dochodzonych należności.

Z uwagi na fakt, iż postanowienie to nie zostało zaskarżone przez żadną ze stron, stało się ono ostateczne.

W takim układzie okoliczności faktycznych organ I instancji zawiadomieniem z dnia [...] poinformował Wierzyciela o wysokości obciążających go kosztów egzekucyjnego, określając je na łączną kwotę [...] zł.

W odpowiedzi na powyższe, Prezydent Miasta pismem z dnia 16 marca 2020 r. zwrócił się do organu egzekucyjnego o wydanie postanowienia w sprawie określenia wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego w trybie art. 64c § 7 u.p.e.a.

W konsekwencji powyższego, postanowieniem z dnia [...] nr Naczelnik US obciążył Wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego przeprowadzonego wobec Zobowiązanej w wysokości [...] zł. W postanowieniu tym wskazał wysokość opłat dotyczących konkretnych tytułów wykonawczych.

Od powyższego postanowienia Prezydent Miasta wywiódł w dniu 4 maja 2020 r. zażalenie, w którym wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i zweryfikowanie wysokości należnych od Wierzyciela kosztów egzekucyjnych.

Uzasadniając swoje stanowisko Wierzyciel powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14. Według Prezydenta Miasta, stanowi on podstawę do stwierdzenia, iż Naczelnik US naliczył koszty egzekucyjne w nadmiernej wysokości. W ocenie wnoszącego zażalenie, organ egzekucyjny nie wykazał, że ustalone koszty egzekucyjne, którymi obciążono Wierzyciela, są adekwatne do poniesionego nakładu pracy, efektywności działań, poziomu skomplikowania i długotrwałości postępowania egzekucyjnego. Podkreślono, że organ egzekucyjny zobligowany jest do miarkowania naliczanych kosztów egzekucyjnych. Swoje stanowisko wierzyciel poparł orzecznictwem sądów administracyjnych w postaci: wyroku WSA w Gliwicach z dnia 16 lutego 2017 r. sygn. akt I SA/Gl 1442/16, wyroku WSA w Lublinie z dnia 31 stycznia 2017 r. sygn. akt I SA/Lu 854/16.

Na uwagę, zdaniem Wierzyciela, przede wszystkim zasługuje jednak stanowisko WSA we Wrocławiu wyrażone w wyroku z dnia 27 lutego 2019 r. sygn. akt III SA/Wr 634/18, z którego wynika, iż opłata egzekucyjna może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Nie należy się zatem urzędowi skarbowemu opłata za zajęcie pustego rachunku bankowego. Tymczasem, jak zasygnalizował Skarżący, w uzasadnieniu postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego Naczelnik US sam wskazał, iż nie doszło do zajęcia wierzytelności pieniężnych na rachunkach bankowych.

Postanowieniem z dnia [...] Dyrektor IAS utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji.

W uzasadnieniu wskazano, iż Prezydent Miasta nie kwestionuje faktu obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, w oparciu o art. 64c § 4 u.p.e.a. Zaznaczono przy tym, że ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewiduje zwolnienia z obciążenia kosztami egzekucyjnymi takich instytucji jak organy samorządowe, którym należne są podatki lokalne, w tym podatek od nieruchomości. Jak natomiast zaznaczono, spór dotyczy wysokości naliczonych Wierzycielowi kosztów egzekucyjnych.

W ocenie organu II instancji, Trybunał Konstytucyjny – w orzeczeniu powołanym przez wnoszącego zażalenie – nie podważył zasadności naliczania kosztów egzekucyjnych za dokonane przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjne, a jedynie wskazał na konieczność określenia ich granicy stosownie do ich pracochłonności i kosztowności. Ponadto, według Dyrektora IAS, we wspomnianym wyroku Trybunał Konstytucyjny wybiórczo orzekł o niekonstytucyjności przepisów art. 64 u.p.e.a. Otóż w art. 64 § 1 u.p.e.a. wymienionych jest wiele różnych czynności egzekucyjnych, za które pobiera się opłaty według stawek procentowych, dla których nie zostały określone kwoty maksymalne. Uwzględnienie więc wyroku Trybunału Konstytucyjnego jedynie do jednej z nich działałoby z pokrzywdzeniem pozostałych podmiotów, będących stroną postępowania egzekucyjnego, w którym dokonano innych czynności egzekucyjnych, aniżeli zajęcie rachunku bankowego. Jak stwierdził Dyrektor IAS, przeczyłoby to bowiem zasadzie sprawiedliwości przewidzianej w państwie prawa.

W zaskarżonym postanowieniu podniesiono także, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego dotyczy tzw. pominięcia prawodawczego. Wyrok taki wywołuje wyłącznie skutek zobowiązujący, tzn. jedynie nakłada na ustawodawcę obowiązek uchwalenia nowelizacji usuwającej niekonstytucyjną lukę prawną, nie derogując przy tym przepisów uznanych za niekonstytucyjne. Skoro zatem uregulowania te nie zostały uchylone, ani zniesione w akcie prawnym o randze ustawy, to brak jest podstaw do przyjęcia, że w każdym przypadku orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych, organ egzekucyjny musi oceniać ich wysokość poprzez pryzmat tego wyroku.

Odnosząc się do wysokości kosztów egzekucyjnych określonych Wierzycielowi, organ II instancji wyjaśnił, iż zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci egzekucji z rachunku bankowego (art. 1a pkt 12 tiret 4 u.p.e.a.) było skuteczne, aczkolwiek nie doprowadziło do wyegzekwowania należności. Uargumentowano to tym, że dłużnicy zajętych wierzytelności poinformowali o tym, iż w dniu zajęcia rachunków bankowych nie były one "puste". Mianowicie saldo zajętego rachunku w A S.A. w dniu zajęcia wskazywało kwotę [...] zł (pismo z dnia [...]), natomiast w C S.A. saldo wynosiło [...], zł (pismo z dnia [...]), z kolei B S.A. w piśmie z dnia [...] wskazywał, że przeszkodą do realizacji zajęcia jest zbieg egzekucji administracyjnej z sądową. Zdaniem Dyrektora IAS, choć czynności te nie przyniosły oczekiwanych rezultatów, to jednak nie sposób przyjąć, że wdrożenie przez organ egzekucyjny takiego środka egzekucyjnego było bezkosztowe.

Ponadto Dyrektor IAS wskazał, że sądy administracyjne rozpoznające skargi na postanowienia w sprawach określenia wysokości kosztów egzekucyjnych aprobują sposób wyliczenia należnych kosztów egzekucyjnych przy zastosowaniu do wyliczenia górnego limitu tych opłat metody polegającej na porównaniu do określonej przez ustawodawcę w ustawie egzekucyjnej górnej granicy kosztów egzekucyjnych należnych za zajęcie nieruchomości (art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a.). Zgodnie z tym przepisem za zajęcie nieruchomości należne są koszty w wysokości 8 % kwoty egzekwowanej, nie więcej jednak niż 34.200 zł.

Według zatem stawki 1 % określonej dla opłaty manipulacyjnej w art. 64 § 6 u.p.e.a. wynosi ona maksymalnie, przy przyjęciu proporcjonalnej górnej granicy opłaty, jak przy zajęciu nieruchomości - 4.275 zł, a według stawki 5% określonej za zajęcie wierzytelności w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. wysokość kosztów egzekucyjnych należnych za takie zajęcie wynosiłaby 21.375 zł.

Na marginesie organ II instancji wskazał, że ustawą z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 1553) zastąpiono przepisy niekonstytucyjne nowymi uregulowaniami. Wyjaśnił również, że przepisy te wejdą w życie w dniu 20 lutego 2021 r. Ponadto zgodnie z przepisami przejściowymi, po ich wejściu w życie nie będą pobierane opłaty egzekucyjne w wysokości wyższej niż określone zmienionymi przepisami. W myśl znowelizowanego art. 64 organ egzekucyjny będzie pobierał opłatę manipulacyjną w wysokości 40 zł od każdego tytułu wykonawczego, a w przypadku wszczęcia egzekucji administracyjnej w wysokości 100 zł od każdego tytułu wykonawczego. Pobierać również będzie opłatę egzekucyjną w wysokości 10% wyegzekwowanych środków pieniężnych, nie więcej jednak niż 40.000 zł, naliczoną odrębnie do każdego tytułu wykonawczego.

Organ odwoławczy podniósł, iż zaskarżone postanowienie dotyczy kosztów egzekucyjnych powstałych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie [...] tytułów wykonawczych. W związku z tym sama opłata manipulacyjna ustalona na podstawie znowelizowanej ustawy wyniosłaby [...] zł, a więc znacznie więcej niż opłata manipulacyjna określona w postanowieniu organu I instancji, w którym określono jej łączną wysokość na kwotę [...] zł.

W skardze z dnia 17 lipca 2020 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, Prezydent Miasta zakwestionował postanowienie Dyrektora IAS i wniósł o jego uchylenie w całości.

Skarżący argumentując swoje stanowisko opisał dotychczasowy przebieg postępowania, a nadto kontestował ocenę prawną wyrażoną przez organ II instancji w zaskarżonym postanowieniu. Jak wskazał, nie sposób podzielić argumentacji Dyrektora IAS, jakoby wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 był w niniejszej sprawie bez znaczenia.

Wierzyciel podniósł, iż w wyroku tym Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że choć celem opłat egzekucyjnych jest dostarczenie dochodów organom egzekucyjnym za wykonane czynności egzekucyjne, to nie można zapominać o podstawowym celu egzekucji administracyjnej, a co za tym idzie także opłat z nią związanych, jakim jest doprowadzenie do wykonania obowiązków powstających w obszarze działania administracji. Celem egzekucji jest spowodowanie stanu wymaganego przepisami prawa. Obciążanie wierzyciela publicznoprawnego kosztami egzekucyjnymi w zbyt wysokiej kwocie jest swego rodzaju sankcją dla niego za wykonywanie obowiązków wynikających z przepisów prawa, tj. za windykację swoich należności.

W skardze wyrażono także pogląd, że do czasu wejścia w życie nowych przepisów należy stosować przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zgodzie z konstytucyjnymi zasadami, w związku z czym wierzyciel publicznoprawny zobowiązany jest do zweryfikowania naliczonych przez organ egzekucyjny kosztów egzekucji, a organ egzekucyjny do miarkowania naliczonych kosztów egzekucyjnych. Skarżący podtrzymał swoje stanowisko, według którego Naczelnik US naliczył koszty egzekucyjne w nadmiernej wysokości. Jego zdaniem, w wydanym postanowieniu organ egzekucyjny nie wykazał, że ustalone koszty egzekucyjne są adekwatne do poniesionego nakładu pracy, efektywności działań, poziomu skomplikowania i długotrwałości postępowania egzekucyjnego.

Prezydent Miasta wskazał również na kwestię, która podniesiona była w zażaleniu, tj. iż opłata egzekucyjna może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Nie należy się zatem urzędowi skarbowemu opłata za zajęcie pustego rachunku bankowego. Tymczasem, jak zasygnalizował Skarżący, w uzasadnieniu postanowienia o umorzeniu postepowania egzekucyjnego Naczelnik US sam wskazał, iż nie doszło do zajęcia wierzytelności pieniężnych na rachunkach bankowych.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy, wnosząc o oddalenie skargi, podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem postępowania jest ocena legalności postanowienia organu odwoławczego, który utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego ustalającego Wierzycielowi wysokość kosztów egzekucyjnych, naliczonych w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego na łączną kwotę [...] zł. Podstawę naliczenia kosztów za czynności egzekucyjne oraz opłaty manipulacyjnej stanowił przepis art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a.

Przystępując do rozważań przypomnieć należy, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14, orzekł, że:

– art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji;

– art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.

Stosownie do art. 190 ust. 1 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Wchodzą w życie z dniem ogłoszenia, chyba że Trybunał określi inaczej (art. 190 ust. 3). Postanowienia organów obu instancji zostały wydane już po obaleniu domniemania konstytucyjności analizowanych przepisów u.p.e.a., a tym samym organy powinny uwzględnić skutki tego orzeczenia w treści swego rozstrzygnięcia.

Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wymienionego wyroku wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego.

Swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji, a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone.

Trybunał stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną.

Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym.

Trybunał uznał, że regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.

Z uzasadnienia powyższego wyroku Trybunału należy wyprowadzić zatem wniosek, że mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością.

W pkt 5 uzasadnienia wyroku Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił skutki tego wyroku i wskazał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne.

W odniesieniu do realiów tej sprawy zasadnie Dyrektor IAS przyjął, że koszty egzekucyjne obciążają Wierzyciela na podstawie art. 64c § 3 u.p.e.a. To zagadnienie nie jest sporne, a zatem nie wymaga dalszej argumentacji.

Mając na uwadze wyrok Trybunału z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 prawidłowo Dyrektor IAS przyjął, że dopuszczalne jest stosowanie stawek stosunkowych (procentowych), jako metody określenia wysokości kosztów egzekucyjnych (zob. też wyroki NSA: z dnia 6 marca 2018 r. sygn. akt II FSK 2206/17, Lex nr 2467916; z dnia 28 lutego 2019 r. sygn. akt II FSK 2094/18, Lex nr 2722268).

Argumentując wyrażone w nich stanowiska wskazać należy na metodykę wyznaczenia górnych limitów opłat, która była prezentowana przez organy egzekucyjne w innych sprawach i zyskała aprobatę tutejszego Sądu, a także Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. np. wyroki WSA: z dnia 20 marca 2018 r. sygn. akt I SA/Gl 1299/17 oraz z dnia 7 lutego 2018 r. sygn. akt I SA/Gl 1167/17 i odpowiednio wyroki NSA z dnia 18 grudnia 2018 r. sygn. akt II FSK 2138/18 oraz z dnia 28 lutego 2019 r. sygn. akt II FSK 2094/18).

Ustalając górne limity opłat, którymi można obciążyć stronę: za zajęcie wierzytelności oraz opłaty manipulacyjnej (art. 64 § 1 pkt 4 oraz § 6 u.p.e.a.) odwołać się należy do treści art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. Stanowi on, że opłaty pobrane za zajęcie nieruchomości wynoszą 8% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 34.200 zł. W ocenie Sądu, uzasadniając ten pogląd wskazać należy, że skoro przy skomplikowanej czynności zajęcia nieruchomości opłata wynosi 8%, nie więcej niż 34.200 zł, to przy czynności zajęcia wierzytelności (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.) oraz co do opłaty manipulacyjnej (art. 64 § 6 u.p.e.a.) należy uwzględnić mniejszy nakład pracy organu egzekucyjnego. Dlatego też w związku z brakiem ustawowej interwencji ustawodawcy po wyroku TK z dnia 28 czerwca 2016 r. opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 pkt 4 oraz § 6 u.p.e.a. powinny być proporcjonalnie obniżone, przy przyjęciu za punkt odniesienia górnego limitu opłaty, który został wskazany w art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a.

Zdaniem Sądu, taka wykładnia art. 64 § 1 pkt 4 oraz § 6 zdanie drugie in principio u.p.e.a. jest uprawniona, jako znajdująca umocowanie w wykładni systemowej:

a) zewnętrznej pionowej, polegającej na uwzględnieniu art. 2 w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji na podstawie art. 8 ust. 2 Konstytucji;

b) wewnętrznej, polegającej na uwzględnieniu znajdującego się w tej samej jednostce redakcyjnej i regulującego adekwatne zagadnienie - art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a.

W konsekwencji, Sąd aprobuje stanowisko, iż skoro opłata za zajęcie nieruchomości wynosi 8% egzekwowanej należności, lecz maksymalna jej kwota nie może przekroczyć 34.200 zł, to:

– maksymalny wymiar opłaty manipulacyjnej może wynosić 4.275 zł (1%, czyli 1/8 z 34.200 zł);

– maksymalny wymiar opłaty za zajęcie tzw. innej wierzytelności może wynosić 21.375 zł (5%, czyli 5/8 z 34.200 zł).

Stanowisko to zaaprobował także NSA w wyroku z dnia 28 lutego 2019 r. sygn. akt II FSK 2094/18. W uzasadnieniu wyroku NSA stwierdził, że taka metoda odpowiada wytycznym Trybunału Konstytucyjnego, jako że uwzględnia stopień pracochłonności i skomplikowania czynności egzekucyjnych z uwagi na przedmiot, do którego jest skierowana.

Reasumując tę część rozważań stwierdzić należy, że Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku w sprawie SK 31/14 wskazał, że: a) nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, b) tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji; jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna, c) wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego (funkcja fiskalna opłat). Zdaniem Sądu, zastosowanie wskazanej metody określenia górnych limitów opłat z art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. poprzez uwzględnienie treści art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. nie tylko da się skonstruować poprzez zastosowanie metod wykładni systemowej, ale ponadto jest wyważona, jako że realizuje zarazem cel fiskalny opłat egzekucyjnych, jak i nadmiernie nie ingeruje w wartości konstytucyjne wyrażone przez TK w wyroku w sprawie SK 31/14.

Wobec powyższego stwierdzić należy, że organ egzekucyjny obliczając wysokość kosztów egzekucyjnych co do zasady nie naruszył standardów konstytucyjnych wskazanych w wyroku TK z dnia 28 czerwca 2016 r. Mianowicie wysokość opłaty z tytułu zajęcia rachunku bankowego oraz wysokość opłaty manipulacyjnej są poniżej wskazanych wcześniej górnych limitów. Ich łączna kwota wyniosła bowiem [...] zł.

Sąd zwraca uwagę na pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w wyroku z dnia 6 kwietnia 2017 r. sygn. akt II FSK 693/15 (Lex nr 2273556), który skład orzekający Sądu podziela, iż opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Stosownie bowiem do treści art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2 tegoż artykułu, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. We właściwym odczytaniu wyżej przywołanego przepisu wystarczającym jest zastosowanie wykładni językowej. Zasadniczy prymat tego rodzaju wykładni prawa wynika z faktu, że prawo dociera do adresatów w postaci konkretnych przepisów prawnych i mogą oni oczekiwać, że ich obowiązki, czy uprawnienia są kształtowane treścią tekstu prawnego (zob. B. Brzeziński, Wykładnia prawa podatkowego, Gdańsk 2013, s. 24). Treść cytowanego wyżej tekstu prawnego, nie pozostawia jakichkolwiek wątpliwości, że opłata egzekucyjna w wysokości wyżej określonej, może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Jednocześnie w cytowanym przepisie ustawodawca nie zawarł jakiegokolwiek przyzwolenia do pobierania stosownych opłat egzekucyjnych także wówczas, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było jakichkolwiek środków finansowych. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że także w doktrynie prawa od dawna podnosi się, że podstawową wadą konstrukcyjną omawianych regulacji jest brak jakiejkolwiek zależności pomiędzy poborem opłat a skutecznością prowadzonej egzekucji, co prowadzi w niektórych sytuacjach do generowania wysokich kosztów egzekucyjnych, przy jednoczesnym braku realizacji, chociażby w części, dochodzonego obowiązku pieniężnego (zob. R. Hauser, W. Piątek w: R. Hauser, A. Skoczylas (red.), Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2016, s. 327).

Zaprezentowane wyżej rozumienie omawianego przepisu nie może być podważane przez nawiązanie do treści przepisu art. 80 § 1 u.p.e.a. Przepis ten wskazuje bowiem, w jaki sposób dokonuje się czynności zajęcia rachunku bankowego i wcale nie potwierdza stanowiska, że zajęcie wierzytelności można utożsamiać z zajęciem rachunku bankowego. Wręcz przeciwnie, w przepisie art. 80 § 2 u.p.e.a. mowa o "zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego", co dowodzi, że warunkiem zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego jest istnienie na zajętym rachunku bankowym środków pieniężnych.

Dla przykładu należy wskazać, że identyczny pogląd został wyrażony w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 10 kwietnia 2018 r. sygn. akt II FSK 914/16 (Lex nr 2484966), z dnia 16 czerwca 2020 r. sygn. akt I GSK 533/20 (Lex nr 3025195), z dnia 30 lipca 2020 r. sygn. akt I GSK 836/20 (Lex nr 3050146).

Jak ustalono, na dzień zajęcia środki pieniężne znajdowały się rachunku bankowym A S.A. w kwocie [...] zł (pismo z dnia [...]) oraz rachunku bankowym C S.A. w kwocie [...] zł (pismo z dnia [...]). Z kolei B S.A. w piśmie z dnia [...] wskazywał, że przeszkodą do realizacji zajęcia jest zbieg egzekucji administracyjnej z sądową (pismo z dnia [...]).

W tym kontekście stwierdzić należy, że organ egzekucyjny prawidłowo obciążył Wierzyciela opłatą egzekucyjną oraz opłatą manipulacyjną za zajęcie rachunku A S.A. oraz C S.A., gdyż w dacie ich zajęcia znajdowały się na nich środki pieniężne.

Natomiast nie można tego powiedzieć o zajęciu rachunku w B S.A. Otóż o wystąpieniu takiej sytuacji nie świadczy sama okoliczność, że w odpowiedzi na zawiadomienie o zajęciu wierzytelności bank poinformował organ o przeszkodzie w realizacji zajęcia ze względu na zbieg egzekucji sądowej i administracyjnej (zob. wyrok NSA z dnia 16 czerwca 2020 r. sygn. akt I GSK 533/20, Lex nr 3025195). Oznacza to, że na podstawie tej informacji nie sposób ocenić, czy doszło do faktycznego zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego Zobowiązanej w B S.A., gdyż nie wiadomo czy znajdowały się na nim jakiekolwiek środki pieniężne. W rezultacie nie wiadomo, czy istniała podstawa do naliczenia opłaty za czynności egzekucyjne, o których mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.

Dlatego też przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ uwzględniając stanowisko Sądu co do wykładni art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. dokona ustaleń i oceny, czy doszło do faktycznego zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w B S.A., w okolicznościach, które usprawiedliwiają obciążenie wierzyciela opłatą egzekucyjną. Ponadto organ uwzględni przepisy intertemporalne zawarte w ustawie z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1553).

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm. – dalej p.p.s.a.) uchylił zaskarżone postanowienie.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. Orzeczono o zwrocie tylko wpisu od skargi (100 zł), ponieważ Skarżący, działający bez pełnomocnika, nie wykazał, że poniósł jeszcze inne wydatki, niezbędne do celowego dochodzenia praw.