Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1979/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-06-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7  ust. 1,2,3
journal: Dz.U. 1945 nr 50 poz 279
law: Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Wesołowska, sędzia WSA Magdalena Durzyńska, asesor WSA Iwona Ścieszka (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 czerwca 2021 r. sprawy ze skarg Miasta [...], D. R. i M. R. na decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa oddala skargi.


UZASADNIENIE

Prezydent [...] decyzją z [...] listopada 2002 r. w oparciu o art. 7 ust. 1, 2 i 3 dekretu z dnia [...] października 1945 roku o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...] (Dz.U. Nr 50, poz. 279, dalej: dekret), uchwały nr [...] Rady Gminy [...] z dnia [...] października 2002 r. w sprawie zasad ustalania wysokości "czynszu symbolicznego" za użytkowanie wieczyste gruntów przejętych na rzecz Skarbu Państwa w trybie dekretu z dnia [...] października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...] - stanowiących własność Gminy [...] oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm., dalej: k.p.a.), po rozpatrzeniu wniosku z 15 grudnia 1947 r. złożonego przez W. S.(pełnomocnika spadkobiercy d. właściciela hipotecznego) o przyznanie prawa własności czasowej (obecnie prawo użytkowania wieczystego) do gruntu położonego w [...] przy ul. [...] oznaczonego d. hip. nr [...] :

I. ustanowił na lat 99 użytkowanie wieczyste do niezabudowanego gruntu o pow. [...] m2 oznaczonego jako działka ewidencyjna nr [...] w obrębie [...], (d. ul. [...]) - na rzecz D. i M. małż. R.. Organ zaznaczył, że powyższy grunt w planie miejscowego zagospodarowania przestrzennego [...] przeznaczony jest pod handel i wysokowyspecjalizowane usługi ponadlokalne. Wniosek o urządzenie księgi wieczystej dla niezabudowanego gruntu o powierzchni [...] m2 stanowiącego działkę ewidencyjną nr [...] z obrębu [...] został skierowany do Sądu Rejonowego dla [...] Wydziału X Ksiąg Wieczystych w dniu 26 września 2002 r. i zarejestrowany pod nr dz. Kw. [...] w dniu [...] września 2002 r.

II. ustalił "czynsz symboliczny" z tytułu ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do gruntu opisanego w pkt. I decyzji w wysokości [...] zł - stanowiący 1% ceny gruntu - płatny na konto Dzielnicy [...] Urzędu, określając zasady dokonywania płatności;

III. zaznaczył, że w przypadku zbycia prawa użytkowania wieczystego na rzecz osób trzecich przez wieczystego użytkownika, o którym mowa w pkt I decyzji "czynsz symboliczny" z tytułu użytkowania wieczystego gruntu - osoby te uiszczają na zasadach ogólnych określonych w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Nie dotyczy to nabywania prawa użytkowania wieczystego w drodze dziedziczenia oraz jego zbycia na rzecz osoby bliskiej;

IV. określił warunki zawarcia umowy notarialnej.

Komisja do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich decyzją z [...] czerwca 2020 r. - na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa (Dz. U. z 2018 r. poz. 2267; dalej: Ustawa), art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 158 § 2 k.p.a. w zw. z art. 2 pkt 4 Ustawy w zw. z art. 38 ust. 1 Ustawy oraz art. 31 ust. 1 pkt 1, ust. 2, 3 Ustawy – uznała, że wydanie decyzji Prezydenta [...] z [...] listopada 2002 r. nastąpiło z naruszeniem prawa i nałożyła na D. R. oraz M. R. obowiązek zwrotu równowartości nienależnego świadczenia w kwocie [...] zł na rzecz Miasta [...], z tym ustaleniem, że zapłata powyższej kwoty przez jednego z adresatów obowiązku zwalnia pozostałego w stosunku do uprawnionego Miasta [...] .

Komisja ustaliła, że przedwojennym właścicielem nieruchomości [...] nr [...] był M. P.. Jak wynika z zaświadczenia nr [...] Sądu Okręgowego w [...] Wydziału Hipotecznego z dnia 5 grudnia 1947 r. "tytuł własności nieruchomości warszawskiej oznaczonej nr [...] położonej przy ul. [...], powierzchni nie wskazano, zapisany jest czystym wpisem na imię M. P., który nabył nieruchomość na mocy nabycia aktu [...] z dnia [...] grudnia 1912 r.". Zaświadczenie stwierdzało stan prawny na dzień [...] listopada 1947 r.

Na mocy orzeczenia Sądu Rejonowego w [...] z [...] maja 1999 r., sygn. akt [...] spadek po M. P. zmarłym [...] listopada 1946 r. w całości nabyła bratanica J. Z. .

Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] września 1999 r., sygn. akt [...]:

a) spadek po J. Z. z domu P., zmarłej [...] lipca 1968 r. na podstawie ustawy nabyli: mąż J. Z. i córka H. G. - każde z nich po 1/2 części spadku,

b) spadek po J. Z., zmarłym [...] stycznia 1979 r. na podstawie ustawy nabyli: żona

I. Z. i córka H. G. - każde z nich po 1/2 części spadku,

c) spadek po H. G., zmarłej [...] października 1993 r. na podstawie ustawy nabyli: mąż S. G. oraz dwie córki: B. B. i W. A. - każdy ze spadkobierców nabył spadek w 1/3 części z dobrodziejstwem inwentarza.

Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z [...] lutego 2000 r., sygn. akt [...] spadek po I. Z., zmarłej [...] października 1997 r. nabyła na podstawie ustawy wprost w całości córka A. B..

Objęcie gruntu położonego przy dawnej ul. [...] w posiadanie przez Gminę [...] nastąpiło na podstawie rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 7 kwietnia 1946 r., wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej, w sprawie obejmowania w posiadanie gruntów przez gminę [...] (Dz. U. R.P. Nr 6, poz. 43) w dniu 14 lipca 1947 r., tj. z dniem ukazania się ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym nr 12 Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego [...]. Sześciomiesięczny termin na złożenie wniosku o przyznanie na gruncie prawa czasowej własności za czynsz symboliczny upływał w dniu 14 stycznia 1948 r.

W dniu 16 grudnia 1947 r. W. S. wniosła o przyznanie na swoją rzecz prawa własności czasowej do nieruchomości położnej przy ul. [...] . Wnioskodawczyni wskazała, że jest sukcesorką po zmarłym M. P. , który był właścicielem nieruchomości przy ul. [...] o numerze hipotecznym [...].

Orzeczeniem administracyjnym z [...] lutego 1957 r. zaadresowanym do W. S. Prezydium Rady Narodowej [...] odmówiło "sukcesorom po M. P. " ustanowienia prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. [...] . W uzasadnieniu organ wskazał, że zachodzi konieczność przejęcia omawianej posesji na cele użyteczności publicznej.

W dniu 30 lipca 1985 r. S. G. wystąpił z wnioskiem o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną przy ul. [...] . Pismem z 20 grudnia 1985 r. kierownik Wydziału Geodezji odpowiedział, iż uprawnienia wynikające z dekretu wygasły z dniem 1 sierpnia 1985 r.

Wnioskiem z 17 marca 1999 r. S. G. wniósł do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Rady Narodowej z dnia [...] lutego 1957 r. We wniosku wskazał, że nieruchomość stanowiła własność M. P. , który zmarł w 1946 r. jako bezdzietny kawaler. Zaznaczył natomiast, że M. P. miał jednego brata F.. Podkreślił, że brat F. P. miał jedną córkę - J. Z. . J. Z. pozostawiła po sobie córkę H. G. . H. G. zawarła związek małżeński ze S. G. . Małżeństwo miało dwie córki: B. B. i W.A. . Wnioskodawca podniósł, że pełnomocnik spadkobierców byłego właściciela złożył w terminie wniosek o przyznanie własności czasowej. Ponadto podniósł, że wydanie orzeczenia nie zostało poprzedzone żadnym postępowaniem dowodowym, zaś jedyną przeszkodą uwzględnienia wniosku o przyznanie własności czasowej nieruchomości mogła być jego sprzeczność z obowiązującym planem zabudowy. S. G. wskazał, że wobec braków powojennych planów szczegółowych podstawą orzeczenia powinien być plan zabudowy z 1931 r., którego ustalenia nie mogły sprzeciwiać się uwzględnieniu wniosku, skoro na nieruchomości znajdowała się zabudowa mieszkaniowa. W ocenie wnioskodawcy, decyzja odmowna została wydana z rażącym naruszeniem prawa.

Ostateczną decyzją z dnia [...] października 2001 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] stwierdziło nieważność orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej z [...] lutego 1957 r. jako wydanego z rażącym naruszeniem prawa, tj. art. 7 ust. 2 dekretu. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż Prezydium nie przeprowadziło żadnego postępowania wyjaśniającego w zakresie możliwości korzystania z gruntu przez dotychczasowego właściciela, a także przeznaczenia gruntu zgodnego z planem zabudowania.

Opisując stosunki własnościowe na nieruchomości przy dawnej ul. [...] , Komisja wskazała, że nieruchomość ta została objęta działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...]. Urząd Wojewódzki w [...] decyzją z [...] marca 1992 r. działając na podstawie art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisów wprowadzających ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawy o pracownikach samorządowych w zw. z art. 5 ust. 1 w/w ustawy stwierdził nabycie przez Dzielnicę Gminy [...] z mocy prawa w dniu 27 maja 1990 r. nieodpłatnie własności nieruchomości położonej w [...] oznaczonej w ewidencji gruntów w jednostce ewidencyjnej [...] z obrębu ewidencyjnego [...] nr działki ewidencyjnej [...].

Następnie doszło do sprzedaży praw i roszczeń wynikających z art. 7 ust. 2 dekretu związanych z użytkowaniem wieczystym. Aktem notarialnym z [...] maja 2002 r. K. D. działający w imieniu: W. A. , B. B. , A. B. i S.G. sprzedał D. i M. R., w imieniu których których działał syn - P. R. , wynikające z art. 7 ust. 2 dekretu całe przysługujące im udziały w prawach i roszczeniach do nieruchomości położonej przy ulicy [...], inw. Nr [...], uregulowanej w księdze prowadzonej pod nazwą "Nieruchomość w mieście [...], pod nr [...] położona przy ul. [...]", której właścicielem do dnia 21 listopada 1945 r. był M. P., za cenę [...],zł. Na mocy przedmiotowej umowy małżonkowie R. oświadczyli, że kupują za w/w cenę prawa i roszczenia związane z przedmiotową nieruchomością, a K. D. potwierdził, że otrzymał od kupujących kwotę [...] zł, jednocześnie kwitując jej odbiór. W umowie wskazano, że przedmiot umowy wszedł do majątku wspólnego małżonków – D. i M. R. - na zasadach wspólności ustawowej, bowiem zakupu przysługujących udziałów w prawach i roszczeniach do nieruchomości dokonali za ich fundusze wspólne.

Wnioskiem z 23 maja 2002 r. P. R. zwrócił się do Urzędu Gminy [...] Wydziału Geodezji i Nieruchomości o oddanie gruntu powyższej nieruchomości [...] w użytkowanie wieczyste na zasadzie przepisu art. 7 dekretu.

Decyzją z [...] listopada 2002 r. Prezydent [...] po rozpatrzeniu wniosku z dnia 15 grudnia 1947 r. złożonego przez W. S.(pełnomocnika spadkobiercy d. właściciela hipotecznego) o przyznanie prawa własności czasowej (obecnie prawo użytkowania wieczystego) do gruntu położonego w [...] przy ul. [...] oznaczonej dawnym numerem hip. [...] ustanowił na lat 99 użytkowanie wieczyste do niezabudowanego gruntu o pow. [...] m2 oznaczonego jako działka ew. nr [...] w obrębie [...] położonego w [...] przy ul. [...],[...] (d. ul. [...]) na rzecz D. i M. R. . W punkcie II. Prezydent ustalił "czynsz symboliczny" z tytułu ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do ww. gruntu wysokości [...] złotych stanowiący 1% ceny gruntu.

Na mocy umowy zawartej w formie aktu notarialnego [...] listopada 2002 r. pomiędzy Miastem [...] oraz D. R. i M. R., w imieniu i na rzecz których działał na podstawie udzielonego mu w formie aktu notarialnego pełnomocnictwa, P. R. , Miasto [...] w wykonaniu ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta [...] z [...] listopada 2002 r. oddało w użytkowanie wieczyste na okres 99 lat - to jest do dnia [...] listopada 2101 r. - na rzecz małżonków D. i M. R. grunt o powierzchni [...] m2 oznaczony jako działka nr [...] w obrębie [...], położony w [...] przy ul. [...],[...]. Zawierając umowę P. R. , oświadczył, że wyraża zgodę na ustanowienie użytkowania wieczystego oraz wskazał, że jego mocodawcy dokonują nabycia tego prawa na zasadach wspólności ustawowej małżeńskiej.

Decyzją z [...] lutego 2004 r. Prezydent [...], na podstawie przepisów ustawy z dnia 4 września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności, orzekł o nieodpłatnym przekształceniu prawa użytkowania wieczystego nieruchomości przy ul. [...] w [...], przysługującego D. R. i M. R., w prawo własności.

Następnie Komisja zaznaczyła, że doszło do obrotu nieruchomością po wydaniu decyzji reprywatyzacyjnej. W dniu [...] lutego 2005 r. [...] sp. z o.o. oraz D. i M. R., zawarli warunkową umowę sprzedaży przedmiotowej nieruchomości. Umowa została zawarta pod warunkiem, że [...] nie skorzysta z przysługującego mu prawa pierwokupu. Warunek ten się nie ziścił. W dniu 22 czerwca 2005 r. spółka [...] zawarła z D. i M. R. umowę przeniesienia własności nieruchomości, na podstawie której [...] nabyła prawo własności nieruchomości za cenę [...] EUR ([...] zł według kursu średniego NBP z dnia 22 czerwca 2005 r.). Aktem notarialnym z [...] października 2005 r. M. R. i D. R. oświadczyli, że sprzedają spółce [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...] całe przysługujące im prawa i roszczenia wynikające z treści art. 7 dekretu o oddanie reszty nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] , dawniej oznaczonej jako nieruchomość hipoteczna [...] w użytkowanie wieczyste bądź na własność, za cenę 1,00 zł. W umowie wskazano, iż zgodnie ze sporządzonym przez uprawnionego geodetę szkicem pozostały grunt nieruchomości hipotecznej [...] wchodzi w skład działki ewidencyjnej nr [...], który na ten moment pozostawał własnością Skarbu Państwa i Miasta [...] .

Po objęciu większościowego pakietu udziałów w [...] przez Grupę [...] przeniesiono nieruchomość do spółki zależnej. W dniu [...] lipca 2018 r. [...] zawarła umowę sprzedaży z [...] Sp. z o.o., na podstawie której [...] kupiło nieruchomość za cenę netto [...] EUR ([...] zł). Obecnie właścicielem nieruchomości jest [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...]

Wnioskiem z 21 listopada 2002 r. Z. S. zwróciła się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie wzruszenia orzeczenia administracyjnego z [...] lutego 1957 r. odmawiającego dotychczasowej właścicielce - matce wnioskodawczyni – W. S. przyznania prawa własności czasowej (dziś wieczystej dzierżawy) do jej gruntów dziedzicznych, położonych w [...] przy ul. [...] , nr hipoteczny [...] , jako wydanego z rażącym naruszeniem obowiązującego wówczas prawa. W uzasadnieniu wskazała, że nieruchomość ta stanowiła własność jej rodziny od lat siedemdziesiątych XIX wieku, która składała się z gruntu zabudowanego domem mieszkalnym czterokondygnacyjnym (frontowy budynek plus dwie oficyny). Zaznaczyła, że przedmiotowe budynki uległy częściowemu zniszczeniu podczas działań wojennych w latach 1939-1944. Ponadto wskazała, że dekret objął swoim działaniem grunt nieruchomości przy ul. [...]. Ówczesny właściciel tytułem wykonawczym z dnia 27 kwietnia 1946 r. nr [...] otrzymał przywrócenie posiadania swego domu przy ul. [...]. Wnioskodawczyni wskazała, że zgodnie z art. 7 ust. 1 dekretu właściciel złożył w ustawowym terminie wniosek o przyznanie mu do jego gruntu dziedzicznego prawa własności czasowej. Wniosek wpłynął do Zarządu Miejskiego w [...] w dniu 15 grudnia 1947 r.

Decyzją z [...] lipca 2003 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. umorzyło postępowanie wszczęte wnioskiem Z. S. o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego z [...] lutego 1957 r. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że z porównania treści orzeczenia administracyjnego powołanego we wniosku Z. S. oraz orzeczenia administracyjnego, którego dotyczyła decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] października 2001 r. wynika, że jest to to samo orzeczenie administracyjne, w którym odmówiono "sukcesorom po M. P." przyznania prawa własności czasowej do nieruchomości położonej przy ul. [...] , a które zostało zaadresowane do W. S.. Organ wskazał, iż niewątpliwie jedynie przez pomyłkę wywołaną prawdopodobnie nieczytelnością pisma ręcznego zamieszczonym na orzeczeniu Prezydium Rady Narodowej z dnia [...] lutego 2002 r., wnioskodawczym błędnie określiła numer orzeczenia administracyjnego jako "[...]", zamiast "[...]". Organ uznał, że jeśli ww. wniosek dotyczy stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej z dnia [...] lutego 2002 r., a stwierdzenie nieważności tego orzeczenia administracyjnego już uprzednio nastąpiło decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] października 2001 r., to prowadzenie postępowania wszczętego wnioskiem Z. S. z 21 listopada 2002 r. jest bezprzedmiotowe. Decyzją z [...] września 2003 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy powyższą decyzję. Kolegium stwierdziło, że wniosek Z. S. z 21 listopada 2002 r. dotyczył orzeczenia z [...] lutego 1957 r., którego nie ma już w obrocie prawnym, bowiem Kolegium z dnia [...] października 2001 r. stwierdziło jego nieważność. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] podniosło, że jako strony postępowania uznani zostali wskazani do spadku po M. P. , co potwierdzają prawomocne postanowienia o stwierdzeniu nabyciu spadku.

Po rozpatrzeniu zebranego materiału dowodowego Komisja uznała, że decyzja Prezydenta [...] z [...] listopada 2002 r. rażąco narusza prawo poprzez ustanowienie prawa użytkowania wieczystego w sytuacji braku skutecznie złożonego wniosku dekretowego (art. 29 ust. 1 pkt 2-4 Ustawy). Komisja stwierdziła, że Prezydent [...] wydał ww. decyzję pomimo złożenia wniosku dekretowego przez osobę nieuprawnioną. Brak statusu dotychczasowego właściciela przesądza o braku uprawnienia z art. 7 ust. 1 dekretu. Wniosek o przyznanie prawa własności czasowej w przedmiotowej sprawie złożyła W. S.. W treści wniosku wskazała, że jest sukcesorką po M. P. i że domaga się przyznania prawa własności czasowej na swoją rzecz. Wobec powyższego nie ulega wątpliwości, że wnioskodawczyni działała w swoim imieniu i na rzecz swojej osoby. Do wniosku dołączyła zaświadczenie, z którego wyraźnie wynika, że dotychczasowym właścicielem nieruchomości był M. P.. Na żadnym etapie nie występuje jakikolwiek dokument, który pozwalałby przyjąć, że W. S. działała na rzecz bądź w imieniu spadkobierców/sukcesorów dawnego właściciela nieruchomości M. P. . Za umocowanie W. S. do działania w imieniu spadkobierców nie można uznać oświadczenia S. G. złożonego przed notariuszem w dniu 6 listopada 2002 r. w którym wskazał, że wniosek o przyznanie prawa czasowej własności został złożony przez W. S. , pełnomocnika J. Z., spadkobierczyni M.P.. Oświadczenie takie przeczy zresztą treści samego wniosku dekretowego, w którym W. S. wyraźnie zaznaczyła, że działa w swoim imieniu. Niezaprzeczalnie, również oświadczenie S. G. , złożone na dwa dni przed wydaniem decyzji reprywatyzacyjnej, nie mogło w żadnym wypadku zastąpić pełnomocnictwa. Ponadto oświadczenie S. G. nie zastępuje pełnomocnictwa, jakie zdaniem Prezydenta było udzielone W. S.. S. G. nie mógł potwierdzić okoliczności udzielenia pełnomocnictwa, bowiem w tym czasie nie był w związku małżeńskim z córką J. Z.(H.G.). W aktach przedmiotowej sprawy brak jest jakiegokolwiek dokumentu, na podstawie którego można byłoby wywieść, iż W. S. była spadkobierczynią M. P. . W chwili składania wniosku dekretowego tj. w dniu 15 grudnia 1947 r. nie żył zmarły [...] listopada 1946 r. przedwojenny właściciel przedmiotowej nieruchomości M. P.. Jak wynika z postanowienia z dnia [...] maja 1999 r. Sądu Rejonowego w [...] II Wydziału Cywilnego, w sprawie o sygn. akt [...], spadek po M. P. na podstawie ustawy nabyła bratanica - J. Z. w całości. Tymczasem Prezydent [...] w toku prowadzonego postępowania błędnie uznał, iż W. S. była pełnomocnikiem spadkobierczyni dawnego właściciela nieruchomości hipotecznej. W treści uzasadnienia decyzji Prezydent zapisał: "W. S., pełnomocnik J. Z., spadkobierczyni d. właściciela hipotecznego M. P. złożyła stosowny wniosek w trybie art. 7 ust. 1 dekretu". Takie ustalenia Prezydenta [...] nie znajdują jakiegokolwiek potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. W konsekwencji powyższych błędów doszło do sytuacji, w której prawo użytkowania wieczystego nieruchomości położonej przy dawnej ul. [...] zostało ustanowione na rzecz następców prawnych dawnego właściciela nieruchomości hipotecznej, który ani sam, ani nikt w jego imieniu i nikt z jego następców prawnych nigdy nie złożył skutecznie wniosku dekretowego. Działanie Prezydenta [...] polegające na pozytywnym rozpatrzeniu wniosku dekretowego w sytuacji, gdy złożyła go działająca w swoim imieniu osoba nieuprawniona, nie legitymująca się statusem właściciela ani jego następcy prawnego, stanowi rażące naruszenie prawa to jest art. 7 ust. 1 dekretu.

Na marginesie, odnosząc się do zagadnienia rzekomego pełnomocnictwa Komisja zaznaczyła, że w momencie składania wniosku dekretowego przez W. S. obowiązywało Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem. Według tego aktu dopuszczalne były pełnomocnictwa prywatne, o ile ich wiarygodność nie budzi wątpliwości - tymczasem takiego pełnomocnictwa brak w aktach sprawy. Pełnomocnictwo nie zostało zawarte również w protokółach czy adnotacjach. Z akt miejskich nie wynika, że W. S. miała jakiekolwiek pełnomocnictwo, w tym np. do zarządzania nieruchomością czy do administrowania nią. Dokumenty nie wskazują także, aby W. S. wykonywała faktycznie pewne czynności związane z nieruchomością. W samej decyzji brak jest jakichkolwiek wywodów, uzasadniających na jakiej podstawie Prezydent [...] przyjął prawidłowe umocowanie W. S. do działania w imieniu spadkobierców M. P. .

Jednocześnie Komisja uznała, że decyzja reprywatyzacyjna z dnia [...] listopada 2002 r. wywołała nieodwracane skutki prawne. Doszło bowiem do zbycia przez beneficjentów przysługującego im prawa użytkowania wieczystego gruntów na rzecz osób trzecich. Komisja, po analizie zgromadzonego materiału dowodowego uznała, że nie można stwierdzić, iż [...] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...], nabywając prawa własności nieruchomości wiedziała o okolicznościach, o których mowa w art. 30 ust. 1 Ustawy, bądź też z łatwością mogła się o nich dowiedzieć. Komisja nie ustaliła też, aby [...] Spółka z o.o. z siedzibą w [...] oraz kolejne podmioty nabywając własność przedmiotowej nieruchomości należącej do beneficjentów decyzji jako osoby trzecie, działały w złej wierze w rozumieniu art. 41 a ust. 3 Ustawy. Z uwagi na fakt nabycia przez [...] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...] prawa własności przedmiotowej nieruchomości decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu Ustawy.

Orzekając obowiązek zwrotu równowartości nienależnego świadczenia na podstawie art. 31 ust. 1 Ustawy, Komisja uznała, że ten obciąża D. R. oraz M. R.. Są oni bowiem osobami, na rzecz których wydana została decyzja Prezydenta [...] z dnia [...] listopada 2002 r., nr [...]. Uzyskane zaś ze sprzedaży korzyści, o których mowa w art. 31 ust. 2 Ustawy, weszły do ich majątku wspólnego zgodnie z art. 31 § 1 k.r.o. Zdaniem Komisji, nie zaistniały pozytywne przesłanki skutkujące wydaniem decyzji, wobec powyższego Komisja uznała za zasadne nałożenie obowiązku zwrotu równowartości nienależnego świadczenia, z tym ustaleniem, że zapłata kwoty przez jednego z adresatów zwalnia pozostałego w stosunku do uprawnionego Miasta [...] .

Ustalając wysokość nienależnego świadczenia podlegającego zwrotowi Komisja przyjęła, że korzyści uzyskane przez D. R. oraz M. R. stanowią kwotę jaką osoby te uzyskały ze sprzedaży [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...] prawa własności nieruchomości przy dawnej ul. [...] to jest [...] EUR, co odpowiada kwocie w wysokości [...] zł według średniego kursu NBP z dnia 22 czerwca 2005 r. Komisja uznała za zasadne obniżenie wysokości zwrotu równowartości świadczenia nienależnego otrzymanego przez D. R. oraz M. R. poprzez odjęcie od kwoty uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości spółce [...] sp. z o.o. kwoty za jaką nabyli oni prawa i roszczenia do nieruchomości hipotecznej nr [...] od spadkobierców dawnego właściciela nieruchomości hipotecznej - to jest kwoty [...] zł. Miarkowana w ten sposób wysokość nienależnego świadczenia odpowiada kwocie jaką ostatecznie uzyskali D. i M. R. jako korzyść w związku z przeprowadzonymi transakcjami dotyczącymi nieruchomości przy dawnej ul. [...] . Jednocześnie Komisja uznała, że brak jest ważnego interesu społecznego lub uzasadnionego interesu obywatela, uzasadniającego odstąpienie od nałożenia obowiązku zwrotu równowartości nienależnego świadczenia.

Skargę na powyższą decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich wywiodło Miasto [...] oraz M. i D. R..

Skargą Miasta [...] działający w imieniu Prezydenta [...] adwokat objął wybrane fragmenty uzasadnienia decyzji, wskazując na:

1) naruszenie art. 107 § 3 w zw. z art. 6, art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 29 ust. 1 pkt 4 Ustawy, poprzez: zawarcie bezpodstawnych stwierdzeń w uzasadnieniu decyzji, tj. w pkt. III.4. (str. 25) w zakresie: "Na gruncie niniejszej sprawy Komisja uznała za zasadne obniżenie wysokości zwrotu równowartości świadczenia nienależnego otrzymanego przez D. R. oraz M. R. poprzez odjęcie od kwoty uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości spółce [...] sp. z o.o. kwoty za jaką D. i M. R. nabyli prawa i roszczenia do nieruchomości hipotecznej nr [...] od spadkobierców dawnego właściciela nieruchomości hipotecznej - to jest kwoty [...] zł. Miarkowana w ten sposób wysokość nienależnego świadczenia odpowiada kwocie jaką ostatecznie uzyskali D. i M. R. jako korzyść związku z przeprowadzonymi transakcjami dotyczącymi nieruchomości przy dawnej ul. [...] ",

podczas gdy:

a) w uzasadnieniu decyzji Komisji nie wskazano jakie "okoliczności sprawy, w szczególności stopień przyczynienia się (...) do wydania decyzji reprywatyzacyjnej o których mowa w art. 31 ust. 3 Ustawy, zdecydowały o obniżeniu wysokości zwrotu równowartości świadczenia nienależnego otrzymanego przez D. R. oraz M. R.;

b) obniżenie obowiązku zwrotu równowartości świadczenia wymagało oceny i wyważenia interesów nie tylko beneficjentów decyzji reprywatyzacyjnej, na których nałożono obowiązek zwrotu, ale również [...] jako podmiotu na rzecz którego zwrot ten ma być dokonany, czego - jak wynika z uzasadnienie decyzji Komisji - w realiach niniejszej sprawy zaniechano;

c) obniżenie przez Komisję obowiązku zwrotu równowartości świadczenia przeczy dotychczasowej praktyce Komisji, która w podobnych sprawach, o analogicznym stanie faktycznym i prawnym, nie modyfikowała, poprzez obniżenie, obowiązku zwrotu równowartości świadczeń podlegających zwrotowi;

d) postępowanie Komisji stanowi naruszenie wyrażonej w przepisie art. 8 § 1 k.p.a. zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej, obejmującej min. dokonywanie przez organy administracji publicznej rozstrzygnięć w sposób przewidywalny i konsekwentny;

2) naruszenie art. 107 § 3 w zw. z art. 6, art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a, w zw. z art. 29 ust. 1 pkt 4 Ustawy, poprzez: zawarcie bezpodstawnych stwierdzeń w uzasadnieniu decyzji (str. 17) w zakresie: w aktach przedmiotowej sprawy brak jest jakiegokolwiek dokumentu, na podstawie którego można byłoby wywieść, iż W. S. była spadkobierczynią M. P. ,

podczas gdy:

a) z akt sprawy wynika, że W. S. była traktowana przez ówczesne organy jak następca prawny dawnego właściciela nieruchomości, tj. M. P. , co też wynika z orzeczenia administracyjnego nr [...] z dnia [...] stycznia [...] lutego 1957 r., skierowanego do W. S. w którym Prezydium Rady Narodowej [...] odmówiło przyznania prawa własności czasowej "sukcesorom po M. P. ", jak też z pisma Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia 24 października 1973 r., w którym wskazano, że: "(...) spadkobierczynią M. P. jest W. S. zam. [...] przy ul. [...].

b) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], prowadząc postępowanie nieważnościowe i wydając decyzję z [...] października 2001 r., uznało wniosek dekretowy złożony przez W. S. za skuteczny;

c) Komisja nie pozyskała istotnego w sprawie dowodu w postaci tytułu wykonawczego z dnia 27 kwietnia 1946 r. na mocy którego W. S. "otrzymała przywrócenie posiadania swego domu przy ul. [...] ", mimo że o dokumencie tym Komisja wspomina w uzasadnieniu swej decyzji;

d) brak w aktach dekretowych dokumentu, którego istnienie uprawdopodabniają inne dowody, nie oznacza, że w dacie orzekania przez organ dekretowy w latach 50-tych, dany dokument nie istniał, albowiem od czasu orzekania przez Prezydium orzeczeniem minęło ponad 60 lat, zaś od złożenia wniosku dekretowego ponad 70 lat, a akta sprawy były wielokrotnie przenoszone oraz stanowiły przedmiot analiz wielu instytucji, co też w sposób oczywisty wpłynęło na ich kompletność.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty Prezydent [...] wniósł o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji Komisji w części dotyczącej uzasadnienia w zakresie wskazanym powyżej oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Skargą złożoną w imieniu M. i D. R., ustanowiony w sprawie radca prawny, objął całość decyzji Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich podnosząc następujące zarzuty:

1) naruszenie przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, tj. :

a) art. 7 k.p.a. poprzez zaniechanie podjęcia czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej, która powinna znaleźć zastosowanie w prowadzonym przez Komisję postępowaniu wobec stania na straży praworządności;

b) art. 8 § 1 w związku z art. 6, 10, 11 i 12 k.p.a. poprzez działania Komisji w sposób poddający w wątpliwość staranność i wnikliwość prowadzonego postępowania poprzez:

- niedostrzeżenie wpływu do akt sprawy pisma Wiceprezesa Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] kwietnia 2020 r. (k. 91 akt postępowania przed Komisją) - co stanowi zarzut w punkcie c) poniżej;

- w kontekście poprzedniego zarzutu pełnomocnik skarżących wskazał, że Komisja w ogóle nie miała zamiaru urzeczywistnić zasady wyrażonej w art. 10 k.p.a. i wysłuchać stron przed wydaniem decyzji, normę wyrażoną tym przepisem traktując jedynie formalnie, jako że decyzja wydana została w dniu [...] czerwca 2020 r., a zawiadomienie o zakończeniu postępowania w niniejszej sprawie wraz z informacją o prawie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań zostało opublikowane w dniu 8 czerwca 2020 r., a zatem należy przyjąć stosownie do art. 16 ust. 3 i 4 Ustawy, że zostało ono doręczone stronom w dniu 16 czerwca 2020 r., a do dnia 23 czerwca 2020 r. każda ze stron miała prawo stanowisko to przedstawić, w tym nadać z tą datą na poczcie; w tym kontekście skarżący podnoszą także, że w aktach udostępnionych ich pełnomocnikowi do wglądu w dniu 8 lipca 2020 r., pomimo wydania decyzji i przekazania pełnomocnikowi akt ponumerowanych nie był załączony dokument potwierdzający datę ogłoszenia zawiadomienia o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań;

- brak rzeczywistego ustalenia stanu przedmiotowej nieruchomości polegające na wskazaniu, że przedmiotowa nieruchomość w dacie wydawania decyzji jest niezabudowana, podczas gdy nieruchomość ta zgodnie ze stanowiskiem przedstawionym przez [...] Sp. z o.o. jest przedmiotem zaawansowanej inwestycji szczegółowo opisanej poprzez załączniki dołączone przez Spółkę do złożonego pisma w niniejszej sprawie na etapie postępowania przed Komisją;

- nieścisłe przenoszenie treści dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy na opisywane elementy stanu faktycznego, co pokazuje fragment uzasadnienia decyzji (str. 8) odwołujący się do umowy sprzedaży praw i roszczeń do przedmiotowej nieruchomości pomiędzy skarżącymi a spadkobiercami, gdzie z uzasadnienia decyzji wynika, że K. D. (pełnomocnik spadkobierców) potwierdził, że otrzymał od kupujących kwotę [...] zł, podczas gdy analiza tego dokumentu wprost pokazuje, że potwierdził on otrzymanie w/w kwoty przez jego Mocodawców - co stanowi istotną różnicę co do osób, którym w/w kwota została zapłacona;

c) art. 77 k.p.a. poprzez naruszenie obowiązku wyczerpującego zebrania i wszechstronnego rozpatrzenia całego materiału dowodowego to jest:

- pominięcie dowodu w postaci pisma Wiceprezesa Sądu Rejonowego [...] w [...] z dnia 7 kwietnia 2020 r. (k. 91 akt postępowania przed Komisją), z którego treści wynika, że "w Sądzie Rejonowym [...] w [...] toczy się pod sygnaturą akt [...] postępowanie - skarga o wznowienie postępowania dotyczące spadkobiercy M. P. ", wobec czego ustalenia organu, iż "w aktach przedmiotowej sprawy brak jest jakiegokolwiek dokumentu, na podstawie którego można byłoby wywieść, iż W. S. była spadkobierczynią M. P. " pozostają w sprzeczności ze wskazaną informacją z Sądu Rejonowego [...] w [...], a okoliczność wynikająca z przedmiotowego pisma Sądu powinna zostać przez organ wyjaśniona, a następnie rozpatrzona w kontekście całego zebranego materiału w niniejszej sprawie, bowiem okoliczność ta ma istotne znaczenie dla ustalenia kręgu spadkobierców po M. P. , a w następstwie - dla udzielenia odpowiedzi czy W. S. zasadnie uważała się za spadkobierczynię, wobec czego wniosek o przyznanie prawa własności czasowej złożyła osoba uprawniona;

- pominięcie dowodu z protokołu oględzin gruntu i znajdujących się na niej budynków, instalacji i urządzeń z dnia 17 czerwca 1947 r. (dokument oznaczony numerem 1. w aktach Miasta [...] załączonych do dokumentów zgromadzonych przez Komisję), z którego treści wynika, że W. S. wykonywała faktycznie czynności związane z nieruchomością przy ul. [...] w [...] - oświadczyła, że rozbiórka budynku rozpoczęta w marcu 1947 r. oraz że wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa własności czasowej, wobec czego ustalenia Organu, iż dokumenty nie wskazują także, aby W. S. wykonywała faktycznie "pewne czynności związane z nieruchomością" pozostają w sprzeczności z treścią zebranego przez organ materiału dowodowego, wobec czego organ nie rozważył w sposób wszechstronny całego zebranego materiału i pominął wyżej wskazany dowód pomimo, że ma on wpływ na ustalenie skuteczności złożenia wniosku dekretowego w niniejszej sprawie;

- pominięcie zebrania niezbędnego materiału dowodowego na okoliczność ustalenia korzyści uzyskanych przez osoby na rzecz których wydano decyzję reprywatyzacyjną w trybie art. 31 Ustawy,

d) art. 29 ust. 1 pkt 4 Ustawy, w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że decyzja Prezydenta [...] z dnia [...] listopada 2002 r. nr [...] została wydana z rażącym naruszeniem prawa, bowiem wniosek został złożony przez osobę nieuprawnioną, podczas gdy taki wniosek w świetle pisma Sądu Rejonowego [...] w [...] z dnia 7 kwietnia 2020 r. wskazującego na toczące się postępowaniem ze skargi o wznowienie postępowania dotyczące spadkobiercy M. P. był przedwczesny;

e) art. 107 § 1 k.p.a. poprzez istotny błąd w oznaczeniu strony decyzji polegający na wskazaniu jako strony postępowania Prokuratora Regionalnego w [...], podczas gdy w ostatnim punkcie uzasadnienia decyzji jako stronę organ wskazał Prokuratora Prokuratury Regionalnej w [...], który wniósł sprzeciw - a zatem w dwóch częściach jednej decyzji Organ wskazał dwa różne podmioty jako stronę;

2) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy:

a) art. 29 ust. 1 pkt 4 Ustawy poprzez wydanie decyzji rozstrzygającej w niniejszej sprawie pomimo, że z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż organ powziął informację w toku prowadzonego postępowania o okolicznościach mających wpływ na ustalenia stanu faktycznego, które to okoliczności pominął bez jakiegokolwiek wyjaśnienia, co skutkowało dokonaniem ustaleń stanu faktycznego istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy z pominięciem dowodów mających istotne znaczenie, a w konsekwencji przedwczesnego wydania decyzji w niniejszej sprawie;

b) art. 31 ust. 1 pkt 1 Ustawy poprzez nałożenie obowiązku zwrotu równowartości nienależnego świadczenia na skarżących co do kwoty [...] zł na rzecz Miasta [...] podczas gdy decyzja Prezydenta [...] z dnia [...] listopada 2002 r. nr [...] nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa;

c) art. 31 ust. 3 Ustawy poprzez nałożenie obowiązku zwrotu równowartości nienależnego świadczenia na skarżących co do kwoty [...] zł podczas gdy skarżący nie przyczynili się do wydania decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] listopada 2002 r. nr [...], bowiem do ustalenia okoliczności uznanych przez Organ za rażące naruszenie prawa, a w konsekwencji wydania decyzji o kwestionowanej przez organ treści, przyczynili się jedynie spadkobiercy po M. P. , z resztą poprzez złożenie szeregu oświadczeń i zapewnień zanim skarżący nawiązali z nimi współpracę w celu nabycia praw do przedmiotowej nieruchomości, co wynika:

- ze zgromadzonych akt postępowań spadkowych po M. P. , po J.

Z., po J. Z., po H. G., po I. Z. wynika, że wszystkie te postępowania były zainicjowane przez B. B. (jedną ze spadkobierczyń), a w postępowaniach tych, w szczególności w postępowaniu po M. P. przez B. B. zostalo złożone zapewnienie spadkowe co do braku wiedzy o innych spadkobiercach aniżeli od strony brata spadkodawcy M. P. – F. P.;

- ze zgromadzonych akt wyżej wskazanych postępowań spadkowych, a także zgromadzonych akt postępowania prowadzonego przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym w [...] o stwierdzenie nieważności orzeczenia

administracyjnego Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] lutego 1957 r. oraz postępowania przed Miastem [...] wynika, że wszelkie zapewnienia spadkowe były składane przez B. B. (jedną ze spadkobierczyń) zanim skarżący zawarli ze spadkobiercami umowę przedwstępną przeniesienia na nich praw do przedmiotowej nieruchomości, a zatem skarżący nie mieli żadnego wpływu, a wtedy jeszcze nawet wiedzy o przedmiotowej nieruchomości i osobach uprawnionych ;

- z aktu notarialnego zawartego dnia [...] maja 2002 r. pomiędzy spadkobiercami a skarżącymi wynika zapewnienie wszystkich spadkobierców, iż przysługują im prawa do przedmiotowej nieruchomości, a także, iż wniosek został złożony przez osobę uprawnioną - co nie było kwestionowane aż do decyzji Komisji stanowiącej przedmiot niniejszej skargi;

d) art. 31 ust. 3 w związku z ust. 2 Ustawy poprzez uznanie za zasadne obniżenie wysokości zwrotu równowartości nienależnego świadczenia jedynie w zakresie kosztu poniesionego na nabycie praw i roszczeń do przedmiotowej nieruchomości w kwocie [...] zł, podczas gdy w celu oraz w związku ze sprzedażą nieruchomości [...] sp. z o.o. skarżący ponieśli także następujące koszty, które powinny podlegać uwzględnieniu :

- koszt zawarcia przedwstępnej umowy sprzedaży praw i roszczeń ze spadkobiercami w kwocie 122 zł - wynikający z aktu notarialnego z dnia [...] marca 2002 r., Rep . A nr [...];

- koszt zawarcia umowy sprzedaży praw i roszczeń ze spadkobiercami w kwocie 488 zł - wynikający z aktu notarialnego z dnia [...] maja 2002 r., Rep. A nr [...];

- koszt podatku od czynności cywilnoprawnych z tytułu nabycia praw i roszczeń do nieruchomości od spadkobierców w kwocie 1.100 zł - wynikający z aktu notarialnego z dnia [...] maja 2002 r., Rep. A nr [...];

- koszt opłat rocznych z tytułu użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości w roku 2003 oraz za rok 2004 – do dnia [...] lutego 2004 r. w kwocie po [...] zł rocznie, tj. w kwotach [...] zł za rok 2003 oraz [...] zł za rok 2004, tj. łącznie w kwocie [...] zł - a na potwierdzenie spełnienia tego obowiązku skarżący przedstawią w ślad za niniejszą skargą stosowne dokumenty, bowiem z racji istotnego upływu czasu i ograniczeń wynikających z przeciwdziałania COVID-19 ich uzyskanie wymaga dłuższego czasu;

- podatek od przychodu ze sprzedaży przedmiotowej nieruchomości na rzecz spółki [...] sp. z o.o., przy czym na potwierdzenie spełnienia tego obowiązku skarżący przedstawią w ślad za niniejszą skargą stosowne dokumenty, bowiem z racji rozliczenia przez skarżących obowiązku podatkowego w ciągu dwóch kolejnych lat, istotnego upływu czasu i ograniczeń wynikających z przeciwdziałania COVID-19 ich uzyskanie wymaga dłuższego czasu;

e) art. 31 ust. 4 Ustawy poprzez uznanie, iż w niniejszej sprawie nie zachodzi uzasadniony interes obywatela skutkujący prawem organu do odstąpienia od nałożenia obowiązku zwrotu równowartości nienależnego świadczenia, pomimo, że:

- ze zgromadzonych akt postępowań spadkowych po M. P. , po J. Z., po J. Z., po H. G., po I. Z. wynika, że wszystkie te postępowania byly zainicjowane przez B. B. (jedną ze spadkobierczyń), a w postępowaniach tych, w szczególności w postępowaniu po M. P. przez B. B. zostało złożone zapewnienie spadkowe co do braku wiedzy o innych spadkobiercach aniżeli od strony brata spadkodawcy M. P. – F. P.;

- ze zgromadzonych akt wyżej wskazanych postępowań spadkowych, a także zgromadzonych akt postępowania prowadzonego przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym w [...] o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] lutego 1957 r. oraz postępowania przed Miastem [...] wynika, że wszelkie zapewnienia spadkowe były składane przez B. B. (jedną ze spadkobierczyń) zanim skarżący zawarli ze spadkobiercami umowę przedwstępną przeniesienia na nich praw do przedmiotowej nieruchomości, a zatem skarżący nie mieli żadnego wpływu, a wtedy jeszcze nawet wiedzy - o przedmiotowej nieruchomości i osobach uprawnionych;

- z aktu notarialnego zawartego dnia [...] maja 2002 r. pomiędzy spadkobiercami a skarżącymi wynika zapewnienie wszystkich spadkobierców, iż przysługują im prawa do przedmiotowej nieruchomości, a także, iż wniosek został złożony przez osobę uprawnioną - co nie było kwestionowane aż do decyzji Komisji stanowiącej przedmiot niniejszą skargi;

- w sytuacji, gdy po stronie skarżących nie zachodzi żadna okoliczność świadcząca o naruszeniu przez skarżących porządku prawnego, działaniu w złej wierze lub wskazująca na działanie skarżących w celu narażenia Miasta [...] na szkodę - żadna z tego rodzaju okoliczności w niniejszej sprawie nie została ujawniona - skarżący jako obywatele Rzeczypospolitej także podlegają ochronie, w tym ochronie zapewnionej normami prawnymi wyrażonymi Konstytucją, tj. art. 7, art. 21 ust. 1, art. 64 Konstytucji; wskazana argumentacja ma także znaczenie z punktu widzenia charakteru odszkodowawczego jaki przypisywany jest instytucji równowartości nienależnego świadczenia, iż celem regulacji umożliwiającej nałożenie obowiązku zwrotu równowartości nienależnego świadczenia było bezprawne wydanie decyzji - tymczasem jak wskazano powyżej - w niniejszej sprawie wobec zarzutów podniesionych powyżej ocena czy decyzja reprywatyzacyjna została wydana z rażącym naruszeniem prawa była przedwczesna, bowiem znane były Komisji istotne okoliczności, których nie zweryfikowała, a następnie nie rozważyła wydając decyzję;

- w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do zastosowania art. 33 Ustawy, bowiem przedmiotowa nieruchomość jest niezabudowana, a zatem cel jakiemu ma służyć uzyskanie równowartości nienależnego świadczenia nigdy nie zostanie spełniony dla tej sprawy, wobec czego nałożenie na skarżących obowiązku zwrotu równowartości nienależnego świadczenia należy uznać za pozostające poza celem jakiemu ta instytucja ma służyć; Argumentacja ta jest o tyle istotna, że postanowieniami Ustawy wprowadzono odpowiedzialność majątkową za zdarzenia, które miały miejsce przed wejściem Ustawy w życie (pomimo, że prawo nie może działać wstecz poza sytuacjami szczególnymi), ale także na które skarżący nie mieli wpływu i nie przyczynili się do nich, a zatem nie dość że skarżącym nie można przypisać odpowiedzialności za zdarzenia cywilne wywołujące skutki prawne, a mające wpływ na treść decyzji, to cel jakiemu ma służyć to świadczenie w niniejszej sprawie ze względu na jej stan faktyczny - nigdy nie zostanie zrealizowany;

- zgodnie z nadrzędną (zasadą – dop. Sądu) wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji wszyscy są równi, a zatem skoro organ korzysta z prawa do nałożenia na skarżących obowiązku zwrotu równowartości nienależnego świadczenia, a w komentarzach podkreśla się prawo Komisji do tzw. "luzu decyzyjnego", organ ma obowiązek wszelkie okoliczności mające wpływ na nałożenie tego obowiązku rozważyć i przedstawić w uzasadnieniu decyzji, tak aby mogły one podlegać kontroli w toku sądowoadministracyjnym, tymczasem w niniejszej sprawie organ zaledwie pobieżnie uzasadnił decyzję, pomimo iż jego rozstrzygnięcie ma istotny wymiar ponad 7 milionów złotych, a analizując dotychczasowe rozstrzygnięcia Komisji nie sposób nie zauważyć, że stosunkowo rzadko (w okresie od 11 maja 2017 r. do 10 września 2019 r. Komisja według Raportu nakazała obowiązek zwrotu równowartości nienależnego świadczenia zaledwie w 8 sprawach) organ ten decyduje się na skorzystanie z prawa do nałożenia obowiązku zwrotu równowartości nienależnego świadczenia - przejrzystość i staranność rozważań powinna w świetle regulacji art. 31 Ustawy być nadrzędną regułą.

Mając na względzie wskazane powyżej zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, ewentualnie wnieśli o rozważenie przez Sąd wydania rozstrzygnięcia w trybie art. 145a § 1 p.p.s.a.

W odpowiedziach na skargi wniesione w tej sprawie Komisja wniosła o ich oddalenie jako bezzasadnych podtrzymując ustalenia i stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z [...] listopada 2020 r. Sąd połączył do wspólnego rozpoznania rozstrzygnięcia sprawy ze skarg D. R. i M. R. oraz Miasta [...] .

W piśmie procesowym z 8 stycznia 2021 r. stanowisko w sprawie przedstawiła Spółka [...] Sp. z o. o. z siedzibą w [...] wnosząc o oddalenie skarg, podzielając poczynione przez Komisję ustalenia.

W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącej z 28 maja 2021 r. strony zostały zawiadomione, że w związku z obowiązywaniem stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19, mając na uwadze treść art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374, ze zm.), uznając rozpoznanie sprawy za konieczne, sprawa rozpoznana zostanie na posiedzeniu niejawnym, ponieważ przeprowadzenie rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Jednocześnie poinformowano, że strony mogą zgłaszać ewentualne dodatkowe stanowisko w sprawie w terminie 7 dni od dnia doręczenia tego zawiadomienia.

Pismem z 17 czerwca 2021 r. Komisja do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich wniosła o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu jawnym, najszybciej jak będzie to możliwe i bezpieczne dla wszystkich osób uczestniczących w posiedzeniu. Ewentualnie, wniosła o niezwłoczne wyznaczenie terminu rozprawy prowadzonej przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z założeniem, że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku Sądu. Niezależnie od powyższego Komisja podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie, wnosząc i wywodząc jak w odpowiedziach na skargi.

Pismem z 21 czerwca 2021 r. Komisja do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich, w związku z wyznaczeniem posiedzenia niejawnego na dzień 28 czerwca 2021 r., wniosła o przeprowadzenie rozprawy w niniejszej sprawie powołując się na art. 15 zzs4 ust. 4 ustawy o COVID (Dz. U. z 2021 r. poz. 1090).

Postanowieniem z 24 czerwca 2021 r. Sąd dopuścił do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania [...] w [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm., dalej: p.p.s.a.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub jego wydania z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku natomiast uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

W tak przyjętym zakresie kognicji Sąd uznał, że skargi nie zasługują na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności odnosząc się do wniosków o rozpoznanie sprawy na rozprawie, należy wyjaśnić, że przepis art. 15 zzs4 ust. 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842, ze zm.) w brzmieniu nadanym przepisem art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1090), obowiązuje od dnia 3 lipca 2021 r. Uwzględniając powyższe, wniosek Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich oparty o powyższy przepis zgłoszony przed dniem wejścia w życie tej normy, nie mógł zostać uwzględniony. Sąd nie przychylił się również do zgłoszonego w trybie ogólnym wniosku Komisji o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu jawnym. W tym zakresie Sąd miał na uwadze, że – jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 2 czerwca 2021 r., sygn. akt III OSK 3462/21 (CBOSA), z perspektywy zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego najistotniejsze jest zachowanie uprawnienia przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie (gwarancja prawa do obrony). Dopuszczalne przepisami szczególnymi odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej winno zatem następować z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego. Do takich należy z pewnością zaliczyć obowiązek zawiadomienia strony o terminie posiedzenia jawnego na co najmniej siedem dni przed terminem posiedzenia, z uwzględnieniem przypadków pilnych (art. 91 § 2 p.p.s.a.). (...) W przywołanym wyżej wyroku Naczelny Sąd Administracyjny zaznaczył również, że prawo do rzetelnego procesu sądowego w świetle art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.) obejmuje prawo stron procesu do przedstawienia uwag mających ich zdaniem znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Celem Konwencji nie jest gwarantowanie praw teoretycznych lub iluzorycznych, ale praw rzeczywistych i skutecznych. Prawo to jest skuteczne tylko w razie faktycznego wysłuchania ich przez sąd, a więc właściwego uwzględnienia. Z art. 6 wynika obowiązek sądu dotyczący właściwego zbadania przedstawionych wniosków, argumentów i dowodów, bez przesądzania ich znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy (Perez przeciwko Francji - wyrok ETPC z 12 lutego 2004 r., skarga nr 47287/99, [w:] M.A. Nowicki, Nowy Europejski Trybunał Praw Człowieka. Wybór orzeczeń 1999-2004, Zakamycze, 2005, s. 682).

W rozpoznawanej sprawie, istotne w omawianym zakresie pozostaje, że pomimo uprawnionego skierowania sprawy przez Przewodniczącą Wydziału do jej rozpoznania na posiedzeniu niejawnym z uwagi na ogłoszony stan epidemii, strony zachowały swoje uprawnienia w toku postępowania przed Sądem. Przede wszystkim miały możliwość z odpowiednim wyprzedzeniem przedstawienia w określonym terminie swojego stanowiska w sprawie, o czym powiadomiono wraz z przekazaniem informacji o trybie rozpoznania sprawy.

Przechodząc do kontroli legalności objętej skargą decyzji Sąd uznał, że wniesione skargi są dopuszczalne. Zostały wniesione w ustawowym terminie, przez podmioty, których uprawnień lub obowiązków dotyczy zakwestionowana decyzja, a tym samym mające w sprawie przymiot strony, w rozumieniu art. 28 k.p.a. W ocenie Sądu dopuszczalna jest też możliwość zaskarżenia do sądu administracyjnego jedynie uzasadnienia decyzji lub jego części, z uwagi na rolę, jaką spełnia ono w ramach dokonanego przez organ rozstrzygnięcia. Nie zmienia to jednak faktu, że brak jest dotychczas pełnej zgodności co do określenia zakresu (przedmiotu) zaskarżenia w takim przypadku, a także powiązanego z nim zakresu kompetencji kasacyjnych sądu w razie uwzględnienia skargi. (zob. Turski J., Uchylenie przez sąd administracyjny decyzji w części obejmującej wyłącznie uzasadnienie lub jego fragmenty, ZNSA 1 (70) 2017).

Po dokładnej analizie obszernego, zgromadzonego materiału dowodowego, Sąd podzielił stanowisko Komisji, że w rozpatrywanej sprawie zaistniały przesłanki określone w art. 29 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich (w wersji obowiązującej na dzień wydania zaskarżonej decyzji), warunkujące możliwość stwierdzenia, że przedmiotowa decyzja reprywatyzacyjna wydana została z naruszeniem prawa.

Podzielając spostrzeżenia i ocenę dokonaną przez Komisję w przedstawionej sprawie Sąd zauważa, że decyzja Prezydenta [...] z [...] listopada 2002 r. ustanawiająca na lat 99 użytkowanie wieczyste do gruntu [...] ozn. hip. Nr [...] na rzecz D. i M. R. , zawiera wadliwość o charakterze istotnym, jako że została wydana w oparciu o wniosek złożony przez osobę nieuprawnioną. Legitymacja do złożenia wniosku przez W. S. nie wynika z akt sprawy dekretowej ani też z dowodów zebranych w postępowaniu rozpoznawczym. Uwzględniając jednakże, że wydana w sprawie decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne, które – w myśl art. 2 pkt 4 Ustawy - należy rozumieć jako stan prawny powstały wskutek przeniesienia prawa własności albo prawa użytkowania wieczystego nieruchomości [...] na osobę trzecią, o ile nie nastąpiło ono nieodpłatnie lub na rzecz nabywcy działającego w złej wierze, lub zagospodarowania nieruchomości warszawskiej na cele publiczne, o których mowa w art. 6 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r. poz. 1990 oraz z 2021 r. poz. 11 i 234, dalej: u.g.n.), należało przyjąć, iż jedynym możliwym rozstrzygnięciem sprawy było stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa.

Dla rozważenia istotnych w tym zakresie okoliczności niezbędnym okazuje się zauważenie, że w myśl ust. 1 art. 7 dekretu uprawnionymi do złożenia wniosku o przyznanie prawa wieczystej dzierżawy za czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłata symboliczną, w terminie 6 miesięcy od objęcia w posiadanie gruntu przez gminę, byli: "dotychczasowy właściciel gruntu, prawni następcy właściciela, będący w posiadaniu gruntu, lub osoby prawa jego reprezentujące, a jeżeli chodzi o grunty oddane na podstawie obowiązujących przepisów w zarząd i użytkowanie - użytkownicy gruntu".

Dokonując oceny spełnienia powyższej przesłanki podmiotowej nie sposób abstrahować od obowiązujących w dacie wejścia w życie dekretu przepisów regulujących stosunki prawnorzeczowe oraz cywilne, które ówczesny prawodawca, dążąc do zapewnienia spójności systemowej przyjmowanych rozwiązań prawnych i efektywności realizacji założonego celu dekretowego, musiał respektować. Uwzględniać musiał zatem fakt, że po wejściu w życie dekretu (i komunalizacji na jego podstawie gruntów), prawni następcy byłych właścicieli gruntów warszawskich będą mieli trudności w dokumentowaniu przynależnych im do nich praw, skoro ich ujawnienie w księgach hipotecznych po tej dacie będzie już prawnie niemożliwe. Takimi prawami natomiast musieli się legitymować jeśli mieli mieć status strony tak w postępowaniu prowadzonym na gruncie przepisów dekretu warszawskiego, jak i dekretu o rozbiórce i odbudowie budynków zniszczonych i uszkodzonych w czasie wojny. W dacie wejścia w życie ww. dekretów na terenie [...] obowiązywał Kodeks Napoleona oraz prawo o ustaleniu własności dóbr nieruchomych, o przywilejach i hipotekach z dnia 26 kwietnia 1818 r. (Dz.U. RP z 1928 r. Nr 53, poz. 510). Porządek dziedziczenia uzależniony był - na gruncie przepisów Kodeksu - od kategorii, do której należał spadkobierca. Pozycję uprzywilejowaną mieli tzw. dziedzice prawi, którzy obejmowali spadek z mocy samego prawa (art. 724 Kodeksu Napoleona). To samo dotyczyło dziedziców uprawnionych do majątku na mocy zapisu testamentowego (art. 1004 Kodeksu). Inna natomiast była sytuacja, np. małżonka, dzieci naturalnych i Państwa (spadkobierców nieporządkowych). Ta druga kategoria osób mogła bowiem objąć spadek pod warunkiem uzyskania orzeczenia sądu o wprowadzeniu w posiadanie (art. 724 Kodeksu Napoleona). W przypadku osób zyskujących zapis ogólny, którzy nie byli dziedzicami testatora także należało uzyskać sądowy nakaz o wprowadzeniu w posiadanie (art. 1006 w zw. z art. 1008 Kodeksu Napoleona). Przepisy ustawy hipotecznej z 1918 r. (art. 127 i art. 128) wymagały zaś od sukcesora wylegitymowania się przed sądem prowadzącym księgi hipoteczne dokumentami okazującymi prawo do spadku (jeżeli do spadku należała nieruchomość zapisana w księdze hipotecznej). Wobec takiego stanu prawnego w zakresie praw spadkowych istniejącego w dacie przyjmowania dekretu warszawskiego, a także konieczności dokumentowania legitymacji procesowej osób ubiegających się o przewidziane w tym akcie uprawnienia, prawodawca założył, że w sytuacji, gdy wnioski dekretowe złożą osoby podające się za spadkobierców dotychczasowego właściciela nieruchomości, organ rozpatrujący je uczyni stroną postępowania wyłącznie te, które udowodnią swe prawa do spadku, np. poprzez przedłożenie orzeczenia sądu o wprowadzeniu w posiadanie gruntu. Podobnie rzecz się miała w przypadku prawnych następców singularnych, którzy po wejściu w życie dekretu, a przed złożeniem wniosku dekretowego, nabyli roszczenia dekretowe do nieruchomości niezabudowanej, albo roszczenia dekretowe do gruntu zabudowanego budynkiem nadającym się do naprawy wraz z prawem własności budynku. Musieli bowiem oni wykazać, że nabyli te prawa od dotychczasowego właściciela i że przedmiot tych praw został im wydany (art. 711 Kodeksu Napoleona w zw. z art. 300 § 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 października 1933 r. - Kodeks zobowiązań - Dz.U. Nr 82, poz. 598 ze zm.). Temu właśnie służyło zawarte w art. 7 ust. 1 dekretu dopełnienie opisu podmiotu uprawnionego do złożenia wniosku zawarte w formule "będący w posiadaniu gruntu". Stąd łączyć je należy z następcami dotychczasowego właściciela celem potwierdzenia (udokumentowania) owego następstwa prawnego, a nie efektywnego władania gruntem. Przy czym warunek ów – jak wyjaśnił to tut. Sąd w nieprawomocnym wyroku z 22 maja 2019 r. w sprawie I SA/Wa 2146/18 (Lex nr 2730649), którego podgląd skład orzekający w sprawie w pełni podziela – z dniem 1 stycznia 1947 r. stracił znaczenie prawne przy ocenie skuteczności złożenia wniosku dekretowego. Nastąpiła bowiem wówczas unifikacja prawa cywilnego, skutkująca likwidacją ścisłej zależności między posiadaniem i nabyciem praw spadkowych oraz między posiadaniem i nabyciem oraz wykonywaniem prawa rzeczowego do gruntu. Wprowadzenie zaś spadkobiercy w posiadanie na podstawie Kodeksu Napoleona zastąpione zostało stwierdzeniem przez sąd spadku praw do spadku w postępowaniu spadkowym (art. IX i art. XXI dekretu z dnia 8 października 1946 r. – Przepisy wprowadzające prawo spadkowe - Dz.U. Nr 60, poz. 329; art. 186 dekretu z dnia [...] listopada 1946 r. o postępowaniu spadkowym - Dz.U. Nr 63, poz. 346). Jeśli natomiast chodzi o zmiany w prawie rzeczowym, prawo zabudowy i prawo dzierżawy wieczystej zostały zastąpione prawem własności czasowej (art. XXXIX § 2 dekretu z dnia 11 października 1946 r. – Przepisy wprowadzające prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych – Dz.U. Nr 57, poz. 321).

Rezygnacja przez prawodawcę z instytucji wprowadzenia w posiadanie następcy prawnego dotychczasowego właściciela (jako potwierdzającej prawo do spadku) i likwidacja przymusu zabudowy gruntu otrzymanego na własność czasową świadczą o tym, że tzw. "przesłanka posiadania" z art. 7 ust. 1 dekretu przestała być warunkiem niezbędnym do wykazania w postępowaniu dekretowym legitymacji do bycia stroną tego postępowania, a co za tym idzie także do zawarcia umowy o ustanowienie prawa własności czasowej. Tym samym jej badanie w postępowaniach dekretowych było zbędne. To, że od roku 1947 nie ma ona prawnego znaczenia potwierdza fakt, że w późniejszych regulacjach z zakresu gruntów warszawskich ustawodawca konsekwentnie ją pomijał. W uchwale Nr 11 Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 1965 r. w sprawie oddania niektórych terenów na obszarze [...] w wieczyste użytkowanie (M.P. Nr 6, poz. 18) przewidziano jedynie, że tereny zabudowane określonym w tym przepisie budynkami mogą być oddane w wieczyste użytkowanie dotychczasowym właścicielom lub ich następcom prawnym, którzy nie złożyli w terminie wniosków dekretowych (§ 1 ust. 1 Uchwały). Z kolei art. 89 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99) przewidywał, że poprzedni właściciele działek (...) lub ich następcy prawni mogą zgłosić w terminie do dnia 31 grudnia 1988 r. wnioski o oddanie wymienionych gruntów w użytkowanie wieczyste. Także art. 214 u.g.n. przyznał prawo do zwrotu nieruchomości poprzednim właścicielom (...), jeżeli zgłosili oni lub ich następcy prawni (...) wnioski o oddanie gruntów w użytkowanie wieczyste. W żadnym w tych przypadków nie zawarto w stosunku do kręgu osób legitymowanych do zgłoszenia żądania zastrzeżenia "będący w posiadaniu gruntu" lub stwierdzeń o zbliżonym znaczeniu.

Wobec opisanego wyżej stanu prawnego istniejącego na terenie [...] w dacie wejścia w życie dekretu warszawskiego w zakresie praw spadkowych, ustawodawca dekretowy zasadnie założył, że w sytuacji, gdy wnioski dekretowe obok właścicieli złożą osoby, które będą podawały się za spadkobierców dotychczasowego właściciela nieruchomości, zostaną one zweryfikowane przez organ rozpatrujący te wnioski w aspekcie bycia stroną tego postępowania, jeżeli udowodnią swe prawa do spadku.

Przybliżenie zasad obejmujących kwestie podmiotowe dla spełnienia warunku ustalonego art. 7 dekretu dla złożenia wniosku o przyznanie na gruncie dekretowym jego dotychczasowemu właścicielowi prawa wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną, Sąd uznał za niezbędne zważywszy na uzasadnione wątpliwości dostrzeżone przez Komisję co do możliwości rozstrzygnięcia wniosku złożonego przez W. S. w odniesieniu do nieruchomości przy ul. [...] Nr [...], hip. [...] . Podzielając w powyższym aspekcie dokonaną przez Komisję ocenę Sąd uznał za trafne spostrzeżenie, że W. S. składając w dniu 15 grudnia 1947 r. wniosek o przyznanie prawa własności czasowej do powyższej nieruchomości hipotecznej nie wykazała uprawnień spadkowych po M. P. , zmarłym w dniu [...] listopada 1946 r. W aktach brak również pełnomocnictwa do działania w imieniu spadkobierców właściciela nieruchomości. Powyższy brak nie mógł być usunięty w drodze oświadczenia S. G. , męża córki J. Z. złożonego tuż przed wydaniem decyzji przez Prezydenta [...] przed notariuszem, odebranego bez rygoru odpowiedzialności karnej. Jak trafnie zauważył organ w zaskarżonej decyzji, przedłożone oświadczenie nie mogło posłużyć potwierdzeniu okoliczności, których sam oświadczający nie mógł być świadkiem. Brak przy tym jakiejkolwiek informacji co do źródła wiedzy składającego oświadczenie. Skoro zaś dokument ten miał wykazać uprawnienie W. S. do działania w imieniu spadkobiercy byłego właściciela nieruchomości, to jego ocena wymagała wsparcia innymi instrumentami dowodowymi celem ustalenia istotnego dla sprawy faktu. Takich zaś dowodów w sprawie nie uzyskano.

Dodać wreszcie trzeba, że również osoby reprezentujące prawa dotychczasowego właściciela, np.: pełnomocnik lub kurator dla osoby nieobecnej, mogły wykazać swe prawa w dekretowym postępowaniu administracyjnym poprzez złożenie dokumentu pełnomocnictwa lub orzeczenia sądowego stosownie do art. 11 i art. 13 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem (Dz. U. Nr 36, poz. 341 ze zm.). Jak wynika z art. 11, art. 12 pkt 1, 2 i 3 tego rozporządzenia, osoba interesowana może do zastąpienia siebie upoważnić pełnomocnika, o ile nie jest wymagane jej osobiste działanie. Pełnomocnikiem może być osoba własnowolna, o ile poszczególne przepisy nie stanowią inaczej. Oprócz pełnomocnictw sporządzonych lub poświadczonych w urzędach i przez notarjuszów, są dopuszczalne również pełnomocnictwa prywatne, o ile ich wiarygodność nie budzi wątpliwości. Pełnomocnictwa mogą być sporządzone oddzielnie lub zawarte w protokołach, adnotacjach, podaniach itp. Zgodnie z aktualnie obowiązującym art. 33 § 2 i § 3 k.p.a., pełnomocnictwo powinno być udzielone na piśmie, w formie dokumentu elektronicznego lub zgłoszone do protokołu. Pełnomocnik dołącza do akt oryginał lub urzędowo poświadczony odpis pełnomocnictwa.

W aktach sprawy nie ma pełnomocnictwa, o którym mowa wyżej. Również takiego pełnomocnictwa nie przedłożył przy swoim oświadczeniu, ani też nie wskazywał na jego istnienie S. G., zatem oświadczenia tego nie można uznać za dowód w sprawie. Zgodnie z art. 96 k.c. działanie w czyimś imieniu może opierać się na ustawie, albo na oświadczeniu reprezentowanego. Strona nie przedstawiła dowodu, że pełnomocnictwo do reprezentowania właściciela nieruchomości zostało udzielone. Ewentualne potwierdzenie, że pełnomocnictwo zostało udzielone, mogłoby nastąpić poprzez zgodne oświadczenie pełnomocnika i mocodawcy.

Zauważyć przy tym trzeba, że we wniosku z 15 grudnia 1947 r. W. S. wskazała, iż jest "sukcesorką po M. P. ", nie przedstawiając jednocześnie żadnego dokumentu poświadczającego ten fakt. Taki też – niepotwierdzony - status towarzyszył jej podczas oględzin gruntu dokonanych w dniu 17 czerwca 1947 r. W kolejnych pismach w toku korespondencji z Państwowym Biurem Notarialnym organ przyjmował, że wnioskodawczyni jest spadkobierczynią po M. P. (k. 12 akt administracyjnych). Wraz ze wszczęciem na wniosek S. G. postępowania nieważnościowego względem orzeczenia administracyjnego z [...] lutego 1957 r. tytuł do wystąpienia przez W. S. z wnioskiem o ustanowienie prawa własności czasowej, ulegał zmianie. S. G. potwierdzał bowiem, że wnioskodawczyni znajduje się poza kręgiem spadkobierców, twierdząc jednocześnie, że była ona wówczas ich pełnomocnikiem. Z kolei zaś w zaświadczeniu Urzędu Gminy [...] z 30 sierpnia 2002 r. W. S. opisana jest jako spadkobierczyni dawnego właściciela hipotecznego – M. P. . Prezydent [...] w rubrum decyzji z [...] listopada 2002 r. wskazuje, że rozpatrzeniu podlega wniosek złożony przez W. S.– pełnomocnika spadkobiercy d. właściciela hipotecznego. Wypada podkreślić, że kolejne kreowanie statusu wnioskodawczyni pozostawało dowolnym, bez uprzedniego dowodzenia, a nawet próby dowodzenia rzeczywistej podstawy legitymującej wnioskodawczynię do złożenia wniosku. Posiadanie zaś odpowiedniego tytułu do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie własności czasowej było warunkiem jego dopuszczalności i rozpoznania co do istoty. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że dowodem istnienia następstwa prawnego nieżyjących osób fizycznych może być jedynie postanowienie właściwego sądu powszechnego o stwierdzeniu nabycia spadku lub sporządzony przez notariusza i zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia. I to tylko takim dokumentem, w myśl art. 1027 k.c., spadkobierca może udowodnić swoje prawa wynikające z dziedziczenia względem osoby trzeciej, która nie rości sobie praw do spadku z tytułu dziedziczenia. Zgodnie zaś z art. 1025 § 2 k.c. "domniemywa się, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku, jest spadkobiercą". Stąd jak przyjmuje się w orzecznictwie dopiero wykazanie następstwa prawnego prawomocnym postanowieniem sądu cywilnego o stwierdzeniu nabycia spadku lub aktem poświadczenia dziedziczenia przez notariusza jest podstawą dla przyjęcia istnienia legitymacji do bycia stroną postępowania administracyjnego (por. wyroki NSA: z 25 listopada 2016 r., II OSK 458/15, Lex nr 2248346; z 22 czerwca 2017 r., I OSK 2933/16, Lex nr 2347664).

Takie dokumenty w toku postępowania dekretowego nie zostały przedłożone, wobec czego rozpatrzenie wniosku dekretowego powinno być zakwalifikowane jako rażące naruszenie prawa. Wniosek ten nie rodził skutków prawnych wynikających z art. 7 ust. 1 dekretu i brak było podstaw prawnych do jego rozpatrzenia. Stanowisko takie zajął między innymi Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku, sygn. akt I SA 2293/01 z dnia 10 kwietnia 2003 r. wskazując, "że skoro wymagany dekretem wniosek o przyznanie prawa do gruntu przedmiotowej nieruchomości nie został zgłoszony przez uprawniony podmiot, to brak było podstawy prawnej do jego rozpatrzenia na rzecz byłego właściciela".

W świetle powyższego, zgodzić się przyjdzie z zaskarżoną decyzją, że rozpatrzony przez Prezydenta [...] wniosek W. S. o przyznanie prawa własności czasowej do nieruchomości położonej przy d. ul. [...] w [...] nie został złożony skutecznie. Powyższe stwierdzenie implikuje dalszą ocenę, że decyzja Prezydenta [...] z dnia [...] listopada 2002 r. obarczona była istotną wadliwością, rażąco naruszając przepis art. 7 ust. 1 dekretu. Uwzględniając jednakże, że powyższa nieruchomość była następnie przedmiotem obrotu cywilnoprawnego, należało uznać, że zachodziły przesłanki ustalone w art. 29 ust. 1 pkt 4 Ustawy.

Nie sposób przy tym uznać, by postępowanie sądowe w sprawie wznowienia postępowania spadkowego, na które powołują się w skardze M. R. i D. R. pozwalało na dokonanie odmiennej oceny. Wznowienie postępowania spadkowego, jak wskazuje się w doktrynie (patrz: Wiśniewski Tadeusz (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom. II. Artykuły 367–505(39), WKP 2021), nie jest nowym postępowaniem w sprawie, tym bardziej, że samo wznowienie postępowania nie uchyla skutków prawomocności orzeczenia zaskarżonego skargą o wznowienie postępowania. Po wznowieniu postępowania w sprawie sąd ogranicza rozpoznanie sprawy do rozstrzygnięcia, jaki wpływ na wynik prawomocnie zakończonej sprawy ma uwzględniona podstawa wznowienia. W judykaturze zwrócono uwagę, że istotą wznowionego postępowania nie jest rozpoznanie sprawy po raz kolejny, na nowo, od początku i w pełnym zakresie, lecz ukierunkowanie czynności sądu na wyjaśnienie, czy podana w skardze podstawa wznowienia zaistniała oraz miała istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku w przypadkach przewidzianych np. w art. 403 (por. wyrok SN z 19.01.2012 r., sygn. akt I PK 82/11, LEX nr 1230267, i powołane w nim orzecznictwo).

W ocenie Sądu, Komisja właściwie również zidentyfikowała podmioty, do których skierowała rozstrzygnięcie oparte o art. 31 Ustawy. W myśl art. 31 ust. 1 pkt 1 Ustawy, w decyzji, o której mowa w art. 29 ust. 1, Komisja może nałożyć obowiązek zwrotu równowartości nienależnego świadczenia na osobę, na rzecz której wydano decyzję reprywatyzacyjną. Beneficjentami decyzji uznanej za wydaną z naruszeniem prawa są jej adresaci: D. i M. R., którzy uzyskali prawo użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości [...] oznaczonej jako "nieruchomość w mieście [...] nr [...] położona przy ulicy [...]". Zauważyć trzeba, że przepis art. 31 ust. 1 pkt 1 Ustawy nie odwołuje się do złej wiary nabywcy, czy też innych subiektywnych kategorii świadomości rzutujących na bezpieczeństwo obrotu, które mogłyby wywierać wpływ na treść rozstrzygnięcia Komisji w powyższym aspekcie. Jeżeli chodzi natomiast o obniżenie wysokości zwrotu uzyskanego świadczenia stanowiącego należność publicznoprawną, to wypada zauważyć, że uzyskane w drodze umowy sprzedaży korzyści finansowe podlegały obniżeniu o koszty jakie beneficjenci ponieśli tytułem nabycia praw i roszczeń do nieruchomości hipotecznej. Brak było natomiast podstaw do odliczenia pozostałych kosztów wskazywanych przez skarżących takich jak należności podatkowe, czy notarialne koszty zawarcia umów, ponoszenie ich bowiem było konsekwencją przynależnego skarżącym tytułu własności nieruchomości, z której korzystali. Zakres zwrotu równowartości nienależnego świadczenia odpowiadał zatem normom wyrażonym w art. 31 ust. 2 i 3 Ustawy. Komisja rozważyła przy tym możliwość odstąpienia od nałożenia obowiązku zwrotu należności, przewidzianą w art. 31 ust. 4 Ustawy, wskazując, iż nie zaszły żadne z okoliczności przewidziane w tym przepisie. Konstatacja ta, co prawda lakoniczna, jednakże – w ocenie Sądu – wobec ustalonych okoliczności sprawy, nie nosi znamion dowolności.

Powyższe świadczy o braku podstaw dla wyprowadzanych w skargach zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. Organ podjął szereg czynności w celu ustalenia prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), zbierając obszerny materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), a jego ocena nie przekracza granic wyznaczonych przez przepis art. 80 k.p.a. Stwierdzić również należy, że zaskarżona decyzja nie uchybia normie wynikającej z art. 107 § 3 k.p.a. Zauważyć przy tym trzeba, że skarżący M. R. i D. R. mimo podniesionego zarzutu naruszenia art. 10 k.p.a. upatrywanego w związku z ograniczeniem czynnego udziału w postępowaniu przed Komisją, nie wskazali żadnych dowodów, które miałyby być zgłoszone oraz faktów, które miałyby być udowodnione. Wypada zaś podkreślić, że skarżący na wszystkich etapach postępowania mieli prawo wglądu do akt, które nie zostało w żaden sposób ograniczone. Wskazywane terminy zawiadomień o możliwości wypowiedzenia się w sprawie nie wpłynęły na możliwość skorzystania z uprawnień proceduralnych przez skarżących, a w efekcie podnoszone w tym względzie zarzuty pozostały bez wpływu na wynik sprawy.

Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych.