Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 2121/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-02-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób prawnych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 15 ust. 1, art. 22 ust. 1
journal: Dz.U. 2014 poz 851
law: Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Alojzy Skrodzki, Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz (sprawozdawca) sędzia WSA Jolanta Sokołowska, Protokolant referent stażysta Magdalena Gajewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lutego 2015 r. sprawy ze skargi C. Sp. z o.o. z siedzibą w P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2008 r. 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości, 3) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w W. na rzecz C. Sp. z o.o. z siedzibą w P. kwotę 18 450 zł (słownie: osiemnaście tysięcy czterysta pięćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w W. (zwany dalej "DUKS") decyzją z 30 września 2013 r. określił C. Sp. z o.o. z siedzibą w P. (zwanej dalej "Skarżącą", "Spółką" lub "Podatnikiem") wysokość zobowiązania w podatku dochodowym od osób prawnych za rok podatkowy 2008, w kwocie 1.135.056 zł. W uzasadnieniu wskazał, że Spółka prowadziła działalność gospodarczą w zakresie handlu hurtowego gazami płynnymi: propan, butan, propan-butan, petrochemikaliami, wyrobami hutniczymi oraz w niewielkim zakresie świadczeniem usług transportowych i dzierżawą cystern. W dniu 20 marca 2009 r. Spółka złożyła do [...] Urzędu Skarbowego w R. zeznanie CIT-8 o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) za rok podatkowy 2008 r., w którym wykazała: Przychody ze źródeł przychodów położonych na terytorium RP 244.717.256,41 zł, Koszty uzyskania przychodów 244.655.060,50 zł, Dochód 62.195,91 zł, Podstawa opodatkowania 62.196 zł, Podatek należny 11.817 zł, Suma należnych zaliczek 1.307.229 zł, Nadpłata 1.295.412 zł.

W dniu 19 grudnia 2011 r. na podstawie postanowienia Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w W. z [...] listopada 2011 r. wszczęto wobec Skarżącej postępowanie kontrolne w zakresie prawidłowości rozliczeń z budżetem państwa z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za 2008 r. przez Spółkę, w ramach którego przeprowadzono kontrolę podatkową - na podstawie upoważnienia z 28 czerwca 2008 r. W toku postępowania kontrolnego organ stwierdził, że Skarżąca zawyżyła koszty uzyskania przychodów o 5.932.949,16 zł, tj. o: nieumorzoną wartość sprzedanego ciągnika siodłowego marki [...] użytkowanego na podstawie umowy leasingu operacyjnego - w kwocie 52.949,16 zł, wartość premii odkupu opcji nr ref. [...] - w kwocie 5.880.000 zł oraz zaniżyła koszty o kwotę 21.166,07 zł stanowiącą kwotę netto wykupu ciągnika [...].

W trakcie kontroli podatkowej stwierdzono, że Spółka zawarła 23 lutego 2007r. z [...] S.A. umowę ramową, na podstawie której zawarła w 2008 r. z [...] S.A. 6 transakcji opcyjnych. Zgodnie z wyjaśnieniami Spółki pierwszą z transakcji, którą zabezpieczały opcje walutowe była umowa z dnia 30 stycznia 2008r. zawarta z T. (Białoruś) na usługi transportu gazu płynnego przez terytorium Polski do Niemiec w ilości 5.000 t/m-c. Wartość kontraktu to ponad 6 mln EUR. Zapłata za usługi ustalona była w EUR, natomiast płatność dla polskiego spedytora ustalona była w PLN. Kontrakt był negocjowany od grudnia 2007 r. Spółka T. działała na zlecenie A. S.A., kluczowego dostawcy gazu płynnego dla C. Sp. z o.o. Z przyczyn niezależnych od Podatnika realizacja kontraktu ulegała kilkakrotnemu przesunięciu przez zleceniodawcę, a kurs EUR/PLN w tym okresie spadał sukcesywnie z poziomu 3,65 w styczniu do poziomu 3,20 w lipcu. We wrześniu 2008 r. zleceniodawca, z uwagi na dynamiczny spadek cen gazu płynnego z około (900 USD/t do 400 USD/t) oraz umocnienie się dolara względem euro z poziomu 1,60 do poziomu 1,30 zerwał ww. kontakt. Podatnik skalkulował tzw. "próg rentowności" na powyższej operacji na poziomie kursu złotego w wysokości 2,90 za 1 EUR. Drugi kontrakt stanowiły umowy kupna - sprzedaży z dnia 8 stycznia 2008 r. i z dnia 24 stycznia 2008 r., zawarte z P. S.A., które generowały przychody dla Podatnika o wartości 1 mln EUR/m-c. Spółka na bieżąco ustalała z odbiorcą walutę płatności, czyli PLN bądź EUR. Na prośbę C. Sp. z o.o. P. S.A., uzyskała 30 stycznia 2008 r. indywidualne zezwolenie NBP pozwalające na dokonywanie płatności w EUR dla kontrahentów krajowych z tytułu zakupów benzolu surowego. Płatności były dokonywane naprzemiennie w obu walutach w całym okresie trwania ww. kontaktów. Zdaniem Spółki, spodziewane przez nią wpływy na dzień zawarcia umów instrumentów finansowych, w EUR ograniczały całkowicie ryzyko związane z opcjami na sprzedaż EUR/PLN. Spółka przedstawiła Bankowi swoją sytuację związaną z realizowanymi kontraktami, a Bank dobrał na tej podstawie najbardziej efektywny instrument finansowy zabezpieczający podatnika przed trwałym umacnianiem się PLN wobec EUR. Bank oferując Spółce ww. instrument finansowy oceniał transakcję na podstawie swoich wewnętrznych miar ryzyka, według których przydzielał limity kredytowe potrzebne do zawierania transakcji walutowych. Jednocześnie Podatnik nie był w stanie przewidzieć sytuacji, w której w wyniku światowego kryzysu cena ropy spadła w ciągu 60 dni z poziomu 145 USD za baryłkę do 35 USD za baryłkę, co skutkowało zerwaniem praktycznie wszystkich międzynarodowych kontraktów handlowych zawartych przez Podatnika (w tym benzolu, gazu płynnego oraz usług transportowych). Sytuacja ta była wyjątkowa i niespotykana, nie przewidziały jej żadne instytucje finansowe ani w Polsce ani poza granicami Polski.

W ocenie Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w W. zawieranie transakcji opcji walutowych typu CALL, w których Spółka była wystawcą było działaniem nieracjonalnym i ekonomicznie nieuzasadnionym. W związku z tym wydatek poniesiony na odkup premii opcyjnej nr ref [...] w kwocie 5.880.000 zł nie stanowi kosztu uzyskania przychodów, w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz.U. z 2011 r. Nr 74, poz. 397 ze zm., zwanej dalej "u.p.d.o.p.").

W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżąca wniosła o jej uchylenie i zarzuciła: niewłaściwą interpretację i zastosowanie powołanych w treści decyzji przepisów prawa podatkowego, nieprawidłową ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz niepoprawne, błędne formułowanie wniosków w oparciu o tenże materiał dowodowy, przekroczenie zasad uznania i swobodnej oceny dowodów przy rozstrzyganiu podstawowych kwestii w niniejszej sprawie, nieprawidłowy sposób prowadzenia postępowania w sposób nie zapewniający wyczerpującego zebrania materiału dowodowego i jego wszechstronnej, obiektywnej analizy.

Dyrektor Izby Skarbowej w W. decyzją z [...] kwietnia 2014 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu powołał się na art. 15 ust. 1, art. 16 ust. 1, art. 16g ust. 3 i 4, art. 16 ust. 1b u.p.d.o.p. i wskazał na wstępie, że Skarżąca nie kwestionuje ustaleń Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w W. dotyczących zawyżenia kosztów uzyskania przychodów za 2008 r. o kwotę 52.949,16 zł stanowiącą nieumorzoną wartość sprzedanego ciągnika siodłowego marki [...] użytkowanego na podstawie umowy leasingu operacyjnego oraz zaniżenia kosztów uzyskania przychodów o kwotę 21.166,07 zł stanowiącą kwotę netto wykupu przedmiotowego ciągnika. Spór w sprawie sprowadza się do tego, czy zapłata premii odkupu opcji nr ref. [...] w kwocie 5.880.000 zł będzie stanowiła koszt uzyskania przychodów Spółki w 2008r, czy nie.

Organ wyjaśnił, że Skarżąca była wystawcą opcji barierowych kupna CALL, zatem wydatek w postaci premii odkupu na zamknięcie opcji nr 313347 w kwocie 5.880.000 zł winien być rozpatrywany w oparciu o art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. Stronami kontraktu opcyjnego są: sprzedający (zwany wystawcą opcji) oraz kupujący kontrakt. Wystawienie opcji może dotyczyć zarówno opcji kupna (CALL), jak również opcji sprzedaży (PUT). Nabywca opcji może zrezygnować z przysługującego mu prawa kupna albo sprzedaży instrumentu bazowego, o ile stwierdzi nieopłacalność przewidzianej transakcji. Wystawca opcji natomiast nie może jednak dokonać wyboru, bowiem na żądanie posiadacza opcji jest zobowiązany dostarczyć mu instrument bazowy zgodnie z postanowieniami kontraktu lub nabyć instrument bazowy po ustalonej cenie, w przypadku wystawienia opcji sprzedaży. Różne (asymetryczne) prawa i obowiązki kupującego i sprzedającego są cechą charakterystyczna kontraktów opcyjnych. Tym właśnie opcje różnią się od kontraktów futures, gdzie prawa i obowiązki kupującego oraz sprzedającego kontrakt są podobne. Nabywca opcji za prawo kupna lub sprzedaży instrumentu bazowego płaci wystawcy tzw. premię opcyjną. Wystawca opcji zatrzymuje premię także wtedy, gdy nabywca opcji zrezygnuje z przysługującego mu prawa kupna lub sprzedaży. Z tego powodu wystawca opcji ponosi znacznie wyższe ryzyko niż nabywca opcji. A zatem nabywca opcji naraża się jedynie na ryzyko utraty zapłaconej premii opcyjnej, o ile cena instrumentu bazowego zmieni się w niekorzystnym dla niego kierunku i wykorzystanie opcji stanie się nieopłacalne. Przeciwnie, wystawca opcji nie ma możliwości zrezygnowania z realizacji kontraktu, nawet przy bardzo niekorzystnym dla niego poziomie ceny instrumentu bazowego. Jeżeli więc cena rynkowa opcji będzie niższa od ceny wykonania (a więc ceny po, której posiadacz opcji zakupowej będzie domagał się sprzedania mu określonych walorów, jeśli cena na rynku będzie wyższa od ceny wykonania. Taniej będzie mógł kupić u wystawcy niż na rynku), kupujący nie zrealizuje kupna i premia pozostaje w portfelu sprzedającego, jako czysty zysk. Natomiast w przypadku ceny rynkowej instrumentu bazowego wyższej od ceny wykonania, sprzedający straci kwotę wynikającą z różnicy cen, pomniejszoną o premię, jaką uzyskał od kupującego. Na sprzedającym (wystawiającym) opcję CALL ciąży więc odpowiedzialność poniesienia nieograniczonych strat w przypadku wystawienia opcji CALL do sprzedaży bez pokrycia (tzn. bez instrumentu bazowego). Zmuszony bowiem będzie kupić instrument bazowy po cenie rynkowej, aby dostarczyć go kupującemu po cenie wykonania. Kupujący opcję CALL zakłada, że cena rynkowa instrumentu bazowego w określonym czasie będzie wyższa (przynajmniej o wysokość premii) od ceny wykonania i będzie rosła (tzw. gra na zwyżkę). Ryzykuje więc utratę premii w nadziei uzyskania wysokiego zysku. Sprzedający (wystawiający) opcje CALL zakłada, ze cena rynkowa instrumentu bazowego będzie niższa od ceny wykonania (tzw. gra na zniżkę). Otrzymuje premię, ale bierze na siebie w zamian nieograniczone ryzyko poniesienia strat.

Organ podkreślił także, że instrumenty pochodne spełniają funkcję zabezpieczającą (headingową), gdy jednostka posiada dokumentację procedury stosowania zabezpieczeń. O efektywności hedingu decyduje w znacznym stopniu właśnie przygotowanie transakcji hedingowej, co oznacza przeprowadzenie: analizy technicznej i fundamentalnej rynku, identyfikację zabezpieczonej pozycji i związane z nią ryzyka, dobór właściwego kontraktu, ustalenie liczby kontraktów niezbędnych do zabezpieczenia określonej pozycji oraz wybór właściwego terminu kontraktu.

Z materiału dowodowego zebranego w niniejszej sprawie wynika, że C. Sp. z o.o. zawarła w 2008 r. z [...] S.A. na podstawie umowy ramowej 6 opcji walutowych, w których występowała jako wystawca. Były to opcje barierowe z pojedynczą barierą amerykańską. Za wystawione opcje Bank - jako nabywca opcji - zapłacił Spółce premie. W przypadku 5 opcji nastąpiło spełnienie warunku barierowego - uderzenie bariery przez kurs referencyjny i w tych przypadkach Bank poinformował Spółkę o wygaśnięciu transakcji opcyjnych w całości. Z kolei ostatnia z transakcji opcyjnych tj. opcja nr ref. [...] zawarta 6 sierpnia 2008 r. została zrestrukturyzowana, w efekcie czego podniesiono barierę z poziomu 3,2150 EUR w transakcji pierwotnej do poziomu 3,3250 po restrukturyzacji. Jednocześnie podniesienie bariery odbyło się kosztem zwiększenia nominału opcji z poziomu 3 min EUR do poziomu 8 min EUR. W zakresie opłat była to transakcja zerokosztowa. Z uwagi na fakt, że kurs EUR nadal był w silnym trendzie wzrostowym i hipotetyczne koszty zamknięcia tej opcji wzrastały z tygodnia na tydzień, Bank mając na uwadze portfel kredytowy Spółki oraz monitorując bieżącą sytuację finansową rozpoczął silne namawianie Spółki do natychmiastowego zamknięcia opcji, grożąc nawet cofnięciem umów kredytowych. W efekcie 16 grudnia 2008 r. opcja nr [...] została zamknięta i Skarżąca musiała zapłacić premię odkupu Bankowi w kwocie 5.880.000 zł. Organ stwierdził, że aby stwierdzić, iż strata poniesiona w związku z realizacją nierzeczywistych instrumentów finansowych stanowi koszt uzyskania przychodów zgodnie z art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p., działania gospodarcze podatnika nie mogą być nieracjonalnale, czy też nierozważnie. Jako koszty uzyskania przychodów, co do zasady, należy traktować te wydatki, których poniesienie było spowodowane racjonalnym działaniem i obiektywną możliwością osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej w W. straty na instrumentach pochodnych, będące konsekwencją podjętych bardzo ryzykownych operacji spekulacyjnych, zakładających nierealne stałe umacnianie się polskiej waluty, nie mogą ze swej istoty zostać zakwalifikowane do kosztów uzyskania przychodów w rozumieniu art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p., bowiem nie miały na celu uzyskania, czy zabezpieczenia źródła przychodu. Spółka nie może negatywnych skutków finansowych swoich decyzji przerzucać na Skarb Państwa, skoro nie zachowała należytej staranności w celu niedopuszczenia do powstania straty. Podatnik ma prawo w ramach prowadzonej działalności gospodarczej podejmować ryzyko gospodarcze, jednakże nie wszystkie koszty związane z tą działalnością będą stanowiły koszty uzyskania przychodów. Istotne jest bowiem, aby istniał związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy kosztem a przychodem, a więc, aby obiektywnie można było stwierdzić, że koszt był poniesiony w celu uzyskania albo zabezpieczenia (zachowania) źródła przychodów. W przeciwnym bowiem razie podatnik rekompensowałby sobie każde niepowodzenie gospodarcze poprzez kwalifikowanie do kosztów uzyskania przychodów wydatków, co do których nie ma tego związku z przychodem, a więc niespełniających przesłanek z art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej w W. C. Sp. z o.o. wystawiając opcje barierowe kupna CALL podjęła na siebie ryzyko poniesienia nieograniczonej starty. Opcje te nie posiadają bowiem funkcji zabezpieczającej eksportera przez ryzykiem, czego potwierdzeniem są przepisy bilansowe nie pozwalające wyznaczyć na instrument zabezpieczający opcji wystawionej przez jednostkę zabezpieczającą, z uwagi na niesymetryczność ryzyka związanego z tym instrumentem. Ponadto Spółka nie ograniczyła własnego ryzyka zmiany kursu EUR poprzez przekazanie tego ryzyka na Bank. Przeciwnie, przyjęła na siebie ryzyko wzrostu kursu EUR, co wystawiło Ją na ryzyko poniesienia nieograniczonej straty. O braku racjonalności w działaniu świadczy fakt, że Spółka w momencie sprzedaży Bankowi opcji kupna CALL nie zabezpieczyła ryzyka związanego z ich realizacją poprzez zawarcie opcji o innych przeciwstawnych parametrach (nabycie opcji sprzedaży PUT).

Dodatkowo Organ podkreślił, że Skarżąca zawierając 1 października 2008 r. opcję nr ref. [...] i zwiększając wolumen o 5 mln EUR z opcji nr ref. [...] nie miała pokrycia w spodziewanych przychodach. W związku z powyższym nie można uznać, że zawarcie transakcji opcyjnej nr [...] miało na celu zabezpieczenie istniejących kontraktów. Wolumen na jaki opcja została zawarta (8 mln EUR) znacznie przekraczał spodziewane wpływy w EUR (ok. 3 min). Ten brak odniesienia do zawartych kontraktów, niestosowanie przez Spółkę rachunkowości zabezpieczeń i rodzaj wystawionego instrumentu pochodnego wskazuje na spekulacyjny cel działania Spółki.

Uwzględniając powyższe, Dyrektor Izby Skarbowej w W. doszedł do przekonania, że Skarżąca zawyżyła koszty uzyskania przychodów o kwotę 5.880.000 zł, stanowiącą wydatek na zapłatę premii odkupu opcji nr [...], gdyż wydatek ten nie spełniał warunku poniesienia go w celu uzyskania bądź zabezpieczenia (zachowania) źródła przychodów, a więc nie spełniał on przesłanek z art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. Jednocześnie Organ wskazał, że kwoty premii opcyjnych otrzymanych od [...] S.A. w związku z wystawieniem opcji kupna CALL, zgodnie z art. 12 ust. 1 u.p.d.o.p. stanowią otrzymane pieniądze, a tym samym przychód Podatnika.

W opinii Dyrektora Izby Skarbowej w W., przepis art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. nie pozwala na zaliczenie do kosztów podatkowych strat podatnika będących wynikiem działań obarczonych dużym ryzykiem, o charakterze spekulacyjnym. Nie może bowiem być tak, że Podatnik swoje ryzykowne, nieadekwatne do rzeczywistych potrzeb działania rekompensuje zwiększeniem kosztów uzyskania przychodów.

W skardze na powyższą decyzję Skarżąca wniosła o jej uchylenie i uchylenie decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

1) art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. poprzez:

a) przyjęcie, że przepisy prawa bilansowego dotyczące rachunkowości zabezpieczeń modyfikują ustawowe regulacje dotyczące kosztów uzyskania przychodów zawarte w ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych. Prawidłowa wykładnia prawa materialnego powinna prowadzić do wniosku, że przepisy prawa bilansowego mogą mieć wpływ na rozliczenie podatkowe na mocy wyraźnego przepisy prawa, a nie na podstawie decyzji organu podatkowego,

b) niewłaściwe zastosowanie przedmiotowego artykułu polegające na pominięciu normy prawnej wynikającej z tego artykułu, a dotyczącej wydatków mających charakter zabezpieczenia źródła przychodu. Prawidłowo zastosowane prawo materialne powinno doprowadzić do uznania, że zapłacona na podstawie porozumienia z 16 grudnia 2008 r. z [...] S.A. kwota 5.880.000 zł miała na celu uniknięcie zapłaty zobowiązań w kwocie 10.240.000 zł i ze względu na wysokość potencjalnych zobowiązań stanowiła koszt uzyskania przychodu;

2) art. 122, art. 187 § 1 oraz art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012r., poz.749 ze zm., zwanej dalej "O.p.") poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy polegające na uznaniu, że transakcje walutowe zawierane przez Skarżącą miały charakter spekulacyjny, a nie zabezpieczający. Prawidłowo ustalony stan taktyczny powinien prowadzić przyjęcia, że działania Podatnika miały zabezpieczający, a nie spekulacyjny charakter.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w W., podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji, wniósł o jej oddalenie.

W piśmie procesowym z dnia 26 stycznia 2015r. Spółka m.in. przedstawiła warunki makroekonomiczne oraz prognozy kursowe i źródło tych prognoz (krajowe i zagraniczne) w latach 2007-2008, obszernie wyjaśniła zabezpieczający charakter dokonywanych transakcji opcyjnych, omówiła stosowaną przez Spółkę praktykę w zakresie analizy ryzyk związanych z zawieranymi strategiami opcyjnymi, a także przedstawiła orzecznictwo sądów administracyjnych dotyczące opcji walutowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z ze. zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę administracji publicznej przez badanie zgodności zaskarżonych decyzji z prawem. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a)-c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze. zm., zwanej dalej: p.p.s.a.)

Oceniając zaskarżoną decyzję pod względem jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że skarga jest zasadna.

Spór w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia czy wydatki poniesione na zapłatę premii odkupu opcji walutowej (nr ref. [...]) mogły stanowić dla Spółki koszty uzyskania przychodów, które Spółka ma prawo rozliczyć w podatku dochodowym od osób prawnych w sytuacji, gdy rozliczenie pochodnych instrumentów finansowych przyniosło stratę.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia zagadnienia stanowi art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p., zgodnie z którym (w brzmieniu obowiązującym w 2008r.) kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 16 ust. 1.

Ogólna zasada związku poniesionych wydatków z przychodami podatnika sformułowana w powołanym przepisie powoduje, że każdorazowo związek poniesionych wydatków z przychodami jest przedmiotem oceny zarówno podatnika, jak i organów podatkowych. Treść powyższego uregulowania, będącego w istocie klauzulą generalną, wskazuje, że ustawodawca świadomie użył pojęć niedookreślonych, dopuszczając ich elastyczne stosowanie w zależności od okoliczności faktycznych sprawy. Należy zatem przyjąć, że zgodna z treścią ustawowej regulacji kwalifikacja kosztów uzyskania przychodów powinna brać pod uwagę przede wszystkim przeznaczenie wydatku (jego celowość, racjonalność, zasadność, niezbędność) oraz możliwość przyczynienia się danego wydatku do osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów.

Art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. nie nakłada na podatnika bezwarunkowego obowiązku uzyskania przychodu w następstwie poniesionych kosztów. Jako koszty uzyskania przychodów co do zasady należy traktować te wydatki, których poniesienie było spowodowane racjonalnym działaniem i obiektywną możliwością osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów jakkolwiek samo następstwo nie powstało. Wydatki ponoszone przez podatnika w celu osiągnięcia przychodów dotyczą "de facto" prognozowania określonych zjawisk i procesów gospodarczych i związanych z nimi zjawisk finansowych. Te zjawiska i procesy finansowe mogą przebiegać inaczej, niż oczekuje tego podatnik, dlatego cechę celowości niekoniecznie należy wiązać z następstwem. Dlatego o kwalifikacji wydatku jako kosztu decyduje przede wszystkim racjonalny zamiar podatnika, o ile można uznać, że zamiar ten ma cechę realności, a działania podatnika związane z rodzajem i charakterem wydatków będą miały cechę przynajmniej starannego działania. Racjonalność odnosi się do wiedzy na temat związków między przyczyną a następstwem. Stopień dbałości w działaniu podatnika wiąże się z należytym uzasadnieniem przewidywań co do kształtowania się związku między przyczyną tj. kosztem a następstwem (tak też WSA w Bydgoszczy w wyroku o sygn. akt I SA/Bd 694/11 z dnia 19 stycznia 2012r., dostępny na http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przenosząc powyższe ogólne rozważania na grunt niniejszej sprawy należy przyznać rację Skarżącej, że wydatek poniesiony przez Spółkę, wynikający z rozliczenia pochodnego instrumentu finansowego w postaci wypłaty premii odkupu przedmiotowej opcji, spełniał warunek poniesienia w celu zabezpieczenia źródła przychodów, o czym stanowi przepis art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p.

Ze stanu faktycznego sprawy wynika, że Spółka prowadziła działalność podstawową w zakresie sprzedaży gazu płynnego pochodzącego z importu oraz sprzedaży poza terytorium kraju benzolu, węgla, amoniaku dla odbiorców w kraju, z tytułu której należności były regulowane w walucie (EUR, USD) oraz w PLN. W związku z prowadzoną działalnością Spółka stale narażona była na wahania rynkowych cen sprzedawanych produktów notowanych na giełdach światowych oraz zmienność kursów walut. W celu zmniejszenia powyższego ryzyka, Spółka zawarła w 2008 r. z [...] S.A., na podstawie umowy ramowej, 6 opcji walutowych, w których występowała jako wystawca. Były to opcje barierowe z pojedynczą barierą amerykańską. Za wystawione opcje Bank - jako nabywca opcji - zapłacił Spółce premie. W przypadku pięciu opcji nastąpiło spełnienie warunku barierowego - uderzenie bariery przez kurs referencyjny i w tych przypadkach Bank poinformował Spółkę o wygaśnięciu transakcji opcyjnych w całości. Z kolei ostatnia z transakcji opcyjnych tj. opcja nr ref. [...] zawarta 6 sierpnia 2008 r. została zrestrukturyzowana. W zamian za tę opcję Bank wypłacił Skarżącej 150.000,00 PLN premii. Następnie (już jako opcja o nr ref. [...]) w dniu 16 grudnia 2008r. opcja została zamknięta z uwagi na niemożność wywiązania się przez Spółkę z umów opcji, spowodowaną gwałtownym osłabieniem kursu złotego w stosunku do kursu EURO. W wyniku zamknięcia opcji po stronie Skarżącej powstało w stosunku do banku zobowiązanie, które zostało przez Spółkę zapłacone. Kwota tego zobowiązania była, zdaniem Skarżącej, aktualną rynkową ceną na rynku FOREX za zamknięcie opcji w tamtym czasie. Ten wydatek został zaliczony przez Spółkę do kosztów uzyskania przychodów i stanowi przedmiot niniejszego sporu. Zdaniem bowiem organów podatkowych nabycie spornej opcji był niecelowy i nieracjonalny i było jedynie spekulacją, która skończyła się dla Spółki dużą stratą.

Przechodząc do oceny stanowisk storn należy wskazać, że opcje stanowią instrument finansowy, który w swojej klasycznej postaci daje osobie uprawnionej z opcji prawo do nabycia (opcja kupna) bądź sprzedaży (opcja sprzedaży) określonego w kontrakcie opcyjnym instrumentu bazowego po z góry ustalonej cenie. Cechą charakterystyczną tego kontraktu jest jego "opcyjność"- nabywca opcji może, lecz nie musi zrealizować swoje uprawnienie (P.Woźniakiewicz, G.Proksa, Podatkowe aspekty kontraktów opcyjnych, Jurysdykcja Podatkowa z 2010r., nr 6, s.5). Wystawca zobowiązany jest natomiast do realizacji transakcji na ustalonych warunkach na żądanie nabywcy.

Zgodnie natomiast z art. 16 ust. ust. 1 pkt 8b u.p.d.o.p. wydatków związanych z nabyciem pochodnych instrumentów podatkowych nie zalicza się do kosztów uzyskania przychodów do czasu realizacji praw wynikających z tych instrumentów albo rezygnacji z realizacji praw wynikających z tych instrumentów, albo ich odpłatnego zbycia - o ile wydatki te, stosownie do art.16g ust. 3 i 4, nie powiększają wartości początkowej środka trwałego oraz wartości niematerialnych i prawnych. Z przepisu tego wynika zatem, że o ile wydatki związane z nabyciem pochodnego instrumentu finansowego, powiększające wartość początkową środka trwałego oraz wartości niematerialnych i prawnych wyłączone są z kosztów uzyskania w sposób definitywny, to wyłączenie pozostałych wydatków związanych z nabyciem ma charakter względny - mogą być zaliczone do tych kosztów, ale dopiero w momencie realizacji praw wynikających z tych instrumentów albo rezygnacji z realizacji praw wynikających z tych instrumentów albo ich odpłatnego zbycia. Z przepisu tego wynika w związku z tym ogólna zasada, że wydatków związanych z nabyciem opcji, poza wyjątkami wskazanymi w tym przepisie, nie zalicza się do kosztów uzyskania przychodów (tak też w wyroku NSA z dnia 29 maja 2012r., II FSK 2330/10,http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jeżeli zajdzie wyjątek, wskazany w powołanym przepisie, wydatek - dla zaliczenia go do kosztów uzyskania przychodu - musi ponadto spełniać warunki, wskazane w art.15 ust. 1 u.p.d.o.p. W przedmiotowej sprawie – jako, że Skarżąca była wystawcą opcji - art.16 ust. 1 pkt 8b u.p.d.o.p nie będzie miał zastosowania.

Sąd w składzie rozpatrującym niniejszą sprawę podziela i przyjmuje za swój pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wyrażony w wyroku z dnia 23 września 2014r., sygn. akt I SA/Rz 251/14 (dostępny na http://orzeczenia.gov.pl), iż: "każdy eksporter czy importer realizujący transakcje denominowane w walutach obcych jest zainteresowany i uprawniony do tego, aby podejmować działania służące ograniczeniu ryzyka związanego z płynnym kursem walut i wynikającym z niego niebezpieczeństwem poniesienia strat spowodowanych niekorzystnym ruchem wartości tychże walut w stosunku do waluty macierzystej, czyli tej służącej wewnętrznym rozliczeniom podatnika. Jest przy tym również oczywiste, że zawieranie takich transakcji (typu forward lub też opcji walutowych) również może prowadzić do poniesienia strat, ale też i możliwości powstania przychodów w zależności od tego, czy dany przedsiębiorca w sposób trafny przewidzi ruch walut, czy też jego prognozy okażą się błędne. Przychód wynikający z zawarcia korzystnych transakcji forward czy też opcji walutowych będzie niewątpliwie przychodem z działalności gospodarczej i będzie podlegał opodatkowaniu podatkiem dochodowym. Strata poniesiona z tytułu zawarcia takich transakcji może stanowić koszt uzyskania przychodów". W tym zakresie należy wskazać na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym Sąd ten wskazywał, że strata poniesiona na realizacji instrumentów pochodnych stanowi koszt uzyskania przychodów, bowiem kontrakty na realizacje tych instrumentów zawierane są w celu osiągnięcia przychodów (tak np. w wyroku z dnia 1 lutego 2011r., sygn. akt II FSK 1725/09 czy z dnia 16 listopada 2011 r., sygn. akt II FSK 892/10, dostępne na http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Aby więc zaliczyć dany wydatek do kosztów uzyskania przychodów należy udowodnić, że został on poniesiony w celu, o którym mowa w art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. a także poniesienie jego było celowe, racjonalne i uzasadnione. Odnośnie wydatku na zamknięcie spornej opcji organy przedstawiły stanowisko, że wydatek ten nie spełniał tych kryteriów i był jedynie spekulacją. Stanowisko to nie znajduje jednak, zdaniem Sądu, uzasadnienia w aktach sprawy.

Jak już była o tym wyżej mowa, Spółka prowadziła działalność gospodarczą obarczoną ryzykiem kursowym, a tym samym należało do jej priorytetów ograniczenie tego ryzyka poprzez zawieranie umów ryzyko to ograniczających. Nie można zatem twierdzić, że wydatki ponoszone przez Skarżącą na zakup instrumentów pochodnych, ograniczające to ryzyko, nie były wydatkami racjonalnymi, celowymi czy też nieuzasadnionymi. Niewątpliwie Spółka powinna takie transakcje zawierać i ryzyko takie ograniczać. Przemawiał za tym jej interes gospodarczy.

Skarżąca w 2008r. zawierała wiele takich transakcji, na których osiągnęła dochód opodatkowany w wysokości 1.560.000 zł. W tym okresie nie posiadała kredytu w EUR, a w PLN. Ponadto wskazywała, że nigdy nie posiadała więcej niż jednej otwartej (trwającej) transakcji opcyjnej. Wyjaśniono, że w związku z bardzo silnym i nieprzerwanym trendem umacniania się złotego względem EUR zobowiązania Spółki wynikające z umów opcji zawartych z bankiem wygasały w okresie krótszym niż miesiąc, a czasem po kilku dniach od zawarcia transakcji. Ponieważ w takim przypadku Spółka otrzymywała od banku premię opcyjną, to była ona przeznaczana na kompensowanie strat wynikających z niższego kursu EUR do złotówki, a co za tym idzie niższych przychodów Skarżącej. Dopiero po wygaśnięciu zobowiązań z transakcji opcyjnej zarząd podejmował decyzję o zawarciu lub nie – kolejnej transakcji. Transakcje opcyjnie były dobierane w ten sposób, aby kompensowały określony poziom umocnienia się złotówki do EUR – najczęściej pomiędzy 5 a 8 groszy. Natomiast od stycznia 2008r. – w ciągu 8 miesięcy – złotówka umocniła się wobec EUR o 47 groszy. Średnio w miesiącu złoty umacniał się do EUR o 6 groszy, co przy przyjęciu średniej ceny w 2008r. produktu sprzedawanego przez Spółkę – benzolu (ok. 410 EUR) – powodowało zmniejszenie marży Spółki o 50% w ciągu miesiąca. Taka sytuacja rynkowa uzasadniała, zdaniem Podatnika, decyzje o otwarciu kolejnej opcji walutowej, ale zawsze po wygaśnięciu poprzedniej.

Zdaniem Sądu takie stanowisko Skarżącej wskazuje na racjonalność jej działań w odniesieniu do zawieranych w 2008r. transakcji opcyjnych. Nadmienić należy, iż analiza dat wygaśnięcia poszczególnych opcji i zawierania kolejnych, potwierdza podnoszony przez Spółkę fakt, że opcje nie były zawierane jednocześnie.

Dodatkowo Spółka wskazała, że potwierdzeniem prawidłowości jej decyzji dotyczących zawierania transakcji opcyjnych było osiągnięcie w 2008r. przychodu z tego tytułu w kwocie 1.590.000,00 zł.

Odnosząc się do tej argumentacji Skarżącej trudno odmówić jej racjonalnego działania w zakresie zabezpieczenia się przed osłabianiem się EUR, skoro Spółka głównie w tej właśnie walucie osiągała przychody.

Dodatkowo Skarżąca wyjaśniała, że zawarte opcje walutowe były zawsze związane z istniejącymi lub spodziewanymi przychodami z kontraktów zawieranych przez Spółkę w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Okoliczność ta została również potwierdzona w zeznaniu świadka K. S. , byłego pracownika [...] S.A., który wyjaśnił, że wszystkie zawierane w 2008r. transakcje forward oraz opcje walutowe posiadały pokrycie w istniejących i planowanych transakcjach, gdyż limit transakcyjny pozwalał na zawarcie takich transakcji.

Jak już wskazywano, opcje walutowe miały na celu zabezpieczenie Spółki przez osłabianiem się waluty, w której uzyskiwała przychody. Zdaniem Sądu Skarżąca wykazała, że zawierane transakcje walutowe były powiązane z obrotami walutowymi.

Spór w przedmiotowej sprawie dotyczy jednak nie zasadności zawierania przez Skarżącą umów opcyjnych w ogólności, ale zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów premii, którą Skarżąca wypłaciła bankowi z tytułu zamknięcia opcji o nr ref. [...]. A zatem należało skupić się na warunkach w jakich została podjęta ta decyzja Skarżącej i czy była ona racjonalna, oczywiście w warunkach, kiedy była podejmowana, a nie po upływie kilku lat od jej podjęcia. W tym zakresie należało ustalić czy zamiar Skarżącej był racjonalny czyli realny, a działania podjęte w tym zakresie były przynajmniej działalnymi starannego działania, co z kolei wiąże się z wykazaniem przez Skarżącą, że w ówczesnym czasie miała wiedzę na temat związków pomiędzy przyczyną wydatku, a jego następstwem. Taki sposób badania celowości wydatku wynika z analizy treści art. 15 u.p.d.o.p., o czym już była mowa powyżej.

Zdaniem Sądu analiza przeprowadzona pod tym kątem przez organy podatkowe jest błędna.

Przede wszystkim organy podatkowe oceniły sytuację Podatnika po kilku latach od badanego 2008r., co jest istotne w sprawie, ponieważ - jak argumentowała Skarżąca - decyzja o zawarciu opcji o nr [...] z dnia 6 sierpnia 2008r., potem zrestrukturyzowanej w dniu 1 października 2008r. (nazwana opcją nr ref. [...]), a następnie jej zamknięciu z koniecznością zapłacenia bankowi premii opcyjnej była wynikiem nie spotykanej wcześniej sytuacji na rynkach międzynarodowych, będących efektem powstałego kryzysu finansowego. Spółka wielokrotnie wskazywała, że nie możliwym było przewidzenie powstania takiego kryzysu i w takich rozmiarach. Okoliczność ta została potwierdzona w zeznaniu świadka (T. M., dyrektora [...] S.A.).

Zdaniem Sądu, Spółka podjęła decyzje, które doprowadziły ją do straty na tym instrumencie finansowym, dochowując jednak należytej staranności. Przede wszystkim nie była to decyzja jednej osoby, a całego zarządu, który – na co trzeba zwrócić uwagę – z uwagi na wielokrotnie zawierane umowy opcji walutowych uzyskał doświadczenie i wiedzę w zakresie podejmowania tego rodzaju decyzji, tym bardziej, że wcześniejsze umowy przyniosły znaczne przychody. Jak wynika z zeznań świadka, G. K. , wiceprezesa zarządu, Spółka na potrzeby wewnętrzne posiadała strategię zabezpieczenia ryzyka walutowego związanego z działalnością przedsiębiorstwa. Zarządzanie ryzykiem walutowym w Spółce odbywało się codziennie, z uwagi na to, że ponad 90% obrotu Spółki związane było z importem lub eksportem towarów. Ponadto świadek zeznał, ze codziennie, na podstawie zestawień należności i zobowiązań pozyskanych z systemu finansowego Spółki oraz własnych zestawień, a także w oparciu o praktycznie codzienny kontakt z dealerami walutowymi [...] i [...], zarząd decydował o zastosowaniu lub nie odpowiedniego instrumentu finansowego. Świadek wskazywał ponadto, że w 2008r. na rynkach finansowych panowało przekonanie graniczące z pewnością o ciągłym umacnianiu się polskiej waluty do EUR, na dowód czego załączył 8 sztuk przykładowych opracowań przygotowanych przez [...] S.A., korespondencję z dealerami walutowymi tego banku, wykresy, opracowania specjalistów walutowych.

Ponadto Spółka uzyskiwała informacje dotyczące sytuacji rynkowej nie tylko od doradców finansowych współpracującego banku ([...] S.A.), ale także uzyskiwała informacje sporządzane przez inne instytucje finansowe, w tym NBP oraz instytucje rządowe, a także informacje innych banków ([...] S.A., [...] S.A., [...] S.A., [...] S.A., [...] S.A. – dokumenty stanowią załączniki do pisma procesowego Skarżącej z dnia 26 stycznia 2015r.).

Warte podkreślenia jest, że w momencie zawierania umowy spornej opcji Spółka, znając ówczesne realia rynkowe, zawarła umowę z bankiem, tak jak wielokrotnie czyniła to wcześniej, również w 2008r. Decyzja o restrukturyzacji tej opcji była podjęta przez Skarżącą przy zachowaniu takich samych procedur jak zazwyczaj, z tym, że Spółka musiała podjąć tę decyzję wobec zmieniających się warunków rynkowych. Jednak uzyskane przez Spółkę informacje w tym zakresie uzasadniały podjęcie takiej decyzji z uwagi na spodziewane szybsze wygaśnięcie opcji, co byłoby korzystne dla Spółki. To uzasadniało podniesienie bariery dezaktywującej kosztem podniesienia kwoty całej transakcji. Również to działanie Skarżącej, zdaniem Sądu, należało ocenić jako racjonalne zmierzające do uzyskania przychodu w związku z zamknięciem opcji, choć w wyniku zmienionych warunków.

W związku z tym, że przewidywania Spółki co do korzystnej zmiany kursów walut nie sprawdziły się, doszło do zamknięcia opcji ze stratą dla Skarżącej. Istotne jest jednak, że nastąpiło to w wyniku zmian rynkowych wywołanych kryzysem ogólnoświatowym, nieprzewidywalnym i nieporównywalnym z dotychczasowymi wahaniami cen walut i innych produktów rynkowych. Jak wskazano powyżej okoliczność tę potwierdził świadek T. M., dyrektor [...] S.A.

Taka sytuacja finansowa doprowadziła Spółkę do zamknięcia opcji. Co również istotne Skarżąca wykazała, że nie podjęcie tej decyzji doprowadziłoby do zwiększenia starty do kwoty 10.240.000,00 zł. Pomimo, że zamknięcie opcji spowodowało powstanie starty, to również inne działania Skarżącej, w ówczesnych realiach, np. poprzez zaciągnięcie kredytu czy skorzystanie z innego instrumentu finansowego, spowodowałoby powstanie straty.

Zdaniem Sądu, działania podjęte przez Skarżącą w zakresie najpierw – restrukturyzacji – a następnie – zamknięcia spornej opcji, nie miały charakteru spekulacyjnego, jak twierdzą organy podatkowe, ale były to działania racjonalne, podjęte w celu zachowania źródła przychodu, jakim jest działalność gospodarcza. W tym zakresie należy wskazać na – przywołany przez Skarżącą w piśmie procesowym z dnia 26 stycznia 2015r. – fragment uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 2012r., sygn. akt II FPS 2/12 (...), w którym Sąd ten wskazał, iż: " działając w warunkach rynkowych podatnik musi podejmować racjonalne z jego punktu widzenia, oparte na ekonomicznych analizach i kalkulacjach, działania zmierzające do uzyskania możliwie największej efektywności ekonomicznej. Działania te mogą również polegać na dokonywaniu określonych oszczędności, zmniejszeniu kosztów i wydatków, minimalizowaniu strat z określonych segmentów działalności, czy też eliminowaniu nieopłacalnych przedsięwzięć. Gdyby podatnik działań takich nie podejmował, mógłby nie sprostać konkurencji, a prowadzona przez niego działalność mogłaby stać się nierentowna i zacząć przynosić straty. Tym samym zagrożone byłoby źródło przychodów, jakim jest prowadzenie działalności gospodarczej w jej całokształcie. W tym sensie, co do zasady, każde tego rodzaju przedsięwzięcie zmierzające do zapobieżenia powstania takiej sytuacji, powinno być postrzegane jako prowadzące do zachowania bądź zabezpieczenia źródła przychodów, a związane z tym koszty, jako koszty uzyskania przychodów w rozumieniu art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p (odpowiednika art. 22 ust. 1 u.p.d.o.f. - dopisek sądu) ". Przyjmując ten pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego za swój, Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, przyznał rację Skarżącej, iż wydatek związany z zapłata premii opcyjnej związanej z zamknięciem spornej opcji spełniał przesłanki określone war t. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. i w związku z tym prawidłowo został uwzględniony w kosztach uzyskania przychodu Skarżącej.

Tym samym Sąd uznał, że stanowisko prezentowane w niniejszym sporze przez organy podatkowe nie zasługiwało na uwzględnienie.

Należy przy tym podkreślić, że możliwość zarachowania w ciężar kosztów strat poniesionych z tytułu kosztów związanych z realizacją kontraktów na finansowe instrumenty pochodne nie jest uzależniona od prowadzenia dokumentacji przewidzianej w § 28 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 12 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad uznawania, metod wyceny, zakresu ujawniania i sposobu prezentacji instrumentów finansowych (Dz. U. nr 149 poz. 1674 ze zm.). Przepisy prawa bilansowego nakładające taki obowiązek nie warunkują możliwości uznawania za koszty podatkowe tylko tych, które wynikają z realizacji kontraktów dotyczących pochodnych instrumentów finansowych, co do których podatnik sporządził dokumentację, obejmującą m.in. określenie celu i strategii zarządzania ryzykiem. Warunku takiego nie przewiduje również art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p., który ma zastosowanie w tej sprawie, ani żaden inny przepis ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.

W związku z powyższym za niezasadne Sąd uznał zarzuty organów podatkowych, iż Skarżąca wystawiając opcje barierowe kupna CALL podjęła na siebie ryzyko poniesienia nieograniczonej starty, ponieważ opcje te nie posiadają funkcji zabezpieczającej eksportera przed ryzykiem, czego potwierdzeniem są przepisy bilansowe nie pozwalające wyznaczyć na instrument zabezpieczający opcji wystawionej przez jednostkę zabezpieczającą, z uwagi na niesymetrycznośc ryzyka związanego z tym instrumentem. Dodatkowo organ nie wyjaśnia motywów tego poglądu w odniesieniu do stanu faktycznego.

Również argument, iż o braku racjonalności w działaniu Skarżącej świadczy brak zabezpieczenia spornych opcji poprzez zawarcie opcji o przeciwstawnych parametrach (opcji PUT), należało uznać za bezzasadny. Spółka w tym zakresie wyjaśniła racjonalność swojego działania (m.in. str. 7 skargi), wskazując, iż w realiach tej sprawy i warunkach dotyczących zawartych opcji (rozliczenie w złotówkach wynikające z różnicy kursów walut), nie było potrzeby zawierania opcji przeciwstawnej, gdyż wraz ze wzrostem wartości EUR wzrastał przychód Spółki. Brak jest zatem, zdaniem Sądu, uzasadnienia nieracjonalności działań Skarżącej w tym zakresie.

Co do zarzutu dotyczącego restrukturyzacji opcji nr ref. [...] na opcję nr [...] poprzez zwiększenie jej wolumenu o 5 mln zł bez pokrycia w spodziewanych przychodach, również ten zarzut należało uznać za bezzasadny. Jak wcześniej wskazano, zdaniem Sądu, Skarżąca wykazała, że wolumen opcji po restrukturyzacji miał oparcie w istniejących i spodziewanych przychodach. Dodatkowo należy wskazać, że z akt sprawy wynika, że sporna umowa opcji została zawarta na 6 miesięcy, a więc do dnia 9 lutego 2009r., a więc do tej daty należało badać spodziewane przychody Skarżącej, a nie jak to uczyniły organy podatkowe, do końca 2008r. Słuszność argumentacji Skarżącej potwierdza zestawienie dotyczące spodziewanych przychodów w okresie styczeń 2008 – marzec 2009, zawarte w skardze (strona 8 skargi).

Oceniając argumentację organów podatkowych zawartą w wydanych w niniejszej sprawie rozstrzygnięciach należy ponownie podkreślić, że nie można tego typu transakcji oceniać tylko przez pryzmat wiedzy późniejszej, której nie miały osoby ich dokonujące, czyli znanego aktualnie faktu gwałtownego załamania kursu złotego i poniesionych z tego tytułu strat.

Reasumując, Sąd stwierdza, że w przedmiotowej sprawie organy podatkowe dopuściły się naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i zastosowanie art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. skutkujące odmówieniem Skarżącej prawa do uwzględnienia w kosztach uzyskania przychodu wydatku związanego z zamknięciem opcji walutowej o nr ref. [...].

Mając na uwadze powyższe, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., postanowił jak w sentencji. Zakres, w jakim uchylona decyzja nie podlega wykonaniu określono w oparciu o art. 152 p.p.s.a., zaś o kosztach postępowania sądowego orzeczono zgodnie z art. 200 tej ustawy.