Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 833/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2021-01-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 31 zo ust. 1, art. 31 zo ust. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
article: art. 145 par. 1pkt 1 lit a i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Polańska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska Sędzia WSA Ewa Wojtysiak po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 stycznia 2021r. sprawy ze skargi [...] na decyzję [...] z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Sygn. akt I SA/Sz [...]

U Z A S A D N I E N I E

W dniu [...] r. E. M., nazwa skrócona P., NIP [...] złożyła wniosek RDZ o zwolnienie z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, za osoby ubezpieczone (poz. II. pkt 1) za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r.

W adnotacji pracownika ZUS do ww. wniosku odnotowano [...] r., że: "płatnik odmówił złożenia prawidłowego wniosku, czeka na decyzję odmowną".

Pismem z dnia [...] r., wnioskodawczyni złożyła do organu prośbę

o skorygowanie treści wniosku RDZ złożonego dnia [...] r. Wskazała, że w treści wniosku winien być zaznaczony pkt II. poz. 2 dotyczący zwolnienia z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za wnioskodawczynię jako osobę prowadzącą pozarolniczą działalność opłacającą składki wyłącznie za siebie, a nie pkt II poz. 1. Wnioskodawczyni podała, że zwolnienie dotyczy okresów od marca 2020 r. do maja 2020 r., zaś przychód w marcu 2020 r. przekroczył [...] zł, natomiast dochód w kwietniu 2020 r. był wyższy niż [...] zł.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS odmówił wnioskodawczyni prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne za okresy od marca 2020 r. do maja 2020 r.

Nakreślając ramy prawne sprawy organ wskazał, że z uzupełnienia wniosku RDZ z dnia [...] r. wynika, że przychód wnioskodawczyni w marcu 2020 r. przekroczył 300% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej, tj.: [...] zł, natomiast dochód w kwietniu był wyższy niż [...] zł, w związku z tym, stronie nie przysługuje prawo do wnioskowanego zwolnienia.

W skardze do sądu skarżąca, podając dane identyfikacyjne, wskazała swój [...] jak też podała NIP ([...]) spółki jawnej - "P. E..M., Z..T." Spółka Jawna z siedzibą w S., jako wspólnik tej spółki.

Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie przepisu art. 31zo ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.); dalej: "ustawa o zwalczaniu COVID-19", poprzez błędne przyjęcie przez organ, że przepis art. 31zo ust. 2 ustawy o zwalczaniu COVID-19, a nie przepis art. 31zo ust.1 obowiązuje w przypadku, gdy wniosek o zwolnienie z opłacania składek wnosi wspólnik spółki jawnej, która zatrudnia pracowników.

W skardze skarżąca wskazała, że grupa przedsiębiorców, o której mowa w przepisach art. 31zo ust.1 ustawy [...], dotyczy podmiotów zatrudniających pracowników, natomiast grupa przedsiębiorców, o której mowa w przepisach art. 31zo ust. 2, dotyczy podmiotów niezatrudniających pracowników. Zakwalifikowanie do jednej z tych grup ma istotne znaczenie przy uzyskaniu prawa do zwolnienia z uwagi na zróżnicowanie warunków jakie dla zastosowania zwolnienia powinny być spełnione. Powołując brzmienie ww. przepisów oraz art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2020 r. poz. 266 ze zm.); dalej: "u.s.u.s.", skarżąca wskazała, że wspólnicy spółki jawnej są traktowani jako osoby prowadzące pozarolniczą działalność. Każdy ze wspólników zgłasza się w ZUS odrębnie jako płatnik składek oraz jako osoba ubezpieczona. Spółka natomiast zgłasza do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego oraz rozlicza składki na te ubezpieczenia za pracowników lub inne osoby, w stosunku do których jest płatnikiem. Obecnie obowiązujące zasady zgłaszania wspólników spółek do ubezpieczeń obowiązują od 1 stycznia 2009 r. Wprowadzone zmiany związane były ze zmianą w zakresie odpowiedzialności wspólnika spółki jawnej. Od momentu wprowadzenia zmian, zakres odpowiedzialności wspólników został ograniczony wyłącznie do zobowiązań spółki, wspólnicy nie ponoszą już odpowiedzialności w szczególności za należności z tytułu składek innych wspólników. W konsekwencji, od 1 stycznia 2009 r. składki na ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne wspólnika spółki jawnej rozpoczynającego działalność od 1 stycznia 2009 r. może rozliczać i opłacać wyłącznie wspólnik. Natomiast, do końca 2008 r. płatnikiem składek za wspólników mogła być spółka, która była płatnikiem także dla zatrudnionych w spółce osób.

Skarżąca dodała również, że z orzecznictwa sądowego wynika, iż wspólnicy spółki jawnej, niebędący osobami prowadzącymi działalność gospodarczą, podlegają ubezpieczeniom społecznym jedynie z racji posiadania statusu wspólnika. Wspólnik spółki jawnej jest zatem częścią spółki.

Skarżąca zwróciła również uwagę, że ustawodawca w art. 31zo ust. 2 ustawy o zwalczaniu COVID-19 wskazuje, że ustalony limit dotyczy przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej, w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, a nie jak wskazano to w decyzji organu, dochodu uzyskanego z tej działalności, gdyż spółki jawne nie są podatnikami podatku dochodowego.

Powołując się na interpretację indywidualną z dnia [...] r. nr [...] [...] skarżąca wskazała, że przychody wykazywane przez wspólnika, stosownie do posiadanych udziałów, są przychodami uzyskanymi przez spółkę, w rozpatrywanym przypadku przez spółkę która zatrudnia na podstawie umowy o pracę sześciu pracowników. W takim przypadku limit przychodów, określony w przepisach art. 31zo ust. 2 ustawy o zwalczaniu COVID-19, nie może być stosowany, bowiem na wysokość przychodów, o którym mowa w tym przepisie, wpływa cała działalność spółki, w tym praca wszystkich zatrudnionych w spółce pracowników.

W ocenie skarżącej, zastosowanie przepisów art. 31zo ust. 2 ustawy o zwalczaniu COVID-19 do będących osobami fizycznymi wspólników spółek jawnych, spółek które zatrudniają pracowników i jednoczesne zastosowanie wskazanych przepisów do osób prowadzących pozarolniczą działalność, które nie zatrudniają ani jednej osoby, narusza zasadę równości wobec prawa.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie. Organ wyjaśnił, że skarżąca zaznaczyła na dokumencie RDZ, iż wnosi o zwolnienie ze składek jako płatnik zatrudniający pracowników. W toku postępowania ustalono jednak, że skarżąca rozlicza się pod osobistym nr [...], czyli jest płatnikiem składek tylko za siebie. Wobec tego, skarżąca została poproszona o złożenie oświadczenia o osiągniętym przychodzie/dochodzie. Oświadczenie takie skarżąca złożyła [...] r. Z oświadczenia wynikało, że skarżąca przekroczyła zarówno górną granicę przychodu jak i dochodu, wobec czego nie spełniła warunków do otrzymania wnioskowanej ulgi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Na podstawie przepisu art. 31zt ustawy o zwalczaniu COVID-19, obsługa przez Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS zwolnienia z obowiązku opłacania składek, o których mowa w art. 31zo, realizowana jest w trybie umorzenia składek. Tym samym, sąd uznaje się za właściwy do rozpoznania sprawy na podstawie § 1 pkt 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 lutego 2017 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym spraw z zakresu działania Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz.U. z 2020 r. poz. 1773), który wskazuje, że rozpoznawanie spraw z zakresu działania Prezesa Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS dotyczących umorzenia, odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty należności z tytułu składek, o których mowa w art. 28 i art. 29 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2020 r. poz. 266 ze zm.), przekazuje się wojewódzkim sądom administracyjnym, na których obszarze właściwości strona skarżąca zamieszkuje lub ma siedzibę.

Skarżąca zamieszkuje na obszarze właściwości Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie.

Wyjaśnić także należy, że sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy o zwalczaniu COVID. Zgodnie z tym przepisem, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie Przewodniczący Wydziału I zarządzeniem z dnia [...] r. skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.

Na wstępie należy wskazać, że skarżąca jest osobą opłacającą składki za siebie, a jednocześnie w spółce jawnej zatrudnia [...] pracowników i - jak podaje - opłaca składki ZUS także za nich.

Z pierwotnie złożonego przez skarżącą wniosku jasno wynikało, że wprawdzie podała swój NIP, a nie spółki jawnej, to jednak zaznaczyła poz. II. pkt 1 wniosku RDZ, że wniosek dotyczy zwolnienia za osoby ubezpieczone, a w potwierdzeniu złożenia wniosku zaznaczyła, że wniosek składa "P.". W wyniku wezwania organu, skarżąca zmodyfikowała wniosek, zaznaczając poz. II. pkt 2, jak dotyczący osoby prowadzącej pozarolniczą działalność i opłacającą składki wyłącznie za siebie.

Z analizy akt sprawy wynika, że skarżąca została wprowadzona przez pracowników organu w błąd, gdyż - zamiast wezwać ją do sprostowania wniosku przez podanie prawidłowego NIP spółki jawnej, wezwano ją do zmodyfikowania wniosku i zaznaczenia poz. II. pkt 2, dotyczącego osoby prowadzącej pozarolnicza działalność i opłacającą składki wyłącznie za siebie.

Tymczasem, w jej sytuacji prawnej zastosowanie znajdują przepisy art. 31zo ust. 1 ustawy o zwalczaniu COVID-19, w brzmieniu nadanym nowelizacją z dnia 16 kwietnia 2020 r. (Dz. U. 2020 r. poz. 695), zgodnie z którymi: "Na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek:

1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r.,

2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r.,

3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r.

- zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych." wynika, że wnioskodawca będący płatnikiem składek za pracowników (do 10 ubezpieczonych), jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek w ww. terminie i zgłosił w ww. terminach do ubezpieczenia pracowników, to korzysta - na podstawie tej regulacji prawnej - z możliwości uzyskania zwolnienia z opłacania tych składek.

Natomiast, w zastosowanych przez organ w sprawie przepisów art. 31zo ust. 2 i ust. 2a ustawy o zwalczaniu COVID-19 wynika, że ustawodawca przewidział możliwość skorzystania ze zwolnienia przez płatnika składek, opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia i będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą. Zgodnie bowiem z tymi przepisami: "Na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 u.s.u.s., zwanej dalej "osobą prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r.

2a. Na wniosek płatnika składek będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek, o których mowa w ust. 2, za okres od dnia 1 kwietnia 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i:

1)

przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. oraz

2)

dochód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, nie był wyższy niż [...] zł.".

Ta przywołana regulacja prawna dotyczy przedsiębiorcy opłacającego składki wyłączne na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne.

Jednak, sytuacja skarżącej jest inna. Skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie składek za pracowników spółki jawnej, zatem w stosunku do niej, to art. 31zo ust. 1 ustawy o zwalczaniu COVID-19 stanowi podstawę prawną zwolnienia z obowiązku opłacania nieopłaconych składek za okres marzec - maj 2020 r. obciążający płatnika składek, który zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych. Przez ubezpieczonych, zgodnie z przepisem art. 4 pkt 1 u.s.u.s, rozumie się osoby fizyczne podlegające chociaż jednemu z ubezpieczeń społecznych, o których mowa w art. 1; tj.

- ubezpieczenie emerytalne;

- ubezpieczenia rentowe;

- ubezpieczenie w razie choroby i macierzyństwa, zwane dalej "ubezpieczeniem chorobowym";

- ubezpieczenie z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, zwane dalej "ubezpieczeniem wypadkowym".

Skarżąca we wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania składek wskazała podstawę, w oparciu o którą ubiega się o udzielenie ulgi. Podstawą do udzielenia wsparcia jest w tym wypadku, zgodnie z treścią wniosku, zatrudnianie pracowników - jak twierdzi - zgłoszonych do ubezpieczeń społecznych.

Zatem, obowiązkiem organu było wezwanie skarżącej nie do modyfikacji poz. II. pkt 1 wniosku RDZ, lecz poprawy swojego NIP na NIP spółki jawnej (poz. I. wniosku).

Wskazać także należy, że gdyby wolą ustawodawcy było objęcie zwolnieniem z obowiązku opłacania składek wszystkich przedsiębiorców, niezależnie od tego, czy opłacają oni składki jedynie za siebie czy za swoich pracowników, nie dokonywałby rozróżnienia tych podstaw. Tymczasem, w ustawie o zwalczaniu COVID-19 wyraźnie rozdzielono kategorie płatników, na tych zatrudniających do 10 pracowników i na tych, którzy pracowników nie zatrudniają, gdyż opłacają jedynie składki na swoje ubezpieczenie.

Wskazać także należy, że w prowadzonym postępowaniu organ zobowiązany jest stać na straży praworządności, podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), a także w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.).

W tej sprawie organ nie przeprowadził prawidłowo postępowania wyjaśniającego z uwzględnieniem reguł w nim obowiązujących, a w szczególności z poszanowaniem art. 7, art. 11, art. 77 i art. 80 k.p.a. Organ wprowadził w błąd skarżąca, wzywając ją do modyfikacji wniosku w sposób niekorzystny dla niej i nie wyjaśniając w sposób prawidłowy jej sytuacji prawnej, w szczególności nie wyjaśniając jej statusu jako wnioskodawcy, tj. czy pozostaje osobą opłacającą składki jedynie za siebie, czy za pracowników spółki jawnej, w której jest wspólnikiem.

Należy podkreślić, że obowiązkiem organu jest rozważenie wszystkich wykazanych przez wnioskodawcę okoliczności i dokonanie ich oceny pod względem istnienia przesłanek umorzeniowych. Z tego obowiązku organ nie wywiązał się w sposób należyty. Skarżąca w toku postępowania pierwotnie odmówiła poprawienia wniosku, jednak w dalszej kolejności zastosowała się do wadliwego wezwania organu i wniosek zmodyfikowała na swoją niekorzyść.

W tym stanie rzeczy, sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c oraz art. 134 § 1 p.p.s.a. - uchylił zaskarżoną decyzję jako wydaną z naruszeniem przepisów art. 31zo ust. 2 i ust. 2a ustawy o zwalczaniu COVID-19, przez ich zastosowanie w sprawie, oraz art. 31zo ust. 1 ustawy o zwalczaniu COVID-19, przez jego niezastosowanie w sprawie, jak też art. 7, art. 11, art. 77 i art. 80 k.p.a. przez ich niezastosowanie w prowadzonym postępowaniu.

Na podstawie art. 141 § 4 p.p.s.a., sąd wskazuje, aby w dalszym postępowaniu organ - po uzyskaniu wyjaśnień skarżącej i ustaleniu jej statusu w sprawie - ocenił zaistnienie w sprawie przesłanek do zastosowania zwolnienia na podstawie art. 31zo ust. 1 ustawy o zwalczaniu [...]