Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 876/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2018-10-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżona decyzję oraz poprzedzającą decyzję tego samego organu
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 2, art. 28 ust. 2, ust. 3,  ust. 3a
journal: Dz.U. 2017 poz 1778
law: Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 145  par. 1 pkt 1 lit. c w zw z art.135
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Jarosław Wiśniewski Sędzia: WSA Wiesław Kuśnierz (spr.) Sędzia: WSA Waldemar Michaldo Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Boczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 października 2018 r. sprawy ze skargi K. O. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 czerwca 2018 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 5 kwietnia 2018 r. [...]


UZASADNIENIE

K. O. (dalej: Strona, Skarżący) wnioskiem z dnia 6 lutego 2018 r. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. (dalej: ZUS, organ) z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem tych składek.

Wskazał, że w trakcie prowadzenia działalności nie miał funduszy aby regularnie płacić należności względem ZUS. Firma nie przynosiła żadnych dochodów, była nierentowna. Pomimo starań związanych z jej rozwinięciem osiągał tylko straty i z tego powodu dnia 2 stycznia 2018 r. zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej. Zaznaczył, że prowadząc działalność nie zatrudniał pracowników. Nie posiada zaległości podatkowych, co jest efektem braku uzyskiwanych dochodów. Oświadczył, że aktualnie po zawieszeniu działalności gospodarczej jest na utrzymaniu rodziców, poszukuje pracy z zamiarem stałego zatrudnienia i zamierza zarejestrować się w Urzędzie Pracy jako bezrobotny. Niestety aktualnie z uwagi na stan o zdrowia (skręcenie 3 stopnia stawu skokowego) jest to niemożliwe. Oświadczył, że nie jest właścicielem ani współwłaścicielem żadnych pojazdów samochodowych oraz nieruchomości. Podkreślił, że będąc na utrzymaniu rodziców stara się im pomagać prowadząc wspólne gospodarstwo domowe, tym bardziej, że pełnią rolę rodziny zastępczej dla trojga niepełnosprawnych dzieci.

ZUS decyzją z dnia 5 kwietnia 2018 r. nr [...] odmówił Skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...]zł, w tym na:

- ubezpieczenie społeczne za okres lipiec 2013 r., od września 2013 r. do marca 2017 r., maj 2017 r., grudzień 2017 r. w łącznej kwocie [...]w tym z tytułu odsetek – [...] zł;

- ubezpieczenie zdrowotne za okres od kwietnia do lipca 2013 r., od września 2013 r. do marca 2017 r., maj 2017 r., grudzień 2017 r. w łącznej kwocie [...]zł w tym z tytułu odsetek - [...] zł;

- Fundusz Pracy za okres od października 2014 r. do marca 2017 r., maj 2017 r., grudzień 2017 r. w łącznej kwocie [...]zł w tym z tytułu odsetek - [...] zł.

W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził brak przesłanki całkowitej nieściągalności. Wskazał również, że zgodnie z oświadczeniem Strony, prowadząc działalność gospodarczą w latach 2015-2017 nie uzyskała ona przychodu i nie poniosła kosztów. Skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie ponosi stałych wydatków związanych z utrzymaniem, ponieważ jest na utrzymaniu rodziny, która ponosi wszystkie koszty związane z jego utrzymaniem. W oświadczeniu o stanie majątkowym wskazał, że nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej. Oświadczył, że nie posiada majątku ruchomego i nieruchomego. Stan ten został potwierdzony w Centralnej Informacji Ksiąg Wieczystych oraz w Centralnej Ewidencji Pojazdów.

Zadłużenie figurujące na koncie Skarżącego zostało skierowane do przymusowego dochodzenia. Postępowanie egzekucyjne jest prowadzone przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w K..

Dnia 3 lipca 2017 r. organ dokonał zajęcia rachunku bankowego w Banku [...] S.A. Z uwagi na zbieg na zajętym rachunku bankowym Dyrektor Oddziału ZUS w K. przekazał odpisy tytułów wykonawczych do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. w celu prowadzenia łącznej egzekucji z zajętego rachunku bankowego. Bank [...] S.A. pismem 30 stycznia 2018 r. poinformował, że ustał zbieg egzekucji co do wierzytelności z rachunku bankowego. Zakład, jako wierzyciel, może więc podejmować próby przymusowego ściągnięcia od Skarżącego zaległych składek. Na obecnym etapie postępowania nie można jednoznacznie stwierdzić, że w trakcie prowadzonej egzekucji nie uzyskałoby się kwot wystarczających nie tylko na pokrycie powstałych kosztów egzekucyjnych, ale również wpływających na obniżenie zaległości z tytułu składek.

Organ podkreślił, że umorzenie należności z tytułu składek ma charakter wyjątkowy i musi być uzasadnione zaistnieniem ściśle określonych przesłanek. Ten wyjątkowy charakter umorzenia należności wynika przede wszystkim z faktu, że obowiązek opłacania należnych składek ma charakter obligatoryjny i wszelkie odstępstwa od tej zasady muszą być uzasadnione zaistnieniem bardzo szczególnych okoliczności, z których jednoznacznie wynika, że nie tylko w obecnej chwili nie ma możliwości odzyskania należności, ale również w przyszłości takiej możliwości nie będzie.

Organ stwierdził również, że nie wystąpiły przesłanki umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wydanym na tej podstawie rozporządzeniu.

Organ uznał, że w toku postępowania wyjaśniającego nie można jednoznacznie stwierdzić, aby sytuacja finansowa i materialna Strony była zagrożona poniesieniem ciężkich skutków, zaś podstawowe potrzeby życiowe były niezaspokojone. Sytuacja finansowa i materialna, w jakiej Strona aktualnie się znajduje, nie daje zdaniem organu wystarczających podstaw, aby uznać, iż spłata zobowiązania z tytułu należności ZUS, mogłaby pociągnąć za sobą negatywne skutki w sferze socjalno-bytowej.

Strona wnioskiem z dnia 17 kwietnia 2018 r. zwróciła się do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku wskazała, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Podniosła, że ma ciężką sytuacją finansową. Będąc na utrzymaniu rodziców stara się im pomagać prowadząc wspólnie gospodarstwo domowe, tym bardziej że pełnią rolę rodziny zastępczej dla trojga niepełnosprawnych dzieci. Aktualnie dochodzi do zdrowia po skręceniu kostki.

Stwierdził, że Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w K. nie może umorzyć postepowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2018 r., poz. 1314, dalej: u.p.e.a.), ponieważ prowadzi postępowanie tylko w ramach zbiegu w związku z zajęciem rachunku bankowego. Tego nie może stwierdzić również ZUS, bowiem jako organ egzekucyjny nie jest uprawniony w tym zakresie.

Dyrektor Oddziału ZUS w K., działający z upoważnienia Prezesa ZUS, decyzją z dnia 12 czerwca 2018 r. nr [...], wydaną na podstawie "art. 138 § 1 pkt 2" ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.; dalej: K.p.a.), w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2016 r., poz. 963 ze zm.; obecnie Dz.U. z 2017 r., poz. 1778 ze zm.; dalej: u.s.u.s.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ przywołał treść art. 83 ust. 4 u.s.u.s. oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a.

Podał, że w okresie od dnia 3 września 2012 r. do dnia 1 stycznia 2018 r. Skarżący prowadził działalność gospodarczą. Od dnia 2 stycznia 2018 r. zawiesił jej wykonywanie. W tym czasie nie opłacał składek i w ten sposób stał się dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który naliczył odsetki od nieopłaconych w terminie należności. Zaległości na koncie Skarżącego zostały skierowane na drogę przymusowego dochodzenia.

Od dnia 12 marca 2018 r. Skarżący jest zatrudniony przez P. O. na umowę o pracę na pełny etat. W kwietniu 2018 r. uzyskał wynagrodzenie brutto w kwocie [...]zł brutto, [...] zł netto. Według oświadczenia z dnia 6 lutego 2018 r. Skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i nie ponosi wydatków związanych z utrzymaniem.

Zawiadomieniem z dnia 22 maja 2018 r. organ poinformował Skarżącego, że postępowanie wyjaśniające w sprawie zostało zakończone i że ma on prawo wglądu do akt sprawy i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz żądań w terminie 7 dni od otrzymania zawiadomienia. Skarżący skorzystał z przysługującego prawa dnia 29 maja 2018 r.

Organ przywołał art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Ponownie stwierdził, że z przyczyn oczywistych nie ma zastosowania w sprawie art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Nie zachodzą również przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s., gdyż wobec Skarżącego, jako osoby prowadzącej działalność gospodarczą, nie prowadzono postępowania upadłościowego ani likwidacyjnego.

Wskazał, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. też nie ma zastosowania w sprawie, gdyż odnosi się do zadłużenia niższego od kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (11,60 zł), a zadłużenie Skarżącego jest znacznie wyższe.

Organ nie stwierdził również, aby w przedmiotowym przypadku zaistniały okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 lub 6 u.s.u.s. Naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził dotychczas braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Z ustaleń ZUS wynika, że Skarżący uzyskuje dochody z zatrudnienia na umowę o pracę. Oznacza to, że możliwe jest dochodzenie od Strony należności z tytułu składek.

Dalej organ podał, że możliwe jest również umorzenie należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wydane na tej podstawie rozporządzenie. Przepisy te zobowiązują jednak płatnika do wykazania, że ze względu na sytuację rodzinną i stan majątkowy nie może opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny.

Organ przywołał § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie MGPiPS).

Wskazał, że Skarżący nie korzysta z pomocy dla osób nieposiadających środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb egzystencjalnych. Stwierdził, że sytuacja finansowa i materialna, w jakiej aktualnie Skarżący się znajduje, nie daje wystarczających podstaw dla uznania, że spłata zobowiązania z tytułu składek mogłaby pociągnąć za sobą negatywne skutki w sferze socjalno-bytowej.

Dalej organ stwierdził, że w stosunku do Strony nie ma również zastosowania przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia MGPiPS. Skarżący nie wykazał, że poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, w związku z czym opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości prowadzenia działalności, nie zostały bowiem przedstawione żadne dokumenty na potwierdzenie zaistnienia ww. zdarzeń. Organ podkreślił, że rozpatrując wniosek o umorzenie zaległości nie bada przyczyn, które doprowadziły do powstania zadłużenia na koncie podmiotu, ale bierze pod uwagę sam fakt istnienia zadłużenia, za którego powstanie Strona jest odpowiedzialna jako płatnik składek.

Organ wskazał, że nie kwestionuje sytuacji zdrowotnej Skarżącego, jednak skoro uzyskuje on dochód z zatrudnienia na umowę o pracę, to w stosunku do niego nie będzie miał zastosowania również § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia MGPiPS. Zaznaczył, że ww. przesłanka ma zastosowanie jedynie do sytuacji, gdy choroba dłużnika lub któregoś z członków jego rodziny uniemożliwia całkowicie uzyskiwanie dochodu.

Skarżący wniósł na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości i umorzenia należności z tytułu składek w trybie art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. oraz w trybie § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS, ze względu na brak możliwości finansowych do ich uregulowania.

Opisał swoją sytuacje finansową i stwierdził, że otrzymywane wynagrodzenie (1.530 zł netto) nie pozwala mu na spłatę należności.

Podniósł, że argumenty użyte przez wierzyciela w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji są dla niego krzywdzące i nie obrazują jego prawdziwej sytuacji finansowej. W szczególności zakwestionował stwierdzenia organu, jakoby o braku wystąpienia całkowitej nieściągalności świadczył fakt, że Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Zdaniem Skarżącego żaden z wymienionych organów egzekucyjnych nie stwierdził braku majątku ponieważ nie był do tego uprawniony. Komornik Sądowy nie prowadził do Strony żadnego postępowania egzekucyjnego, natomiast Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego prowadzi postępowanie tylko w ograniczonym zakresie tj. do rachunku bankowego, do którego powstał zbieg (brak środków na rachunku bankowym).

Zarzucił również, że nieprawidłowo ustalono, iż uzyskiwane dochody w postaci minimalnego wynagrodzenia z umowy o pracę świadczą, że możliwe jest dochodzenie należności z tytułu składek. Podniósł, że o fakcie zatrudnienia wspominał osobiście we wcześniej złożonych dokumentach zaznaczając, że jest to kwota minimalna, wolna od potrąceń w wysokości 2.100 brutto. Otrzymywana kwota wynagrodzenia jest na tyle niska, że nie wystarcza Stronie nawet na bieżące utrzymanie. Stąd Skarżący nie zgodził się ze stwierdzeniem, że możliwym jest dochodzenie z tej kwoty należności z tytułu składek. Wskazał, że mieszka w domu razem z rodzicami i rodzeństwem, razem z nimi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Zarobione pieniądze przeznacza na bieżącą egzystencję związaną z utrzymaniem.

Matka prowadzi specjalistyczną rodzinę zastępczą, wychowuje dzieci chore (aktualnie troje niepełnosprawnych dzieci - dziewczynka z pełnoobjawowym zespołem FAS oraz dwóch chłopców z autyzmem i całościowymi zaburzeniami rozwoju). Dzieci są całkowicie niezdolne do samodzielnej egzystencji. Opieka tego typu związana jest z bardzo wysokimi kosztami. Skarżący nie może zatem obciążać swojej rodziny dodatkowymi kosztami związanymi z jego utrzymaniem. Zdaje sobie sprawę, że zarobiona przez niego kwota nie wystarcza na wszystkie wydatki (opłaty, żywność) związane z jego osobą, dlatego stara się pomagać m.in. w opiece nad dziećmi np. zawozi na konieczne rehabilitacje, do lekarza, pomaga w codziennej pielęgnacji. Niepełnosprawność dzieci często wymaga obecności dwóch osób dorosłych.

Stwierdzenie przez ZUS, że z otrzymywanej kwoty wynagrodzenia może być dochodzona należność z tytułu nieuregulowanych składek jest nieprawidłowa również biorąc pod uwagę obowiązujące przepisy prawa, jest to niezgodne z zasadą poszanowania minimum egzystencji. Kwota minimalna jest ograniczeniem wynikającym z ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz.U. z 2018 r., poz. 917). Wysokość otrzymywanej kwoty to minimalne wynagrodzenie. Dochodzenie jeszcze z niej należności uniemożliwi Skarżącemu jakiekolwiek funkcjonowanie, nie będzie zaspakajał podstawowych potrzeb bytowych. Spłata należności z kwoty wynagrodzenia nie podlega egzekucji a dochodzenie z niej spłaty należności (o czym pisze ZUS) doprowadzi do ciężkich skutków bytowych Skarżącego i jego rodziny, z którą wspólnie prowadzi gospodarstwo domowe.

Skarżący zakwestionował również stwierdzenie, że nie ponosi kosztów utrzymania, jest to błąd w interpretacji ZUS-u w sprawie jego aktualnej sytuacji życiowej. Skarżący mieszka razem z rodziną, przekazuje swoje zarobione pieniądze na jego koszty utrzymania (częściowo są to opłaty za prąd, gaz, żywność). Mimo to i tak jest to niewystarczające, dlatego pomaga rodzicom aktywnie w ramach prowadzonego gospodarstwa domowego oraz prowadzonego przez matkę zastępczego domu rodzinnego.

Zarzucił, że w decyzji odwoławczej ZUS nie odniósł do jego argumentu w zakresie braku możliwości stwierdzenia przez organ egzekucyjny braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie odniósł się tez do sytuacji majątkowej i rodzinnej.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wskazał też m.in., że brak korzystania z pomocy społecznej można odczytywać jako znajdywanie się w dobrej sytuacji finansowej. Stwierdził, że wynagrodzenie minimalne jest ustalane corocznie tak, by osoba je otrzymująca była w stanie zaspokoić podstawowe potrzeby egzystencjalne. Z tego powodu zdaniem ZUS, bez konieczności szczegółowych wyliczeń i wykazania opłat za rachunki i jedzenie, możliwa jest dalsza egzystencja Skarżącego z jednoczesną egzekucją uwzględniającą kwoty wolne od zajęć. ZUS wskazał też, że umorzenie należności w niniejszej sprawie nie jest możliwe nie tylko ze względu na brak przesłanek, ale też ze względu na społeczną sprawiedliwość, albowiem Skarżący w przeszłości uzyskiwał dochody zwiększone z uwagi na brak opłacania składek.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej: P.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.

Zgodnie z treścią art. 134 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Orzekanie następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Na podstawie art. 135 P.p.s.a. Sąd podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a P.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b P.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 P.p.s.a.).

Przedmiotem kontroli sądowej są w niniejszej sprawie decyzje ZUS Oddział w K., którymi odmówiono Skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...]zł na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy wraz z odsetkami.

Przedmiotem sporu jest zaś fakt wykazania przez Skarżącego przesłanek ww. umorzenia oraz prawidłowość ustaleń dokonanych w postępowaniu przez organy.

W rozpoznawanej sprawie jedną z podstaw prawnych zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. Zgodnie z treścią art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w ust. 3 w pkt od 1 do 6. Wobec treści wniosku Skarżącego, zastosowanie w sprawie miał także przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS. Zgodnie z powołanym przepisem, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności.

Przy czym podnieść należy, że w art. 24 ust. 2 u.s.u.s. wskazano, iż pojęciem "należności z tytułu składek" objęte są składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata.

Z treści powyższych przepisów wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog tych przesłanek pozwalających na umorzenie składek został określony jasno i precyzyjnie i w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07 - wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności.

Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia należności składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa. Zwłaszcza negatywne rozstrzygnięcie dotyczące umorzenia należności z tytułu składek, powinno być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały wszechstronnie rozważone i zbadane (art. 7, art. 11 K.p.a.) Ocena, czy przesłanki umorzenia występują w konkretnej sprawie (art. 80 K.p.a.) może być dokonana po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 77 K.p.a.).

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia 5 kwietnia 2018 r., w oparciu o wyżej wskazane zasady, Sąd doszedł do przekonania, że naruszają one przepisy w sposób powodujący konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego, dlatego skarga zasługuje na uwzględnienie, choć częściowo z innych przyczyn niż w niej podnoszone.

W pierwszej kolejności należy podnieść, że katalog przypadków całkowitej nieściągalności zawiera art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Przepis ten stanowi, że całkowita nieściągalność zachodzi gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2016 r., poz. 2171 ze. zm.; obecnie: Dz. U. z 2016 r. poz. 2171, 2260 i 2261 oraz z 2017 r. poz. 791);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Z treści przywołanego przepisu art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. jednoznacznie wynika, że aby ZUS mógł wydać rozstrzygnięcie w ramach uznania administracyjnego musi wcześniej poczynić ustalenia, że w sprawie zachodzi stan całkowitej nieściągalności. Dopiero bowiem zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. daje potencjalną możliwość umorzenia należności.

Z przepisu art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s wynika zatem, że to ZUS ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane koszty egzekucji (obliczane w części w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku.

Dokonując powyższej samodzielnej oceny organ winien mieć na uwadze, czy majątek zobowiązanego nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego i jego rodziny. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowym, gdzie zwraca się uwagę na to, że przy ocenie decyzji ZUS należy zawsze brać pod uwagę, czy w wyniku egzekucji powstanie zagrożenie utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dłużnika (por. wyroki: WSA w Olsztynie z dnia 5 stycznia 2012 r., sygn. akt I SA/Ol 707/11; WSA w Krakowie z dnia 18 września 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 1176/14, 13 lutego 2018 r. sygn. akt 1263/17, 28 marca 2018 r. sygn. akt I SA/Kr 58/18, 24 kwietnia 2018 r. sygn. akt I SA/Kr 263/18; WSA w Opolu z 24 października 2012 r., sygn. akt I SA/Op 251/12; z dnia 14 listopada 2013 r. sygn. akt I SA/Op 572), które skład orzekający w sprawie niniejszej w pełni podziela. Ponadto, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 października 2007 r., sygn. akt II FSK 176/07, organy mają także obowiązek skonfrontowania bieżącej sytuacji strony z wysokością zaległej należności.

Z zaskarżonej decyzji wynika natomiast, że organ rentowy nawet nie podjął próby dokonania powyższego rzetelnego szacunku, jedynie ograniczył się do wskazania w zaskarżonej decyzji, że możliwość ewentualnej egzekucji wynikać będzie z faktu, że Skarżący uzyskuje minimalne wynagrodzenie za pracę w kwocie [...]zł netto (w kwietniu 2018 r.), mimo braku jakiegokolwiek majątku ruchomego i nieruchomego. Co więcej, organ w uzasadnieniu decyzji I instancji wskazał jedynie, że Skarżący jest zdolny do pracy.

Oczekiwanie organu, że zaspokojenie należności nastąpi z uzyskiwanego przez Skarżącego wymienionego powyżej dochodu, który jak sam ZUS w odpowiedzi na skargę przyznał jest ustalany tak, by osoba go otrzymująca była w stanie zaspokoić podstawowe potrzeby egzystencjalne, pozbawione jest jakichkolwiek podstaw. Uzyskiwany dochód z płacy minimalnej to świadczenie powtarzalne, którego celem jest zapewnienie utrzymania i w związku z tym podlega ochronie na podstawie przepisu art. 9 § 1 u.p.e.a. w związku z art. 87 i 871 Kodeksu pracy.

Organ nie wskazał na jakąkolwiek okoliczność, która mogłaby uzasadniać przyjęcie, że prowadząc postępowanie egzekucyjne można uzyskać kwoty odpowiadające zadłużeniu Skarżącego i czy kwoty te przekroczą wydatki egzekucyjne.

ZUS nie zbadał również należycie, czy ewentualna egzekucja będzie dopuszczalna. Organ a priori przyjmuje, że skoro Skarżący jest zdolny do pracy i otrzymuje wynagrodzenie minimalne, to egzekucja pozwoli na wyegzekwowanie zaległości i uzyskanie kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Jest to zdaniem Sądu stanowisko w okolicznościach niniejszej sprawy całkowicie bezpodstawne, gdyż nie koresponduje ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym.

Podsumowując tę część rozważań należy wskazać, że stanowisko organu co do stwierdzenia, że nie zachodzą przesłanki nieściągalności, jest zdecydowanie przedwczesne i tym samym narusza w sposób oczywisty przepis art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., jak również jest ewidentnym naruszeniem przywołanych powyżej przepisów art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., jak również zasad ogólnych postępowania (art. 7, art. 8, art. 9 K.p.a.). Organ prowadząc postępowanie, zgodnie z art. 7 K.p.a., powinien wyjaśniać dokładnie stan faktyczny danej sprawy, zbierając i rozpatrując cały materiał dowodowy w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 K.p.a.). Nie do przyjęcia w świetle powyższych przepisów jest sytuacja, w której organ nie dokonuje oceny całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego i wyciąga wnioski, które z tego materiału dowodowego nie wynikają.

Zdaniem Sądu, w okolicznościach rozpatrywanej sprawy, istnieją również podstawy do zakwestionowania oceny organu odnośnie niewystąpienia przesłanki umorzenia, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS. Organ ocenił, że sytuacja Skarżącego nie jest na tyle szczególna i uzasadniona wyjątkowymi okolicznościami, aby zasługiwała na wyjątkowe potraktowanie w formie udzielenia ulgi.

Organ stwierdził, że nie zachodzi przesłanka określona w przepisie § 3 ust 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS. Jest to ocena, która pomija sytuację, w jakiej znalazł się Skarżący.

Podnieść w tym miejscu należy, że zadaniem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone (por. wyrok NSA z dnia 9 lutego 2015 r., sygn. akt II GSK 2366/13). Punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia zagraża egzystencji strony, powinna być szczegółowa analiza określonego na ten czas minimum socjalnego oraz minimum egzystencji (por. wyroki NSA z dnia 25 sierpnia 2010 r., sygn. akt II GSK 724/09 oraz z dnia 8 sierpnia 2018 r. sygn. akt I GSK 1757/18), z uwzględnieniem również ogólnej sytuacji majątkowej i rodzinnej zobowiązanego.

Zestawienie dochodów Skarżącego z sumaryczną wielkością zadłużenia z tytułu składek w kwocie [...]zł (należności główne i odsetki za zwłokę) zdaniem Sądu stawia pod znakiem zapytania realność spłaty całego zadłużenia bez narażenia Skarżącego na przekroczenie progu ubóstwa, czyli cytując omawiany przepis, na pozbawienie zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Zdaniem Sądu w powyższym zakresie organ w sposób dowolny i sprzeczny z logiką oraz zasadami doświadczenia życiowego stwierdził, że spłata zadłużenia jest w sytuacji Skarżącego realna i nie pozbawi go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Co prawda trafnie organ wskazał, że Naczelnik urzędu skarbowego ani komornik sądowy nie stwierdzili dotychczas braku majątku, jednak z akt postępowania nie wynika też by taki majątek istniał.

Organ z jednej strony wskazywał, że Skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i nie ponosi stałych wydatków związanych z utrzymaniem, ponieważ jest na utrzymaniu rodziny, która ponosi wszystkie koszty związane z jego utrzymaniem.

Z drugiej strony, bez żadnych dowodów zgromadzonych w aktach sprawy wskazał, że od dnia 12 marca 2018 r. Skarżący jest zatrudniony przez P. O. na umowę o pracę na pełny etat i w kwietniu 2018 r. uzyskał wynagrodzenie brutto w kwocie [...]zł brutto, [...] zł netto, z której to kwoty organ chce prowadzić egzekucję. Mimo, że Skarżący nie kwestionuje okoliczności zawarcia umowy o pracę i otrzymania wynagrodzenia, brak jakichkolwiek dowodów na poparcie powyższego w aktach sprawy stanowi uchybienie organu i uniemożliwia dokonanie przez Sąd prawidłowej kontroli zaskarżonej decyzji.

W aktach brak jest również jakichkolwiek dokumentów dotyczących zajęcia rachunku bankowego w Banku [...] S.A., co do którego Skarżący wskazywał, że brak było na nim środków.

Organ ograniczył się w istocie do prostej kalkulacji, że [...] zł wystarczy na niezbędne potrzeby, a więc na życie nieuwłaczające godności człowieka i na spłatę długu z tytułu nieopłaconych składek i odsetek w kwocie ponad [...] zł.

Organ nie wyjaśnił niestety, w jaki sposób doszedł do tej oceny i jakie potrzeby człowieka w świetle realiów życiowych i przysługującego mu konstytucyjnego prawa do poszanowania i ochrony godności (art. 30 Konstytucji RP) uznano za niezbędne i jaką miarą te potrzeby szacowano. Nie wzięto również pod uwagę tego, że wspomniany art. 30 Konstytucji nakłada na władze publiczne obowiązek poszanowania i ochronny godności człowieka. Stan finansów ubezpieczeń społecznych nie może być reperowany kosztem ważnych interesów życiowych ubezpieczonych.

Odnosząc się do argumentu organu, że Skarżący nie korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, Sąd wskazuje, że wbrew nietrafnym stwierdzeniom zawartym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i odpowiedzi na skargę, fakt niekorzystania z pomocy opieki społecznej lub innej pomocy ze strony Państwa w żadnej mierze nie przesądza o jego dobrej sytuacji finansowej. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym. Należy jeszcze raz podkreślić, że niekorzystanie ze środków opieki społecznej nie świadczy o tym, że nie występuje przesłanka umorzenia określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS

Należy też wskazać, że jako gołosłowne jawi się stwierdzenie zawarte w odpowiedzi na skargę, jakoby Skarżący w przeszłości uzyskiwał dochody zwiększone z uwagi na brak opłacania składek. Jak wynika bowiem z wniosku Skarżącego (k. 6 akt administracyjnych) zarówno przychody jak i dochody oraz koszty prowadzenia działalności w latach 2015, 2016 i 2017 wyniosły [...] zł. Zatem Skarżący de facto nie prowadził w tych latach realnie działalności ukierunkowanej na zysk. Powyższe potwierdzają informacje uzyskane przez ZUS od Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w K., zgodnie z którymi przychód i dochód Skarżącego za lata 2015 -2017 wyniosły [...] zł (k. 19, k. 69), PIT-36 Skarżącego za 2017 r. (k. 35).

Podsumowując powyższe rozważania, Sąd dopatrzył się naruszenia prawa materialnego, w postaci dokonania błędnej wykładni § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS, a także naruszenia przepisów postępowania, w zakresie oceny materiału dowodowego w sposób dowolny, wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego, tj. art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Przykładem braku dbałości o rzetelne rozstrzygnięcie niniejszej sprawy jest też powołanie w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., który dotyczy uchylenia decyzji I instancji.

Należy podkreślić, że niniejszy wyrok nie przesądza umorzenia zaległości składkowych, gdyż nie jest rolą Sądu zastępowanie organów w ich ustawowych obowiązkach. Z powodu wadliwości działań organów naruszających przepisy postępowania kwestia ta wymyka się kontroli sprawowanej przez Sąd administracyjny.

Nie można zapominać, że zaległości składkowe powstały w okresie prowadzenia (przynajmniej formalnie) przez Skarżącego działalności gospodarczej. W orzecznictwie ugruntowany jest natomiast pogląd, że działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją ciąży na płatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek ubezpieczeniowych.

Zadaniem organu będzie wszelako w trakcie ponownego rozpoznania sprawy, po pierwsze uwzględnienie dokonanej przez Sąd powyższej oceny zgodnie z przepisem art. 153 P.p.s.a., po drugie dokonanie samodzielnej i wyczerpującej oceny przesłanek całkowitej nieściągalności a w szczególności przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s, po trzecie ustalenie jak najbardziej aktualnego stanu rodzinnego i majątkowego Skarżącego, w szczególności w odniesieniu do dochodów osiąganych w miesiącach poprzedzających wydanie nowej decyzji. Dopiero tak ustalone dochody powinny dać podstawę do rozważań co do realności spłaty zadłużenia w całości bądź w części. Oceniając istnienie "uzasadnionych przyczyn umorzenia", o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz wykładając § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS organ powinien mieć na względzie, że wolą ustawodawcy było niedopuszczenie do popadania dłużników w coraz większą biedę i niemożność wyjścia z zadłużeń (por. wyrok NSA z dnia 8 września 2015 r., sygn. akt. II GSK 1807/14).

Mając powyższe na uwadze Sąd, w oparciu o art. 145 § 1 ust. 1 lit. a i lit. c P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.