Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 600/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2012-02-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie w części
Powołane przepisy: article: art. 18,  art. 26 par. 1,  art. 27 par. 1 pkt 9
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Czajecka-Szpringer (sprawozdawca), Sędziowie WSA Halina Chitrosz, NSA Irena Szarewicz-Iwaniuk, Protokolant Referent stażysta Paulina Zając, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 7 lutego 2012 r. sprawy ze skargi M. J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej I. uchyla zaskarżone postanowienie w części stwierdzającej uchybienie terminu do wniesienia zarzutów na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych nr SM 1/2179/09, SM 6/1605/01, SM 3/21398/06, SM 3/22806/04, SM 3/1779/06, SM 3/3258/06, SM 3/3398/06, SM 6/3380/06, SM 3/4250/06, 10094, SM 1/4186/09; II. w pozostałej części skargę oddala; III. przyznaje radcy prawnemu M. W. kwotę [...] złotych, w tym VAT/ tytułem wynagrodzenia za czynności podjęte w ramach pomocy prawnej udzielonej z urzędu, którą to kwotę wypłacić z sum budżetowych Skarbu Państwa (kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie).


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia z dnia [...] M. J. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] nr [...[ stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia zarzutów na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] wystawionych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego oraz na podstawie tytułów wykonawczych nr: [...] i [...] wystawionych przez Wojewodę utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, że Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadził wobec M.J. egzekucję administracyjną na podstawie własnych tytułów wykonawczych ( o numerach jak wyżej) oraz na podstawie tytułów wykonawczych nr: [...] i [...] wystawionych przez Wojewodę Delegatura w Z..

W dniu 11 kwietnia 2011r. M. J. wniosła do Naczelnika Urzędu Skarbowego pismo, w którym zgłosiła złamanie prawa przez inspektora Urzędu Skarbowego. Naczelnik Urzędu Skarbowego w związku z nieprecyzyjnie określonym żądaniem, pismem z dnia 15 kwietnia 2011r. wezwał skarżącą do sprecyzowania, czy żądanie stanowi skargę na czynności egzekucyjne dokonane w dniu 26 listopada 2011r. z tytułu zajęcia wierzytelności znak [...] rozpatrywaną na podstawie art. 54 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (jednolity tekst: Dz. U. z 2005 r., nr 229, poz. 1954 ze zm.), czy też stanowi skargę na nienależyte wykonywanie zadań przez pracownika Urzędu rozpatrywaną na podstawie art. 227 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie, M. J. wyjaśniła, że wnosi zarzut na prowadzone postępowanie egzekucyjne z wynagrodzenia o pracę na podstawie art. 33 ust. 6,8,1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Postanowieniem z dnia 24 maja 2011r. organ egzekucyjny stwierdził, że skarżąca złożyła zarzuty z uchybieniem terminu do ich wniesienia.

W zażaleniu M. J. podniosła m.in., że w dniu 4 listopada 2010r. organ egzekucyjny wysłał "Zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wynagrodzenie u dłużnika zajętej wierzytelności będącego pracodawcą", wzywając pracodawcę do nie wypłacania zajętej części wynagrodzenia, aż do pełnego pokrycia zobowiązań pieniężnych", wskazanych w zawiadomieniu. Jako podstawę prawną organ podał art. 72 ust. 1 (winno być § 1) ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, który dopuszcza zajęcie wynagrodzenia wyłącznie w części, która nie jest zwolniona spod egzekucji, na podstawie przepisów odrębnych. Z postanowienia organu wynika, iż odpis tytułu wykonawczego został doręczony w dniu 20 listopada 2011r. wraz z powyższym zawiadomieniem o zajęciu wynagrodzenia za pracę. Wskazała, że w tym tytule wykonawczym organ nie zawarł pouczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, natomiast organ pouczył ją o przysługującej skardze na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub skardze na pracownika organu. Z postanowienia organu wynika jednak, że właściwym i podstawowym środkiem ochrony dla zobowiązanego jest zarzut.

W związku z powyższym zobowiązana uważa, że to organ nie dopełnił obowiązku wynikającego z przepisów prawa, celowo wprowadzając ją w błąd, odbierając jej możliwość skutecznej obrony własnych praw. Wskazuje, że niespełnienie wymogów wskazanych w art. 27 ust. 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oznacza, że w dniu 20 listopada 2010r. nie został jej doręczony tytuł wykonawczy, na podstawie którego zajęte zostało wynagrodzenia za pracą. W konsekwencji, organ nie ma prawa powoływania się na nieskuteczność dokonanej przez zobowiązaną czynności, z uwagi na rzekome uchylenie terminu do złożenia zarzutów.

Zobowiązana zwróciła uwagę na wskazany przez organ w postanowieniu 7 dniowy termin do wniesienia zarzutów i podniosła, że żaden z przepisów art. 33, 34 i 35 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie reguluje kwestii terminu do wniesienia zarzutu. Termin 7 dniowy w postępowaniu administracyjnym przysługuje w celu wniesienia zażalenia, jednak należy odróżnić ten środek prawny od zarzutu. Na poparcie tezy świadczącej o diametralnej różnicy tych dwóch środków zobowiązana przytacza np. art. 128 ust. 4 ustawy egzekucyjnej, który wyraźnie rozdziela oba środki, wskazując możliwość złożenia jednego i drugiego. Tym samym uważa za niedopuszczalne stosowanie terminu przewidzianego do wniesienia zażalenia w sprawie, w której przysługuje wniesienie zarzutu, jeżeli ustawa wyraźnie tego nie wskazuje. Termin do wniesienia zarzutu został określony zwyczajowo, tym samym nie ma mocy prawnej. Jego określenie jest uzależnione od logiki i słuszności prowadzonego postępowania. Ponadto w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym można wyróżnić trzy stadia postępowania, aczkolwiek zgodnie z orzecznictwem sądowym nie zawsze w postępowaniu występują zwyczajowo przyjęte stadia postępowania egzekucyjnego. Zastosowany przez praktyków prawa termin jest pojęciem nieostrym i nieprecyzyjnym.

Mając na uwadze powyższe postępowanie organu egzekucyjnego zobowiązana zauważa, iż absurdalnym i niezgodnym z Konstytucją oraz prawami człowieka jest, aby ponosiła konsekwencję niezgodnego z prawem postępowania organu administracji publicznej. Na dopełnienie argumentacji zobowiązana wyjaśnia, iż nie jest "uporczywym dłużnikiem". Przez wiele lat prowadzenia działalności gospodarczej starała się jak mogła realizować wszelkie zobowiązania względem Urzędu Skarbowego. Do momentu zmuszenia do zamknięcia działalności gospodarczej dokonywała możliwych wpłat. Dzisiaj nie ma niczego i odmawiane jest jej również prawo do minimum egzystencjalnego. Wobec powyższego zobowiązana ponawia podniesione pismem z dnia 5 maja 2011r. zarzuty naruszenia przez organ przepisów prawa, na podstawie art. 33 ust. 6,8,1,10 ustawy egzekucyjnej wraz z przedstawionym w piśmie z dnia 11 kwietnia 2011 r. uzasadnieniem.

Dyrektor Izby Skarbowej nie znalazł podstaw do uwzględnienia zażalenia.

Podniósł, że zgodnie z art. 26 § 1 ustawy egzekucyjnej organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje zaś z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (art. 26 § 5 ustawy). W przedmiotowej sprawie wszczęcie egzekucji administracyjnej w stosunku do majątku zobowiązanej nastąpiło częściowo poprzez doręczenie poszczególnych tytułów wykonawczych tj. w dniach 18 września 2001r., 18 marca 2002r., 19 stycznia 2004 r., 30 września 2004 r., 28 października 2004r., 17 grudnia 2004r., 14 lipca 2005r., 12 stycznia 2006r., 14 czerwca 2006r., 11 grudnia 2006r., 27 kwietnia 2006r., 16 listopada 2006r. i 16 listopada 2010r., jak też w wyniku zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wynagrodzenia za pracę w dniach 6 grudnia 2007r, 28 października 2009r. i 4 listopada 2010r. Doręczenie zawiadomień o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank o numerach odpowiednio: [...], [...] i [...] wraz z odpisami poszczególnych tytułów wykonawczych tj. [...], [...] [...] [...], [...] miało miejsce w dniu 18 grudnia 2007r., nr [...] w dniu 07 listopada 2009r" natomiast nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] nastąpiło w dniu 20 listopada 2010r. A zatem w wymienionych wyżej dniach zobowiązana weszła w posiadanie tytułów wykonawczych, tj. dokumentów, w których na str. 2 w części G "Klauzula o skierowaniu tytułu wykonawczego do egzekucji" znajduje się pouczenie, o przysługującym zobowiązanemu w terminie 7 dni prawie zgłoszenia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. W/w tytuły wykonawcze wystawione zostały na drukach według wzoru określonego w załącznikach do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2003, nr 9, poz. 106 ze zm.). Nieuzasadnione zatem jest twierdzenie, że zobowiązanej nie wskazano żadnego przepisu prawnego, w którym termin na wniesienie zarzutów został określony, oraz że dopiero w zażalonym postanowieniu organ egzekucyjny pouczył ją w powyższym zakresie.

Dalej organ wskazał, że zarzuty mogą być wniesione do organu egzekucyjnego w terminie 7 dni od otrzymania tytułu wykonawczego, co oznacza, że nie mogą być one składane lub uzupełniane po tym terminie. Dłużnik może złożyć zarzuty w stosunku do tytułu wykonawczego w terminie 7 dni od daty jego doręczenia. Uchybienie terminowi procesowemu powoduje bezskuteczność dokonanej przez stronę czynności procesowej, co prowadzić może do zamknięcia drogi dalszego postępowania (por. Kodeks postępowania administracyjnego, B.Adamiak, J. Borkowski, Wydawnictwo CH Beck. 2008, str. 335 i nast.)".

Mając na uwadze powyższe ustalenia i fakty, organ stwierdził, że zgłaszając w dniu 12 kwietnia 2011r. zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, zpobowiazna uczyniła to z uchybieniem 7 dniowego terminu i brak jest podstaw do ich merytorycznego rozpatrzenia.

Nadto organ wskazał, że nie zasługuje na uwzględnienie twierdzenie zobowiązanej, że organ egzekucyjny nie dopełnił obowiązku wynikającego z przepisów prawa, celowo wprowadzając ją w błąd, odbierając możliwość skutecznej obrony swoich praw. W przedmiotowej sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego z uwagi na nieprecyzyjne określenie żądania, pismem z dnia 15 kwietnia 2011r. na podstawie art. 63 § 2 i art. 64 § 2 kpa, wezwał zobowiązaną do jego sprecyzowania. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, pomimo tego, iż organ zawęził katalog przysługujących zobowiązanej w postępowaniu egzekucyjnym środków zaskarżenia, nie wymieniając wśród nich zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, M. J. jednoznacznie zadecydowała, iż wnosi właśnie zarzut na podstawie art. 33 ust. 6,8,1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organ egzekucyjny będąc związanym treścią żądania nie mógł wykroczyć poza jego zakres.

W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej stan faktyczny sprawy uzasadnia stanowisko, że wniesione zarzuty nie mogą zostać merytorycznie rozpoznane. Na poparcie swojego stanowiska organ powołał wyrok z dnia 24 marca 2011 r., sygn. akt I SA/Ke 167/11, zgodnie z którym zarzut nie wniesiony w ustawowym terminie nie może być przedmiotem rozpoznawania przez organy orzekające. M.J. ma jednak do dyspozycji inne środki mogące doprowadzić do podważenia wadliwych działań organów egzekucyjnych i w tym celu może zainicjować odrębne postępowanie administracyjne.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej M. J. zarzuciła:

1. naruszenie art. 134 w związku z art. 40 § 2 kpa i art. 27 ust.1 pkt. 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

2. naruszenie art. 54 w związku z art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez jego niewłaściwą wykładnię

3. naruszenie przepisów art. 7 oraz art. 9 kpa

W uzasadnieniu twierdzi, że nie uchybiła terminu do wniesienia zarzutów, gdyż tytuł wykonawczy na podstawie którego wszczęto egzekucję z wynagrodzenia za pracę nie został jej dostarczony. Organ podał tytuły wykonawcze oraz termin ich dostarczenia do 2006r. oraz w dniu 16 listopada 2010r. Podkreśliła, że do 2007r. prowadziła działalność gospodarczą, z której zaspakajał się wierzyciel. Ponadto w 2009r. przeprowadzono postępowanie egzekucyjne z nieruchomości. Stwierdziła, że tytułu wykonawczego z dnia 16 listopada 2010r. nigdy nie otrzymała i prawdopodobnie nie został on nigdy wysłany. Organ natomiast pomylił go z zawiadomieniem, bowiem 20 listopada 2010r. odebrała zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wynagrodzenie za pracę. W otrzymanym w dniu 10 czerwca 2010r. postanowieniu Urząd Skarbowy stwierdził, iż otrzymane zawiadomienie zawiera odpis tytułu wykonawczego. Zgodnie z prawem odpis tytułu wykonawczego dostarcza się w przypadku uprzedniego niedostarczenia tytułu wykonawczego. Można by było zatem uznać, iż wspomniany już tytuł wykonawczy został doręczony 20 listopada 2010r., gdyby nie fakt iż nie spełnia on przesłanek wskazanych w art. 27 § 1 pkt 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zastosowanie przez Urząd Skarbowy wzoru wskazanego we właściwym rozporządzeniu Ministra Finansów, nie wyłącza obowiązku zastosowania się do dyspozycji wskazanej w art. 27 § 1 pkt 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jeżeli okoliczności sprawy tego wymagają.

Skarżąca podnosi, że brak właściwego pouczenia w dostarczonym tytule wykonawczym spowodował, iż nie wiedziała o przysługującym jej prawie do złożenia zarzutów w sprawie. Niemożliwe zatem byłoby złożenie zarzutów w terminie 7 dni od dostarczonego dniu 20 listopada 2010r. odpisu tytułu wykonawczego. Tym samym naruszony został art. 9 kpa.

Skarżąca nie zgada się ze stwierdzeniem, że Urząd Skarbowy kierując się charakterem złożonego w dniu 11 kwietnia 2010r. pisma, uwzględnił opisane przez nią nieprawidłowości i właściwie wskazał przysługujące jej środki odwołania. Z przywołanych przez nią przepisów wynika, iż zaproponowany przez Organ art. 54 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie ma w sprawie zastosowania, bowiem w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że skarga jest niedopuszczalna, gdy ustawa przewiduje inne środki zaskarżenia, np. zarzut. W niniejszym stanie faktycznym zastosowanie znajduje wyłącznie zarzut z art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Tym samym niespełniona została dyspozycja art. 7 i 9 kpa.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, chociaż nie wszystkie podniesione w niej zarzuty są trafne.

Zgodnie z art. 26 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru (§ 1). Wzór, o którym mowa w § 1, określa w drodze rozporządzenia minister właściwy do spraw finansów publicznych. Wzór ten zawiera treść określoną w art. 27 (§ 2). Natomiast art. 27 § 1 ww ustawy określa niezbędny zakres informacji, które musi zawierać tytuł wykonawczy. W pkt 9 tego przepisu wskazano, iż koniecznym elementem tytułu wykonawczego jest pouczenie zobowiązanego o przysługującym mu w terminie 7 dni prawie zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Żaden przepis prawa nie nakłada na organy egzekucyjne obowiązku odrębnego informowania zobowiązanego o przysługującym mu prawie do złożenia zarzutów, gdyż obowiązek ten wyczerpuje zamieszczenie stosownego pouczenia na urzędowym formularzu tytułu wykonawczego.

Stwierdzić należy, że znajdujące się w aktach egzekucyjnych tytuły wykonawcze zostały wystawione prawidłowo i zawierają wszystkie informacje przewidziane w art. 27 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w tym pouczenie o przysługującym zobowiązanemu prawie zgłoszenia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Dlatego też zarzut skarżącej o nie pouczeniu jej o terminie do złożenia zarzutów, w odniesieniu do skutecznie doręczonych jej tytułów wykonawczych, nie zasługuje na uwzględnienie

Postępowanie egzekucyjne było prowadzone na podstawie 59 tytułów wykonawczych w tym: o numerach [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] wystawionych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego oraz o numerach [...] i [...], wystawionych przez Wojewodę Urząd Wojewódzki Delegatura w Z.. Jednak w odniesieniu do tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] brak jest dowodów ich doręczenia. Na tym etapie postępowania nie można więc stwierdzić, czy zarzuty w sprawie postępowania egzekucyjnego wszczętego tymi tytułami zostały złożone w terminie. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ wyjaśni, czy i kiedy te tytuły zostały skarżącej doręczone.

W tych okolicznościach należy stwierdzić, że postępowanie, mające na celu ustalenie, czy zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym wszczętym na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], [...], [...], [...], [...] [...], [...], [...], [...], [...] zostały zgłoszone w terminie, organ przeprowadził z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w związku z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Co do pozostałych tytułów wykonawczych stwierdzić należy, że organ egzekucyjny prawidłowo ustalił, że skarżącej zostały one skutecznie doręczone, i że zarzuty zostały przez nią wzniesione po upływie terminu określonego w art. 27 § 1 pkt 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ wskazał, iż skarżąca uchybiła terminowi do złożenia zarzutów, więc nie mogą być one rozpoznane merytorycznie. Faktycznie więc odmówił ich uwzględnienia z tego powodu, że nie zostały skutecznie zgłoszone.

Sumując, w odniesieniu do prawidłowo doręczonych tytułów wykonawczych słuszne jest wiec stanowisko organu, że uchybienie terminowi określonemu w art. 27 § 1 pkt 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji czyni niemożliwym rozpoznanie zgłoszonych zarzutów.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny zaskarżone postanowienie uchylił w części na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w pozostałej części skargę oddalił na podstawie art. 151 tej ustawy. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania uzasadnia przepis art. 200 w związku z art. 205 § 1- § 4 tej ustawy oraz w związku § 15 ust. 1 i § 14 ust.2 pkt.1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu ( Dz. U Nr 163, poz. 1349 ze zm.).