Wyrok NSA, sygn. akt IV SA 1050/86
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1987-05-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 113 par. 1 i 3, art. 156 par. 1
journal: Dz.U. 1980 nr 9 poz. 26
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 marca 1980 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.
Teza: 1. Jeśli przepisy ustaw szczególnych lub uchwały właściwej rady narodowej stopnia podstawowego nie stanowią inaczej, kierownicy wydziałów utworzonych zamiast referatów w urzędach miejskich i w urzędach miast i gmin liczących od 20 do 50 tys. mieszkańców nie są terenowymi organami administracji państwowej o właściwości szczególnej.

2. Organ prowadzący postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji nie jest uprawniony do ustalenia - z pominięciem trybu postępowania przewidzianego w art. 113 par. 1 i 3 Kpa - że w decyzji tej nastąpiła oczywista omyłka.

TEZY

1. Jeśli przepisy ustaw szczególnych lub uchwały właściwej rady narodowej stopnia podstawowego nie stanowią inaczej, kierownicy wydziałów utworzonych zamiast referatów w urzędach miejskich i w urzędach miast i gmin liczących od 20 do 50 tys. mieszkańców nie są terenowymi organami administracji państwowej o właściwości szczególnej.

2. Organ prowadzący postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji nie jest uprawniony do ustalenia - z pominięciem trybu postępowania przewidzianego w art. 113 par. 1 i 3 Kpa - że w decyzji tej nastąpiła oczywista omyłka.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi Lucyny i Józefa małżonków F. na decyzję Ministra Ochrony Środowiska i Zasobów Naturalnych z dnia 12 sierpnia 1986 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji o wymierzeniu opłat za usunięcie drzew bez zezwolenia i na podstawie art. 207 par. 1 i 2 pkt 3 Kpa uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Wydziału Ochrony Środowiska, Gospodarki Wodnej i Geologii Urzędu Miasta K., a także - zgodnie z art. 208 Kpa - zasądził od Ministra Ochrony Środowiska i Zasobów Naturalnych kwotę złotych sześćset tytułem zwrotu kosztów postępowania na rzecz skarżących.


UZASADNIENIE

Rozpatrując odwołanie Lucyny i Józefa małżonków F., Minister Ochrony Środowiska i Zasobów Naturalnych decyzją nr PZgr. 4091-19/86 z dnia 12 sierpnia 1986 r. utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Wydziału Ochrony Środowiska, Gospodarki Wodnej i Geologii Urzędu Miasta K. z dnia 5 kwietnia 1986 nr OS III 8638/7/86 o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w M. z dnia 27 grudnia 1984 r. w sprawie wymierzenia opłaty w wysokości 150 tys. zł za wycięcie drzew bez wymaganego zezwolenia na działce budowlanej.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję Lucyna i Józef małżonkowie F. wnieśli o jej uchylenie wraz z utrzymaną przez nią w mocy decyzją organu wojewódzkiego, podając, że przed wydaniem decyzji o wymierzeniu opłaty nie brali udziału w tym postępowaniu. Decyzja o wymierzeniu opłaty została wydana przez niewłaściwy organ, gdyż wydał ją Kierownik Wydziału Urbanistyki, Architektury i Nadzoru Budowlanego Urzędu Miasta i Gminy w M., działając z upoważnienia Naczelnika Miasta i Gminy, podczas gdy sam - jako kierownik tego Wydziału - jak samodzielnym organem o właściwości szczególnej w tych sprawach. Ponadto decyzja o wymierzeniu opłaty została skierowana do osoby, która nie jest stroną w sprawie, gdyż decyzję tę zaadresowano do Lucyny i Stanisława małżonków F., zamieszkałych w I. nr 249, podczas gdy Stanisław F. nie jest współwłaścicielem działki z której wycięto drzewa, nie jest mężem Lucyny F,. nie mieszka w I. nr 249 i nie wycinał drzew. Natomiast mężem Lucyny F., współwłaścicielem działki i osobą mieszkającą pod powyższym adresem jest Józef F.

W odpowiedzi na skargę Minister Ochrony Środowiska i Zasobów Naturalnych wniósł o jej oddalenie. Podał, że M. jest miastem liczącym mniej niż 50 tys. mieszkańców i stosownie do art. 137 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 20 lipca 1983 r. o systemie rad narodowych i samorządu terytorialnego /Dz.U. nr 41 poz. 185 ze zm./ Naczelnik, jako organ także o właściwości szczególnej, miał prawo upoważnić pracownika podległego mu urzędu do wydania decyzji administracyjnej. Decyzja tego organu została prawidłowo skierowana do małżonków F., choć zawierała pomyłkę w imieniu jednego z nich. Zresztą po otrzymaniu tej decyzji nie wnieśli oni co do tego żadnych zastrzeżeń.

W związku z zarzutem niebrania udziału w postępowaniu przed wydaniem decyzji o wymierzeniu opłat, Lucyna i Józef małżonkowie F. wyjaśnili na rozprawie sądowej, że wymierzono im opłatę za głóg drzewiasty, który był zniszczony, a jedną lipę która miała dwie odnogi z jednego pnia, policzono za dwa drzewa.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Trafne jest stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji, że nie jest zasadny zarzut niewłaściwości organu wydającego decyzję z dnia 27 grudnia 1984 r. o wymierzeniu opłaty.

Decyzja ta została wydana przez Architekta Miasta i Gminy - Kierownika Wydziału Urbanistyki, Architektury i Nadzoru Budowlanego z upoważnienia Naczelnika Miasta i Gminy M. W dniu wydania tej decyzji miasto i gmina M. liczyły 35.108 mieszkańców. Jakkolwiek w Urzędzie tym zamiast referatów utworzone zostały wydziały, to stosownie do art. 137 ust. 3 i art. 138 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 1983 r. o systemie rad narodowych i samorządu terytorialnego /Dz.U. nr 41 poz. 185 ze zm./ organem o właściwości szczególnej jest nadal Naczelnik Miasta i Gminy M., a nie kierownicy poszczególnych wydziałów w tym Urzędzie, którzy mogą wydawać decyzje administracyjne tylko z upoważnienia Naczelnika, udzielonego na podstawie art. 137 ust. 4 cytowanej ustawy. Przepis par. 9 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 kwietnia 1984 r. w sprawie zasad organizacji i funkcjonowania urzędów terenowych organów administracji państwowej /Dz.U. nr 25 poz. 124 ze zm./ nie może być rozumiany jako wprowadzający wyjątek od zasad wyrażonych w art. 137 i art. 138 ust. 1 tej ustawy, gdyż poza odesłaniem do ustaw szczególnych i uchwał rad narodowych stopnia podstawowego ta nie zawiera upoważnienia do wprowadzania innych odstępstw od tych zasad, powołane rozporządzenie zaś nie dotyczy terenowych organów administracji państwowej, lecz urzędów, za pomocą których organy te wykonują swoje kompetencje i które zapewniają obsługę rad narodowych, ich prezydiów i komisji oraz radnych w myśl art. 141 i 112 powyższej ustawy. Przepis par. 1 ust. 3 omawianego rozporządzenia również odwołuje się tylko do art. 137 ust. 1 ustawy, a więc dotyczy kierowników wydziałów i równorzędnych komórek organizacyjnych w miastach i gminach liczących powyżej 50 tys. mieszkańców. W tym stanie prawnym, jeśli przepisy ustaw szczególnych lub uchwały właściwej rady narodowej stopnia podstawowego nie stanowią inaczej, kierownicy wydziałów utworzonych zamiast referatów w urzędach miejskich i w urzędach miast i gmin liczących od 20 do 50 tys. mieszkańców nie są terenowymi organami administracji państwowej o właściwości szczególnej, mogą więc wydawać decyzje administracyjne tylko na podstawie upoważnienia prezydenta miasta lub naczelnika i z powołaniem się na takie upoważnienie.

Taka właśnie sytuacja wystąpiła przy wydawaniu omawianej decyzji organu stopnia podstawowego z dnia 27 grudnia 1984 r. o wymierzeniu opłat, a zatem prawidłowo przyjęto w zaskarżonej decyzji, że powyższa decyzja została wydana przez właściwy organ.

Jeśli chodzi o zarzut, że decyzja o wymierzeniu opłat została skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie, to zarówno zaskarżona decyzja, jak i utrzymana przez nią w mocy decyzja organu stopnia wojewódzkiego o odmowie stwierdzenia z tego powodu nieważności decyzji o wymierzeniu opłat zostały wydane z naruszeniem art. 113 par. 1 i 3 w związku z art. 28 Kpa, co powoduje, ze w przepisanym trybie nie została wyjaśniona istotna dla sprawy okoliczność co do występowania przesłanki z art. 156 par. 1 pkt 4 Kpa. Skoro decyzja o wymierzeniu opłat została skierowana do adresata o imieniu i nazwisku "Stanisław F." zamiast "Józef F." to ustalenie w postępowaniu o stwierdzenie nieważności tej decyzji, że zaszła tylko oczywista omyłka w oznaczeniu imienia tej samej osoby, zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia tej kwestii w trybie art. 113 par. 1 Kpa przez organ stopnia podstawowego, który tę decyzję wydał. Stosownie do art. 113 par. 1 i 3 Kpa organem właściwym do sprostowania omyłki w decyzji jest tylko ten organ, który decyzję tę wydał, a na postanowienie w tym przedmiocie przysługuje zażalenie. Wyłącznie w tym trybie może nastąpić stwierdzenie, że rzeczywiście chodzi o oczywistą omyłkę, a nie o zmianę istotnego elementu decyzji. A zatem organ prowadzący postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji nie jest uprawniony do samodzielnego ustalenia - z pominięciem trybu postępowania przewidzianego w art. 113 par. 1 i 3 Kpa, że w decyzji tej nastąpiła oczywista omyłka. Skoro więc w niniejszej sprawie organ nadzoru doszedł do wniosku, że materiał sprawy wskazuje na występowanie oczywistej omyłki co do imienia adresata w kwestionowanej decyzji organu stopnia podstawowego, to powinien był przed rozstrzygnięciem sprawy o stwierdzenie nieważności tej decyzji zwrócić się do tego organu o wydanie postanowienia w tym przedmiocie i dopiero w zależności od treści tego postanowienia ocenić przesłankę z art. 156 par. 1 pkt 4 Kpa. Zaniechanie powyższego powoduje, że zaskarżona decyzja i utrzymana przez nią w mocy decyzja organu stopnia wojewódzkiego zostały wydane z istotnym naruszeniem powyższych przepisów kodeksu postępowania administracyjnego.

Ponadto w zaskarżonej decyzji w ogóle nie ustosunkowano się do zarzutu podniesionego w odwołaniu od decyzji organu stopnia wojewódzkiego, że strony nie brały udziału w postępowaniu administracyjnym zakończonym decyzją organu stopnia podstawowego o wymierzeniu opłat, a także nie dokonano oceny tego zarzutu w świetle przepisów art. 10 par. 1, art. 61 par. 4, art. 79 i 81 Kpa z punktu widzenia skutków ewentualnych naruszeń tych przepisów dla trybu w jakim można inicjować ewentualne wzruszenie decyzji ostatecznej organu stopnia podstawowego. Całkowite pominięcie powyższych zagadnień uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu dokonanie kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji i utrzymanie przez nią w mocy decyzji organu stopnia wojewódzkiego w aspekcie występowania lub braku przesłanki z art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa w związku z omawianym tu zarzutem skarżących. Stanowi to naruszenie w tym zakresie przepisów art. 77 par. 1 i art. 107 par. 3 Kpa

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 207 par. 1 i 2 pkt 3 Kpa oraz art. 208 Kpa, jak w sentencji wyroku.