Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 668/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2012-02-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust.1 i 5, art. 3 pkt 22
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Ożóg, Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński (spr.), Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków, Protokolant Agnieszka Figura, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 7 lutego 2012 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji;


UZASADNIENIE

Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...], nr [...], po rozpatrzeniu odwołania M. G. od decyzji z dnia [...] Nr [...], wydanej przez działającego z upoważnienia Wójta Gminy P., Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P., w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na B.W., ur. [...] - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję.

W motywach uzasadnienia tego rozstrzygnięcia podano, że wnioskiem,

który wpłynął do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. w dniu

10 września 2010 r. M. G. zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad swoją matką B. W., ur.

[...].

Decyzją z dnia [...] Nr [...], działający z upoważnienia Wójta Gminy P., Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. odmówił przyznania M. G. wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Podstawą do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia było stwierdzenie przez organ I instancji, że wystąpiła określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) negatywna przesłanka wykluczająca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem B. W., która wymaga opieki pozostaje w związku małżeńskim.

Na skutek wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. wydało decyzję nr [...] z dnia [...] którą uchyliło powyższą decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji (art. 138 § 2 k.p.a.).

Kolejną decyzją z dnia [...] nr [...] organ pierwszej instancji ponownie w sposób negatywny załatwił wniosek strony odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia. Również i ta decyzja została uchylona w całości zaś sprawa skierowana do ponownego rozpatrzenia przez wskazany wyżej organ na podstawie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] nr [...].

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy działający z upoważnienia Wójta Gminy P., Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. wydał decyzję z dnia [...] nr [...], którą ponownie odmówił przyznania M. G. wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji przytoczył treść przepisów

art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, określających przesłanki warunkujące prawo do świadczenia pielęgnacyjnego Organ stwierdził, że na wnioskodawczyni ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby wymagającej opieki - jej matki, z uwagi na pokrewieństwo w linii prostej (pokrewieństwo pierwszego stopnia, córka - matka) tym samym spełniony zostaje warunek art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jednakże art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w/w ustawy mówi, że świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Organ stwierdził, iż na podstawie aktu małżeństwa ustalono, że B. W. pozostaje w związku małżeńskim z B. W., na którym również ciąży obowiązek alimentacyjny. Zdaniem organu przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie przewidują wyłączenia zastosowania wspomnianego art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z uwagi na stan zdrowia drugiego z małżonków.

M. G. odwołała się od powyższej decyzji załączając jednocześnie kserokopie wypisów choroby rodziców.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., po przeanalizowaniu zgromadzonych w sprawie akt i wniesionego odwołania stwierdziło, że podstawę materialnoprawną do orzekania w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego

stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

(Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992, z późn. zm.) - zwanej dalej ustawą.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny,

3) opiekunowi faktycznemu dziecka.

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Jak wynika z treści art. 3 pkt 21 lit. a) ustawy określenie "znaczny stopień niepełnosprawności", oznacza niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.

Zgodnie z art. 3 pkt 22 ustawy - ilekroć w ustawie jest mowa o zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej - oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

Według art. 17 ust. 5 ustawy świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego;

2) osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim,

b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej z dzieckiem, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno- wychowawczym, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu, z wyjątkiem zakładów opieki zdrowotnej;

3) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na to dziecko;

4) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, albo do świadczenia pielęgnacyjnego na to lub na inne dziecko w rodzinie;

5) na osobę wymagającą opieki członek rodziny jest uprawniony za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

W przedmiotowej sprawie M. G. zwróciła się z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką B. W., która na mocy orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Z. z dnia [...] została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe.

Z akt sprawy wynika, że B. W. pozostaje w związku małżeńskim z B. W., który jest również osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu (orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Z. z dnia [...]).

W zaskarżonej decyzji, jako podstawę odmownego załatwienia wniosku strony wskazano przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim.

Analizując powyższe przepisy prawa, a w szczególności art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie można zgodzić się z organem pierwszej instancji, który posłużył się wyłącznie ich wykładnią gramatyczną, że obecnie obowiązująca regulacja prawna nie stwarza możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji osoby, która pozostaje w związku małżeńskim.

Wskazano, że na interpretację przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych ma wpływ wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/02 (Dz. U. Nr 138, poz. 872). W wyroku tym Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z

art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Rozpatrując przedmiotową sprawę stwierdzono, że w orzecznictwie i doktrynie prezentowane jest stanowisko, które podziela skład orzekający Kolegium, że wskazany w treści przepisu art. 17 ust. 1 obowiązek alimentacyjny nie może być wywodzony jedynie z obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 128 ustawy z dnia

25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 z późn. zm.). Wynika on również z treści art. 23 i art. 27 Kodeksu, w świetle których małżonkowie są zobowiązani do współdziałania dla dobra rodziny oraz zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli oraz co istotne, do wzajemnej pomocy, pod pojęciem której należy rozumieć pomoc w sytuacjach wyjątkowych, jaką stanowi choroba czy niepełnosprawność. W tej sytuacji należy uznać, że również małżonek należy do kręgu osób obciążonych powinnością o cechach obowiązku alimentacyjnego, z którym łączy się prawo do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

Wskazany wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt

P 27/02 odnosi się do treści art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych sprzed nowelizacji tego przepisu dokonanej ustawą z dnia 17 października 2008 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 223, poz. 1456), jednakże wywody tam zawarte pozostają aktualne w odniesieniu do właściwej interpretacji zapisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w przedmiocie nabywania uprawnień do świadczeń pielęgnacyjnych, w tym do właściwego odczytywania ograniczeń wynikających z

art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. ,,d" tej ustawy.

Reasumując stwierdzono, że w aktualnym stanie prawnym, przy uwzględnieniu treści w/w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, stosowanie do art. 17 ust. 5 pkt 2

lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych wyłącznie wykładni językowej jest niedopuszczalne, gdyż pozostaje ona w sprzeczności z podstawowymi wartościami konstytucyjnymi, takimi jak ochrona małżeństwa i dobra rodziny (art. 18 i art. 71 Konstytucji RP) oraz równość wobec prawa (art. 32 Konstytucji RP). Stosując ten przepis należy zatem przyznać pierwszeństwo wykładni celowościowej i systemowej tej regulacji przed jej wykładnią językową. Zatem uzasadnione jest przyjęcie, że żona, czy mąż sprawujący opiekę nad niepełnosprawnym współmałżonkiem wypełniają w ten sposób spoczywający na nich ustawowy obowiązek, wynikający z faktu zawarcia związku małżeńskiego, który to obowiązek ma charakter alimentacyjny, a zatem w takiej sytuacji przesłanka negatywna pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy, nie może mieć wpływu na prawo współmałżonka do świadczenia pielęgnacyjnego.

Tak więc w pierwszej kolejności świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane małżonkowi sprawującemu opiekę nad niepełnosprawnym małżonkiem, natomiast w przypadku, gdy istnieją obiektywne przyczyny braku możliwości sprawowania takiej opieki, nie wynikające z relacji między małżonkami, ale dotyczące w szczególności stanu zdrowia małżonka, wówczas o świadczenie pielęgnacyjne

mogą ubiegać się inne osoby (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia

7 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 723/09, opubl. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Przy tym w takim przypadku należy kierować się treścią cytowanego wyżej art. 17 ust. 1a ustawy, który ustala kolejność, w jakiej osoby zobowiązane do alimentacji osoby wymagającej opieki mogą ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Ustawodawca we wskazanym przepisie przewidział bowiem, że w pierwszej kolejności przedmiotowe świadczenie przysługuje osobie spokrewnionej w pierwszym stopniu, a dopiero, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1, świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane osobie spokrewnionej w dalszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny.

Z powyższego wynika, że opiekę nad osobą niepełnosprawną winien w pierwszej kolejności sprawować małżonek. Z załączonej do akt sprawy dokumentacji medycznej (zaświadczeń lekarskich, kart informacyjnych) wynika, że B. W.

cierpi na liczne schorzenia. W zaświadczeniach z dnia 7 września 2010 r. oraz

13 grudnia 2010 r. lekarz stwierdził niezdolność B. W. do sprawowania opieki nad żoną. Ponadto w aktach sprawy znajduje się orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Z. z dnia [...], na mocy którego B. W. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Zatem stan zdrowia męża B. W. nie pozwala na sprawowanie przez niego opieki nad żoną.

M. G. jest ze swoją matką spokrewniona w pierwszym stopniu, a zatem - w myśl art. 17 ust. la ustawy - należy ona do kręgu osób, które w pierwszej kolejności mogą ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad swoją matką. Kolegium stwierdziło, że legitymowanie się przez B. W. znacznym stopniem niepełnosprawności, świadczy o spełnieniu tylko jednej z określonych w tym przepisie przesłanek. W świetle art. 17 ust. 1 ustawy, aby było możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dla strony konieczne jest ponadto ustalenie, że sprawuje ona rzeczywistą opiekę nad matką, jak też, że z tego powodu, z uwagi na konieczny zakres sprawowanej opieki, nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W związku z tym, aby możliwe było przyznanie stronie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego musi zostać wykazane, że albo nie podejmuje ona zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w znacznym stopniu matką, albo rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania tej opieki.

Ze znajdującej się w aktach sprawy dokumentacji (oświadczeń, wywiadów) wynika, że M. G. jest posiadaczem gospodarstwa rolnego o pow. 3,48 ha i są to głównie uprawy rolne. W związku z powyższym podlega ubezpieczeniu społecznemu jako rolnik w KRUS w L. Podniesiono, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowane jest stanowisko, z którym zgadza się skład orzekający Kolegium, że w przypadku rolnika nie jest spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i nie podejmowania z tego tytułu zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (np. wyroki: WSA

w Bydgoszczy z dnia 7 lipca 2010 r., sygn. akt II SA/Bd 463/10, z dnia

29 marca 2011 r., sygn. akt II SA/Bd 55/11, NSA z dnia 11 marca 2011 r. sygn. akt I OSK 1987/10). Nie można stwierdzić, aby strona zrezygnowała z jakiejkolwiek pracy zarobkowej, w rozumieniu art. 3 pkt 22 w/w ustawy, ani też, że jest gotowa do podjęcia tak rozumianej pracy zarobkowej, skoro prowadzi gospodarstwo rolne. W konsekwencji nie można w jej przypadku mówić o rezygnacji z zatrudnienia z powodu opieki nad matką, skoro w ogóle nie jest gotowa do podjęcia zatrudnienia. Strona nie spełnia bowiem podstawowych kryteriów osoby bezrobotnej. Jak wynika z treści art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy

(j.t. Dz. U. z 2008 r., Nr 69, poz. 145; z późn. zm.) osobą bezrobotną jest osoba zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub służbie albo innej pracy zarobkowej. Wynika z powyższego, że za osobę rezygnującą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub niepodejmującą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nie może być uznany rolnik, który prowadzi gospodarstwo rolne, nawet przy pomocy innych osób, albowiem musi przecież przynajmniej część swojego czasu przeznaczyć na prowadzenie własnego gospodarstwa rolnego. Ustalenia te w pełni odnoszą się do wnioskodawczyni, która - co podkreślono wyżej - jest rolnikiem. Powyższego nie zmienia fakt, iż - co M.G. podnosiła w trakcie prowadzonego postępowania - nie wykonuje ona prac polegających na zasiewaniu gruntów, a następnie zbieraniu plonów (czynności te wykonuje jej mąż). Niewątpliwie jest ona w posiadaniu gruntów wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, a ponadto czynności jakie ona wykonuje w postaci np. gotowania, sprzątania czy też robienia zakupów wchodzą w skład szeroko pojmowanych działań składających się na prowadzenie gospodarstwa rolnego.

Podkreślono, że zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2011 r., ( sygn. akt I OSK 1987/10) istotą świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia, które - co należy przypomnieć - przyznawane jest opiekunowi osoby niepełnosprawnej, a nie osobie wymagającej opieki, jest zrekompensowanie tej osobie rezygnacji z aktywności zawodowej poprzez wypłatę jej określonej przepisami kwoty (art. 17 ust. 3 cyt. ustawy) oraz opłacenie składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe (art. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.). Stwierdzono, że przepisy dopuszczają sytuacje, gdy składki za taką osobę są odprowadzane z innego tytułu (art. 2b cyt. ustawy), ale nie znosi to warunku rezygnacji z aktywności zawodowej.

W skardze do sądu administracyjnego M. G. zakwestionowała przedmiotowe orzeczenie SKO w L.

W odpowiedzi na skargę SKO w L. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoją wcześniejszą argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego, obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270

ze zm.).

Podstawę rozstrzygnięcia stanowi art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada

2003 r. o świadczeniach rodzinnych (dalej jako ustawa) zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1. matce albo ojcu,

2. innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny,

3. opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z kolei z art. 17 ust. 5 ustawy świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego;

2) osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim,

b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej z dzieckiem, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu, z wyjątkiem zakładów opieki zdrowotnej;

3) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na to dziecko;

4) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, albo do świadczenia pielęgnacyjnego na to lub na inne dziecko w rodzinie;

5) na osobę wymagającą opieki członek rodziny jest uprawniony za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

O ile należy podzielić pogląd organu odwoławczego, iż fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim nie stanowi - wbrew literalnemu brzmieniu art. 17 ust. 5 pkt 2 "a" - negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad taką osobą i że o takie świadczenie może ubiegać się również małżonek osoby wymagającej opieki, o tyle skład orzekający w niniejszej sprawie nie podziela wykładni przepisów art. 17 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy, w wyniku której organ doszedł do przekonania, że fakt bycia rolnikiem i prowadzenia działalności rolniczej stanowi bezwzględną negatywną przesłankę do przyznania takiego świadczenia.

Należy odnotować, iż stanowisko zaprezentowane przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy nie jest odosobnione, albowiem zostało ono wyrażone między innymi w wyrokach: WSA w Olsztynie w sprawie II SA/Ol 521/11, WSA w Bydgoszczy w sprawie II SA/Bd 3371/11 oraz w wyroku NSA w sprawie I OSK 1987/10. Istnieje jednak także odmienny pogląd, zaprezentowany między innymi w wyrokach WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 257/11, WSA w Kielcach, sygn. akt

II SA/Ke 229/11, II SA/Ke 439/11, II SA/Ke 465/11, WSA w Gdańsku, II SA/Gd 897/11,

(w: CBOSA), który Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela. Zgodnie z nim, fakt posiadania i prowadzenia gospodarstwa rolnego, o ile może być on pogodzony z zagwarantowaniem należytej osobistej opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wyklucza przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Zdaniem Sądu, ocena spełniania przesłanek nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powinna odbywać się wyłącznie na gruncie terminów i pojęć ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Wskazany kierunek wykładni przepisu art. 3 ust. 22 ustawy znajduje pełne uzasadnienie w wykładni historycznej i językowej. Otóż, zgodnie z początkowym brzmieniem normy art. 3 ust. 22 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, która – poza trzema przepisami, weszła w życie w dniu 1 maja 2004 r., ustawowe określenie ,,zatrudnienia lub innej prawy zarobkowej" oznaczało ,,zatrudnienie lub inną pracę zarobkową w rozumieniu przepisów o zatrudnieniu i bezrobociu". Powyższe było równoznaczne z odesłaniem rozważanego terminu najpierw do definicji ustawowych zawartych w ustawie z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (t.j. Dz. U. Z 2003 r., nr 58, poz. 514 ze zm.), a następnie w ustawie z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2008 r., nr 69, poz. 415 ze zm.). Wyłączając poza nawias pewne nieistotne różnice językowe, można wskazać, że obie wymienione ustawy dotyczące zatrudnienia i bezrobocia pojęcie ,,zatrudnienia" definiowały jako ,,wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego oraz umowy o pracę nakładową", a pojęcie ,,pracy zarobkowej" jako wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umów cywilnoprawnych, w tym umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych" (por. odpowiednio art. 2 ust. 1 pkt 16

i 25 oraz art. 2 ust. 1 pkt 11 i 43).

Mimo tego stosunkowo wąskiego określenia pojęcia ,,zatrudnienia" i ,,innej pracy zarobkowej", na równi z tymi terminami zostały w niej potraktowane inne formy aktywności zarobkowej mającej na celu uzyskiwanie zarobków, w tym również prowadzenie gospodarstwa rolnego. W związku z tym uzasadnione było szerokie traktowanie pojęć ,,zatrudnienie" i ,,inna praca zarobkowa" w kategoriach wszelkiej aktywności zawodowej w celach zarobkowych. Taki sposób rozumienia tego terminu przyświecał również, jak można sądzić, autorowi uzasadnienia projektu ustawy o świadczeniach rodzinnych (druk sejmowy nr 1555 /IV kadencja). Wynika z niego, że cel świadczeń opiekuńczych to częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki dziecku niepełnosprawnemu lub niepełnosprawnej osobie dorosłej. Świadczenie pielęgnacyjne jest przeznaczone dla osób rezygnujących z aktywności zawodowej, by zaopiekować się dzieckiem lub osobą dorosłą z orzeczonym stopniem niepełnosprawności.

Analizowana wyżej, pierwotna treść definicji pojęcia ,,zatrudnienie i inna praca zarobkowa" zawarta w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych została zmieniona przez art. 27 pkt 2 lit. ,,i" ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. nr 86, poz. 732). Zmiana ta weszła w życie z dniem 1 września 2005 r. Zgodnie z tą zmianą nowa ustawowa definicja pojęcia ,,zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" obejmuje wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

Z sensu wprowadzonej zmiany wynikają następujące wnioski. Po pierwsze, wprowadzona definicja ma charakter definicji projektującej o znaczeniu regulującym, tzn. ustala na przyszłość obowiązujące ustawowe znaczenie definiowanego zwrotu w sposobie jego używania. Po drugie, jeżeli ustawodawca wprowadził na użytek ustawy o świadczeniach rodzinnych wiążące ustalenie znaczenia zwrotu ,,zatrudnienie lub inna praca zarobkowa", to należy używać tego zwrotu w tym właśnie znaczeniu, chyba, że z interpretowanej normy w oczywisty sposób wynika, że należy używać zwrotu w znaczeniu odmiennym od ustalonego. Po trzecie, skoro obowiązująca od dnia

1 września 2005 r. ustawowa definicja pojęcia ,,zatrudnienia i innej pracy zarobkowej" całkowicie uniezależnia rozumienie znaczenia tego zwrotu od jego pierwotnego kontekstu znaczeniowego, przyjętego w treści ustaw o zatrudnieniu, które łączyły ten termin z wszelką aktywnością zawodową (w tym zawiązaną z prowadzeniem gospodarstwa rolnego), to odpadła również podstawa do wywodzenia, że z interpretowanej normy w oczywisty sposób wynika, że należy użyć rozważanego zwrotu w znaczeniu odmiennym ustalonego brzmieniem językowym, np. w znaczeniu funkcjonalnym. Znaczyłoby to bowiem, że ustawodawca mimo rezygnacji z szerokiego rozumienia pojęcia ,,zatrudnienia i innej pracy zarobkowej" obejmującego wszelkie formy zarobkowej aktywności zawodowej na rzecz ustalenia definicji w stylizacji enumeratywnej oznaczającej, że wyraz definiowany (,,zatrudnienie, inna praca zarobkowa") odnosi się wyłącznie do podstaw zarobkowania wyliczonych w art. 3 pkt 22 ustawy, nadal miał na celu posługiwanie się tym pojęciem w szerokiemu, funkcjonalnym znaczeniu przyjętym przed nowelizacją ustawy o świadczeniach rodzinnych, dokonaną w 2005 r.

Należy zauważyć, że wybór metody wykładni przepisów nie należy do sfery swobodnego uznania interpretatora. Zgodnie z panującym poglądem nauki teorii prawa, jako podstawową przyjmuje się kategorię językowych dyrektyw interpretacyjnych. Dopiero w razie wątpliwości co do możliwych znaczeń tekstu prawnego należy odwołać się do innych dyrektyw, np. funkcjonalnych. Wykładnia funkcjonalna polega na wyborze tego spośród możliwych na gruncie wykładni językowej wariantów normy, która ma najsilniejsze uzasadnienie aksjologiczne, w przypadku, gdy wyniki wykładni językowej nie prowadzą do jednoznacznych ustaleń. W rozważanej sytuacji przypadek takiej wieloznaczności nie zachodzi. Przepis art. 3 pkt 22 ustawy w brzmieniu po nowelizacji podaje definicję "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", która w sensie językowym nie budzi żadnych wątpliwości.

Z treści tego przepisu wynika wyraźnie, że ustawodawca w definicji legalnej ,,zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" nie wymienił prowadzenia gospodarstwa rolnego i pracy w tym gospodarstwie, za wyjątkiem jej wykonywania w przypadkach ściśle określonych w art. 3 ust. 22 ustawy, nie mających zastosowania w stanie faktycznym sprawy.

Gdyby wolą ustawodawcy był wymóg rezygnacji bądź niepodejmowania działalności polegającej na prowadzeniu gospodarstwa rolnego, wówczas niewątpliwie w definicji zawartej w art. 3 pkt 22 ustawy zostałaby taka działalność wprost wymienioną, wraz z innymi wyartykułowanymi w niej formami aktywności zawodowej. Wzgląd na praworządność w procesie stosowania prawa wyklucza całkowite pominięcie językowego sensu interpretowanych przepisów i zrekonstruowania na ich podstawie normy, która nie znajduje uzasadnienia w wynikach wykładni językowej. Tylko wyjątkowo wykładnia pozajęzykowa może polegać na rozszerzeniu lub zawężeniu oczywistego sensu przepisu prawnego określonego w wyniku wykładni językowej, co oznacza uznanie wykładni rozszerzającej lub zwężającej za dopuszczalną tylko w nadzwyczajnych przypadkach, np. w wypadku wyraźnych błędów redakcyjnych lub obowiązywania przepisów oczywiście przestarzałych.

Zauważyć należy, że w przeciwieństwie do innych świadczeń rodzinnych, takich jak zasiłek rodzinny i dodatki do niego, regulując uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, ustawodawca zrezygnował z kryterium dochodowego jako warunku, od którego spełnienia uzależnione jest przyznanie świadczenia. Dlatego okoliczność, czy i jakie dochody skarżąca otrzymuje z gospodarstwa rolnego nie mogą mieć wpływu na prawo do tego świadczenia.

W orzecznictwie podkreśla się, że z treści art. 3 ust. 22 ustawy wynika, iż rolnik prowadzący gospodarstwo rolne - starający się o świadczenie pielęgnacyjne na zasadzie art. 17 ust. 1 ustawy, nie musi, dla wyczerpania przesłanek z tego przepisu, ani całkowicie rezygnować z pracy w gospodarstwie rolnym, ani wykazywać, że nie jest w stanie pracy w tym gospodarstwie podjąć. Również z treści przytoczonej powyżej

art. 17 ust. 5 ustawy, zawierającego zamknięty katalog negatywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w którym nie wymieniono osób podlegających obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu jako rolnicy, wynika, iż co do zasady rolnicy mogą świadczenie pielęgnacyjne uzyskać. Z literalnego brzmienia ww. przepisów wynika bowiem, że osoba prowadząca gospodarstwo rolne może być traktowana jako osoba rezygnująca z zatrudnienia lub innej racy zarobkowej - zdefiniowanych w ustawie, w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok WSA w Gdańsku z 18 stycznia 2012 r., II SA/Gd 897/11).

Wskazuje się ponadto na częstą praktykę podejmowania przez właścicieli małych, niskodochodowych gospodarstw rolnych zatrudnienia poza sektorem rolniczym. W zależności bowiem od wielkości, czy struktury gospodarstwa rolnego, nie musi ono absorbować rolnika w takim zakresie, że nie jest on w stanie podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy. Obowiązek sprawowania pieczy nad osobą niepełnosprawną, co do której ciąży na rolniku obowiązek alimentacyjny, stoi na przeszkodzie, aby taka osoba podjęła tak rozumiane zatrudnienie lub inną pracę zarobkową. Wykonywanie opieki nad osobą niepełnosprawną, ze wskazaniami opisanymi w art. 17 ust. 1, wymagającą wielu czynności pielęgnacyjnych o różnych porach dnia i nocy, nie jest bowiem możliwe w sytuacji, gdy opiekun pozostaje w zatrudnieniu, o jakim mowa w art. 3 pkt 22 ustawy. Taka sytuacja nie musi natomiast co do zasady zachodzić w przypadku opiekuna, który jest właścicielem gospodarstwa rolnego i jednocześnie nie jest zatrudniony poza rolnictwem, jeżeli okoliczność ta nie powoduje jego osobistego zaangażowania w pracę w gospodarstwie w takim wymiarze, który uniemożliwia mu sprawowanie bieżącej i stałej opieki na osobą niepełnosprawną (por. np. wyroki: WSA w Kielcach z dnia 28 września 2011 r., II SA/Ke 554/11, WSA w Gdańsku z dnia 18 stycznia 2012 r., II SA/Gd 887/11, CBOSA).

Należy zgodzić się z poglądem zaprezentowanym w wyroku WSA w Kielcach z dnia 8 września 2011 r., II SA/Ke 465/11, że nie do zaakceptowania w niniejszej sprawie jest powoływanie się przez organ na definicję osoby bezrobotnej, zawartą w przepisach ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Po pierwsze przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w sposób samodzielny regulują kwestie dotyczące uprawnień i wymogów jakie trzeba spełniać aby otrzymać te świadczenie. Po drugie, w świetle przepisów ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy sam fakt bycia właścicielem lub posiadaczem gospodarstwa rolnego o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe wyklucza możliwość uznania takiej osoby za bezrobotnego, podczas, gdy niewątpliwie w ustawie o świadczeniach rodzinnych nie ma przepisu, który wykluczałby z prawa do świadczenia pielęgnacyjnego właściciela gospodarstwa rolnego, nie będącego rolnikiem, i który nie prowadzi w tym gospodarstwie żadnej działalności. Po trzecie, bycie posiadaczem gospodarstwa rolnego o powierzchni przeliczeniowej ponad 2 ha, uniemożliwia zakwalifikowanie takiej osoby jako bezrobotnego, jednakże ani z przepisów powołanej ustawy o promocji zatrudnienia... ani z żadnych innych przepisów nie wynika, aby taki posiadacz nie miał prawa podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o jakiej mowa w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skoro zaś ma prawo taką pracę podjąć, to ma również prawo z niej zrezygnować w rozumieniu art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy. Reasumując zdaniem Sądu sam fakt posiadania i prowadzenia gospodarstwa rolnego nie wyklucza rolnika z prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o ile posiadane przez niego gospodarstwo, rodzaj upraw, pozwalałyby mu na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a pracy takiej nie podejmuje (bądź z niej rezygnuje) z powodu konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną, względem której ciąży na niej obowiązek alimentacyjny.

Organ odwoławczy, poprzestając na ustaleniu, że skarżąca - jest objęta ubezpieczeniem społecznym jako rolnik i stwierdzeniu, że okoliczność ta wyklucza możliwość uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, nie przeprowadził również w sposób wyczerpujący postępowania wyjaśniającego w sprawie. Ustaleniom faktycznym organu odwoławczego powinny bowiem były podlegać okoliczności mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, to jest: okoliczność sprawowania przez skarżącą rzeczywistej opieki nad osobą wymagającą stałej pielęgnacji, okoliczność niepodejmowania z tego powodu zatrudnienia lub pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy. Organ nie podjął czynności zmierzających do ustalenia stanu faktycznego sprawy zarówno w zakresie rzeczywistego sprawowania przez skarżącą opieki nad matką, jak i w odniesieniu do okoliczności, czy gdyby nie choroba matki byłaby w stanie, mimo posiadania gospodarstwa rolnego, podjąć zatrudnienie w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy.

Wobec powyższego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit ,,a" i art. 135 oraz

art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.