Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 583/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2010-03-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3 i 3a
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski, Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal,, Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak (sprawozdawca), Protokolant Referent stażysta Joanna Stadnik, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 18 marca 2010 r. sprawy ze skargi R. M.-K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Dyrektor Oddziału w B. działając z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zaskarżoną do Sadu decyzją z dnia [...] października 2009r.nr [...] utrzymał w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2009r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia R. Mi.-K. należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych, Fundusz Pracy oraz odsetek za zwłokę w łącznej kwocie 48 337,56 zł.

Zaskarżona decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych sprawy.

Pismem z dnia 3 lutego 2009 r. skarżąca R. M.-K. wniosła o umorzenie należności z tytułu składek w łącznej kwocie 48 337 zł 56 gr. Prośbę swoją motywowała ciężką sytuacją materialną oraz brakiem dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej. Pobierana przez nią niewielka emerytura wystarcza na minimalne zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. Zastępca Dyrektora Oddział w B. działający z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych rozpoznając sprawę na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 z późn. zm.) odmówił skarżącej umorzenia należności z uwagi na brak całkowitej nieściągalności oraz niewystępowanie okoliczności uzasadniających umorzenie należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, rozpatrując sprawę na skutek wniosku R. M.-K. o ponowne rozpatrzenie sprawy, przeanalizował jeszcze raz zebrany w sprawie materiał dowodowy dotyczący sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącej, w tym jej oświadczenie o możliwościach płatniczych, wydatkach na utrzymanie gospodarstwa domowego, a także dokumenty potwierdzające stan zdrowia skarżącej.

W uzasadnieniu organ wskazał, iż zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek mogą być umorzone w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a, który stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umorzone pomimo braku ich całkowitej nieściągalności – na zasadach określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. Nr 114, poz. 1365).

Przepis art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest oparty na konstrukcji tzw. uznania "administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo Zakładowi, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności stanowiąc, że w takim przypadku mogą być one umorzone.

W nawiązaniu do przesłanki umorzenia, wskazanej w pkt 2 ust. 3 art. 28 ustawy, to R. M.-K. we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podnosiła, że ZUS w decyzji z dnia [...] kwietnia 2009r. o odmowie umorzenia należności nie ustosunkował się do tego, że Sąd Rejonowy w Z. V Wydział Gospodarczy umorzył postępowanie upadłościowe. Ustosunkowując się do zarzutów zobowiązanej Zakład stwierdza, że wnioskiem z dnia 30 maja 2008r. zwrócił się do Sądu Rejonowego w Z. V Wydział Gospodarczy o ogłoszenie upadłości w związku z nieopłaceniem składek na ubezpieczenia społeczne za okres od stycznia 2004 r. do kwietnia 2008 r. w łącznej kwocie 30.736,82 zł, na ubezpieczenia zdrowotne za okres od stycznia 2004 r. do kwietnia 2008 r. w łącznej kwocie 9.024,66 zł, na Fundusz Pracy za okres od marca 2004 r. do kwietnia 2008 r. w łącznej kwocie 1.395,98 zł. Sąd Rejonowy w Z. V Wydział Gospodarczy w dniu [...] sierpnia 2009 r. wydał postanowienie o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości w związku z tym, że majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania. W ocenie Zakładu nie jest to jednak wystarczająca przesłanka aby umorzyć przedmiotowe należności.

Odnośnie przesłanki umorzenia, wskazanej w pkt 3, 5 i 6 ust.3 ustawy organ stwierdził, że w stosunku do zadłużenia za okres od stycznia 2004 r. do października 2008 r. Zakład prowadzi postępowanie egzekucyjne za pośrednictwem Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. Dotychczas Naczelnik Urzędu Skarbowego nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję - w sprawie brak postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi na nieściągalność długu. Od miesiąca marca 2009 r. prowadzone jest postępowanie egzekucyjne ze świadczenia emerytalnego w stosunku do zadłużenia za okres od listopada 2008 r. do stycznia 2009 r. W dniu 12 marca 2009 r. tytuły wykonawcze skierowano do zajęcia świadczenia emerytalnego wypłacanego przez ZUS Oddział w B. W miesiącu kwietniu i maju 2009 r. na poczet zajęcia przekazano kwotę 607,04zł (303,52zł miesięcznie), w miesiącu czerwcu 2009 r. kwotę 93,96 zł. Wszystkie tytuły wykonawcze skierowane do świadczenia emerytalnego zostały zrealizowane. W związku z tym, że R. M.- K. złożyła wniosek o umorzenie, Zakład nie kierował dalszych tytułów wykonawczych do egzekucji ze świadczenia emerytalnego na pozostałe należności.

Zgodnie z § 1 Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 27 listopada 2001 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia skierowanego przez wierzyciela do zobowiązanego przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz.U. z 2001 r. Nr 137, poz. 1543) koszty upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym wynoszą 8,80 zł. Wobec kwoty zadłużenia z tytułu składek, odsetek za zwłokę, dodatkowej opłaty oraz kosztów upomnienia wynoszącej 48.337,56 zł nie zachodziła też przesłanka umorzenia określona w pkt 4a ust. 2 w/w ustawy.

W sprawie niniejszej nie ma więc miejsca żadna z sytuacji określonych w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zwłaszcza gdy zobowiązana pobiera emeryturę, z której możliwe jest egzekwowanie zadłużenia w formie egzekucji własnej oraz brak przesłanki całkowitej nieściągalności stwierdzonej przez komornika sądowego lub Naczelnika Urzędu Skarbowego.

Organ rozważał możliwość umorzenia należności z tytułu składek, w oparciu o § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i stwierdził, że zgodnie z tymi przepisami Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, odsetek za zwłokę, dodatkowej opłaty oraz kosztów upomnienia jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to za sobą zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanej i jej rodziny. Z powyższego wynika, że ciężar wykazania istnienia powyższych faktów spoczywa na wnioskodawcy.

Dodatkowo Zakład z urzędu przeprowadził w stosunku do konkretnego wnioskodawcy postępowanie mające na celu ustalenie możliwości płatniczych zobowiązanego.

We wniosku o umorzenie zadłużenia R. M.- K. poinformowała, że jedynym źródłem jej utrzymania jest emerytura, która zapewnia jej minimum utrzymania. Zobowiązana podała również, że dzieci pomagają jej finansowo i gdyby nie ich pomoc, nie miałaby pieniędzy na utrzymanie. R. M.-K. chciałaby "dorobić" do emerytury, ale trudno jej znaleźć pracę, ponieważ jest osobą niepełnosprawną.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazywała, że dochód z działalności gospodarczej obliczała na podstawie wzoru: przychód netto minus koszty netto (czynsz, energia, towar z faktur i inne). Zgodnie z obliczeniami zobowiązanej w 2008 r. z prowadzonej działalności poniosła stratę w kwocie 6.059,00 zł a jedynym jej dochodem była emerytura od września 2008 r. i praca dodatkowa w łącznej kwocie 5.259, 42 zł (3.845,16 zł z emerytury i 1.414,26 zł z pracy dodatkowej). Według zobowiązanej jej dochód miesięczny wyniósł 438,28 zł co stanowiło, zdaniem wnioskodawczyni dochody poniżej minimum socjalnego.

R. M.-K. podnosiła, że jej emerytura po potrąceniu zaliczki na podatek, składki na ubezpieczenie zdrowotne, zaległych składek wynosi 723,29 zł, po odliczeniu wydatków 500,00 zł opłata za mieszkanie, 60,00 zł opłata za telefon, 45,00 zł opłaty za telewizję, na utrzymanie – jedzenie, leki, podstawowe środki do życia pozostaje jej 118,29 zł miesięcznie. Na potwierdzenie faktu ponoszenia tak dużych kosztów związanych z prowadzoną działalności gospodarczą nie przedłożyła żadnych dowodów lub dokumentów. W związku z powyższym organ uznał, że wyliczenia zawarte w decyzji z dnia [...] kwietnia 2009 r. są prawidłowe i zgodne z wiedzą Oddziału na dzień wydania decyzji.

Aktualnie R. M.-K. pobiera z ZUS Oddział w B. emeryturę w kwocie 1.214,00 zł brutto, po podatku kwota emerytury netto wynosi 1.026,71 zł. Obecnie z emerytury zobowiązanej nie dokonywane są potrącenia na poczet zaległych składek. Wnioskodawca mieszka w wynajętym mieszkaniu, koszt wynajęcia mieszkania wynosi 900,00 zł. Zobowiązana mieszka z synem, który pokrywa część kosztów. R. M.- K. pokrywa opłaty za mieszkanie w kwocie 500,00 zł. Inne wydatki przedstawione przez dłużniczkę to opłata energii elektrycznej w wysokości około 100,00 zł miesięcznie, telefon 68,25 zł miesięcznie, telewizja 45,00 zł miesięcznie leki i wyżywienie około 370,00 zł. Zakład uznał za udowodnione dochody zobowiązanej oraz wydatki związane z opłatą za czynsz oraz za telefon. W sprawie natomiast brak dokumentów na potwierdzenie pozostałych wydatków. Ponadto na potwierdzenie faktu ponoszenia kosztów związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą nie przedłożyła żadnych dowodów lub dokumentów.

Zakład analizując sprawę umorzenia należności z tytułu składek, odsetek za zwłokę, dodatkowej opłaty oraz kosztów upomnienia na podstawie w/w rozporządzenia stwierdził, że sytuacja materialna wnioskodawczyni jest trudna jednakże nie na tyle ciężka, aby mogła prowadzić do umorzenia przedmiotowego zadłużenia. Zobowiązana posiada stałe źródło dochodu jakim jest emerytura pobierana z ZUS Oddział w B. Zakład wnikliwie przeanalizował wszystkie aspekty sytuacji majątkowej wnioskodawczyni, zarówno dotyczące źródeł utrzymania jak i koniecznych wydatków w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Jednakże w ocenie Zakładu po dokonanej wnikliwej analizie dochodów i wydatków nie wynika jednoznacznie, że sytuacja zobowiązanej jest wyjątkowo trudna, aby podjęcie spłaty zadłużenia z tytułu składek oraz odsetek za zwłokę groziło w sposób oczywisty zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych rodziny wnioskodawczyni.

Ponadto, w przypadku braku możliwości uregulowania należności jednorazowo istnieje możliwość podjęcia spłaty należności w układzie ratalnym w ratach w uzgodnionej między stronami wysokości. Układ ratalny jest korzystną formą spłaty zadłużenia, gdyż wstrzymuje bieg naliczania odsetek. Jednocześnie rozłożenie spłaty należności z tytułu składek na raty powoduje zgodnie z art. 56 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) zawieszenie postępowania egzekucyjnego, a Zakład nie wszczyna nowych postępowań w tym zakresie. Okolicznością wskazaną przez stronę jest trudna sytuacja materialna. W świetle wskazanych przepisów prawa, okoliczność ta jest jednak niewystarczająca do wydania pozytywnej decyzji, tym bardziej, że nie ma ona charakteru wyjątkowego i trwałego.

R. M.-K. we wniosku o umorzenie oraz wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy powołuje się na zły stan zdrowia. Zobowiązana poinformowała, że w sierpniu 2006 r. uległa wypadkowi, przez cztery miesiące przebywała na zwolnieniu lekarskim. Do chwili obecnej wnioskodawczyni chodzi o kuli, ponieważ ma nogę w usztywniaczu. Dłużniczka podała, że od 1 stycznia 2009 r. wraz z synem wynajmuje mieszkanie, ponieważ z powodu pogarszającego się stanu zdrowia nie była w stanie przejść drogi do i od autobusu. Nie może mieszkać sama, ponieważ nie może zrobić sobie jedzenia, ręce ją bolą i zamykają się. K. K. syn zobowiązanej, figuruje jako osoba prowadząca działalność gospodarczą, w związku z którą składa dokumenty zgłoszeniowe z wykazaniem adresu prowadzenia działalności gospodarczej, miejscem zamieszkania i adresem do korespondencji. W dokumencie zgłoszeniowym z dnia 14 czerwca 2007 r. płatnik podał adres zamieszkania S. 27, [...] P. -B. W późniejszych dokumentach zgłoszeniowych podaje ten adres również do korespondencji. Dnia 20 lipca 2009 r. płatnik złożył ZUS ZFA, w którym zmienia miejsce zamieszkania: ul. Z. [...], [...] Szczecin. W związku z powyższym, zdaniem Zakładu wyjaśnienia R. M.- K. w sprawie zamieszkania wspólnie z synem z powodu złego stanu zdrowia nie są wiarygodne. W ocenie Zakładu R. M.-K. udowodniła problemy zdrowotne związane z chorobą rąk. Podejmując niniejszą decyzją wzięto pod uwagę stan zdrowia wnioskodawczyni i stwierdzono, że nie jest to wystarczająca przesłanka aby umorzyć należności z tytułu składek. Z przedłożonych przez wnioskodawczynię skierowań do szpitala nie wynika, aby stan zdrowia zobowiązanej pozbawiał ją możliwości uzyskiwania dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia wobec ZUS. Ze stanu faktycznego sprawy nie wynika również aby zobowiązana sprawowała bezpośrednią opiekę nad chorymi członkami rodziny.

Obowiązana nie przedstawiła również żadnych dokumentów świadczących o tym, że poniosła straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia.

Zakład stwierdza, że ze stanu faktycznego sprawy nie wynika aby miały miejsce szczególne okoliczności, które mogłyby choć w części uzasadniać niewykonanie obowiązku odprowadzania składek do ZUS. W świetle zgromadzonego materiału dowodowego, jak i wyżej przytoczonych przepisów Zakład uznał podnoszone przez wnioskodawczynię wyjaśnienia w sprawie oraz stwierdził, że po stronie R. M.-K. nie zachodzi ważny interes osoby zobowiązanej, o którym stanowi § 3 ust. 1 w/w rozporządzenia przemawiający za umorzeniem należności z tytułu składek.

Na powyższą decyzję R. M.-K. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie.

W uzasadnieniu skargi wskazała, iż organ bezzasadnie odmówił jej umorzenia należności z tytułu składek, w sytuacji gdy bezsporne jest w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, iż spełnia ona wszystkie przewidziane prawem warunki, a w szczególności określone w art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Sąd Rejonowy w Z. postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2009 r. oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości, ponieważ majątek dłużnika nie wystarczył na zaspokojenie kosztów postępowania. ZUS Oddział w B. wystawił w marcu 2008 r., a także we wcześniejszym okresie tytuły wykonawcze i stwierdził, że dłużniczka nie posiada żadnego majątku. Również jej stan zdrowia jest zły i w związku z tym nie ma możliwości uzyskiwania dodatkowych dochodów. Zdaniem skarżącej, ocena zgromadzonych dowodów została przez organ poczyniona pobieżnie, z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów. Jej zdaniem spełnia wszelkie przesłanki ustawowe umożliwiające organowi umorzenie należności z tytułu skladek.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, powtarzając argumentację zawartą uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ w ocenie Sądu organ administracji publicznej nie dopuścił się naruszeń prawa, które uzasadniałyby usunięcie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Przesłanki umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne określa art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zwaną dalej ustawą. W świetle tego przepisu umorzenie należności z tytułu składek może nastąpić przede wszystkim w przypadku ich całkowitej nieściągalności, przy czym sytuacje kwalifikowane jako całkowita nieściągalność składek określa art. 28 ust. 3 ustawy. Ponadto, z art. 28 ust. 3a ustawy wynika, iż należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w tej sytuacji precyzuje przytaczane wyżej rozporządzenie w sprawie zasad umarzania należności.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest już pogląd, podzielany również przez skład orzekający w niniejszej sprawie, iż decyzja o umorzeniu należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne wydawana na podstawie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych opiera się na uznaniu administracyjnym, co oznacza, że nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności, organ może odmówić ich umorzenia (por. dla przykładu wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2007 r., II GSK 141/07, LEX nr 368197).

Uznanie administracyjne charakteryzuje się tym, że ustawodawca określając w hipotezie normy prawnej przesłanki (okoliczności) podjęcia przez organ administracji publicznej działania, jednocześnie formułuje dyspozycję tego przepisu w sposób, który pozwala organowi na swobodę wyboru w zakresie tego, czy organ podejmie w ogóle określone działanie, lub w zakresie tego, który spośród dopuszczonych przez ustawodawcę sposobów zachowania (rozstrzygnięcia sprawy) wybierze. Uznanie administracyjne nie oznacza oczywiście dowolności organu.

Działając w oparciu o uznanie organ zobligowany jest przede wszystkim do zachowania wszystkich standardów proceduralnych. Ponadto swobodę wyboru rozstrzygnięcia organu ogranicza wyrażona w art. 7 Kodeksu postępowania zasada uwzględniania z urzędu interesu społecznego (publicznego) i słusznego interesu strony. Zasada ta obliguje organ do podjęcia decyzji w sprawie po dokładnym wyważeniu wchodzących w grę konkurujących ze sobą wartości ogólnospołecznych i indywidualnych.

Decyzje administracyjne oparte na uznaniu administracyjnym nie są wyłączone spod kontroli sprawowanej przez sąd administracyjny, jednakże kontrola ta jest pod pewnymi względami ograniczona. Kontrola działalności administracji publicznej sprawowana przez sąd administracyjny opiera się wyłącznie na kryterium legalności, czyli zgodności z prawem (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269, z późn. zm.). Sądowa kontrola decyzji uznaniowych obejmuje przede wszystkim to, czy organ nie wykroczył poza zakres przyznanej mu przez ustawodawcę swobody orzekania oraz to, czy organ zachował określone prawem wymogi proceduralne. Jeżeli jednak sąd stwierdzi, że działanie organu mieści się w granicach określonych konstrukcją uznania oraz że organ dochował wymogów proceduralnych, nie może objąć kontrolą prawidłowości wyboru przez organ jednej z możliwych opcji rozstrzygnięcia sprawy, jakie daje mu uznanie administracyjne. Wybór rozstrzygnięcia wymyka się bowiem kryteriom prawnym, opierając się na przesłankach celowościowych, rzetelnościowych, gospodarnościowych i innych tego typu determinantach pozaprawnych. Pozaprawne kryteria wyboru rozstrzygnięcia zastosowane w sprawie administracyjnej przez organ nie mogą być przedmiotem kontroli sądu administracyjnego, sprawowanej - jak wyżej wskazano - wyłącznie pod kątem zgodności z prawem.

Odnosząc powyższe uwagi do decyzji będącej przedmiotem skargi Sąd stwierdza, że organ administracji publicznej odmawiając umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, nie wykroczył poza zakres uznania administracyjnego przyznanego mu przepisem art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, nie uchybił też przepisom postępowania administracyjnego.

W ocenie Sądu, rozstrzygnięcie organu administracyjnego opiera się na prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym. Organ w sposób wyczerpujący zgromadził i rozważył cały materiał dowodowy, ustalając stan faktyczny sprawy zgodnie z prawdą. Całość tych rozważań została wyczerpująco przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a zatem organ spełnił stawiany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wymóg szczególnej dbałości o prawidłowe uzasadnienie decyzji administracyjnej opartej na uznaniu administracyjnym (por. wyrok NSA z 23 października 1998r., I SA/Ka 225/97; Biuletyn Skarbowy 1999, Nr 1, poz. 20). Wnioski, jakie organ wyprowadził z treści materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie są zgodne z logiką i doświadczeniem życiowym, nie wykraczają zatem poza swobodną ocenę dowodów jaką dysponuje organ w postępowaniu administracyjnym (art. 80 KPA). Prezes ZUS prawidłowo odniósł się w uzasadnieniu decyzji do postanowienia o ogłoszeniu upadłości skarżącej. Pomimo istnienia przesłanek z art. 2 ust. 3 organ ustalił, iż istnieją pozytywne okoliczności wskazujące na możliwość prowadzenia egzekucji z majątku skarżącej - emerytury. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lutego 2009r. sygn. akt II GSK 702/08 pub. Lex nr 522555).

W ocenie Sądu, nie można również przypisać organowi naruszenie prawa w zakresie, w jakim odmówił umorzenia należności z tytułu ubezpieczeń społecznych w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy, pozwalający w uzasadnionych przypadkach na umorzenie należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Również i w tym przypadku decyzja oparta jest na uznaniu administracyjnym, a ponadto użycie przez ustawodawcę klauzuli generalnej (pojęcia nieostrego) w postaci odwołania się do "uzasadnionych przypadków wskazuje na to, że instytucja umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o przytoczony przepis musi być traktowana jako rozwiązanie zastrzeżone dla sytuacji wyjątkowych, w których egzekwowanie należności zagrażałoby egzystencji zobowiązanego. Takie intencje prawodawcy potwierdza również treść § 3 przytoczonego wyżej rozporządzenia w sprawie zasad umarzania należności. Sformułowany w tym przepisie katalog (niezamknięty) sytuacji pozwalających na umorzenie należności w uzasadnionych przypadkach wskazuje, że powinno mieć ono zastosowanie w sytuacjach naprawdę skrajnych, takich jak groźbą pozbawienia zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innej nadzwyczajnego zdarzenia; przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny.

Dokonana przez organ analiza sytuacji majątkowej i rodzinnej gospodarstwa domowego skarżącej, nie pozwala na postawienie zarzutu co do błędnej konkluzji, iż nie zachodziły wyżej wspomniane nadzwyczajne okoliczności, które przemawiałyby za umorzeniem należności, a zatem na odstąpienie od podstawowej zasady regulowania należności z tytułu składek. Regulowanie należności, egzekwowanych miesięcznie, stanowi niewątpliwie pewne obciążenie dla budżetu domowego skarżącej, biorąc jednak pod uwagę dochody gospodarstwa domowego, obciążenie to nie może być uznane za nadmierne. Organ trafnie zauważył, że skarżąca mimo niezadawalającej sytuacji materialnej; jednak z uwagi na stałe miesięczne dochody (emeryturę); ma możliwości uregulowania przedmiotowego zadłużenia bądź w ramach dobrowolnych wpłat bądź jak wskazano wyżej w systemie ratalnym. Bieżące wydatki ponoszone przez skarżącą na gospodarstwo domowe zostały przez organ ocenione i uwzględnione w ocenie jej sytuacji majątkowej. Przedstawiona przez organ argumentacja nie nasuwa zastrzeżeń i odpowiada zasadom logicznego rozumowania. Należy podkreślić, że ciężar wykazania w miarę szczegółowo, jakie kwoty obciążają budżet domowy skarżącej na leczenie jej konkretnych schorzeń obciąża skarżącą. To ona powinna wykazać swoją trudną sytuację materialną i rodzinną. Zwracał na to uwagę organ wzywając ją pismami z dnia 25 lutego 2009 r. i 3 sierpnia 2009 r. do złożenia stosownych dowodów świadczących o zasadności złożonego przez nią wniosku.

Sąd uznał za nietrafny zarzut skargi, iż organ oceniając jej sytuację majątkową nie miał na uwadze chorób, które u niej wystąpiły i na które się aktualnie leczy. Treść § 3 ust. 1 pkt 3 cytowanego wcześniej rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. wymienia wśród przyczyn, które w szczególności mogą uzasadniać umorzenie należności z tytułu składek, wskazuje na przewlekłą chorobę zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającą zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przewlekła choroba zobowiązanego może stanowić podstawę ubiegania się o umorzenie należności z tytułu składek, tylko wówczas, gdy pozbawia ona zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu pozwalającego na opłacenie należności. W przypadku gdy zobowiązany mimo istnienia choroby uzyskuje dochody, wspomniana podstawa umorzenia nie ma zastosowania. Wniosek taki wypływa z wykładni językowej wspomnianego przepisu, a wspiera go wynik wykładni celowościowej. Celem wspomnianego przepisu, tak jak całej instytucji umorzenia należności z tytułu składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jest udzielenie pomocy zobowiązanym, którzy znaleźli się w szczególnie trudnym położeniu. W takiej sytuacji z pewnością nie jest zobowiązana, która co prawda cierpi na określony zespół chorób, lecz mimo to osiąga dochód (emeryturę) pozwalający na opłacenie należności.

Należy stwierdzić również, iż organ administracyjny prawidłowo także ocenił sytuację skarżącej pod kątem innych przesłanek, uzasadniających ewentualne umorzenie należności ZUS, w szczególności skarżąca nie wykazała poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia.

Wskazać przy tym trzeba, że nadanie treści pojęciu "uzasadnionego przypadku" (art. 28 ust. 3a ustawy) w odniesieniu do konkretnej, indywidualnej sytuacji musi uwzględniać nie tylko interes zobowiązanego z tytułu składek, ale również interes publiczny. W tym kontekście trzeba stwierdzić, że nadmiernie szerokie stosowanie instytucji umorzenia składek, wobec ich powszechności mogłoby spowodować zagrożenie dla stabilności finansowania systemu ubezpieczeń społecznych w kraju, jak powszechnie wiadomo, stale borykającego się z niedoborem środków na ten cel.

W tej sytuacji nie można przyjąć, aby organ odmawiając zaskarżoną decyzją umorzenia należności z tytułu składek wykroczył poza zakres przyznanej mu swobody oceny sytuacji i wyboru rozstrzygnięcia.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) orzeczono jak w sentencji.