Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 605/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2009-08-12 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 243 par. 1, art. 245 par. 1 i par. 3,  art. 246 par. 1 pkt 2, art. 258 par. 1 i par. 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 12 sierpnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług, w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy;


UZASADNIENIE

W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi A. M. złożył do Sądu pismo procesowe datowane na [...] r., w treści którego wniósł o zwolnienie z obowiązku uiszczenia rzeczonej opłaty sądowej wywodząc, iż nie jest w stanie jej ponieść bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu.

Skarżący podniósł, że toczy się w stosunku do niego postępowanie egzekucyjne, w wyniku którego rachunki bankowe prowadzonej przezeń firmy (‘A") zostały zablokowane, co uniemożliwia mu prowadzenie działalności gospodarczej oraz dysponowanie środkami zdeponowanymi na tych kontach. Podkreślił także, iż postępowaniem egzekucyjnym objęto również należącą do niego nieruchomość i przysługujące mu wierzytelności z tytułu jej dzierżawy oraz inną nieruchomość "z zastawem w postaci domu jednorodzinnego", którego jest współwłaścicielem.

W dalszej części wniosku A. M. oświadczył, że jego małżonka jest osobą bezrobotną, bez prawa do pobierania zasiłku, natomiast córka uczy się w [...]. Równocześnie wskazał, iż nie posiada dodatkowych źródeł dochodu i korzysta z pomocy udzielanej mu przez najbliższych krewnych a w szczególności przez matkę. Nie ma również żadnych lokat bankowych, przedmiotów wartościowych, pojazdów ani nieruchomości (poza wskazanymi wyżej, które objęto egzekucją).

Nadto wnioskodawca zwrócił uwagę, że zarówno Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (postanowieniami z dnia 19 grudnia 2005 r. wydanymi w sprawach o sygn. akt I SA/Gl 1555/05 - 1599/05), jak i sądy powszechne (Sąd Apelacyjny w B., Sąd Okręgowy w C., Sąd Okręgowy w O. i Sąd Rejonowy w C.,) uwzględniały wnioski o zwolnienie od kosztów sądowych składane przezeń w sprawach, w których był stroną i dlatego jego zdaniem brak jest podstaw do odmowy zwolnienia go od kosztów w niniejszym postępowaniu w oparciu o "art. 116 § Kpc".

Do wniosku skarżący dołączył postanowienia wskazanych wyżej sądów, na mocy których zwalniano go od kosztów sądowych. Przedłożył także zawiadomienie o wpisie hipoteki do księgi wieczystej nr [...] dotyczącej posiadanej przezeń nieruchomości, zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z jego rachunków bankowych w Banku "B" - Oddział w C. (z dnia [...] r.) oraz w Banku "C" - [...] Oddział w C. (z dnia [...] r.).

Wnioskodawca przedstawił również postanowienie Komornika Sądowego Rewiru [...] przy Sądzie Rejonowym w C. z dnia [...] r. o przystąpieniu do opisu i oszacowania należącej do niego nieruchomości położonej w C. przy ul. [...] oraz zawiadomienie z dnia [...] r. o wszczęciu egzekucji z tej nieruchomości. Nadto nadesłał trzy zawiadomienia o zajęciu wierzytelności należnej mu z tytułu czynszu dzierżawnego za wynajem lokalu.

Z uwagi na fakt, iż zgłoszony wniosek nie został złożony w wymaganej przepisami formie, pismem z dnia [...] r., zwrócono się do strony o złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, według ustalonego wzoru. Równocześnie skarżącego wezwano o uzupełnienie danych, na które powołał się w tym wniosku, poprzez:

1. przedłożenie aktualnego zaświadczenia właściwego powiatowego urzędu pracy potwierdzającego fakt, iż jego małżonka jest osobą bezrobotną, bez prawa do pobierania zasiłku;

2. nadesłanie dokumentów potwierdzających, że zajęcia dotyczące należących do skarżącego rachunków bankowych oraz nieruchomości są nadal aktualne. Wskazano, iż należy w tym celu przedłożyć stosowne zaświadczenia wydane przez właściwego komornika sądowego potwierdzające, iż rzeczone zajęcia obowiązują do dnia dzisiejszego (w odniesieniu do zajętych rachunków bankowych dopuszczono przedłożenie zaświadczeń wydanych przez banki);

3. określenie miesięcznej wysokości pomocy pieniężnej otrzymywanej przez skarżącego od matki oraz przedłożenie oświadczenia tej osoby, które potwierdzałoby rzeczoną okoliczność;

4. nadesłanie kopii zeznań podatkowych za rok 2008 złożonych przez skarżącego i jego małżonkę (lub ich wspólnego zeznania). Z kolei w przypadku, gdyby którekolwiek z tych zeznań nie zostało złożone (jeżeli np. skarżący bądź jego małżonka nie osiągnęli w tym roku podatkowym żadnych dochodów), wezwano do przedstawienia zaświadczenia właściwego organu podatkowego potwierdzającego ten fakt;

5. wyjaśnienie okoliczności dotyczących działalności gospodarczej prowadzonej pod nazwą "A". Wskazano, iż należy jednoznacznie sprecyzować, czy skarżący obecnie prowadzi rzeczoną działalność, a jeżeli tak, jaki osiąga z tego tytułu dochód (stratę) oraz nadesłać dokumenty (np. kopie księgi przychodów i rozchodów za 3 ostatnie miesiące) mogące potwierdzać wysokość tego dochodu (straty).

W odpowiedzi na powyższe A. M. nadesłał urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym sprecyzował, iż zakres jego żądania obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych. W treści rzeczonego formularza wnioskujący powtórzył argumentację, która zawarta została w jego wcześniejszym piśmie z dnia [...] r. Dodał przy tym, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej ponosi straty (zarówno w roku [...] - w wysokości [...] zł, jak i w okresie [...] - [...] bieżącego roku).

Skarżący nie przedłożył natomiast jakichkolwiek dokumentów źródłowych, o które został wezwany.

W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje.

Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym.

Odnosząc się do wniosku A. M. godzi się podkreślić, iż w myśl zasady sformułowanej w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej, prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli, po myśli art. 245 §3 p.p.s.a., mogącym obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319).

Dokonana w tym kontekście analiza okoliczności sprawy doprowadziła do konkluzji, że brak jest podstaw do uwzględnienia zgłoszonego żądania.

Trzeba bowiem podkreślić, że skarżący nie uzupełnił swego wniosku w stopniu czyniącym zadość powołanemu wyżej zarządzeniu z dnia [...] r. W szczególności, pomimo zawartego w tym zarządzeniu wyraźnego wezwania, w wyznaczonym w jego treści terminie, który upłynął w dniu [...] r., nie nadesłał zaświadczenia potwierdzającego, iż jego małżonka jest osobą bezrobotną ani dokumentów potwierdzających, że zajęcia dotyczące jego rachunków bankowych i nieruchomości są nadal aktualne (strona wraz z wnioskiem z dnia [...] r. przedłożyła w tym zakresie jedynie zawiadomienie z dnia [...] r. o wpisie hipoteki do księgi wieczystej zaś pozostałe dokumenty, a mianowicie wszystkie zawiadomienia o zajęciu wierzytelności wydane zostały w latach [...] i [...], czyli aż [...]-[...] lat temu).

Wnioskodawca nie przedłożył także kopii zeznań podatkowych swojego i małżonki za 2008 rok ani dokumentów (np. kopii księgi przychodów i rozchodów za 3 ostatnie miesiące) obrazujących wynik finansowy z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, jak również oświadczenia matki o wysokości przekazywanej mu pomocy pieniężnej.

W tym stanie rzeczy nie sposób przyjąć, aby aktualny stan majątkowy i sytuacja dochodowa strony zostały zobrazowane w sposób dostatecznie dokładny.

Tymczasem należy podnieść, że przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Obowiązkiem strony jest zatem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy.

O uwzględnieniu wniosku nie może natomiast przesądzać sam fakt, iż skarżący uzyskiwał zwolnienie od kosztów sądowych w innych postępowaniach sądowych. Po pierwsze bowiem sąd administracyjny (ani referendarz sądowy) orzekając w danej sprawie nie jest związany orzeczeniami sądów wydanymi w zakresie innych spraw. Z kolei po drugie, ostatnie postanowienie tutejszego Sądu o przyznaniu A. M. prawa pomocy zapadło w dniu 20 lipca 2007 r. (sygn. akt I SA/Gl 447/07) a zatem zostało wydane na podstawie analizy jego stanu majątkowego sprzed ponad dwóch lat, natomiast postępowania prowadzone w tej kwestii przez sądy powszechne toczą się w oparciu o przesłanki uregulowane w odrębnych przepisach, które nie mają zastosowania w postępowaniu sądowoadministracyjnym.

Trzeba również zaakcentować, iż brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd (w tym przypadku referendarz sądowy) nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne.

W tym kontekście nie budzi wątpliwości, że wezwanie strony o przedłożenie dokumentów obrazujących okoliczności związane z jej aktualną sytuacją materialną było niezbędne i w pełni uzasadnione.

Z kolei uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej rzeczonego dobrodziejstwa procesowego w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05).

Odstępując od złożenia wymienionych wyżej - żądanych w wezwaniu z dnia [...] r. – dokumentów, skarżący nie usunął wątpliwości jakie budziło oświadczenie o jego stanie majątkowym i możliwościach płatniczych a tym samym nie zachował przesłanki określonej w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.

Z tych względów, działając na podstawie przywołanego unormowania w związku z art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.