Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2398/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-02-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 157 par. 3,  art. 28
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich Sędziowie: WSA Dariusz Chaciński WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Protokolant specjalista Jolanta Dominiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lutego 2012 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2011 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz skarżącego J. B. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] października 2011 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy własną decyzję z [...] marca 2011 r., nr [...], odmawiającą J. B. wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta W. z [...] czerwca 2008 r., nr [...], wydanej w przedmiocie zmiany decyzji o ustanowieniu prawa użytkowania wieczystego gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...].

Zaskarżone rozstrzygnięcie z dnia [...] października 2011 r. zostało wydane w przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy.

Zabudowana nieruchomość położona przy ul. [...] w W. ozn. nr hip. [...], o pow. [...] m2 objęta była działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. - o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279) i z dniem jego wejścia w życie grunt tej nieruchomości, przeszedł na własność gminy W., a następnie na rzecz Skarbu Państwa. Obecnie grunt ten stanowi mienie komunalne i obejmuje działki ew. nr nr: [...] o pow. [...] m2, [...] o pow. [...] m2, [...] o pow. [...] m2 oraz [...] o pow. [...] m2.

Przeddekretowi właściciele nieruchomości przy [...] – W. i A. małż. D. -działając przez pełnomocnika, złożyli w terminie przewidzianym w art. 7 ust. 1 dekretu wniosek o przyznanie prawa własności czasowej gruntu. Orzeczeniem administracyjnym z [...] lutego 1952 r., nr [...] Prezydium Rady Narodowej w W. odmówiło dawnym właścicielom przyznania wnioskowanego prawa z jednoczesnym stwierdzeniem przejęcia na własność Państwa wszystkich znajdujących się na tym gruncie zabudowń.

W. D. zmarł w 1949 r., a spadek po nim nabyli: J. G. oraz D. B. i J. B. (post. Sądu Powiatowego W. z [...].01.1951 r., sygn. akt [...]).

W dniu [...] stycznia 1955 r. zawarta została pomiędzy A. D. i I. S. umowa, na podstawie której A. D. przelała na rzecz I. S. wszystkie swoje prawa do odszkodowania przysługujące jej z mocy art. 7, 8 i 9 dekretu, w związku z orzeczeniem administracyjnym z dnia [...] lutego 1952 r.

Następnie analogiczne umowy zostały zawarte przez spadkobierców W. D.: w dniu [...] czerwca 1955 r. umowę taką z I. S. zawarła J. G., w dniu [...] sierpnia 1955 r. – D. B., a w dniu [...] września 1956 r. – D. B., działająca w imieniu i na rzecz małoletniego J. B. (na podstawie prawomocnego post. Sądu Powiatowego w W. z [...].09.1955 r., sygn. akt [...]).

Spadek po A. D. nabyli: J. B., D. P. (uprzednio B.) i J. G. (post. Sądu Rejonowego dla W. z [...].10.2009 r., sygn. akt [...]). Po śmierci zaś J. G. spadek po niej nabyła E. O. (post. Sądu Rejonowego dla W. z [...].04.1997 r., sygn. akt [...]). W tym stanie rzeczy następcami prawnymi przeddekretowych właścicieli są obecnie: J. B., D. P. i E. O.

Po śmierci I. S. spadek po niej nabyli: A. T. oraz J.T. i M.T. (post. Sądu Rejonowego dla W. z dnia [...].09.1987 r., sygn. akt [...]). Po śmierci J.T. spadek po nim nabyli: U. T. i M.T. (post. Sądu Rejonowego dla W. z [...].09.2005 r., sygn. akt [...]).

Na wniosek następców prawnych I. S. wszczęte zostało przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym w W. postępowanie nadzorcze w przedmiocie orzeczenia administracyjnego z dnia [...] lutego 1952 r., nr [...], w następstwie którego Kolegium decyzją z [...] czerwca 2006 r., nr [...] stwierdziło nieważność tego orzeczenia. W wyniku ponownego rozpoznanie sprawy, decyzją z [...] lutego 2007 r., nr [...] Kolegium uchyliło decyzję z [...] czerwca 2006 r. i stwierdziło, że orzeczenie administracyjne nr [...] w odniesieniu do sprzedanych lokali mieszkalnych nr nr [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] i [...] znajdujących się w budynku położonym przy ul. [...] wydane było z naruszeniem prawa, jednakże wobec zaistnienia nieodwracalnych skutków prawnych nie można stwierdzić jego nieważności w tym zakresie; w pozostałej części stwierdziło nieważność powyższego orzeczenia.

W tym stanie rzeczy odżyła sprawa wniosku dekretowego złożonego przez dawnych właścicieli nieruchomości przy ul. [...] i w wyniku rozpatrzenia tego wniosku Prezydent W. decyzją z [...] grudnia 2007 r. nr [...], ustanowił użytkowanie wieczyste do przedmiotowej nieruchomości na rzecz A. T., M. T. oraz U. T. Następnie decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r., nr [...], na wniosek A. T., M. T. oraz U. T., zmienił częściowo w trybie art. 155 k.p.a. ww. decyzję w związku z niewłaściwie określoną w pierwotnej decyzji wysokością udziałów w przedmiotowej nieruchomości przypadających właścicielom sprzedanych lokali w budynkach posadowionych na gruncie.

W wyniku wznowienia na wniosek J. B. postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z [...] lutego 2008 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] września 2010 r. nr [...] utrzymaną w mocy decyzją z [...] kwietnia 2011 r. nr [...] uchyliło swoje decyzje z [...] lutego 2008 r. i [...] czerwca 2006 r. oraz stwierdziło, że orzeczenie administracyjne Prezydium Rady Narodowej w W. z [...] lutego 1952 r. w stosunku do gruntu związanego z własnością lokali mieszkalnych nr nr: [...],[...],[...],[...],[...],[...] i [...] w budynku przy ul. [...] wydane zostało z naruszeniem prawa, zaś w pozostałym zakresie stwierdziło nieważność tego orzeczenia.

Wnioskiem z dnia [...] lutego 2010 r. J. B. zwrócił się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta W. z dnia [...] czerwca 2008 r., nr [...] zmieniającej częściowo decyzję Prezydenta W. z dnia [...] grudnia 2007 r., w przedmiocie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości położonej w W. przy ul. [...]. Wnioskodawca wskazał, że kwestionowaną decyzją Prezydent orzekł o zmianie decyzji o ustanowieniu użytkowania wieczystego na rzecz: A. T., M. T. oraz U. T. Orzeczenie to – zdaniem wnioskodawcy – rażąco narusza prawo i jest skierowane do osób nie będących stroną w sprawie. Właścicielami przedmiotowej nieruchomości byli bowiem A. i W. D., a jednym z ich spadkobierców jest wnioskodawca, który nie był informowany o toczącym się postępowaniu. Ponadto kwestionowana decyzja została wydana w oparciu o umowy przelewu praw do odszkodowania, to jest dokumenty "pozbawione przez ustawodawcę mocy przenoszenia własności nieruchomości".

Decyzją z [...] marca 2011 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji Prezydenta W. z dnia [...] czerwca 2008 r. uznając, że wnioskodawca nie ma legitymacji uprawniającej go do inicjowania tego postępowania. Kolegium wskazywało przy tym, że stronami postępowania zakończonego kwestionowaną decyzją byli A. T., M. T. i U. T., jak spadkobiercy nabywcy roszczeń dekretowych. Spadkobiercy nabywcy tych roszczeń uznani byli również za następców prawnych dawnych właścicieli nieruchomości, w postępowaniu nadzorczym (przez nich zainicjowanym) zakończonym ostateczną decyzją Kolegium z [...] lutego 2007 r. utrzymującą w mocy decyzję z [...] czerwca 2006 r. eliminującą z obrotu prawnego orzeczenie dekretowe z 1952 r. W postępowaniu tym nie uznano natomiast za stronę spadkobierców dawnych właścicieli. Organ jest zaś, w myśl art. 110 k.p.a., związany swoim rozstrzygnięciem od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia W konsekwencji, w ocenie organu bez wzruszenia ww. decyzji nie jest możliwe stwierdzenie przez Kolegium, że wnioskodawca jako spadkobierca byłych właścicieli i jako zbywca roszczeń na podstawie umowy przelewu z 1956 r. posiada interes prawny w stwierdzeniu nieważności decyzji Prezydenta W. o przyznaniu użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości.

Niezgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, J. B. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując m.in., że przywoływane przez organ rozstrzygnięcia Kolegium z 2007 i 2006 r. zostały na jego wniosek wyeliminowane we wznowionym postępowaniu. Zakwestionowała również wiarygodność umów przelewu roszczeń zawartych w latach 1955-1956 pomiędzy spadkobiercami współwłaściciela przeddekretowego nieruchomości (jak też jej współwłaścicielką) z I. S.

W następstwie rozpatrzenia tego wniosku Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z [...] października 2011 r., nr [...] utrzymało w mocy swoje rozstrzygnięcie z [...] marca 2011 r.

Kolegium stwierdziło, że materialnoprawną podstawę decyzji administracyjnej nr [...] z dnia [...] grudnia 2007 r. i zmieniającej ją decyzji nr [...] z dnia [...] czerwca 2008 r., której stwierdzenia nieważności żądał wnioskodawca, stanowił art. 7 ust. 1, 2 i 3 dekretu warszawskiego.

Z treści tego przepisu wynika, że osobami których interesu prawnego dotyczy postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji przyznającej prawo do gruntu nieruchomości przy ul. [...] w W. są wyłącznie właściciele tej nieruchomości gruntowej, jej użytkownicy wieczyści lub następcy prawni tych osób. Kolegium powołując się na orzecznictwo sądów wskazała, że w prawdzie nie musi zachodzić tożsamość między podmiotami w postępowaniu zwykłym i w postępowaniu, którego przedmiotem jest stwierdzenie nieważności decyzji, niemniej jednak to przedmiot decyzji badanej określa krąg podmiotów będących stroną postępowania zwykłego, jak i prowadzonego w tzw. trybie nieważnościowym. W dacie zaś wydania decyzji nr [...] i zmieniającej ją decyzji nr [...] z [...] czerwca 2008 r. właścicielem działek nr [...],[...],[...] i [...] było Miasto W. na podstawie art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju m.st. Warszawy. Na mocy tych decyzji prawo użytkowania wieczystego wskazanych części działek gruntu tej nieruchomości przysługuje U. T., M. T. i obecnie spadkobiercom A. T. W związku z powyższym wnioskodawcy w dniu złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji, ani też w dacie złożenia wniosku w trybie art. 127 § 3 k.p.a., nie służyły żadne prawa do przedmiotowej nieruchomości gruntowej, ani nawet do lokali mieszkalnych w budynku na niej się znajdującym.

Odmowa wszczęcia postępowania w sprawie z wniosku J. B. jest zatem zasadna z uwagi na nieuznanie jego legitymacji jako strony. Wnioskodawca nie był adresatem kwestionowanej decyzji Prezydenta W., nie wynikały też z tej decyzji dla niego jakiekolwiek prawa czy obowiązki. W związku z powyższym nie może on skutecznie żądać wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności żadnej z tych decyzji.

W dalszej kolejności organ podniósł, że niezadowolenie z treści podjętego rozstrzygnięcia nie świadczy o jego wadliwości. Wprawdzie zasadny jest zarzut dotyczący niefunkcjonowania w obrocie prawnym decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] czerwca 2006 r. oraz [...] lutego 2007 r., ale z tego faktu nie wynika zmiana sytuacji prawnej J. B. w niniejszej sprawie, ponieważ ciągle i nieprzerwanie obowiązuje umowa przelewu praw do odszkodowania z wszystkimi jej konsekwencjami. Jednocześnie Kolegium wyjaśniło, że uznanie wnioskodawcy za stronę postępowania w sprawie dotyczącej stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego z [...] lutego 1952 r. nie skutkuje automatycznie uznaniem go za stronę postępowania w sprawach w innym przedmiocie, w szczególności w sprawie dotyczącej oceny legalności decyzji Prezydenta W. nr [...] zmieniającej decyzję tego samego organu nr [...] o ustanowieniu prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości położonej przy ul. [...].

Co do zarzutów dotyczących prawidłowości umów przelewu praw do odszkodowania, ich autentyczności i skuteczności Kolegium wyjaśniło, że ocena umów pod ww. kątem nie należy do organów administracji publicznej lecz do sądu powszechnego.

Skargę na decyzję SKO w W. z dnia [...] października 2011 r. wniósł J. B., zarzucając jej naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 7 ust. 1 oraz art. 5 dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy; art. 29 ustawy z dnia 25 maja 1951 r. - Prawo o notariacie (Dz.U. Nr 36, poz. 276); art. 46 dekretu z dnia 11 października 1946 r. - Prawo rzeczowe(Dz.U. Nr 57, poz. 319) w związku z art. 63 ustawy z dnia 18 lipca 1950 r. - Przepisy ogólne prawa cywilnego (Dz.U. Nr 34, poz. 311); art. 89 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 22 poz. 99). Ponadto naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 158 k.p.a w zw. z art. 157 § 2 k.p.a. oraz art. 28 k.p.a. poprzez odmowę uznania przymiotu strony wnioskodawcy w postępowaniu; art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak wnikliwego zebrania materiału dowodowego w celu pełnego wyjaśnienia okoliczności sprawy oraz art. 10 k.p.a. poprzez uniemożliwienie wypowiedzenia się co do zebranych

dowodów i żądań.

W uzasadnieniu skargi J. B. podniósł, że każdy organ administracji na każdym etapie postępowania jest zobligowany do czuwania nad tym, by w prowadzonym postępowaniu brały udział wszystkie podmioty wywodzące swe uprawnienia z art. 28 k.p.a., czy też z treści norm regulujących udział stron w danym postępowaniu w sposób odrębny. Podkreślił również, że stronami w sprawie o stwierdzenie nieważności są nie tylko strony postępowania trybu zwykłego, lecz także osoby, których interesu prawnego lub obowiązku mogą dotyczyć skutki stwierdzenia nieważności decyzji. Swoje zaś uprawnienia do inicjowania postępowania nadzorczego wywodzi on z przepisów dekretu z 26 października 1945 r. i z następstwa prawnego po dawnych właścicielach.

Zakwestionował on jednocześnie legalność umów przelewu roszczeń z 1955 i 1956 r., wskazując, że obecnie w przedmiocie ich ważności i skuteczności toczy się postępowanie przed Sądem Okręgowym w W. W związku z powyższym, jego zdaniem, nie można mu odmówić prawa żądania wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta W. wydanej w przedmiocie oddania gruntu przy ul [...] w użytkowanie wieczyste.

Ponadto J. B. podkreślił, że odmowa wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności kwestionowanych decyzji powoduje, że w obrocie prawnym funkcjonuje decyzja Prezydenta W., oparta na decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., która została wyeliminowana z obrotu prawnego. Niemniej, SKO w W. nie wiąże z tym faktem żadnych negatywnych skutków.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniósł on o stwierdzenie nieważności decyzji w całości z uwagi na wydanie jej z rażącym naruszeniem prawa, ewentualnie o uchylenie decyzji w całości z uwagi na naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy oraz naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto zwrócił się o zwrot kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko prezentowane w zaskarżonej decyzji.

W dniu 27 lutego 2012 r. do akt sprawy wpłynęły wnioski: o dopuszczenie M. B. do udziału w postępowaniu sądowym w charakterze pełnomocnika skarżącego; o odroczenie rozprawy z uwagi na problemy zdrowotne skarżącego uniemożliwiające wzięcie w niej udział oraz o zawieszenie postępowania do czasu prawomocnego zakończenia postępowań przed sądem powszechnym w przedmiocie ustalenia, komu przysługują obecnie roszczenia dekretowe o ustanowienie prawa użytkowania grunty nieruchomości [...] przy ul [...]. Ponadto do akt wpłynęło pismo skarżącego z dnia [...] lutego 2012 r., w którym podtrzymał on wszystkie wnioski i zarzuty zawarte w skardze.

Na rozprawie, która odbyła się w dniu [...] lutego 2012 r., pełnomocnik skarżącego r.pr. A. R. wniosła o uwzględnienie ww. wniosków. Sąd postanowił ich nie uwzględnić.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga jest uzasadniona, aczkolwiek nie wszystkie sformułowane w niej zarzuty sąd podzielił.

Na wstępie wyjaśnić należy, że przyczyną nieuwzględnienia wniosku o dopuszczenie M. B. do udziału w postępowaniu w charakterze pełnomocnika skarżącego, było niespełniania przez ww. wymogów określonych w art. 35 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) uprawniających do wykonywania zastępstwa procesowego. Powodem zaś odmowy uwzględnienia wniosku o odroczenie rozprawy, był fakt zabezpieczenia praw skarżącego w toku rozpoznawania sprawy, przez obecnego na rozprawie profesjonalnego pełnomocnika. Prowadzone natomiast przed sądem powszechnym postępowanie we wskazywanym przez skarżącego zakresie, nie stanowi w ocenie Sądu zagadnienia prejudycjalnego, warunkującego możliwość skutecznego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy.

Przedmiotem oceny Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., utrzymująca w mocy własną decyzję z [...] marca 2011 r. nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie z wniosku J. B. o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta W. z [...] czerwca 2008 r. nr [...] orzekającej o częściowej zmianie wydanej uprzednio decyzji w przedmiocie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego gruntu nieruchomości [...] przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki ew. nr nr [...],[...],[...] i [...] na rzecz A.T., M. T. oraz U.T. Wydając powyższe rozstrzygnięcie o charakterze procesowym, Kolegium stanęło na stanowisku, że wnioskujący o wszczęcie postępowania nadzorczego nie ma przymiotu strony, w rozumieniu art. 28 k.p.a., umożliwiającej skuteczne zainicjowanie postępowania nadzorczego, gdyż nie był on stroną postępowania zakończonego kwestionowaną decyzją Prezydenta W., ani nie przysługuje mu żaden tytuł prawny do objętej tym postępowaniem nieruchomości. Taki stan rzeczy uprawniał organ do skorzystania z trybu przewidzianego w art. 157 § 3 k.p.a.

Stanowisko to jest w ocenie Sądu błędne.

Przede wszystkim wskazać należy, iż w orzecznictwie i doktrynie powszechnie przyjmuje się, że stroną postępowania, o stwierdzenie nieważności decyzji jest nie tylko strona postępowania zwykłego zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, lecz także każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku mogą dotyczyć skutki stwierdzenia nieważności decyzji (por. wyrok NSA z dnia 12.01.1994 r. II SA 2164/92, ONSA 1995/1/32, wyrok NSA z dnia 13.10. 2003 r. ONSA 2004/1/3). Istoty interesu prawnego należy natomiast upatrywać w jego związku z konkretną normą prawa materialnego, na podstawie której w postępowaniu administracyjnym określony podmiot, w określonym stanie faktycznym, może domagać się konkretyzacji jego uprawnień lub obowiązków, bądź żądać kontroli określonego aktu w celu ochrony jego sfery praw i obowiązków przed naruszeniami dokonanymi tym aktem i doprowadzenie go do stanu zgodnego z prawem.

W tym stanie rzeczy sam fakt niebrania udziału przez J. B. w postępowaniu zakończonym kwestionowaną decyzją Prezydenta W. z [...] czerwca 2008 r. nie przesadzał o tym, że nie ma on interesu prawnego legitymującego go do skutecznego złożenia wniosku o wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia jej nieważności.

Materialnoprawną podstawą tej decyzji, zmieniającej częściowo pierwotnie wydaną przez Prezydenta W. decyzję o ustanowieniu użytkowania wieczyste gruntu nieruchomości przy ul. [...] na rzecz rodziny T., był art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. – o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279). Ustanowienie prawa użytkowania wieczystego w tym trybie było możliwe po wyeliminowaniu ze skutkiem ex tunc orzeczenia administracyjnego z 15 lutego 1952 r. odmawiającego przyznania prawa własności czasowej gruntu przedmiotowej nieruchomości jej przeddekretowym właścicielom, którymi byli W. i A. D. Następstwem stwierdzenia nieważności tego orzeczenia (w części, co do której nie wystąpiły negatywna przesłanka z art. 156 § 2 k.p.a.) było bowiem zniesienie skutków nim wywołanych od dnia wydania, co w realiach rozpoznawanej sprawy oznaczało z jednej strony konieczność rozpoznania wniosku dekretowego złożonego przez ww. właścicieli nieruchomości w 1948 r., z drugiej zaś przywrócenie istniejącej do dnia wydania orzeczenia administracyjnego własności zabudowań posadowionych na gruncie, przynależnych obecnie następcom prawnym W. i A. D., w części nieobejmującej odrębnej własności zbytych lokali.

Rozpoznając ww. wniosek dekretowy Prezydent W. za następców prawnych dawnych właścicieli uprawnionych do uzyskania prawa użytkowania wieczystego gruntów przedmiotowej nieruchomości nie uznał jednak ich spadkobierców (wśród których jest J. B.), lecz spadkobierców I. S., która po wydaniu orzeczenia administracyjnego z 1952 r. nabyła, w trybie umów cywilnoprawnych zawartych w latach 1955 i 1956, od A. D. i spadkobierców W. D. roszczenia o odszkodowanie przewidziane w art. 7, 8 i 9 dekretu przysługujące w związku z wydaniem ww. orzeczenia.

Zważyć jednak należy, że nabyte wówczas roszczenia, nie obejmowały wszelkich roszczeń byłych właścicieli nieruchomości [...], ale wyłącznie roszczenia o zrekompensowanie przez organy administracji publicznej strat poniesionych przez właściciela nieruchomości przejętej na rzecz Skarbu Państwa, co z kolei było konsekwencją wydania negatywnego orzeczenia administracyjnego z 1952 r. Wskazuje na to jednoznacznie treść umów, daty ich zawarcia jak też zastosowana przy ich sporządzeniu zwykła forma pisemna (opatrzona jedynie podpisami notarialnie poświadczonymi). Byt tych roszczeń (i ich konkretyzacja) związana był z istnieniem negatywnego orzeczenia administracyjnego wydanego w przedmiocie złożonego przez byłych właścicieli wniosku dekretowego. Z chwilą zatem wyeliminowania z obrotu prawnego z mocą wsteczną tego orzeczenia (skutek ex tunc decyzji nieważnościowej Samorządowego Kolegium Odwoławczego), istnienie tych umów w żaden sposób nie ograniczało praw dawnych właścicieli nieruchomości (ich spadkobierców) do uzyskania na zasadzie określonej w art. 7 ust. 2 dekretu użytkowania wieczystego gruntu, jak też przywróconego (na skutek restytucji stanu prawnego z przed wydania ww. orzeczenia) prawa własności do posadowionego na gruncie budynku (art. 5 dekretu). Tych praw umowy te bowiem nie przenosiły.

W sytuacji zatem, gdy w następstwie rozpoznania wniosku dekretowego złożonego przez byłych właścicieli hipotecznych, prawo użytkowania wieczystego gruntu tej nieruchomości nie zostało ustanowione na rzecz uprawnionych spadkobierców tych właścicieli, ale na rzecz osób trzecich (a taka sytuacja ma miejsce niniejszej sprawie), to spadkobiercy ci, mimo że nie byli adresatami podjętego w tym przedmiocie rozstrzygnięcia, mają niewątpliwie legitymację do uruchomienia postępowania nadzorczego w celu jego wyeliminowania z obrotu prawnego. Ingeruje ono bowiem bezpośrednio w sferę ich praw podmiotowych, których źródłem są zarówno przepisy dekretu (art. 5, art. 7) jak też przepisy kodeksu cywilnego (art. 140 k.c.), co oznacza, że maja oni oparty na normach prawa materialnego zawartych w ww. przepisach interes prawny, w rozumieniu art. 28 k.p.a., w skutecznym zainicjowaniu tego postępowania.

W tym stanie rzeczy odmawiając wszczęcia postępowania w sprawie z wniosku J. B. w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta W. z [...] czerwca 2008 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. naruszyło art. 157 § 3 k.p.a. poprzez nieuzasadnione okolicznościami sprawy jego zastosowanie, a także naruszyło art. 28 k.p.a. w zw. z art. 7 i 5 dekretu z 26 października 1945 r. poprzez błędne uznanie, że skarżącemu nie przysługuje w niniejszej sprawie przymiot strony, co miało wpływ na wynik sprawy. Naruszenia te zaś były konsekwencją wadliwie ustalonego stanu faktycznego i błędnej oceny materiałów dowodowych, w tym znajdujących się w aktach umów cywilnoprawnych z 1955 i 1956 r. dotyczących przelewu praw, co uzasadnia zarzut naruszenia przez organ nadzoru w toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego zasad i obowiązków wynikających z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a.

Wprawdzie zgodzić się należy z Kolegium, że organy administracji publicznej nie są władne kwestionować wiarygodności i skuteczności umów cywilnoprawnych, czego domagał się skarżący, jednakże nie oznaczało to, że organy nie miały prawa oceniać ich treści i wynikającej z tych umów konsekwencji dla istnienia (bądź nie) określonych uprawnień stron, które realizowane mogą być na gruncie konkretnego postępowania administracyjnego, w oparciu o obowiązujące normy prawa materialnego.

Stwierdzone wady postępowania nadzorczego oraz naruszenia prawa materialnego i procesowego do jakich doszło przy rozstrzyganiu sprawy prowadzić muszą do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z [...] marca 2011 r. nr [...], która również obarczona jest wskazanymi wyżej wadami. Przy czym o uchyleniu tej ostatniej decyzji Sąd, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi, orzekł korzystając z uprawnień przewidzianych w art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, mimo braku złożonego w tym zakresie wniosku strony.

Nie mogły odnieść natomiast zamierzonego skutku zarzuty dotyczące naruszenia art. 29 ustawy z dnia 25 maja 1951 r. - Prawo o notariacie (Dz.U. Nr 36, poz. 276) – regulującego czynność potwierdzania czynności dokonywanej przez osobę niemogącą się samodzielnie podpisać; art. 46 dekretu z dnia 11 października 1946 r. - Prawo rzeczowe (Dz.U. Nr 57, poz. 319) w związku z art. 63 ustawy z dnia 18 lipca 1950 r. - Przepisy ogólne prawa cywilnego (Dz.U. Nr 34, poz. 311) – stanowiących o obligatoryjnej formie aktu notarialnego dla umów przenoszących własność nieruchomości oraz art. 89 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. - o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 22 poz. 99) - którym wygaszono roszczenia odszkodowawcze przewidziane w dekrecie (ust. 1) oraz wprowadzono możliwość uzyskania zwrotu zabudowanej nieruchomości dekretowej (ust. 2 i 3). Organ bowiem nie stosował w toku rozpoznawania sprawy tych przepisów, a strona nie wskazuje w czym upatruje ich naruszenia przez Kolegium. Tym samym zarzuty te uznać należy za chybione.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135 oraz art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. W przedmiocie zwrotu kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy.

Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni przedstawione w uzasadnieniu niniejszego orzeczenia stanowisko Sądu, poinformuje strony o wszczęciu na wniosek J. B. postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta W. z [...] czerwca 2008 r., a po przeprowadzeniu postępowania nadzorczego podejmie stosowną decyzję, której treści skład orzekający w niniejszej sprawie nie przesądza i uzasadni ją zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a.