Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SAB/Go 84/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2018-09-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6480
658
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Szkoły
Treść wyniku: Umorzono postępowanie w zakresie bezczynności
Powołane przepisy: article: art. 13 ust. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 1764
law: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej - tekst jedn.
article: art. 149, art. 200, art. 202 § 2, art. 205
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędziowie Sędzia WSA Adam Jutrzenka – Trzebiatowski (spr.) Asesor WSA Jarosław Piątek Protokolant sekr. sąd. Stanisława Maciejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 września 2018 r. sprawy ze skargi A.W. na bezczynność Dyrektora Publicznej Szkoły Podstawowej [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej I. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Dyrektora Publicznej Szkoły Podstawowej [...] do załatwienia wniosku skarżącej A.W. z dnia [...] r., II. stwierdza, że Dyrektor Publicznej Szkoły Podstawowej [...] dopuścił się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, III. w pozostałym zakresie skargę oddala, IV. odstępuje od zasądzenia na rzecz skarżącej A.W. zwrotu kosztów postępowania w całości.


UZASADNIENIE

A.W. wystąpiła w dniu 19 lutego 2018 r. - za pośrednictwem poczty mailowej - do Szkoły [...] z wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej poprzez wskazanie czy w 2017 r. i 2018 r. wyżej wymieniona jednostka miała obsługę prawną, w jakim trybie obsługa prawna została wyłoniona i na jaką kwotę została zawarta umowa oraz przekazanie kopii tej umowy, domagając się jednocześnie przesłania tych informacji na piśmie na adres [...].

Pismem z dnia [...] maja 2018 r. A.W. – reprezentowana przez radcę prawną N.P. – wystąpiła ze skargą na bezczynność w zakresie udostępniania wyżej wskazanej informacji publicznej, w której domagała się :

1. zobowiązania Szkoły [...] do udzielenia żądanej informacji w terminie 14 dni od daty doręczenia akt organowi;

2. orzeczenia czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce rażącym naruszeniem prawa;

3. zasądzenia od organu na rzecz skarżącej:

- kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego;

- kwoty pieniężnej na podstawie art. 149 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 - określanej dalej jako p.p.s.a.) w maksymalnej wysokości określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a.

W uzasadnieniu skarżąca wskazała, iż w dniu 19 lutego 2018 r. złożyła opisany na wstępie wniosek o udostępnienie informacji publicznej i do dnia założenia skargi organ ani nie udostępnił tej informacji, ani też nie wydał decyzji odmownej, naruszając tym samym 14 dniowy termin zapisany w art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1764 – określanej dalej jako u.d.i.p.).

Po wpłynięciu powyższej skargi Dyrektor Publicznej Szkoły Podstawowej – Szkoły [...] w piśmie z dnia [...] sierpnia 2018 r. poinformował, iż wyżej wymieniona szkoła nie korzystała z obsługi prawnej w 2017r. i 2018r., podkreślając jednocześnie, iż Szkoła od [...] września 2011 r. jest filią Publicznej Szkoły Podstawowej, dlatego też do placówki macierzystej należy kierować wszelkie zapytania.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Publicznej Szkoły Podstawowej – Szkoły [...] wniósł o oddalenie skargi, ewentualnie o umorzenie postępowania. W uzasadnieniu tego pisma organ wskazał, iż w związku z tym, iż wniosek został skierowany do podmiotu, który nie jest samodzielną jednostką, ale filią Szkoły Podstawowej, zatem nie był zobowiązany do udzielenia jakichkolwiek informacji publicznych. Jednocześnie podkreślił, iż z ostrożności procesowej udzielił żądanej przez skarżącą informacji po wniesieniu skargi, co uzasadnia umorzenie postępowania.

W piśmie z dnia [...] września 2018 r. pełnomocnik skarżącej wskazał, iż skarga na bezczynność dotyczy Dyrektora Szkoły Podstawowej, wnosząc o umorzenie postępowania i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 2188) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśli art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. kontrola ta obejmuje również bezczynność organów lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1 – 4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 4a, a w przypadku informacji publicznej także innych podmiotów zobowiązanych do jej udzielenia.

Stosownie do art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych

w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a:

1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;

2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;

3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.).

Ponadto sąd w przypadku, o którym mowa w § 1, może orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej

w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną

do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 ( art. 149 § 2 p.p.s.a.).

Skarga w niniejszej sprawie dotyczy bezczynności w przedmiocie rozpoznania wniosku A.W. z dnia [...] lutego 2018 r. o udostępnienie informacji publicznej w zakresie czy Szkoła [...] miała obsługę prawną, w jakim trybie obsługa prawna została wyłoniona i na jaką kwotę została zawarta umowa oraz przesłania kopii tej umowy.

Tryb i zasady rozpoznawania tego rodzaju wniosków określa u.d.i.p.

W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że skarga na bezczynność w zakresie udzielenia informacji publicznej jest dopuszczalna bez uprzedniego wzywania do usunięcia naruszenia prawa, aktualnie ponaglenia (por. wyroki NSA z dnia 21 lipca 2011 r., sygn. akt I OSK 678/11, z dnia 24 maja 2006 r. sygn. akt I OSK 601/05, z dnia 3 kwietnia 2014 r., sygn. akt I OSK 2603/13).

Dla oceny, czy organ pozostaje w bezczynności w zakresie udzielenia informacji publicznej, czego dotyczy niniejsze postępowanie, istotne znaczenie ma ustalenie, iż dysponuje on informacją, która jest informacją publiczną w rozumieniu art. 6 u.d.i.p. oraz że jest on podmiotem zobowiązanym do udostępnienia tej informacji, przy czym, stosownie do treści art. 4 ust. 3 u.d.i.p., podmioty określone w ust. 1 i 2 tego artykułu są zobowiązane do udzielenia informacji, jeśli są w jej posiadaniu. W dalszej kolejności ustaleniu podlega, czy organ udostępnił żądaną informację (lub podjął inne ustawą określone czynności) we wskazanym ustawą terminie (art. 13 ust. 1 i 2 u.d.i.p.).

Nie ulega wątpliwości, że Dyrektor Publicznej Szkoły Podstawowej - Szkoły [...], jako organ jednostki organizacyjnej Gminy, realizującej zadania własne gminy w zakresie edukacji publicznej (art. 7 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym - Dz. U. z 2018 r., poz. 994), na zasadach określonych w ustawie z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz.U. z 2018 r., poz. 996), stanowi podmiot zobowiązany do udostępniania informacji publicznych stosownie do art. 4 ust. 1 pkt 4 u.d.i.p. Zgodnie bowiem z tym przepisem obowiązane do udostępniania informacji publicznej są podmioty wykonujące zadania publiczne, w szczególności podmioty reprezentujące państwowe osoby prawne albo osoby prawne samorządu terytorialnego oraz podmioty reprezentujące inne państwowe jednostki organizacyjne albo jednostki organizacyjne samorządu terytorialnego.

Ponadto dyrektor wykonuje zadania publiczne związane z realizacją prawa każdego obywatela do kształcenia się oraz prawa dzieci i młodzieży do wychowania i opieki, odpowiednich do wieku i osiągniętego rozwoju, a nadto uprawniony jest do działania w formie władczej w stosunku do uczniów, np. poprzez wydawanie decyzji administracyjnych w przedmiocie skreślenia ucznia z listy uczniów, a tym samym jest organem władzy publicznej w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. (por. wyrok NSA z dnia 25 kwietnia 2012 r., I OSK 248/12, wyrok WSA w Krakowie z dnia 16 lutego 2016 r., II SA/Kr 1573/15, wyrok WSA z dnia 7 listopada 2017 r., II SAB/Ol 64/17). Stąd też prawidłowo określonym podmiotem zobowiązanym do udzielenia informacji publicznej był Dyrektor Publicznej Szkoły Podstawowej – Szkoły [...], a w konsekwencji był on również organem stanowiącym stronę w rozumieniu art. 25 § 1 p.p.s.a., biorącym udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Doprecyzowanie oznaczenia organu w powyższy sposób zostało dokonane przez skarżącą w piśmie procesowym z dnia [...] września 2018 r. Skierowanie wniosku do Szkoły [...] jako niesamodzielnej jednostki organizacyjnej Publicznej Szkoły Podstawowej, nie zwalniało wyżej wskazanego organu od odpowiedzi na pytanie zadane we wniosku z dnia [...] lutego 2018 r. w odniesieniu do tej filii. Organ zwolniony byłby z tej odpowiedzi jedynie w sytuacji, gdyby odpowiedział na tożsamy wniosek skierowany do Publicznej Szkoły Podstawowej, którego dotyczy skarga zarejestrowana pod sygn. akt II SA/Go 83/18, jednak tak się nie stało, co jest Sądowi wiadome z urzędu z akt wyżej wymienionej sprawy.

Poza sporem jest również to, iż zakresem u.d.i.p. objęte są umowy cywilnoprawne zawierane przez organy władzy publicznej lub inne podmioty w zakresie wykonywanych przez nie zadań publicznych, jako dotyczące majątku publicznego. Dotyczy to umów o świadczenie usług prawnych, ponieważ są finansowane ze środków publicznych (por. wyrok NSA z dnia 23 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 2606/15). Zatem żądane przez skarżącą informacje dotyczące umów o obsługę prawną stanowiły informację publiczną w rozumieniu art. 1 ust. 1 u.d.i.p. w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 5 lit. c) u.d.i.p

W sytuacji, gdy wniosek dotyczy informacji będącej informacją publiczną, tak jak w niniejszej sprawie, organ ma obowiązek: 1) udostępnić tę informację w formie czynności materialno-technicznej, co winno nastąpić bez zbędnej zwłoki, nie później niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku oraz w sposób i w formie zgodnej z wnioskiem ( art. 13 ust.1 u.d.i.p.); 2) wydać, na podstawie art. 16 ust. 1 u.d.i.p., decyzję o odmowie jej udostępnienia w razie uznania, że zachodzą podstawy do takiej odmowy, 3) udzielić informacji, o których mowa w art. 13 ust. 2 i art. 14 ust. 2 u.d.i.p., wyjaśniając przyczyny braku możliwości udostępnienia informacji w terminie bądź zgodnie z wnioskiem, przy jednoczesnym wskazaniu, w jakim terminie, w jaki sposób lub w jakiej formie informacja może być udostępniona niezwłocznie lub 4) poinformować pisemnie wnioskodawcę, że nie posiada żądanej informacji.

W kontrolowanej sprawie organ nie udzielając odpowiedzi na wniosek skarżącej w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, co sam przyznał w odpowiedzi na skargę, popadł w bezczynność, która została usunięta dopiero w dniu 6 sierpnia 2018 r., kiedy to zostało przesłane pismo wskazujące, że Szkoła [...] w 2017 r. i 2018 r. nie miała obsługi prawnej.

Stosownie do uchwały składu siedmiu sędziów NSA z dnia 26 listopada 2008 r., sygn. akt I OPS 6/08, przepis art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. ma zastosowanie także w przypadku, gdy po wniesieniu skargi na bezczynność organu – w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a. – organ wyda akt lub dokona czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, co do których pozostawał w bezczynności. Zatem mimo tego, że w dniu wniesienia skargi organ pozostawał w bezczynności, wobec udzielenia odpowiedzi zgodnej z treścią wniosku skarżącej już po wniesieniu skargi, odpadła przesłanka wydania przez Sąd orzeczenia na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a., tj. nakazania organowi załatwienia wniosku. Wobec powyższego należało - na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. - orzec o umorzeniu postępowania w zakresie zobowiązania organu do rozpoznania wniosku skarżącej z dnia [...] lutego 2018 r. (pkt I wyroku). Udostępnienie informacji publicznej po wniesieniu skargi, a przed jej rozpoznaniem, nie zwalnia sądu od podjęcia pozostałych rozstrzygnięć właściwych dla tego typu skargi (por. postanowienie NSA z 26 lipca 2012 r., sygn. akt II OSK 1360/12, wyrok NSA z 15 stycznia 2013 r., sygn. akt II OSK 2390/12). W związku z powyższym Sąd – na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. – ustalił, iż organ dopuścił się bezczynności. Jednocześnie Sąd na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. stwierdził, że zaistniała w sprawie bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa (pkt II wyroku). Rażącym naruszeniem prawa, w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a., będzie stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można powiedzieć, bez potrzeby odwoływania się do szczegółowej oceny okoliczności sprawy, że naruszono prawo w sposób oczywisty (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 675/12, LEX nr 1218894). Oceniając, czy naruszenie prawa jest rażące, należy uwzględnić nie tylko proste zestawienie terminów rozpoczęcia postępowania i jego zakończenia, względnie braku zakończenia, lecz także warunkowane okolicznościami materialnoprawnymi sprawy czynności, jakie powinien podjąć organ dążąc do merytorycznego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy. Rażącym naruszeniem prawa jest naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, niepozwalające na zaakceptowanie w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne (por. B. Adamiak i J. Borkowski, Komentarz do kodeksu postępowania administracyjnego, Warszawa 1998 r., s. 808-812). Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych terminów załatwienia sprawy. Kwalifikacja naruszenia jako rażącego musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Zważyć bowiem należy, iż niezwłocznie po wpłynięciu skargi organ udzielił odpowiedzi na wniosek skarżącej. Nie bez znaczenia było również to, iż mamy do czynienia z jednostką niekorzystającą z obsługi prawnej. Nie było to zatem celowym działaniem, nie nosiło cech lekceważącego traktowania obowiązków nakładanych przez u.d.i.p. Z tych samych powodów Sąd nie znalazł podstaw do zastosowania środków określonych w art. 149 § 2 p.p.s.a., w tym przyznania żądanej przez stronę sumy pieniężnej. Ponadto należy zauważyć, iż powyższe środki mają charakter fakultatywny, a wobec postawy organu, który udostępnił informację publiczną zastosowanie wobec organu dolegliwości pieniężnej nie jest uzasadnione. Z tych względów Sąd oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę w pozostałym zakresie (pkt III wyroku).

Sąd uznał ponadto w pkt. IV wyroku, mając na uwadze treść art. 206 p.p.s.a., że w niniejszej sprawie zachodzi uzasadniony przypadek przemawiający za odstąpieniem od zasądzenia od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania.

Analiza cytowanego przepisu prowadzi do wniosku, iż na jego podstawie sąd administracyjny działa w sposób uznaniowy, dokonując na tle konkretnej sprawy oceny, czy występują w niej szczególnie uzasadnione względy pozwalające na odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów w całości lub w części. W piśmiennictwie to rozwiązanie, wzorowane na art. 102 k.p.c., określane jest jako zasada słuszności (zob. H. Knysiak-Molczyk (w:) T. Woś (red.), H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, P.p.s.a. Komentarz, 2004, s. 383-384). Stosując powołany przepis sąd powinien uwzględnić całokształt okoliczności konkretnej sprawy, biorąc pod uwagę zarówno fakty związane z przebiegiem postępowania, jak i fakty spoza postępowania, w szczególności odnoszące się do stanu majątkowego oraz specyfiki i statusu prawnego organu.

Stosując powołany przepis, sąd musi zatem dokonać oceny, która jest suwerennym uprawnieniem jurysdykcyjnym, ma charakter dyskrecjonalny, oparty na swobodnym uznaniu, kształtowanym własnym przekonaniem, poczuciem sprawiedliwości oraz analizą okoliczności rozpoznawanej sprawy (por. dotyczące analogicznego przepisu art. 102 k.p.c. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2010 r., sygn. I PZ 2/10, LexPolonica nr 3027650, OSNP 2011, nr 23-24, poz. 297, i z dnia 26 stycznia 2012 r., sygn. III CZ 10/02, Biul. SN 2012, nr 4, s. 7).

W orzecznictwie na tle dostępu do informacji publicznej wskazano, że "uzasadnionym przypadkiem", o którym mowa w art. 206 p.p.s.a., jest przypadek sprawy sądowoadministracyjnej, w której wystąpiły następujące okoliczności: niezwłoczne usunięcie stanu bezczynności przez organ, niewielki wkład pracy pełnomocnika wobec treści skargi i jej seryjności, inicjowanie podobnych postępowań sądowych przez stronę, brak skonkretyzowania umowy między skarżącą a jej pełnomocnikiem, istnienie wątpliwości, czy rzeczywistą intencją skargi jest doprowadzenie do usunięcia bezczynności organu, czy też uzyskanie zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego (por. postanowienie NSA z dnia 13 września 2016 r. o sygn. akt I OZ 930/16; wyrok NSA z dnia 14 lutego 2017 r., I OSK 2642/16). W związku z tym w orzecznictwie odstępowano od zasądzenia w całości kosztów postępowania w sytuacji występowania przez skarżącego z seryjnymi, podobnymi w swej treści skargami, wnoszenia skarg bez podjęcia innych działań wskazujących na nieuzyskanie informacji publicznej (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2017 r., I OZ 1171/17) Z takim właśnie przypadkiem mamy do czynienia w kontrolowanej sprawie. W WSA w Gorzowie Wlkp. zarejestrowanych zostało na dzień wyrokowania 36 spraw wniesionych przez skarżącą, zainicjowanych skargą o tożsamej treści, jak w niniejszej sprawie, sporządzonych wg tego samego szablonu, dotyczących wniosków o dostęp do informacji publicznej, składanych do jednostek oświatowych w okresie ferii zimowych, niepoprzedzonych żadnymi dodatkowymi wezwaniami wskazującymi na nieotrzymanie odpowiedzi. Ponadto należało uwzględnić fakt, iż skarżąca skierowała również odrębną skargę na bezczynność Dyrektora Publicznej Szkoły Podstawowej w związku z odrębnym wnioskiem o udzielenie informacji publicznej skierowanym bezpośrednio do wyżej wymienionej placówki, o czym mowa była powyżej . Stąd też w istocie wystarczające dla ochrony jej interesu było wywiedzenie skargi w powyższej sprawie.