Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 7483/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-01-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 53
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - t.j.
Teza: Konstrukcja prawna „nieposiadania niezbędnych środków utrzymania”, o której mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, nie została w pełni zobiektywizowana przez przyjęcie jako punktu odniesienia wysokości świadczeń minimalnych, jako granicy posiadania lub nieposiadania niezbędnych środków utrzymania, gdyż w tym sformułowaniu zawarty został obowiązek badania indywidualnej sytuacji wnioskodawcy. Obowiązek ten nie pozwala zakwalifikować potrącanej części dochodu męża wnioskodawczyni na świadczenia alimentacyjne na podstawie tytułów wykonawczych, jako dochodu pozostającego na pokrycie kosztów utrzymania rodziny, gdyż potrącane środki nie są przeznaczane w rzeczywistości na utrzymanie wnioskodawczyni.

TEZY

Konstrukcja prawna „nieposiadania niezbędnych środków utrzymania”, o której mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, nie została w pełni zobiektywizowana przez przyjęcie jako punktu odniesienia wysokości świadczeń minimalnych, jako granicy posiadania lub nieposiadania niezbędnych środków utrzymania, gdyż w tym sformułowaniu zawarty został obowiązek badania indywidualnej sytuacji wnioskodawcy. Obowiązek ten nie pozwala zakwalifikować potrącanej części dochodu męża wnioskodawczyni na świadczenia alimentacyjne na podstawie tytułów wykonawczych, jako dochodu pozostającego na pokrycie kosztów utrzymania rodziny, gdyż potrącane środki nie są przeznaczane w rzeczywistości na utrzymanie wnioskodawczyni.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Rafał Stasikowski (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak Sędzia del. WSA Sławomir Pauter po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 lipca 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 425/21 w sprawie ze skargi B. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 1 grudnia 2020 r., nr 992700/620/1288/2016-SWO w przedmiocie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku uchyla zaskarżony wyrok oraz decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 1 grudnia 2020 r., nr 992700/620/1288/2016-SWO.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 29 lipca 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 425/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę B. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 1 grudnia 2020 r., 992700/620/1288/2016-SWO, w przedmiocie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Decyzją z 1 grudnia 2020 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, ze zm.; dalej "k.p.a."), po rozpatrzeniu wniosku B. P. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję z 27 października 2020 r., nr 010000/620/15558/2016/CSW, o odmowie przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 53, ze. zm.; dalej "ustawa o emeryturach i rentach z FUS").

W uzasadnieniu wyjaśnił, że zgodnie z powołanym wyżej przepisem, świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Podał, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie.

Prezes ZUS ustalił, że B. P. pobierała rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w drodze wyjątku do 31 maja 2020 r. Stwierdził, że aktualnie okoliczności przyznania świadczenia w drodze wyjątku uległy zmianie, ponieważ na dochód rodziny składa się wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia jej męża w wysokości 2 700,00 zł i w związku z tym dochód przypadający na jednego członka dwuosobowej rodziny - w kwocie 1 350,00 zł - nie pozwala stwierdzić, że wnioskodawczyni pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania.

W ocenie Prezesa ZUS w przedmiotowej sprawie nie została zatem spełniona przesłanka dotycząca braku niezbędnych środków utrzymania, ponieważ dochód przypadający na jednego członka rodziny jest wyższy od kwoty najniższej emerytury, która od dnia 1 marca 2020 r. wynosi 1.200 zł brutto. Organ zaznaczył, że dochód przypadający na osobę w rodzinie może nie zaspokajać wszystkich potrzeb życiowych wnioskodawczyni, jednakże pozwala na zaspokojenie potrzeb niezbędnych, podstawowych, zatem nie można uznać, że pozostaje ona bez niezbędnych środków utrzymania.

Ponadto wskazał, iż podniesiona przez wnioskodawczynię okoliczność oddzielnego zamieszkiwania oraz nieprowadzenia z mężem wspólnego gospodarstwa domowego, nie zwalnia męża z obowiązków wynikających z założenia rodziny. Małżeństwo nie zostało rozwiązane wyrokiem sądu, ani też nie orzeczono separacji.

Pismem z 28 grudnia 2020 r. B. P. skierowała do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję. W uzasadnieniu podniosła, że jej stan zdrowia, sytuacja życiowa i zawodowa są na tyle ciężkie, iż powinno zostać jej przyznane prawo do renty w drodze wyjątku. Zwróciła uwagę, że organ prowadzący postępowanie nie zauważył, iż jej mąż, który utrzymuje całą rodzinę ze swojego wynagrodzenia, płaci zaległe alimenty, zatem realny dochód na osobę jest dużo niższy i wynosi mniej niż najniższa emerytura.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji.

Oddalając skargę Sąd pierwszej instancji wskazał, że z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.

Sąd podniósł, że kontrola sądu administracyjnego w przypadku decyzji wydanej w oparciu o uznanie administracyjne jest zasadniczo ograniczona i sprowadza się do zbadania, czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc, czy organ administracji publicznej, prowadząc postępowanie, zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym rozważeniu wszystkich okoliczności faktycznych sprawy oraz czy przyjęte przez organ rozstrzygnięcie zostało wyczerpująco i jasno uzasadnione, zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. Kontroli sądowej nie podlega natomiast sam wybór rozstrzygnięcia meritum sprawy.

Sąd ten stwierdził, że wydane w sprawie decyzje mieszczą się w granicach uznania i nie naruszają prawa. Zasadnicze znaczenie dla przyjęcia prawidłowości kontrolowanych aktów miało bowiem to, że skarżąca nie spełnia jednej z obligatoryjnych przesłanek do uzyskania wnioskowanego świadczenia, gdyż nie jest osobą, która "nie ma niezbędnych środków utrzymania". Wskazał, że w orzecznictwie zwraca się przy tym uwagę, że przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku "niezbędnych", a nie "niewystarczających" środków utrzymania. Zdaniem Sądu dla oceny przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania należy porównywać sytuację materialną strony ubiegającej się o świadczenie w drodze wyjątku

z wysokością świadczeń określonych w przepisach jako minimalne – minimalnej emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy i renty rodzinnej.

Sąd pierwszej instancji podkreślił, że w orzecznictwie podkreśla się, że świadczenie przyznawane w drodze wyjątku nie ma charakteru roszczeniowego, bowiem finansowane jest z budżetu państwa, a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Nie jest to również świadczenie o charakterze socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb ze względu na trudną sytuację materialną wnioskodawcy. Oznacza to, że nawet najtrudniejsza sytuacja rodzinna i majątkowa osoby zainteresowanej w momencie złożenia wniosku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, nie może uzasadniać przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

W ocenie tego Sądu w stanie faktycznym niniejszej sprawy, w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, organ prawidłowo wywiódł, że nie zostały spełnione przesłanki określone w powyższym przepisie. Prezes ZUS prawidłowo bowiem ustalił, że gospodarstwo domowe skarżącej składa się z dwóch osób – skarżącej oraz jej męża – oraz że nie została spełniona przesłanka dotycząca braku niezbędnych środków utrzymania, na co wskazuje dochód przypadający na jednego członka rodziny w wysokości 1 350,00 zł brutto, który jest wyższy od kwoty najniższej emerytury, która od 1 marca 2020 r. wynosi 1 200,00 zł brutto. Jak wynika z akt administracyjnych, skarżąca sama poinformowała organ, że synowie się usamodzielnili, nie ma orzeczonej separacji ani rozwodu z mężem, natomiast pozostają w faktycznej separacji, a mąż skarżącej uzyskuje wynagrodzenie w wysokości 2.700 zł brutto, które jest obciążone kwotą 1.250 zł. Zdaniem Sądu pierwszej instancji powyższe obciążenie i przez to niższa kwota netto wypłacanego wynagrodzenia męża nie ma wpływu na ustalenie wysokości dochodu rodziny dla celów niniejszego postępowania. Sąd zgodził się z organem, że okoliczność oddzielnego zamieszkiwania małżonków nie zwalnia męża z obowiązku alimentacyjnego względem żony. W takiej sytuacji dla oceny wysokości dochodu nie można przyjąć, że gospodarstwo domowe skarżącej jest jednoosobowe i że nie posiada ona niezbędnych środków utrzymania.

Sąd podkreślił, że niespełnienie już tylko jednej z przesłanek określonych w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W konsekwencji Sąd nie uwzględnił zarzutu naruszenia omawianego przepisu, jak również stanowiska zakładającego konieczność uwzględnienia sytuacji materialnej skarżącej, w szczególności jej wydatków. Sąd nie zakwestionował tego, iż sytuacja życiowa i materialna skarżącej jest trudna. Jednakże Sąd nie stwierdził by zaskarżona decyzja naruszała ww. przepis. Sąd nie stwierdził również, aby w sprawie naruszone zostały przepisy postępowania w stopniu mającym istotne znaczenie dla ostatecznego jej rozstrzygnięcia, a tylko takie naruszenie mogłoby doprowadzić do uchylenia wydanych w sprawie decyzji. W ocenie tego Sądu materiał dowodowy został w sprawie zebrany z poszanowaniem przepisów art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., zaś wydane w sprawie decyzje zapadły po wszechstronnym jego rozważeniu. Sąd dostrzegł, że uzasadnienia decyzji organu cechuje pewna lakoniczność, niemniej jednak odpowiadają one wymogom z art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm; dalej "p.p.s.a."), oddalił skargę.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła skarżąca reprezentowana przez adwokata z urzędu, zaskarżając wyrok w całości. Wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości

i uchylenie decyzji organów obu instancji. Nadto wniosła o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania oraz o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Pełnomocnik skarżącej przyznany w ramach pomocy wniósł o przyznanie kosztów zastępstwa procesowego, które nie zostały pokryte przez skarżącą w żadnej części.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła na zasadzie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a.:

1. art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, ewentualnie w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że skarżąca nie spełniła przesłanek przewidzianych tym przepisem dla przyznania świadczenia, albowiem całokształt sytuacji faktycznej i prawnej, w której skarżąca się znalazła, uzasadniała w pełni jego przyznanie;

2. art. 7 k.p.a. i art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi wniesionej w sprawie pomimo przekroczenia przez organy administracji w sprawie granic uznania administracyjnego i odmowę przyznania świadczenia, które powinno być przyznane skarżącej w świetle analizy jej słusznego interesu oraz interesu społecznego.

W uzasadnieniu rozwinęła powyższe zarzuty. W szczególności podniosła, że dochód przypadający na członka rodziny w przypadku skarżącej nie wynosi bowiem w żadnym razie 1350 zł. jak podały organy i zaakceptował to sąd, ale uwzględniając orzeczenia alimentacyjne wobec męża skarżącej - wykonalne co najmniej w takim samym stopniu jak obowiązek alimentacji wobec małżonka, jeśli nie wyższym - powodują, że dochód rozporządzalny brutto spada do poziomu 725 zł brutto na osobę w rodzinie, co jest już dochodem daleko poniżej najniższego ustawowego świadczenia emerytalnego, wynoszącego w 2020 r. 1200 zł brutto. Uwzględniając okoliczność faktycznego rozdzielnego zamieszkiwania skarżącej i jej męża powoduje to tym bardziej niemożliwość utrzymania nawet nie na podstawowym, ale jakimkolwiek poziomie.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie

oraz nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

Zarządzeniem z 1 grudnia 2022 r. Przewodnicząca Wydziału III Izby Ogólnoadministracyjnej, w związku z art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (j.t.: Dz. U. z 2021, poz. 2095 ze zm.) wyznaczyła w sprawie posiedzenie niejawne, o czym poinformowano strony wraz

z pouczeniem o możliwości uzupełnienia argumentacji uzasadnienia skargi kasacyjnej albo żądania jej oddalenia.

W tej sytuacji sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 wskazanej wyżej ustawy, zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna jest uzasadniona.

Poddana kontroli decyzja wydana została w ramach uznania administracyjnego. Kontrola decyzji uznaniowej przez sąd administracyjny sprowadza się w pierwszej kolejności do ustalenia przestrzegania przez organ przepisów o postępowaniu administracyjnym oraz prawidłowości dokonanych ustaleń faktycznych w świetle przesłanek wynikających z prawa materialnego. Kontrola wiąże się z oceną, czy przy wydawaniu zaskarżonej decyzji naruszono przepisy postępowania administracyjnego, a jeśli je naruszono, to czy w taki sposób, że mogło mieć to istotny wpływ na wynik sprawy. Stwierdzenie takiego stanu daje podstawę do uchylenia decyzji. Sąd nie dokonuje natomiast oceny wydanego rozstrzygnięcia

z punktu widzenia słuszności, czy sprawiedliwości, lecz sprawdza tylko, czy organ w sposób prawidłowy przeprowadził proces wydania decyzji uznaniowej, czy uwzględnił wszystkie przepisy, czy materiał dowodowy został zebrany w całości, czy pojęcia nieostre zostały prawidłowo zinterpretowane, czy nie pominięto istotnych elementów przy ustalania stanu faktycznego oraz czy wybrał rozwiązanie przewidziane przepisem prawa materialnego. Pogląd ten jest utrwalony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W wyroku z 12 października 2011 r., sygn. I OSK 474/11, Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że: "sądowa kontrola decyzji uznaniowych jest kontrolą ograniczoną, nie obejmuje celowości wyboru przez organ administracji publicznej takiego, a nie innego rozstrzygnięcia, ale ogranicza się do zbadania, czy wybór ten nie nosi cech dowolności. Przedmiotem oceny sądu jest kwestia, czy organ zebrał w sprawie cały materiał dowodowy i dokonał wyboru sposobu jej rozstrzygnięcia po wszechstronnym rozważeniu okoliczności sprawy, a stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnił w sposób wymagany przez przepisy kodeksu postępowania administracyjnego".

Dokonując kontroli we wskazany powyżej sposób, zarzut pierwszy uznać należy za uzasadniony. Zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać świadczenie w drodze wyjątku, jeżeli wnioskodawca spełnia łącznie następujące przesłanki:

1) jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym;

2) nie spełnia warunków ustawowych określonych w tym przepisie wskutek szczególnych okoliczności;

3) nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy w związku ze złym stanem zdrowia lub wiekiem;

4) nie posiada niezbędnych środków utrzymania.

Wymienione warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego rodzaju świadczenia.

W rozpoznawanej sprawie autor skargi kasacyjnej zarzucił Sądowi pierwszej instancji niewłaściwe zastosowanie tego przepisu w odniesieniu do przesłanki czwartej. Przesłanka ta jest dalece nieostra. Pomocne w stosowaniu tego przepisu w tej części jest ustalenie charakteru prawnego świadczenia w drodze wyjątku. Na tle całej ustawy określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna - pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w zwykłym trybie. Świadczenia z tego przepisu nie mają zatem charakteru roszczeniowego. Są finansowane z budżetu państwa (por. art. 84 ustawy), a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który jest gromadzony przez ubezpieczonych.

Świadczenie to nie jest także świadczeniem socjalnym, czyli jedną z form pomocy społecznej, przyznawanym wyłącznie według potrzeb ze względu na trudną sytuację materialną wnioskodawcy. Nie sposób jednak nie dostrzec, że np. przesłanka pierwsza pozostaje w pewnym związku z podleganiem ubezpieczeniu

i uiszczaniem składek na ubezpieczenie.

Przedmiotowe świadczenie ma w rzeczywistości charakter mieszany, a to

w jakim stopniu ma bardziej charakter ubezpieczeniowy, a w jakim bardziej pomocowy zależy od indywidualnej sprawy. Wyjątkowy charakter świadczenia z art. 83 ust. 1 ustawy i jego mieszany charakter ubezpieczeniowo-socjalny determinuje wykładnię przesłanki "nie posiadania niezbędnych środków utrzymania". Przesłanka ta nie jest pojęciem zdefiniowanym w ustawie, w konsekwencji czego dookreślenie jej znaczenia stało się zadaniem praktyki stosowania prawa. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęto, iż należy ją ocenić, porównując sytuację materialną ubiegającego się o świadczenie z wysokością świadczeń określonych w przepisach jako minimalne. Takim miernikiem stała się najniższa emerytura (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 września 2006 r., sygn. akt I OSK 1112/06). Oznacza to, iż ocena nieposiadania niezbędnych środków utrzymania została do pewnego stopnia zobiektywizowana przez oderwanie jej od subiektywnych i indywidualnych potrzeb wnioskodawcy. Okoliczności indywidualne mają natomiast znaczenie na gruncie świadczeń alimentacyjnych regulowanych przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, czy świadczeń przyznawanych z zakresu pomocy społecznej. Pewna obiektywizacja kategorii prawnej środków niezbędnych do utrzymania nie pozwala jednak nie dostrzec, iż ustawodawca posługuje się w ramach jej konstrukcji pojęciem "posiadania" i dodatkowo dookreśla je wskazując, iż chodzi o posiadanie środków przeznaczanych na utrzymanie.

Oznacza to, iż konstrukcja prawna "nieposiadania niezbędnych środków utrzymania", o której mowa w art. 83 ust. 1 ustawy, nie została w pełni zobiektywizowana przez przyjęcie jako punktu odniesienia wysokości świadczeń minimalnych, jako granicy posiadania lub nieposiadania niezbędnych środków utrzymania, gdyż w tym sformułowaniu zawarty został obowiązek badania indywidualnej sytuacji wnioskodawcy. Obowiązek ten nie pozwala zakwalifikować potrącanej części dochodu męża wnioskodawczyni na świadczenia alimentacyjne na podstawie tytułów wykonawczych, jako dochodu pozostającego na pokrycie kosztów utrzymania rodziny, gdyż potrącane środki nie są przeznaczane w rzeczywistości na utrzymanie wnioskodawczyni.

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, należy zauważyć, że dochód męża wnioskodawczyni wynoszący 2700 zł brutto obciążony jest kwotą 1250 zł, co oznacza, iż mąż wnioskodawczyni nie posiada na pokrycie kosztów utrzymania swojego i wnioskodawczyni kwoty 2700 zł brutto miesięcznie. Przyjęcie przez Prezesa ZUS, że w takiej sytuacji dochód przypadający na jednego członka rodziny wynosi 1350 zł brutto, a więc więcej niż wynosi od 1 marca 2020 r. najniższa emerytura, która opiewa na kwotę 1200 zł brutto, było błędne. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika także, czy mąż wnioskodawczyni realizuje względem niej obowiązek alimentacyjny i w jakiej formie to czyni. Błędne i niewystarczające ustalenie stanu faktycznego doprowadziło do niewłaściwego zastosowanie przepisu art. 83 ust. 1 ustawy i nieuprawnionego przyjęcia, iż wnioskodawczyni posiada niezbędne środki utrzymania. Organ nie dostrzegł także, iż wnioskodawczyni pozostaje w faktycznej separacji z mężem, co oznacza, iż zachodzi konieczność utrzymywania dwóch mieszkań, w których zamieszkują małżonkowie, co zmniejsza sumę środków pozostających na pokrycie pozostałych kosztów utrzymania. Popełnione błędy procesowe na etapie wyjaśniania sprawy, a tym samym brak koniecznych ustaleń faktycznych, doprowadziły do nieuprawnionego przyjęcia, że skarżąca posiada niezbędne środki utrzymania. W takiej sytuacji organ stwierdził, że wnioskodawczyni a limine nie należy do kręgu osób mogących ubiegać się o świadczenie w drodze wyjątku i nie dokonał zbadania pozostałych przesłanek przyznania tego świadczenia.

W rozpoznawanej sprawie organ naruszył tym samym przepisy regulujące proces wyjaśniania sprawy, wskazane w pierwszym zarzucie (tj. art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a.), co doprowadziło do naruszenia przepisu art. 83 ust. 1 ustawy przez jego niewłaściwe zastosowanie. Tak Sąd pierwszej instancji, jak i organ bezpodstawnie przyjęli, iż wnioskodawczyni posiada niezbędne środki utrzymania. Stanowisko takie jest nieuprawnione w świetle zgromadzonego materiału dowodowego. Obowiązkiem organu ponownie rozpoznającego sprawę będzie dokonanie ustaleń faktycznych dotyczących tej i pozostałych przesłanek wynikających z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy, w tym rozważenie m.in. czy wnioskodawczyni nie spełnia warunków ustawowych określonych w tym przepisie wskutek szczególnych okoliczności.

W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję organu, uznając że sprawa nie jest dostatecznie wyjaśniona i wymaga przeprowadzenia dalszych czynności wyjaśniających przeprowadzonych przed organem. W takiej sytuacji rozpoznawanie zarzutu drugiego stało się zbędne.

Zgodnie z art. 254 § 1 p.p.s.a. właściwym do rozpoznania wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.