Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 31/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2023-03-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: § 9 ust. 3 i ust. 9 pkt 1 lit. b, § 9 ust. 12, § 31 ust. 1 i ust. 2
journal: Dz.U. 2015 poz 370
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Rolnictwo ekologiczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020. (Dz. U. poz. 370  z późn. zm.).
article: art. 44 ust. 1
journal: Dz.U. 2015 poz 349
law: Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz  Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020
journal: Dz.U.UE.L 1995 nr 312 poz 1 art. 3 ust. 1.
law: Rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) NR 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot  Europejskich.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Katarzyna Górska Sędziowie sędzia WSA Jolanta Strumiłło (sprawozdawca) sędzia WSA Andrzej Brzuzy po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 1 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P. B. na decyzję Dyrektora Warmińsko-Mazurskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Olsztynie z dnia 8 listopada 2022 r., nr 243/OR14/2022 w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności ekologicznych (PROW 2014-2020) oddala skargę.


UZASADNIENIE

P. B. (dalej jako skarżący, beneficjent, wnioskodawca, strona) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (dalej WSA) w Olsztynie skargę na decyzję z 8 listopada 2022 r., którą Dyrektor Warmińsko-Mazurskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Olsztynie (dalej jako Dyrektor ARiMR) utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Olsztynie (dalej jako Kierownik ARiMR) z 16 grudnia 2021 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności ekologicznych (PROW 2014-2020).

Kierownik ARiMR wydał decyzję na skutek uchylenia decyzji organów ARiMR obu instancji przez WSA w Olsztynie, wyrokiem z 26 maja 2021 r. sygn. akt I SA/Ol 193/21. Sąd uchylił decyzję Dyrektora ARiMR z 9 grudnia 2020 r. oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Kierownika ARiMR z 14 października 2020 r.

Z nadesłanych przez organ akt sprawy i uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że bezpośrednią przyczyną ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności ekologicznych stało się nieuwzględnienie przez organy ARiMR trzech koni w okresie referencyjnym na rok 2017, z uwagi na ich niezarejestrowanie. W konsekwencji wnioskodawca nie złożył Kierownikowi ARiMR wymaganego zaświadczenia w tym zakresie, w terminie do 31 października 2017 r.

Organy ustaliły, że wymagany w okresie referencyjnym od 15 marca 2017 r. do 30 września 2017 r. wpis do rejestru koniowatych uzyskano dopiero 19 września 2018 r.

Spowodowało to, że skarżący w ww. okresie referencyjnym nie spełniał warunku posiadania odpowiedniej liczby zarejestrowanych koni, jako kluczowego do przyznania płatności ekologicznej w ramach pakietu 11 – uprawy paszowe na gruntach ornych po okresie konwersji. Powyższe nieprawidłowości stwierdzono rozpoznając wniosek z 9 maja 2017 r. (data wpływu do organu I instancji) o przyznanie płatności na 2017 r. – w drugim roku realizacji zobowiązania płatności ekologicznej, co znalazło odzwierciedlenie na str. 5 decyzji ostatecznej z 15 czerwca 2018 r. (karta nr 3 z 19 akt organu).

Ze znanego już stronom z uzasadnienia wyroku WSA w Olsztynie z 26 maja 2021 r. sygn. akt I SA/Ol 193/21 stanu faktycznego wynika, że Kierownik ARiMR zawiadomieniem z 23 kwietnia 2019 r. zainicjował z urzędu postępowanie w zakresie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności ekologicznych za 2016 r., przyznanych na mocy decyzji tego organu z 2 czerwca 2017 r. (k. 1 z 22). W toku opisanego już w prawomocnym wyroku WSA w Olsztynie z 26 maja 2021 r. sygn. akt I SA/Ol 193/21 postępowania, organ I instancji wydawał 30 września 2019 r., 16 lipca 2020 r. i 14 października 2020 r. decyzje o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności do zwrotu, które były następnie uchylane przez Dyrektora ARiMR odpowiednio decyzjami z 15 kwietnia 2020 r., 10 września 2020 r. i 9 grudnia 2020 r.

Po przeprowadzeniu dodatkowego postępowania Kierownik BP ARiMR w decyzji z 16 grudnia 2021 r. wyliczył kwotę 18.052,17 zł nienależnie pobranych płatności ekologicznych (PROW 2014-2020). Podał, że wypełniając zalecenia Sądu uzyskał odpowiedź [...] Związku Hodowców Koni w [...] (dalej jako ZHK) z 4 listopada 2021 r. wraz z zaświadczeniem ZHK, że strona była w posiadaniu w okresie referencyjnym od 15 marca 2017 r. do 30 września 2017 r. pięciu zarejestrowanych koni, o nr: [...],[...],[...],[...],[...] (k. 1 i 2 z 72).

Natomiast konie o numerach [.1.], [.2.], [.3.] nie mogą zostać uwzględnione do wyliczania wskaźnika DJP (duża jednostka przeliczeniowa inwentarza, dalej jako: "DJP") w okresie referencyjnym na rok 2017, ponieważ w wymaganym okresie referencyjnym nie były zarejestrowane. Wpis do rejestru koniowatych uzyskały dopiero 19 września 2018 r., czyli po wymaganym na rok 2017 okresie referencyjnym. Powyższe ustalenia stały się kluczowe dla płatności z pakietów 8 i 11, wyliczonej jako nienależnie pobranej (k. 11 z 73 verte – 12 z 73v).

Beneficjent w odwołaniu od tej decyzji podniósł, że zrealizował pięcioletnie zobowiązanie ekologiczne spełniając warunki przyznania tej płatności, a liczba koni w gospodarstwie, w czasie trwania zobowiązania ekologicznego, nigdy nie była niższa niż wymagały tego zasady programu. Wniósł o wstrzymanie wykonania decyzji Kierownika ARiMR.

Dyrektor ARiMR w uzasadnieniu decyzji z 8 listopada 2022 r. powołał m.in. § 9 ust. 1 i ust. 3 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Rolnictwo ekologiczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020, dalej jako rozporządzenie ekologiczne (Dz.U. z 2015 r., poz. 370 ze zm.), w brzmieniu na kampanię w 2017 r.

Podał, że w przypadku zobowiązań lub płatności wieloletnich cofnięcia stosuje się również do kwot już wypłaconych w latach poprzednich na daną operację. Wynika to z art. 35 ust. 4 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 z 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 181 z 20.06.2014 r., str. 48 ze zm.), dalej jako rozporządzenie 640/2014. Przepis ten jest przepisem szczególnym pozwalającym w przypadku zobowiązań wieloletnich, a takim jest zobowiązanie ekologiczne, na odzyskiwanie kwot dotychczas wypłaconych.

Organ odwoławczy zauważył, że zaświadczenie o liczbie koni odnośnie płatności za 2016 r. skarżący przedłożył w terminie wskazanym w przepisach prawa – § 9 ust. 12 rozporządzenia ekologicznego, czyli do dnia 31 października roku, w którym złożył wniosek o przyznanie płatności ekologicznej. Natomiast odnośnie płatności za 2017 r. producent złożył zaświadczenie o posiadaniu odpowiedniej liczby koni, wystawione przez uprawniony organ, dopiero 19 września 2018 r., po wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności.

Organ doszedł do wniosku, że zaistniały przesłanki do zwrotu środków wypłaconych za 2016 r. z uwagi na okoliczność, na którą powołał się organ I instancji, że rolnik nie realizuje całego zobowiązania ekologicznego lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności określonych w rozporządzeniu ekologicznym (§ 31 ust. 1 rozporządzenia). Ponadto obowiązek zwrotu pobranych nienależnie płatności wynika wprost z art. 44 ust. 1 ustawy z 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020, dalej jako ustawa PROW.

Organ zauważył, że skarżący realizował od 2016 r. dwa różnego rodzaju zobowiązania ekologiczne, stosownie do: 1) § 4 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia ekologicznego, tj. w ramach pakietu wymienionego w ust. 1 pkt 1-3, 5, 7-9 lub 11 lub wariantu wymienionego w ust. 1 pkt 4 lit. b lub pkt 10 lit. b, czyli tzw. zobowiązanie na gruntach ornych, na powierzchni 24,23 ha; 2) § 4 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia ekologicznego, tj. w ramach pakietu wymienionego w ust. 1 pkt 4 lit. a lub c lub pkt 10 lit. a lub c, czyli tzw. zobowiązanie w ramach upraw sadowniczych na powierzchni 1,12 ha. Uznał, że w niniejszej sprawie zwrot płatności ekologicznej za 2016 r. powinien dotyczyć wyłącznie powierzchni objętej zobowiązaniem ekologicznym na gruntach ornych, o łącznej powierzchni 21,51 ha, z uwzględnieniem pakietów realizowanych na tej konkretnej powierzchni w 2016 r., na której w 2017 r. stwierdzono niespełnienie warunku.

W ocenie Dyrektora ARiMR z przepisów rozporządzenia ekologicznego w brzmieniu obowiązującym w kampanii 2017 wynikały warunki, które należało spełnić łącznie, aby uzyskać płatność ekologiczną w pakiecie 11 – uprawy paszowe na gruntach ornych po okresie konwersji: prowadzić produkcję rolną zgodnie z przepisami o rolnictwie ekologicznym, przepisami rozporządzenia nr 834/2007 oraz przepisami wykonawczymi do tego rozporządzenia (§ 9 ust. 1) oraz posiadać w odpowiedniej liczbie w odpowiednim okresie zarejestrowane zwierzęta gatunków wymienionych w załączniku nr 5 do rozporządzenia ekologicznego (§ 9 ust. 3, § 9 ust. 9). Podkreślił, że przy ustaleniu spełnienia warunku posiadania zwierząt, bierze się pod uwagę zwierzęta posiadane w odpowiednim okresie i zgłoszone do odpowiedniego rejestru (zarejestrowane).

Do wyliczenia liczby DJP, zgodnie z § 9 ust. 10 rozporządzenia ekologicznego, należy brać pod uwagę konie posiadane w okresie od 15 marca 2017 r. do 30 września 2017 r., i jednocześnie zgłoszone do rejestru koniowatych prowadzonego przez uprawniony organ.

Na podstawie zaświadczenia o liczbie koni z 4 listopada 2021 r. organ doszedł do wniosku, że skarżący w okresie od 15 marca 2017 r. do 30 września 2017 r. posiadał pięć koni, w odniesieniu do których dokonał wymaganych, na podstawie przepisów o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt, zgłoszeń do rejestru koniowatych, o numerach już wyżej podanych (k. 2 z 72).

Organ przeanalizował kolejno wartość DJP koni w okresie referencyjnym od 15 marca 2017 r. do 30 września 2017 r. równą 5,847 (k. 5 z 84v). Przyjął wskaźnik 1,2 dla prawidłowo zarejestrowanych każdego z koni o numerze: [...],[...],[...],[...]. Natomiast dla konia o nr [...] urodzonego 15 sierpnia 2014 r., będącego w posiadaniu strony w okresie 15 marca - 30 września 2017 r.: - w okresie od 15 marca do 14 sierpnia 2017 r., tj. przez 153 dni przy wyliczeniu DJP uwzględniono współczynnik przeliczenia 1,0 (źrebaki powyżej 2 lat), - w okresie od 15 sierpnia do 30 września 2017 r,. tj. przez 47 dni - 1,2 (ogiery, klacze, wałachy); w związku z czym DJP dla ww. konia wyliczył na 1,047 (odpowiednio w okresach 0,765 + 0,235).

W konsekwencji powierzchnia zadeklarowana przez stronę we wniosku o przyznanie płatności na rok 2017 do płatności ekologicznej w ramach pakietu 11 – uprawy paszowe na gruntach ornych po okresie konwersji wyniosła 24,23 ha, w tym 2,72 ha upraw zostało zadeklarowanych z przeznaczeniem do wykorzystania jako nawóz zielony, pozostała część 21,51 ha upraw z przeznaczeniem do wykorzystania na paszę.

Dyrektor ARiMR wskazał, że na powierzchni 2,72 ha został spełniony warunek przyznania płatności ekologicznej stosownie do § 9 ust. 14a rozporządzenia ekologicznego – wykorzystane jako nawóz zielony. Natomiast na pozostałej części, tj. na 21,51 ha należało spełnić warunek posiadania zarejestrowanych zwierząt stosownie do § 9 ust. 3 pkt 2 i 9 rozporządzenia ekologicznego.

Wyliczył wskaźnik DJP na hektar gruntu: 0,27 (5,847 DJP / 21,51 ha = 0,27) i stwierdził, że beneficjent w roku 2017 nie spełnił warunku określonego w § 9 ust. 3 rozporządzenia ekologicznego, wyliczony wskaźnik DJP na hektar gruntu wynosił bowiem mniej niż wymagane minimalne 0,3 DJP na hektar. To powoduje, że wnioskodawca nie wywiązał się w pełni z realizacji podjętego dobrowolnie zobowiązania ekologicznego i ma zastosowanie § 31 ust. 1 rozporządzenia ekologicznego, na podstawie którego płatność ekologiczna podlega zwrotowi.

Mając na uwadze § 31 ust. 1 rozporządzenia ekologicznego oraz art. 35 ust. 4 rozporządzenia 640/2014, Dyrektor ARiMR doszedł do wniosku, że brak spełnienia opisanego warunku przyznania płatności ekologicznej w 2017 r. skutkuje koniecznością ustalenia nienależnie pobranych płatności ekologicznych w roku poprzednim, tj. w 2016. Strona rozpoczęła wtedy pięcioletnie zobowiązanie w ramach programu ekologicznego. Zestawił w tabeli (k. 8 z 84v) działki co do których istnieje i nie istnieje obowiązek zwrotu pobranej płatności, wraz z wyliczeniem powierzchni.

Organ odwoławczy przedstawił wyliczenia kwoty płatności do zwrotu. Zarzuty odwołania uznał za nieuzasadnione. Wymóg rejestracji koni ocenił jako kluczowy dla uwzględnienia zwierząt przy wyliczaniu płatności.

Ponadto ocenił, że obowiązek zwrotu płatności nienależnej nie uległ przedawnieniu. Okres przedawnienia w niniejszej sprawie wynosi 4 lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości, co wynika z art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE Nr L 312, s. 1 z 23.12.1995 r. ze zm.), dalej jako rozporządzenie 2988/95. Organ odwoławczy powołał art. 1 ust. 2 rozporządzenia 2988/95 i za datę dopuszczenia się nieprawidłowości uznał dzień 9 maja 2017 r., jako dzień złożenia wniosku o przyznanie płatności na rok 2017 przez skarżącego. Wniosek ten zawierał bowiem nieprawidłową deklarację. Termin przedawnienia został ponadto przerwany 26 kwietnia 2019 r., tj. w dniu poinformowania strony o wszczęciu postępowania w sprawie nienależnie pobranych płatności, i rozpoczął swój czteroletni bieg od nowa.

W skardze do tut. Sądu na powyższą decyzję beneficjent wniósł o uchylenie decyzji obu instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zarzucił naruszenie:

1. przepisów postępowania: art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. i art. 6, art. 8, art. 11 k.p.a., poprzez niewystarczające i niejasne wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, gdyż organ jednostronnie i zbyt formalistycznie potraktował przepisy dotyczące zwrotu płatności ekologicznej. Nie wyjaśniono całokształtu warunków przyznawania i zwrotu płatności, w przypadku gdy w rzeczywistości posiadał odpowiednią liczbę koni od 2016 r., czyli rozpoczęcia realizacji działania: rolnictwo ekologiczne,

2. prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy: art. 44 ust. 1 ustawy PROW, a także § 31 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia ekologicznego, poprzez uznanie, że beneficjent naruszył wskazane przepisy w sytuacji, gdy wnioskodawca w prawidłowy sposób realizował założenia programu od 2016 r., posiadając co najmniej wymaganą minimalną liczbę koni.

Zarzucono ponadto naruszenie art. 3 ust. 1 rozporządzenia 2988/95 poprzez uznanie, że w niniejszej sprawie nie doszło do przedawnienia mimo, że faktycznie doszło do przedawnienia, a organy nie wyjaśniły, dlaczego przyjęły akurat datę złożenia wniosku, tj. 9 maja 2017 r., jako datę powstania nieprawidłowości.

W treści skargi podniesiono, że organy ARiMR zbyt formalistycznie traktują przepisy dotyczące zwrotu nienależnie przyznanych płatności zwłaszcza, że nie kwestionowały fizycznego posiadania przez stronę koni we właściwej liczbie. Przyznały ponadto płatności w latach 2018-2020, czyli w kolejnych latach trwania działania: rolnictwo ekologiczne.

Organy nie ustaliły właściwie stanu faktycznego, gdyż podniosły brak wymaganej liczby koni w 2017 r., zamiast skupić się na całokształcie realizacji programu i fakcie posiadania przez skarżącego odpowiedniej liczby koni przez cały okres trwania programu. Zarzuciły ponadto brak współpracy przy wyjaśnieniu sprawy, skarżący jednak dostarczył wszelkie dokumenty. Z § 9 ust. 3 rozporządzenia ekologicznego wynika, że warunkiem przyznania płatności jest posiadanie koni, zatem nie powinny o tym decydować formalności i zaświadczenia, a fakt fizycznego ich posiadania. Organy mogły w łatwy sposób potwierdzić posiadaną liczbę koni poprzez przeprowadzenie kontroli na miejscu.

Skarżący przedstawił fragment wyroku WSA w Olsztynie z 19 czerwca 2018 r. sygn. akt I SA/OI 243/18. Uznał, że organy na siłę próbują wymusić zwrot otrzymanych opłat, zarzucając nieprawidłowości w realizacji programu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Na wstępie rozważań Sąd zauważa, że WSA w Olsztynie w powołanym już wyżej, prawomocnym wyroku z 26 maja 2021 r. sygn. akt I SA/Ol 193/21 podniósł, że liczba 5 koni, którą posługują się organy obu instancji, nie została jednoznacznie ustalona. Organ odwoławczy, przyjmując zbieżne z organem I instancji stanowisko, nie wykazał i nie uzasadnił w sposób niebudzący wątpliwości, w oparciu o jaki konkretnie materiał dowodowy stwierdził ostatecznie, że skarżący w interesującym okresie posiadał jedynie 5 zarejestrowanych koni. Organ I instancji powołał się na istotne dla sprawy dokumenty, zaświadczenie z 24 maja 2018 r., zaświadczenie z 30 października 2018 r. oraz bliżej nieokreślone wyjaśnienie Dyrektora ZHK w [...] – których w aktach administracyjnych nie ma (k. 8 z 43 i k. 8 z 50).

Sąd wskazał ponadto, że rozpatrując ponownie sprawę organ uwzględni ocenę oraz spostrzeżenia Sądu, i dokona niezbędnych dla rozstrzygnięcia sprawy ustaleń dotyczących stanu faktycznego, poddając zgromadzony materiał dowodowy wnikliwej i wszechstronnej analizie i ocenie, uzupełniając go w razie konieczności. W tym przede wszystkim ustali, czy skarżący realizuje materialnoprawne przesłanki zobowiązania ekologicznego, określone w przepisach prawa powszechnie obowiązującego, odnośnie spornej kwestii dotyczącej wymogu posiadania koni, których liczba w przeliczeniu na DJP (duże jednostki przeliczeniowe) na hektar powinna wynosić co najmniej 0,3 ha, stosownie do § 9 ust. 3 i ust. 9 pkt 1 lit. b rozporządzenia ekologicznego.

W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania przez tut. Sąd mają zastosowanie przede wszystkim kluczowe dla spornej kwestii przepisy rozporządzenia ekologicznego: § 31 ust. 1; § 9 ust. 3 pkt 1 i 2 w zw. z § 4 ust. 1 pkt 11; § 9 ust. 9 pkt 1 lit. b w zw. z § 9 ust. 12; § 9 ust. 10 pkt 2. Przepisy te zostały już całościowo omówione w uzasadnieniu prawomocnego wyroku WSA w Olsztynie wyroku z 26 maja 2021 r. sygn. akt I SA/Ol 193/21.

Obecnie Sąd jedynie zaznacza, że płatność ekologiczna jest przyznawana, jeżeli rolnik jest posiadaczem zwierząt gatunków wymienionych w załączniku nr 5 do rozporządzenia, m.in. koni, utrzymywanych zgodnie z przepisami wymienionymi w ust. 1, których liczba, w przeliczeniu na duże jednostki przeliczeniowe (DJP), wynosi co najmniej 0,3 DJP na hektar gruntów ornych i trwałych użytków zielonych (§ 9 ust. 3 pkt 1 i 2).

Ponadto bierze się pod uwagę zwierzęta posiadane przez rolnika lub jego małżonka w okresie od dnia 15 marca do dnia 30 września danego roku, w odniesieniu do których rolnik lub jego małżonek dokonali wymaganych na podstawie przepisów o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt zgłoszeń do rejestru koniowatych, o którym mowa w przepisach o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt, wskazane w zaświadczeniu wydanym przez podmiot prowadzący rejestr koniowatych, na formularzu opracowanym i udostępnionym przez Agencję - w przypadku koni. Zaświadczenie, o którym mowa w ust. 9 pkt 1 lit. b, rolnik składa do kierownika biura powiatowego Agencji do dnia 31 października roku, w którym złożył wniosek o przyznanie płatności ekologicznej (§ 9 ust. 9 pkt 1 lit. b w zw. z § 9 ust. 12).

Liczbę DJP oblicza się jako sumę iloczynów liczby poszczególnych rodzajów zwierząt i współczynników ich przeliczenia na DJP, które są określone w załączniku nr 6 do rozporządzenia, według średniego stanu z okresu określonego w ust. 8 pkt 3 lub ust. 9, przy czym liczba zwierząt jest ustalana na podstawie danych zawartych w zaświadczeniu, o którym mowa w ust. 9 pkt 1 lit. b. – w przypadku koni (§ 9 ust. 10 pkt 2).

Omawiana płatność podlega zwrotowi, jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania ekologicznego lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności ekologicznej określonych w rozporządzeniu (§ 31 ust. 1). Obowiązek zwrotu pobranych nienależnie płatności wynika ponadto wprost z art. 44 ust. 1 ustawy z 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz.U. z 2015 r., poz. 349 ze zm.), dalej jako ustawa PROW. Zgodnie z tym przepisem nienależne kwoty pomocy i pomocy technicznej podlegają zwrotowi wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych, chyba że przepisy, o których mowa w art. 1 pkt 1, lub przepisy ustawy, stanowią inaczej.

Mając na uwadze wyrok WSA w Olsztynie z 26 maja 2021 r. sygn. akt I SA/Ol 193/21, Kierownik ARiMR zasadnie dokonał niezbędnych ustaleń stanu faktycznego. Pismami z 20 i 25 października 2021 r. wystąpił do Dyrektora ZHK z prośbą o wskazanie liczby posiadanych i zarejestrowanych koni przez skarżącego w okresie referencyjnym od 15 marca do 30 września 2017 r. (pisma: od k. 1 z 68 do k. 1 z 70). W odpowiedzi Dyrektor ZHK w piśmie z 4 listopada 2021 r. wskazał w załączonym zaświadczeniu posiadane i zarejestrowane przez beneficjenta konie w okresie referencyjnym na rok 2017, czyli od 15 marca do 30 września 2017 r. Są to konie o nr [...],[...],[...],[...],[...].

Natomiast trzy konie o numerach [.1.], [.2.], [.3.] nie były objęte rejestracją w wymaganym okresie referencyjnym. Z tego powodu organ nie uwzględnił tych koni do wyliczania ww. wskaźnika DJP. Wpis do rejestru koniowatych wskazanych trzech zwierząt nastąpił dopiero 19 września 2018 r., czyli po wymaganym na rok 2017 okresie referencyjnym. Powyższe ustalenia wynikają z jednoznacznych danych rejestracyjnych, które są kluczowe dla płatności z pakietów 8 i 11, wyliczonej jako nienależnie pobranej na str. 11 z 73 verte – 12 z 73v akt organu.

Organy w zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji, prawidłowo przyjęły, że skarżący w 2017 r. nie spełnił warunku określonego w § 9 ust. 3 rozporządzenia ekologicznego, wyliczony wskaźnik DJP na hektar gruntu wynosił bowiem mniej niż wymagane minimalne 0,3 DJP na hektar. Powyższe wynika bezpośrednio z przyjęcia, że trzy konie o nr [.1.], [.2.], [.3.], nie były objęte rejestracją w wymaganym okresie referencyjnym.

Mając na uwadze, że wniosek o przyznanie płatności ekologicznej na 2017 r. został złożony 9 maja 2017 r., organy ARiMR do 31 października 2017 r. nie dysponowały dokumentami, które zawierałby wszystkie potrzebne dane do wyliczenia DJP i przyznania wnioskowanej płatności ekologicznej. Wobec tego ostateczną decyzją z 15 czerwca 2018 r. Kierownik ARiMR przyznał skarżącemu płatności na 2017 r. z pominięciem płatności ekologicznych.

W tej sytuacji Dyrektor ARiMR zasadnie przyjął, że brak spełnienia opisanego warunku przyznania płatności ekologicznej w 2017 r. skutkuje koniecznością ustalenia nienależnie pobranych płatności ekologicznych w roku poprzednim – 2016. Strona rozpoczęła wtedy pięcioletnie zobowiązanie w ramach programu ekologicznego. Przekonują do tego przepisy cytowanego już wyżej § 31 ust. 1 rozporządzenia ekologicznego, a także art. 35 ust. 4 ww. rozporządzenia 640/2014, zgodnie z którym: w przypadku zobowiązań lub płatności wieloletnich cofnięcia w oparciu o kryteria określone w ust. 3 stosuje się również do kwot już wypłaconych w latach poprzednich na daną operację. Przy czym zwrot płatności ekologicznej za 2016 r. dotyczy wyłącznie powierzchni objętej zobowiązaniem ekologicznym na gruntach ornych, o łącznej powierzchni 21,51 ha, z uwzględnieniem pakietów realizowanych na tej konkretnej powierzchni w 2016 r., na której w 2017 r. stwierdzono niespełnienie warunku.

W tym miejscu Sąd podkreśla, że nie budzą wątpliwości wyliczenia, zgodnie z którymi wskaźnik DJP wynosi 5,847, powierzchnia deklarowana w ramach pakietu 11. Uprawy paszowe na gruntach ornych po okresie konwersji, na której powinien być spełniony warunek posiadania zwierząt wynosi 21,51 ha, w związku z czym wskaźnik DJP na hektar gruntu wynosi 0,27 (5,847 DJP/21,51 ha = 0,27). Jest to konsekwencją przyjęcia wskaźnika 1,2 dla prawidłowo zarejestrowanych każdego z koni o numerze: [...],[...],[...],[...]. Natomiast dla konia o nr [...] urodzonego 15 sierpnia 2014 r., będącego w posiadaniu strony w okresie 15 marca - 30 września 2017 r.: - w okresie od 15 marca do 14 sierpnia 2017 r., tj. przez 153 dni przy wyliczeniu DJP uwzględniono współczynnik przeliczenia 1,0 (źrebaki powyżej 2 lat), - w okresie od 15 sierpnia do 30 września 2017 r,. tj. przez 47 dni: 1,2 (ogiery, klacze, wałachy); w związku z tym DJP dla ww. konia wyliczono na 1,047 (odpowiednio w okresach 0,765 + 0,235). Łącznie DJP dla ww. zwierząt wyniósł 5,847.

Dyrektor ARiMR przedstawił ponadto w zaskarżonej decyzji niebudzące wątpliwości zestawienia działek, co do których istnieje i nie istnieje obowiązek zwrotu pobranej płatności, oraz wyliczenie powierzchni (k. 8 z 84v).

Podsumowując powyższe Sąd stwierdził, że organy prawidłowo nie wzięły pod uwagę trzech koni nieobjętych rejestracją wymaganą przez § 9 ust. 3 i ust. 9 pkt 1 lit. b rozporządzenia ekologicznego. Beneficjent naruszył te przepisy, co stało się bezpośrednio powodem zwrotu nienależnie pobranych płatności ekologicznych (PROW 2014-2020) w kwocie 18.052,17 zł.

Sąd nie dopatrzył się naruszenia przez organy przepisów postępowania: art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. i art. 6, art. 8, art. 11 k.p.a., jak też prawa materialnego: art. 44 ust. 1 ustawy PROW i § 31 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia ekologicznego.

Wszystkie zarzuty skarżący opiera głównie na okoliczności, że faktycznie posiadał co najmniej wymaganą minimalną liczbę koni przez cały okres trwania programu płatności ekologicznych, co powoduje, że nie powinny o tym decydować formalności i zaświadczenia.

W tym zakresie Sąd wypowiedział się już wyżej uznając za prawidłową i zgodną z prawem ocenę organów o kluczowym dla sprawy wymogu zarejestrowania trzech koni, które uzyskały wpis do rejestru koniowatych dopiero 19 września 2018 r., czyli po wymaganym na rok 2017 okresie referencyjnym. Zgłoszenie koni do rejestru koniowatych, wymienionego w § 9 ust. 9 pkt 1 lit. b rozporządzenia ekologicznego, i złożenie przez rolnika zaświadczenia, o którym mowa w ust. 9 pkt 1 lit. b, do kierownika biura powiatowego Agencji do 31 października roku, w którym złożył wniosek o przyznanie płatności ekologicznej, stanowi niezbędny wymóg prawny przy wyliczaniu płatności ekologicznej. Nie jest jedynie zbędną formalnością, jak to podnosi skarżący. Ponadto nie ma znaczenia potwierdzenie w inny sposób niż wymagany prawem faktycznej liczby koni w gospodarstwie. Obowiązek zgłoszenia koni do rejestru i złożenia przez rolnika zaświadczenia ciąży na beneficjencie, co czyni bezzasadnym zarzut braku postulowanej w skardze kontroli organu na miejscu.

Należy podkreślić, że termin do złożenia zaświadczenia, wynikający z § 9 ust. 12 rozporządzenia ekologicznego, jest terminem proceduralnym, ponieważ jest to termin dla dokonania czynności przez strony. Jego niezachowanie ogranicza się zatem do bezskuteczności procesowej czynności, co w konsekwencji wpływa na sytuację materialnoprawną strony. Takie wnioski wynikają z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 kwietnia 2018 r. sygn. akt I GSK 247/18.

Powyższe nie oznacza jednak, że organ miał obowiązek poszukiwania dowodów potwierdzających posiadanie przez rolnika koni. W odróżnieniu bowiem od postępowania administracyjnego uregulowanego w Kodeksie postępowania administracyjnego, w przypadku postępowań uregulowanych w ustawie PROW, ustawodawca nie przewidział obowiązywania zasady prawdy obiektywnej, określonej w art. 7 k.p.a., ustalając, że organy prowadzące postępowanie zobowiązane są jedynie do wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego (art. 27 ust. 1 ustawy PROW). W art. 27 ust. 2 ustawy RROW przyjęto ponadto zasadę, że ciężar dowodu spoczywa na osobie, która z tego faktu będzie wywodzić skutki prawne. Konsekwencją tego jest przeniesienie na wnioskodawcę inicjatywy dowodowej w zakresie wykazania spełnienia warunków przyznania wnioskowanej pomocy oraz brak po stronie organu obowiązku aktywnego poszukiwania dowodów na tę okoliczność i działania z urzędu w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego (por. wyrok NSA z 11 lutego 2022 r. sygn. akt I GSK 2180/18). NSA we wskazanym wyroku uznał, że rolnik co roku musi składać aktualne zaświadczenie o posiadaniu zwierząt. Nie zmienia powyższego odmienna ocena prawna przedstawiona w powołanym w skardze wyroku WSA w Olsztynie z 19 czerwca 2018 r. sygn. akt I SA/OI 243/18.

Zarzut przedawnienia również nie jest zasadny. Okres przedawnienia wynosi 4 lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości, co wynika z art. 3 ust. 1 rozporządzenia 2988/95. W myśl art. 1 ust. 2 rozporządzenia 2988/95, nieprawidłowość oznacza jakiekolwiek naruszenie przepisów prawa wspólnotowego wynikające z działania lub zaniedbania ze strony podmiotu gospodarczego, które spowodowało lub mogło spowodować szkodę w ogólnym budżecie Wspólnot lub w budżetach, które są zarządzane przez Wspólnoty, albo poprzez zmniejszenie lub utratę przychodów, które pochodzą ze środków własnych pobieranych bezpośrednio w imieniu Wspólnot, albo też w związku z nieuzasadnionym wydatkiem.

Organ odwoławczy prawidłowo za datę dopuszczenia się nieprawidłowości uznał zatem dzień 9 maja 2017 r. jako dzień złożenia wniosku beneficjenta o przyznanie płatności na rok 2017. Organ jednoznacznie wyjaśnił, że wniosek ten zawierał nieprawidłową deklarację. Dlatego od tego dnia należy liczyć rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia. W związku z powyższym obowiązek zwrotu płatności nienależnej nie uległ przedawnieniu, a bieg tego terminu został przerwany 26 kwietnia 2019 r., tj. w dniu poinformowania strony o wszczęciu postępowania w sprawie nienależnie pobranych płatności i rozpoczął swój czteroletni bieg od nowa.

Podsumowując, na podstawie zaświadczenia Dyrektora ZHK z 4 listopada 2021 r. ustalono w toku ponownego rozpatrzenia sprawy, że skarżący nie zrealizował materialnoprawne przesłanki zobowiązania ekologicznego, określone w § 9 ust. 3 i ust. 9 pkt 1 lit. b rozporządzenia ekologicznego. Nie spełnił wymogu posiadania koni, których liczba w przeliczeniu na DJP (duże jednostki przeliczeniowe) na hektar powinna wynosić co najmniej 0,3 ha. Wobec tego zaprezentowane przez skarżącego stanowisko nie może odnieść oczekiwanego skutku w postaci uchylenia decyzji obu instancji.

Uwzględniając powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej jako p.p.s.a.), orzekł o oddaleniu skargi jako niezasadnej.

Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 p.p.s.a., mając na uwadze spełnienie wymogów zawartych we wskazanych przepisach. Wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym złożył organ w odpowiedzi na skargę, a strona skarżąca nie zażądała przeprowadzenia rozprawy w terminie czternastu dni od doręczenia 19 stycznia 2023 r. zawiadomienia o złożeniu wniosku przez organ (k. 12-14 akt sądowych).

W ocenie Sądu, skierowanie niniejszej sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym umożliwiło rozstrzygnięcie sprawy bez szkody dla jej wyjaśnienia, przeciwdziałając jednocześnie stanowi przewlekłości postępowania. Wyjaśnić należy przy tym, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nie prowadzi do pominięcia argumentacji skarżącego, bowiem podnoszone przez niego argumenty, podobnie jak i argumenty organu, były wnikliwie rozważane przez Sąd w oparciu o akta sprawy oraz złożoną skargę wraz z odpowiedzią organu na skargę.

Przywoływane wyżej orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl.