Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 374/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2017-07-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6135 Odpady
Hasła tematyczne: Odpady
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 10, art. 11 ust. 1 i ust. 4
journal: Dz.U. 2016 poz 1987
law: Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach - tekst jedolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Stankowski Sędziowie WSA Izabela Bąk – Marciniak (spr.) WSA Tomasz Grossmann Protokolant st.sekr.sąd. Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lipca 2017 r. sprawy ze skargi Tartak "[...]" Spółka jawna P..C., J..C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2017 r., nr [...] w przedmiocie sprzeciwu wobec uznania materiałów drzewnych za produkty uboczne 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego Tartak "[...]" Spółka jawna P..C., J..C. kwotę [...](dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Sygn. akt IV SA/Po [...]

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 6 listopada 2015 r. Nr [...], na podstawie art. 11 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. z 2013 r. poz. 21 ze zm.), po rozpatrzeniu zgłoszenia przedsiębiorstwa Tartak "[...]" P.. C., J.. C. sp.j., Marszalek Województwa W. wyraził sprzeciw wobec uznania kawałków drewna, wiórów, trocin i pyłu drzewnego za produkt uboczny.

W uzasadnieniu swojej decyzji organ wskazał, że 18.02.2015 r. przedsiębiorstwo Tartak "[...]" P.. C., J.. C. sp.j., przedłożyło Marszałkowi Województwa W. zgłoszenie uznania kawałków drewna, wiórów, trocin i pyłu drzewnego za produkt uboczny. Marszałek Województwa W. decyzją znak: [...] z dnia 5.05.2015 r. wyraził sprzeciw wobec uznania kawałków drewna, wiórów, trocin i pyłu drzewnego za produkt uboczny. Powyższe wynikało z faktu, iż Wnioskodawca nie przedstawił dowodów potwierdzających spełnienie ustawowych warunków zawartych w art. 11 ust. 3 ustawy o odpadach.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania Spółki, decyzją znak: [...] z dnia 30.06.2015 r. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania przez Organ I instancji. W związku z powyższym Organ wezwał Wnioskodawcę do złożenia wyjaśnień merytorycznych dotyczących przedłożonej dokumentacji. Wnioskodawca przedłożył uzupełnienia, jednak zdaniem Organu nie były one wystarczające do wykazania, iż są spełnione warunki, o których mowa w art. 10 ustawy o odpadach.

Organ I instancji przytoczył treść przepisu art. 10 ustawy o odpadach, który przewiduje możliwość uznania za produkt uboczny, niebędący odpadem, przedmiotów lub substancji powstających w wyniku procesu produkcyjnego, którego podstawowym celem nie jest ich produkcja, jeżeli spełniają łącznie warunki wskazane w przepisach powyższego artykułu. Ponadto do zgłoszenia uznania przedmiotu lub substancji za produkt uboczny dołącza się dowody potwierdzające spełnienie warunków, o których mowa w art. 10 ustawy o odpadach.

W ocenie organu w rozpatrywanej sprawie nie przedstawiono dowodów, np. umów sprzedaży produktów ubocznych, zawartych z odbiorcami zewnętrznymi tudzież oświadczeń odbiorców zewnętrznych o nabywaniu tych produktów lub o chęci ich nabycia potwierdzających dalsze wykorzystanie przedmiotu lub substancji. W związku z powyższym, przedmiotowe zgłoszenie nie zawiera informacji określonych w art. 11 ust. 3 ustawy o odpadach.

W przypadku, gdy zgłoszenie nie zawiera wszystkich informacji, o których mowa w przepisach lub złożone informacje są niewystarczające do przyjęcia zgłoszenia, wówczas organ zgłasza sprzeciw w drodze decyzji. Wnioskodawca po dokonaniu uzupełnień ma możliwość dokonania nowego zgłoszenia.

Zgodnie z art. 11 ust. 4 ustawy o odpadach - uznanie przedmiotu lub substancji za produkt uboczny następuje, jeżeli marszałek województwa w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania zgłoszenia uznania przedmiotu lub substancji za produkt uboczny nie wyrazi sprzeciwu, w drodze decyzji. Jednocześnie przepisy ustawy nie określają przesłanek, których zaistnienie implikuje wyrażenie sprzeciwu. Konstrukcja ww. przepisu powoduje, że ustawodawca kwestię stwierdzenia owych przesłanek pozostawił uznaniu właściwego marszałka województwa. Za przesłankę wyrażenia sprzeciwu organ uznał niespełnienie przez Wnioskodawcę wymogów, o których mowa w art. 11 ust. 3 ustawy o odpadach, co zaistniało w przedmiotowej sprawie.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyło przedsiębiorstwo Tartak "[...]" P.. C., J.. C. sp.j. wskazując, że wniosek zawiera wszystkie informacje, a żądanie Organu I instancji przedstawienia umów bądź oświadczeń potencjalnych odbiorców o chęci ich nabycia potwierdzających dalsze wykorzystanie produktu wykracza poza uprawnienia organu w tym zakresie.

Odwołująca podkreśliła, że do dnia dzisiejszego Minister Środowiska nie wydał rozporządzenia określającego kryteria dotyczące uznania przedmiotu lub substancji za produkt uboczny. W tej sytuacji organ winien, na podstawie własnych kryteriów, dokonać oceny złożonego wniosku, a nie zasłaniać się jego niekompletnością. Z decyzji odmawiającej uznania wiórów, trocin i kawałków drewna za produkt uboczny poza stwierdzeniem, że nie spełnia on wymagań formalnych wynikających z art. 11 ust 3 ustawy o odpadach, nie wynika jakimi własnymi kryteriami kierował się Marszałek Województwa W. odmawiając uznania wiórów, trocin i kawałków drewna za produkt uboczny. Zdaniem spółki, skoro organ, na podstawie własnych, nieznanych spółce, kryteriów, dokonał oceny złożonego materiału, to odmowa uznania wiórów, trocin i kawałków drewna za produkt uboczny, winna wskazać jakie były to kryteria i którym elementom tych kryteriów spółka nie uczyniła zadość. W ocenie spółki, brak takiego uzasadnienia w rażący sposób narusza nie tylko przepis artykułu 7, czy 107 § 3, ale i artykułów 8, 9, 11, 77 par. 1 oraz 107 § 4 Kodeksu postępowania administracyjnego.

W ocenie spółki żądanie przez Marszałka Województwa W. okazania fikcyjnych dokumentów (co było możliwe do zrealizowania przez spółkę) tj. umów bądź oświadczeń odbiorców zewnętrznych o nabywaniu tych produktów łub chęci ich nabycia, potwierdzających dalsze wykorzystanie przedmiotów lub substancji daleko wykracza poza uprawnienia organu w tym zakresie. Spółka w uzupełnieniu z dnia 04 października wykazała sprzeczność polegającą na tym, że aby zawierać umowy na dostawę produktów ubocznych, bądź przyrzeczenie ich nabycia, wpierw należy uzyskać zgodę organu na przyznanie statusu produktu ubocznego (poprzez tzw. "milczącą zgodę"), a dopiero później podpisywać umowy (czy też zapewniania odbiorców zewnętrznych w tym zakresie.

Spółka, w przekazanych wyjaśnieniach, wskazała również na to, że w obrocie gospodarczym nie są zakazane umowy niepisane (umowy ustne), a ich skuteczność w obrocie gospodarczym wielokrotnie potwierdzały sądy. Ponadto spółka w wyjaśnieniach z 04 października wskazała, że ustawodawca, odmiennie niż np. w artykule 28 ust 2, czy art. 45 ust 2 ustawy o odpadach, nie nakłada na przedsiębiorcę obowiązku zawierania umów w formie pisemnej, co oznacza, że w pozostawił przedsiębiorcy w tym zakresie wolną rękę co do sposobu zawierania umów. Spółka przypomina również, że spalanie czystego drewna nie budziło, nie budzi i nie powinno budzić w przyszłości jakichkolwiek kontrowersji.

Spółka wskazała również na to, że stwierdzenie w art. 11 ust 3 ustawy o odpadach "w szczególności" nie daje podstaw do tego aby wyłącznie umowy i przyrzeczenia umów świadczyły o tym, że przyszły produkt uboczny zostanie prawidłowo zagospodarowany. Spółka zwraca uwagę na to, że Marszałek Województwa W. w żaden sposób nie odniósł się do informacji zawartych w pierwotnym wniosku, pierwszym odwołaniu do Samorządowego Kolegium Odwoławcze oraz uzupełnieniu z dnia 04 października 2015r, a dotyczących "wykorzystania wiórów, trocin i kawałków drewna na własne potrzeby, mimo, że w odwołaniu wskazała, że wszystkie fakty w przedmiocie odwołania są, lub powinny być znane organowi z urzędu, a w uzupełnieniu spółka przedstawiła komplet dokumentów potwierdzających możliwość wykorzystania wiórów, trocin i kawałków drewna we własnym zakresie. W ocenie spółki już samo wykorzystanie na potrzeby własne jest wystarczającym dowodem na to, że dalsze wykorzystanie przedmiotów lub substancji jest pewne, a urządzenia do tego celu są wystarczające.

W ocenie spółki wszystkie niezbędne dowody w zakresie uznania wiórów, trocin i kawałków drewna za produkt uboczny są faktami powszechnie znanymi lub znanymi organowi z urzędu i nie wymagają dodatkowych poświadczeń, a uznanie za produkt uboczny drewna w każdej postaci fizycznej nie wymaga szczególnego dowodzenia. Spółka przypomina również, że taki sam wyrób, dopóki traktowany jest jako odpad, i przekazany jest osobom fizycznym, nie wymaga jakiegokolwiek dowodzenia, że zostanie prawidłowo zagospodarowany, a proces spalania tego wyrobu w dowolnych kotłach CO (a nawet piecach, w tym tak prymitywnych jak piece kaflowe), jest jednym z rekomendowanych procesów odzysku.

Decyzją z dnia 30 stycznia 2017 r., [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Kolegium podkreśliło, że w czasie orzekania w niniejszej sprawie nie wydano przepisów wykonawczych określających szczegółowe kryteria dotyczące uznania przedmiotu lub substancji za produkt uboczny, kierując się względami ochrony środowiska, życia lub zdrowia ludzi.

W ocenie SKO złożony przez Wnioskodawcę wniosek co do zasady zawiera wymagane przepisami prawa informacje, dodatkowo z uwagi na wątpliwości w zakresie dalszego wykorzystywania przedmiotu wezwano Stronę do złożenia odpowiednich dokumentów potwierdzających dalsze wykorzystanie przedmiotu.

Kolegium podziela stanowisko wyrażone w odwołaniu że Wnioskodawca nie ma obowiązku przedkładania umów sprzedaży produktu, jednakże zgodnie z przywołanymi przepisami to na Wnioskodawcy ciąży obowiązek udowodnienia, że dalsze wykorzystywanie przedmiotu lub substancji jest pewne.

W zgłoszeniu uznania przedmiotu lub substancji za produkt uboczny Wnioskodawca wskazał, iż przewiduje wytworzenie rocznie ok. 600 Mg kawałków drewna, wiórów, trocin i pyłu drzewnego i jednocześnie iż wykorzysta te produkty w ilości ok. 350 Mg/rok jako paliwo we własnej kotłowni. Powyższa możliwość została udowodniona wskazaniem kotłów jakie Wnioskodawca posiada i ich specyfikacji technicznych. Wnioskodawca wskazał też iż pozostała ilość ok. 250 Mg/rok "sprzedawana jest odbiorcom zewnętrznym", stąd Organ i instancji wzywał do przedstawienia umów potwierdzających to twierdzenie.

Jednakże do dnia wydawania niniejszej decyzji Wnioskodawca nie przedstawił dowodów potwierdzających pewność dalszego wykorzystania ok. 250 Mg/rok produktów, o których uznanie za produkt uboczny wnioskował.

W ocenie Kolegium Organ I instancji podjął wszelki możliwe działania mające na celu wyjaśnienie sprawy, jednak to na Wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania pewności dalszego wykorzystania produktów.

Odnosząc się do twierdzeń Wnioskodawcy, iż dalsze wykorzystanie drewna jest w niniejszej sprawie faktem powszechnie znanym lub znanym organowi z urzędu Kolegium uznało, iż słuszne stanowisko w tym zakresie przedstawił Organ I instancji. Nie sposób przyjąć, iż stwierdzenie pewności dalszego wykorzystania przez Wnioskodawcę kawałków drewna, wiórów trocin i pyłu drzewnego może zostać oparte jedynie o wiedzę ogólna i doświadczenie życiowe pracownika organu prowadzącego sprawę.

Ustawodawca wskazał bowiem wyraźnie, iż Wnioskodawca winien wykazać spełnienie warunków w tym przesłanki, że dalsze wykorzystanie produktu jest pewne.

W ocenie Kolegium nie będzie przeszkód do uznania kawałków drewna, wiórów trocin i pyłu drzewnego jako produktu ubocznego, gdy tylko Wnioskodawca udowodni, że dalsze wykorzystanie produktu jest pewne. P. wymogi wynikające z ww. przepisów zostały bowiem w analizowanej sprawie spełnione.

Skargę na powyższą decyzję złożyła spółka jawna Tartak "[...]" P.. C., J.. C. wnosząc o uchylenie przedmiotowej decyzji i wskazując, że negatywna decyzja Marszałka Województwa W. jest dla spółki krzywdząca, bowiem narusza artykuły 6, 7, 8, 12, 77 § 1, i 77 § 4 Kpa.

Skarżąca wskazała, że uznanie substancji lub produktu za produkt uboczny winno być stosunkowo prostą czynnością administracyjną w przypadku drewna (po obróbce mechanicznej) i nie powinno być obarczone nadmiernymi procedurami badawczymi i administracyjnymi. W ocenie spółki wystarczającym było wykazanie, że skoro dla wiórów, trocin i kawałków drewna traktowanych jako odpad nie ma w zasadzie żadnych warunków ograniczających ich wykorzystywanie w typowych zastosowaniach (poprzez jakiekolwiek dowody), to organy nie powinny żądać takich dowodów celem uznania tych produktów jako produkt uboczny procesu (skoro we wniosku wymieniono takie zastosowania jak wymienione w rozporządzeniach MŚ w sprawie wykorzystania odpadów). Należy również pamiętać o tym, że uznanie substancji lub produktu za produkt uboczny zmniejsza ilość wykazywanych przez ich wytwórcę, a w konsekwencji dalej, kraj członkowski UE ilości wytwarzanych w procesach przemysłowych odpadów. W ten sposób zmienia się postrzeganie takiego kraju na arenie wspólnoty europejskiej w zakresie gospodarowania zasobami przyrodniczymi.

W ocenie Skarżącej, skoro Kolegium uznało, że niedopuszczalne jest żądanie umów potwierdzających wykorzystanie przedmiotu lub substancji do określonych celów, a spółka wykazała, że drewno rozdrobnione mechanicznie pochodzi z naturalnego surowca, który występuje w przyrodzie i nie stwarza zagrożenia dla zdrowia i środowiska to nie są konieczne dalsze dowody w postaci badań wykonanych przez laboratoria, o których mowa w art. 147a ustawy Prawo ochrony środowiska. W ocenie spółki, we wniosku jak i jego uzupełnieniu wskazano, że wytworzone przez nią produkty będące przedmiotem wniosku mogą zostać właściwie wykorzystane (inny niż umowy i badania dowód). Spółka uważa, że dowód taki został przeprowadzony poprzez wskazanie historycznych jak i bieżących zastosowań rozdrobnionego drewna oraz metod wykorzystania (spalanie w kotłach czy ścielenie podłóg dla zwierząt gospodarskich) i nie budzi on najmniejszych wątpliwości co pewności wykorzystania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 cytowanego przepisu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że w grę wchodzi kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonana pod względem zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś wg kryteriów słuszności.

Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc związany wnioskami i zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718).

Rozpoznając skargę w przedmiotowej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że zasługuje ona na uwzględnienie.

W przedmiotowej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Marszałka Województwa, który wyraził sprzeciw wobec uznania kawałków drewna, wiórów, trocin i pyłu drzewnego uzyskiwanych w toku produkcji przez skarżącą Spółkę za produkt uboczny. Wyrażenie sprzeciwu organy administracji uzasadniały niespełnieniem przez Wnioskodawcę wymogów, o których mowa w art. 11 ust. 3 ustawy o odpadach.

W pierwszej kolejności należy podnieść, iż w zakresie uznania danego produktu za produkt uboczny zastosowanie znajduje ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz.U.2016.1987 j.t., powoływanej dalej jako u.o.). Obecnie nie ma konkretnych uregulowań prawnych dotyczących możliwości zakwalifikowania pozostałości drewnopochodnych jako produkt uboczny. Obecne uregulowania nie pozwalają również na formułowanie kategorycznych twierdzeń w zakresie takiej kwalifikacji odnośnie pozostałości drewnopochodnych.

Pojęcie produktu ubocznego jest relatywnie nowe dla polskiego prawa, stąd też występować mogą trudności przy stosowaniu przepisów go dotyczących. Problemy takie mogą występować na poziomie weryfikowania kumulatywnego spełnienia warunków przewidzianych w u.o. oraz stosowania przepisów dotyczących postępowania administracyjnego w zakresie nadania przedmiotowi lub substancji statusu produktu ubocznego. Sprawdzenie wypełnienia kryteriów opisanych u.o. jest o tyle trudne, że w większości przypadków wymaga pogłębionej analizy abstrakcyjne zrekonstruowanego procesu produkcyjnego, którego wynikiem ma być produkt uboczny. Możliwość stwierdzenia integralności procesu produkcyjnego, w którym powstaje dana substancja, względem całości zachodzących procesów produkcyjnych może wymagać niejednokrotnie specjalistycznej wiedzy technicznej, zwłaszcza wobec zaniku konieczności występowania bezwzględnych powiązań substancji z miejscem wytwarzania i przetwarzania, co spowodowane jest zwiększającym się wyspecjalizowaniem zakładów produkcyjnych. Wymaga ona zatem wnikliwej analizy konkretnego przypadku, co spoczywa na organach administracji.

W ustawie o odpadach znajduje się definicja odpadu i produktu ubocznego.

Zgodnie z art. 3 pkt 6 u.o. odpad - to każda substancja lub przedmiot, których posiadacz pozbywa się, zamierza się pozbyć lub do których pozbycia się jest obowiązany.

Zgodnie z art. 10 u.o. przedmiot lub substancja, powstające w wyniku procesu produkcyjnego, którego podstawowym celem nie jest ich produkcja, mogą być uznane za produkt uboczny, niebędący odpadem, jeżeli są łącznie spełnione następujące warunki:

1) dalsze wykorzystywanie przedmiotu lub substancji jest pewne;

2) przedmiot lub substancja mogą być wykorzystywane bezpośrednio bez dalszego przetwarzania, innego niż normalna praktyka przemysłowa;

3) dany przedmiot lub substancja są produkowane jako integralna część procesu produkcyjnego;

4) dana substancja lub przedmiot spełniają wszystkie istotne wymagania, w tym prawne, w zakresie produktu, ochrony środowiska oraz życia i zdrowia ludzi, dla określonego wykorzystania tych substancji lub przedmiotów i wykorzystanie takie nie doprowadzi do ogólnych negatywnych oddziaływań na środowisko, życie lub zdrowie ludzi.

Czwarta przesłanka wymieniona w art. 10 u.o. stwarza największą swobodę interpretacyjną dla podmiotów stosujących prawo. Zastosowanie niedookreślonych zwrotów takich jak konieczność wskazania, że dana substancja lub przedmiot "spełniają wszystkie istotne wymagania, w tym prawne, w zakresie produktu, ochrony środowiska oraz życia i zdrowia ludzi, dla określonego wykorzystania tych substancji" oraz że ich wykorzystanie "nie doprowadzi do ogólnych negatywnych oddziaływań na środowisko i zdrowie ludzi", pozostawia znaczną swobodę interpretacyjną w rękach organów administracji publicznej. Swoboda ta jest ograniczona jedynie przez wymóg stosownego, szczegółowego uzasadnienia.

Najjaśniejszym kryterium wymagającym spełnienia jest zgodność z wymogami prawa. Ilekroć zatem na posiadaczu substancji lub przedmiotu będzie spoczywał obowiązek postąpienia z nimi jak z odpadem (na przykład unieszkodliwienie lub poddanie procesowi odzysku przy użyciu określonych metod), można stwierdzić, że mamy do czynienia z odpadem. A contrario, jeśli na posiadaczu nie ciąży obowiązek prawny powzięcia konkretnych czynności wobec pozostałości procesu produkcyjnego, nadanie statusu produktu ubocznego jest zgodne z prawem (patrz "Aktualne Problemy Prawa Gospodarowania Odpadami" praca zbiorowa pod redakcją Ewy Olejniczak, Adama Kuca i Marka Suski, Katowice 2016, wyd.pierwsze).

Kolejną przesłanką jest wykorzystanie w zakresie produktu, ochrony środowiska oraz życia i zdrowia ludzi. Oceniając, czy jest ona spełniona w części dotyczącej wykorzystania w zakresie produktu, należy zwrócić uwagę na zgodność specyfikacji substancji stanowiącej pozostałość procesu produkcyjnego ze specyfikacjami technicznymi substancji podobnych, które występują na rynku. O spełnieniu tej przesłanki w zakresie ochrony środowiska oraz życia i zdrowia ludzi może również świadczyć czynienie zadość wymaganiom określonym ustawą o ogólnym bezpieczeństwie produktu. Przy braku odpowiednich specyfikacji, można uznać, że parametry techniczne substancji lub przedmiotu są właściwe.

Sformułowanie "nie doprowadzi do ogólnych negatywnych oddziaływań na środowisko i zdrowie ludzi" uprawnia do wysunięcia tezy o konieczności dokonania każdorazowego bilansu korzyści i zagrożeń płynących z zaklasyfikowania pozostałości procesu produkcyjnego jako odpadu lub produktu ubocznego. Zdarzyć się może bowiem, że substancja lub przedmiot będą przynosiły większą korzyść pod względem ekonomii środowiskowej również przez fakt niewywoływania negatywnych skutków oddziaływania na środowisko po nadaniu jej statusu odpadu.

Zarówno odpad jak i produkt uboczny są przedmiotem lub substancją. Odpad może być pozostałością procesu produkcyjnego (ale nie tylko) a produkt uboczny zawsze jest pozostałością procesu produkcji, której celem nie jest jego produkcja. Koncentrując się na istotnej dla sprawy pozostałości procesu produkcyjnego uznać należy, że cechą zasadniczą pozwalającą na odróżnienie odpadu od produktu ubocznego jest pozbycie się ich. Odpad jest bowiem przedmiotem lub substancją, którego/ej posiadacz się pozbywa, zamierza się pozbyć lub, do którego/ej pozbycia się jest zobowiązany. Natomiast produkt uboczny jest przedmiotem lub substancją, którego dalsze wykorzystanie jest pewne.

Faktyczne pozbycie się zbędnej pozostałości procesu produkcyjnego czy obowiązek pozbycia się wynikający z przepisów nie budzi wątpliwości w kontekście niniejszej sprawy. Skarżący nie jest zobowiązany do pozbycia się ścinek płyt wiórowych i się ich nie pozbywa, wnioskując o uznanie ich za produkt uboczny a nie odpad. Twierdzi, również, że nie ma zamiaru się ich pozbyć a zamierza je dalej wykorzystywać. W ocenie Sądu dla uznania czy zamierza się ich pozbyć, czy też dalej wykorzystać nie wystarczy subiektywne przekonanie wytwórcy, a tym samym złożenie przez niego stosownego oświadczenia, nie wystarczy również faktyczne dalsze wykorzystanie przez wytwórcę. Konieczne jest w takiej sytuacji indywidualne rozpatrzenie danego przypadku przez uprawniony organ z uwzględnieniem konkretnych okoliczności faktycznych.

Procedura dotycząca uznania przedmiotu lub substancji za produkt uboczny uregulowana jest w art. 11 tej ustawy. Zgodnie z nią to wytwórca przedmiotu lub substancji, co do których wnosi o uznanie ich za produkty uboczne jest obowiązany do przedłożenia właściwemu marszałkowi województwa zgłoszenia uznania przedmiotu lub substancji za produkt uboczny. W pkt 2 art. 11 wskazano wymagania dla takiego zgłoszenia. Są nimi: podanie nazwy podmiotu i siedziby (imię, nazwisko, adres) zgłaszającego, numery NIP i REGON, o ile został nadany, określenie miejsca wytwarzania przedmiotu lub substancji, wskazanie przedmiotu lub substancji przewidzianych do uznania za produkt uboczny, opis procesu produkcyjnego, w którym powstaje przedmiot lub substancja i procesu, w którym zostaną one wykorzystane. Zgodnie z ust. 3 art. 11 u.o. do zgłoszenia dołącza się dowody potwierdzające spełnienie warunków, o których mowa w art. 10 oraz szczegółowych wymagań, o ile zostały określone. Dowodami tymi mogą być w szczególności umowy potwierdzające wykorzystanie przedmiotu lub substancji do określonych celów lub potwierdzające właściwości przedmiotu lub substancji wyniki badań, wykonanych przez laboratoria, o których mowa w art. 147a ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska.

Zgodnie z art. 11 ust. 4 u.o. uznanie przedmiotu lub substancji za produkt uboczny następuje, jeżeli marszałek województwa w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania zgłoszenia uznania przedmiotu lub substancji za produkt uboczny nie wyrazi sprzeciwu, w drodze decyzji.

Nie zostały wydane akty prawne dotyczące szczegółowych kryteriów dotyczących uznania przedmiotu lub substancji za produkt uboczny kierując się względami ochrony środowiska, życia lub zdrowia ludzi na podstawie delegacji z art. 11 ust. 6 u.o.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że z zebranego materiału w sprawie wynika, że skarżąca Spółka nie pozbywa się, ani nie zamierza pozbyć się pozostałych z produkcji zrzynków, wiórów, kawałków, ścinków i trocin, więc nie jest to dla niej odpad w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy o odpadach.

W swoim zgłoszeniu z dnia 20.02.2015 r. spółka wskazała, że jedyną substancją (przedmiotem) przewidzianym do uznania za produkt uboczny są frakcje drewna pozostałe po obróbce skrawaniem drewna (tarcicy drewnianej) kawałki drewna, wióry, trociny i pył drzewny zwane dalej pozostałościami poprodukcyjnymi w

postaci biomasy roślinnej. Pozostałości te pochodzą zarówno z drzew iglastych (świerk, sosna, jodła) oraz liściastych (dąb, buk, jesion, olcha itp.). Wszystkie te frakcje uznane zostaną za paliwo o wartości opałowej w zakresie od 12 000 kJ/kg do 18 000 kJ/kg. Wskazano, że procesem produkcyjnym, w którym powstaje przedmiot lub substancja (pozostałości poprodukcyjne w postaci biomasy roślinnej) jest proces obróbki skrawaniem drewna iglastego i liściastego.

Podstawowymi maszynami stolarskimi na których powstaje produkt uboczny są traki oraz maszyny stolarskie. Spółka pomimo, że w nazwie swojej zawiera słowo "tartak", główną swą działalność opiera na dalszej obróbce drewna, czyli działalności stolarskiej. W tej sytuacji podstawowym procesem będącym źródłem produktu ubocznego są maszyny stolarskie (strugarki) a nie tartaczne (traki). Do tartaku drewno jest dostarczane w postaci kłód. Następnie drewno jest przecierane. Spółka podniosła, że kawałki drewna, wióry, trociny i pył drzewny zostaną wykorzystane jako biomasa (paliwo) spalana w zakładowej kotłowni.

Głównym procesem, w którym zostaną wykorzystane produkty uboczne jest proces spalania paliw w celu uzyskania energii cieplnej. Do spalania kawałków drewna stosowany jest kocioł UKS -200, a do spalania wiórów i trocin dwie jednostki AZSO 250. AZSO jest skrótem nazwy Automatyczny Zespół Spalania Odpadów produkowanym w zakładach Hamech z H.. Spółka podkreśliła, że potrzebuje paliwa do własnej kotłowni. Maksymalne zapotrzebowanie kotłowni na to paliwo wynosi ok. 400 - 450 kg/h. Maksymalne zużycie paliw w ciągu roku (8760 h) 2400- 3000 Mg. Rzeczywiste zapotrzebowanie wynosi ok. 30% zapotrzebowania rocznego na paliwo, czyli ok. 350 Mg/rok. Podkreślono, że fragmenty desek nie pochodzą z innych procesów produkcyjnych niż stolarstwo, zatem nie zawierają żadnych dodatków i powłok.

Mając na uwadze powyższe, nie sposób zrozumieć toku rozumowania organów, twierdzących, że przedmiotowe zgłoszenie nie zawiera informacji określonych w art. 11 ust. 3 ustawy o odpadach. Na uwagę zasługuje fakt, iż organy nie uzasadniły w ogóle dlaczego, uznały, że nie został spełniony warunek z art. 11 ust. 3. Organ I instancji wskazał jedynie ogólnikowo, że Wnioskodawca nie przedstawił dowodów potwierdzających spełnienie ustawowych warunków zawartych w art. 11 ust. 3 ustawy o odpadach. Zdaniem organu nie przedstawiono dowodów, np. umów sprzedaży produktów ubocznych, zawartych z odbiorcami zewnętrznymi tudzież oświadczeń odbiorców zewnętrznych o nabywaniu tych produktów lub o chęci ich nabycia potwierdzających dalsze wykorzystanie przedmiotu lub substancji. Jednakowoż organ nie wyjaśnił, z jakiej normy prawnej wynika obowiązek przedstawienia umów sprzedaży. Nie zauważył również, że Skarżąca w dużej mierze wykorzystuje pozostałą biomasę roślinną jako paliwo do własnej kotłowni.

SKO podzieliło z kolei pogląd skarżącej że nie ma obowiązku żądania od wnioskodawcy umów w tym zakresie. Jednocześnie Kolegium wskazało, że przedmiotowy wniosek (zgłoszenie) co do zasady zawiera wymagane przepisami prawa informacje, ale wnioskodawca nie udowodnił, że dalsze wykorzystywanie przedmiotu lub substancji jest pewne. W konsekwencji organ II instancji utrzymał decyzję organu I instancji w mocy mimo, iż zasadniczo neguje jego uzasadnienie.

Ponadto, w ocenie organów nie budzi wątpliwości sposób dalszego wykorzystania materiałów drzewnych oraz ich właściwości chemiczne, ponieważ nie są one w ich ocenie w żaden sposób zanieczyszczone substancjami chemicznymi.

W tym miejscu należy wskazać, że aby odpowiednio dokonać oceny, czy wykorzystanie pozostałości procesu produkcyjnego jest pewne, należy zbadać, czy wykorzystanie to nie jest tylko ewentualnością. Pewność wykorzystania zapewniają określone plany zagospodarowania danej substancji lub przedmiotu. Zdarzeniami będącymi wskazówkami ekonomicznymi co do tego, czy dochodzi do "pewności wykorzystania", są: zysk finansowy producenta materiału, zagwarantowanie zbytu na podstawie zakontraktowanych umów zawartych między późniejszym użytkownikiem a producentem lub też istnienie stabilnego rynku, a zwłaszcza popytu na dalsze wykorzystanie. Wskazówką o charakterze technicznym będzie dowód, że dana pozostałość procesu produkcyjnego jest zgodna ze specyfikacjami technicznymi produktów występujących na rynku.

Oznakami wskazującymi na brak możliwości uznania substancji lub produktu za produkt uboczny z uwagi na niepewność ich wykorzystania będą niestabilny rynek, czy też zupełny brak popytu na daną kategorię substancji.

Wśród kosztów generowanych w czasie prowadzenia przedsiębiorstwa jednymi ze znaczniejszych są koszty nakładane przez regulacje prawne dotyczące ochrony środowiska. W momencie, w którym substancja stanowiąca pozostałość procesu produkcyjnego zostaje zakwalifikowana jako produkt uboczny, odpada cała reglamentacja prawna dotycząca odpadów, a tym samym nie dochodzi do powstania obciążeń finansowych związanych ze składowaniem, magazynowaniem, przemieszczaniem oraz ostatecznie utylizacją odpadów. Najlepszym, bo najbardziej oczywistym, przykładem ilustrującym o jakie substancje może chodzić i jak mogą one zostać wykorzystane, są wióry drewniane: pozostałość procesu produkcyjnego, która po zaklasyfikowaniu jej jako produkt uboczny może służyć jako materiał do wytwarzania płyt drewnianych typu sklejka albo jako paliwo (patrz "Aktualne Problemy Prawa Gospodarowania Odpadami" praca zbiorowa pod redakcją Ewy Olejniczak, Adama Kuca i Marka Suski, Katowice 2016, wyd.pierwsze).

Konkludując należy jeszcze raz podkreślić, że decyzje wydawane w przedmiocie uznania danej substancji za produkt uboczny są decyzjami uznaniowymi. Swoboda ta jest ograniczona jednak przez wymóg stosownego, szczegółowego uzasadnienia, czego organy orzekające w niniejszej sprawie nie uczyniły. Brak prawidłowego uzasadnienia decyzji, zwłaszcza tych o charakterze uznaniowym, uniemożliwia - w przypadku jej zaskarżenia - ustalenie, czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego. Skoro swobodne uznanie nie może być tożsame z dowolnością, dlatego uzasadnienie winno być wnikliwe i logiczne oraz zawierające dostatecznie zindywidualizowane przesłanki występujące w sprawie. Szczególnie odpowiedzialne zadanie spoczywa na organie wówczas, gdy zaistnieje określona prawem przesłanka umożliwiająca rozstrzygnięcie na korzyść strony postępowania, zaś organ podejmuje decyzję dla strony niekorzystną. Z uzasadnienia decyzji uznaniowej powinno wynikać, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Niedopuszczalne jest uchylanie się od oceny zarzutów podnoszonych przez stronę, natomiast organ w przypadku rozstrzygnięcia negatywnego dla strony powinien wykazać, że nie mógł inaczej orzec z uwagi na konkretne okoliczności prawne lub faktyczne. W przeciwnym wypadku organ naraża się na skuteczny zarzut naruszenia zasady prawdy obiektywnej i obowiązku wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) oraz wadliwie sporządzonego uzasadnienia (art. 107 § 3 k.p.a.), a zatem dowolności (arbitralności) rozstrzygnięcia.

Ponownie rozpoznając przedmiotową sprawę organ powinien uczynić zadość wymogom ww. art. 7 i 77 § 1 k.p.a., a następnie po podjęciu rozstrzygnięcia prawidłowo je uzasadnić stosownie do wymogów art. 107 § 3 k.p.a. Wydając ponownie swoje rozstrzygnięcie organ winien mieć na względzie stanowisko zawarte w uzasadnieniu niniejszego wyroku.

Wobec powyższego, działając w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, jak w punkcie pierwszym wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 1 p.p.s.a. uwzględniając poniesiony przez skarżącą koszt wpisu (200 zł).