Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 1013/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2015-03-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 6 § 1, art. 7§ 1, 2, art. 28, art. 59 § 1 pkt 2 , art. 59 § 2, art. 64c § 1, 4
journal: Dz.U. 2014 poz 1619
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 152, art. 200
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz (sprawozdawca), Sędziowie WSA Krystyna Czajecka-Szpringer,, WSA Andrzej Niezgoda, Protokolant Asystent sędziego Krzysztof Kożuch, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 13 marca 2015 r. sprawy ze skargi W. G. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. orzeka, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu w całości; III. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz W. G. S. kwotę [...] tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia {...] r. w sprawie obciążenia wierzyciela - Wójta Gminy kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie [...] zł.

W uzasadnieniu Dyrektor Izby Skarbowej (dalej jako organ) wyjaśnił, że Naczelnik Urzędu Skarbowego (dalej jako organ egzekucyjny), prowadził egzekucję z wniosku Wójta Gminy (dalej jako wierzyciel) na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...] do [...] r. Te tytuły wykonawcze zostały przez wierzyciela wystawione w dniu 27 kwietnia 2006 r. przeciwko Gminnej Spółdzielni [...] w likwidacji (dalej jako zobowiązany) i obejmowały zaległości zobowiązanego z tytułu podatku od nieruchomości za czas od sierpnia 2002 r. do grudnia 2005 r. Przystępując do realizacji powyższych tytułów wykonawczych, organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności pieniężnej z tytułu najmu lokalu u dłużnika zajętej wierzytelności – T. S., doręczając zawiadomienie o zajęciu w dniu 25 marca 2009 r. Następnie organ egzekucyjny dokonał kolejnego zajęcia wierzytelności pieniężnej z tytułu najmu lokalu u dłużnika zajętej wierzytelności – B. O., doręczając zawiadomienie o zajęciu w dniu 1 października 2013 r. W dalszej kolejności wierzyciel - pismem z dnia 14 lutego 2014 r., uzupełnionym pismem z dnia 14 marca 2014 r. - zwrócił się do organu egzekucyjnego o wycofanie tytułów wykonawczych z uwagi na przedawnienie egzekwowanych zaległości podatkowych. W następstwie organ egzekucyjny postanowieniem z dnia [...] 2014 r. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone w oparciu o tytuły wykonawcze z dnia ... kwietnia 2006 r. o numerach [...] do [...] na zasadzie art. 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U.2014.1619 ze zm. - dalej jako u.p.e.a.), po czym postanowieniem z dnia [...] lipca 2014 r. organ egzekucyjny obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie [...] zł (wcześniejsze postanowienie organu egzekucyjnego, obciążające wierzyciela kosztami omawianej egzekucji w kwocie [...] zł, zostało w całości uchylone w wyniku zażalenia wierzyciela).

Organ, rozpatrując zażalenie wierzyciela na postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...]2014 r. w sprawie obciążenia kosztami egzekucji, stanął na stanowisku, zgodnie z którym organ egzekucyjny prowadzi postępowanie egzekucyjne z wniosku i na rzecz wierzyciela, który powinien liczyć się z bezskutecznością egzekucji i wynikającymi stąd konsekwencjami finansowymi. Organ egzekucyjny nie jest uprawniony odstąpić od żądania zapłaty należnych kosztów egzekucyjnych nawet ze względów słusznościowych, tym bardziej, że koszty egzekucyjne są należnościami budżetu państwa stosownie do art. 60 pkt 7 ustawy o finansach publicznych (Dz.U.2013.885 ze zm.). Jeśli koszty egzekucyjne nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego, to wówczas wierzyciel ma obowiązek je ponieść. W szczególności chodzi tu o sytuacje, w których organ egzekucyjny nie ma faktycznej i prawnej możliwości ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego. W okolicznościach rozpatrywanego postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny umorzył przecież postępowanie egzekucyjne na wniosek wierzyciela z powodu przedawnienia egzekwowanych zaległości podatkowych, co skutkuje brakiem możliwości ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego i w konsekwencji obciążają one wierzyciela. Zatem obowiązkiem organu egzekucyjnego było wydanie stosownego postanowienia o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, jakie powstały w postępowaniu egzekucyjnym, prowadzonym z wniosku wierzyciela i umorzonym na jego wniosek. W tym zakresie tytułem podstawy prawnej organ powołał art. 1a pkt 2, art. 26 § 1, art. 64c § 1, § 4, § 7 u.p.e.a.

Odnośnie wysokości kosztów egzekucyjnych organ wyjaśnił, że obejmują one: 1% z tytułu opłaty manipulacyjnej liczonej od należności głównych objętych tytułami wykonawczymi o numerach: [...] do [...] z odsetkami na dzień 25 marca 2009 r., kiedy to organ egzekucyjny dokonał pierwszej czynności egzekucyjnej w postaci zajęcia prawa majątkowego; 5 % z tytułu opłaty za zajęcie wierzytelności u jej dłużnika – B. O. liczonej od należności głównych objętych tytułami wykonawczymi o numerach: [...] do [...] z odsetkami na dzień 1 października 2013 r., w którym doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienie o zajęciu. W ten sposób wyliczona wysokość kosztów egzekucyjnych, jak wyjaśnił organ, daje kwotę [...],zł, przy czym organ nie był uprawniony wydać rozstrzygnięcia na niekorzyść strony składającej zażalenie stosownie do treści art. 139 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2013.267 ze zm. - dalej jako k.p.a.). W podstawie prawnej wyliczenia kosztów egzekucyjnych organ powołał art. 64 § 1 pkt 4, § 4, § 5, § 6, § 7, § 9, § 10 u.p.e.a.

Wierzyciel (dalej też jako skarżący) złożył skargę na powyższe postanowienie organu, obciążające go kosztami egzekucyjnymi. Zarzucił naruszenie art. 7 § 2 u.p.e.a. oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia organu egzekucyjnego, pomimo iż w jego uzasadnieniu nie został konkretnie przedstawiony sposób wyliczenia opłaty manipulacyjnej; art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 105 k.p.a. i art. 68 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa (Dz.U.2012.749 ze zm. - dalej jako o.p.) poprzez zaniechanie umorzenia postępowania w sprawie kosztów egzekucyjnych w sytuacji, gdy upłynął już okres trzech lat od powstania obowiązku ich zapłaty. W świetle powyższych zarzutów wierzyciel wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i o zasądzenie kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu skargi wierzyciel podkreślał, że organ egzekucyjny prowadził egzekucję na podstawie jedenastu tytułów wykonawczych i dokonał zajęcia wierzytelności należnej od B. O., która - nawet gdyby w całości została wyegzekwowana - nie wystarczałaby na pokrycie należności wierzyciela wynikającej choćby z jednego tytułu wykonawczego. Organ egzekucyjny, dokonując zajęcia prawa majątkowego wiedział, że jego wartość stanowi znikomą część egzekwowanych zaległości podatkowych z odsetkami. Miał zatem świadomość, że w wyniku podejmowanych czynności egzekucyjnych zdecydowana większość tytułów wykonawczych nie zostanie zrealizowana, ale dokonanie czynności egzekucyjnej zagwarantuje organowi egzekucyjnemu stosowne koszty. Organ egzekucyjny pominął kryterium celowości przy stosowaniu środków egzekucyjnych. Zobowiązany był bowiem podejmować wyłącznie takie czynności egzekucyjne, które bezpośrednio zmierzają do wykonania obowiązku przez zobowiązanego. Organ egzekucyjny miał również obowiązek poinformować wierzyciela o rokowaniach odnośnie skuteczności egzekucji.

Ponadto - argumentował wierzyciel w uzasadnieniu skargi - w okolicznościach analizowanego postępowania egzekucyjnego upłynął już termin trzech lat, w którym organ egzekucyjny był uprawniony do wydania postanowienia obciążającego wierzyciela kosztami egzekucyjnymi.

Organ, odpowiadając na skargę, wniósł o jej oddalenie. W całości podtrzymał stanowisko i argumenty, jakie zostały przedstawione w zaskarżonym postanowieniu. Odnośnie zasad przedawnienia kosztów egzekucyjnych organ wyjaśnił, że w okolicznościach analizowanej sprawy nie ma zastosowania art. 68 § 1 o.p. Do kosztów egzekucyjnych, w ocenie organu, należy stosować art. 70 § 1 w zw. z art. 2 § 2 o.p. Natomiast organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na zasadach określonych w art. 67c § 7 u.p.e.a. Organ podkreślał, że umorzenie postępowania egzekucyjnego skutkuje brakiem możliwości ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego, co uzasadniania obciążenie wierzyciela tymi kosztami. Ponadto, jak wyjaśnił organ odnosząc się do zarzutów zawartych w skardze, organ egzekucyjny wielokrotnie informował wierzyciela o stanie zaległości, o możliwości stosowania określonych środków egzekucyjnych, na co wskazują pisma organu egzekucyjnego kierowane do wierzyciela z dnia 15 lutego i 3 października 2013 r. oraz z dnia 26 lutego 2014 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie nie odpowiada prawu.

Ocenę prawną należy rozpocząć od przedstawienia toku postępowania egzekucyjnego, w rezultacie którego wierzyciel został obciążony kosztami egzekucyjnymi, stosownie do rozstrzygnięcia przyjętego w zaskarżonym postanowieniu.

Jak wynika z treści tytułów wykonawczych, które zostały przedstawione na potrzeby sądowej kontroli legalności zaskarżonego postanowienia, organ egzekucyjny przyjął te tytuły wykonawcze do realizacji w dniu 10 maja 2006 r. W tej dacie zostały one zaopatrzone w klauzulę o skierowaniu do egzekucji (k. 1 do 22 akt egzekucyjnych). Następnie w aktach przedstawionych sądowi znajdują się pisma (bez daty), w których organ egzekucyjny informuje wierzyciela o umorzeniu postępowań egzekucyjnych, prowadzonych wcześniej w stosunku do tego samego zobowiązanego, z powodu nieściągalności egzekwowanych zaległości w podatku od nieruchomości (k. 23 do 26 akt egzekucyjnych). Następnie w grudniu 2007 r. wierzyciel złożył pismo organowi egzekucyjnemu, z którego treści wynika wprost, że, w jego ocenie, jedyną szansą skutecznego uzyskania od zobowiązanego zaległości podatkowych jest skierowanie egzekucji do nieruchomości. Wierzyciel opisał przy tym, że zobowiązany został postawiony w stan likwidacji w 2003 r. i nie może nawiązać kontaktu z kolejnymi likwidatorami zobowiązanego. Kwoty zadłużenia stale się zwiększają. Wierzyciel w ww. piśmie jednoznacznie sformułował swoje stanowisko i jednoznacznie stwierdził, że podejmowanie innych prób egzekucji - niż egzekucja z nieruchomości - jest skazane na niepowodzenie, a czas zmarnowany na bezowocne próby stosowania innych środków egzekucyjnych pogłębi jedynie zadłużenie zobowiązanego i doprowadzi do zniszczenia resztek jego majątku, w szczególności budynków pozbawionych stosownego zabezpieczenia przed warunkami atmosferycznymi i nieuprawnionymi działaniami osób trzecich (k. 27 - 28 akt egzekucyjnych). W czerwcu 2008 r. wierzyciel wystąpił do organu egzekucyjnego o wstrzymanie egzekucji z nieruchomości. (k.29 akt egzekucyjnych). W styczniu 2009 r. wierzyciel wniósł, aby organ egzekucyjny podjął działania w celu przejęcia nieruchomości zobowiązanego, bowiem likwidatorzy nie są zainteresowani zbyciem jego majątku i zapłatą zaległości podatkowych (k. 32 - 33 akt egzekucyjnych). W grudniu 2009 r. organ egzekucyjny poinformował wierzyciela m.in. o prawie do wystąpienia z wnioskiem o ogłoszenie upadłości zobowiązanego oraz o tym, że obecnie analizuje kwestie prawne i ekonomiczno - finansowe odnośnie przeprowadzenia egzekucji z nieruchomości zobowiązanego (k. 33 akt egzekucyjnych). W marcu 2009 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności pieniężnej u dłużnika zajętej wierzytelności – T. S., która w odpowiedzi wyjaśniła, że dotąd otrzymała od zobowiązanego i pokryła jedną fakturę na kwotę 976 zł i z chwilą otrzymywania kolejnych faktur od zobowiązanego będzie je realizowała na konto organu egzekucyjnego (k.34, 38 akt egzekucyjnych). W lutym 2013 r. T. S. poinformowała organ egzekucyjny, że nadal otrzymała od zobowiązanego jedną fakturę, dotyczącą jeszcze 2009 r. (k.56 akt egzkucyjnych). W marcu 2013 r. wierzyciel ponownie wystąpił do organu egzekucyjnego o skierowanie egzekucji do nieruchomości i raz jeszcze podkreślał, że jedynie ten sposób egzekucji daje realną szansę zrealizowania tytułów wykonawczych (k.65 akt egzekucyjnych). W kolejnym piśmie, złożonym organowi egzekucyjnemu również w marcu 2013 r., wierzyciel zwrócił się o wyjaśnienie przyczyn, dla których nie są podejmowane żadne działania w celu skierowania egzekucji do nieruchomości zobowiązanego, natomiast dokonano zajęcia wierzytelności, która przestała istnieć. Jednocześnie wierzyciel poinformował organ egzekucyjny, że w budynku zobowiązanego, najprawdopodobniej na podstawie umowy, prowadzi działalność gospodarczą B. O. (k.67 akt egzekucyjnych). W październiku 2013 r. organ egzekucyjny odpowiedział wierzycielowi, że egzekucja z nieruchomości zobowiązanego nie może zostać przeprowadzona, bowiem taka egzekucja dotyczy wyłącznie należności wynikających z ostatecznych decyzji, orzeczeń sądowych zaopatrzonych w klauzulę wykonalności czy innych przypadków wymienionych w odrębnych ustawach i to dopiero po uprzednim stwierdzeniu, że stosowanie innych środków egzekucyjnych jest niemożliwe albo bezskuteczne, a nadto egzekucja z nieruchomości jest prowadzona na wniosek wierzyciela (k.94 akt egzekucyjnych). W październiku 2013 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności u jej dłużnika – B. O., która w odpowiedzi zobowiązała się wpłacać kwotę netto 150 zł miesięcznie i VAT na konto organu egzekucyjnego (k.106). W lutym 2014 r. wierzyciel wycofał tytuły wykonawcze [,,,] do [...] r. i wniósł o obciążenie kosztami egzekucyjnymi zobowiązanego (k.115 akt egzekucyjnych). W kolejnym piśmie, złożonym organowi egzekucyjnemu w marcu 2014 r., wierzyciel wyjaśnił, iż powodem wycofania tytułów wykonawczych jest przedawnienie należności, jakie zostały w nich ujęte (k.118 - 119 akt egzekucyjnych). W powyższych okolicznościach organ egzekucyjny w dniu 18 marca 2014 r. postanowił o umorzeniu postępowania egzekucyjnego na zasadzie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., który stanowi, że postępowanie egzekucyjne umarza się, jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. W uzasadnieniu postanowienia umarzającego postępowanie egzekucyjne organ egzekucyjny powołał się na treść ww. pism wierzyciela z lutego i marca 2014 r., na zawarty w nich wniosek o umorzenie z powodu przedawnienia egzekwowanych zaległości podatkowych. W dalszej kolejności organ egzekucyjny w dniu [...] 2014 r. postanowił o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, a stosownie do treści zaskarżonego postanowienia organ utrzymał w mocy to rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego.

Tak zasadniczo przedstawia się tok postępowania egzekucyjnego, w wyniku którego wierzyciel został obciążony kosztami egzekucyjnymi.

W powyższych okolicznościach faktycznych istotnego znaczenia nabiera art. 6 § 1 u.p.e.a., który stanowi o obowiązku wierzyciela podjęcia czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych. Realizując ten obowiązek wierzyciel jest uprawniony do wskazania organowi egzekucyjnemu środka czy środków egzekucyjnych, o czym stanowi z kolei art. 28 u.p.e.a. Natomiast w myśl art. 7 § 1, § 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku przez zobowiązanego. Stosownie zaś do unormowania zawartego w art. 64c § 1 u.p.e.a. zdanie ostatnie regułą jest, że koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego z zastrzeżeniem § 2 do § 4.

W świetle przytoczonego stanu prawnego wierzyciel ma obowiązek zainicjować postępowanie egzekucyjne, jeśli zobowiązany nie uregulował dobrowolnie zaległości podatkowych, objętych tytułami wykonawczymi i - co do zasady - nie powinien ponosić finansowego ciężaru związanego z realizacją tego ustawowego obowiązku, a więc z prowadzeniem egzekucji. Kiedy już inicjatywa wierzyciela - złożony przez niego wniosek z tytułami wykonawczymi - spowoduje wszczęcie postępowania egzekucyjnego, to wówczas z art. 7 § 1, § 2 u.p.e.a. wynika obowiązek organu egzekucyjnego badania na każdym etapie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, który ze środków egzekucyjnych prowadzi bezpośrednio do wykonania egzekwowanego obowiązku. Organ egzekucyjny ma bowiem uprawnienie do stosowania środków egzekucyjnych wyłącznie bezpośrednio prowadzących do wykonania obowiązków, opisanych w treści tytułów wykonawczych. Wobec tego organ egzekucyjny nie jest uprawniony do stosowania jakichkolwiek środków egzekucyjnych, dowolnie wybranych czy wszelkich możliwych, przyjmując przy tym założenie, że albo zobowiązany, albo wierzyciel zapłacą mu koszty egzekucyjne za wszystkie dokonane czynności. W świetle art. 7 § 1, § 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny jest zobowiązany i uprawniony do stosowania wyłącznie takich środków egzekucyjnych, które dają realną perspektywę zrealizowania tytułów wykonawczych. W tym właśnie kontekście trzeba odczytywać regulacje zawarte w art. 64c § 1 do § 4 u.p.e.a. Oznacza to, że organ egzekucyjny jest uprawniony do pobierania kosztów egzekucyjnych od wierzyciela wyłącznie za czynności podjęte z poszanowaniem art. 7 § 1 i § 2 u.p.e.a. Natomiast organ egzekucyjny nie jest uprawniony do stosowania oczywiście nieefektywnych środków egzekucyjnych i domagania się z tego tytułu kosztów egzekucyjnych od wierzyciela. Innymi słowy, z perspektywy art. 7 § 1, § 2 u.p.e.a., w ocenie sądu, należy dojść do wniosku, zgodnie z którym organowi egzekucyjnemu mogą należeć się od wierzyciela koszty egzekucyjne wyłącznie za czynności podjęte bezpośrednio w celu wykonania obowiązków, wynikających z realizowanych tytułów wykonawczych. Zdaniem sądu, nie można zgodzić się z zapatrywaniem organu przyjętym u podstaw kontrolowanego postanowienia, aby organ egzekucyjny był uprawniony do uzyskania kosztów egzekucyjnych od wierzyciela z tytułu stosowania niecelowych środków egzekucyjnych, które w sposób oczywisty nie mogły prowadzić do realnego wykonania obowiązków objętych tytułami wykonawczymi, jak również nie pozwalały na uzyskanie od zobowiązanego kwoty odpowiadającej choćby kosztom egzekucyjnym.

Takie rozumienie uprawnienia organu egzekucyjnego do pobierania kosztów egzekucyjnych od wierzyciela, jakie prezentuje organ w zaskarżonym rozstrzygnięciu, pozostaje też w sprzeczności z art. 59 § 2 u.p.e.a., który stanowi o możliwości umorzenia postępowania egzekucyjnego w przypadku stwierdzenia, że egzekucja należności pieniężnych nie doprowadzi do uzyskania kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Oczywiście art. 59 § 2 u.p.e.a. daje organowi egzekucyjnemu możliwość umorzenia postępowania egzekucyjnego, ale uznaniowość przesłanki umorzenia nie oznacza jeszcze przyzwolenia ze strony ustawodawcy na dowolność w działaniach organu egzekucyjnego, który zawsze powinien (w rozumieniu obowiązku) kierować się celem postępowania egzekucyjnego, mając na względzie także interes wierzyciela. Rzecz w tym, aby organ egzekucyjny nie podejmował niecelowych czynności, działając w przekonaniu, że bezskuteczność egzekucji, brak majątku zobowiązanego, automatycznie przerzuci ciężar kosztów egzekucyjnych na wierzyciela. Taki automatyzm, zdaniem sądu, nie wynika bowiem z prawidłowo interpretowanych przepisów u.p.e.a., o których wyżej. Nie odpowiada prawu stanowisko, aby wierzyciel, który wykonuje swój ustawowy obowiązek z art. 6 u.p.e.a. i z uwagi na stan majątkowy zobowiązanego nawet przymusowo nie może uzyskać zaległości podatkowych, ma jeszcze ponosić koszty niecelowych czynności organu egzekucyjnego, a jeśli niecelowych, to sprzecznych z art. 7 § 1, § 2 u.p.e.a. Trzeba też wyraźnie zaznaczyć, że dla oceny celowości stosowania środków egzekucyjnych zasadnicze znaczenie mają okoliczności, w jakich organ egzekucyjny je podejmuje, a więc czy organ egzekucyjny, zajmując wierzytelność rzędu kilkuset złotych, rzeczywiście celowo zastosował ten środek egzekucyjny dla wyegzekwowania kwoty ponad 200.000 zł (tego rzędu wielkości podaje organ w podstawie wyliczenia kosztów egzekucyjnych). W ocenie sądu, unormowanie zawarte w art. 59 § 2 u.p.e.a. oznacza, że organ egzekucyjny na każdym etapie prowadzonego postępowania egzekucyjnego ma obowiązek dokonać stosownej kalkulacji kosztów i odnieść je do egzekwowanej należności, do posiadanych informacji o majątku zobowiązanego, pozwalającego na egzekucję, a z takiego porównania wyciągnąć właściwe wnioski i w ich kontekście rzetelnie, wnikliwe rozważyć celowość stosowania poszczególnych środków egzekucyjnych, mając przy tym na względzie rzeczywistą ochronę interesów wierzyciela, nie wyłącznie pozorną. W ocenie sądu, nie dopowiada prawu postępowanie organu egzekucyjnego, polegające na stosowaniu środków egzekucyjnych bez uwzględnienia ich celowości, które w istocie polega wyłącznie na przyjęciu, że skoro wierzyciel złożył wniosek o prowadzenie postępowania egzekucyjnego, to należy stosować wszelkie możliwe środki egzekucyjne. Jest to niewłaściwe, zbyt uproszczone rozumienie przez organ egzekucyjny swoich obowiązków. (Por. szerzej odnośnie art. 6, art. 7, art. 59 u.p.e.a. Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, red. R. Hauser, A. Skoczylas, wyd. 7. C.H.BECK 2014)

Przechodząc już konkretnie na grunt okoliczności analizowanej sprawy, to przede wszystkim trzeba odnotować, że organ egzekucyjny z urzędu miał obowiązek zbadać - nim zastosował środki egzekucyjne - czy nie doszło do przedawnienia egzekwowanych zobowiązań podatkowych. Tytuły wykonawcze opiewały na zaległości w podatku od nieruchomości jeszcze za 2002 r. Taki obowiązek organu egzekucyjnego wynikał jednoznacznie z brzmienia przesłanki obligatoryjnego umorzenia postępowania egzekucyjnego zawartej w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. W tym zakresie organ egzekucyjny nie ma żadnego wyboru i nie tylko nie powinien, ale nie jest uprawniony czekać na jakiekolwiek wnioski ze strony wierzyciela nawiązujące do instytucji przedawnienia egzekwowanych należności. W świetle treści art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny sam z urzędu ma czuwać systematycznie czy egzekwowane należności nie przedawniają się. Także w myśl art. 7 § 3 u.p.e.a. stosowanie środka egzekucyjnego jest niedopuszczalne m.in., gdy egzekwowany obowiązek o charakterze pieniężnym stał się bezprzedmiotowy. Wobec tego wystąpienie przez organ egzekucyjny do wierzyciela o dokonanie analizy tytułów wykonawczych z punktu widzenia przedawnienia egzekwowanych należności było nieuzasadnione, skoro to organ egzekucyjny z urzędu sam miał obowiązek przeanalizować tę kwestię prawną (pismo organu egzekucyjnego k. 61 akt egzekucyjnych).

Ponadto, jak wynika z przedstawionego wyżej przebiegu postępowania egzekucyjnego, trwającego od maja 2006 r. (data klauzul o skierowaniu tytułów wykonawczych do egzekucji) do kwietnia 2014 r. (wówczas umorzono postępowanie egzekucyjne), od samego początku organ egzekucyjny miał wiedzę co do tego, że egzekucja z majątku zobowiązanego - innego niż nieruchomości - nie pozwoli na wyegzekwowanie od zobowiązanego, w likwidacji już od kilku lat wcześniej, kwot zaległości podatkowych na rzecz wierzyciela, a nawet kosztów egzekucyjnych, natomiast jedynie spowoduje powstanie takich kosztów. Trudno zatem zasadnie przyjąć celowość dokonywanych przez organ egzekucyjny zajęć praw majątkowych, w 2009 r. pierwsze, w 2013 r. kolejne. Nie sposób też nie zauważyć, że sam wierzyciel przede wszystkim domagał się egzekucji z nieruchomości, informując organ egzekucyjny, że stosowanie jakichkolwiek innych środków egzekucyjnych jest nieefektywne i co więcej, spowoduje jedynie powstanie kosztów egzekucyjnych.

W takich okolicznościach zajmowanie przez organ egzekucyjny praw majątkowych o wartości rzędu kilkuset złotych, w ocenie sądu, było pozbawione przymiotu celowości, pozostawało w sprzeczności z art. 7 § 1, § 2 u.p.e.a. W rezultacie koszty takich czynności egzekucyjnych nie mogą obciążać wierzyciela.

W okolicznościach analizowanego postępowania egzekucyjnego nie można zgodzić się ze stanowiskiem organu co do tego, że umorzenie postępowania egzekucyjnego z powodu przedawnienia zobowiązań podatkowych, stanowiących egzekwowane zaległości, samo uzasadnia naliczenie kosztów egzekucyjnych i obciążenie nimi wierzyciela. Co do zasady należy bowiem stwierdzić, że koszty egzekucyjne mogą przysługiwać organowi egzekucyjnemu od wierzyciela jedynie wówczas, gdy środki egzekucyjne były stosowane celowo, a więc w okolicznościach obiektywnie uzasadniających przekonanie, że w ich rezultacie organ egzekucyjny uzyska należne mu koszty, a wierzyciel choćby część egzekwowanej należności. Natomiast jeśli organ egzekucyjny podejmował środki egzekucyjne w sposób pochopny czy wręcz nieuzasadniony, to koszty tak prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie mogą zasadnie obciążać wierzyciela, z punktu widzenia zgodności z prawem. Niewątpliwie to wierzyciel wnosi o wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego, ale nie można przy tym zapominać, że to organ egzekucyjny ponosi odpowiedzialność za jego prowadzenie zgodnie z prawem. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny jest uprawniony uwzględnić stanowisko wierzyciela tylko w takim zakresie, w jakim prawo na to pozwala. Wymaga też odnotowania, że czas od 2006 r. do 2009 r., a więc do dokonania pierwszego zajęcia prawa majątkowego, bezsprzecznie pozwalał organowi egzekucyjnemu na wnikliwą i rzetelną ocenę sytuacji majątkowej zobowiązanego w likwidacji.

Organ stwierdza, że za obciążeniem wierzyciela kosztami egzekucyjnymi przemawia art. 64c § 4 u.p.e.a., który stanowi, że wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego z zastrzeżeniami, które nie mają zastosowania w omawianym postępowaniu egzekucyjnym. Warto jednak zauważyć, że już w maju 2006 r. organ egzekucyjny wiedział o tym, że prowadzenie egzekucji z wniosku wierzyciela - jeśli nie będzie ona mogła zostać skierowana do nieruchomości zobowiązanego w likwidacji - spowoduje wyłącznie powstanie kosztów egzekucyjnych i o tym też wierzyciel niejednokrotnie informował organ egzekucyjny. Rzeczywiście ma rację organ, że w art. 64 u.p.e.a. jest mowa - najogólniej rzecz ujmując - o kosztach czynności egzekucyjnych w egzekucji należności pieniężnych. Jednak nie należy zapominać, że unormowanie to powinno być odczytywane w powiązaniu z innymi przepisami u.p.e.a., a zatem mowa w nim jest o czynnościach podjętych nie jakkolwiek, ale zgodnie z prawem, w więc w sposób celowy, z poszanowaniem art. 7 § 1, § 2 u.p.e.a. oraz uzasadnionego interesu wierzyciela, realizującego swoje obowiązki wynikające z art. 6 § 1 u.p.e.a. Wierzyciel składa wniosek o wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego, aby uzyskać w sposób przymusowy przypadającą mu należność, nie zaś po to, aby jeszcze dodatkowo ponieść ciężar kosztów egzekucyjnych, które w tej sprawie organ wyliczył na kwotę rzędu 14. 700 zł. Zatem jeśli wierzyciel ma ponosić ciężar kosztów egzekucyjnych na zasadzie art. 64c § 4 u.p.e.a., to koszty te muszą wynikać z celowych czynności organu egzekucyjnego stosownie do treści art. 7 § 1, § 2 tej ustawy.

W przekonaniu sądu, przy stosowaniu art. 64c § 4 u.p.e.a. organ nieprawidłowo pominął aspekt celowości dokonania zajęć, a w konsekwencji zgodności z prawem zrealizowania tych środków egzekucyjnych. Należy bowiem opowiedzieć się za takim rozumieniem i w następstwie stosowaniem unormowań art. 64 w zw. z art. 64c u.p.e.a, a więc regulacji określających zasady kto i jakie koszty egzekucyjne ponosi, które będzie uwzględniało systemowe powiązania z art. 6 § 1, art. 7 § 1, § 2 u.p.e.a. Zatem koszty egzekucyjne należy postrzegać jako wynagrodzenie dla organu egzekucyjnego, przysługujące wyłącznie za właściwie ukierunkowane postępowanie egzekucyjne, a w jego ramach za stosowanie środków egzekucyjnych w sposób celowy (przy czym celowe stosowanie środków egzekucyjnych nie zawsze będzie oznaczać ich skuteczność i tę różnicę należy wyraźnie dostrzegać, o czym już była mowa wyżej). W analizowanym postępowaniu egzekucyjnym tak się nie stało. Organ egzekucyjny, a następnie organ drugiej instancji, nie wyjaśniły jakie okoliczności tego konkretnego postępowania egzekucyjnego miały - ich zdaniem - realnie dawać szansę na wyegzekwowanie choćby kosztów egzekucyjnych, uzależnionych od wysokości egzekwowanych należności i w konsekwencji uzasadniać dokonywanie zajęć praw majątkowych.

W świetle powyższego stanowiska prawnego sądu nie ma już znaczenia zagadnienie przedawnienia kosztów egzekucyjnych. Dla wyniku nin. sądowej kontroli legalności rozstrzygająca okazała się konstatacja, zgodnie z którą ani organ egzekucyjny, ani organ drugiej instancji, nie wykazały przesłanek dla obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi. W związku z tym nie ma uzasadnienia dla analizy prawnej czy upłynął już ustawowy czas na wydanie postanowienia z art. 64c § 4 u.p.e.a. czy też nie.

Podsumowując, skoro organ egzekucyjny stosował środki egzekucyjne w kilkuletnich odstępach czasu, bez analizy instytucji przedawnienia egzekwowanych należności, dysponując wiedzą o tym, że zobowiązany jest w likwidacji i poza nieruchomościami nie dysponuje realnym majątkiem na pokrycie zaległości podatkowych należnych wierzycielowi, co więcej, z powodu nieściągalności już wcześniej organ egzekucyjny informował wierzyciela o umorzeniu postępowania egzekucyjnego dotyczącego tytułów wykonawczych [...] do [...],[...], to należy ocenić, że mamy do czynienia z niecelowymi czynnościami organu egzekucyjnego, a zatem niezgodnymi z prawem. Jeśli organ egzekucyjny realizuje takie czynności, koszty egzekucyjne z nimi związane nie mogą obciążać wierzyciela, który był nie tylko uprawniony, ale i zobowiązany podjąć działania w celu przeprowadzenia egzekucji zaległości podatkowych zobowiązanego. Wówczas na organie egzekucyjnym spoczywa obowiązek dokonania wnikliwej analizy odnośnie celowości prowadzenia takiego postępowania i sposobu jego prowadzenia z poszanowaniem zasad z art. 7 § 1 do 3 u.p.e.a. Wierzyciel natomiast będzie ponosił koszty egzekucyjne na zasadach określonych w art. 64c § 4 u.p.e.a. tylko wtedy, gdy wynikają one z czynności organu egzekucyjnego zgodnych z prawem. Zdaniem sądu, nie można zasadnie przyjąć, że legalność działań organu egzekucyjnego, w tym celowość prowadzenia postępowania egzekucyjnego i stosowania środków egzekucyjnych, jest bez znaczenia przy nakładaniu na wierzyciela obowiązku ponoszenia kosztów egzekucyjnych.

Z tych powodów zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c przy zastosowaniu art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2012.270 ze zm.). Orzeczenie o kosztach postępowania sądowego uzasadnia art. 200 tej ustawy.