Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 2149/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-04-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6053 Obywatelstwo
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Cysek Sędzia NSA Teresa Kobylecka (spr.) Asesor WSA Jakub Linkowski Protokolant Dominik Niewirowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2005 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców z dnia [...] września 2004 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców na rzecz A. K. 350 zł (trzysta pięćdziesiąt) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, III. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2004 r. Prezes Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców po rozpatrzenia odwołania A. K. utrzymał w mocy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa i art. 17 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. z 2000 r., Nr 28, poz. 353) decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2004 r. odmawiającą wydania dokumentu potwierdzającego posiadanie obywatelstwa polskiego przez A. K. z domu B.

W uzasadnieniu decyzji organ podał, że A. K., urodz. [...].X.1942 r. mieszkała w W. od 1957 r. do 1961 r. W 1960 r. wystąpiła wraz z rodzicami z wnioskiem o uzyskanie zezwolenia na wyjazd na pobyt stały do Izraela, a 13.XII.1960 r. złożyła podanie do Rady Państwa o zezwolenie na zmianę obywatelstwa polskiego w związku z wyjazdem na stały pobyt do Izraela. W odpowiedzi otrzymała, jako osoba deklarująca zamiar wyjazdu na pobyt stały do Izraela dokument podróży. Po przyjeździe do Izraela A. K. nabyła, zgodnie z izraelskim prawem powrotu "Law of return" obywatelstwo izraelskie w dniu [...].III.1961 r.

Dla rozpatrzenia wniosku A. K. z dnia 13 listopada 2003 r. o poświadczenie posiadania obywatelstwa polskiego decydujące znaczenie mają przepisy obowiązującej w chwili zdarzenia powodującego zmiany w statusie obywatelstwa, a zatem przepisy ustawy z dnia 8 stycznia 1951 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. Nr 4, poz. 25 ze zm.), a w szczególności art. 11 i 13. Stosownie do przepisu art. 11 obywatel polski mógł nabyć obywatelstwo obce jedynie po uzyskaniu zezwolenia władzy polskiej na zmianę obywatelstwa. Nabycie obywatelstwa obcego pociągało za sobą utratę obywatelstwa polskiego. W dniu 23 stycznia 1958 r. Rada Państwa wydała na podstawie art. 13 ust. 1 i 2 cyt. ustawy (niepublikowaną) uchwałę nr 5/58 w sprawie zezwolenia na zmianę obywatelstwa polskiego osobom wyjeżdżającym na stały pobyt do państwa Izrael, która była generalnym pod względem podmiotowym zezwoleniem na zmianę obywatelstwa polskiego na obywatelstwo państwa Izrael, również obywatelom polskim, którzy opuścili obszar PRL przed dniem 23 stycznia 1958 r., udając się na pobyt stały do państwa Izrael i złożyły prośbę o zezwolenie na zmianę obywatelstwa polskiego. W opinii organu uchwała ta nie była uchwałą wykonawczą ani samoistną, jednak nie można jej odmówić charakteru prawa wewnętrznie obowiązującego, była ona aktem stosowania prawa i miała charakter instrukcji-polecenia wiążącego pozostałe organy administracji publicznej w ich działaniach w zakresie, w jakim nie była niezgodna z przepisami prawa. W konsekwencji do osób, które spełniały warunki w niej przewidziane, nie były wydawane indywidualne zezwolenia, a jedynie przez sam fakt spełnienia tych warunków osoby zainteresowane uzyskiwały zezwolenie na zmianę obywatelstwa polskiego na izraelskie.

Ponieważ A. K. deklarowała chęć wyjazdu na pobyt stały do Izraela, złożyła wniosek do Rady Państwa o zezwolenia na zmianę obywatelstwa polskiego na izraelskie i otrzymała dokument podróży, co stanowiło wyraz udzielenia uchwałą Rady Państwa zezwolenia na zmianę obywatelstwa polskiego na izraelskie, organ doszedł do wniosku, że wnioskodawczyni spełniała warunki określone w art. 11 ustawy z dnia 8 stycznia 1951 r. i utraciła obywatelstwo polskie.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję wniosła A. K., wnosząc o jej uchylenie i orzeczenie wyrokiem, że A. K. posiada obywatelstwo polskie.

Zarzuciła, że zgodnie z art. 13 ustawy obywatel polski mógł nabyć obywatelstwo obce ze skutkiem utraty obywatelstwa polskiego tylko za aprobatą władzy polskiej wyrażonej w odpowiedniej formie, tzn. zmiana musiała być zaakceptowana przez Radę Państwa, działającą na wniosek Rady Ministrów, z obowiązkiem doręczenia zainteresowanemu orzeczenia Rady Państwa, co mogło być zastąpione przez ogłoszenie w Monitorze Polskim. Wobec niespełnienia względem skarżącej wszystkich wymogów przewidzianych w art. 13 nie można przyjęć, że skarżąca utraciła obywatelstwo polskie, otrzymując jedynie dokument podróży, upoważniający ją do opuszczenia terytorium PRL, a następnie nabywając obywatelstwo izraelskie.

Prezes Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do dyspozycji art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Odmowa stwierdzenia posiadania lub stwierdzenie posiadanie obywatelstwa polskiego zapada w formie decyzji administracyjnej, mającej charakter deklaratoryjny. Jest ona wyrazem dokonanej przez wojewodę oceny stanu faktycznego, czy dana osoba posiada obywatelstwo polskie, czy też nie. Dla ustalenia podstawy nabycia lub utraty obywatelstwa polskiego właściwe są przepisy obowiązujące w dacie zdarzenia lub czynności, na skutek których nastąpiło nabycie lub utrata obywatelstwa polskiego.

A. K. podjęła starania o wyjazd na stałe do Izraela w 1960 r. i dnia 13 grudnia 1960 r. wystąpiła do Rady Państwa o zezwolenie na zmianę obywatelstwa w związku z wyjazdem na stałe do Izraela i otrzymała dokument podróży, co oznacza iż w kwestiach oceny posiadania przez nią obywatelstwa polskiego właściwe będą przepisy ustawy z dnia 8 stycznia 1951 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. Nr 4, poz. 25), gdyż pod jej rządami podejmowane były wszystkie czynności związane z wyjazdem.

Art. 11 ust. 5 ustawy stanowił, że utratę obywatelstwa polskiego pociągało za sobą nabycie obywatelstwa obcego zgodnie z ust. 1-4 tego przepisu. Obywatel polski mógł nabyć obywatelstwo obce jedynie po uzyskaniu zezwolenia władzy polskiej na zmianę obywatelstwa (art. 11 ust. 1), a o utracie obywatelstwa polskiego orzekała Rada Państwa na wniosek Rady Ministrów z tym, że ogłoszenie w Monitorze Polskim orzeczenia o pozbawieniu obywatelstwa polskiego zastępowało doręczenie orzeczenia (art. 13). Należy zatem uznać, że zezwolenie na zmianę obywatelstwa polskiego powinno być aktem indywidualnym i skierowanym do określonego adresata. W związku z tym generalna uchwała Rady Państwa Nr 5/58 z dnia 23 stycznia 1958 r. zezwalająca na zmianę obywatelstwa polskiego osobom wyjeżdżającym na pobyt stały do Izraela nie mogła wywołać skutku określonego w art. 11 ustawy, naruszając procedurę wynikającą z art. 13 ustawy. Zarówno w ustawie z dnia 8 stycznia 1958 r., jak i Konstytucji PRL z 1952 r. brak było podstaw prawnych do wydania przez Radę Państwa tego rodzaju uchwały, regulującej w sposób odmienny od trybu ustawowego kwestię utraty obywatelstwa polskiego. Nie można zatem tej uchwały traktować jako akt prawny konwalidujący brak indywidualnego zezwolenia w odniesieniu do wnioskodawczyni, która składając wniosek o zezwolenie na zmianę obywatelstwa uruchomiła postępowanie przewidziane w art. 13 ustawy z dnia 8 stycznia 1951 r. o obywatelstwie polskim, które jednak nie zostało zakończone, ponieważ Rada Państwa nie wydała indywidualnego zezwolenia na zmianę obywatelstwa przez wnioskodawczynię. Oznacza to, że nie utraciła ona obywatelstwa polskiego.

Sąd podziela pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w wyroku z dnia 17 września 2001 r. (sygn. akt III RN 56/01 OSNP 2002/13/299), że zmiana obywatelstwa należy do sfery prawa publicznego, w związku z czym żadnego znaczenia nie ma zamiar i motywy złożenia przez wnioskodawczynię w 1960 r. wniosku o zezwolenie na zmianę obywatelstwa. Niezależnie od jej zamiaru sprawa o zmianę obywatelstwa winna była być załatwiona zgodnie z obowiązującym wówczas prawem, tzn. przez wydanie indywidualnego zezwolenia na zmianę obywatelstwa.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w myśl regulacji art. 145 § 1 pkt 1 lit a), 200 i 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł jak w wyroku.