Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 856/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2009-10-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 par. 1,  art. 133 par. 1,  art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art.28,  art. 32
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7,  art. 9,  art. 10 par. 1,  art. 11,  art. 77 par. 1,  art. 80,  art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 856/09 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 października 2009r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Grażyna Firek, Sędziowie: WSA Stanisław Grzeszek (spr), WSA Urszula Zięba, Protokolant: Iwona Sadowska – Białka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 października 2009r., sprawy ze skargi D. B., na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 31 marca 2009r Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń, Pracowniczych oraz składek na ubezpieczenie zdrowotne wraz z odsetkami, - s k a r g ę o d d a l a -


UZASADNIENIE

W piśmie z dnia 10 grudnia 2007r. D. B. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie w całości należności z tytułu składek:

- na ubezpieczenie społeczne za okres od grudnia 1999r. do lipca 2004r. w kwocie 18.168,41 zł, wraz z odsetkami za zwłokę w łącznej kwocie 9.412,00 zł,

- na ubezpieczenie zdrowotne za okres od listopada 2002r. do lipca 2004r. w kwocie 3.992,35 zł, wraz z odsetkami za zwłokę w łącznej kwocie 2.008,00 zł,

- Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od marca 2002r. do lipca 2004r. w kwocie 1.323,31 zł, wraz z odsetkami za zwłokę w łącznej kwocie 681,00 zł,

objętych decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] wydaną w dniu 22 czerwca 2007r.

W uzasadnieniu pisma wnioskodawczyni podała, że nie posiada żadnego majątku, z którego można prowadzić egzekucję, a dodatkowo jest bezrobotna, co sprawia, iż obiektywnie nie jest w stanie zaspokoić obciążających ją zobowiązań publicznoprawnych.

Wyjaśniając okoliczności powstania przedmiotowego zadłużenia wskazała natomiast, iż w 1999r. rozpoczęła prowadzenie działalności gospodarczej pod nazwą P. w K. przy ul. L. [...]oraz przy ul. A. Z powodu narastających z roku na rok długów, w 2003r. zmuszona była zmienić profil swej działalności gospodarczej, a w roku następnym, z tych samych powodów w dniu 23 sierpnia 2004r. zlikwidowała prowadzoną działalność gospodarczą, przy czym rok 2004 zamknęła stratą w wysokości 14.273,53 zł.

Długi, jakie narosły, a które w konsekwencji zmusiły wnioskodawczynię do zamknięcia sklepu, powstać miały głównie z winy męża, którego umocowała do występowania w jej imieniu jako pełnomocnika. W dniu 12 kwietnia 2002r. małżonkowie mocą umowy zawartej w formie aktu notarialnego ustanowili rozdzielność majątkową, a następnie małżeństwo rozpadło się, co w konsekwencji doprowadziło do orzeczenia rozwodu przez Sąd Okręgowy [...]wyrokiem z dnia 21 grudnia 2005r. Wnioskodawczyni nadmieniła, że począwszy od 2004r. do dnia dzisiejszego pozostaje pod opieką psychiatryczną, z rozpoznaniem lekarza - zespół depresyjno-lękowy zaostrzony sytuacyjnie.

W dalszej kolejności nadmieniła, że w związku z treścią wyroku Sądu Apelacyjnego [...] Wydział I Cywilny z dnia 14 września 2001r. wnioskodawczyni straciła cały swój majątek, ponieważ zobowiązana została do przeniesienia 1/2 udziału we współwłasności nieruchomości położonej w K. przy ul. L. na rzecz L. B. w wykonaniu zapisu testamentowego, a dodatkowo musiała ponieść koszty postępowania za obie instancje w wysokości 5.250,00 zł oraz koszty opłat sądowych w wysokości 14.840,00 zł. Na domiar złego, nowy właściciel nieruchomości, gdzie najmuje lokal mieszkalny podniósł czynsz o 100%. Zajęty został także posiadany przez nią rachunek bankowy w [...]Banku, na którym pozostał debet. Wierzyciele skierowali wnioski o prowadzenie egzekucji swoich należności przeciwko niej na drogę postępowania egzekucyjnego. Komornik Sądowy Rewiru III przy Sądzie Rejonowym [...]nadal prowadzi egzekucję z wniosków trzech wierzycieli na łączną kwotę 10.117,08 zł. W zaświadczeniu z dnia 29 listopada 2007r. Komornik stwierdził, że prowadzone egzekucje pozostają bezskuteczne. Ponadto wnioskodawczyni posiada zaległości podatkowe, które zgodnie z zaświadczeniem wydanym przez Urząd Skarbowy na dzień 15 listopada 2007r. wynoszą 2.624,50 zł z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych oraz podatku od towarów i usług.

Decyzją z dnia 11 września 2008r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nr [...] odmówił D. B. umorzenia:

- należności za osobę prowadząca działalność gospodarcza w łącznej kwocie 27.498,64 zł,

- należności za pracowników w części finansowanej przez płatnika w łącznej kwocie 8.820,01 zł

- odsetek od składek na ubezpieczenia pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 3.792,00 zł,

oraz umorzył postępowanie w zakresie umorzenia składek na ubezpieczenia pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 6.616,43 zł.

Rozpoznając sprawę organ ustalił, że D. B. figuruje w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych jako osoba prowadząca działalność gospodarczą w okresie od maja 1999r. do sierpnia 2004r. w zakresie wyrobów i sprzedaży artykułów cukierniczych i spożywczych.

Wykreślenie wpisu z ewidencji działalności gospodarczej nastąpiło z dniem 23 sierpnia 2004r. Na podstawie przedłożonych dokumentów ustalono, że zobowiązana w okresie od 1 września 2004r. do 1 września 2007r. zatrudniona była w szkołach (z krótkimi przerwami), przy czym ostatnie wynagrodzenie w 2007r. wynosiło 1.800,00 zł brutto miesięcznie. Aktualnie zarejestrowana jest w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna niepobierająca zasiłku.

Zgodnie z przedłożonymi zeznaniami podatkowymi zobowiązana wykazała:

- za 2006r. - dochód w wysokości 15.684,64 zł,

- za 2005r. - dochód w wysokości 7.203,20 zł.

- za 2004r. - stratę w wysokości 14.273,53 zł.

Poza zaległościami figurującymi w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia na wnioskodawczyni ciążą także zaległości podatkowe z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych i podatku od towarów i usług na łączną kwotę 2.624,50 zł (zgodnie z zaświadczeniem Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 15 listopada 2007r.) oraz inne zobowiązanie pieniężne na łączną kwotę 10.117,08 zł.

Przedmiotowe zadłużenie wobec ZUS kierowane było do przymusowego dochodzenia. W dniu 10 marca 2008r. dokonano zajęcia rachunku bankowego zobowiązanej.

Wnioskodawczyni mieszka w K. al. S.[...], przy czym według jej oświadczenia mieszkanie to należy do matki i ma prawo tam mieszkać bez opłacania czynszu. Z protokołu o stanie majątkowym spisanym przez poborcę skarbowego w dniu 16 lipca 2008r. wynika natomiast, że wnioskodawczyni jest w posiadaniu mieszkania własnościowego o powierzchni około 50 m2 (2 pokoje z kuchnią), gdzie czynsz wynosi około 290,00 zł. Strona korzysta z doraźnej pomocy swoich rodziców (ojciec - emeryt inwalida, matka - rencistka) - zgodnie z oświadczeniem z dnia 13 sierpnia 2008r.

Mając na uwadze przywołane okoliczności organ uznał, że nie zachodzą podstawy do umorzenia tych należności z tytułu składek na ubezpieczenia własne opłacane przez płatnika składek, tj. osobę prowadzącą działalność gospodarczą w oparciu o przepis art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity – Dz. U. z 2007r., Nr 11, poz. 74 ze zm.). Badając przesłanki umorzenia należności, organ nie stwierdził całkowitej nieściągalności składek, której przypadki zostały zdefiniowane według kryteriów określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy.

Podkreślono, iż całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust.3 musi mieć charakter trwały i nieprzemijający, i gdy z okoliczności sprawy wynika, że nie ma żadnych szans na poprawę sytuacji dłużnika. Zakład wziął wprawdzie pod uwagę fakt, że wnioskodawczyni w chwili obecnej nie prowadzi działalności gospodarczej oraz nigdzie nie pracuje. Ustalono jednak, że zaległości figurujące na koncie zobowiązanej skierowane zostały na drogę postępowania egzekucyjnego. Zakład w dalszym ciągu ma możliwość podejmowania działań zmierzających do wyegzekwowania należności przy użyciu środków przewidzianych w ustawie z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity - Dz. U. z 2005r., Nr 229, poz.1954 ze zm.).

Analizując sytuację wnioskodawczyni z punktu widzenia przesłanek zawartych w art. 28 ust. 3a ustawy stwierdzono natomiast, że umorzenie składek na obecnym etapie postępowania byłoby przedwczesne i niecelowe. W ocenie organu trudności finansowe strony nie mają charakteru trwałego, a tym samym wykluczającego zaspokojenie roszczeń wierzyciela w późniejszym okresie czasu. Zobowiązana nie wskazała na szczególne okoliczności, które świadczyłyby o fakcie, iż ze względu na swoją trudną sytuację majątkową, rodzinną czy zdrowotną nie jest w stanie sprostać obowiązkowi zapłaty zaległych składek na ubezpieczenia. Zakład uwzględnił w szczególności fakt, iż wnioskodawczyni jest osobą młodą i zdolną do dalszej pracy zarobkowej. Problemy zdrowotne, na które się powołuje nie stoją na przeszkodzie w kontynuowaniu aktywności zawodowej - nie ma orzeczonej niezdolności do pracy bądź stopnia niepełnosprawności.

Mając na uwadze kwoty zadłużenia oraz relatywnie trudną sytuację materialną zobowiązanej organ przypomniał, że istnieje możliwość stopniowego spłacenia należności przewidziana w art. 29 ustawy.

Końcowo organ zwrócił uwagę, iż w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia pracowników w części finansowanej przez płatnika oraz należności z tytułu odsetek za zwłokę od składek za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych, nie ma do nich zastosowania zastrzeżenie zawarte w art. 28 ust. 3a ustawy systemowej. Składki te mogą być umarzane przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. W niniejszej sprawie brak jest natomiast podstaw do stwierdzenia przesłanki całkowitej nieściągalności zdefiniowanej w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 w/w ustawy.

Co do należności za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych stwierdzono, że nie podlegają one umorzeniu z mocy samego prawa. Zastosowanie do tych składek ma przepis art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym do składek tych nie stosuje się przepisu art. 28 i 29 ustawy. W stosunku do tego rodzaju składek niedopuszczalne jest więc badanie istnienia przesłanek umorzenia przewidzianych w art. 28 ustawy. W związku z tym właściwym rozstrzygnięciem, co do składek za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych jest umorzenie postępowania na podstawie art. 105 kodeksu postępowania administracyjnego.

W piśmie z dnia 7 października 2008r. D. B. zwróciła się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie jej sprawy. W uzasadnieniu tego pisma powołała się ona jeszcze raz na argumentację przywołaną już wcześniej w pierwotnym wniosku podkreślając, że spłata przedmiotowych zobowiązań stała się dla niej całkowicie nierealna, zwłaszcza, gdy systematycznie narastają odsetki.

Decyzją z dnia 31 marca 2009r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zakwestionowaną decyzję przyjmując za trafne poczynione w niej ustalenia.

Uzupełniając zawartą w tym rozstrzygnięciu argumentację stwierdzono w szczególności, że w sprawie nie zostały także spełnione przesłanki określone w § 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. 2003r., Nr 141, poz. 1365) w związku z art. 28 ust 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zezwalających na wyjątkowe umorzenie należności mimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Umorzenie, o którym mowa w tym przepisie, jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na np. znikome źródło dochodów, stan zdrowia czy inne względy społeczne, nie jest realnie możliwe wywiązanie się ze zobowiązania wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Przepis § 3 ust. 1 powołanego rozporządzenia wymaga od zobowiązanego wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie uiścić powstałych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Treść tego przepisu należy odnieść do konkretnej sytuacji tak, aby organ miał podstawy przypuszczać, że zapłata należności (jednorazowa, w ratach lub w drodze egzekucji) spowoduje egzystencjalną ruinę bytu zobowiązanej i jej rodziny.

Natomiast w ocenie organu, wnioskodawczyni nie jest pozbawiona możliwości opłacenia należności, co miałoby pociągnąć dla niej i jej rodziny zbyt ciężkie skutki, pozbawiając ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Oceniając sytuację zobowiązanego z punktu widzenia treści § 3 ust. l pkt 3 w/w rozporządzenia organ stwierdził, że w świetle okoliczności faktycznych choroba wnioskodawczyni nie pozbawia jej możliwości uzyskiwania dochodu.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie D. B. zażądała uchylenia decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zarzucając jej nieważność poprzez naruszenie:

- § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003r. Nr 141, poz. 1365) z uwagi na przekroczenie przez organ administracji granic uznania administracyjnego i odmowę umorzenia należności z tytułu składek w sytuacji, gdy opłacenie tych należności pozbawi wnioskodawczynię jak i jej rodzinę możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych,

- art. 7 kpa poprzez wydanie decyzji z rażącym naruszeniem słusznego interesu wnioskodawczyni, uznając, że wszystkie jej potrzeby są zaspokajane, w sytuacji gdy wykazała w sposób niebudzący wątpliwości, że opłacenie należności z tytułu składek pociągnęłoby za sobą dla niej i jej rodziny zbyt ciężkie skutki,

- art. 77 § 1 kpa poprzez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż uznanie, że wnioskodawczyni jest w stanie ponieść ciężar opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie w sytuacji, gdy jej dochody nie wystarczą nawet na zaspokojenie podstawowych potrzeb.

W uzasadnieniu skarżąca zwrócił uwagę, że w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki badania. Obowiązki organu administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego są nawet większe niż przy ustawowym skrępowaniu, gdyż w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji powinien on najwszechstronniej zbadać stan faktyczny, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodność z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela zawartym w art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podtrzymując w całości swe dotychczasowe stanowisko wniósł o oddalenie skargi.

W piśmie procesowym z dnia 8 października 2009r. pełnomocnik skarżącej podtrzymał zarzuty skargi, dodatkowo podnosząc, że organ nie podjął wnikliwej oceny wystąpienia przesłanek umorzenia, a co więcej organ dokonał oceny materiałów zgromadzonych w sprawie wbrew zasadom logiki oraz doświadczenia życiowego. Organ w zaskarżonej decyzji powinien był jednoznacznie ustalić dochody skarżącej oraz skonfrontować je z koniecznymi wydatkami.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie Sąd wyjaśnia, że uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem.

W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.

Mając na względzie powyższe, tj. dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, wydanej przez Prezesa ZUS w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, a więc badając zaskarżone rozstrzygnięcie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071), powoływanej dalej jako "k.p.a.", jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.s.u.s.", oraz w oparciu o akta sprawy zgodnie z art. 133 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością jego wyeliminowania z obrotu prawnego.

Zgodnie z art. 32 u.s.u.s., do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

W pierwszej kolejności rozważenia w sprawie wymaga, podniesiony w skardze zarzut nieważności zaskarżonej decyzji z uwagi na przekroczenie przez organ administracji granic uznania administracyjnego i odmowę umorzenia należności z tytułu składek w sytuacji, gdy opłacenie tych składek pozbawi skarżącą i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Jakkolwiek w skardze nie została wskazana przesłanka z art. 156 § 1 pkt 1 – 7 k.p.a. w oparciu o którą został sformułowany zarzut nieważności zaskarżonej decyzji, to z analizy treści postawionych zarzutów należy domniemywać, że chodzi o wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.).

Naruszenie prawa będzie miało cechę "rażącego" wtedy, gdy czynności postępowania organu podatkowego lub istota załatwienia sprawy są w swej treści zaprzeczeniem treści obowiązującej regulacji prawnej. Działanie organu w toku postępowania lub rozstrzygnięcie sprawy w decyzji w ogóle nie odpowiada nakazom wynikającym z prawa obowiązującego lub też łamie zakazy w nim ustanowione (por. wyrok NSA z dnia 28.01.2005r. sygn. akt FSK 1371/04, Przegląd Podatkowy 2006/6/54, wyrok NSA z dnia 23.06.2005r. sygn. akt FSK 2475/04, LEX nr 173255, wyrok NSA z dnia 13.10.2005r. sygn. akt FSK 2294/04, LEX nr 173113).

Sąd nie dopatrzył się naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, a tym bardziej mającego charakter "rażącego".

Z wymienionych powodów Sąd nie znalazł podstaw do stwierdzenia nieważności skarżonego aktu administracyjnego w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Przechodząc do dalszej oceny skarżonej decyzji zauważyć trzeba, iż zakres kontrolowanego postępowania wynikał z pisma skarżącej z 10 grudnia 2007r., w którym wniosła ona o umorzenie zaległych składek. Wobec treści wniosku skarżącej, wszczynającego kontrolowane przez Sąd postępowanie administracyjne, zastosowanie w sprawie miał - w szczególności - przepis art. 28 u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umarzania należności z tytułu składek.

Zgodnie z treścią wymienionego art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego przepisu. Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje bowiem na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku "mogą być one umorzone". Takie stanowisko znajduje swoje potwierdzenie w uchwale Sądu Najwyższego z 6 maja 2004r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285), w której Sąd ten wskazał, że "(...) przepis art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 ustawy wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone". Podobne stanowisko zajął skład orzekający w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 sierpnia 2007r., sygn. akt II GSK 141/07). Stanowisko to podziela Sąd w niniejszej sprawie.

Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącej. Organ orzekający w sprawie prawidłowo bowiem wskazał, że wobec wnioskodawczyni nie została spełniona przesłanka określona w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. z uwagi na to, iż w stosunku do strony prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, który nie zostało zakończone stwierdzeniem w sposób jednoznaczny że zachodzi całkowita nieściągalność należności.

W ocenie Sądu, z uwagi na powyższe okoliczności, prawidłowo ustalono, iż w stosunku do skarżącej nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji, że brak było prawnej możliwości - jak wyżej wyjaśniono - umorzenia zadłużenia w oparciu o to kryterium. Tych ustaleń organu nie kwestionowała również skarżąca, która skargę sądową oparła wyłącznie na zarzucie przekroczenia granic uznania administracyjnego przez odmowę umorzenia należności z tytułu składek w sytuacji, gdy opłacenie ich pozbawiłoby skarżącą i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Zgodnie z powołanym przepisem, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślenia jednak wymaga, że w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 wymienionego rozporządzenia, także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on - ale nie musi - umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście, gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu.

Wskazać w tym miejscu też należy, że sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, iż sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji.

Innymi słowy, o tym, czy składki powinny być umorzone czy też nie, rozstrzyga zawsze nie sąd, lecz ZUS, który może - ale nie musi - je umorzyć.

Kontrola ta obejmuje zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności.

Mając powyższe na względzie - zdaniem Sądu - Prezes ZUS, w wyniku ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego prawidłowo uznał, że okoliczności rozpatrywanej sprawy nie uzasadniają w sposób dostateczny zastosowania przepisów art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz ww. rozporządzenia.

Dokonując takiej oceny organ wziął pod uwagę, jak wynika z uzasadnienia skarżonej decyzji, całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, tj. dokumenty złożone przez skarżącą oraz podniesione przez nią okoliczności. Do wszystkich tych okoliczności i dowodów organ odniósł się w swojej decyzji, uzasadniając przy tym swoje stanowisko w sprawie w kontekście przesłanek mających tu zastosowanie, a uregulowanych w § 3 ust. 1 cyt. powyżej rozporządzenia.

W toku postępowania ustalono, że skarżąca prowadziła działalność gospodarczą w zakresie wyrobu i sprzedaży artykułów cukierniczych i spożywczych w okresie od 20 kwietnia 1999r. do 23 sierpnia 2004r. Prowadząc działalność gospodarczą skarżąca obowiązana była do opłacania składek na ubezpieczenie społeczne, nie dopełniła jednak tego obowiązku. Nie opłacając należnych składek przez cały okres prowadzenia działalności doprowadziła do powstania wobec ZUS zadłużenia, o umorzenie którego teraz wystąpiła.

Skarżąca jest osobą samotna (po rozwodzie), prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Źródłem utrzymania skarżącej po zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej było wynagrodzenie z tytułu pracy w charakterze nauczycielki, a w okresie od 15 listopada 2007r. do 15 maja 2008r. zasiłek dla bezrobotnych. Bezspornym jest, że w dacie złożenia wniosku o zastosowanie ulgi skarżąca zarejestrowana była jako osoba bezrobotna.

W toku postępowania ustalono, że skarżąca posiada zadłużenie z tytułu zaległości podatkowych na kwotę 2.624,50 zł oraz zadłużenia z innych tytułów na łączną kwotę 10.117,08 zł.

W ocenie Sądu organ prawidłowo ustalił stan faktyczny, podjął szereg czynności zmierzających do zgromadzenia kompletnego materiału dowodowego obrazującego stan majątkowy i finansowy skarżącej, co przyznał również pełnomocnik skarżącej w piśmie procesowym z dnia 8 października 2009r.

Sformułowany w tymże piśmie zarzut, że organ nie podjął wnikliwej oceny wystąpienia przesłanek umorzenia i co więcej organ dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego – zdaniem Sądu – nie jest zasadny. Uzasadniając powyższe przekonanie wskazano, że skarżąca nie prowadzi działalności gospodarczej od 2004r., jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna, prowadzone są wobec niej postępowania egzekucyjne oraz od 2005r. pozostaje w stałym leczeniu psychiatrycznym. Jak z powyższego wynika przywołane zostały okoliczności stanu faktycznego, niekwestionowane przez organ i przez niego przeanalizowane w kontekście przesłanek uzasadniających ewentualne umorzenie należności ZUS, co znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ na podstawie tej analizy doszedł jednak do uprawnionej konkluzji (szczegółowo uzasadnionej), że brak jest podstaw do zastosowania wobec skarżącej ulgi w postaci umorzenia zaległości w składkach na ubezpieczenie społeczne.

Nieposiadanie dochodów (posiadanie statusu bezrobotnego) na dzień złożenia wniosku o umorzenie należności samo w sobie nie może stanowić wystarczającej przesłanki do zastosowania wnioskowanej ulgi, wbrew temu, co stwierdzono w piśmie procesowym. Należy podkreślić, że skarżąca jest osobą młodą (rocznik 1974), wykształconą, dlatego też logiczne i zgodne z doświadczeniem życiowym jest stanowisko organu, że pozostawanie bez pracy jest sytuacją przejściową (tymczasową), co w konsekwencji nie wyklucza potencjalnej możliwości spłaty zaległych składek. Sąd w składzie orzekającym podziela pogląd wyrażony w wyroku WSA z dnia 29 listopada 2006r., sygn. akt III SA/Wa 2442/06 gdzie sąd stwierdził, że "takie elementy, jak wiek osoby zobowiązanej i jej szanse na rynku pracy, ZUS zawsze powinien brać pod uwagę, formułując swoje ostateczne rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia zaległych należności".

Skarżąca w wieku 35 lat trafnie mogła być uznana za osobę, której sytuacja rodzinna i stan majątkowy mogą ulec korzystnej zmianie, zasadnie zatem ZUS nie uwzględnił żądania umorzenia zaległości, uznając je za faktycznie przedwczesne.

W piśmie procesowym podniesiono również zarzut, że organ I instancji powinien był jednoznacznie ustalić w zaskarżonej decyzji dochody skarżącej oraz skonfrontować je z koniecznymi wydatkami. Aby można było dokonać zestawienia kosztów z dochodami, to te dochody musiały wystąpić. Tymczasem skarżąca składając wniosek oraz w toku postępowania administracyjnego deklarowała się jako osoba bezrobotna, bez żadnych dochodów. Ponadto należy zauważyć, że postępowanie o umorzenie należności z tytułu składek, jest postępowaniem wszczynanym na wniosek i to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania wszystkich okoliczności w tym koniecznych wydatków, uzasadniających zastosowanie ulgi. Skarżąca w przedmiotowym wniosku jak również w toku postępowania, pomimo kierowanych do niej pism organu I instancji z dnia 17 października 2008r. oraz z dnia 20 lutego 2009r. informujących o możliwości uzupełnienia wniosku oraz wypowiedzenia się w sprawie, kwestii koniecznych wydatków nie podnosiła. W tym miejscu należy zauważyć, że sąd administracyjny wydaje wyrok na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Oznacza to, że sąd ten rozpatruje sprawę na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonej decyzji.

Wyrok WSA z dnia 14 maja 2008r., sygn. akt V SA/Wa 504/08, który został przywołany w piśmie procesowym zapadł na tle odmiennego stanu faktycznego (wnioskodawca wskazał na wydatki konieczne do poniesienia w związku utrzymaniem czteroosobowej rodziny) i zajęte w nim stanowisko nie znajduje bezpośredniego odniesienia do niniejszej sprawy.

Organ w swoim rozstrzygnięciu zasadnie również przyjął, że brak było podstaw do umorzenia należności ze względu na chorobę wnioskodawczyni (§ 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia). Analizując sprawę w tym zakresie odniósł się do przedłożonego przez stronę zaświadczenia lekarskiego z dnia 24 marca 2005r. Zauważył, że fakt pozostawania wnioskodawcy pod stałą opieką lekarską (psychiatryczną) od stycznia 2004r., nie stanowił dla niej przeszkody w podjęciu pracy w charakterze nauczycielki i osiąganiu z tego tytułu dochodów.

W ocenie Sądu słusznie organ uznał, że dla wystąpienia tej przesłanki niezbędne jest nie tylko istnienie przewlekłej choroby zobowiązanej, ale także skutek tej choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości podjęcia pracy i uzyskania dochodu.

Okoliczność, iż skarżąca pozostaje w leczeniu, nie świadczy o tym, wbrew twierdzeniom strony, że udowodniony został taki stan zdrowia, który uniemożliwia 35 letniej kobiecie podjęcie zatrudnienia. Jednocześnie należy dodać, że skarżąca nie przedstawiła żadnego dowodu świadczącego o niemożności podjęcia zatrudnienia.

Sąd Najwyższy w wyroku z 24 maja 2007r., sygn. akt II UK 216/06, stwierdził, że "przepis art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych nie stanowi podstawy umorzenia należności z tytułu składek, jeżeli dłużnik ma realne możliwości uzyskiwania dochodów pozwalających na spłatę zadłużenia". A z taką sytuacją, zdaniem Sądu, mamy w tej sprawie do czynienia.

Organ wskazał także, że nie udokumentowano również w sprawie okoliczności uzasadniających umorzenie należności ze względu na trudną sytuację materialną rodziny skarżącej (§ 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia). Z dokonanych ustaleń wynika, że skarżąca zamieszkuje sama, jest osobą bezdzietną, prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Rodzice, o których wspomina we wniosku posiadają stałe dochody (emerytura i wojskowa renta inwalidzka), a więc nie wymagają pomocy ze strony skarżącej, wręcz przeciwnie to skarżąca korzysta z doraźnej pomocy rodziców.

Organ nie kwestionując, że jednorazowa wpłata zaległych należności może pociągać dla skarżącej trudności, działając w zgodzie z art. 9 k.p.a. poinformował, że w uzasadnionych sytuacjach istnieje możliwość ratalnej spłaty należności, wskazując, że zawarcie układu ratalnego gwarantuje skarżącej wstrzymanie biegu odsetek za zwłokę, co w sytuacji skarżącej miałoby istotne znaczenie, gdyż nie powodowałoby dalszego wzrostu zadłużenia.

W ocenie Sądu, ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego.

Organy obu instancji prawidłowo wywiązały się z nałożonego nań obowiązku poszanowania art. 11 k.p.a., tj. zasady przekonywania. W szczególności Prezes ZUS wyjaśnił stronie zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwianiu sprawy, co znalazło wyraz w rzeczowym uzasadnieniu decyzji. Organ odwoławczy, stosownie do treści art. 77 § 1 k.p.a., podjął wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. Nie ulega też wątpliwości, że organ II instancji w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy, co znalazło odzwierciedlenie w obszernych i rzeczowych motywach swojego rozstrzygnięcia.

Nie doszło zatem do naruszenia zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w tym wyrażonej w art. 7 i art. 10 § 1 k.p.a. Skarżąca była bowiem pouczona o swoich uprawnieniach w tym postępowaniu administracyjnym, tak o możliwości złożenia wszelkich dokumentów świadczących o jej szczególnie trudnej sytuacji finansowej i rodzinnej, jak i o możliwości złożenia końcowego oświadczenia w sprawie.

Końcowo należy wskazać, że ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Umorzenie należności z tytułu składek stanowi zaś wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Jeżeli zatem, tak jak w rozpatrywanej sprawie, istnieje możliwość wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego - negatywne dla skarżącej rozstrzygnięcie - nie może być uważane za dowolne.

Na marginesie Sąd zaznacza, iż każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie zaległości, bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i - jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lutego 2000r. w sprawie o sygn. akt III SA 398-399/99 - zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje zwłaszcza, jeśli jego sytuacja ulegnie zmianie. Jakkolwiek pogląd ten wypowiedziano w oparciu o przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa, to jednak jest on w pełni aktualny także na gruncie ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.