Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1399/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2018-06-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 153
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędziowie WSA Agata Ćwik-Bury, Bożena Pindel (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi Wójta Gminy G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie kosztów egzekucyjnych 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r., nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257; dalej: K.p.a.) oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 1 i § 4 pkt 1 oraz art. 64c § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1996 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1201 ze zm.; dalej: u.p.e.a. lub ustawa egzekucyjna) – w związku z prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 czerwca 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 92/17, którym uchylono postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r., nr [...], po ponownym rozpatrzeniu zażalenia z dnia 15 października 2012 r. wniesionego przez Wójta Gminy G. na postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] r. nr [...] o określeniu kosztów egzekucyjnych w łącznej wysokości [...] zł i obciążeniu wierzyciela tj. Wójta Gminy G. kwotą [...] zł kosztów egzekucyjnych wygenerowanych na podstawie tytułów wykonawczych o nr od [...] do [...] – utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...]r. nr [...].

Zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym.

W dniu [...] r. Wójt Gminy G. (dalej: wierzyciel, skarżący) wystawił przeciwko A S.A. z siedzibą w K. przy ul. [...] (dalej: zobowiązana, Spółka) tytuły wykonawcze o nr [...], obejmujące zobowiązanie z tytułu podatku od nieruchomości za poszczególne miesiące 2005 r.

Następnie wierzyciel przesłał wyżej wymienione tytuły wykonawcze do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. (dalej: organ egzekucyjny, organ I instancji), który w dniu [...] r. nadał tym dokumentom klauzule o skierowaniu do egzekucji administracyjnej. W dniu [...] r. ww. tytuły wykonawcze zostały doręczone zobowiązanemu przez poborcę skarbowego, który pobrał w tym dniu gotówkę i zaliczył ją na koszty egzekucyjne oraz część na należności podatkowe za styczeń 2005 r.

Organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności zobowiązanej w B S.A. w dniu [...]r., na podstawie m.in. tytułów wykonawczych o nr od [...] do [...] oraz w dniu [...] r. na podstawie tytułu wykonawczego o nr od [...].

W dniu 8 lutego 2012 r. do organu egzekucyjnego wpłynęło pismo zobowiązanej, w którym wniosła o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych powstałych w związku z egzekucją prowadzona w oparciu o tytuły wykonawcze z dnia [...]r. Postanowieniem z dnia [...] r. organ egzekucyjny określił wysokość kosztów egzekucyjnych powstałych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułów wykonawczych na kwotę [...] zł i obciążył nimi wierzyciela.

Następnie pismem z dnia 5 lipca 2012 r. wierzyciel złożył zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie. Po rozpatrzeniu wniesionego środka zaskarżenia, Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach (dalej: organ II instancji, organ odwoławczy) postanowieniem z dnia [...] r. uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Postanowieniem z dnia [...] r. organ egzekucyjny określił koszty egzekucyjne w łącznej wysokości [...] zł i obciążył nimi wierzyciela. kwotą [...]zł kosztów egzekucyjnych wygenerowanych na podstawie tytułów wykonawczych o nr [...] – [...]. Wierzyciel złożył zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie w całości i obciążenie kosztami egzekucyjnymi zobowiązanego.

Postanowieniem z dnia [...] r. organ odwoławczy zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie zażalenia z dnia 15 października 2012 r., do czasu rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego, tj. wydania wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie dotyczącej skargi kasacyjnej z dnia 11 października 2012 r. wniesionej przez zobowiązaną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 30 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Gl 1089/11. Postanwoienie to zostało uchylone postanowieniem Ministra Finansów z [...] r.

Po rozpatrzeniu zażalenia z dnia 15 października 2012 r. organ odwoławczy postanowieniem z dnia [...] r. uchylił zaskarżone postanowienie organu I instancji w części dotyczącej obciążenia wierzyciela kwotą [...] zł kosztów egzekucyjnych wygenerowanych na podstawie omawianych tytułów wykonawczych i orzekł o obciążeniu nimi zobowiązanej.

Skarga na powyższe postanowienie została oddalona wyrokiem WSA w Gliwicach z dnia 23 lipca 2014 r., sygn. akt I SA/Gl 689/13. W wyniku skargi kasacyjnej zobowiązanej NSA wyrokiem z dnia 31 sierpnia 2016 r., sygn. akt II FSK 3562/14 uchylił zaskarżony wyrok w całości oraz uchylił postanowienie organu nadzoru z dnia [...]r.

W związku z powołanym wyżej wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, organ II instancji po ponownym rozpatrzeniu zażalenia z dnia 15 października 2012 r. wniesionego przez skarżącego na postanowienie organu I instancji z dnia [...] r., postanowieniem z dnia [...] r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji.

Wierzyciel złożył na postanowienie organu II instancji z dnia [...] r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który wyrokiem z dnia 14 czerwca 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 92/17 uchylił zaskarżone postanowienie organu nadzoru.

Mając na uwadze wyrok z 14 czerwca 2017 r., organ II instancji po ponownym rozpatrzeniu zażalenia z dnia 15 października 2012 r., postanowieniem z dnia [...] r. utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy.

W uzasadnieniu organ II instancji podał, iż zgodnie z generalną zasadą wynikającą z art. 64c § 1 u.p.e.a. koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego. Jednym z wyjątków od tej zasady jest art. 64c § 4 u.p.e.a., stanowiący, że wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. W ocenie organu użyte w przepisie sformułowanie "wierzyciel pokrywa" nie pozostawia organowi wyboru, kto winien ponieść koszty egzekucyjne.

Organ, powołując wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 stwierdził, że organ I instancji określił wysokość opłaty za czynności egzekucyjne według stawek określonych w art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a., czyli za pobranie pieniędzy na miejscu u zobowiązanego – w wysokości 5% kwoty pobranej należności, za zajęcie wierzytelności – w wysokości 5 % oraz opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych w wysokości 1% - osobno do każdego tytułu wykonawczego.

Organ odwoławczy, dokonując analizy sprawy na gruncie wytycznych wyroku Trybunału Konstytucyjnego i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wskazał przede wszystkim na pełną skuteczność egzekucji, gdyż każdy z tytułów wykonawczych został wyegzekwowany w całości w bardzo krótkim czasie, który upłynął od nadania klauzuli o skierowaniu ich do egzekucji do zakończenia egzekucji. Jednocześnie organ II instancji podkreślił nieskomplikowany charakter dokonanych czynności egzekucyjnych ograniczający się wyłącznie do wysłania zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności, przy stosunkowo niskim nakładzie pracy związanym z wysłaniem korespondencji pocztą i kosztami dojazdu i delegacji pracownika w celu doręczenia odpisów tytułów wykonawczych zajęcia, a także w celu pobrania pieniędzy.

Za punkt odniesienia przy szacowaniu kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela organ II instancji uznał przepis art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a., który przewiduje opłatę za zajęcie nieruchomości wynoszącą 8% od dochodzonej należności, maksymalnie jednak [...]zł. Organ podkreślił przy tym, że egzekucja z nieruchomości uznawana jest za najbardziej skomplikowaną i pracochłonną, zatem w niniejszej sprawie nieuzasadnione byłoby obciążanie wierzyciela kosztami w takiej wysokości. Organ wskazał również, że zgodnie z art. 64 § 3 ustawy egzekucyjnej, opłaty za czynności egzekucyjne, o których mowa w § 1 pkt 1-6 (a więc zarówno dla zajęcia nieruchomości, jak zajęcia innych wierzytelności i pobrania gotówki), oblicza się oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego, który był podstawą dokonania czynności egzekucyjnych.

Zdaniem organu II instancji w niniejszej sprawie należało zastosować mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą. Organ zaakcentował przy tym, że Trybunał Konstytucyjny nie podważył zasadności naliczania kosztów egzekucyjnych za dokonane przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjne, a jedynie wskazał na konieczność określenia ich granicy stosownie do ich pracochłonności i kosztowności. Organ podkreślił również, że z zaleceń Trybunału Konstytucyjnego wynika dopuszczalność stosowania stawek procentowych jako jednej z metod określania wysokości opłat i to nie tylko w kwotach stawek minimalnych, gdyż sąd konstytucyjny wyraźnie zakwestionował jedynie brak stawek maksymalnych.

Organ nadzoru, będący związany wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 14 czerwca 2017 r., nakazującego miarkowanie kosztów egzekucyjnych przyjął, w związku z brakiem ustawowych regulacji, że opłata od zajęcia innej wierzytelności i pobraniu pieniędzy musi być mniejsza niż przy zajęciu nieruchomości w stopniu odpowiadającym przyjętej w przepisach maksymalnej stawki w kwocie 34.200 zł dla 8% opłaty. Z tego względu organ uznał, zachowując proporcję, że 5% opłaty za zajęcie innej wierzytelności może wynosić maksymalnie [...] zł, a opłata za pobranie pieniędzy również 5%, tj. [...] zł. Zdaniem organu wypełnieniem wymogu miarkowania kosztów uwzględniającego stopień skomplikowania czynności, było ustalenie odpowiedniej proporcji i na jej podstawie ograniczenie procentowej opłaty za pobranie gotówki do kwoty [...] zł i za zajęcie innej wierzytelności do kwoty [...] zł.

Z kolei, przyjmując jako podstawę maksymalną stawkę dla zajęcia nieruchomości w kwocie 34.200 zł, organ odwoławczy uznał, że maksymalna opłata manipulacyjna, w związku z brakiem ustawowych regulacji, nie może być wyższa niż [...] zł. Organ przyjął przy tym zależność, że za zajęcie nieruchomości stawka procentowa została wskazana na 8%, a dla opłaty manipulacyjnej na 1%.

Uwzględniając tak przyjętą kalkulację koszty egzekucyjne obciążające wierzyciela wyniosły dla tytułu wykonawczego o nr:

- [...] łącznie [...] zł, w tym opłata manipulacyjna [...] zł, opłata za zajęcie innej wierzytelności [...] zł i opłata za pobranie pieniędzy na miejscu u zobowiązanego [...] zł;

- [...] łącznie [...] zł, w tym opłata manipulacyjna [...] zł i opłata za zajęcie innej wierzytelności [...] zł;

- [...] łącznie [...] zł, w tym opłata manipulacyjna [...] zł i opłata za zajęcie innej wierzytelności [...] zł;

- [...] łącznie [...] zł, w tym opłata manipulacyjna [...] zł i opłata za zajęcie innej wierzytelności [...] zł;

- [...] łącznie [...] zł, w tym opłata manipulacyjna [...] zł i opłata za zajęcie innej wierzytelności [...] zł;

- [...] łącznie [...] zł, w tym opłata manipulacyjna [...] zł i opłata za zajęcie innej wierzytelności [...] zł;

- [...] łącznie [...] zł, w tym opłata manipulacyjna [...] zł i opłata za zajęcie innej wierzytelności [...] zł;

- [...] łącznie [...] zł, w tym opłata manipulacyjna [...] zł i opłata za zajęcie innej wierzytelności [...] zł;

- [...] łącznie [...] zł, w tym opłata manipulacyjna [...] zł i opłata za zajęcie innej wierzytelności [...] zł;

- [...] łącznie [...] zł, w tym opłata manipulacyjna [...] zł i opłata za zajęcie innej wierzytelności [...] zł;

- [...] łącznie [...] zł, w tym opłata manipulacyjna [...] zł i opłata za zajęcie innej wierzytelności [...] zł.

Łącznie zatem wierzyciel został obciążony kosztami w wysokości [...] w tym opłata manipulacyjna [...] zł, opłata za zajęcie innej wierzytelności [...] zł i opłata za pobranie pieniędzy na miejscu u zobowiązanego [...] zł.

Z powyższego wyliczenia wynika, jak zauważył organ odwoławczy, że zarówno opłata manipulacyjna, jak i opłata za zajęcie innej wierzytelności oraz za pobranie pieniędzy na miejscu u zobowiązanego są wielokrotnie niższe niż opłaty maksymalne, obliczone w proporcji do opłaty za zajęcie nieruchomości z uwzględnieniem maksymalnej stawki, tj. 34.200 zł.

W skardze na powyższe rozstrzygnięcie, skierowanej do WSA w Gliwicach, wierzyciel zaskarżył postanowienie organu II instancji w całości, zarzucając mu:

I. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj:

1. art. 6 i art. 11 K.p.a. oraz art. 17 § 1 i art. 18 u.p.e.a. poprzez naruszenie zasady działania organów na podstawie przepisów prawa oraz zasady przekonywania, co polegało na tym, że Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach nie wyjaśnił dostatecznie podstaw faktycznych oraz prawnych dokonanego miarkowania naliczonych kosztów egzekucyjnych;

2. art. 153 P.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 czerwca 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 92/17, co do tego, że wysokość opłat ustalanych przez organy egzekucyjne nie może pozostawać w oderwaniu od poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych;

II. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. w związku z art. 2, art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji poprzez zastosowanie powyższych przepisów u.p.e.a. bez uwzględnienia przepisów Konstytucji według wskazań z wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt SK 3/14, co też przejawiło się tym, że Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach dopuścił się rażącej dysproporcji pomiędzy naliczonymi kosztami egzekucyjnymi, a rzeczywistymi kosztami postępowania egzekucyjnego, poprzez naliczenie tych kosztów w oderwaniu od okoliczności faktycznych tej egzekucji (nakładu pracy pracownika organu egzekucyjnego; bez uwzględnienia rzeczywistych kosztów i wydatków organu egzekucyjnego).

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zwrot od organu administracji publicznej kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że organ odwoławczy przy ponownym rozpatrywaniu zażalenia był związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania zawartymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 czerwca 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 92/17. Zgodnie z treścią tego wyroku organ powinien uwzględnić, że wysokość kosztów egzekucyjnych, szczególnie kiedy obciążają wierzyciela, nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych.

W dalszej części skarżący przytoczył treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, wedle którego przepis art. 64 § 1 punkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Ponadto stosownie do tego samego orzeczenia przepis art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

Skarżący wskazał, że przytoczone wyżej przepisy stanowiły podstawę do wydania postanowienia przez organ egzekucyjny w zakresie ustalenia kosztów egzekucyjnych.

W ocenie Skarżącego trudno uznać, że czynności organu I instancji związane z doręczeniem zobowiązanemu tytułów wykonawczych przez poborcę skarbowego, pobraniem od niego gotówki oraz czynności związane z zajęciem innej wierzytelności pociągały za sobą nakład pracy uzasadniający wysokość wyliczonych opłat. Skarżący podkreślił przy tym, że sam organ odwoławczy zwrócił uwagę na niski stopień skomplikowania podjętych czynności, jednak nie wyjaśnił przy tym w dostatecznym stopniu czy doręczenie zawiadomień o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanej nastąpiło za pokwitowaniem przez operatora pocztowego, czy też przez pracownika organu egzekucyjnego. Jak wskazuje Skarżący, kwestia ta bezpośrednio rzutuje na ocenę czasochłonności i kosztów podjętej czynności, która to ocena była konieczna w świetle wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 czerwca 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 92/17.

W tym kontekście zarzucono organowi nadzoru, że wskazanej wyżej kwestii nie starał się nawet rozważyć, całkowicie zaniechał określenia rzeczywistych wydatków i kosztów związanych z dokonanymi w dniach [...] r., [...] r. i [...] r. czynnościami egzekucyjnymi.

W dalszej części Skarżący wskazał, że organ odwoławczy, przy ustalaniu proporcji, w sposób nieuprawniony powołał się na regulację przewidującą maksymalną stawkę opłaty za czynności egzekucyjne, jaką jest kwota za zajęcie nieruchomości. W jego ocenie organ przy miarkowaniu kosztów egzekucyjnych przy tego rodzaju egzekucji nie mógł ograniczyć się wyłącznie do zestawienia ich z 8% opłatą za zajęcie nieruchomości, która nie może przekroczyć kwoty 34.200 zł, a powinno także uwzględniać stopień efektywności egzekucji, skomplikowania czynności i nakład pracy w konkretnym przypadku. Ponadto, organ odwoławczy nie wyjaśnił w sposób dostateczny na jakiej podstawie przyjął, iż czynność zajęcia nieruchomości jest bardziej skomplikowana aniżeli czynności dokonywane w niniejszej sprawie, co mogłoby usprawiedliwiać zastosowaną proporcję. Skarżący zarzucił również organowi II instancji dowolność przyjętej metodologii wyliczenia należnych kosztów egzekucyjnych poprzez odniesienie się do wysokości opłaty za zajęcie nieruchomości, a pominięcie innych regulacji, np. art. 64a § 1 pkt 1 u.p.e.a., zgodnie z którym opłata a wydanie postanowienia o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia wynosi 10% kwoty nałożonej grzywny, nie więcej jednak niż 68 zł.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Rozpoznając sprawę w trybie uproszczonym Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Kontroli Sądu – na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 2 w związku z art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; dalej P.p.s.a.) – podlegało postanowienie o obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie [...] zł.

Skarga jest zasadna, bowiem zaskarżone postanowienie narusza art. 153 P.p.s.a. Sąd orzekał już w sprawie obciążenia wierzyciela (Gminy G.) kosztami egzekucyjnymi prowadzonymi wobec A S.A. na podstawie tytułów wykonawczych o nr [...] - [...], uchylając postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie kosztów egzekucyjnych wyrokiem z 14 czerwca 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 92/17.

Zasada określona w art. 153 P.p.s.a. stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekle prowadzenie postępowania były przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Jak przyjął tut. Sąd w wyrokach z 24 stycznia 2018 r., I SA/Gl 1094/17 oraz z 13 marca 2018 r., I SA/Gl 40/18 (dostępne na stronie: http//orzeczenia.nsa.gov.pl.) ustanowiona w art. 153 P.p.s.a. zasada związania powoduje, że skutki wyroku sądu administracyjnego dotyczą każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie zostało wydane, postępowanie administracyjne, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne, jak również wszystkie przyszłe postępowania administracyjne i sądowoadministracyjne dotyczące danej sprawy administracyjnej. Moc wiążąca prawomocnego wyroku sądu administracyjnego związana jest z tożsamością stosunku prawnego będącego przedmiotem sprawy. Uchylenie poprzedniej decyzji administracyjnej wyrokiem sądu przekazującym sprawę organom do ponownego rozpoznania ma ten skutek, że kryterium ocenianej poprawności decyzji administracyjnej wydanej po ponownym rozpoznaniu sprawy stanowi sposób podporządkowania się wytycznym sądu i wyrażonej przez sąd ocenie prawnej (por. wyrok NSA z dnia 17 października 2017 r., sygn. akt II OSK 3057/15).

W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że wyłączenie związania oceną prawną i jej konsekwencjami w postaci zawartych w wyroku wskazań co do dalszego postępowania, może nastąpić tylko w razie istotnej zmiany stanu faktycznego lub zmiany przepisów prawa, a także po wzruszeniu wyroku w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej (por. m.in. wyrok NSA z dnia 8 lutego 2007 r., sygn. akt II GSK 240/06). Okoliczności takie w niniejszej sprawie nie wystąpiły.

Zaakcentowania w tym miejscu wymaga, iż ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania w sprawie, zaś "wskazania" określają sposób postępowania w przyszłości. Wskazania stanowią więc konsekwencję oceny prawnej, zwłaszcza oceny przebiegu postępowania przed organami administracyjnymi i rezultatu tego postępowania w postaci materiału procesowego zebranego w sprawie. Ich celem jest zapobieżenie w przyszłości błędom stwierdzonym przez sąd administracyjny w trakcie kontroli zaskarżonego orzeczenia (por. m.in. wyrok NSA z dnia 6 września 2007 r., sygn. akt II FSK 209/07).

W konsekwencji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, podobnie jak orzekające w sprawie organy, związany jest ocenami i wskazaniami wyrażonymi przez tut. Sąd w prawomocnym wyroku z 14 czerwca 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 92/17, a tym samym nie może w odmienny sposób ocenić kwestii w wyroku tym przesądzonych.

Sporną w sprawie jest wysokość kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela.

Wiążącym Sąd w niniejszej sprawie wyrokiem z 14 czerwca 2017 r. Sąd uchylił postanowienie organu egzekucyjnego obciążające wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w kwocie [...] zł. Uzasadniając ten wyrok Sąd stwierdził m.in., że TK wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r. (sygn. akt 31/14) stwierdził niekonstytucyjność przepisów stosowanych przez organ nadzoru przy wydaniu zaskarżonego postanowienia, a mianowicie orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji oraz że art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

Sąd wskazał także, iż Trybunał wywiódł, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego.

WSA w Gliwicach przywołał także te wywody Trybunału, w których zauważono, że brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną. W ocenie TK brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym są więc zbliżone do podatku. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością.

Sąd stwierdził nadto, że przywoływany wyrok TK ma takie znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, że w razie braku interwencji ustawodawcy do czasu ponownego orzekania w sprawie, wymaga ponownej oceny prawidłowości stanowiska organu egzekucyjnego z powodu braku konstytucyjności rozstrzygnięcia w zakresie obciążenia wierzyciela opłatą za zajęcie wierzytelności na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 oraz opłatą manipulacyjną na podstawie art. 64 § 6 u.p.e.a. Ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych, w tym wypadku należnych od wierzyciela, organ musi wziąć pod uwagę rzeczywiste wydatki i koszty związane z dokonaniem w toku postępowania egzekucyjnego poszczególnych czynności egzekucyjnych, przy uwzględnieniu wymaganego nakładu pracy. Organ powinien zatem uwzględnić, że wysokość kosztów egzekucyjnych, szczególnie kiedy obciążają wierzyciela, nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych (podkreślenie Sądu). Sąd wskazał nadto, że koszty egzekucyjne mają zapewnić funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna powinna polegać na uzyskaniu (przynajmniej częściowego) zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Jednakże organ powinien mieć na uwadze, że z punktu widzenia fundamentalnej zasady demokratycznego państwa prawnego istotne jest zachowanie racjonalnej zależności pomiędzy wysokością tych kosztów, a czynnościami organów, za podjęcie których zostały naliczone.

W związku z powyższym, w postępowaniu ponownym, w razie braku stosownej interwencji ustawodawcy spełniającej standardy wynikające z wyroku Trybunału w sprawie SK 31/14, organ, mając na uwadze art. 8 ust. 2 Konstytucji, kształtując podstawę rozstrzygnięcia w przedmiocie wysokości kosztów egzekucyjnych, oprócz art. 64 § 1 pkt 4 oraz § 6 u.p.e.a. bezpośrednio zastosuje art. 2 Konstytucji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji. Jednocześnie Sąd, motywując swoje stanowisko, nakazał zastosowanie analogicznej wykładni prokonstytucyjnej art. 64 § 1 pkt 1 u.p.e.a.

Sąd w wyroku z 14 czerwca 2017 r. zwrócił uwagę, że "w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ nadzoru nie odniósł się w żaden sposób do adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych, jak również nie odniósł się do zagadnienia, iż wysokość i zasady pobierania przedmiotowych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić przynajmniej częściowe finansowanie aparatu egzekucyjnego, przy czym istotne jest zachowanie racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty nie sprowadzały się do swoistej kary. Organ nadzoru pominął zatem te argumenty, które – jak wynika z uzasadnienia wyroku TK – zadecydowały o niekonstytucyjności zastosowanych przez organ przepisów. Realia sprawy pozwalają na przypuszczenie, i to z dużym prawdopodobieństwem, że uwzględnienie tych argumentów doprowadziłoby do obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w niższej wysokości. Zatem nie można przyjąć negatywnej przesłanki wznowienia, że w wyniku wznowienia postępowania mogłoby zapaść wyłącznie rozstrzygnięcie odpowiadające w swej istocie rozstrzygnięciu dotychczasowemu (art. 146 § 2 k.p.a.). W postępowaniu ponownym właściwy organ powinien, obciążając wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, wziąć pod uwagę argumenty wyrażone w uzasadnieniu wyroku TK z dnia 28 czerwca 2016 r., SK 31/14".

Określając należną od wierzyciela wysokość kosztów egzekucyjnych w kwocie [...] zł organ egzekucyjny stwierdził, że dokonując analizy uzasadnienia wyroku TK, uwzględnił stuprocentową skuteczność egzekucji. Organ nadzoru zaakcentował, że nie można zapominać o celu egzekucji administracyjnej, a więc i opłat z nią związanych, jakim jest doprowadzenie do wykonania obowiązków powstających w obszarze działania administracji. Jednocześnie organ nadzoru zwrócił uwagę na niski stopień skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych przez organ egzekucyjny ograniczających się wyłącznie do wysłania zajęcia innej wierzytelności. Mając na uwadze powyższe stwierdził, że nieuzasadnione jest obciążenie wierzyciela opłatą za zajęcie innej wierzytelności w kwocie wyższej niż stawka maksymalna w wysokości 34.200 zł, określona w art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. z tytułu egzekucji z nieruchomości uznawanej za jedną ze skomplikowanych czynności egzekucyjnych.

Z dotychczasowych rozważań wynika, że organ nadzoru utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego, które obciążało wierzyciela kwotą kosztów egzekucyjnych, która uznana została przez tut. Sąd za nieadekwatną do podejmowanych w sprawie czynności. Wymaga bowiem zaakcentowania, że uchylonym przez tut. Sąd postanowieniem z dnia 28 listopada 2016 r. utrzymującym w mocy postanowienie organu egzekucyjnego także obciążano wierzyciela kwotą [...] zł.

Organ nadzoru – jak wyżej wykazano – w żaden sposób nie odniósł się do adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych do skomplikowania podejmowanych przez organ egzekucyjny czynności, koniecznego dla ich wykonania nadkładu pracy oraz niezbędnych do poniesienia wydatków. Organ nadzoru przyznał, że są to czynności o niskim stopniu skomplikowania, wskazał na stosunkowo niski nakład pracy związany z wysłaniem korespondencji i delegacji pracownika w celu doręczenia odpisów tytułów wykonawczych i w celu pobrania pieniędzy. Jednocześnie, wbrew uprzednio przyjętemu stanowisku Sądu, uznał, że koszty te kształtowały się na poziomie [...] zł. Stanowisko organu jest – zdaniem orzekającego w sprawie składu orzekającego – daleko nieodpowiadające wytycznym TK. Co jednak ważniejsze stwierdzenia tego rodzaju stoją w sprzeczności z oceną wyrażoną przez Sąd w wyroku z 14 czerwca 2017 r., albowiem uchylając zaskarżone postanowienie, Sąd nakazał organowi po pierwsze określenie kosztów adekwatnie do podejmowanych czynności oraz nakładu pracy a nadto do prokonstytucyjnej wykładni art. 64 §1 pkt 4 i art. 64 §1 pkt 6 u.p.e.a z uwzględnieniem dyrektyw zawartych w wyroku TK w wyroku z dnia 17 listopada 2016 r., sygn. akt 31/14. Przyjęcie przez organ egzekucyjny i zaaprobowanie przez organ nadzoru kosztów w wysokości tożsamej co w uchylonym uprzednio postanowieniu podważa ocenę Sądu, wyrażoną w prawomocnym wyroku. Taki sposób procedowania organu II instancji godzi nie tylko w zasadę prawdy materialnej, ale również zasadę legalizmu, zwłaszcza wobec ignorowania wskazań Sądu.

Zważywszy, że – jak już wcześniej akcentowano – postanowienie wydane po ponownym rozpoznaniu sprawy jest kontrolowane ze względu na sposób podporządkowania się wytycznym sądu i wyrażonej przez niego ocenie prawnej, Sąd stwierdza, że kryterium tego nie spełniono. Organ nadzoru nie wykonał wyroku WSA w Gliwicach z dnia 14 czerwca 2017 r., w związku z czym zaskarżone rozstrzygnięcie uchylono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 153 P.p.s.a., ponownie zobowiązując organ nadzoru do wykonania zaleceń sformułowanych we wspomnianym orzeczeniu. Ze względu na niewykonanie wyroku, w czym Sąd nie może zastępować właściwego organu, odniesienie się do argumentacji skargi, poza zarzutem naruszenia art. 153 P.p.s.a. byłoby przedwczesne.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 P.p.s.a., zasądzając na rzecz strony skarżącej kwotę 100 zł, obejmującą uiszczony wpis od skargi.