Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1760/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-12-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art 17 ust 1, ust 1 b, ust 5 pkt 1 lit b, art 27 ust 5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art 8 i art 12 par 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art 145 pat 1 pkt 1 lit a i c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Monika Sawa (spr.), Sędziowie: sędzia WSA Gabriela Nowak, sędzia WSA Dariusz Pirogowicz, , po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...] marca 2021 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącej M. K. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej jako "organ" lub "Kolegium") decyzją z [...] maja 2021 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania M. K. (dalej jako "skarżąca"), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] (dalej jako "Prezydent") z [...] marca 2021 r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Skarżąca wnioskiem z 27 listopada 2020 r. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką J. M. Do wniosku załączyła orzeczenie Powiatowego Zespołu Orzekania o Niepełnosprawności w P. z [...] listopada 2017 r., z którego wynika, że matka skarżącej zaliczona została do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, zaś niepełnosprawność istnieje od [...] roku życia.

Prezydent decyzją z [...] grudnia 2020 r. nr [...] odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia. Powodem odmowy było niespełnienie warunku, o którym mowa art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.ś.r.", a dotyczącego daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, tj. w wieku [...] lat, jak również z uwagi na fakt pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Kolegium, na skutek odwołania skarżącej, uchyliło powyższą decyzję w całości i przekazało Prezydentowi sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu decyzji wskazało, że organ pierwszej instancji błędnie zastosował art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, jak również nie uwzględnił art. 27 ust. 5 u.ś.r. W konsekwencji przy ponownym rozpatrzeniu sprawy konieczne będzie ustalenie, czy skarżąca spełnia pozostałe warunki ustawowe do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego.

Prezydent decyzją z [...] marca 2021 r. odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że z uzyskanego w dniu [...] marca 2021 r. i złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczenia skarżącej wynika, że sprawuje ona całodobową opiekę nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. W ocenie Prezydenta, negatywną przesłanką do przyznania wnioskowanego świadczenia pozostaje jednak, zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r., data powstania niepełnosprawności matki skarżącej, określona w orzeczeniu Powiatowego Zespołu Orzekania o Niepełnosprawności w P. z [...] listopada 2017 r., tj. [...] rok życia. Ponadto decyzją z [...] listopada 2020 r. nr [...] Prezydent przyznał skarżącej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na matkę w okresie od [...] listopada 2020 r. do [...] października 2021 r.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła Prezydentowi naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. i przyjęcie, że fakt pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ nieprawidłowo nie zastosował w tym przypadku art. 27 ust. 5 u.ś.r.

Kolegium decyzją z [...] maja 2021 r., po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, utrzymało w mocy decyzję z [...] marca 2021 r. i wskazało, że choć Prezydent nieprawidłowo przyjął jako przyczynę odmowy świadczenia pielęgnacyjnego treść art. 17 ust. 1b u.ś.r., tj. datę powstania niepełnosprawności, to jednak decyzję tę uznać należało za prawidłową z innych przyczyn. Kolegium zauważyło, że prowadząc postępowanie wyjaśniające wezwało skarżącą do złożenia dodatkowych wyjaśnień w kwestii sprawowania opieki nad matką, w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Uzupełniony w ten sposób materiał dowodowy wskazuje, że niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia (bądź rezygnacja z aktywności zawodowej) nie jest wymuszone koniecznością sprawowania opieki tylko i wyłącznie nad niepełnosprawną matką, lecz spowodowane jest jej sytuacją rodzinną – zwłaszcza wychowywaniem trojga małoletnich dzieci oraz zajmowaniem się własnym domem: oświadczyła bowiem, że zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i trojgiem niepełnoletnich dzieci w wieku: [...], [...] i [...] lat. Ponadto skarżąca zeznała, że ostatnio pracowała w 2014 r. i od tamtego czasu nie podejmowała zatrudnienia. Z orzeczenia o niepełnosprawności matki wynika natomiast, że znaczny stopień niepełnosprawności datuje się u niej od [...] października 2017 r. Wszystkie ww. okoliczności potwierdzają, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej, a sprawowaniem przez nią opieki nad matką. Wątpliwości Kolegium budzi również charakter faktycznie sprawowanej opieki i powód niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W orzecznictwie sądowym wskazuje się bowiem, że z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długotrwała i musi mieć związek ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji osoby pozostającej pod opieką. Określenia te jednoznacznie wskazują, że nie może to być opieka świadczona nieregularnie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby. Przepis ten należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez osobę opiekującą się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym rodzicem - gdyż ta wynika z prawnego i moralnego obowiązku dziecka względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Z ustalonego stanu faktycznego wynika natomiast, że skarżąca wspiera swoją matkę w codziennym funkcjonowaniu i otacza swoją opieką, jednakże sprawowana opieka nie spełnia wymogów opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Jak wynika z zeznań skarżącej, jej matka nie jest osobą leżącą, nie wymaga karmienia, pojenia, nie jest pampersowana - nie wymaga więc szczególnej pielęgnacji. Na noc zostaje sama na parterze domu. Powyższe nie wskazuje więc, by matka skarżącej wymagała ciągłej (całodziennej) obecności, czy też nadzoru. W ocenie Kolegium, nie można więc przyjąć, że wykonywane względem matki czynności wypełniają skarżącej cały dzień w stopniu uniemożliwiającym podjęcie pracy, chociażby w niepełnym wymiarze. Takie czynności jak sprzątanie, przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, płacenie rachunków nie mogą być uznane za czynności wymagające pełnej dyspozycyjności skarżącej, tym bardziej w sytuacji wspólnego zamieszkiwania jej ze swoją rodziną i matką w jednym domu. Również zapewnienie wizyt lekarskich, czy załatwianie spraw urzędowych nie wymaga od skarżącej zaprzestania aktywności zawodowej. Z zeznań skarżącej wynika bowiem, że wizyty u lekarza diabetologa odbywają się dwa razy w roku, natomiast lekarz rodzinny przyjeżdża do mamy w razie potrzeby. Sprawy urzędowe strona załatwia za mamę 3-4 razy w roku. Część natomiast czynności wykonywanych przez stronę wykazanych w trakcie postępowania (takie jak np. pranie, sprzątanie, przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych, zgłaszanie wizyt lekarskich) to czynności dnia codziennego, wykonywane zwykle w każdym gospodarstwie domowym, także przez osoby pracujące i nie są one przeciwskazaniem do podjęcia zatrudnienia. Niektóre też opisane przez stronę czynności opiekuńcze wykonywane przy matce, tj. przygotowywanie ubrań, leków, pomoc w ubieraniu, smarowanie maściami, to typowe czynności świadczone względem rodziców, którzy wymagają pomocy ze względu na podeszły wiek i pogarszający się stan zdrowia i są niejednokrotnie wykonywane przez większość dzieci względem swoich starszych rodziców oraz łączone z wykonywaniem pracy zawodowej. Skoro ponadto skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i trojgiem niepełnoletnich dzieci, to w rzeczywistości nie może poświęcić ona całego swojego czasu na opiekę nad matką, a niepodejmowanie zatrudnienia jest podyktowane również opieką nad dziećmi, tym bardziej, że jej mąż pracuje zawodowo. Choć więc skarżąca faktycznie część czasu poświęca na czynności opiekuńcze wobec swojej matki, to jednak pozostały jej czas wypełniony jest głównie czynnościami związanymi z prowadzeniem własnego gospodarstwa domowego. Tego typu sytuacja faktyczna wskazuje z jednej strony na to, że w rzeczywistości skarżąca nie może poświęcać całego swojego czasu na opiekę nad matką (która to opieka w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. ma być opieką stałą lub długotrwałą), z drugiej zaś, że niepodejmowanie zatrudnienia jest podyktowane nie koniecznością opieki nad matką (jako okoliczność wyłączna) lecz także opieką nad małoletnimi dziećmi.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na powyższą decyzję skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji, zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania oraz rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Organom zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania takiej opieki. W uzasadnieniu skargi wskazała, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Istotą wnioskowanego świadczenia jest zatem rekompensata za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która takiej opieki wymaga. Skarżąca sprawuje natomiast opiekę nad niepełnosprawną matką, która to opieka uniemożliwiała jej podjęcie zatrudnienia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie z kolei do art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Zgodnie natomiast z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

Z powyższych przepisów oraz uzasadnienia decyzji organów obu instancji wynika, że do rozważenia w niniejszej sprawie są trzy zasadnicze kwestie. Pierwsza dotyczy spełnienia przez matkę skarżącej wymogów, o których mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r., druga spełnienia przez skarżącą przesłanek z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. (obie ww. przesłanki stanowiły bowiem podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przez Prezydenta), trzecia zaś spełnienia przez skarżącą przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. czy zakres opieki sprawowanej nad osobą niepełnosprawną wymagał rezygnacji z pracy bądź nie podejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (przesłanka ta stała się podstawa odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przez Kolegium).

Odnosząc się do pierwszej z ww. kwestii, podzielić należy stanowisko Kolegium, że Prezydent wydając decyzję w pierwszej instancji i twierdząc, że matka skarżącej nie spełnia przesłanek z art. 17 ust. 1b u.ś.r., nie uwzględnił, że wyrokiem z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W okolicznościach tej sprawy jest to zaś o tyle istotne, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki (matki skarżącej) powstała – co jest niesporne – po ukończeniu [...] roku życia.

Powyższy wyrok, choć ma charakter zakresowy - a tym samym nie deroguje z systemu prawnego zakwestionowanego z punktu widzenia aksjologii konstytucyjnej przepisu prawa – nie pozostaje bez wpływu, na treść normatywną poddanego kontroli konstytucyjnej przepisu. Zwłaszcza w sytuacji, gdy jak ma to miejsce w tym przypadku, Trybunał nie skorzystał z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej art. 17 ust. 1b u.ś.r, co oznacza, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez ten przepis (we wskazanym w wyroku zakresie) domniemania konstytucyjności. Konsekwencją zaś tego stanu rzeczy jest obowiązek takiej jego wykładni, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Ten natomiast ocenił, że "przesłanka wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, stanowiąca warunek przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, powoduje zróżnicowanie sytuacji prawnej w gronie opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Takie zróżnicowanie w wersji przyjętej przez ustawodawcę nie ma konstytucyjnego uzasadnienia. Ustawodawca powinien w jednakowy sposób uregulować prawo do świadczenia pielęgnacyjnego opiekunów osób niepełnosprawnych, które nie są dziećmi. Konstytucja nie stwarza bowiem podstaw różnicowania sytuacji prawnej podmiotów należących do tej grupy".

Uwzględniając zatem prokonstytucyjny sposób wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r., stwierdzić należy, że przepis ten nie mógł stanowić podstawy do odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.

Przechodząc do drugiej kwestii poruszonej w uzasadnieniu decyzji Prezydenta, rozważyć należało, czy w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., skarżąca ma prawo do wnioskowania o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wywołaną koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, w sytuacji, gdy pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy na matkę przyznany decyzją Prezydenta z [...] listopada 2020 r. nr [...] w okresie od [...] listopada 2020 r. do [...] października 2021 r. Decyzji tej brak jest wprawdzie w aktach sprawy, to jednak przywoływana jest zarówno przez skarżącą, jak i organy obu instancji w uzasadnieniach wydanych decyzji.

Z unormowania zawartego w art. 17 u.ś.r. jednoznacznie wynika, że dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przewidzianego w tym przepisie, poza wypełnieniem przesłanek podmiotowych, muszą zaistnieć łącznie dwie przesłanki natury przedmiotowej. Pierwsza z nich ma charakter pozytywny i polega, co do zasady, albo na niepodejmowaniu, albo na rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą uprawnioną, stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r. Druga zaś ma charakter negatywny, a mianowicie świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do świadczeń wymienionych w jej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a lub b u.ś.r.

Skarżąca pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy, czego nie kwestionuje, jednak Prezydent całkowicie pominął treść wniosku skarżącej zawartego w piśmie z 27 listopada 2020 r. (załączonym do wniosku wszczynającego postępowanie), w którym wskazała ona, że na podstawie art. 27 ust. 5 u.ś.r. z dniem przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Zauważyć w tym miejscu należy, że z treści art. 27 ust. 5 u.ś.r. wynika, że skarżąca mogła dokonać wyboru przysługującego jej świadczenia. Sąd w tym miejscu podkreśla, że przepis ten nie stawia żadnej granicy czasowej do dokonania takiego wyboru. Regulacja ta dotyczy każdej sytuacji, w której istnieje zbieg uprawnień do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 u.ś.r.

Zdaniem Sądu, wola skarżącej co do tego, jakie świadczenie chce pobierać, a więc które jest de facto dla niej bardziej korzystne, została przez skarżącą jasno wyrażona. Nie do zaakceptowania jest więc stanowisko Prezydenta, że świadczenie pielęgnacyjne skarżącej nie przysługuje, ponieważ pobiera ona specjalny zasiłek opiekuńczy. To właśnie rolą organów było umożliwienie skarżącej ostatecznego "zrezygnowania" z pobierania tego zasiłku, tym bardziej, że skarżąca miała świadomość, że aby otrzymać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego musi najpierw zrezygnować z ww. zasiłku, o co też wnosiła w swoim wniosku z 27 listopada 2020 r. W konsekwencji fakt uzyskiwania przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego nie może być w okolicznościach tej sprawy przeszkodą do przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego. Jednakże wymaga to wyeliminowania z obrotu prawnego w pierwszej kolejności decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy, a następnie rozpoznania wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Powyższe błędy Prezydenta dostrzegło wprawdzie Kolegium w zaskarżonej decyzji, jednak uznało, że decyzja pierwszoinstancyjna odpowiada prawu, bowiem w przypadku skarżącej nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia (bądź nie podejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) a opieką nad matką. Inaczej mówiąc zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką nie wskazuje, że wymagało to rezygnacji z pracy lub nie może ona pracy tej podjąć nawet w niepełnym wymiarze.

Odnosząc się do powyższego zauważyć należy, że jak wynika z art. 17 ust. 1 u.ś.r. istotną cechą osób, będących adresatami zawartej tam normy prawnej, określającej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (bądź niepodejmowanie takiego zatrudnienia). Wskazać przy tym trzeba, że ustawodawca w art. 17 ust. 1 u.ś.r. wyraźnie rozróżnił sprawowanie opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, podając dodatkowe przesłanki, które muszą zostać spełnione aby przyznane zostało świadczenie pielęgnacyjne, od sprawowania opieki nad osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, gdzie dodatkowych warunków już nie zakreślono. Zgodnie bowiem z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 573) do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

Jak wynika z akt administracyjnych niniejszej sprawy i stanowi okoliczność niesporną, skarżąca jest córką osoby wymagającej opieki i niewątpliwie należy do kręgu osób określonych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Matka skarżącej, urodzona [...] września 1944 r., orzeczeniem Powiatowego Zespołu Orzekania o Niepełnosprawności w P. z [...] listopada 2017 r. zaliczona została ponadto na stałe do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym od [...] października 2017 r., przy czym sama niepełnosprawność istnieje od [...] roku życia. Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zawiera przy tym wskazanie konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Bezspornie zatem matka skarżącej wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, zaś jej niepełnosprawność istnieje od [...] roku życia, tj. od 2010 r. Z akt sprawy (tj. oświadczeń skarżącej) wynika, że skarżąca ostatnio pracowała w 2014 r. (w [...]) i od tamtego czasu nie podejmowała zatrudnienia. Nie przedłużyła umowy o pracę, bowiem jej matka będąc wdową nie dawała sobie sama rady (choruje od ponad 10 lat) i choć początkowo była samodzielna, to jednak od roku jej stan zdrowia uległ pogorszeniu i wymaga już stałej opieki.

Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie, w takim stanie faktycznym, opieka świadczona osobie o znacznym stopniu niepełnosprawności oznacza całkowitą zależność tej osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem, jak również konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych - co oznacza współdziałanie w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych. Takie właśnie czynności sprawowane w trakcie opieki nad matką wymieniła skarżąca zarówno w załączonym do wniosku oświadczeniu pt. "Czynności wykonywane podczas opieki nad: J. M." (wskazując, że codziennie pomaga matce przy higienie, myciu, prowadzeni do toalety, wymienia pielucho-majtki, smaruje kremami przeciw odparzeniom, przygotowuje ubrania i ubiera, wykonuje z matką ćwiczenia fizyczne, mierzy poziom cukru, podaje leki, w tym insulinę, przygotowuje i podaje posiłki, sprząta, pierze, prasuje, organizuje w razie potrzeby wizyty lekarskie, opłaca rachunki, robi zakupy i realizuje recepty, załatwia sprawy urzędowe, przygotowuje i przynosi opał, pali w piecu, odśnieża, czyta książki i pisma urzędowe, wykonuje masaże i uklepywanie), jak i w oświadczeniu z [...] marca 2021 r. (w którym wskazała, że sprawuje całodobową opiekę nad matką, która jest osobą niewidomą w 98% i potrzebuje pomocy we wszystkich czynnościach domowych, zajmuje się jej higieną osobistą, czesze, obcina paznokcie, pomaga w korzystaniu z toalety, ubiera, podaje leki i przygotowuje posiłki, smaruje nogi maścią, mierzy poziom cukru i podaje insulinę), czy podczas przesłuchania w dniu [...] maja 2021 r. (w toku którego potwierdziła wykonywanie ww. czynności). Bez znaczenia jest przy tym okoliczność, że skarżąca zamieszkuje wspólnie z rodziną (mężem i trójką dzieci) i swoją matką, tworząc wspólne gospodarstwo domowe. Z akt sprawy wynika bowiem, że to ona permanentnie zajmuje się matką.

Co istotne, skarżąca pobiera w związku z opieką nad matką specjalny zasiłek opiekuńczy. Zgodnie zaś z art. 16a ust. 1 u.ś.r. ww. zasiłek przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2019 r. poz. 2086 i 2089) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli: 1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub 2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Warunki przyznania powyższego zasiłku są zatem podobne do tych, które wskazane są w treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. i warunkują przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Nie może w państwie prawa dochodzić do sytuacji, gdy przy wydaniu jednej decyzji (w niniejszej sprawie decyzji z [...] listopada 2020 r. nr [...] o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego) organ administracji publicznej uznaje, że skarżąca nie podejmowała zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a następnie przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uznaje, że nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia (bądź nie podejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) a opieką nad matką, bowiem zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nie wskazuje, że wymagało to rezygnacji z pracy lub nie może ona pracy tej podjąć nawet w niepełnym wymiarze.

Należy podkreślić, że przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego statuujące ogólne zasady prowadzenia postępowania administracyjnego zamieszczone w Rozdziale 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a." nie mogą być w żadnym wypadku pominięte przez organy. Zgodnie z tymi zasadami organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Organy administracji publicznej bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym – co wynika z art. 8 K.p.a. Nadto zgodnie z art. 12 § 1 K.p.a. organy powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Z akt administracyjnych przedstawionych Sądowi wynika, że organy prowadząc postępowanie wszczęte wnioskiem o przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego zasady te naruszyły.

Sąd w konsekwencji uznał za zasadne zarzuty skargi oraz stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1b i art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r. oraz z naruszeniem art. 8 i art. 12 § 1 K.p.a. mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią przedstawioną wyżej wykładnię art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b oraz art. 27 ust. 5 u.ś.r. Prezydent winien podjąć również działania zmierzające do tego, aby dokonany przez skarżącą wybór świadczenia został urzeczywistniony i sam w sobie nie stanowił przesłanki uniemożliwiającej skorzystanie właśnie z tego świadczenia, które wybrała. Przede wszystkim weźmie pod uwagę fakt, że skarżąca od [...] listopada 2020 r. otrzymuje świadczenia związane z opieką nad niepełnosprawną matką i ustali, czy skarżąca spełnia wszystkie warunki do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie, jeśli okaże się, że jedyną przeszkodą w uzyskaniu tego świadczenia jest pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego, poinformuje o tym skarżącą, aby umożliwić jej rezygnację z tego zasiłku.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.). Na powyższe koszty składa się wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej w kwocie 480 zł. Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który to przepis dopuszcza stosowanie ww. trybu, gdy strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Taka zaś sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie.