Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 875/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-02-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 129 ust. 5 pkt 3, art. 128,129
journal: Dz.U. 2014 poz 518
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
article: art. 105 par. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: Sędzia NSA Czesława Nowak-Kolczyńska (spr.) Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński Protokolant: asystent sędziego Aleksander Jakubowski po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2018 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 grudnia 2015 r. sygn. akt II SA/Kr 1184/15 w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 9 grudnia 2015 r. oddalił skargę J. K. na decyzję Wojewody Małopolskiego z [...] lipca 2015 r. w przedmiocie umorzenia postępowania.

Wyrok ten został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Starosta O. decyzją z [...] kwietnia 2015 r., działając na podstawie art. 129 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2014 r., poz. 518 ze zm., dalej: u.g.n.) oraz art. 104 k.p.a., odmówił J. K. ustalenia i wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość nr [...] położoną w O., stanowiącą aktualnie część działki oznaczonej w operacie ewidencji gruntów i budynków, jako działka nr [...], przejętą na rzecz Skarbu Państwa decyzją Urzędu Powiatowego w O. Wydział Gospodarki Komunalnej, Przestrzennej, Ochrony Środowiska i Komunikacji z dnia [...] czerwca 1974 r. o wywłaszczeniu nieruchomości i o odszkodowaniu. Organ uwzględnił, że wniosek J. K. z [...] maja 2014 r., ponowiony i sprecyzowany następnie w dniu [...] listopada 2014 r. dotyczył ustalenia i wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, za którą według jego twierdzenia nie otrzymał odszkodowania, oceniając jednocześnie wartość działki na kwotę [...] zł. Zgodnie z poczynionymi przez Starostę ustaleniami, wyżej wskazana nieruchomość została przejęta na rzecz Skarbu Państwa na cele budowy [szkoły] w O. decyzją Urzędu Powiatowego w O. Wydział Gospodarki Komunalnej, Przestrzennej, Ochrony Środowiska i Komunikacji z dnia [...] czerwca 1974 r. wydaną na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. W tej samej decyzji za tę nieruchomość ustalone zostało odszkodowanie w kwocie [...] zł, które zostało pomniejszone o kwotę [...] zł z tytułu zaległych podatków. Zgodnie z punktem 4 powyższej decyzji zobowiązano wnioskodawcę wywłaszczenia tj. Okręgową Dyrekcję Inwestycji Miejskich w K. do wypłaty odszkodowania w kwocie [...] zł na rzecz J. K. w terminie wskazanym w art. 12 ustawy wywłaszczeniowej jednorazowo, po przedłożeniu tytułu własności. Decyzja z [...] czerwca 1974 r. o wywłaszczeniu nieruchomości i o odszkodowaniu została skierowana do J. K. i stała się prawomocna [...] sierpnia 1974 r.

Oceniając wniosek J. K. z [...] listopada 2014 r. organ stwierdził, że kluczowe znaczenie dla tej sprawy ma okoliczność, czy odszkodowanie orzeczone ww. decyzją wywłaszczeniową zostało wypłacone na rzecz wnioskodawcy. Pismem

z [...] lutego 2015 r. Sąd Rejonowy w O. przesłał postanowienie Sądu Powiatowego w O. Wydział I Cywilny z dnia [...] listopada 1974 r., sygn. akt [...] o zezwoleniu na złożenie do depozytu sądowego kwoty [...] zł.

Z uzasadnienia tego postanowienia wynika, że powodem złożenia do depozytu kwoty odszkodowania był brak tytułu własności J. K. do nieruchomości będącej przedmiotem wywłaszczenia. Ponadto w oparciu o pozyskane akta sądowe ustalono, że J.K. wystąpił do Sądu o wypłatę odszkodowania złożonego w depozycie sądowym. Postanowieniem z [...] grudnia 1974 r., sygn. akt [...] Sąd Powiatowy w O. oddalił wniosek J. K. o wydanie depozytu z uwagi na okoliczność, iż przedłożony tytuł własności nie obejmował działki [...]. Przepis art. 27 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości zezwalał na złożenie świadczenia pieniężnego do depozytu sądowego, jeżeli wypłata odszkodowania osobie uprawnionej natrafiała na przeszkody prawne. W niniejszej sprawie taką przeszkodą był brak tytułu własności do nieruchomości będącej przedmiotem wywłaszczenia. Zgodnie zaś z art. 470 kodeksu cywilnego ważne złożenie do depozytu sądowego ma takie same skutki jak spełnienie świadczenia.

W tej sytuacji organ uznał, że Skarb Państwa wpłacając do depozytu sądowego kwotę [...] zł spełnił obowiązek wypłaty odszkodowania.

W tej sytuacji Starosta uznał, że wniosek J. K. jest w świetle art. 129 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami bezzasadny, co skutkuje decyzją odmowną.

W wyniku złożenia odwołania od powyższej decyzji przez J. K. Wojewoda Małopolski decyzją z [...] lipca 2015 r., na podstawie art. 9a u.g.n. oraz art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylił w całości kwestionowaną decyzję i umorzył w całości postępowanie przed organem I instancji.

Wojewoda wyjaśnił, że dla rozpatrzenia sprawy o ustalenie i wypłatę odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości, na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. (a który to tryb jest zdaniem organu właściwy dla rozpatrzenia żądania J. K., który - pomimo początkowych wątpliwości Wojewody Małopolskiego w tym zakresie - skierowanym do organu I instancji pismem z [...] listopada 2014 r. ponownie zwrócił się do Starosty O. z prośbą o "ustalenie i wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość"), zasadniczo nie ma znaczenia kwestia wypłaty w przeszłości tego odszkodowania (jej wpłacenia do depozytu sądowego). Spełnienie obowiązku wypłaty już ustalonego odszkodowania mogłoby bowiem mieć znaczenie w kontekście rozpatrywania ewentualnego wniosku o wypłatę zwaloryzowanego odszkodowania ustalonego w przeszłości decyzją administracyjną, co zgodnie z ugruntowanymi poglądami judykatury, winno nastąpić w stosownej decyzji administracyjnej wydanej na podstawie art. 132 ust. 3 u.g.n.

W ocenie organu II instancji decydujące znaczenie w sprawie rozstrzygniętej zaskarżoną decyzją Starosty ma okoliczność, iż kwestia ustalenia odszkodowania za przedmiotową nieruchomość była już przedmiotem ostatecznego rozstrzygnięcia administracyjnego. Jak wynika z treści decyzji wywłaszczeniowej z [...] czerwca 1974 r., której uwierzytelniony egzemplarz wraz z urzędową adnotacją o jego prawomocności z dniem [...] sierpnia 1974 r. znajduje w aktach organu I instancji, rozstrzygnięciem tym orzeczono również o ustaleniu i wypłacie odszkodowania na rzecz poprzedniego właściciela z tytułu wywłaszczenia parceli l. kat. [...] o pow. 115 m2. W świetle powyższego stwierdzono, iż zgodnie z przepisami k.p.a., ponowne orzekanie w tej samej sprawie zakończonej już decyzją ostateczną byłoby orzekaniem w sprawie rozstrzygniętej decyzją ostateczną i podlegałoby stwierdzeniu nieważności decyzji na mocy art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., jako wydane z naruszeniem wyrażonej w art. 16 § 1 k.p.a. zasady trwałości decyzji administracyjnych. Pomiędzy sprawami zachodzi tożsamość podmiotowa: w postępowaniu ze stosownym wnioskiem o ustalenie i wypłatę odszkodowania wystąpił wskazany w decyzji wywłaszczeniowo-odszkodowawczej właściciel ww. nieruchomości, J. K., zaś podmiotem zobowiązanym do wypłaty odszkodowania byłby nadal Skarb Państwa. Również stan faktyczny przedmiotowej sprawy nie uległ zasadniczej zmianie, bowiem ww. ostateczne orzeczenie Urzędu Powiatowego w O. Wydział Gospodarki Komunalnej, Przestrzennej, Ochrony Środowiska i Komunikacji z [...] czerwca 1974 r. funkcjonuje w obrocie prawnym, wywołując wszelkie skutki prawne określone w tej decyzji.

Powyżej opisana decyzja stała się przedmiotem skargi J. K.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał skargę za nieuzasadnioną i oddalił ją na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. ( Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze zm., dalej: p.p.s.a.). Sąd I instancji zaznaczył, że z ponownego wniosku J. K. noszącego datę [...] listopada 2014 r. wynika jednoznacznie, że jego zamiarem było wszczęcie i przeprowadzenie postępowania dotyczącego ustalenia odszkodowania, nie zaś waloryzacji ustalonego wcześniej odszkodowania. W takim też trybie został wniosek ten został rozpoznany przez organy obydwu instancji. Starosta O. dodatkowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające również w zakresie wypłaty ustalonego odszkodowania, a także powołał błędną podstawę prawną decyzji (art. 129 ust. 1 u.g.n.). Orzeczenie organu I instancji w sposób błędny obejmowało odmowę ustalenia i wypłaty odszkodowania, jednakże uchybienie to zostało naprawione w postępowaniu odwoławczym. Prawidłowym rozstrzygnięciem było, bowiem umorzenie postępowania.

Sąd podkreślił, że z ustaleń dokonanych w postępowaniu administracyjnym wynika bez żadnych wątpliwości, iż w obrocie prawnym pozostaje decyzja Urzędu Powiatowego w O. Wydział Gospodarki Komunalnej, Przestrzennej, Ochrony Środowiska i Komunikacji z [...] czerwca 1974 r., w której orzeczono nie tylko o wywłaszczeniu nieruchomości oznaczonej jako pgr. l. kat. nr [...] o pow. [...] m2 położonej w O., ale również o ustaleniu z tego tytułu odszkodowania na rzecz J. K. W ocenie Sądu, organ II instancji w zaskarżonej decyzji trafnie wskazał, że kwestia ustalenia odszkodowania była już przedmiotem ostatecznego rozstrzygnięcia administracyjnego i w związku z tym kolejna decyzja merytoryczna wydana w tej sprawie byłaby dotknięta wadą powodującą jej nieważność (art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.). Sąd zgodził się z organem, że zachodzi tożsamość przedmiotowa i podmiotowa obu tych spraw dotyczących odszkodowania, bowiem przedmiotem jest odszkodowanie za tę samą nieruchomość, a wnioskodawcą w obecnie kontrolowanym przez Sąd postępowaniu jest ta sama osoba, na rzecz której odszkodowanie zostało orzeczone. Sąd podziela również wywody organu odwoławczego co do tożsamości stanu prawnego obu spraw.

Skoro więc zachodzi tożsamość niniejszej sprawy ze sprawą zakończoną decyzją Urzędu Powiatowego w O. Wydział Gospodarki Komunalnej, Przestrzennej, Ochrony Środowiska i Komunikacji z [...] czerwca 1974 r., to - w ocenie Sądu - prawidłowe było umorzenie postępowania w tej sprawie jako bezprzedmiotowego w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. Wprawdzie ten ostatni przepis nie został powołany w wyrzeczeniu zaskarżonej decyzji jako jej podstawa prawna, nie jest to jednak uchybienie, które powodowałoby konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji, bowiem w uzasadnieniu przytoczone są motywy wskazujące na zastosowanie tego przepisu. Uchybienie to nie miało więc wpływu na wynik sprawy.

W skardze kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku J. K., reprezentowany przez radcę prawnego, podniósł zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędne zastosowanie art. 128 ust. 1 u.g.n.

Podkreślił, że stanowisko o odmowie wypłaty odszkodowania jest niezgodne z art. 64 Konstytucji RP, bowiem każdy ma prawo do swojej własności. Od 1974 r. skarżący nie otrzymał odszkodowania, obecnie zaś wartość zwaloryzowanej działki wynosi [...]zł.

Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach.

W myśl wskazanego w skardze kasacyjnej art. 128 ust. 1 u.g.n. wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw. Przepis ten wyznacza zasadę wywłaszczania za odszkodowaniem, czyniąc zadość m.in. powołanej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej ochronie prawnej własności wynikającej z art. 64 Konstytucji. Zgodzić się zatem należy ze skargą kasacyjną, że koniecznym elementem decyzji o wywłaszczeniu jest ustalenie odszkodowania.

W warunkach rozpoznawanej sprawy istotna natomiast jest okoliczność, że decyzją z [...] czerwca 1974 r. orzeczono o wywłaszczeniu nieruchomości stanowiącej własność J. K. oraz ustalono wysokość odszkodowania należnego właścicielowi. Z tego względu ponowne orzekanie przez organ w tej kwestii było niemożliwe z uwagi na żądanie rozstrzygnięcia przez ten sam podmiot w odniesieniu do tego samego prawa, które już zostało stronie przyznane. Taka sytuacja - jak zasadnie podkreślił Sąd I instancji - wypełnia treść art. 105 § 1 k.p.a. określającego przesłanki umorzenia postępowania. Skoro zatem odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość zostało już przyznane i wymierzone wartością kwotową, to brak było podstaw do ponownego orzekania w tej sprawie. Taki sposób rozstrzygnięcia sprawy nie przeczy konstytucyjnemu uprawnieniu do uzyskania słusznego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Stanowi bowiem jedynie procesową konsekwencję ustalenia tożsamości podmiotowej i przedmiotowej wysuniętego żądania. Dodać jedynie należy, że poza zakresem sprawy pozostawała kwestia relacji między stronami na tle wypłaty ustalonej już wysokości odszkodowania.

Mając na uwadze wszystkie przedstawione wyżej okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.