Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 862/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-04-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Oddalono skargi kasacyjne
Powołane przepisy: article: art. 153
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Małgorzata Pocztarek (spr.), Sędzia NSA Małgorzata Borowiec, Sędzia del. WSA Przemysław Szustakiewicz, Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Krakowiecka, po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych Syndyka Masy Upadłości Poznańskiej Fabryki (...) "(...)" w upadłości z siedzibą w P. oraz Miasta P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 października 2009 r. sygn. akt I SA/Wa 1882/07 w sprawie ze skarg Syndyka Masy Upadłości Poznańskiej Fabryki (...) "(...)" w upadłości z siedzibą w P. oraz Miasta P. na decyzję Ministra Budownictwa z dnia (...) września 2007 r. nr (...) w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia o wywłaszczeniu 1. oddala skargi kasacyjne; 2. oddala wnioski "(...)" L. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w L. oraz S. B. o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 15 października 2009 r. sygn. akt I SA/Wa 1882/07 oddalił skargi Syndyka Masy Upadłości Poznańskiej Fabryki Maszyn Żniwnych "[...]" w upadłości z siedzibą w [...]oraz Miasta Poznań na decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...]września 2007 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia o wywłaszczeniu.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że orzeczeniem z dnia [...]sierpnia 1950 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu orzekło o wywłaszczeniu m.in. parceli nr [...]o pow. 26692 m2, położonej w Poznaniu przy ul. [...], stanowiącej własność W.R.. Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności tego orzeczenia wystąpił S.B. (spadkobierca W.R.). Decyzją z dnia [...]sierpnia 2000 r. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia wywłaszczeniowego w części dotyczącej wywłaszczenia parceli nr [...], bowiem wnioskodawca nie wykazał interesu prawnego do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nieważności tego orzeczenia, w szczególności nie udowodnił, że jest spadkobiercą W.R.. Decyzją z [...]kwietnia 2001 r. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast uchylił własną decyzję z [...]sierpnia 2000 r. i jednocześnie odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia [...]sierpnia 1950 r. w przedmiotowej części. Wyrokiem z 18 czerwca 2003 r. sygn. akt I SA 1382/01 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił obie te decyzje Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, gdyż organ nie zapewnił udziału w przedmiotowym postępowaniu wszystkim jego stronom.

Po ponownym rozpatrzeniu wniosku S.B. o stwierdzenie nieważności orzeczenia wywłaszczeniowego Minister Infrastruktury decyzją z [...]września 2004 r. utrzymaną w mocy decyzją tego organu z [...]grudnia 2004 r. odmówił stwierdzenia nieważności kwestionowanego orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu. Następnie wyrokiem z 25 listopada 2005 r. sygn. akt I SA/Wa 340/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...]grudnia 2004 r. oraz poprzedzającą ją decyzję tego organu z dnia [...]września 2004 r.

Po kolejnym rozpatrzeniu wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia wywłaszczeniowego Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia [...] sierpnia 1950 r. w części dotyczącej dawnej działki nr 628/64 Minister Budownictwa decyzją z [...]maja 2007 r. stwierdził nieważność orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu w części dotyczącej wywłaszczenia parceli nr [...]obejmującej obecnie działki nr [...],[...],[...],[...],[...]i [...]oraz stwierdził wydanie tego orzeczenia z naruszeniem prawa w części dotyczącej obecnych działek nr [...],[...],[...],[...]oraz nr [...]i [...].

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem z wnioskami o ponowne rozpatrzenie sprawy wystąpili Prezydent Miasta Poznania oraz Syndyk Masy Upadłości Poznańskiej Fabryki Maszyn Żniwnych "[...]" w upadłości.

Po rozpatrzeniu obu wniosków Minister stwierdził, że nie mogą one zostać uwzględnione. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ nadzoru wyjaśnił, że wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości dokonano na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. (Dz. U. Nr 20, poz. 138). Przepis art. 1 ust. 1 tego dekretu dopuszczał wywłaszczenie nieruchomości zajętych w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. na cele wymienione w art. 2 pkt 1, a więc a) na cele budowy, rozwoju i utrzymania urządzeń komunikacji publicznej, b) na cele przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, będących przedsiębiorstwami państwowymi lub przejętych na własność Państwa, c) na cele wojskowe, d) pod ulice i place publiczne, skwery, zieleńce, parki, place sportowe i cmentarze, e) pod zalesienia lub na melioracje, f) na cele użyteczności publicznej, jeżeli znajdowały się w dniu wejścia w życie dekretu, tj. 16 kwietnia 1948 r., we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych. Stwierdzenie na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa nieważności decyzji wywłaszczeniowej wydanej na podstawie przepisów powyższego dekretu wymaga zatem ustalenia, że w dniu wydania takiej decyzji nie była spełniona przynajmniej jedna z wyżej wymienionych przesłanek wywłaszczenia (wyrok SN z 17 września 2001 r. sygn. akt III RN 214/00, publ. OSNP 2002/13/298). W przedmiotowej sprawie, jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 25 listopada 2005 r. sygn. akt I SA/Wa 340/05, którego ocena prawna i wskazania wiążą organ nadzoru, przedmiotowa nieruchomość zajęta była we wskazanym dekretem okresie przez niemiecką firmą [...], której działalność nie spełniała przesłanek wymienionych w art. 2 ust. 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. W tej sytuacji Minister stanął na stanowisku, że jeden z warunków dopuszczalności wywłaszczenia, tj. wywłaszczenie na cele przewidziane w art. 2 dekretu, nie został spełniony. Dodatkowo Minister stwierdził, że z akt sprawy wynika, iż nie została również spełniona druga dekretowa przesłanka dotycząca znajdowania się w dniu wejścia w życie niniejszego dekretu, tj. 16 kwietnia 1948 r., przedmiotowej nieruchomości we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych. Równocześnie organ nadzoru zauważył, że w sprawie wywłaszczenia nie zostały spełnione wszystkie przesłanki zawarte w rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 września 1934 r. Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym (Dz. U. z 1934 r. Nr 86, poz. 776), ponieważ w orzeczeniu z dnia 14 sierpnia 1950 r. nie został wymieniony cel, na jaki została przedmiotowa nieruchomość wywłaszczona, co również stanowi rażące naruszenie prawa (art. 22 rozporządzenia). Dodatkowo organ nadzoru stanął na stanowisku, że w przedmiotowej sprawie w stosunku do obecnych działek nr [............] nie można stwierdzić wystąpienia nieodwracalnych skutków prawnych, gdyż stanowią one własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym Poznańskiej Fabryki Maszyn Żniwnych "[...]" w upadłości z siedziba w Poznaniu (na mocy decyzji administracyjnej), natomiast w części dotyczącej działek nr [...] (własność osoby fizycznej na podstawie aktu notarialnego), [...]i [...] (obie działki w użytkowaniu wieczystym na podstawie umowy sprzedaży użytkowania wieczystego z 1998 r.), [...] (w użytkowaniu wieczystym osoby fizycznej na podstawie notarialnej umowy sprzedaży i ustanowienia ograniczonego prawa rzeczowego) oraz nr [...]i [...] (własność Miasta Poznania zajęte pod drogi) wystąpiły nieodwracalne skutki prawne, uniemożliwiające wyeliminowanie z obrotu prawnego orzeczenia z dnia [...]sierpnia 1950 r.

Na powyższą decyzję Ministra Budownictwa z [...]września 2007 r. skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli Syndyk Masy Upadłości Poznańskiej Fabryki Maszyn Żniwnych "[...]" w upadłości i Miasto Poznań.

W obszernym uzasadnieniu złożonej skargi Syndyk Masy Upadłości Poznańskiej Fabryki Maszyn Żniwnych "[...]" w upadłości wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Budownictwa z dnia [...]września 2007 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Ministra Budownictwa z dnia [...]maja 2007 r. w części stwierdzającej nieważność orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia [...]sierpnia 1950 r. o wywłaszczeniu parceli nr [...]i w części stwierdzającej, że jej wydanie nastąpiło z naruszaniem prawa, albowiem decyzje te rażąco naruszają prawo materialne i procesowe w sposób mający wpływ na wynik sprawy przez błędne zastosowanie i wykładnię przepisów prawa: art. 7, 107 kpa oraz art. 1 i 2 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945, przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Skarżący stanął na stanowisku, że Państwowe Przedsiębiorstwo Traktorów i Maszyn Rolniczych należało uznać w świetle ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej oraz dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 za przedsiębiorstwo państwowe podstawowej gałęzi gospodarki narodowej. Zdaniem skarżącego stosowne dokumenty zostały dołączone do akt sprawy, jednak organ wydający decyzję nie przeprowadził w tym względzie żadnych rozważań. Dodatkowo skarżący podniósł, że istotne znaczenie dla sprawy ma także okoliczność, iż po roku 1990 spadkobiercy właścicieli występowali o stwierdzenie nieważności decyzji wymienionej na wstępie. Między innymi decyzją z dnia [...]maja 1996 r. nr [...]Minister Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji opisanej powyżej na wniosek W.H. działającego we własnym imieniu oraz pozostałych spadkobierców. Należałoby się zastanowić, zdaniem skarżącego, czy nie zachodzi w tej sprawie wypadek opisany w art. 156 § 1 pkt. 3 kpa.

Natomiast w uzasadnieniu złożonej przez Miasto Poznań skargi skarżący zarzucił decyzji Ministra Budownictwa naruszenie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, czyli art. 7, art. 12 § 1, art. 77 § 1 i art. 156 § 1 pkt 2, i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji jako niezgodnej z prawem oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżący nie zgodził się z wyjaśnieniami zawartymi w uzasadnieniu decyzji Ministra, z których wynika, że prowadzona przez Państwowe Przedsiębiorstwo Traktorów i Maszyn Rolniczych a następnie przez Państwową Techniczną Obsługę Rolnictwa działalność była działalnością o charakterze gospodarczym, a nie publicznym i w związku z tym niedopuszczalne było wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości na podstawie dekretu z 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. W opinii skarżącego ocena charakteru prowadzonej przez te przedsiębiorstwa działalności musi odbywać się w oparciu o zasady ustroju społeczno-gospodarczego, który obowiązywał w chwili przejęcia nieruchomości, a obowiązujący w tym czasie stan prawny jest podstawą oceny, czy zaistniały przesłanki określone w art. 156 kpa. Skarżący podkreślił, że w ówczesnym systemie społeczno-gospodarczym i prawnym działalność prowadzona przez tego typu przedsiębiorstwa była działalnością o charakterze publicznym, gdyż zaspokajała ówczesne zbiorowe potrzeby społeczne, a przede wszystkim służyła ogółowi, szczególnie w okresie odbudowy Państwa po okresie wojny. Stąd też dokonywanie oceny charakteru prowadzonej działalności w oparciu o dzisiejsze realia gospodarcze i zasady ustroju społeczno-politycznego jest w jego opinii błędne. Zajęcie spornej nieruchomości przed zakończeniem II Wojny Światowej przez przedsiębiorstwo państwowe oraz użytkowanie jej przez to przedsiębiorstwo w dniu [...]kwietnia 1948 r., co zdaniem skarżącego bezspornie wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego, jednoznacznie potwierdza, że nie naruszono w tym przypadku przepisów dekretu. Z akt sprawy nie wynika również, w opinii skarżącego, aby w trakcie przejmowania nieruchomości naruszono jakiekolwiek procedury wywłaszczenia. Stwierdzenie organu, że w decyzji wywłaszczeniowej nie został podany cel, na jaki przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona, jest o tyle niesłuszne, iż w decyzji tej wyraźnie wskazano nazwę przedsiębiorstwa państwowego (Państwowe Przedsiębiorstwo Traktorów i Maszyn Rolniczych), dla potrzeb którego nieruchomość została wywłaszczona.

W odpowiedzi na skargi Minister wniósł o ich oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, iż skargi nie zasługują na uwzględnienie.

W uzasadnieniu wyroku stwierdził, że istota sądowej kontroli przedmiotowego postępowania administracyjnego sprowadza się obecnie do ustalenia, czy po raz trzeci prowadząc postępowanie nadzorcze Minister prawidłowo stwierdził nieważność orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia [...]sierpnia 1950 r. w części dotyczącej wywłaszczenia parceli nr [...], stanowiącej własność W.R. i M.P., obejmującej obecnie działki nr [............] oraz stwierdził wydanie z naruszeniem prawa tegoż orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia [...]sierpnia 1950 r. w części dotyczącej obecnych działki nr [..........] oraz nr [...]i [...], położonych w Poznaniu przy ul. [...].

Sąd I instancji zaznaczył, iż rozpatrując po raz trzeci niniejszą sprawę organ nadzoru był związany oceną prawną zawartą we wszystkich wydanych w tej sprawie wyrokach sądów administracyjnych. Wskazał, że w wyroku z 18 czerwca 2003 r. sygn. akt I SA 1382/01 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie uchylając obie odmowne decyzje Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast nakazał organowi nadzoru zapewnienie udziału w przedmiotowym postępowaniu wszystkim jego stronom, a nie tylko jednemu ze spadkobierców byłego właściciela wywłaszczonej nieruchomości. Następnie wyrokiem z 25 listopada 2005 r. sygn. akt I SA/Wa 340/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił kolejne odmowne decyzje Ministra Infrastruktury z dnia [...]grudnia 2004 r. oraz z dnia [...]września 2004 r. W uzasadnieniu tego orzeczenia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie bezsprzecznie przesądził, że wywłaszczona nieruchomość położona w Poznaniu przy ul. [...]zajęta była w okresie wskazanym dekretem z 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 (Dz. U. Nr 20, poz.138) najpierw przez niemiecką firmę [...], której działalność ponad wszelką wątpliwość w opinii Sądu nie spełnia przesłanek wymienionych w art. 2 ust. 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r., a następnie w kwietniu 1945 r. nieruchomość tę przejęło Państwowe Przedsiębiorstwo Traktorów i Maszyn Rolniczych, które to przedsiębiorstwo nie służyło realizacji celów użyteczności publicznej. Równocześnie Wojewódzki Sąd Administracyjny wyjaśnił, że w myśl art. 2 ust. 1 dekretu wywłaszczenie przewidziane w art. 1 ust. 1 dekretu dotyczyć mogło tylko tych nieruchomości, które zajęte zostały na cele wskazane w art. 2 ust. 1 lit. a-f dekretu, przy czym pod literą a, b, c, d i e określono cele wywłaszczenia w sposób precyzyjny. Natomiast pod literą f ustalono, że chodzi tu o zajęcie "na cele użyteczności publicznej", przy czym nie użyto tu określenia "na inne cele użyteczności publicznej", mimo, że wszystkie cele określone pod literą a-e są traktowane przez dekret jako cele użyteczności publicznej, co wynika z tytułu dekretu, który miał zastosowanie tylko do majątków zajętych na cele użyteczności publicznej. Zdaniem Sądu redakcja przepisu art. 2 ust.1 lit. f dekretu nie pozwala na przyjęcie, że dekret posługuje się pojęciem użyteczności publicznej w znaczeniu szerokim, że wylicza cele określone pod lit. a-e jedynie przykładowo, a wyodrębniając pod lit. f w oddzielną grupę "cele użyteczności publicznej", obejmuje nimi wszystko to, co za cel taki mogłoby być uznane, a nie zostało wymienione pod lit. a-e. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, odwołując się również do utrwalonego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego poglądu, stanął na stanowisku, że cele użyteczności publicznej wskazane pod lit. f muszą być interpretowane ścieśniająco. Mogą to być tylko oczywiste cele publiczne, realizujące wartości powszechnie w społeczeństwie akceptowane. Wąska interpretacja pojęcia "cele użyteczności publicznej" narzucona redakcją art. 2 ust.1 dekretu wyklucza, zdaniem Sądu, możliwość zaliczenia do tych celów leżącego w interesie Państwa celu o charakterze gospodarczym. Podsumowując te wywody Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że Państwowe Przedsiębiorstwo Traktorów i Maszyn Rolniczych, a następnie po jego likwidacji w dniu [...]lipca 1947 r. Państwowa Techniczna Obsługa Rolnictwa nie posiadały charakteru publicznego w rozumieniu przepisów przywołanego dekretu. Prowadzona bowiem przez te przedsiębiorstwa działalności była działalnością o charakterze gospodarczym i nawet jeżeli leżała ona w interesie Państwa, to nie można przyjąć, aby zaspokajała ona zbiorowe potrzeby społeczne i służyła ogółowi. Ostatecznie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stanął na stanowisku, że z powyższego względu wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości na podstawie powołanego dekretu było niedopuszczalne.

Kontrolując obecnie prawidłowość zaskarżonych decyzji wydanych po przywołanych wyrokach sądów administracyjnych, mając na względzie treść i znaczenie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), Sąd I instancji stanął na stanowisku, że rozpatrując ponownie niniejszą sprawę organ nadzoru prawidłowo zastosował się do wiążącej go oceny prawnej zawartej w przywołanych wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Podniesione natomiast w złożonych skargach zarzuty naruszenia przez organ nadzoru przy ponownym rozpatrywaniu sprawy przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 156 § 1 pkt 2 kpa oraz dekretu nie zasługują na uwzględnienie. Zarzuty te sprowadzają się w istocie jedynie do zakwestionowania dokonanej już przede wszystkim przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 25 listopada 2005 r. sygn. akt I SA/Wa 340/05 analizy prawnej i oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz poczynionych na tej podstawie ustaleń faktycznych i prawnych. Złożone skargi nie zawierają żadnych nowych argumentów, które mogłyby wskazywać na wystąpienie w rozpatrywanej sprawie, po wydaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny wyroku z dnia 25 listopada 2005 r. sygn. akt I SA/Wa 340/05, istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego rozpatrywanej sprawy.

W ocenie Sądu wojewódzkiego, trafne jest merytoryczne stanowisko organu nadzoru, z którego wynika, że w świetle zawartych w uzasadnieniu wyroku z dnia 25 listopada 2005 r. sygn. akt I SA/Wa 340/05 wywodów i dokonanej w nim oceny prawnej przedmiotowego postępowania wywłaszczeniowego uznać należało, że orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 14 sierpnia 1950 r. wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu przepisu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Za prawidłowe, aczkolwiek dość lakonicznie uzasadnione (jednak znajdujące oparcie w zebranym materiale dowodowym), Sąd orzekający uznał zastosowanie do działek nr [...], położonych w Poznaniu przy ul. [...], przepisu art. 156 § 2 kpa i orzeczenie w stosunku do nich, że orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia [...]sierpnia 1950 r. wydane zostało z naruszeniem prawa. Zagadnienie nieodwracalności skutków prawnych decyzji administracyjnej w rozumieniu art. 156 § 2 zdanie końcowe kpa było przedmiotem szerokich rozważań w orzecznictwie zarówno Naczelnego Sądu Administracyjnego (w szczególności wyrok z dnia 23 listopada 1987 r. sygn. I SA 1406/86, ONSA 1987, z. 2, poz. 81, w którym wyrażony został pogląd, że nieodwracalność skutków prawnych występuje zwłaszcza wówczas, gdy przestał istnieć przedmiot, którego prawo dotyczyło lub podmiot, któremu prawo przysługiwało, utracił zdolność do zachowania tego prawa albo wygasła instytucja stanowiąca źródło prawa), jak i Sądu Najwyższego (zwłaszcza uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 1992 r. sygn. III AZP 4/92, OSNCP 1992, nr 12, poz. 211 i OSP 1993, nr 5, poz. 104). W uchwale tej wyrażono stanowisko, że: "Odwracalność lub nieodwracalność skutku prawnego decyzji trzeba rozpatrywać, mając na uwadze zakres właściwości organów administracji publicznej oraz ich kompetencję, tzn. umocowanie do stosowania władczych i jednostronnych prawnych form działania. A więc, jeśli cofnięcie, zniesienie, odwrócenie skutków prawnych decyzji wymaga takich działań, do których organ administracji publicznej nie ma umocowania ustawowego, czyli nie może zastosować formy aktu administracyjnego indywidualnego, nie może skorzystać z drogi postępowania administracyjnego, to wtedy właśnie skutek prawny decyzji będzie «nieodwracalny»." I dalej: "Jest to nieodwracalność skutku prawnego względna w tym znaczeniu, że «odwrócenie» tego skutku jest prawnie niedostępne dla organu administracji publicznej działającego w granicach obowiązywania norm prawa publicznego, w formach prawnych właściwych dla tej administracji i w trybie postępowania przypisanym tejże administracji." W konsekwencji powyższego decyzja wywołała nieodwracalny skutek prawny wtedy, "gdy ani przepisy prawa materialnego, ani też przepisy procesowe, stanowiące podstawę działania organu administracji publicznej, nie czynią danego organu właściwym do cofnięcia tego właśnie skutku przez wydanie decyzji" i dalej: "skutek prawny decyzji, który może być odwrócony na podstawie norm prawa prywatnego przez sąd, dla organu administracji publicznej - tylko ze względu na zakres jego kompetencji - będzie nieodwracalny." Skoro w rozpatrywanej sprawie działki [...]oraz nr [...]na mocy aktów notarialnych stanowią obecnie własność osób fizycznych lub znajdują się w użytkowaniu wieczystym, co znajduje potwierdzenie w wpisach dokonanych w odpowiednich księgach wieczystych prowadzonych dla tych nieruchomości, to zdaniem Sądu, w stosunku do tych działek, mając na względzie wyżej przytoczoną wykładnię pojęcia "nieodwracalne skutki prawne", zaistniały nieodwracalne skutki prawne, które uzasadniały zastosowanie przez organ nadzoru przepisów art. 156 § 2 kpa.

Sąd I instancji podkreślił, iż prawidłowo również Minister powołał się w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia na treść art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.). Wadliwie, niezgodnie z ocenami prawnymi wyrażonymi we wcześniejszych wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, ponownie przeprowadzone przez organ postępowanie administracyjne skutkowałoby uznaniem, że organ ten naruszył obowiązki wynikające z art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które to naruszenie mogło mieć wpływ na merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy i oznaczałoby, że podjęty akt lub czynność są wadliwe (orzeczenie NSA z dnia 16 lutego 1998 r. sygn. akt IV SA 975/97; wyrok NSA z dnia 22 marca 1999 r., sygn. akt IV SA 527/97, wyrok NSA z dnia 25 października 2006 r. sygn. akt I OSK 1377/05 - niepubl.). Po uchyleniu przez sąd administracyjny zapadłych w konkretnej sprawie orzeczeń administracyjnych i zwróceniu sprawy do ponownego rozpatrzenia właściwy organ administracji publicznej jest bowiem obowiązany po raz kolejny przeprowadzić postępowanie administracyjne z uwzględnieniem oceny prawnej i zaleceń wynikających z zapadłych w sprawie wyroków. Wyjaśnił, że jeśli organ lub którakolwiek ze stron nie podzielały oceny prawnej lub zaleceń dotyczących dalszego sposobu rozpatrywania sprawy i prowadzenia postępowania administracyjnego zawartych w zapadłych wcześniej wyrokach sądu administracyjnego, to miały możliwość poddania kontroli prawidłowość tych orzeczeń poprzez złożenie w terminie ustawowym skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Jednak w sytuacji, w której wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w rozpatrywanej sprawie stały się prawomocne, a stan faktyczny i prawny sprawy nie uległy zmianie - jak już zaznaczono wyżej - ocena prawna i zalecenia Sądu zawarte w przywołanych wyrokach stały się wiążące i dla organu ponownie rozpatrującego sprawę i dla samego Sądu. Niedopuszczalne byłoby zatem, aby w takiej sytuacji organ w decyzji wydanej po kolejnym rozpatrzeniu sprawy podważał ocenę prawna zawartą we wcześniejszych wyrokach i nie wykonywał zaleceń Sądu wyrażonych w tych orzeczeniach.

Ze względu na postawiony w skardze Syndyka Masy Upadłości Poznańskiej Fabryki Maszyn Żniwnych "[...]" w upadłości zarzut ewentualnego naruszenia przez zaskarżoną decyzję art. 156 § 1 pkt. 3 kpa, Sąd I instancji wyjaśnił, że zarzut ten nie ma uzasadnionych podstaw. Zgodnie z powołaną normą postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną (tzw. res iudicata). Oznacza to, że ewentualne ponowne rozstrzygnięcie przez organ sprawy załatwionej wcześniej decyzją ostateczną możliwe jest tylko po uchyleniu pierwotnej decyzji w ustalonym przez prawo trybie (M. Jaśkowska w: M. Jaśkowska, B. Wróbel, Kodeks Postępowania Administracyjnego - Komentarz, Kraków 2005 r., s. 968). Wskazana regulacja stanowi wyraz zasady trwałości decyzji administracyjnej. Z kolei, na podstawie art. 145 § 1 ust. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy Sąd wskazał, że z nadesłanych na żądanie Sądu przez Ministra Infrastruktury kserokopii dokumentów wynika, iż Minister Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa decyzją z dnia [...]maja 1996 r. nr [...]wydaną na podstawie art. 157 § 3 kpa, po rozpatrzeniu wniosku W.H. działającego we własnym imieniu oraz pozostałych spadkobierców, odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia [...]sierpnia 1950 r. Kontrolowane natomiast obecnie przez Sąd decyzje organu nadzoru wydane zostały na podstawie art. 156 § 1 pkt 2, art. 156 § 2 oraz 157 § 1 i art. 158 oraz przy decyzji z dnia 11 września 2007 r. również art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 kpa. W obu sprawach nie zachodzi zatem przypadek określany jako "res iudicata" (czyli powagi rzeczy osądzonej). Warunkiem koniecznym do stwierdzenia, że nastąpiło naruszenie rei iudicatae, jest bowiem m.in. stwierdzenie tożsamości obu spraw. Decyzja ostateczna ma bowiem powagę rzeczy osadzonej jedynie co do tego, co w związku z podstawą prawną stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, tj. podstawy prawnej, podstawy faktycznej i treści żądania strony. W niniejszej sprawie nie może budzić wątpliwości brak tożsamości podstaw prawnych obu postępowań (art. 157 § 3 kpa w pierwszej sprawie i art. 156 § 1 pkt 2, art. 156 § 2 oraz 157 § 1 i art. 158 kpa w drugiej sprawie), a co za tym idzie także brak tożsamości przedmiotowej obu postępowań. Pierwsze zakończone decyzją z dnia [...]maja 1996 r. nr [...]dotyczyło bowiem, zgodnie z treścią art. 157 § 3 kpa, oceny organu nadzoru istnienia (bądź braku) po stronie wnioskodawców przymiotu strony. Natomiast drugie postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją Ministra Budownictwa dotyczyło już merytorycznej kontroli prawidłowości wydania orzeczenia wywłaszczeniowego, czyli zasadności postawionego przez stronę zarzutu rażącego naruszenia przez kwestionowane orzeczenie wywłaszczeniowe przepisów prawa obowiązujących w dniu jego wydania.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł Syndyk Masy Upadłości Poznańskiej Fabryki Maszyn Żniwnych "[...]" w upadłości z siedzibą w Poznaniu reprezentowany przez adwokata i zaskarżając go w całości zarzucił:

1) naruszenie prawa materialnego:

– art. 2 pkt. 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948

r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w

okresie wojny 1939-1945 poprzez przyjęcie, iż wywłaszczenie na rzecz

Państwowego Przedsiębiorstwa Traktorów i Maszyn Rolniczych nie mieściło

się w pojęciu realizacji celów publicznych określanych jako cele

przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, będących

przedsiębiorstwami państwowymi lub przejętymi na własność Państwa, choć

właściwa interpretacja prowadzi do wniosków przeciwnych;

2) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.

- art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. P.p.s.a. poprzez przyjęcie, iż jest związany poprzednim wyrokiem sądu administracyjnego także w zakresie stwierdzenia, iż art. 2 pkt. 1 nie pozwalał na przyjęcie, iż wywłaszczenie w tej sprawie nastąpiło na cele przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki

narodowej, będących przedsiębiorstwami państwowymi lub przejętymi na własność Państwa mimo, iż właściwa ocena prowadzi to wniosku, iż poprzednio orzekające sądy administracyjne wypowiedziały się jedynie, iż wywłaszczenie nie mogło nastąpić na cele użyteczności publicznej,

- art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. P.p.s.a., przez uznanie, iż nie jest zobowiązany do rozważenia czy w opisanej sprawie nie mamy do czynienia z wywłaszczeniem na cele przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, będących przedsiębiorstwami państwowymi lub przejętymi na własność Państwa, a tym samym nierozpoznanie meritum sprawy,

- 156 § 1 pkt. 2 kpa. poprzez przyjęcie, iż w sprawie mamy do czynienia z

rażącym naruszeniem prawa pomimo, iż jest to jedynie odmienna

interpretacja danego przepisu.

Wskazując na powyższe podstawy skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosło również Miasto Poznań reprezentowane przez radcę prawnego i zaskarżając go w całości zarzuciło:

1) naruszenie prawa materialnego:

– art. 1 ust. 1 i art. 2 pkt 1 lit a, lit. b, lit. c, lit.d, lit.e, lit. f dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 (Dz. U. Nr 20, poz. 138) w związku z art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa i art. 156 par. 2 Kpa wskutek przyjęcia, że w niniejszej sprawie orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia [...]sierpnia 1950 r. zostało wydane z naruszeniem art. 1 ust. 1 i art. 2 pkt 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945, w szczególności zaś że wywłaszczenie na rzecz Państwowego Przedsiębiorstwa Traktorów i Maszyn Rolniczych a następnie Państwowej Technicznej Obsługi Rolnictwa nie może być uznane za wywłaszczenie na cele użyteczności publicznej, podczas gdy wywłaszczenie nieruchomości przy ul. [...]w Poznaniu na podstawie w/w orzeczenia Prezydium WRN w Poznaniu nie stanowiło naruszenia 1 ust. 1 i art. 2 pkt 1 lit. a, lit. b, lit. c, lit. d, lit. e, lit. f dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945, zostało dokonane na cel użyteczności publicznej i należy je oceniać według ówcześnie obowiązującego systemu gospodarczo-społecznego i prawnego;

– art. 1 ust. 1 i art. 2 pkt 1 lit b dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 poprzez jego niezastosowanie w niniejszej sprawie;

– art. 156 par. 2 Kpa, poprzez jego niezastosowanie w niniejszej sprawie w stosunku do części w/w orzeczenia Prezydium WRN w Poznaniu, mimo iż istniały ku temu przesłanki w postaci oddania części przedmiotowej nieruchomości w użytkowanie wieczyste na rzecz Poznańskiej Fabryki Maszyn Żniwnych "[...]" w upadłości z siedzibą w Poznaniu a więc w tym zakresie nastąpiły nieodwracalne skutki prawne.

2) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 par. 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 7 Kpa, art. 75 § 1 Kpa, art. 77 § 1 Kpa i art. 16 § 1 Kpa w związku z art. 156 § 1 pkt. 2 Kpa i art. 1 ust. 1 i art. 2 pkt 1 lit a, lit. b, lit. c, lit.d, lit.e, lit. f dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 oraz art. 133 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 106 § 3 i art. 190 P.p.s.a. oraz art. 151 P.p.s.a.

- poprzez nieodniesienie się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do podniesionych w skardze istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy zarzutów iż w stosunku do działek będących w użytkowaniu wieczystym Poznańskiej Fabryki Maszyn Żniwnych "[...]" w upadłości z siedzibą w Poznaniu nastąpił nieodwracalny skutek prawny oraz nie wyjaśnienie dlaczego odnośnie części orzeczenie wywłaszczeniowego stwierdzono wywłaszczenie z naruszeniem prawa w związku ze zbyciem lub oddaniem nieruchomości w użytkowanie wieczyste a w stosunku do części orzeczenia wywłaszczeniowego stwierdzono nieważność orzeczenia mimo iż w tym zakresie nieruchomości zostały również oddane w użytkowanie wieczyste na rzecz Poznańskiej Fabryki Maszyn Żniwnych "[...]" w upadłości z siedzibą w Poznaniu,

- poprzez nieodniesienie się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do zarzutu skarżących iż w przedmiotowym postępowaniu był określony cel wywłaszczenia, a co za tym idzie nie doszło do naruszenia przepisów obowiązującego wówczas art. 22 rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 24 września 1934 r. Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym (Dz. U. z 1934 r. Nr 86, poz. 776), na jaki to argument powołał się organ administracyjny dokonując rozstrzygnięć w swoich decyzjach,

- poprzez nieodniesienie się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego do zarzutów zawartych w skardze pełnomocnika Poznańskiej Fabryki Maszyn Żniwnych "[...]" w upadłości z siedzibą w Poznaniu iż w przedmiotowej sprawie wywłaszczenie nieruchomości położonych w Poznaniu przy ul. [...]nastąpiło na cel określony w art. 2 ust. 1 lit. b w/w dekretu, tj. na cele przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, będących przedsiębiorstwami państwowymi lub przejętych na własność Państwa (w zarzutach tych podniesiono iż definicja podstawowych gałęzi gospodarki narodowej została określona w ustawie z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, i według tych przepisów przedsiębiorstwo przemysłu maszynowego zaliczono do podstawowych gałęzi gospodarki narodowej).

Wskazując na powyższe podstawy skargi kasacyjnej Miasto Poznań wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargi kasacyjne, uczestnik postępowania "BUMA" – Lubań Sp. z o.o. wniosła o ich oddalenie oraz zasądzenie na rzecz uczestnika kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skargi kasacyjne złożone w rozpoznawanej sprawie nie posiadają usprawiedliwionych podstaw.

Oceniając skargę kasacyjną wniesioną przez syndyka Masy Upadłości Poznańskiej Fabryki Maszyn Żniwnych " [...] " w upadłości w Poznaniu stwierdzić trzeba iż żaden z opisanych w niej zarzutów nie jest trafny.

Przede wszystkim nie można podzielić stanowiska skarżącego kasacyjnie co do tego że wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 listopada 2005r. nie stanowił przeszkody do przyjęcia, iż wywłaszczenie nieruchomości położonej w Poznaniu przy ul. [...]nastąpiło na cele przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, będących przedsiębiorstwami państwowymi lub przejętych na własność Państwa.

Z resztą ocena wymienionego wyroku z punktu widzenia art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr. 153, poz. 1270 ze zm. ) zwanej dalej Ppsa dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy ma zasadnicze znaczenie.

Zgodnie bowiem z art. 153 Ppsa ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Należy przy tym zaznaczyć, że związanie sądu i organów administracyjnych oceną prawną oznacza, że nie mogą one formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wcześniej wyrażonym w orzeczeniu sądowym poglądem i zobowiązane są do podporządkowania mu się w pełnym zakresie.

Naruszenie przez organ administracji publicznej art. 153 w razie złożenia skargi powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego aktu (czynności). Natomiast niezastosowanie się przez sąd do oceny prawnej przewidzianej w komentowanym przepisie jest naruszeniem prawa stanowiącym podstawę do wniesienia skargi kasacyjnej.

Przepis art. 153 P.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Z treści tego przepisu jednoznacznie wynika, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres danego postępowania sądowoadministracyjnego, a jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w sprawie. Ocena prawna wynika z uzasadnienia wyroku i dotyczy wykładni przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w związku z konkretną, rozpoznawaną sprawą. Związanie wojewódzkiego sądu administracyjnego oceną prawną w rozumieniu art. 153 P.p.s.a., oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem. Taka ocena prawna traci moc wiążącą tylko w razie zmiany po wydaniu orzeczenia sądowego istotnych okoliczności faktycznych, jak również takiej zmiany stanu prawnego, która powoduje, że pogląd sądu stanie się nieaktualny.

Obalenie mocy wiążącej wyroku może nastąpić ponadto przez zaskarżenie orzeczenia skargą kasacyjną. Jeżeli wyrok nie zostanie zaskarżony nabywa przymiot prawomocności materialnej. Zgodnie z art. 170 P.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Moc wiążąca prawomocnego wyroku charakteryzuje się tym, że nikt nie może kwestionować zarówno faktu istnienia, jak i treści prawomocnego wyroku.

W wyroku z dnia 25 listopada 2005r. I SA/Wa 340/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził cyt. "wąska interpretacja pojęcia cele użyteczności publicznej narzucona redakcją art. 2 ust.1 dekretu wyklucza możliwość zaliczenia do tych celów celu leżącego w interesie Państwa o charakterze gospodarczym

Według Słownika Języka Polskiego, słowo "publiczny" oznacza: dotyczący ogółu, służący ogółowi, przeznaczony dla wszystkich, związanych z jakimś urzędem, instytucją itp. ogólny, powszechny, społeczny.

Państwowe Przedsiębiorstwo Traktorów i Maszyn Rolniczych, a następnie po jego likwidacji w dniu 1 lipca 1947r.Państwowa Techniczna Obsługa Rolnictwa nie posiada zdaniem Sądu tego rodzaju charakteru. Prowadzona przez w/w przedsiębiorstwa działalność była działalnością o charakterze gospodarczym. Nawet jeżeli leżała ona w interesie Państwa, to nie sposób przyjąć, aby zaspokajała ona zbiorowe potrzeby społeczne i służyła ogółowi. Z powyższego względu wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości na podstawie powołanego dekretu było niedopuszczalne. Za słusznością takiego poglądu przemawia zamieszczenie wśród celów szczegółowo określonych w art.2 ust.1tego dekretu celów pod lit. b, " na cele przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki narodowej będących przedsiębiorstwami państwowymi lub przejętych na własność państwa".

Przytoczony fragment uzasadnienia wyroku z dnia 25 listopada 2005r. pozwala przyjąć, że wyrażony został w nim wiążący pogląd prawny, iż wywłaszczenie nieruchomości nie nastąpiło w żadnym z celów określonych art. 2 pkt.1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r. o wywłaszczaniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1039-1945r. ( Dz. U. Nr. 20, poz. 138 ze zm. ), w tym nie nastąpiło także w celu opisanym w art. 2 pkt. lit. b.

Niezrozumiałe wydaje się twierdzenie skargi kasacyjnej co do tego, że poprzednio orzekające sądy administracyjne wypowiedziały się jedynie, iż wywłaszczenie nie mogło nastąpić na cele użyteczności publicznej. We wspomnianym wcześniej wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyraził odmienny pogląd, a mianowicie, że nieruchomość położona w Poznaniu przy ul. [...]stanowiąca własność W.R. zajęta była we wskazanym dekretem okresie najpierw przez niemiecką firmę [...], której działalność ponad wszelką wątpliwość nie spełnia przesłanek wymienionych w art. 2 pkt. 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r. Następnie w kwietniu 1945r. nieruchomość przejęło Państwowe Przedsiębiorstwo Traktorów i Maszyn Rolniczych, które to przedsiębiorstwo zdaniem składu orzekającego nie służyło realizacji celów użyteczności publicznej.

Mając na uwadze związanie Sądu I instancji poglądem prawnym wyrażonym w wyroku z dnia 25 listopada 2005r. co do tego, że wywłaszczenie nieruchomości nie spełniało przesłanek określonych w art. 2 pkt.1 dekretu, niedopuszczalne było tak jak zarzuca to skarga kasacyjna rozważanie przez Sąd I instancji, czy w sprawie nie mamy do czynienia z wywłaszczeniem na cele przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, będących przedsiębiorstwami państwowymi.

Kwestia ta bowiem została już przesądzona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 listopada 2005r., a oceną prawną w nim zawartą sąd ponownie rozpoznający sprawę był bezwzględnie związany.

Z tych względów zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 153 Ppsa, art. 134 Ppsa nie jest trafny.

Nieuzasadniony jest także zarzut naruszenia art.2 pkt.1 dekretu poprzez przyjęcie, iż wywłaszczenie na rzecz Państwowego Przedsiębiorstwa Traktorów i Maszyn Rolniczych nie miesiło się w celach określanych jako cele przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, będących przedsiębiorstwami państwowymi.

Podstawa kasacyjna przedstawiona w art. 174 pkt.1 Ppsa przewiduje dwie formy naruszenia prawa materialnego. Pierwsza to błędna jego wykładnia, druga to niewłaściwe zastosowanie. Przepis nie wymienia jako postaci naruszenia przepisów prawa materialnego błędnego przyjęcia, a więc w istocie ustalenia, które możnaby zwalczać powołując się na podstawę z art.174 pkt. 2 Ppsa..

Niezależnie od powyższego dokonana przez Sąd I instancji wykładnia art. 2 pkt. 1 dekretu, która w całości uwzględnia związanie poglądem prawnym wyrażonym w wyroku z dnia 25 listopada 2005r. musi zostać oceniona jako poprawna.

Mając na uwadze przedstawione rozważania Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 Ppsa skargę kasacyjną syndyka Masy Upadłości Poznańskiej Fabryki Maszyn Żniwnych " [...] " w Poznaniu oddalił.

Z identycznych powodów nie mogła zostać uwzględniona skarga kasacyjna Miasta Poznań.

Oceniając postawione w niej zarzuty dotyczące naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania, trzeba stwierdzić iż koncentrują się one na nieprawidłowościach związanych z uzasadnieniem zaskarżonego wyroku, polegających na nieodniesieniu się przez Sąd I instancji do wszystkich zarzutów skargi.

Tak postawione zarzuty dla swej skuteczności wymagały oparcia skargi kasacyjnej na zarzucie naruszenia art. 141 § 4 Ppsa, podczas gdy skarga kasacyjna wskazuje jako naruszone art. 133 §1 w zw. z art. 106 § 3 , art. 190 i art. 151 Ppsa.

Wymienione przepisy nie korespondują z opisanymi zarzutami, które skarga kasacyjna kieruje do uzasadnienia zaskarżonego wyroku. Dlatego wobec niewłaściwego sformułowania podstawy kasacyjnej nie mogły odnieść zamierzonego skutku.

Niezasadne są także przedstawione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego – art.1 ust. 1 i art. 2 pkt.1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r. w zw. z art. 156 § 2 Kpa.

Ponieważ ich argumentacja jest tożsama z przedstawioną w skardze kasacyjnej [...] i sprowadza się do tego, iż dopuszczalne było uznanie, że wywłaszczenie nieruchomości nastąpiło w celach opisanych w art. 2 pkt. 1 lit. b dekretu Naczelny Sąd Administracyjny odwołuje się w tym miejscu do wcześniejszych swoich rozważań związanych ze znaczeniem w sprawie oceny prawnej wyrażonej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 25 listopada 2005r.

Nietrafny jest również zarzut naruszenia zaskarżonym wyrokiem art. 156 § 2 Kpa.

Zgodnie z tym przepisem nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1 pkt 1, 3, 4 i 7, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne.

Stawiając zarzut naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie art. 156 § 2 Kpa poprzez jego niezastosowanie w stosunku do części orzeczenia Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu, Prezydent Miasta Poznań kwestionuje ocenę Sądu aprobującą stanowisko organu co do tego, że w odniesieniu do działek nr. [...............] nastąpiły niedwracalne skutki prawne.

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd I instancji obszernie, z powołaniem się na orzecznictwo sądowe podjął rozważania poświęcone zagadnieniu nieodwracalności skutków prawnych wywołanych decyzją administracyjną i doszedł do wniosku, że w odniesieniu do w/wym działek decyzja wywołała takie właśnie skutki.

Z argumentacją przedstawioną przez Sąd Instancji należy się zgodzić i niecelowe wydaje w tym miejscu jej powtarzanie.

Analiza skargi kasacyjnej Miasta Poznań pozwala stwierdzić, iż skarżący stoi na stanowisku, że oddanie przedmiotowej nieruchomości w użytkowanie wieczyste na rzecz Poznańskiej Fabryki Maszyn Żniwnych " [...] " także wywołało nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 Kpa.

Skarga kasacyjna nie zawiera jednak żadnej argumentacji na poparcie takiej tezy.

Nadto Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie przedstawił również oceny powodów dla jakich uznał, że oddanie nieruchomości w użytkowanie wieczyste Poznańskiej Fabryce Maszyn Żniwnych " [...] " nie wywołało nieodwracalnych skutków prawnych.

Sąd zajął się bowiem wyłącznie oceną charakteru skutków decyzji w odniesieniu do innych działek tj. działek o nr. [...] oraz nr. [...].

Powyższe, przy uwzględnieniu braku w skardze kasacyjnej Miasta Poznań prawidłowo sformułowanych zarzutów skierowanych pod adresem uzasadnienia zaskarżonego wyroku ( art. 141 § 4 Ppsa ) uniemożliwiło Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu dokonanie kontroli kasacyjnej zaskarżonego wyroku w tym zakresie.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 Ppsa orzekł jak w sentencji.