Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 145/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-05-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 31zq ust. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

SENTENCJA

Dnia 7 maja 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak Sędziowie WSA Izabela Paluszyńska WSA Szymon Widłak (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 maja 2021 roku sprawy ze skargi A. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w P. z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za miesiąc kwiecień 2020 roku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w P. z dnia [...] sierpnia 2020 roku nr [...], 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w P. na rzecz skarżącej kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS") [...] Oddział w P. decyzją z [...] listopada 2020 r., nr [...], po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy A. B. (dalej: "strona") od decyzji z [...] sierpnia 2020 r., nr [...], odmawiającej prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r., utrzymał w mocy decyzję wydaną w I instancji.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym.

Strona wystąpiła do ZUS z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za marzec-maj 2020 r., jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność opłacająca składki wyłącznie za siebie.

ZUS [...] Oddział w P. decyzją z [...] sierpnia 2020 r., nr [...], powołując się na art. 31zo ust. 2, 2a i 4 oraz art. 31zq ust. 1, 2, 3, 4 i 7 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm., dalej: "ustawa COVID-19"), a także art. 47 ust. 1 pkt 1, ust. 2, 2a i 2b ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 266 ze zm., dalej: u.s.u.s."), odmówił stronie prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, za miesiąc kwiecień 2020 r.

W uzasadnieniu decyzji z [...] listopada 2020 r. ZUS wskazał, że warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek było przesłanie prawidłowej deklaracji rozliczeniowej nie później niż do 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony był z obowiązku jej składania. Z przepisów wynika kiedy osoba prowadząca pozarolniczą działalność (opłacająca składki wyłącznie za siebie) jest zwolniona z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej – nie występuje obowiązek złożenia deklaracji rozliczeniowej za kolejny miesiąc, jeżeli w ostatnio złożonej deklaracji rozliczeniowej zadeklarowane są składki na ubezpieczenia od najniższej obowiązującej podstawy wymiaru składek i nie nastąpiła żadna zmiana w stosunku do miesiąca poprzedniego.

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego ustalono, że prawidłowy dokument rozliczeniowy za wskazany miesiąc złożono dopiero [...] lipca 2020 r., w którym dodatkowo nastąpiła zmiana w zakresie wymiaru podstawy składek, w stosunku do poprzedniego miesiąca (kwota przypisu składek nie odpowiada złożonej przez płatnika kwocie wykazanej w deklaracji). W związku z tym w ocenie ZUS stronie nie przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek.

W skardze skierowanej do tut. Sądu, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, strona zarzuciła naruszenie:

1) art. 64 § 2 w zw. z art. 9 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: "K.p.a."), przez jego niezastosowanie i w efekcie pominięcie w toku procedowania wniosku wezwania skarżącej do uzupełnienia braków formalnych wniosku, przez wezwanie do uzupełnienia przedłożonych [...] czerwca 2020 r. dokumentów rozliczeniowych;

2) art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 K.p.a., przez sformułowanie uzasadnienia decyzji bez informacji dotyczących faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej;

3) art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., przez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, podczas gdy decyzja ta była wadliwa;

4) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 K.p.a., przez nieprawidłowe zastosowanie przejawiające się niewyjaśnieniem kwestii na jakiej podstawie skarżąca dokonała uzupełniania dokumentacji [...] lipca 2020 r. pomimo, że dokonała tej czynności [...] czerwca 2020 r., a w efekcie niepodjęcie przez organ wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy;

5) art. 79a § 1 K.p.a., przez niewskazanie w treści zawiadomienia z [...] października 2020 r., przesłanek zależnych od strony, które zostały niespełnione przez skarżącą na dzień wysłania jej informacji, o której mowa w art. 10 K.p.a., których brak mógłby skutkować wydaniem decyzji niezgodnie z żądaniem strony.

W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że dopełniła obowiązku przesyłając stosowne dokumenty pocztą [...] czerwca 2020 r. Wówczas organ stwierdzając niezupełność/ braki formalne załączników, powinien – uznając, że podanie jest formalnie niezupełne – wezwać wnoszącego do usunięcia braków w wyznaczonym terminie. W toku postępowania organ [...] czerwca 2020 r. przekazał skarżącej informację przez portal PUE ZUS, że w jej dokumentacji nie załączono odpowiednich deklaracji. Taka forma informacji przekazana w formie wiadomości w wewnętrznym portalu, nie odpowiadała wymogom stawianym wezwaniu do uzupełnienia braków formalnych w toku postępowania administracyjnego. Tym bardziej, że na tym etapie postępowania dokumenty RDZ były automatycznie pobierane przez system. Skarżąca powołała tę okoliczność w korespondencji do ZUS z [...] czerwca 2020 r. Wbrew twierdzeniom organu [...] czerwca 2020 r. skarżąca złożyła odpowiednie dokumenty rozliczeniowe, które uprawniały ją do uzyskania zwolnienia z konieczności opłacania składek za sporny miesiąc. Ewentualna wadliwość jaka mogła ujawnić się w treści tej dokumentacji powinna zostać wyjaśniona szczegółowo przez organ prowadzący postępowanie. Organ dokonał takiej weryfikacji i [...] lipca 2020 r. kontaktował się telefonicznie ze skarżącą wskazując, że załączone do pisma z [...] czerwca 2020 r. deklaracje nie zostały wypełnione prawidłowo. Skarżąca została dokładnie poinstruowana co do sposobu wypełnienia deklaracji przez portal PUE ZUS i zapewniona, że tak rozumiane wykonanie czynności będzie skutecznym uzupełnieniem braków formalnych załączników do wniosku, które skutkować będzie rozpoznaniem wniosku zgodnie z żądaniem. Organ przyznał jednocześnie, że skutecznie złożyła wniosek z załącznikami [...] czerwca 2020 r. w przepisanym terminie.

ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Organ rentowy zwrócił przy tym uwagę, że według Informatycznego Systemu z uwagi na brak dokumentów rozliczeniowych na koncie utworzył się wymiar z urzędu (PS) za okres od marca do maja 2020 r. z podstawą wymiaru składek [...] zł na FUS. W dniu [...] lipca 2020 r. (data nadania [...] czerwca 2020 r.) wnioskodawczyni za wskazany okres złożyła deklarację ZUS DRA z podstawą [...] zł z kodem 0590 0 0. Dokumenty zostały unieważnione z uwagi na brak wymaganego dokumentu ZUS DRA cz. II (DR2). Dopiero [...] lipca 2020 r. zostały złożone brakujące dokumenty ZUS DRA z podstawą [...] zł oraz wymagany dokument ZUS DRA cz. II. Prawidłowe dokumenty rozliczeniowe złożone zostały po [...] czerwca 2020 r., a wykazane w nich składki zostały naliczone od podstawy niezgodnej z wymiarem z urzędu (PS). Powyższe informacje znajdowały się w aktach sprawy, z którymi wnioskodawczyni się zapoznała.

W piśmie procesowym z [...] marca 2021 r. skarżąca wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W piśmie procesowym z [...] marca 2021 r. organ przychylił się do wniosku skarżącej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wskazać trzeba, że niniejsza sprawa rozpoznana została w trybie uproszczonym. Zgodnie z mającym w tym względzie zastosowanie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w tym trybie, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jako że skarżąca wystąpiła o rozpoznanie sprawy w rzeczonym trybie, a wniosek ten poparty został przez ZUS, ziściły się przewidziane w tym przepisie przesłanki. Jak przewiduje art. 120 P.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Stanowi to odstępstwo od ujętej w art. 10 P.p.s.a. zasady jawnego rozpoznania spraw.

Zaskarżona decyzja ZUS [...] Oddział w P. z [...] listopada 2020 r., nr [...], jak i poprzedzająca ją decyzja z [...] sierpnia 2020 r., nr [...], wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a. uzasadnia ich wyeliminowanie z obrotu prawnego.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy COVID-19. W art. 31zo i nast. tej ustawy przewidziano zwolnienie z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek. Zgodnie z art. 31zo ust. 2 ustawy COVID-19 na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 u.s.u.s., zwanej dalej "osobą prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od [...] marca 2020 r. do [...] maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed [...] kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r.

Jak stanowi art. 31zq ust. 1 ustawy COVID-19 za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania. Zgodnie zaś z art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19 warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.

ZUS – w zaskarżonej decyzji – odmówił zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek. Organ rentowy uznał, że skarżąca nie złożyła w terminie do 30 czerwca 2020 r. prawidłowego dokumentu rozliczeniowego za sporny okres – kwiecień 2020 r. Dokument taki złożyć miała dopiero [...] lipca 2020 r. Ze stanowiska prezentowanego przez skarżącą – zarówno na etapie postępowania przed organem, jak i postępowania przed tut. Sądem – wynika natomiast, że otrzymała od organu rentowego informację z [...] czerwca 2020 r. w sprawie braku dokumentów rozliczeniowych. Skarżąca wypełniła brakujące deklaracje i przesłała je pocztą [...] czerwca 2020 r. Otrzymała jednak telefoniczną informację o tym, że deklaracje zawierają błędy i zachodzi konieczność ich wysłania przez Platformę Usług Elektronicznych ZUS (PUE ZUS). Skarżąca ponownie przesłała deklaracje [...] lipca 2020 r. Jednocześnie skarżąca miała zwrócić się do organu o wyjaśnienie, dlaczego dokumenty rozliczeniowe nie zostały automatycznie pobrane z systemu organu.

Uznać należy, że w realiach kontrolowanej sprawy zachodzą dwa kluczowe zagadnienia, które wymagają dalszego wyjaśnienia. Po pierwsze, czy skarżąca zobowiązana była złożyć w świetle art. 31zq ust. 1 ustawy COVID-19 deklaracje rozliczeniowe, a jeśli tak, czy złożenie przez nią tych deklaracji miało miejsce w terminie przewidzianym w art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19. Po drugie, czy skarżąca została prawidłowo powiadomiona o braku deklaracji rozliczeniowych, o ile ich złożenie było wymagane, przed upływem wskazanego terminu ustawowego.

W ocenie tut. Sądu wydanie wobec skarżącej decyzji odmownej, w świetle wskazanych zagadnień, było co najmniej przedwczesne. W obecnej sytuacji, biorąc pod uwagę zarówno zgromadzony w sprawie – a znajdujący odzwierciedlenie w przekazanych do tut. Sądu aktach administracyjnych – materiał dowodowy, jak i przedstawioną przez Zakład w zaskarżonej decyzji argumentację, Sąd nie jest w stanie ocenić prawidłowości twierdzeń organu, jakoby skarżąca nie była zwolniona z obowiązku złożenia deklaracji rozliczeniowych za sporny okres, zaś ich złożenie nastąpiło po 30 czerwca 2020 r.

W tym miejscu przede wszystkim zauważyć trzeba, że stosownie do art. 133 § 1 w zw. z art. 54 § 2 P.p.s.a. sąd administracyjny wydaje wyrok na podstawie akt sprawy, jakie przekazane zostały przez organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi. Oznacza to, że sąd administracyjny nie przeprowadza własnego postępowania wyjaśniającego, a uwzględniając postępowanie wyjaśniające organu i dokonane przez ten organ ustalenia faktyczne, ogranicza się do oceny zgodności z prawem tak podjętych działań organu. Wyjątek w tym względzie przewidziany został w art. 106 § 3 i § 4 P.p.s.a. Zgodnie z art. 106 § 3 P.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Jak przewiduje zaś art. 106 § 4 P.p.s.a. fakty powszechnie znane sąd bierze pod uwagę nawet bez powołania się na nie przez strony.

Tut. Sąd bierze pod uwagę to, że poddane obecnie kontroli postępowanie ZUS przypadło na okres trwającego od 20 marca 2020 r. stanu epidemii związanego z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 (zob. rozporządzenie Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii, Dz. U. z 2020 r., poz. 491), co wiązało się z licznymi powszechnymi ograniczeniami, również natury procesowej. Zdając sobie również sprawę z realiów rozpoznawania tego rodzaju wniosków, ich ogromnej liczby, ograniczeń związanych z trwającym stanem epidemii, Sąd uznał jednak, że nie mogą one uzasadniać niekorzystnych skutków jedynie dla jednej strony postępowania – skarżącej.

Do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją, z mocy art. 180 K.p.a. oraz art. 123 u.s.u.s., miały zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Art. 77 § 1 K.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien więc być kompletny, to jest dotyczący wszelkich okoliczności faktycznych, które mają istotne znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a zatem konieczne jest zgromadzenie i przeprowadzenie z urzędu dowodów, które pozwolą rozstrzygnąć sprawę w kontekście znajdujących zastosowanie przepisów prawa materialnego. Zgodnie zaś z art. 77 § 4 zd. 2 K.p.a. fakty znane organowi z urzędu należy zakomunikować stronie. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 K.p.a.). Z kolei art. 107 § 1 pkt 6 K.p.a. nakazuje, by decyzja administracyjna zawierała uzasadnienie faktyczne i prawne. W myśl art. 107 § 3 K.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie faktyczne i prawne jest ważnym elementem decyzji, bowiem przedstawia tok rozumowania organu, który doprowadził do rozstrzygnięcia. Ponadto, odpowiednie ujawnienie procesu decyzyjnego w sferze podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia stanowi jedną z gwarancji prawidłowej realizacji zasady przekonywania wynikającej z art. 11 K.p.a. Uzasadnienie decyzji powinno umożliwiać kontrolę poprawności jej rozstrzygnięcia, w tym również przez sąd administracyjny, który nie zastępuje organu w podaniu motywów uzasadnienia decyzji o oznaczonej treści.

Mając na względzie powołane przepisy procesowe Sąd doszedł do przekonania, że zarówno zgromadzony materiał dowodowy, jak i uzasadnienie faktyczne i prawne decyzji wydanych w kontrolowanej sprawie narusza art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 K.p.a., w stopniu który mógł mieć istotny wpływ na jej wynik.

Odnosząc się do pierwszego z nakreślonych zagadnień, Zakład uznając po stronie skarżącej brak zwolnienia z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych za sporny okres, ograniczył się do twierdzenia, że w okresie tym nastąpiła zmiana w zakresie wymiaru składek w stosunku do poprzedniego miesiąca (kwota przypisu składek nie odpowiada złożonej przez płatnika kwocie wykazanej w deklaracji). Zakład nie wykazał jednak na gruncie u.s.u.s. ani w oparciu o materiał dowodowy (dokumentację ubezpieczeniową), dlaczego tak przyjął. Zakład dopiero na etapie odpowiedzi na skargę zaczął uszczegóławiać prezentowaną w tym względzie argumentację, powołując się na dokonany wymiar z urzędu (przypis składek) za okres od marca do maja 2020 r., a także złożone przez skarżącą deklaracje rozliczeniowe. Nie przesądzając na obecnym etapie prawidłowości tego stanowiska, podkreślić trzeba, że nie jest rolą Sądu, kontrolującego legalność wydanych decyzji, rekonstrukcja procesu decyzyjnego organu, tym bardziej, że na rekonstrukcję taką nie pozwala zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Przedstawione przez Zakład akta są niekompletne, wskutek czego nie sposób zbadać, czy prawidłowo przyjęto, że skarżąca nie była w spornym okresie zwolniona ze składania deklaracji rozliczeniowych, a w dalszej kolejności – czy deklaracje te złożyła po 30 czerwca 2020 r. W aktach sprawy brak jest bowiem dokumentacji ubezpieczeniowej skarżącej, w tym zwłaszcza dokumentacji wykazującej dokonany przez Zakład wymiar z urzędu, jak i dokumentacji złożonej przez skarżącą.

Niezbędne okazuje się, z uwagi na powyższe braki, powtórzenie postępowania celem ustalenia, czy skarżąca zwolniona była z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych, a jeśli w świetle art. 31zq ust. 1 ustawy COVID-19 na skarżącej taki obowiązek spoczywał – celem prawidłowego i dokładnego odtworzenia przebiegu złożenia przez nią deklaracji, a także ich ewentualnej korekty, o ile do takiej korekty doszło. Zakład w zaskarżonej decyzji stwierdził jedynie, że: "prawidłowy dokument rozliczeniowy (...) złożono w dniu [...] lipca 2020 r." w ogóle nie ustosunkowując się do zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wyjaśnień, w świetle których deklaracje rozliczeniowe złożone [...] lipca 2020 r. stanowiły jedynie korektę wobec pierwotnie złożonych deklaracji [...] czerwca 2020 r. Wymaga więc ustalenia, czego w sprawie zabrakło, czy faktycznie skarżąca złożyła deklaracje rozliczeniowe [...] czerwca 2020 r., a [...] lipca 2020 r. jedynie je korygowała. Konieczne przy tym okazać się może także ustalenie informacji, jakie przekazywane miały być przez Zakład skarżącej telefonicznie w dniu [...] lipca 2020 r. Bez jakiegokolwiek w tym względzie materiału dowodowego i ustaleń faktycznych Zakładu, które powinny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, nie sposób stwierdzić, jaki był charakter czynności, które miały być dokonane przez skarżącą odpowiednio [...] czerwca oraz [...] lipca 2020 r. Gdyby okazało się, że skarżąca będąc do tego zobowiązana, przed 30 czerwca 2020 r. złożyła deklaracje rozliczeniowe, a następnie już po upływie tego terminu, jedynie je skorygowała, należałoby przyjąć, w świetle art. 31zq ust. 1 i 3 ustawy COVID-19 w zw. z art. 47 ust. 3 u.s.u.s., że korekta danych modyfikuje je z mocą wsteczną tzn. od daty pierwotnego złożenia korygowanego dokumentu (por. wyrok Sądu Okręgowego w Rzeszowie z 20 lipca 2017 r., sygn. IV U 570/17, Lex nr 2335927). W rezultacie należałoby stwierdzić, że złożenie przez płatnika przed [...] czerwca 2020 r. wniosku o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek wraz z wymaganymi, choć nawet nieprawidłowo wypełnionymi deklaracjami rozliczeniowymi, lecz po tym terminie skorygowanymi, rodzi obowiązek po stronie Zakładu zwolnienia płatnika z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek.

W warunkach niniejszej sprawy kwestia ta nie jest możliwa do rozstrzygnięcia zarówno ze względu na braki w przedstawionym materiale dowodowym, jak i niewyczerpujące uzasadnienia wydanych decyzji. Uzasadnienia prawne i faktyczne wydanych decyzji uniemożliwiają tut. Sądowi ocenę, czy rzeczywiście, jak twierdzi organ rentowy w odpowiedzi na skargę, skarżąca nie była zwolniona z obowiązku przekazywania dokumentów, zaś przekazanie przez nią wymaganego dokumentu ZUS DRA cz. II nastąpiło po 30 czerwca 2020 r. Organ nie wyjaśnił w sposób dostateczny ani nie udokumentował dlaczego i na podstawie jakich konkretnie przepisów skarżąca nie była zwolniona z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych, jak również dlaczego zobowiązana była do przedłożenia deklaracji ZUS DRA cz. II poza deklaracjami rozliczeniowymi miesięcznymi za sporny okres. Wreszcie, jak już wskazano, zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do oceny, czy dokumenty rozliczeniowe skarżąca złożyła po 30 czerwca 2020 r.

Odnosząc się do drugiego z nakreślonych na wstępie do niniejszych rozważań zagadnienia wskazać trzeba, że w postępowaniu administracyjnym wszczętym w następstwie złożonego przez skarżącą wniosku Zakład – kierując się wyrażoną w art. 9 K.p.a. zasadą – powinien czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa strona nie poniosła szkody. W tym celu, jak tego wymaga art. 9 K.p.a., organ powinien w rozsądnym terminie udzielić skarżącej niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, aby wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony.

W orzecznictwie wskazuje się, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 K.p.a. polega m.in. na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę (zob. wyrok NSA z 6 września 2001 r., sygn. akt V SA 44/01, dostępny w CBOSA, na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto, obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (zob. teza pierwsza wyroku NSA z 25 czerwca 1997 r., sygn. akt SA/Lu 2087/95, LEX nr 30816).

Należy dodać, że art. 9 K.p.a. zobowiązuje organ do udzielania stronie potrzebnych informacji i wskazówek z urzędu, a nie tylko na wniosek.

Organy administracji publicznej obowiązane są także zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 K.p.a.). Organy administracji mogą odstąpić od zasady określonej w § 1 tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną (art. 10 § 2 K.p.a.). Organ administracji obowiązany jest utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od zasady określonej w § 1 (art. 10 § 3 K.p.a.). Zgodnie natomiast z art. 79a § 1 K.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się.

W świetle art. 15 zzzzzn pkt 1 ustawy COVID-19 w okresie stanu epidemii, w szczególności, gdy urząd administracji obsługujący organ administracji publicznej wykonuje zadania w sposób wyłączający bezpośrednią obsługę interesantów, organ administracji publicznej może odstąpić od zasady określonej w art. 10 § 1 K.p.a. także w przypadku, gdy wszystkie strony zrzekły się swego prawa. Jak wynika z danych powszechnie dostępnych – strona internetowa ZUS (www.zus.pl) – ZUS od 4 maja 2020 r. przywrócił standardową obsługę klientów w placówkach Zakładu, zachęcając jedynie do załatwiania spraw w ZUS "bez wychodzenia z domu", przez portal Platformy Usług Elektronicznych. Zatem organ powinien realizować – od 4 maja 2020 r. – uregulowaną w przywołanym powyżej art. 10 K.p.a. zasadę czynnego udziału strony w toku prowadzonego postępowania w sprawie.

Z akt administracyjnych sprawy nie wynika, aby Zakład wyjaśnił skarżącej – przed 30 czerwca 2020 r. – że warunkiem pozytywnego załatwienia wniosku jest złożenie przez skarżącą – o ile była ona do tego zobowiązana, co wyjaśnione zostało powyżej – brakujących deklaracji rozliczeniowych. Z akt tych nie wynika także, aby Zakład przed wydaniem decyzji odmownej umożliwił skarżącej wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, jak również, aby wyjaśnił skarżącej przesłanki, które nie zostały spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem skarżącej. Wprawdzie z wyjaśnień skarżącej wynika, że została do niej skierowana przez Zakład informacja z [...] czerwca 2020 r. dotycząca deklaracji rozliczeniowych, jednak – wbrew wymogom wynikającym z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 K.p.a. – ani nie znajduje to potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym, brak w nim bowiem rzeczonej informacji Zakładu oraz odpowiedzi na nią skarżącej, ani kwestia ta nie została przez organ wyjaśniona w uzasadnieniu decyzji, wskutek czego nie sposób stwierdzić, czy Zakład dopełnił w tym względzie wymogi z art. 9, art. 10 § 1 oraz art. 79a § 1 K.p.a. Zauważyć przy tym trzeba, że jeśli organ odstępuje od zasad określonych w art. 10 § 1 K.p.a. i wytycznych płynących z art. 79a § 1 K.p.a. (co może nastąpić w sytuacji przewidzianej w art. 10 § 2 K.p.a.), to w myśl art. 10 § 3 K.p.a. jest zobowiązany utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny takiego odstąpienia. Tymczasem takiej adnotacji także w aktach brak.

Uznać zatem należy, że względem obydwu wyróżnionych powyżej zagadnień doszło do istotnego uchybienia art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 K.p.a. Nie tylko w zgromadzonym materiale dowodowym zachodzą znaczące braki, lecz ponadto motywy podjętego przez organ rentowy rozstrzygnięcia pozostają nieczytelne. Nie jest natomiast rolą sądu administracyjnego wyręczanie organu w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia oraz – jak już powyżej wyjaśniono – w uzupełnianiu postępowania dowodowego. Obowiązki te spoczywają na organie. Sąd nie może przy tym oprzeć się na wyjaśnieniach Zakładu zaprezentowanych w odpowiedzi na skargę, bowiem nie mogą one stanowić uzupełnienia zaskarżonej decyzji.

Nie można natomiast przychylić się do zarzutu skarżącej, jakoby w sprawie miało dojść także do naruszenia art. 64 § 2 K.p.a. Wymagania formalne wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek określa art. 31zp ustawy COVID-19 i wśród nich brak jest wymogu dołączenia do wniosku deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych, o których stanowi art. 31zq ust. 1 i 3 ustawy COVID-19 – abstrahując już od tego, że w aktach administracyjnych nie ma przesłanej do skarżącej informacji z [...] czerwca 2020 r., co nie pozwala na ocenę jej charakteru i spełnienia przez organ wymogów procesowych, o których była mowa powyżej.

Ponownie rozpoznając sprawę Zakład uwzględni ocenę prawną i wytyczne co do dalszego postępowania zawarte w niniejszym uzasadnieniu. Organ uzupełni materiał dowodowy o dokumenty źródłowe (pełną dokumentację ubezpieczeniową płatnika za okres, którego sprawa dotyczy), co pozwoli na ustalenie, czy skarżąca zobowiązany była do składania deklaracji rozliczeniowych za sporny okres, a jeśli tak, czy uczyniła to w terminie określonym w art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19.

Jednocześnie tut. Sąd zaleca organowi, aby w przypadku stwierdzenia, po pierwsze, że skarżąca nie była zwolniona z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych w omawianym okresie i wymagane w tym względzie deklaracje złożyła po [...] czerwca 2020 r., po drugie, że organ poprzez skierowanie do skarżącej informacji z [...] czerwca 2020 r. wypełnił wymogi z art. 9, art. 10 § 1 i art. 79a § 1 P.p.s.a. – na podstawie obowiązującego od 16 grudnia 2020 r. art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy COVID-19 organ zawiadomił skarżącą o uchybieniu terminu do dokonania czynności kształtującej jej prawo (złożenie wymaganych dokumentów), wyznaczając termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do ich złożenia. Przepis ten wprost uwzględnia sytuację, w której strona uchybiła terminowi do dokonania czynności kształtującej jej prawa i obowiązki. Choć Sąd dostrzega, że powołany przepis wszedł w życie po wydaniu zaskarżonej decyzji, niemniej obejmuje zdarzenia, które miały miejsce "w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19". Stan epidemii, jak wspomniano, ogłoszono zaś od 20 marca 2020 r.

Wobec powyższego, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a., orzeczono jak w pkt. 1. sentencji wyroku. O kosztach postępowania, na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. oraz w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 265), postanowiono w pkt. 2. sentencji wyroku.