Wyrok NSA, sygn. akt II SA/Ol 310/04
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2003-10-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Ślusarczyk Sędzia WSA Hanna Raszkowska Asesor WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) Protokolant Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 października 2004 r. sprawy ze skargi Z. B. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia "[...]" r. nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej I. uchyla zaskarżona decyzję; II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej kwotę 10 zł (dziesięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana do czasu uprawomocnienia się wyroku.


UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją Nr "[...]" z 18 października 2002r. po rozpatrzeniu wniosku Z. B. z 2 września 2002r. o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 zez zm.) umorzył postępowanie w sprawie.

Rozpoznając wniosek Z. B. o ponowne rozpatrzenie sprawy organ najpierw zawiesił postępowanie w sprawie, a następnie podjął je wydając ostatecznie 14 października 2003r. decyzję Nr "[...]". Decyzją tą Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uchylił decyzję własną z 18 października 2002r., przyznał wnioskodawczyni uprawnienie do świadczenia pieniężnego przewidzianego w powołanej ustawie z tytułu deportacji do pracy przymusowej w wymiarze 7 miesięcy, w okresie od października 1944r. do kwietnia 1945r., odmówił przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego za maj 1945r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż po przeanalizowaniu sprawy, uwzględniając argumenty zawarte we wniosku oraz nadesłany materiał dowodowy, w tym ankietę osobową strony, ankiety osobowe sióstr strony, zeznania świadków oraz kwestionariusz, należało uznać za udowodniony okres pracy przymusowej w wymiarze siedmiu miesięcy. Nie zaliczono natomiast okresu po 2 maja 1945r., ze względu na fakt, iż miejscowość, w której znajdował się obóz pracy przymusowej, do którego deportowano skarżącą została wyzwolona 2 maja 1945r. Zgodnie natomiast z art. 3 ust. l powołanej ustawy, świadczenie pieniężne przysługuje za każdy pełny miesiąc trwania pracy przymusowej.

Na powyższą decyzję skargę do Naczelnego sądu administracyjnego wniosła Z. B. W skardze zwróciła się do Sądu o ponowne rozpatrzenie sprawy twierdząc, iż wydana decyzja jest dla niej krzywdząca oraz, że chce uzyskać status kombatanta, gdyż saku temu podstawy prawne. Skarżąca opisała dalej nieludzkie warunki pobytu w obozie.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o oddalenie skargi. W uzasadnieniu organ wskazał, iż w istocie Z. B. nie kwestionuje skarżonej decyzji, lecz wnosi o przyznanie jej uprawnień

kombatanckich. W związku z powyższym skarżąca została poinformowana o możliwości ubiegania się o takie uprawnienia.

Z. B. precyzując żądania skargi pismem z dnia 4 sierpnia 2003r. wskazała ponownie, że domaga się przyznania uprawnień kombatanckich oraz świadczenia za pracę przymusową rodziców za okres ośmiu miesięcy. Na rozprawie w dniu 29 października 2004r. skarżąca dodatkowo wyjaśniła, iż wnosi o przyznanie świadczenia pieniężnego za okres ośmiu miesięcy od wrzenia 1944r. do kwietnia 1945., nie żąda zaś przyznania świadczenia za maj 1945r. Skarżąca na okoliczność, że przebywała na deportacji od września 1944r. przedłożyła zeznania trzech świadków oraz dwie decyzje Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

W związku z przeprowadzoną reformą sądownictwa administracyjnego sprawy, w których - jak w tym przypadku - skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed l stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne, na których obszarze właściwości mają siedzibę organy administracji publicznej, których działalność została zaskarżona - art. 97 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę -Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271, ze zm.).

Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. l § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), Sąd kontroluje zaskarżone decyzje pod kątem ich zgodności z prawem. Zatem usunięcie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego może nastąpić tylko w przypadku, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organ naruszył prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § l pkt l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).

Na podstawie art. 4 ust. ł ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) uprawnienie do świadczenia jest przyznawane decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie wniosku zainteresowanej osoby, zaopiniowanego przez właściwe stowarzyszenie osób poszkodowanych oraz dokumentów i innych dowodów potwierdzających rodzaj i okres represji. W zakresie

postępowania dotyczącego ustalenia lub odmowy przyznania świadczenia mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 4 ust. 4 ustawy).

Powyższe wskazuje, iż organ administracji w trakcie postępowania dowodowego winien stosować przepisy kpa w szczególności zaś art. 7 i 77 oraz art. 80. Art. 7 kpa nakłada na organy administracji państwowej obowiązek podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes obywateli i słuszny interes strony. Art. 77 § l obliguje zaś organy do zebrania w sposób wyczerpujący i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Z mocy art. 80 organ ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Jak wynika z uzasadnienia decyzji, Kierownik Urzędu przyjął za udowodniony okres deportacji do pracy przymusowej w wymiarze 7 miesięcy w okresie od października 1944r. do kwietnia 1945r., na podstawie m. in. wniosku strony, zeznań świadków oraz kwestionariusza dla osób deportowanych do pracy przymusowej. Tymczasem wniosek, jak i pozostałe dowody nie dają jednoznacznej informacji co do początkowej daty pobytu skarżącej na deportacji. Postępowanie w sprawie wszczyna się na wniosek strony. Wniosek o wszczęcie postępowania winien odpowiadać wymogom określonym w art. 63 § 2 kpa, w szczególności zaś zawierać żądanie. W sprawie przyjąć należy, iż strona winna określić z jakiego tytułu i za jaki okres domaga się przyznania świadczenia wymienionego w ustawie. Jeżeli wniosek nie spełnia takich wymagań rzeczą organu w pierwszej kolejności winno być wezwanie wnoszącego pismo do usunięcia braków w zakreślonym terminie. W aktach sprawy znajduje się wniosek Z. B. o przyznanie świadczenia z tytułu deportacji do pracy przymusowej, z którego jednak nie wynika, za jaki okres wnioskodawczyni domaga się przyznania świadczenia. Pomimo to organ nie zażądał od skarżącej, by ta określiła w jakim dokładnie okresie przebywała na deportacji, a jest to kwestią pierwszorzędną, skoro świadczenie przyznaje się za każdy pełny miesiąc trwania pracy. W ocenie Sądu, nie sposób przyjąć, iż kwestia ta została wyjaśniona poprzez skierowanie do skarżącej kwestionariusza dla osób deportowanych do pracy przymusowej. W kwestionariuszu tym znajduje się co prawda pytanie (pod numerem 5) "od kiedy dokładnie rozpoczęła Pani wykonywanie pracy przymusowej (dzień, miesiąc, rok)". Skarżąca jednak sama ze względu na wiek (w czasie pobytu w obozie miała 3 lata) pomimo osadzenia w obozie nie wykonywała pracy przymusowej. Pracę taką wykonywali jej rodzice, na co wskazuje skarżąca. Odpowiedź na pytanie piąte w istocie wiąże się z datą rozpoczęcia wykonywania pracy przymusowej przez rodziców skarżącej, co nie musi pokrywać się z terminem osadzenia skarżącej w obozie w miejscowości O. Pytanie to więc nie było sformułowane właściwie. Przyjmując

jednak, iż sama skarżąca wskazała w kwestionariuszu, iż jej rodzice wykonywali pracę od października 1944r. i wyjaśnienie to mogło być uzupełnieniem wniesionego wniosku, organ nie rozstrzygnął rozbieżności, co do początkowej daty pobytu skarżącej na deportacji wynikającej z odpowiedzi na pytanie piąte kwestionariusza i oświadczenia świadka A. W. Z oświadczenia tego wynika, iż świadek wraz z rodziną skarżącej (w tym skarżącą) przebywał na deportacji już od września 1944r. Z załączonej przez skarżącą decyzji z dnia 19 marca 2004r. Nr "[...]" wydanej przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wynika, iż świadek ten otrzymał świadczenie, o którym mowa w ustawie za osiem miesięcy od września 1944r. Z oświadczenia drugiego ze świadków – H. P., które znajduje się w aktach sprawy w ogóle nie wynika, od kiedy skarżąca przebywała na deportacji. Brak należytego wyjaśnienia okoliczności sprawy we wskazanym wyżej zakresie, stwarza przesłankę do uznania opisanego naruszenia za naruszenie wywierające istotny wpływ na wynik sprawy i tym samym skutkuje koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.

W tym miejscu należy także zwrócić organowi uwagę, iż w trakcie postępowania naruszono zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu, wyrażoną w art. 10 § l kpa. Przed wydaniem decyzji nie umożliwiono skarżącej wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów.

Rzeczą organu przy ponownym rozpatrzeniu sprawy będzie ustalenie, czy skarżąca faktycznie przebywała na deportacji w III Rzeszy od września 1944r. W tym celu organ winien przeprowadzić stosowne postępowanie wyjaśniające.

Sąd w niniejszym postępowaniu nie mógł natomiast rozpatrzyć skargi Z. B. w części dotyczącej przyznania uprawnień kombatanckich. Sprawa przyznania uprawnień kombatanckich nie była bowiem przedmiotem postępowania administracyjnego zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji. Z akt administracyjnych wynika natomiast, że skarżąca złożyła stosowny wniosek o przyznanie jej takich uprawnień, co powoduje konieczność wszczęcia postępowania i wydania decyzji przez organ w tym zakresie. Decyzja taka będzie mogła być dopiero przedmiotem oceny Sądu co do jej zgodności z prawem.

W tym stanie rzeczy w oparciu o art. 145 § l pkt l lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł jak w sentencji wyroku, zasądzając koszty stosownie do art. 200 tej ustawy oraz z mocy art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana do czasu uprawomocnienia się wyroku.