Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 696/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2020-06-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 193 , art. 194, art. 191
journal: Dz.U. 2019 poz 1111
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - t.j.
article: art. 107 par 3, art. 7
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc – Malec (sprawozdawca) Asesor sądowy Jerzy Parchomiuk po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 czerwca 2020 r. sprawy ze skargi D. G. reprezentowanego przez kuratora adwokata J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., znak: [...] w przedmiocie odmowy odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt w rodzinie zastępczej I. oddala skargę; II. przyznaje adwokatowi J. B. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) wynagrodzenie dla kuratora ustanowionego dla osoby nieznanej z miejsca pobytu w kwocie [...]([...]) złote.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania D. J. G. reprezentowanego przez kuratora adwokat J. B. - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 193 ust. 1, ust. 1a, 194 ust. 1, ust. 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2019 r. poz. 1111 ze zm.), dalej jako "u.w.r.", § 3 ust. 1 i ust. 2 uchwały Nr [...] Rady Powiatu w Ś. z dnia [...] r. w sprawie szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty, odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dzieci i osób pełnoletnich w pieczy zastępczej (Dz. Urz. Woj. Lub. z 2012 r., poz. 1707) - utrzymało w mocy wydaną z up. Starosty przez Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Ś. decyzję z dnia [...] r., Nr PS. [...] o odmowie odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka - [...] w rodzinie zastępczej niezawodowej u I. Ż. i R. M..

W uzasadnieniu decyzji wskazał, że na podstawie wyroku Sądu Rejonowego L. W. w L. z siedzibą w Ś. sygn. akt IV Nsm 998/14 z dnia [...] r. [...] (ur. [...] r.) przebywa w rodzinie zastępczej u I. Ż. i R. M.. Aktualnie miejsce jego pobytu ojca dziecka - D. J. G. nie jest znane. Postanowieniem Sądu Rejonowego P. - N. M. i [...] w P. sygn. akt IV RNs 142/17 z dnia [...] r. dla J. G. ustanowiona został kurator – adwokat J. B. w celu reprezentowania go w prowadzonym z urzędu postępowaniu administracyjnym dotyczącym ustalenia opłaty za pobyt w rodzinie zastępczej [...]. Wskazał, że kurator w dniu [...] r. złożyła wniosek o odstąpienie od ustalenia przedmiotowej opłaty wyjaśniając, że nie ustaliła miejsca pobytu D. J. G., a więc nie było możliwe ustalenie jego możliwości zarobkowych. Kurator przypuszcza, że najprawdopodobniej jego sytuacja materialna jest trudna. W toku postępowania organ ustalił, że D. J. G. nie figuruje w ewidencji Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w P., a z informacji Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] wynika, że nie odnotowano wpływu jego zeznania podatkowego za 2017 r. MSWiA w W. poinformowało o braku danych o zameldowaniu na pobyt stały i czasowy. Pismem z dnia [...] r. organ zwrócił się do kuratora strony z zapytaniem, jakie czynności zostały podjęte w związku z ustaleniem miejsca pobytu strony. Organ podkreślił, że kurator nie przedstawiła dowodów potwierdzających, że spełnione zostały przesłanki do odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej, a podjęte przez kuratora działania m.in. poszukiwania J. G. za pośrednictwem Facebooka, czynności sprawdzające w wyszukiwarce wpisów w CEIDO, nie pozwoliły na ustalenie miejsca pobytu strony i nawiązanie z nim kontaktu. Dodatkowo celem ustalenia aktualnego miejsca zamieszkania organ wystąpił w dniu [...] r. do rodziny zastępczej z pytaniami, czy i w jakiej formie ojciec utrzymuje kontakt z małoletnim synem, jednak rodzina zastępcza ([...] i R. M.) nie zgłosili się do organu i nie udzielili odpowiedzi.

Pomimo powyższych działań organu i kuratora nie udało się ustalić aktualnego miejsca pobytu D. G., dlatego – zdaniem organu - brak podstaw do odstąpienia od ustalenia opłat ze względu na dochód, czyli na podstawie przesłanek określonych w § 1 ust. 1 pkt 1 - 3 uchwały Nr [...] Rady Powiatu w Ś. z dnia [...] r. w sprawie szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty, odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dzieci i osób pełnoletnich w pieczy zastępczej. Organ stwierdził ponadto, że nie zachodzą przesłanki wskazane w § 3 ust. 2 cyt., gdyż D. J. G. nie jest osoba małoletnią, ani ubezwłasnowolnioną, a jego syn w rodzinie zastępczej przebywał dłużej niż 5 dni. Dodatkowo organ I instancji podniósł, że rodzice nie mogą przenosić całego ciężaru utrzymania własnego dziecka na jednostkę samorządu terytorialnego. D. J. G. porzucił swoje dziecko i nie wykazuje żadnego zainteresowania nim, co nie zasługuje na aprobatę i nie jest społecznie akceptowane.

W odwołaniu kurator - adwokat J. B. zarzuciła, że decyzja wydana została z naruszeniem art. 61 § 1 k.p.a. w związku z art. 6 k.p.a. i art. 8 § 1 k.p.a. poprzez błędne uznanie, że decyzja została wydana w konsekwencji wniosku kuratora o odstąpienie o ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej, podczas gdy wniosek kuratora z [...] r. zawierał w istocie wyłącznie stanowisko kuratora, wyrażone w toku postępowania wszczętego z urzędu. Kurator zarzuciła także naruszenie art. 194 ust. 3 u.w.r. w związku z art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a. i art. 11 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie przesłanek do odstąpienia od ustalania opłaty i przeniesienie ciężaru wykazania tych przesłanek na kuratora oraz naruszenie art. 7 k.p.a. w związku z art. 8 § 1 k.p.a. i art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, w konsekwencji czego doszło do rozpoznania sprawy bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz wydania decyzji bez uprzedniego wyjaśnienia istotnych okoliczności, w tym sytuacji bytowej strony i niezbadania przesłanek odstąpienia od opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej pomimo, że istniały podstawy do odstąpienia od ustalenia opłaty z urzędu; organ naruszył również art. 81a k.p.a. poprzez nierozstrzygnięcie niedających się usunąć wątpliwości w zakresie stanu majątkowego D. G. na jego niekorzyść.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uwzględniło przedstawionych zarzutów i podzielając stanowisko i ustalenia organu I instancji zaskarżoną decyzją utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu w pierwszej kolejności Kolegium przytoczyło treść art. 193 ust. 1 i 2 oraz 194 ust. 1 i 2 u.w.r., z których wynika za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę, którą ustala w drodze decyzji, starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka; starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając uchwałę organu gminy, może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia opłaty. W niniejszej sprawie obowiązuje uchwała Rady Powiatu w Ś. Nr [...] z dnia [...] r. W przepisie § 3 ust. 1 wymienione zostały przesłanki do odstąpienia od ustalenia opłaty na wniosek osób zobowiązanych lub z urzędu, uzależnione od sytuacji dochodowej strony zobowiązanej do jej uiszczenia, tj. gdy dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie, w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, wynosi nie więcej niż 300% kryterium dochodowego określonego przepisami ustawy o pomocy społecznej, a w sytuacji gdy dochód na osobę w rodzinie lub dochód osoby samotnie gospodarującej przekracza kwoty wskazane w tym przepisie, gdy wystąpi równocześnie minimum jedna z okoliczności wymienionych w uchwale. Te okoliczności to – zgodnie z § 3 ust. 2 uchwały - 1) gdy nieznane jest miejsce pobytu osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty; 2) gdy osoba zobowiązana do ponoszenia opłaty przebywa poza granicami kraju; 3) gdy rodzic dziecka jest małoletni; 4) gdy osoba zobowiązana jest ubezwłasnowolniona; 5) gdy pobyt dziecka w rodzinie zastępczej lub w placówce opiekuńczo- wychowawczej trwał nie więcej niż pięć dni.

Kolegium podkreśliło, że wydanie decyzji na podstawie przytoczonych przepisów ma charakter uznaniowy, przy czym organ powinien kierować się zasadą prawdy obiektywnej zdefiniowanej w art. 7 k.p.a., który stanowi, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Uzasadnienie decyzji uznaniowej powinno natomiast zawierać wszechstronne rozważenie i ocenę wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności oraz wykazywać, że przyjęte rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją.

W ocenie Kolegium, organ I instancji odmawiając odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt [...] w rodzinie zastępczej podjął wyczerpujące działania zmierzające do ustalenia miejsca pobytu D. J. G. celem ustalenia jego sytuacji dochodowej, również ustanowionemu dla strony kuratorowi nie można zarzucić bierności w tym przedmiocie. Ponieważ wszelkie podjęte czynności okazały się nieskuteczne i nie dało się ustalić sytuacji dochodowej strony, nie było możliwe stwierdzenie, że zachodzą okoliczności uzasadniające odstąpienie od opłaty za pobyt w rodzinie zastępczej na podstawie § 3 ust. 1 uchwały.

Kolegium wskazało, że organ I instancji zasadnie również ocenił, że w sprawie nie zachodzą także przesłanki z § 3 ust. 2 uchwały. Organ słusznie rozważył możliwość odstąpienia od ponoszenia opłaty z uwagi na nieznane miejsce pobytu D. G., słusznie uznając, że jego postawa wobec syna [...] (porzucenie go, brak zainteresowania), która doprowadziła do umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej i przerzucenia w całości ciężaru utrzymania dziecka na jednostkę samorządu terytorialnego – jest nieakceptowalna.

Dodatkowo Kolegium zwróciło uwagę, że na D. G., na którym nadal ciąży obowiązek alimentacyjny wobec syna, jest osobą młodą - [...], w okresie aktywności zawodowej, co również przemawia za odmową odstąpienia od opłaty.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie działająca w imieniu D. G. kurator - adwokat J. B. domagała się uchylenia decyzji organów obu instancji, podnosząc takie same zarzuty, jak w odwołaniu, tj. naruszenia tj. art. 61 § 1 k.p.a. w zw. 6 i 8 § 1 k.p.a., art. 194 ust. 3 u.w.r. w zw. z art. 6, 7, 11 k.p.a., art. 7 w zw. art. 8 § 1, 107 § 1 i § 3 k.p.a., a także

§3 ust. 1- 2 uchwały Nr [...] Rady Powiatu w Ś. z dnia [...] r. i art. 81a k.p.a.

Uzasadniając zarzuty kurator przede wszystkim wskazała, że niniejsze postępowanie – wbrew twierdzeniom organów obu instancji - nie toczy się na wniosek D. G., gdyż zostało ono wszczęte z urzędu i kurator została ustanowiona do reprezentowania strony w tym postępowaniu, o czym została poinformowana pismem z dnia [...] r. W konsekwencji organy błędnie przyjęły, że postępowanie zostało wszczęte na wniosek strony i błędnie obciążyły skarżącą negatywnymi skutkami prawnymi niedających się usunąć wątpliwości, naruszając w ten sposób zasadę praworządności, czy pogłębiania zaufania uczestników postępowania do organu. Już w dniu [...] r. organ I instancji złożył wniosek o ustanowienie kuratora dla osoby nieobecnej – D. G. na potrzeby ustalenia opłaty za pobyt jego syna w rodzinie zastępczej. Zdaniem skarżącej kurator, okoliczność ta wskazuje wyraźnie, że to intencją organu było wszczęcie postępowania w przedmiocie ustalenia opłaty i że organ miał świadomość, że miejsce pobytu strony nie jest znane. W tej sytuacji – w ocenie skarżącej – organ nie powinien obciążać strony tj. D. G. obowiązkiem wykazania przesłanek uzasadniających odstąpienie od spornej opłaty. Skoro organ wszczyna postępowanie w celu obciążenia strony opłatą, a w toku postępowania zachodzą przesłanki do odstąpienia z urzędu od ustalenia takiej opłaty (§ 3 ust. 1- 2 uchwały Nr [...] Rady Powiatu w Ś. z dnia [...] r.), strona nie powinna ponosić negatywnych konsekwencji wobec braku możliwości weryfikacji przez organ sytuacji majątkowej strony i przyczyn nieobecności. Organy obu instancji poprzestały na wskazaniu, że D. G. ukrywa się i porzucił swoje dziecko, co stanowi zachowanie społecznie nieakceptowane i godzi w dobro jego syna. W rzeczywistości nie ma jednak możliwości zweryfikowania powodów nieobecności strony, a tym samym nie ma podstaw do obciążenia strony opłatą, skoro zachodzi przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 uchwały (co zdaniem skarżącej jest bezsporne) tj. miejsce pobytu strony nie jest znane co najmniej od 2016 r. i nie jest możliwe jego ustalenie pomimo podejmowanych prób zarówno przez organ, jak i przez kuratora. Organ powinien orzekać zgodnie z regułą określoną w art. 81a § 1 k.p.a., zgodnie z którym, jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w tym zakresie pozostają niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony. Skoro ze względu na nieobecność strony nie można ustalić powodów jej nieobecności, ani dochodu, to wątpliwości w tym zakresie powinny przemawiać za odstąpieniem od ustalenia opłaty. Jednocześnie nie zachodzą przesłanki z art. 81 a § 2 ust. 1 k.p.a. gdyż odstąpienie od ustalenia opłaty nie będzie miało bezpośredniego wpływu na interesy osób trzecich, w tym dzieci odwołującego.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że w związku z wnioskiem organu – Samorządowego Kolegium Odwoławczego i jednoczesnym brakiem sprzeciwu skarżącej, sprawa została rozpatrzona w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz.2325 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.".

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zasady ponoszenia opłat za pobyt małoletniego w rodzinie zastępczej, w tym również tryb odstępowania od ustalania takich opłat, bądź ich umarzania, rozkładania na raty regulują przepisy przytaczanej wyżej ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej ("u.w.r.").

Zgodnie z art. 193 ust. 1 u.w.r. - za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę o określonej w tym przepisie wysokości. Opłatę (...) ustala, w drodze decyzji, starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym (art. 194 ust. 1 u.w.r.). Podkreślić należy, że wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka ponosi tymczasowo właściwy powiat (art. 191 ust. 1 pkt 1 u.w.r.). Stosownie zaś do art. 194 ust. 2 i 3 u.w.r. - rada powiatu określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty (...). Starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając tę uchwałę, może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia opłaty (...).

Z akt wynika, że Rada Powiatu w Ś. skorzystała z uprawnienia przewidzianego w art. 194 ust. 2 u.w.r. podejmując w dniu 3 kwietnia 2012 r. uchwałę Nr XVI11/100/12 w sprawie szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty, odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dzieci i osób pełnoletnich w pieczy zastępczej (Dz. Urz. Woj. Lub. z 2012 r., poz. 1707).

Stosownie do § 3 ust. 1 tej uchwały – starosta na wniosek osoby zobowiązanej lub z urzędu może odstąpić od ustalenia opłaty (...), jeśli - co do zasady - osoba ta spełnia określone kryterium dochodowe wynoszące nie więcej niż 300% kryterium dochodowego określonego przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (pkt 1-2) albo jeśli zachodzi co najmniej jedna z poniższych okoliczności: bezdomność, niepełnosprawność, bezrobocie, długotrwała lub ciężka choroba, potrzeba ochrony macierzyństwa, wielodzietność, sieroctwo, pobyt w domu pomocy społecznej lub w innych placówkach pomocy społecznej, pobyt w areszcie śledczym lub sytuacji kryzysowej (pkt 3); niezależnie od dochodu – gdy rodzic płaci dobrowolne lub zasądzone orzeczeniem sądu alimenty na rzecz dziecka lub osoby pełnoletniej przebywającej w pieczy zastępczej lub gdy dochód dziecka lub osoby pełnoletniej przeznaczony jest na wydatki związane z bieżącymi potrzebami dziecka lub osoby pełnoletniej albo na zabezpieczenie przyszłości po opuszczeniu pieczy zastępczej (pkt 4). Z kolei w przepisie § 3 ust. 2 pkt 1 – 5 uchwały Rada Powiatu przewidziała, że niezależnie od dochodu starosta może z urzędu odstąpić od ustalenia opłaty (...), w wymienionych przypadkach: gdy nieznane jest miejsce pobytu osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty, gdy osoba zobowiązana do ponoszenia opłaty przebywa poza granicami kraju, gdy rodzic dziecka jest małoletni, gdy osoba zobowiązana jest ubezwłasnowolniona, gdy pobyt dziecka w rodzinie zastępczej lub w placówce opiekuńczo-wychowawczej trwał nie więcej niż pięć dni.

Bezspornie syn D. J. G. – [...] (ur. [...] r.) na podstawie wyroku Sądu Rejonowego L. W. w L. z siedzibą w Ś. z dnia [...] r., sygn. akt IV Nsm 998/14 przebywa w rodzinie zastępczej sprawowanej przez I. Ż. i R. M..

Bezsporne jest również to, że ojciec małoletniego nie uiszcza opłat za pobyt syna w rodzinie zastępczej, a od wielu lat nie jest znane jego miejsce pobytu, pomimo podejmowanych przez organ prób ustalenia takiego miejsca. Opłaty te ponosi w konsekwencji – zgodnie z przytoczonym art. 191 ust. 1 pkt 1 u.w.r. – Powiat w Ś..

Mając na względzie treść art. 193 ust. 1 i art. 194 ust. 1 u.w.r. organ zasadnie wszczął z urzędu postępowanie w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt [...] w rodzinie zastępczej, którą powinien uiszczać – stosownie do tych przepisów – ojciec małoletniego.

Niewątpliwie w toku tego postępowania organ zwrócił się do właściwego sądu powszechnego – Sądu Rejonowego P. – N. [...] o ustanowienie dla nieznanego z miejsca pobytu D. J. G. kuratora w celu reprezentowania i obrony jego interesów w tym postępowaniu. Postanowieniem z dnia [...] r. Sąd ten ustanowił kuratora w osobie skarżącej.

W toku postępowania o ustalenie opłaty, organ - mając na uwadze, że istnieje w obrocie prawnym uchwała Rady Powiatu w Ś. podjęta na podstawie art. 194 u.w.r. - zasadnie zwrócił się do ustanowionej kurator, czy składa wniosek o odstąpienie od ustalenia opłaty.

W odpowiedzi, kurator w piśmie z dnia [...] r. wniosła o odstąpienie od ustalenia opłaty. Podkreśliła, że pomimo podjętych licznych prób ustalenia miejsca pobytu D. J. G. (co nie jest kwestionowane) ustalenie takiego miejsca okazało się niemożliwe. Okoliczność ta - jej zdaniem – jest wystarczająca do odstąpienia od ustalenia opłaty, co wynika wprost z § 3 ust. 2 pkt 1 uchwały. Zarzuca, że w związku z wszczęciem przez organ postępowania z urzędu, organ nie powinien wymagać od niej wykazania przesłanek uzasadniających odstąpienie od ustalenia opłaty, w szczególności sytuacji dochodowej D. G., której nie można ustalić ze względu na brak danych o miejscu jego pobytu.

Stanowisko kuratora nie jest trafne.

Przede wszystkim należy wskazać, że postępowanie w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w rodzinie zastępczej i postępowanie w przedmiocie odstąpienia od ustalenia takiej opłaty to dwa różne postępowania. "Instytucja odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej uzasadnia wdrożenie odrębnego postępowania, w ramach którego organ ocenia w pierwszej kolejności, czy spełnione zostały przesłanki do odstąpienia. Natomiast od wyniku tego postępowania może zależeć przedmiotowość dalszego przebiegu postępowania w sprawie ustalenia opłaty. W sytuacji bowiem uznania przez organ, że należy uwzględnić wniosek o odstąpienie, w ogóle nie zachodzi potrzeba wydania kolejnej decyzji, tj. decyzji w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Ponoszenie opłaty przez rodzica zapada przy tym w postaci decyzji ustalającej odpłatność, która jest decyzją związaną, zaś decyzja odstępująca od ustalenia opłaty jest decyzją uznaniową. Zatem musi nastąpić ostateczne zakończenie postępowania w sprawie odstąpienia od ustalenia opłaty, a dopiero wówczas, w zależności od wyników tego postępowania, podjęcie orzeczenia w kwestii ustalenia tej opłaty. Możliwość odstąpienia od ustalenia opłaty na warunkach określonych w akcie prawa miejscowego prowadzi do wniosku, że w przypadku złożenia wniosku w tym względzie, rozstrzygnięcie w kwestii ustalenia opłaty musi być poprzedzone rozstrzygnięciem w sprawie odstąpienia od jej ustalenia". (zob. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 20 lipca 2017 r., IV SA/Gl 1133/16; wyrok NSA z dnia 14 czerwca 2017 r., I OSK 2370/15). Organ wykonując swoje obowiązki wynikające z art. 194 ust. 1 u.w.r. prawidłowo wszczął z urzędu postępowanie w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt małoletniego [...] w rodzinie zastępczej. Następnie w toku tego postępowania zwrócił się do ustanowionej w tym postępowaniu kurator, czy wnosi ona o odstąpienie od ustalenia tej opłaty, co w razie uwzględnienia tego żądania, skutkowałoby umorzeniem postępowania w przedmiocie ustalenia opłaty. Skarżąca kurator złożyła taki wniosek, którym – mając na uwadze powyżej przedstawione stanowisko sądów administracyjnych - zainicjowała odrębne postępowanie tj. postępowanie w przedmiocie odstąpienia od ustalenia opłaty. Wbrew zarzutom skargi, wniosku tego w świetle przytoczonych przepisów i orzecznictwa nie można traktować jedynie jako stanowiska kuratora w postępowaniu w przedmiocie ustalenia opłaty. Jak wyjaśniono, są to dwa różne postępowania, gdyż inne są przesłanki ustalenia opłaty, a inne odstąpienia od jej ustalenia.

Ponadto należy wyjaśnić, że choć rzeczywiście postępowanie w przedmiocie odstąpienia od ustalenia opłaty może być wszczęte nie tylko na wniosek strony, ale także z urzędu, to jednak organ administracyjny nie ma obowiązku wszczynania postępowania z urzędu w każdym przypadku. "Przepis art. 61 § 1 k.p.a. (który stanowi, że postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu) musi być interpretowany w związku z przepisami prawa materialnego, które nie tylko wyznaczają rodzaj spraw załatwianych w formie decyzji administracyjnej, ale i normują inicjatywę co do powstania danej treści stosunku materialnoprawnego." (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 6 listopada 2019 r., II SA/Gd 203/19). Przepisem prawa materialnego w niniejszej sprawie jest przytoczony § 3 uchwały Rady Powiatu w Ś., który pozwala staroście na wszczęcie z urzędu postępowania w sprawie odstąpienia od ustalenia opłaty. Przepis ten posługuje się sformowaniem "może", co oznacza, że decyzja wydawana na jego podstawie ma charakter uznaniowy. Oznacza to ponadto, że organ nie tylko nie ma obowiązku wydania decyzji o odstąpieniu od ustalenia opłaty, ale także nie ma obowiązku wszczynania postępowania z urzędu w tym przedmiocie, co jest logiczną konsekwencją dokonanej wstępnie przez organ oceny przesłanek takiego odstąpienia. Na organie nie spoczywa więc ustawowy obowiązek wszczynania z urzędu takiego postępowania. Musi je natomiast wszcząć w razie złożenia stosownego wniosku przez zainteresowaną stronę, co wprost wynika z art. 194 ust. 3 u.w.r., w takim przypadku obowiązkiem tej strony jest wykazanie przesłanek uzasadniających odstąpienie od ustalenia opłaty.

Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie.

Organ wyjaśnił, że w jego ocenie do odstąpienia od ustalenia opłaty nie było wystarczające to, że miejsce pobytu D. J. G. jest nieznane. Wprawdzie jest to przesłanka z § 3 ust. 2 pkt 1 uchwały ("nieznane jest miejsce pobytu osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty"), ale decyzja wydawana w związku z tą przesłanką ma charakter uznaniowy, a więc – jak wyjaśniono – organ nie musiał w tej sytuacji wszczynać postępowania w tym przedmiocie, byłoby to niecelowe, naruszające zasadę szybkości postępowania (art. 12 k.p.a.), skoro organ, wobec uznania, że przesłanka ta nie uzasadnia odstąpienia, miałby w takim postępowaniu wydać decyzję odmowną. Organ wyjaśnił bowiem, że odstąpienie nie jest usprawiedliwione, gdyż nie leży w interesie społecznym (publicznym). Postawa D. J. G., mężczyzny młodego ([...]), który porzucił syna i nigdy się nim nie interesował, jest naganna społecznie, nie może więc być premiowana zwolnieniem z opłaty. Ponadto wobec nieuiszczania przez niego opłat za sprawowanie pieczy nad synem przez rodzinę zastępczą, opłaty te musi pokrywać tymczasowo Powiat w Ś., dysponując środkami publicznymi. Organ słusznie przy tym zauważył, że ze względu na wiek D. J. G., nie jest wykluczone, że w przyszłości uda się ustalić miejsce jego pobytu i będzie możliwe obciążenie go sporną opłatą. Uzasadnienie stanowiska organu jest przekonujące i trafne, spełnia wszystkie wymagania art. 107 § 3 k.p.a. i pozwala na przyjęcie, że organ nie przekroczył granic przysługującego mu uznania, a odstąpienie z urzędu od opłaty nie byłoby usprawiedliwione.

W sytuacji występującej w sprawie obowiązek wykazania pozostałych przesłanek odstąpienia (§ 3 ust. 1 uchwały) spoczywał więc na skarżącej kurator, która została ustanowiona w celu reprezentowania interesów D. J. G.. Wykazanie tych przesłanek wymagało ustalenia w szczególności dochodu reprezentowanego, ewentualnie pozostałych okoliczności wymienionych w § 3 ust. 1 pkt 3 uchwały, tj. dotyczących sytuacji życiowej i zdrowotnej zobowiązanego. Okoliczność, że nie było to możliwe wobec nieustalenia jego miejsca pobytu, nie stanowi natomiast przesłanki odstąpienia od ustalenia opłaty. Założenie Rady Powiatu jest w pełni uzasadnione, bowiem to w interesie osoby zobowiązanej do opłaty jest ujawnienie miejsca jej pobytu, nawiązanie kontaktu z dzieckiem i rodziną zastępczą, w przeciwnym razie osoba ta nie będzie mogła domagać się odstąpienia od ustalenia opłaty; odstąpienie od opłaty z powodu nieznanego pobytu takiej osoby należy wyłącznie do uznania organu, który kieruje się przede z wszystkim interesem społecznym (publicznym), a interesem strony tylko wówczas, gdy interes ten jest "słuszny" (art. 7 k.p.a.). Taka zaś sytuacja nie miała miejsca w niniejszej sprawie, gdyż postawa D. J. G. jest naganna społecznie, odmowa odstąpienia od ustalenia opłaty jest zatem w pełni uzasadniona.

Mając na uwadze przedstawione rozważania, Sąd stwierdził, że skarga nie zawiera uzasadnionych podstaw, dlatego podlega ona oddaleniu stosownie do art. 151 p.p.s.a.

O wynagrodzeniu kuratora za reprezentowanie D. J. G. w niniejszym postępowaniu sądowym orzeczono na podstawie art. 211 p.p.s.a., zgodnie z którym koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków. Do wydatków zalicza się w szczególności należności tłumaczy i kuratorów ustanowionych w sprawie (art. 213 pkt 1 p.p.s.a.). Stosownie zaś do § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 9 marca 2018 r. w sprawie wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków po niesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz.U. z 2018 r. poz. 536), wysokość wynagrodzenia kuratora ustanowionego dla strony w sprawie cywilnej, ustala się w kwocie nieprzekraczającej 40% stawek minimalnych za czynności adwokackie określonych w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz.U. z 2017 r. poz. 2368 z późn. zm.), a w przypadku gdy kuratorem jest radca prawny (...), w obu przypadkach nie mniej niż 60 zł. Zgodnie z § 1 ust. 2 ww. rozporządzenia wysokość stawek minimalnych w sprawach nieokreślonych w przepisach, o których mowa w ust. 1, ustala się, przyjmując za podstawę stawkę w sprawach o najbardziej zbliżonym rodzaju, a więc stosownie do § 1 ust. 2 rozporządzenia z 9 marca 2018 r. w zw. z § 14 ust. 1 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U z 2015 r., poz. 1800 ze zm.), kuratorowi przyznano kwotę 192 zł. jako stanowiącą kwotę nieprzekraczającą 40 % stawki minimalnej dla "innej" sprawy administracyjnej (480 zł).