Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1511/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-02-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: par. 6 ust. 1, par. 8 ust. 2
journal: Dz.U. 2013 poz 1367
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych - tekst jednolity
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Roman Hauser, Sędzia NSA Jerzy Siegień, Sędzia del. NSA Anna Żak (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej J. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 17 stycznia 2018 r., sygn. akt II SA/Po 701/17 w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Wielkopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] maja 2017 r., nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 17 stycznia 2018 r., sygn. II SA/Po 701/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę J. K. na decyzję Wielkopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] maja 2017 r. nr [...], w przedmiocie choroby zawodowej.

Wyrok powyższy został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

J. K. (skarżący) został skierowany do Wielkopolskiego Centrum Medycyny Pracy w Poznaniu z podejrzeniem raka nerki, jako choroby związanej z charakterem wykonywanej pracy. Skarżący był zatrudniony w Zakładzie "M." w latach 1978–2007r. w charakterze ślusarza-spawacza. Wykonywał prace spawalnicze metodą elektryczną i gazową, co wiązało się z narażeniem na pyły i dymy spawalnicze. Orzeczeniem Wielkopolskiego Centrum Medycyny Pracy w Poznaniu z dnia [...] sierpnia 2007r. stwierdzono brak podstaw do rozpoznania u niego choroby zawodowej. Również wydane w trybie odwoławczym przez Naczelnego Konsultanta Dyrektora ds. Patologii Zawodowej w Instytucie Medycyny Pracy w Łodzi orzeczenie lekarskie z dnia [...] sierpnia 2008 r. wskazało na brak podstaw do rozpoznania u skarżącego choroby zawodowej. Przeprowadzone w zakładzie pracy pomiary środowiskowe na stanowisku spawacza wykazały przekroczenie dopuszczalnych norm jedynie dla związków niklu, które nie są czynnikami rakotwórczymi dla układu moczowego, natomiast stężenie pozostałych badanych związków chemicznych nie przekraczało normatywów higienicznych.

Decyzją z [...] września 2010 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Poznaniu (PPIS) orzekł o braku podstaw do stwierdzenia u J. K. choroby zawodowej – nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działań czynników występujących w środowisku pracy, uznawanych za rakotwórcze dla ludzi – choroby wymienionej w poz. 17 wykazu zawartego w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych (Dz.U. z 2009 r.nr 105, poz. 969; dalej jako "rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych"). Decyzją z [...] grudnia 2010r. Wielkopolski Wojewódzki Państwowy Inspektor Sanitarny w Poznaniu (WWPIS) utrzymał powyższą decyzję w mocy wskazując, że schorzenie rozpoznane u skarżącego – rak jasnokomórkowy nerki – nie zostało ujęte w obecnie obowiązującym wykazie chorób zawodowych. Organ podkreślił, że warunkiem wydania decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej jest rozpoznanie jednostki chorobowej wymienionej w rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych, który to warunek nie został w sprawie spełniony. Stąd też organ za bezprzedmiotowe uznał rozważanie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rozpoznanym u skarżącego schorzeniem, a warunkami pracy, czy też sposobem jej wykonywania.

Wyrokiem z 31 maja 2011r. sygn. II SA/Po 67/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę J. K. na ww. decyzję z dnia [...] grudnia 2010 r. Sąd m.in. wskazał, że schorzenie w postaci nowotworu nerki nie zostało umieszczone w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. W punkcie 17 przedmiotowego wykazu chorób zawodowych wymieniono wprawdzie nowotwory złośliwe powstałe w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi, jednak zaliczono do nich takie jak : rak płuca, rak oskrzela, międzybłoniak opłucnej albo otrzewnej, nowotwór układu krwiotwórczego, nowotwór skóry, nowotwór pęcherza moczowego, nowotwór wątroby, rak krtani, nowotwór nosa i zatok przynosowych oraz nowotwory wywołane działaniem promieniowania jonizującego z prawdopodobieństwem indukcji przekraczającym 10%. Sąd stwierdził, że wobec nieumieszczenia nowotworu nerki w wykazie chorób zawodowych, co jest bezwzględną przesłanką do uznania konkretnej choroby za chorobę zawodową, rozpatrujące sprawę organy inspekcji sanitarnej prawidłowo orzekły o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącego J. K. choroby zawodowej. Na skutek uwzględnienia skargi kasacyjnej J. K. , Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 9 grudnia 2011 r., sygn. II OSK 2026/11, uchylił powyższy wyrok i decyzje organów obu instancji. W uzasadnieniu stwierdził, że wobec twierdzeń skarżącego, że w środowisku pracy był narażony na szkodliwe działanie promieniowania jonizującego, a nadto kwestionowania dokonanej oceny narażenia zawodowego i zarzutu, że nie został w niej uwzględniony stan istniejący w okresie zatrudnienia skarżącego podnoszone przez J. K. okoliczności winny być przez organy rozważone, także w odniesieniu do zgłaszanych wniosków dowodowych. NSA wskazał, że organy z uchybieniem poz. 17 pkt 9 wykazu stanowiącego załącznik do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, w którym jako nowotwory złośliwe powstałe w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi wymienione zostały nowotwory wywołane działaniem promieniowania jonizującego z prawdopodobieństwem indukcji przekraczającym 10%, uznały, bez wyjaśnienia wskazanej kwestii, że stwierdzony u skarżącego rak nerki, jako nie wymieniony bezpośrednio w wykazie nie mógł być uznany za chorobę zawodową, o której mowa pod poz. 17 wykazu i w konsekwencji nie dokonały koniecznych czynności w ramach postępowania dowodowego, by wyjaśnić, czy istnieją w sprawie przesłanki do rozpoznania choroby zawodowej zgodnie z art. 2351 Kodeksu pracy.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy PPIS decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r., orzekł o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej – nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi, wymienionego w poz. 17 wykazu chorób zawodowych.

W piśmie z dnia 9 lipca 2012 r. pracodawca J. K., stwierdził, że w zakładzie pracy systematycznie przeprowadzane były badania i pomiary czynników chemicznych oraz że prowadzone są rejestry czynników szkodliwych dla zdrowia i nie stwierdzono przekroczenia dopuszczalnych norm. Pełnomocnik J. K. wniósł o przesłuchanie w charakterze świadka M. W., P. K. oraz E. L. na okoliczność ustalenia warunków pracy, panujących w "M." S.A. Ponadto wniósł o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu radiologii i onkologii na okoliczność ustalenia wpływu promieniowania jonizującego na możliwości powstania nowotworu złośliwego nerki. W dniach 24 lipca i 4 października 2012 r. organ przesłuchał wskazanych świadków na okoliczność narażenia zawodowego oraz warunków pracy panujących w "M." S.A., a także przesłał zapytania pisemne do kolejnych świadków. Ponadto, na wniosek "M." Sp.j. przesłuchał długoletniego pracownika tej spółki, który współpracował z J. K.. W ocenie organu, zeznania ww. świadków nie wniosły istotnych informacji dotyczących narażenia zawodowego J. K.

W piśmie z 28 października 2014 r. organ zwrócił się do pracowni pomiarów promieniowania "K." w Poznaniu o przeprowadzenie pomiarów promieniowania jonizującego w trakcie spawania elektrycznego oraz gazowego. Właściciel pracowni w trakcie rozmowy telefonicznej, z której sporządzono notatkę urzędową, stwierdził, że pomimo sporego stażu w tej dziedzinie nie spotkał się z tego typu zleceniem i że nie podejmie się wykonania tych pomiarów, ponieważ przy procesie spawania przeprowadza się wyłącznie pomiary natężenia promieniowania ultrafioletowego, które może powodować zaćmę spawaczy. Organ wystąpił do Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi o dodatkową opinię w sprawie. W odpowiedzi lekarska jednostka orzecznicza II stopnia stwierdziła, że podczas spawania elektrycznego nie powstaje promieniowania jonizujące. Wyjaśniła, że łuki spawalnicze oraz promieniowanie palników gazowych stanowią źródło zagrożeń związanych z promieniowaniem optycznym, które nie jest czynnikiem rakotwórczym dla ludzi, zatem nie ma podstaw do rozpatrywania związku pomiędzy nowotworem nerki bez względu na jego lokalizację, a promieniowaniem emitowanym podczas spawania w łuku elektrycznym.

W dniu 22 czerwca 2015r. pracownicy Oddziału Higieny Radiacyjnej Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Poznaniu wykonali pomiary rozkładu mocy dawki promieniowania jonizującego na stanowisku spawacza elektrycznego i gazowego w spółce "M.". Celem pomiarów wykonanych w obecności prezesa Spółki, J. K. oraz jego pełnomocnika było sprawdzenie, czy w pomieszczeniu, w którym wykonywane jest spawanie, natężenie promieniowania jonizującego było wyższe niż promieniowanie tła w powietrzu. Pomiary wykonano przed, podczas procesu spawania oraz po jego zakończeniu. Wykonane pomiary mocy dawki promieniowania jonizującego na stanowisku spawacza elektrycznego i gazowego nie przekroczyły progu czułości przyrządu dozymetrycznego, tj. wartości 0,1 µSv/h. Pełnomocnik J. K. stwierdził, że ww. pomiary nie mogą być uznane za wiarygodne, ponieważ w żaden sposób nie oddają warunków pracy panujących w zakładzie w okresie, w którym był zatrudniony pracownik. Ponadto przeprowadzanie pomiarów przez pracowników Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego stanowi naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania. Ponowił wniosek o przeprowadzenie dowodu z pisemnej opinii biegłego z zakresu fizyki i chemii na okoliczność ustalenia, czy podczas spawania elektrycznego lub spawania chemicznego powstaje promieniowanie jonizujące. Natomiast 8 czerwca 2016r. do organu wpłynął wniosek skarżącego o zwrócenie się do Instytutu Spawalnictwa w Gliwicach, bądź innego instytutu, celem wydania opinii na okoliczność ustalenia, czy podczas procesu spawania elektrycznego lub spawania chemicznego powstaje promieniowanie jonizujące oraz o przeprowadzenie dowodu z opinii specjalisty z dziedziny radiologii i onkologii na okoliczność ustalenia wpływu promieniowania jonizującego, w szczególności ultrafioletowego powstałego w czasie procesów spawania elektrycznego i gazowego na ciało człowieka w okresie zatrudnienia J. K., w szczególności możliwości powstania nowotworu złośliwego w postaci raka nerki. Organ I instancji stwierdził, że orzeczenia wydane w sprawie przez jednostki medyczne były wyczerpujące, spójne, kompletne i jednomyślne. Ocena narażenia zawodowego nie wykazała w środowisku pracy J. K. czynników uznanych za rakotwórcze dla ludzi, poza związkami niklu, które nie są kancerogenne dla układu moczowego. Wnioski o zwrócenie się do Instytutu Spawalnictwa w Gliwicach celem wydania opinii, a także przeprowadzenie dowodu z opinii lekarza z zakresu radiologii i onkologii uznano za nieuzasadnione, gdyż specjaliści z zakresu medycyny pracy orzekający w sprawie mają ogromne doświadczenie w podobnych sprawach oraz dużą wiedzę w obszarze radiologii i onkologii.

Po rozpatrzeniu odwołania J. K. WWPIS opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] maja 2017 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Wskazał, że decyzja organu I instancji wydana została na podstawie materiału dowodnego obejmującego opinie lekarskie wydane przez jednostki orzecznicze uprawnione do orzekania w zakresie chorób zawodowych, wyników pomiarów rozkładu mocy dawki promieniowania jonizującego na stanowisku pracy spawacza elektrycznego i gazowego oraz protokołów z przesłuchania świadków. Uzupełniony materiał dowodowy był kompletny do ustalenia stanu faktycznego sprawy. Organ stwierdził, że PPIS oceniając czy w procesie spawania występuje promieniowanie jonizujące z prawdopodobieństwem indukcji przekraczającej 10% oparł się o wyniki, które jednoznacznie wykazały, iż dawki promieniowania jonizującego na stanowisku pracy spawacza elektrycznego i gazowego nie przekroczyły progu czułości dozymetrycznego. Zarzut podnoszony przez skarżącego, że przeprowadzenie pomiarów przez pracowników Oddziału Higieny Radiacyjnej Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Poznaniu stanowi naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania z uwagi na bezpośrednią ingerencję organu II instancji w proces kompletowania materiału dowodowego uznał za bezpodstawny, ponieważ nie pozbawiło to skarżącego prawa do dwukrotnego rozpoznania i rozstrzygnięcia jego sprawy przez organ I i II instancji.

Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu J. K. zarzucając m.in. ustalenie, że stwierdzony u niego rak nerki nie został wywołany promieniowaniem jonizującym, czyli czynnikiem kancerogennym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku przedstawił obszernie przebieg postępowania, a następnie w pierwszej kolejności podkreślił, że na mocy art. 153 p.p.s.a. związany jest oceną prawną i wskazaniami, co do dalszego postępowania wyrażonymi przez NSA w wyroku z dnia 9.12.2011r. sprawie sygn. akt II OSK 2026/11. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że w prowadzonym ponownie postępowaniu należało wyjaśnić, czy skarżący był narażony na promieniowanie jonizujące oraz czy ta okoliczność miała wpływ na stwierdzoną u skarżącego chorobę. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że ponownie procedując organy zwróciły się do Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi o dodatkową opinię w sprawie. W odpowiedzi lekarska jednostka orzecznicza II stopnia stwierdziła, że podczas spawania elektrycznego nie powstaje promieniowanie jonizujące. W piśmie powyższym wyjaśniono, że łuki spawalnicze oraz promieniowanie palników gazowych stanowią źródło zagrożeń związanych z promieniowaniem optycznym. Lekarska jednostka orzecznicza II stopnia wskazała, że promieniowanie optyczne nie jest czynnikiem rakotwórczym dla ludzi, zatem nie ma podstaw do rozpatrywania związku pomiędzy nowotworem bez względu na jego lokalizację, a promieniowaniem emitowanym podczas spawania w łuku elektrycznym.

Dodatkowo, w dniu 22 czerwca 2015 r. pracownicy Oddziału Higieny Radiacyjnej Wojewódzkiej Stacji Sanitarno – Epidemiologicznej w Poznaniu wykonali pomiar rozkładu mocy dawki promieniowania jonizującego na stanowisku spawacza elektrycznego i gazowego. Sąd ponownie opisał szczegółowo sposób wykonania pomiarów i ich wyniki stwierdzając, że pomiary mocy dawki promieniowania jonizującego na stanowisku pracy spawacza elektrycznego i gazowego nie przekroczyły progu czułości przyrządu dozymetrycznego, tj.: wartości 0,1 uSWh. Mając na uwadze powyższe organ I instancji uznając uzupełniony materiał dowodowy za kompletny wydał w dniu [...] stycznia 2017r. decyzję o braku podstaw do stwierdzenia u J. K.. W ocenie Sądu dowody powyższe jednoznacznie wskazują, że w ramach wykonywanej pracy skarżący nie był narażony na promieniowanie jonizujące. W tej sprawie wydane zostało orzeczenie lekarskie Wielkopolskiego Centrum Medycyny Pracy w Poznaniu nr [...] z dnia [...] sierpnia 2007r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej oraz orzeczenie lekarskie Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi nr KP [...] dnia [...] sierpnia 2008 r. o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wraz z opinią uzupełniającą z dnia [...] lipca 2012 r. W opiniach Wielkopolskiego Centrum Medycyny Pracy w Poznaniu i Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi sformułowano jednoznaczne wnioski o braku podstaw do rozpoznania u J. K. choroby zawodowej. Opinie wydane w niniejszej sprawie przez Wielkopolskie Centrum Medycyny Pracy w Poznaniu i Instytut Medycyny Pracy w Łodzi są rzeczowe, spójne i logiczne. Sąd nie znalazł podstaw do kwestionowania ich wiarygodności, ponieważ orzeczenia wydane zostały po przeprowadzeniu wszechstronnych i miarodajnych badań. W sposób wyczerpujący i niebudzący wątpliwości, wykazano brak przesłanek do przyjęcia u J. K. choroby zawodowej. Tym samym w ocenie Sądu nie zostały spełnione warunki stwierdzenia choroby zawodowej i dlatego na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.

W skardze kasacyjnej J. K., na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., zarzucił powyższemu wyrokowi naruszenie:

1. przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 141 § 4 w zw. z art. 134 w zw. z art. 151 w zw. z art. 1 § 2 w zw. z art. 3 § 2 p.p.s.a. przez przyjęcie stanu faktycznego ustalonego przez organy administracji niezgodnie z obowiązującymi przepisami procedury tj. art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., bezzasadne oddalenie skargi wskutek niestwierdzenia istotnych naruszeń przepisów postępowania :

– art. 77 § 1 w zw. z art. 84 § 1 k.p.a. w zw. z § 8 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych poprzez nieprzeprowadzenie wyczerpującego postępowania dowodowego, w szczególności nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu fizyki – Instytutu Spawalnictwa w Gliwicach bądź innego instytutu na okoliczność ustalenia, czy podczas procesów spawania elektrycznego lub chemicznego powstaje promieniowanie jonizujące oraz stwierdzenia poziomu promieniowania jonizującego w zakładzie pracy skarżącego, a także poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z opinii lekarza – specjalisty z dziedziny radiologii i onkologii na okoliczność ustalenia wpływu promieniowania jonizującego, w szczególności ultrafioletowego powstałego w czasie procesów spawania elektrycznego i gazowego na ciało człowieka w okresie zatrudnienia skarżącego, w szczególności możliwości powstania nowotworu złośliwego raka nerki;

– art. 80 k.p.a. przez dokonanie oceny dowodów w sposób dowolny, na podstawie niekompletnego materiału dowodowego, w szczególności na stanowisku jednostki orzeczniczej II stopnia w zakresie niewystępowania promieniowania jonizującego w trakcie procesów spawania, pomimo braku wiedzy w tym zakresie, a także oparcie się na opiniach lekarskich CMP w Poznaniu z dnia [...] sierpnia 2008 r. oraz IMP w Łodzi z dnia [...] sierpnia 2008 r., które w żaden sposób nie uwzględniają wpływu promieniowania jonizującego na powstanie choroby u skarżącego;

– art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie oceny dowodu z pomiarów promieniowania jonizującego dokonanych przez pracowników WPWIS w Poznaniu w sposób dowolny, sprzeczny z zasadami logicznego myślenia i doświadczenia życiowego, i przyjęcie, że pomiary te są wiarygodne, pomimo że nie odzwierciedlały w żaden sposób warunków, w jakich pracował skarżący (przeprowadzenie pomiaru tylko na jednej elektrodzie);

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. poprzez niestwierdzenie naruszenia prawa materialnego poprzez jego błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie, tj. błędne uznanie, że skarżący nie był w czasie całego swojego zatrudnienia narażony na działanie promieniowania jonizującego, oraz że promieniowanie to stało się przyczyną wystąpienie u niego raka nerki, tj. choroby wymienionej w pkt 17.9 załącznika do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym.

W obszernym uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono szczegółową argumentację podstaw kasacyjnych, przede wszystkim podkreślając, że ocena czy w procesie spawania dochodzi do promieniowania jonizującego należy do zakresu wiadomości specjalnych, którymi nie dysponuje lekarska jednostka orzecznicza. Wymaga ona zasięgnięcia opinii biegłego z zakresu fizyki. Powołując się na opracowania naukowe podniesiono, że narażenie zawodowe na promieniowanie jonizujące występuje również przy procesach spawania. Dodatkowo, ocena zawarta w piśmie z dnia [...] lipca 2012 r. (w skardze kasacyjnej błędnie 2017 r.) dotyczy wyłącznie spawania elektrycznego, a skarżący spawał metodą elektryczną i gazową. Ponadto, pomiary które nadto nie spełniają wymogów opinii biegłego, przeprowadzono w zupełnie innych warunkach niż panujące w czasie zatrudnienia skarżącego - na nowszym sprzęcie. Autor skargi kasacyjnej zarzucił organowi brak zasięgnięcia, na podstawie art. 84 § 1 k.p.a. i § 8 ust. 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, wiedzy wymagającej wiadomości specjalnych tj. czy w procesie spawania występuje promieniowanie jonizujące z prawdopodobieństwem indukcji przekraczającej 10%, a nadto niezbadanie, czy czynnik taki może spowodować wystąpienie nowotworu nerki.

Uczestnik "M." Spółka jawna z siedzibą w K. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej.

Z urzędu bierze pod uwagę tylko nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności postępowania, wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Sprawa ta mogła być zatem rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny tylko w granicach zakreślonych w skardze kasacyjnej.

Skarga kasacyjna analizowana w opisanym zakresie nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Niezasadny jest zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., który stanowi, że do niezbędnych elementów uzasadnienia należą: zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną tylko w dwóch przypadkach: po pierwsze, jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia, po drugie, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku zostało sporządzone w sposób uniemożliwiający przeprowadzenie jego kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny (por. uchwała NSA z 15 lutego 2010 r., sygn. II FPS 8/09, ONSAiWSA 2010, Nr 3, poz. 39).

W rozpoznawanej sprawie nie występuje żaden z wymienionych przypadków. Uzasadnienie, aczkolwiek mało rozbudowane w części dotyczącej rozważań prawnych, zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne przewidziane w ww. przepisie. Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wyroku opisał szczegółowo przebieg postępowania oraz przedstawił stan faktyczny przyjęty za podstawę wyroku, wskazując w sposób skoncentrowany z jakich powodów skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, umożliwia to przeprowadzenie kontroli instancyjnej w kwestionowanym zakresie. Za pomocą zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można zwalczać prawidłowości przyjętego przez Sąd stanu faktycznego, czy też stanowiska Sądu co do wykładni norm prawa materialnego. Innymi słowy, nie można kwestionować prawidłowości uzasadnienia wyroku tylko dlatego, że strona skarżąca kasacyjnie nie zgadza się z oceną legalności zaskarżonego aktu, dokonaną przez Sąd pierwszej instancji (por. wyrok NSA z dnia 29 maja 2019 r., sygn. II OSK 1792/17; powoływane orzeczenia dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Chybiony jest również zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przepis ten określa granice rozpoznania skargi przez sąd administracyjny pierwszej instancji, zaś granice danej sprawy wyznacza jej przedmiot wynikający z treści zaskarżonego działania organu administracji publicznej. Oznacza to, że o naruszeniu normy wynikającej z powyższego przepisu można byłoby mówić, gdyby sąd wykroczył poza granice sprawy, w której została wniesiona skarga, albo - mimo wynikającego z tego przepisu obowiązku - nie wyszedł poza zarzuty i wnioski skargi, np. nie zauważając naruszeń prawa, które nie były powołane przez skarżącego, a które Sąd pierwszej instancji zobowiązany był uwzględnić z urzędu. W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę niewątpliwie orzekał w granicach sprawy, oceniając postępowanie organów w zakresie nierozpoznania u skarżącego choroby zawodowej, a zatem nie orzekał w granicach (w znaczeniu podmiotowym i przedmiotowym) innej sprawy niż ta, w której została wniesiona skarga.

Dodatkowo należy wskazać, że w ramach zarzutu naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. nie można kwestionować dokonanej przez Sąd oceny ustalonego stanu faktycznego z punktu widzenia jego zgodności lub niezgodności z mającym zastosowanie w sprawie stanem prawnym, czy też prawidłowości dokonanej przez Sąd oceny działań organu administracji publicznej pod kątem zachowania przepisów procedur obowiązujących ten organ (por. wyroki NSA: z dnia 25 marca 2011 r. sygn. I FSK 1862/09; z dnia 15 października 2015 r., sygn. I GSK 241/14).

Niezasadne są wreszcie kluczowe w niniejszej sprawie zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 w zw. z art. 1 § 2 w zw. z art. 3 § 2 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi wskutek wadliwego przyjęcia, że nie doszło do istotnych naruszeń wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania administracyjnego w powiązaniu zw. z § 8 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. z 2013 r. poz. 1367). Ten ostatni przepis stanowi, że jeżeli właściwy państwowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy, o którym mowa w ust. 1, jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia, wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację lub podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału.

Ponownie rozpoznając sprawę stosownie do treści art. 153 p.p.s.a. orzekające w niniejszej sprawie organy inspekcji sanitarnej zgodnie z wyrokiem NSA z dnia 9 grudnia 2011r. w sprawie II OSK 2026/11 zobowiązane były wyjaśnić, czy skarżący wykonując pracę ślusarza-spawacza w Zakładzie "M." w latach 1978-2007 był narażony na działanie promieniowania jonizującego z prawdopodobieństwem indukcji przekraczającym 10%, które jego zdaniem było przyczyną powstania u niego nowotworu złośliwego – raka nerki (poz. 17 pkt 9 wykazu stanowiącego załącznik do rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r., w którym jako nowotwory złośliwe powstałe w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi wymienione zostały nowotwory wywołane działaniem promieniowania jonizującego z prawdopodobieństwem indukcji przekraczającym 10%).

Brak narażenia zawodowego eliminuje bowiem a priori możliwość stwierdzenia choroby zawodowej, nawet jeżeli jednostka chorobowa zdiagnozowana u pracownika odpowiada jednej z chorób wymienionych w wykazie chorób zawodowych stanowiących załącznik do rozporządzenia. Formularz oceny narażenia zawodowego jest jednym z podstawowych dokumentów, w oparciu o który uprawniony lekarz wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania (§ 6 ust. 1 cyt. rozporządzenia).

Dokonując oceny prawidłowości zebrania w niniejszej sprawie materiału dowodowego należy mieć na względzie specyfikę postępowania w sprawie stwierdzania chorób zawodowych. Materialnoprawne przesłanki stwierdzenia choroby zawodowej wyznacza definicja sformułowana w art. 2351 Kodeksu pracy, zgodnie z którą za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Z punktu widzenia skutku w postaci rozpoznania (lub nie) choroby zawodowej istotne jest zatem, aby dane schorzenie było ujęte w wykazie chorób zawodowych oraz było spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem jej wykonywania, co można stwierdzić w sposób bezsporny lub z wysokim prawdopodobieństwem. Na gruncie art. 2351 Kodeksu pracy nie jest zatem wymagane bezsporne wykazanie związku przyczynowego między pracą w warunkach narażenia ("narażeniem zawodowym"), a stwierdzonym schorzeniem. Nie można jednak przyjmować, że z treści powyższego przepisu wynika domniemanie istnienia związku przyczynowo-skutkowego między pracą w warunkach narażenia a powstałym schorzeniem - istnienie tego związku musi być stwierdzone, co najmniej z wysokim prawdopodobieństwem.

Wbrew stanowisku skarżącego dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena legalności działania organów obu instancji w zakresie poprawności przeprowadzonego w sprawie postępowania jest prawidłowa.

Skarżący kasacyjnie nie formułuje zarzutu niewykonania wytycznych Naczelnego Sądu Administracyjnego (nie stawia zarzutu naruszenia art. 153 p.p.s.a.). Zarzuty skargi kasacyjnej sprowadzają się w zasadzie do dwóch zagadnień. Kwestionują przydatność pomiarów poziomu promieniowania przeprowadzonych w dniu [...] czerwca 2015 r. przez pracowników Oddziału Higieny Radiacyjnej Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej na stanowisku spawacza elektrycznego i gazowego w Spółce "M." oraz podnoszą brak wystąpienia przez orzekający w sprawie organ do Instytutu Spawalnictwa w Gliwicach bądź innego instytutu o opracowanie opinii na okoliczność ustalenia, czy podczas procesów spawania elektrycznego lub gazowego powstaje promieniowanie jonizujące oraz stwierdzenia poziomu tego promieniowania na stanowisku pracy skarżącego kasacyjnie. Zarzuty te nie są jednak usprawiedliwione.

Skarga kasacyjna nie podważyła skutecznie wiarygodności przeprowadzonych pomiarów, podczas których dawki promieniowania jonizującego na stanowisku pracy spawacza elektrycznego i gazowego nie przekroczyły progu czułości przyrządu dozymetrycznego. Nie podważono też skutecznie opinii uzupełniającej Instytutu Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera w Łodzi z dnia [...] lipca 2012 r., w której lekarz orzecznik jednoznacznie stwierdził, że podczas spawania elektrycznego nie powstaje promieniowanie jonizujące. Łuki spawalnicze oraz promieniowanie palników gazowych stanowią są natomiast źródłem zagrożeń promieniowaniem optycznym, które nie jest czynnikiem rakotwórczym dla ludzi. Wbrew twierdzeniu autora skargi kasacyjnej lekarz orzecznik wypowiedział się tu zarówno o spawaniu elektrycznym, jak i gazowym.

Dodatkowo, organ I instancji wystąpił do pracowni pomiarów promieniowania "K." w Poznaniu o przeprowadzenie pomiarów promieniowania jonizującego w trakcie spawania elektrycznego lub gazowego, na co uzyskał odpowiedź, że pracownia nie podejmie się wykonania takich pomiarów, ponieważ przy procesie spawania przeprowadza się wyłącznie pomiary natężenia promieniowania ultrafioletowego.

W świetle powyższego, trudno skutecznie podnosić, że organ nie wykazał braku promieniowania jonizującego na stanowisku pracy skarżącego - spawacza elektrycznego i gazowego. Przeprowadzone pomiary, w których skarżący kasacyjnie i jego pełnomocnik brali udział, kategoryczna i poprawna formalnie opinia lekarska z dnia [...] lipca 2012 r., a także informacja z pracowni "K." w pełni uprawniały organ do przyjęcia, że okoliczność braku promieniowania jonizującego na stanowisku pracy skarżącego kasacyjnie z prawdopodobieństwem indukcji przekraczającym 10% została udowodniona. Skarżący kasacyjnie nie przedstawił żadnego przeciwdowodu, z którego wynikałoby, że z uwagi na inny sprzęt na jego stanowisku pracy występowało promieniowanie jonizujące z prawdopodobieństwem indukcji przekraczającym 10%. Tezy tej nie potwierdziły również zeznania świadków zawnioskowanych przez skarżącego kasacyjnie w toku postępowania przed organami inspekcji sanitarnej, które to dowody nie były podważane w skardze kasacyjnej. W tej sytuacji zbędne było poszukiwanie przez organ nowych dowodów na potwierdzenie tezy przeciwnej. Organ wydający decyzję w sprawie choroby zawodowej nie jest uprawniony do merytorycznej kontroli orzeczeń lekarskich, ani też dokonywania w tym zakresie własnych ustaleń prowadzących do odmiennego rozpoznania jednostki chorobowej w sytuacji, gdy nie ma do nich żadnych wątpliwości. Organy nie mają też obowiązku poszukiwania dowodów wskazywanych przez stronę i ich ewentualnego przeprowadzenia (por. wyrok NSA z dnia 11 grudnia 2015 r., sygn. II OSK 958/14). Jeżeli organ wyprowadził określone ustalenia dotyczące stanu faktycznego z posiadanych, nienasuwających zastrzeżeń dowodów, to skuteczne ich zakwestionowanie wymaga przedłożenia stosownego przeciwdowodu przez stronę postępowania, zwłaszcza gdy z określonych faktów zamierza ona wyprowadzić korzystne dla siebie skutki prawne (por. wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 1711/17). Za taki dowód nie można uznać powołanej w skardze kasacyjnej pracy pt. "Z. A. W., S. M. i G. O. (CIOP Warszawa 2001). Z zacytowanych przez skarżącego fragmentów tej pracy nie wynika, aby prace spawalnicze były źródłem promieniowania jonizującego z prawdopodobieństwem indukcji przekraczającym 10%. Natomiast przeprowadzone w dniu [...] czerwca 2015r. przez pracowników Oddziału Higieny Radiacyjnej Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Poznaniu pomiary rozkładu mocy dawki promieniowania jonizującego na stanowisku spawacza elektrycznego i gazowego w firmie "M." zostały wykonane w obecności skarżącego, jego pełnomocnika oraz Prezesa tej firmy, w warunkach pomiarowych przez nich przedstawionych i odzwierciedlały charakter pracy, rodzaj spawania, sposób spawania oraz materiał wykorzystywany w procesie spawania. Celem wykonania pomiarów było sprawdzenie czy w pomieszczeniu, w którym wykonywane było spawanie, natężenie promieniowania jonizującego było wyższe niż promieniowanie tła w powietrzu. Warunki pomiarowe odzwierciedlały charakter pracy, rodzaj i sposób spawania oraz materiał wykorzystywany w procesie spawania. Pomiary wykonano przy zastosowaniu materiałów i urządzeń wykorzystywanych w zakładzie na dzień 22 czerwca 2015 r., tj.: spawarkę ZP 30w i spawarkę SPB 315. Pomiary wykonano: przed rozpoczęciem procesu spawania (tzw. tło w powietrzu), podczas procesu spawania (na wysokości oczu i ciała osoby spawającej po prawej i lewej stronie ciała spawacza) oraz po zakończeniu spawania. Wykonane pomiary mocy dawki promieniowania jonizującego na stanowisku pracy spawacza elektrycznego i gazowego nie przekroczyły progu czułości przyrządu dozymetrycznego, tj.: wartości 0,1 µSv/h. Wykonujący pomiary pracownicy Oddziału Higieny Radiacyjnej Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Poznaniu wskazali jakim sprzętem dozymetrycznym je wykonali, a także powołali się na aktualne świadectwo wzorcowania nr F-1425/7 z dnia 26 stycznia 2015r.

W tych okolicznościach kwestionowanie tego wyniku przez skarżącego twierdzącego, że pracował na innym sprzęcie spawalniczym (starszym) niż wykorzystany podczas ww. pomiarów nie podważa wyników przeprowadzonych badań w miejscu jego pracy. Podkreślić należy, że w rozpoznawanej sprawie przedmiotem ustaleń nie był fakt istnienia choroby u skarżącego, ponieważ ta okoliczność jest bezsporna w sprawie, istotne było ustalenie czy wywołały ją czynniki szkodliwe dla zdrowia w postaci promieniowania jonizującego z prawdopodobieństwem indukcji przekraczającym 10% występującego w środowisku pracy skarżącego albo w związku ze sposobem jej wykonywania.

Przeprowadzone prawidłowo przez organy postępowanie dowodowe nie wykazało takiego narażenia zawodowego dlatego brak było podstaw do uznania, że stwierdzony u skarżącego nowotwór nerki ma zawodową etiologię.

W konsekwencji, niezasadny jest również zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. błędnego uznania, że skarżący kasacyjnie nie był narażony na działanie promieniowania jonizującego z prawdopodobieństwem indukcji przekraczającym 10% oraz że promieniowanie to nie stało się przyczyną wystąpienia u niego nowotworu tj. choroby wymienionej w poz. 17 pkt 9 załącznika do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych.

Wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej są zatem niezasadne. Nie było bowiem podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Oddalenie skargi przez Sąd pierwszej instancji na podstawie art. 151 p.p.s.a. uznać należy za prawidłowe.

W tym stanie rzeczy, ponieważ skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, należało ją oddalić na podstawie art. 184 p.p.s.a.

Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art.15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 z późn. zm.).

-----------------------

2