Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 780/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-12-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art 176, art 183 § 1, art 185 § 1, art 203 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art 87 § 1 pkt 2, art 91 § 1
journal: Dz.U. 1998 nr 21 poz 94
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - tekst jednolity
article: art 75 ust 3, art 103
journal: Dz.U. 2003 nr 179 poz 1750
law: Ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rajewska Sędziowie: sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) sędzia del. NSA Tomasz Zbrojewski Protokolant Anna Krakowiecka po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 28 stycznia 2009 r. sygn. akt II SA/Łd 605/08 w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia (...) maja 2008 r. nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia w całości należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi; 2. odstępuje od zasądzenia od M. P. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 28 stycznia 2009 r., sygn. akt II SA/Łd 605/08 po rozpoznaniu skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia (...) maja 2008 r., nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia w całości należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia (...) marca 2008 r., nr (...) oraz decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia (...) października 2007 r., nr (...), decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia (...) sierpnia 2007 nr (...) i decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia (...) sierpnia 2007 r., nr (...).

W uzasadnieniu orzeczenia Sąd wskazał, że ostatecznymi decyzjami z dnia (...) sierpnia 2007 r. doręczonymi skarżącej w dniu 29 sierpnia 2007 r., o numerach (...) i (...) Prezydent Miasta Ł. zmienił swe wcześniejsze decyzje przyznające zasiłek rodzinny wraz z dodatkami do zasiłku rodzinnego na dziecko M. P., skracając okres wypłaty przyznanych świadczeń do dnia 31 lipca 2007 r.

Uzasadniając decyzję organ przytoczył treść art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych zgodnie z którym organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabywa prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne.

Organ podkreślił przy tym, że mając na uwadze obowiązujące przepisy i zmianę miejsca zamieszkania świadczeniobiorcy w dniu 20 lipca 2007 r., zasadne było uchylenie w części decyzji przyznających stronie zasiłek rodzinny wraz z dodatkami do tego zasiłku przez skrócenie okresu pobierania o jeden pełen miesiąc, to jest sierpień 2007 r.

Powyższe decyzje stały się podstawą do wydania w dniu (...) października 2007 r. przez Prezydenta Miasta Ł. decyzji nr (...) orzekającej o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń przez M. P. na dziecko M. P. za okres od sierpnia 2007 r. w łącznej kwocie 669,74 zł.

Uzasadniając decyzję, organ wskazał, że świadczeniobiorca od dnia 20 lipca 2007 r. zmienił miejsce zamieszkania i obecnie zamieszkuje na terenie gminy Z. przy ulic C. (...), co w myśl art. 23 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych wyklucza możliwość wypłaty świadczeń rodzinnych przez niewłaściwy miejscowy organ.

W dniu 31 stycznia 2008 r. M. P. wniosła odwołanie od powyższej decyzji wnosząc w nim o umorzenie w całości nienależnie pobranych przez nią świadczeń rodzinnych. W uzasadnieniu podniosła, że niezawiadomienie organu o zmianie miejsca zamieszkania było przez nią niezawinione i z uwagi na chorobę dziecka nie zdążyła w odpowiednim terminie załatwić sprawy. Wskazała, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, gdyż jedynym żywicielem trzyosobowej rodziny jest jej mąż. Niepełnosprawność małoletniego dziecka wymaga zapewnienia mu całodobowej opieki oraz znaczących wydatków na specjalistyczny sprzęt medyczny oraz leki. Ewentualny zwrot nienależnie pobranego świadczenia nastąpi kosztem zdrowia dziecka, gdyż wnioskodawczyni nie będzie posiadać środków na jego leczenie.

Na wezwanie organu z dnia 1 lutego 2008 r., M. P. pismem bez daty sprecyzowała swoje odwołanie, podnosząc, że jej pismo z dnia 31 stycznia 2008 r. jest w istocie wnioskiem o umorzenie kwot pobranych świadczeń rodzinnych za miesiąc sierpień 2007 r.

Po rozpatrzeniu wniosku strony jako żądania umorzenia należności pobranych za miesiąc sierpień 2007 r., Prezydent Miasta Ł. decyzją z dnia (...) marca 2008 r. nr (...), odmówił M. P. umorzenia w całości kwoty nienależnie pobranych świadczeń, podkreślając, że udzielenie ulgi w postaci umorzenia nadpłaty z racji swego uznaniowego charakteru jest instytucją wyjątkową, której zastosowanie winno uzasadniać szczególne okoliczności. Należy mieć także na względzie słuszny interes publiczny, który w rzeczywistości stanowi interes budżetu państwa. Zdaniem organu pozytywne załatwienie wniosku M. P. byłoby sprzeczne z interesem ogólnym, gdyż w rzeczywistości wszyscy podatnicy zostaliby obciążeni kwotą nienależnie pobranego przez nią świadczenia. Mając na względzie powyższe okoliczności organ uznał, że w rozpoznawanej sprawie nie zaistniały szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie w całości kwoty nienależnie pobranego świadczenia.

Jednocześnie organ poinformował stronę o możliwości zwrócenia się z wnioskiem o rozłożenie spłaty należnej kwoty na raty, ewentualnie o możliwości odroczenia terminu płatności.

Od powyższej decyzji M. P. wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł., podkreślając, że pobranie przez nią świadczenia za sierpień 2007 r. było wynikiem spóźnionego powiadomienia organu administracji o zmianie miejsca zamieszkania ze względu na chorobę jej syna. M. P. wyjaśniła, że o zmianie miejsca zamieszkania poinformowała organ pomocowy w Z. w połowie sierpnia 2007 r. i w wyniku opieszałości tegoż organu świadczenia rodzinne zostały jej przyznane dopiero za wrzesień 2007 r.

Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją nr (...) z dnia (...) maja 2008 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy podzielił stanowisko Prezydenta Miasta Ł. wskazując, że instytucja umorzenia ma charakter uznaniowy, co sprawia, iż organ administracji ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. W ocenie Kolegium organ I instancji w sposób wyczerpujący przeprowadził postępowanie dowodowe oraz zgromadził wszelkie niezbędne dane i dokumenty związane z sytuacją rodzinną i dochodową strony. Zdaniem organu odwoławczego sytuacja rodziny M. P. w istocie jest trudna, jednakże strona posiada stałe dochody i spłata przez nią zadłużenia nie jest niemożliwa. Ponadto żądana przez organ kwota została w przeszłości przez stroną pobrana i obecne żądanie jej zwrotu nie powinno być postrzegane jako dodatkowa uciążliwość czy kara, ale jako prosty zwrot świadczenia, które w sposób nienależny znalazły się w posiadaniu dłużniczki.

W dniu 8 lipca 2008 r. M. P. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia (...) maja 2008 r.

W skardze przytoczyła argumentację wskazaną w odwołaniu. Ponadto skarżąca podkreśliła, że jej sytuacja rodzinna uległa zmianie, albowiem w kwietniu 2008 r. urodziła się jej córka. Skarżąca wraz z mężem osiągają stałe miesięczne dochody, jednakże liczne zobowiązania związane z zapewnieniem odpowiednich warunków mieszkaniowych oraz leczeniem niepełnosprawnego syna sprawiają, iż sytuacja materialna jej rodziny jest niezwykle trudna.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarga jest zasadna, choć z nieco innych przyczyn niż podniesione w jej treści.

Wskazano, że w niniejszej sprawie porównanie interesów jednostki z interesem ogółu utożsamianym jako interes budżetu państwa zaprezentowane na użytek wydanych rozstrzygnięć w sposób nieuzasadniony preferuje interes ogółu, pomijają jednostkę. Trudno zgodzić się z twierdzeniem organów, że pozytywne załatwienie wniosku M. P. byłoby sprzeczne z interesem ogólnym, gdyż w rzeczywistości wszyscy podatnicy zostaliby obciążeni kwotą nienależnie pobranego przez nią świadczenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi podniósł, że konieczną jest odpowiedź na pytanie, czy w istocie doszło do pobrania przez M. P. nienależnego świadczenia, czy tylko do pobrania świadczenie z innego, nieprzypisanego do miejsca zamieszkania skarżącej organu pomocowego, który i tak te konkretne świadczenia finansuje z budżetu Skarbu Państwa.

W sytuacji, w której skarżąca nie pobrała spornego świadczenia na małoletnie chore dziecko podwójnie, zaprezentowana przez organ teza dotycząca tego, że obecne żądanie zwrotu świadczenia nie powinno być postrzegane jako dodatkowa uciążliwość czy kara skoro żądana przez organ kwota została w przeszłości przez stronę pobrana, budzi poważne wątpliwości, a i uzasadnienie co do prymatu interesu ogółu jest nieprzekonywujące, dla uzasadnienia braku istnienia szczególnych okoliczności uzasadniających umorzenie żądanych przez organ kwot. Istota wypłacanych świadczeń sprowadza się do zapewnienia środków finansowych należnych małoletniemu dziecku, nadto choremu, w imieniu którego działają rodzice (rodzic). W takiej sytuacji organy pomocowe winny również widzieć znacznie szerzej interes jednostki jako szczególne okoliczności i podstawy do stosowania przepisu art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, aby ewentualne zaniechania czy błędy przedstawiciela ustawowego nie obciążały małoletnich.

Sąd I instancji podniósł, że organy nie wzięły pod uwagę i nie rozważyły okoliczności zawiązanych z chorobą dziecka skarżącej i utrudnionymi możliwościami złożenia wniosku w innym organie pomocowym podczas gdy decyzje zmieniające wcześniejsze decyzje przyznające zasiłek rodzinny, skracając okres wypłaty przyznanych świadczeń do dnia 31 lipca 2007 r., zostały doręczone skarżącej 29 sierpnia 2007 r., na dwa dni przed upływem terminu na ewentualne złożenie wniosku do organu pomocowego właściwego dla jej nowego miejsca zamieszkania,

Sąd nie podzielił stanowiska organu, że świadczenia pobrane przez stronę po 20 lipca 2007 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi gdyż wypłacał je organ niewłaściwy miejscowo. Zdaniem Sądu fakt, że zmienił się organ uprawniony do wypłaty zasiłku pielęgnacyjnego nie powoduje, iż zasiłek, jaki strona pobierała od dnia 20 lipca 2007 r. jest zasiłkiem nienależnie pobranym.

Tym bardziej, iż począwszy od dnia przyznania zasiłku strona nadal spełniała przesłanki do jego pobierania z ustawy o świadczeniach rodzinnych również w sierpniu 2007 r.. Nie można podzielić stanowiska organu, że świadczenie wypłacone stronie jest świadczeniem nienależnie pobranym, ponieważ z uwagi na zmianę miejsca zamieszkania zmienił się organ właściwy w sprawie, tym bardziej, że organ powołuje się na przepisy ustawy regulujące tryb wnioskowania o przyznanie prawa do świadczenia. Wówczas rzeczywiście zgodnie z art. 3 pkt 11 w związku z art. 23 ust. 2 powoływanej ustawy, strona winna zwrócić się do organu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania, jednakże wymóg ten dotyczy składania wniosku o świadczenia. Natomiast w niniejszej sprawie skarżącej zostało przyznane przedmiotowe świadczenie do 31 sierpnia 2007 r. i nie zaszły żadne okoliczności powodujące jego utratę, która z kolei mogłaby uzasadniać uznanie, iż świadczenie zostało nienależnie pobrane. Trudno przyjąć, że po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia do organu właściwego, zgodnie z art. 3 pkt 11 i art. 23 ust. 2 powoływanej ustawy, strona nie mogłaby przenieść się do innego miasta gdyż wówczas utraciłaby prawo do zasiłku co skutkowałoby obowiązkiem zwrotu świadczeń wypłaconych do końca miesiąca, w którym miała miejsce wyprowadzka, jako świadczeń nienależnie pobranych. Sytuacja taka godziłaby w prawa podmiotu uprawnionego, w sytuacji, gdy nie zaistniały żadne zmiany mające wpływ na samo prawo do świadczenia, które powodowałyby, iż strona pobierała świadczenie a nie była do tego uprawniona.

Sąd I instancji zwrócił również uwagę, że organy nie uzyskały zgody skarżącej na zmianę decyzji, która to zmiana niewątpliwie była dla niej niekorzystna, zatem wywodząc a contrario z art. 32 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, który wszedł w życie z dniem 6 lipca 2007 r., konieczne było posiadanie takiej zgody. W aktach administracyjnych brak dokumentu, który można by utożsamić z taką zgodą, a i organy nie powołują się na tą okoliczność w uzasadnieniach decyzji zmieniających, wręcz pomijając ją w swych skąpych motywach. Domniemywanie takiej zgody na niekorzystną dla skarżącej zmianę decyzji jest zbyt daleko idące ze strony organu, który powinien zwrócić się do strony z wyraźnym zapytaniem w tym zakresie.

Uchylając zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił także, na podstawie art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – zwanej dalej p.p.s.a.), decyzje zmieniające decyzję o przyznaniu świadczeń rodzinnych, argumentując to tym, iż zostały one podjęte w granicach sprawy, gdyż bez ich wydania nie byłoby możliwe prowadzenie postępowania administracyjnego w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń przez skarżącą.

W toku kontroli zaskarżonych decyzji Sąd I instancji dopatrzył się również dalszych, poza wcześniej wymienionymi, uchybień przepisów proceduralnych, w szczególności przepisów art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. Organy powinny skupić się na najważniejszych aspektach sprawy, nie jest bowiem konieczne powoływanie szeregu przepisów prawa materialnego, w sytuacji gdy wyłącznie część z nich znajduje zastosowanie w sprawie.

Sąd wskazał przy tym, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien dokładnie wyjaśnić wszystkie elementy stanu faktycznego i rozważyć ich ocenę w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, nadto rozważyć także przed podjęciem decyzji różne drogi rozstrzygnięcia sprawy. Wywiedzione stanowisko uzasadnić zgodnie z treścią art. 107 § 3 k.p.a., przy uwzględnieniu wszystkich powyższych uwag. Nadto rozważyć możliwość zastosowanie przepisu art. 50 ust. 2 i ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który reguluje kwestię zmiany podmiotu realizującego świadczenia rodzinne wskutek zmiany sytuacji osoby otrzymującej świadczenie, przy świadomości organów, iż skarżąca nie pobrała podwójnie należnych jej świadczeń rodzinnych.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. zaskarżając tenże wyrok w całości i zarzucając mu:

I. Naruszenie prawa materialnego

a) art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) przez niewłaściwe zastosowanie, gdyż dokonano oceny dowolnej, która to nie przystaje do stanu sprawy i zebranego materiału dowodowego, jak również dokonano oceny wydanych rozstrzygnięć pod względem słuszności i celowości, nie zaś legalności,

b) art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez rażąco błędną wykładnię, bowiem organ administracji nie ma obowiązku umorzenia nienależnie pobranych świadczeń, nie zostały przekroczone granice uznania administracyjnego, zaś sprzeczność słusznego interesu strony z interesem społecznym stanowi wyraźną i jasną granicę jego uznania przez organ administracji,

c) art. 30 ust. 2, art. 23 ust. 2, art. 3 pkt 11, art. 32 ust. 1 i 1a w zw. z art. 30 ust. 9 ustawy oświadczeniach rodzinnych przez niewłaściwe zastosowanie, bowiem odrębnym jest postępowanie o zastosowanie ulg w przypadku nienależnie pobranych świadczeń od postępowania zmierzającego do zmiany ostatecznej decyzji o przyznaniu świadczenia, jak i ustalenia nienależnie pobranych świadczeń,

d) art. 32 ust. 1 i 1a ustawy oświadczeniach rodzinnych przez rażąco błędną wykładnię, bowiem zgoda strony na zmianę decyzji ostatecznej w przypadku świadczeń rodzinnych na niekorzyść strony nie jest, począwszy od dnia 1 czerwca 2005 r. to jest od nowelizacji tej ustawy dokonanej art. 27 pkt 22 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz. 732 ze zm.) wymagana, a wejście w życie z dniem 6 lipca 2007 r. normy zawartej w art. 31 ust. 1a jest bez żadnego znaczenia,

II. naruszenie przepisów postępowania

a) art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 11, 77 § 1, 107 § 3 K.p.a. przez błędne przyjęcie, że normy te zostały naruszone,

b) art. 141 § 4 p.p.s.a. przez niepełne przedstawienie stanu sprawy i brak wykazania, że uchybienie natury procesowej, jak i wykładni norm prawa materialnego, miały wpływ na wynik rozstrzygnięcia, a tym samym dokonanie wadliwej oceny zebranego materiału dowodowego,

c) art. 141 § 4 w zw. z art. 153 p.p.s.a. przez przedstawienie oceny prawnej, która to jest niespójna i wewnętrznie sprzeczna, brak pełnych wskazań, co do dalszego postępowania a właściwie postępowań,

d) art. 134 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. przez błędne zastosowanie, bowiem nie miało miejsca ani naruszenie norm prawa materialnego, ani też norm postępowania w granicach prowadzonego postępowania, jak również przez wykroczenie poza granice sprawy będącej przedmiotem oceny dokonywanej przez sąd administracyjny,

e) art. 135 p.p.s.a. przez błędne przyjęcie, że norma ta ma zastosowanie w odniesieniu do wszystkich odrębnych postępowań administracyjnych zakończonych decyzjami ostatecznymi w sytuacji wykroczenia poza granice sprawy będącej przedmiotem oceny sądu administracyjnego.

W konkluzji skargi kasacyjnej Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o:

1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi,

a w przypadku gdyby wniosek powyższy nie zasługiwał na uwzględnienie

2. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania,

3. orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.- zwanej dalej p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonego orzeczenia

z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej. Dokonując tej kontroli Sąd nie jest uprawniony do badania ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia wykraczającej poza ramy wyznaczone zarzutami skargi kasacyjnej. Oznacza to związanie zarzutami i wnioskami skargi kasacyjnej. A zatem zakres rozpoznania sprawy wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie.

W przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 p.p.s.a.

Skarga kasacyjna analizowana pod tym kątem zawiera usprawiedliwione podstawy, co sprawia, że zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności podnieść należy, iż Naczelny Sąd Administracyjny podziela argumentację wnoszącego skargę kasacyjną co do zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji art. 135 p.p.s.a.

Jak wynika z akt sprawy Prezydent Miasta Ł. decyzjami z dnia (...) sierpnia 2007 r. o numerach (...) i (...) zmienił swe wcześniejsze decyzje przyznające zasiłek rodzinny wraz z dodatkami z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego, z tytułu opieki na dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego oraz z tytułu przyznania zasiłku pielęgnacyjnego na dziecko M. P., skracając okres wypłaty przyznanych świadczeń do dnia 31 lipca 2007 r. Zmiana okresów przyznanych wcześniej świadczeń wynikała ze zmiany właściwości organu, spowodowanej z kolei zmianą od dnia 20 lipca 2007 r. miejsca zamieszkania przez M. P. Zgodnie zaś z treścią art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.: Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, osoba pobierająca takie świadczenia zobowiązana jest do niezwłocznego poinformowania o tym organu wypłacającego świadczenie. W przepisie tym chodzi o wszelkie zmiany, które w jakikolwiek sposób wpływają na przyznane prawo do świadczeń rodzinnych, w tym zwłaszcza o takie zmiany, które mają wpływ na właściwość organu.

Powyższe decyzje nie były kwestionowane przez stronę w administracyjnym toku instancji, a zatem uzyskały przymiot ostateczności, w rozumieniu art. 16 k.p.a.

W konsekwencji powyższych decyzji Prezydent Miasta Ł. wydał decyzję z dnia (...) października 2007 r., nr (...) o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Wobec niezaskarżenia powyższej decyzji również ona stała się ostateczna.

W tej sytuacji nie jest jasne dlaczego Sąd I instancji, uwzględniając skargę M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia (...) maja 2008 r., nr (...) utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia (...) marca 2008 r., nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia w całości należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w łącznej kwocie 661 zł wraz z należnymi odsetkami i uchylając powyższe decyzje, uchylił również decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia (...) października 2007 r. oraz dwie decyzje tego organu z dnia (...) sierpnia 2007 r. o numerach (...) i (...). Podkreślić w tym miejscu należy, iż decyzja z dnia (...) października 2007 r. o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń jest jedynie skutkiem decyzji z dnia (...) sierpnia 2007 r. o zmianie okresów wcześniej przyznanych świadczeń. Rozstrzygnięcie Sądu I instancji jest zatem zbyt daleko idące, bowiem nie było podstaw do uchylenia decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia (...) października 2007 r. oraz decyzji tego organu z dnia (...) sierpnia 2007 r. o numerach (...) i (...), ponieważ nie mieszczą się one w granicach określających przedmiot niniejszego postępowania, jakim jest kwestia odmowy umorzenia w całości należności z tytułu nienależnie pobranych przez M. P. świadczeń rodzinnych w łącznej kwocie 661 zł wraz z należnymi odsetkami i tylko w tym zakresie Sąd I instancji winien był rozpoznać sprawę.

Granice rozstrzygnięcia Sądu ze względu na treść art. 134 p.p.s.a. zakreśla dana sprawa. Sąd może więc stosować w myśl art. 135 p.p.s.a przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa jedynie w stosunku do aktów lub czynności podjętych w granicach sprawy, której dotyczy skarga. Określenie "dana sprawa" oznacza sprawę w ujęciu materialnym. Sąd może więc uczynić przedmiotem rozpoznania rozstrzygnięcia wydane przez organy administracji jedynie w sprawie, w której wniesiono skargę.

W odniesieniu do pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących naruszenia przepisów postępowania, tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 11, 77 § 1, 107 § 3 k.p.a., art. 141 § 4 w zw. z art. 153 p.p.s.a. oraz art. 134 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny uznał je za niezasadne.

Przepis art. 141 § 4 powołanej ustawy określa wymogi, jakim winno odpowiadać uzasadnienie wyroku, stanowiąc, że w pisemnych motywach należy przedstawić stan sprawy, zarzuty podniesione w skardze, stanowiska pozostałych stron, podstawę rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Ponadto, jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Zatem z naruszeniem art.141 § 4 mamy do czynienia w przypadku, gdy Sąd I instancji nie zawrze w uzasadnieniu wskazanych przez ustawodawcę elementów, albo jeśli poszczególne składniki uzasadnienia nie są sformułowane w sposób wyczerpujący, przy czym nie każde naruszenie omawianej normy może stanowić skuteczną podstawę skargi kasacyjnej, a jedynie takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przedmiotowej sprawie wskazać należy, iż Sąd I instancji prawidłowo i wyczerpująco przedstawił istotne elementy stanu faktycznego sprawy, które znajdują potwierdzenie w materiale dowodowym znajdującym się w aktach administracyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyczerpująco wyjaśnił także powody, dla których uznał, że organy orzekające naruszyły przepisy zarówno prawa materialnego, jak i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zawarł również zalecenia dla organu dotyczące sposobu ponownego przeprowadzenia postępowania administracyjnego. Podkreślić należy, że z uzasadnienia kwestionowanego wyroku wynika, iż w ocenie Sądu I instancji prowadząc każde postępowanie administracyjne organ zobowiązany jest do wszechstronnego rozważenia przesłanek zawartych w prawie materialnym stanowiących podstawę wydanego rozstrzygnięcia.

W toku sprawowanej kontroli Sąd doszedł do przekonania, że organy orzekające w sprawie pominęły istotne dla sprawy okoliczności, przez co naruszyły zarówno przepisy prawa materialnego jak i przepisy postępowania, czyli art. 7, 77 § 1 oraz 107 § 3 k.p.a., dlatego też w zaleceniach uznał za niezbędne, by organ dokładnie wyjaśnił wszystkie elementy stanu faktycznego i rozważył ich ocenę w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, a więc uczynił zadość powinnościom wynikającym z cytowanych przepisów, wyjaśniając wszelkie okoliczności sprawy istotne dla rozstrzygnięcia o żądaniu strony.

Ze względów wyżej przedstawionych za niezasadny uznać należało w konsekwencji zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c powołanej ustawy, w związku ze wskazanymi w skardze kasacyjnej przepisami k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny prawidłowo zauważył i przeanalizował stwierdzone wady kontrolowanej decyzji administracyjnej, a w uzasadnieniu wyroku jasno wyjaśnił i przekonywująco wykazał, że dostrzeżone błędy decyzji mogły mieć wpływ na jej rozstrzygnięcie.

Za niezasadne uznać również należy zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa materialnego, tj.: art. 30 ust. 9, art. 30 ust. 2, art. 23 ust. 2, art. 3 pkt 11, art. 32 ust. 1 i 1a w zw. z art. 30 ust. 9 oraz art. 32 ust. 1 i 1a ustawy oświadczeniach rodzinnych.

Przepis art. 30 ust. 9 ustawy oświadczeniach rodzinnych jest przykładem występującej w systemie prawa administracyjnego instytucji uznania administracyjnego. Podkreślić zatem należy, iż wobec decyzji wydanych w tym trybie sąd administracyjny obligowany jest zbadać, czy decyzja taka podjęta została z zachowaniem reguł prowadzenia postępowania administracyjnego, ze szczególnym uwzględnieniem analizy tego, czy zgromadzony materiał dowodowy pozwalał na wydanie rozstrzygnięcia określonej treści. Sąd administracyjny kontroluje zatem prawidłowość postępowania poprzedzającego wydanie decyzji i jego zgodności z art. 7, 77 § 1 i art. 80 kpa. Mając powyższe na uwadze trafnie Sąd I instancji podniósł, iż skarżąca nie pobrała spornego świadczenia na małoletnie chore dziecko podwójnie, a jedynie zostało ono jej wypłacone przez organ niewłaściwy miejscowo ze względu na zmianę miejsca zamieszkania skarżącej. Nie zmienia to jednak faktu, iż strona spełniała przesłanki do jego pobierania wynikające z ustawy o świadczeniach rodzinnych również w miesiącu sierpniu 2007 r., dlatego też ustalenia organu, iż wobec zmiany miejsca zamieszkania z dniem 20 lipca 2007 roku, świadczenia pobierane po tej dacie należy zakwalifikować do świadczeń nienależnie pobranych, co z kolei uprawnia do zastosowania trybu z art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych, Sąd I instancji prawidłowo uznał za nietrafne. Okoliczność, iż zmienił się organ uprawniony do wypłaty zasiłku pielęgnacyjnego nie powoduje, iż zasiłek, jaki strona pobierała od dnia 20 lipca 2007 roku jest zasiłkiem nienależnie pobranym. Podkreślić zatem należy, iż wymóg z art. 3 pkt 11 w związku z art. 23 ust. 2 powoływanej ustawy, dotyczy składania wniosku o świadczenia rodzinne. W niniejszej sprawie skarżąca posiadła już uprawnienie do świadczeń rodzinnych i nie zaszły żadne okoliczności powodujące jego utratę, która z kolei mogłaby uzasadniać uznanie, iż świadczenie zostało pobrane nienależnie.

Mając powyższe na uwadze, z uwagi iż podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przepisu postępowania okazał się zasadny, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku.

Sąd odstąpił od zasadzenia od M. P. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a.