Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 314/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-05-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 134 § 1, 151, 190
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 80, 138 § 1 pkt 1, 145 § 1 pkt 5, 149 § 2, 151 § 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.) Sędziowie: WSA Gabriela Nowak WSA Dariusz Pirogowicz Protokolant referent Joanna Kicińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2016 r. sprawy ze skarg R. Z. i Z. Z. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej oddala skargi.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2013 r., nr [...] Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...], którą odmówiono uchylenia decyzji z dnia [...] października 2011 r.nr [...].

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

W dniu 28 czerwca 1990 r. Z. Z., jako jeden z następców prawnych K. Z., złożyła w Urzędzie Miejskim w [...] wniosek o odszkodowanie z tytułu pozostawionego mienia poza obecnymi granicami Polski przez K. Z..

W dniu 15 kwietnia 2005 r. następcy prawni K. Z. – Z. Z., B. Z. i R. Z. – złożyli wniosek o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionej przez K. Z. w miejscowości [...].

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] maja 2011 r., nr [...] potwierdził Z. Z., R. Z. i B. Z. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez K. Z. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości [...], w zakresie gruntów o powierzchni [...] ha, domu o pow. ok. [...] m2, stodoły o pow. ok. [...] m2, spichlerza o pow. ok. [...] m2 oraz obory, chlewni, czworaków i stajni.

Decyzja Wojewody [...] została utrzymana w mocy decyzją Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2011 r., nr [...].

W dniu 18 marca 2013 r. (data wpływu do organu) z wnioskami o wznowienie postępowania zakończonego wskazaną powyżej decyzją Ministra Skarbu Państwa wystąpili R. Z. i Z. Z. Strony wskazały na nowe okoliczności faktyczne oraz nowe dowody otrzymane z Państwowego Archiwum Obwodu [...] w dniu 19 lutego 2013 r. obrazujące m.in., że powierzchnia majątku była większa niż [...] ha.

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...], odmówił uchylenia własnej decyzji z dnia [...] października 2011 r. Organ wskazał, że fakty, z powodu których strony żądają wznowienia postępowania i które – zdaniem stron – potwierdzone są nowymi dowodami, były już przedmiotem analizy organów, dokonanej w oparciu o istniejące wcześniej dowody, które podają wręcz identyczne dane związane z powierzchnią przedmiotowych lasów. Minister wyjaśnił, że na okoliczność rodzaju i powierzchni nieruchomości pozostawionej przez K. Z. w [...] w aktach sprawy znajduje się bowiem materiał dowodowy, który już był przedmiotem analizy. W decyzji opisano szczegółowo tę dokumentację i wnioski z niej wynikające. Ponadto Minister ustosunkował się do poszczególnych dokumentów dołączonych do wniosku o wznowienie postępowania i stwierdził, że dowody te wskazują na okoliczności dotyczące własności lasu, które były już analizowane przez organy administracji.

Z wnioskami o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej powyższą decyzją wystąpili R. Z. reprezentowany przez M. S. oraz Z. Z. reprezentowana przez M. R.

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] października 2013 r., nr [...], utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] sierpnia 2013 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podniósł, że dowody, o których wspominają wnioskodawcy są wprawdzie nowymi dowodami nieznanymi organom wydającym decyzje w sprawie, jednak nie stanowią wystarczającej podstawy uchylenia dotychczasowej decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2011 r. oraz wydania nowego rozstrzygnięcia co do istoty sprawy. Minister ponownie podkreślił, że fakty, w oparciu o które strony żądały wznowienia postępowania, i które zdaniem stron, potwierdzone są nowymi dowodami były już przedmiotem analizy organów dokonanej w oparciu o istniejące wcześniej dowody, które podają wręcz identyczne dane związane z powierzchnią przedmiotowych lasów. Wśród nich organ wymienił przykładowo zaświadczenia Państwowego Archiwum Obwodu [...] z 2004 r. i 2007 r. W oparciu o te dokumenty ustalono, że w 1938 r. powierzchnia majątku [...] wynosiła [...] ha. Ponadto, zgodnie z ich treścią, w latach 1920–1930 posiadacze majątku [...] sprzedawali ziemię i użytki leśne w formie działek. Powyższe dowody wskazują – w ocenie organu – na to, że powierzchnia majątku [...] podlegała uszczupleniu, w związku z czym nie sposób było ustalić dokładnej jego powierzchni na chwilę opuszczenia przez K. Z. byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a tym samym nie było również możliwe ustalenie, czy w chwili opuszczenia nieruchomości użytki leśne, w wielkości stwierdzonej według stanu na luty 1938 r., nadal stanowiły część pozostawionego majątku.

Odnośnie do złożonych przez strony nowych dowodów Minister podniósł, że "Plan gospodarstwa leśnego" nie ma daty sporządzenia, a więc nie jest wiadomym na jaką datę potwierdza stan własności. Brak wskazania daty dokumentu powoduje również, iż nie jest możliwe ustalenie, czy w chwili opuszczenia majątku przez właściciela nieruchomości powierzchnia drzewostanu oraz nieużytków była taka jaką przedstawia ww. plan. Ponadto dokument ten podaje mniejszą powierzchnię lasów dóbr [...] ([...] ha), aniżeli w znajdującym się w aktach sprawy "Wykazie majątków ziemskich ponad [...] ha", w którym podano, że majątek ten wynosił [...] ha. Zdaniem Ministra oznacza to, że okoliczność ta była już przedmiotem analizy organów administracji publicznej, a jej wynik nie został sądownie zakwestionowany przez strony postępowania. Organ wskazał, że pismo Starosty Powiatu w [...] z dnia 19 czerwca 1939 r. dotyczące zalesienia majątku [...] nie wykazuje w ogóle powierzchni lasów, więc nie może być wystarczającym dowodem na okoliczność ustalenia stanu lasów na wrzesień 1939 r. Pozostałe dokumenty, tj.: pismo z dnia 7 lutego 1938 r. oraz pismo z dnia 17 listopada 1938 r. wskazują na powierzchnię jedynie "niektórych zrębów sosnowych i dębowych" wchodzących w skład lasów obrębu [...], które mają podlegać zalesieniu. Z protokołu badania lasu majątku [...] wynika natomiast, iż był on sporządzony w dniu 24–25 stycznia 1935 r. Wskazana w tym protokole powierzchnia lasów nie ustala więc powierzchni drzewostanu na 1939 r., a tym samym nie może być ponad wszelką wątpliwość podstawą właściwych ustaleń w sprawie. Pismo Wojewody [...] z dnia 27 lutego 1938 r., nr [...] wskazuje powierzchnię lasów na [...] ha, która to powierzchnia jest zbieżna z wielkością podaną w zaświadczeniu Państwowego Archiwum Obwodu [...] z 2007 r.

Z powyższych względów Minister Skarbu Państwa nie znalazł podstaw do zmiany swojego stanowiska, wskazując, że przedstawione przez wnioskodawców dowody potwierdzają powierzchnię majątku [...] wynoszącą [...] ha gruntu, co wynika z załączonych do akt zeznań B. P. i E. P. oraz oświadczenia E. Z.. Organ stwierdził, że stan wiedzy tych osób przemawia za przyjęciem ich oświadczeń za najbardziej wiarygodnych. Osoby te zamieszkiwały w sąsiedztwie przedmiotowej nieruchomości, a zatem podane przez nich informacje są wiarygodnym źródłem dowodowym. Organ podkreślił, że zgromadzony materiał dowodowy pozwala dokonać jedynie ustalenia, że powierzchnia majątku pozostawionego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej wynosiła [...] ha.

Skargi na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli Z. Z. i R. Z., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Z. Z. kwestionowanemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie m.in. art. 2 w zw. z art. 11 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez nieuwzględnienie wielkości majątku [...] według stanu na dzień jego pozostawienia, pomimo istnienia dowodów jednoznacznie wskazujących stan tego majątku. Ponadto zarzuciła organowi mające wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 77 § 1 i art. 80 w zw. z art. 127 § 3 i art. 140 w zw. z art. 151 § 1 i art. 149 § 2 k.p.a., art. 76 § 1 w zw. z art. 127 § 3 i art. 140 w zw. z art. 151 § 1 i art. 149 § 2 k.p.a., oraz art. 107 § 3 w zw. z art. 127 § 3 i art. 140 w zw. z art. 151 §1 i art. 149 § 2 k.p.a. Zarzucono także naruszenie art. 146 § 2 k.p.a. poprzez odmowę przymiotu "istotności" nowym dowodom w sprawie, podczas gdy wpływają one w sposób oczywisty na ocenę stanu faktycznego będącego podstawą rozstrzygnięcia w decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2011 r. W ocenie skarżącej organ naruszył także art. 6 k.p.a. w zw. z art. 127 § 3 i art. 140 w zw. z art. 151 § 1 i art. 149 § 2 k.p.a., poprzez nieoparcie zaskarżonej decyzji na przesłankach wynikających z przepisów dotyczących wznowienia postępowania oraz art. 8 k.p.a. w zw. z art. 127 § 3 i art. 140 w zw. z art. 151 § 1 i art. 149 § 2 k.p.a., poprzez nieprzeprowadzenie analizy nowych dowodów zgromadzonych w sprawie i brak konkluzji dotyczącej wpływu wynikających z nowych dowodów okoliczności na ocenę zgodności decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2011 r. ze stanem rzeczywistym.

R. Z. we wniesionej skardze wskazał, że Wojewoda [...] w decyzji z dnia [...] maja 2011 r. nie uwzględnił lasów stanowiących znaczną część majątku [...]. Tymczasem z dowodów przedstawionych przez wnioskodawców wynika jednoznacznie, że las był istotną częścią majątku. Zdaniem skarżącego szczególną uwagę należy zwrócić na pismo Wojewody [...] z dnia [...] lutego 1938 r., w którym ustalono powierzchnię lasów, w wyniku zmniejszenia ich powierzchni o [...] ha, na [...] ha. Tym samym, właśnie taki obszar należy uznać za powierzchnię lasów znajdującą się w obrębie majątku [...]. W takich okolicznościach nowe dowody opisujące istnienie lasów, wbrew twierdzeniom organu, muszą być uznane za istotne. Zdaniem skarżącego powyższe ustalenia korespondują również z zeznaniami świadków, którzy wskazują że powierzchnia ziemi ornej waha się w przedziale od [...] do [...] ha. W ocenie skarżącego kolejnym uchybieniem organu jest fakt, że decyzje oparł na dwóch zaświadczeniach Państwowego Archiwum obwodu [...] z dnia 28 września 2004 r. i z dnia 4 grudnia 2007 r., które opisują stan swoich archiwów. Zatem, organ posługujący się językiem rosyjskim opisuje co znajduje się w dokumentach sporządzonych w języku polskim, a następnie dokonuje się tłumaczenia z języka rosyjskiego na język polski. Skarżący stwierdził, że oczywistym jest, iż podczas procesu dwukrotnego tłumaczenia część informacji ulegnie zniekształceniu. Strony natomiast uzyskały z ww. Archiwum oryginalne dokumenty w polskiej wersji językowej stanowiące podstawę wydania tych zaświadczeń. Dlatego też podstawę orzekania powinny – w ocenie skarżącego – stanowić nowe dowody w postaci oryginalnych dokumentów, nie zaś powstałe na ich podstawie zaświadczenia. Skarżący wskazał, że na podstawie zaświadczenia Archiwum Państwowego obwodu [...] z dnia 28 września 2004 r. organ ustalił, iż w latach 1920–1930 posiadacze majątku [...] sprzedawali ziemię i użytki w formie działek, jednak po sięgnięciu do przedstawionych w ostatnim czasie organowi dokumentów źródłowych powyższe twierdzenia nie znalazły potwierdzenia w rzeczywistości, gdyż zmniejszenie powierzchni majątku wynikało z zajęcia części lasów dla celów obronnych ([...] ha) oraz ponownych obmiarów majątku, co obrazuje odpis z księgi wieczystej wydany po 1929 r., czyli po rzekomych wyprzedażach majątku.

Minister Skarbu Państwa w odpowiedzi na skargi wniósł o ich oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 10 czerwca 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 2957/13, uchylił decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2013 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2013 r.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 czerwca 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 2957/13, skargę kasacyjną wniósł Minister Skarbu Państwa, zaskarżając wyrok w całości oraz wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną R. Z., podzielając stanowisko Sądu pierwszej instancji, wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 9 października 2015 r., sygn. akt I OSK 2890/14 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że mając na uwadze zawartość akt zgromadzonych w toku postępowania i treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku uchylenie obydwu wydanych przez Ministra Skarbu Państwa w postępowaniu wznowieniowym decyzji uznać należało co najmniej za przedwczesne.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że istotne znaczenie dla oceny prawidłowości zaskarżonej obecnie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego decyzji ma okoliczność, że decyzja ta wydana została we wznowionym postępowaniu. Natomiast Sąd pierwszej instancji uznając, że zaskarżona decyzja (a także decyzja ją poprzedzająca) wydane zostały z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i 80 k.p.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy, nie wskazał, by w jego ocenie Minister niewłaściwie uznał, że brak jest przesłanki, o jakiej mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Okoliczność podniesiona przez Sąd, która przesądziła o uwzględnieniu skargi, a mianowicie, że złożone przy wniosku wznowieniowym dokumenty potwierdzały, że w skład majątku [...] wchodziły także użytki leśne, jest w tym względzie niewystarczająca. Okoliczność, że majątek ten składał się również z lasów była bowiem w postępowaniu zwykłym znana. Jednakże z przedstawionych przez organy przyczyn związanych z brakiem precyzyjnych danych co do tego czy lasy i o jakiej powierzchni zostały w związku z wojną pozostawione przyjęto, że K. Z. pozostawił grunty o powierzchni [...] ha. Jeżeli zdaniem wnioskodawców ustalenia faktyczne organów były w sprawie nieprawidłowe możliwe było wniesienie skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w celu dokonania przez Sąd oceny zgodności z prawem ostatecznej decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2011 r. Skoro skarga taka nie została wniesiona, to rozważając sprawę obecnie, w wyniku skargi na decyzje wydane we wznowionym postępowaniu, Sąd nie był uprawniony do zaprezentowanej w uzasadnieniu wyroku oceny – która była przyczyną uchylenia decyzji, w myśl której postępowanie zwykłe zostało w sprawie przeprowadzone nieprawidłowo, gdyż występowały przesłanki do dalszego prowadzenia postępowania dowodowego, czego organy jednak nie uczyniły. Naczelny Sąd Administracyjny zaznaczył, że zarówno w orzecznictwie, jak i piśmiennictwie jednolicie przyjmowane jest, że przez nową okoliczność istotną dla sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. należy rozumieć taką okoliczność, która mogła mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy, co oznacza, że w sprawie zapadłaby decyzja co do istoty odmienna od dotychczasowego ostatecznego rozstrzygnięcia. Oczywistym też jest, że innej okoliczności w rozumieniu omawianego przepisu nie może stanowić odmienna niż w pierwotnym postępowaniu ocena znanych wówczas temu organowi dowodów. Minister Skarbu Państwa we wznowionym postępowaniu przeprowadził postępowanie co do przyczyn wznowienia na podstawie art. 149 § 2 k.p.a. i uznał, że brak jest podstaw do uchylenia decyzji dotychczasowej, bowiem nie wystąpiła przesłanka określona w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Kwestionując to stanowisko Sąd pierwszej instancji winien wskazać na czym konkretnie polegały uchybienia przepisom Kodeksu postępowania administracyjnego przez organ prowadzący postępowanie nadzorcze i zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a. przedstawić precyzyjne wskazania co do dalszego postępowania. Odwołanie się w tym względzie do niedostatków postępowania dowodowego w sprawie zakończonej decyzją ostateczną z dnia [...] października 2011 r. jakie dostrzegł Sąd pierwszej instancji nie może być uznane za prawidłowe. Odmowa uchylenia decyzji z dnia [...] października 2011 r. była wynikiem dokonanej w postępowaniu nadzorczym oceny, że brak jest w sprawie wskazanej przesłanki wznowienia postępowania i w tym też zakresie winna być dokonana ocena przez Sąd pierwszej instancji. Gdyby stanowisko organu w świetle treści przedstawionych we wznowionym postępowaniu dokumentów było zdaniem Sądu nieprawidłowe, to winien ten pogląd w sposób precyzyjny i przekonujący umotywować, mając na uwadze wskazane wcześniej rozumienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. poz. 270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Dodać należy, że w związku z tym, iż w sprawie niniejszej orzekał Naczelny Sąd Administracyjny, który wyrokiem z dnia 9 października 2015 r. sygn. akt I OSK 2890/14 uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 czerwca 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 2957/13 i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, Sąd przy ponownym rozpoznaniu sprawy związany jest zgodnie z treścią art. 190 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargi należy uznać za niezasadne.

Na wstępie należy zaznaczyć, iż postępowanie administracyjne, będące przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie, toczyło się w jednym z nadzwyczajnych trybów postępowania, jakim jest wznowienie postępowania administracyjnego. W myśl utrwalonych w doktrynie i judykaturze poglądów wznowienie postępowania stanowi instytucję procesową mającą na celu stworzenie prawnej możliwości przeprowadzenia ponownego postępowania wyjaśniającego i ponownego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, w której została już wydana decyzja ostateczna. Potrzeba stosowania tego rodzaju instytucji zachodzi w sytuacjach, kiedy to po wydaniu decyzji ostatecznej ujawniła się wadliwość postępowania dowodowego, na którym oparto ostateczne rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej albo też gdy wystąpiły później okoliczności, które pozbawiają znaczenia przesłanki, na jakich oparto rozstrzygnięcie sprawy (por. G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Tom I, Zakamycze, 2005 r., s. 295 i nast. wraz z cytowaną tam literaturą).

Zaskarżone w sprawie orzeczenie organ wydał w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. przyjął bowiem za organem I instancji, iż w sprawie nie zaistniała przesłanka wznowienia i nie było podstaw do uchylenia decyzji ostatecznej Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2011 r. Postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją zainicjowane zostało wnioskiem skarżących, którzy żądając wznowienia postępowania powołali się na przesłankę uregulowaną w przepisie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Ocena jakiej organ orzekający dokonał w sprawie w kontekście wymienionej przesłanki nie budzi zastrzeżeń Sądu.

Przypomnieć trzeba, iż w myśl ww. przepisu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję. Zauważyć w tym miejscu też trzeba (przede wszystkim z uwagi na podniesione w skargach zarzuty), iż wznowienie postępowania jest instytucją procesową, stwarzającą możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym ona zapadła, było dotknięte poważną, kwalifikowaną wadą - wyliczoną wyczerpująco w przepisach prawa procesowego. Nie jest więc to kolejna instancja zwykłego postępowania, a postępowanie umożliwiające kontrolę prawidłowości wydanej decyzji ostatecznej, przy czym ograniczone przesłankami enumeratywnie wymienionymi w art. 145 § 1, art. 145a k.p.a. i art. 145b k.p.a., których rozszerzająca wykładnia jest niedopuszczalna, jako że wznowienie postępowania w sprawie zakończonej już decyzją ostateczną jest odstępstwem od zasady stabilności decyzji wyrażonej w art. 16 k.p.a. Właściwy organ orzeka po wznowieniu postępowania o wzruszeniu decyzji dotychczasowej tylko wówczas, gdy stwierdzi, iż wystąpiła jedna z przesłanek ściśle określonych w art. 145 § 1, art. 145a k.p.a. lub art. 145b k.p.a. i jednocześnie nie zachodzi żadna z negatywnych przesłanek wznowienia postępowania określonych w art. 146 k.p.a., a więc nie upłynął termin dopuszczalności wznowienia postępowania, ani w wyniku wznowienia postępowania nie zapadnie wyłącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej.

Z powyżej przytoczonych wyjaśnień należy wywieść dalsze zasady określające rozpoznawanie sprawy w oparciu o art. 145 § 1 k.p.a., a mianowicie - wykładnia przepisów określających warunki wznowienia musi być ścisła. Skoro tak, to okoliczności, o których stanowi przepis art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. muszą dotyczyć przedmiotu sprawy i mieć znaczenie prawne, a w konsekwencji wpływ na zmianę treści decyzji w kwestiach zasadniczych. Omawiany przepis wymaga bowiem aby okoliczności i dowody, o których w nim mowa były istotne, a za istotne okoliczności czy dowody uznać można jedynie takie, które spełniają ww. cechy i tym samym mogą mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy. Skuteczne powołanie się na przesłankę określoną w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. będzie miało więc miejsce wówczas, gdy nowe okoliczności lub dowody mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy w tym sensie, że wraz z innymi okolicznościami lub dowodami powinny stać się podstawą wydania odmiennej decyzji niż ta, która zapadła poprzednio. Nadto, trzeba też podkreślić, iż w świetle treści ww. art. 145 § 1 pkt 5 nowe okoliczności i dowody muszą ujawnić się po wydaniu decyzji ostatecznej. Nowe okoliczności i dowody w rozumieniu ww. przepisu to takie, które istniały w dacie orzekania w postępowaniu zwykłym, ale organ orzekający nimi nie dysponował (obojętnie z jakich przyczyn). Przy czym wyjaśnić należy, że przez pojęcie nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów należy rozumieć zarówno okoliczności lub dowody nowo odkryte, jak i po raz pierwszy zgłoszone przez stronę.

Zaznaczyć także należy, iż wydanie postanowienia o wznowieniu w oparciu o art. 149 § 1 k.p.a. nie przesądza wystąpienia w sprawie przesłanki wznowieniowej. Postanowienie to stanowi natomiast podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia (po pierwsze) oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy (o ile przyczyna wznowienia w sprawie będzie miała miejsce), stosownie do treści art. 149 § 2 k.p.a. Wskazać też należy, iż przepis art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a. -stanowiący podstawę prawną decyzji wznowieniowej wydanej w niniejszej sprawie- ma zastosowanie w przypadku, gdy w toku postępowania (po wznowieniu) ustalono, że żadna przesłanka z art. 145 § 1, art. 145a lub art. 145b nie miała miejsca, a tym samym nie było podstaw do ponownej merytorycznej oceny sprawy zakończonej decyzją ostateczną. Wskazany przepis nie ma jednak zastosowania w sytuacji, gdy wprawdzie wystąpiła przesłanka wznowienia, lecz jednocześnie wystąpiła przynajmniej jedna z przesłanek negatywnych wymienionych w art. 146. W takim przypadku, m. in. wówczas gdy wyniku wznowienia postępowania mogłaby zapaść wyłącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej (o czym stanowi § 2 art. 146), zastosowanie znajduje art. 151 § 2 k.p.a.

Dostrzegając powyższe, wskazać trzeba, iż wnosząc o wznowienie postępowania skarżący przywołali art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. wskazując na "nowy dowód", o którym mowa w tym przepisie, podając, że dowód ten istniał w dacie wydania decyzji ostatecznej, ale nie był znany organowi orzekającemu, a jest istotny dla rozstrzygnięcia sprawy. Wskazali na nowe okoliczności faktyczne oraz nowe dowody otrzymane z Państwowego Archiwum Obwodu [...] obrazujące m.in., że powierzchnia majątku była większa niż [...] ha. Tymi dowodami są: plan Gospodarstwa Leśnego w lasach dóbr "[...]", protokół badania lasu majątku [...] przeprowadzony w dniu [...] stycznia 1935 r., pisma Starosty Powiatu w [...] z dnia 17 listopada 1938 r. , z dnia 19 czerwca 1939 r. i z dnia 7 lutego 1938 r., pismo Wojewody [...] z dnia 27 lutego 1938 r.

W tym miejscu wskazać należy, że decyzją z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] Wojewoda [...] potwierdził Z. Z,. R. Z. i B. Z. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez K. Z. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości [...], w zakresie gruntów o powierzchni [...] ha, domu o pow. ok. [...] m2, stodoły o pow. ok. [...] m2, spichlerza o pow. ok. [...] m2 oraz obory, chlewni, czworaków i stajni.

Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2011 r. nr [...].

Minister Skarbu Państwa we wznowionym postępowaniu przeprowadził postępowanie co do przyczyn wznowienia na podstawie art. 149 § 2 k.p.a. i uznał, że brak jest podstaw do uchylenia decyzji dotychczasowej, bowiem nie wystąpiła przesłanka określona w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podniósł, że dowody, o których wspominają wnioskodawcy są wprawdzie nowymi dowodami nieznanymi organom wydającym decyzje w sprawie, jednak nie stanowią wystarczającej podstawy uchylenia dotychczasowej decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2011 r. oraz wydania nowego rozstrzygnięcia co do istoty sprawy. Minister ponownie podkreślił, że fakty, w oparciu o które strony żądały wznowienia postępowania, i które zdaniem stron, potwierdzone są nowymi dowodami były już przedmiotem analizy organów dokonanej w oparciu o istniejące wcześniej dowody, które podają wręcz identyczne dane związane z powierzchnią przedmiotowych lasów. Wśród nich organ wymienił przykładowo zaświadczenia Państwowego Archiwum Obwodu [...] z 2004 r. i 2007 r. W oparciu o te dokumenty ustalono, że w 1938 r. powierzchnia majątku [...] wynosiła [...] ha. Ponadto, zgodnie z ich treścią, w latach 1920–1930 posiadacze majątku [...] sprzedawali ziemię i użytki leśne w formie działek. Powyższe dowody wskazują – w ocenie organu – na to, że powierzchnia majątku [...] podlegała uszczupleniu, w związku z czym nie sposób było ustalić dokładnej jego powierzchni na chwilę opuszczenia przez K. Z. byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a tym samym nie było również możliwe ustalenie, czy w chwili opuszczenia nieruchomości użytki leśne, w wielkości stwierdzonej według stanu na luty 1938 r., nadal stanowiły część pozostawionego majątku.

Odnośnie do złożonych przez strony nowych dowodów Minister podniósł, że "Plan gospodarstwa leśnego" nie ma daty sporządzenia, a więc nie jest wiadomym na jaką datę potwierdza stan własności. Brak wskazania daty dokumentu powoduje również, iż nie jest możliwe ustalenie, czy w chwili opuszczenia majątku przez właściciela nieruchomości powierzchnia drzewostanu oraz nieużytków była taka jaką przedstawia ww. plan. Ponadto dokument ten podaje mniejszą powierzchnię lasów dóbr [...] ([...] ha), aniżeli w znajdującym się w aktach sprawy "Wykazie majątków ziemskich ponad [...] ha", w którym podano, że majątek ten wynosił [...] ha. Zdaniem Ministra oznacza to, że okoliczność ta była już przedmiotem analizy organów administracji publicznej, a jej wynik nie został sądownie zakwestionowany przez strony postępowania. Organ wskazał, że pismo Starosty Powiatu w [...] z dnia [...] czerwca 1939 r. dotyczące zalesienia majątku [...] nie wykazuje w ogóle powierzchni lasów, więc nie może być wystarczającym dowodem na okoliczność ustalenia stanu lasów na wrzesień 1939 r. Pozostałe dokumenty, tj.: pismo z dnia 7 lutego 1938 r. oraz pismo z dnia 17 listopada 1938 r. wskazują na powierzchnię jedynie "niektórych zrębów sosnowych i dębowych" wchodzących w skład lasów obrębu [...], które mają podlegać zalesieniu. Z protokołu badania lasu majątku [...] wynika natomiast, iż był on sporządzony w dniu [...] stycznia 1935 r. Wskazana w tym protokole powierzchnia lasów nie ustala więc powierzchni drzewostanu na 1939 r., a tym samym nie może być ponad wszelką wątpliwość podstawą właściwych ustaleń w sprawie. Pismo Wojewody [...] z dnia 27 lutego 1938 r. wskazuje powierzchnię lasów na [...] ha, która to powierzchnia jest zbieżna z wielkością podaną w zaświadczeniu Państwowego Archiwum Obwodu [...] z 2007 r.

Z powyższych względów Minister Skarbu Państwa nie znalazł podstaw do zmiany swojego stanowiska, wskazując, że przedstawione przez wnioskodawców dowody potwierdzają powierzchnię majątku [...] wynoszącą [...] ha gruntu, co wynika z załączonych do akt zeznań B. P. oraz oświadczenia E. Z. Organ stwierdził, że stan wiedzy tych osób przemawia za przyjęciem ich oświadczeń za najbardziej wiarygodne. Osoby te zamieszkiwały w sąsiedztwie przedmiotowej nieruchomości, a zatem podane przez nich informacje są wiarygodnym źródłem dowodowym. Organ podkreślił, że zgromadzony materiał dowodowy pozwala dokonać jedynie ustalenia, że powierzchnia majątku pozostawionego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej wynosiła [...] ha.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 9 października 2015 r. stwierdził, że w związku z tym, że odmowa uchylenia decyzji z dnia [...] października 2011 r. była wynikiem dokonanej w postępowaniu nadzorczym oceny, że brak jest w sprawie wskazanej przesłanki wznowienia postępowania, w tym też zakresie winna być dokonana ocena przez Sąd I instancji.

Sąd w składzie orzekającym dokonując powyższej oceny doszedł do przekonania, że stanowisko Ministra Skarbu Państwa jest prawidłowe.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 9 października 2015 r. wskazał, że zarówno w orzecznictwie, jak i piśmiennictwie jednolicie przyjmowane jest, że przez nową okoliczność istotną dla sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. należy rozumieć taką okoliczność, która mogła mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy, co oznacza, że w sprawie zapadłaby decyzja co do istoty odmienna od dotychczasowego ostatecznego rozstrzygnięcia. Oczywistym też jest, że innej okoliczności w rozumieniu omawianego przepisu nie może stanowić odmienna niż w pierwotnym postępowaniu ocena znanych wówczas temu organowi dowodów.

Organy zaś w postępowaniu zwykłym, w którym dysponowały już częścią dokumentów, jakie przedstawione zostały następnie w postępowaniu wznowieniowym, rozważały kwestie dotyczące powierzchni majątku pozostawionego przez K. Z.. Ostatecznie, wobec braku precyzyjnych danych czy w chwili opuszczania przez K. Z. byłego terytorium Rzeczypospolitej w skład pozostawionego przez niego majątku wchodziły użytki leśne o określonej powierzchni przyjęto, przede wszystkim w oparciu o zeznania świadków, że prawo do rekompensaty - poza rekompensatą za pozostawienie domu o pow. [...] m2, stodoły o pow. [...] m2, spichlerza o pow. [...] m2 oraz obory, chlewni, czworaków i stajni - przysługuje za grunty o powierzchni [...] ha. Organy, które rozpatrywały wniosek w postępowaniu zwykłym, w oparciu o zgromadzone dowody, rozważały zatem możliwość przyznania rekompensaty za majątek o większej powierzchni, w tym lasy, lecz oceniły, że brak jest dostatecznych dowodów w tym względzie, przede wszystkim co do powierzchni pozostawionych lasów w dniu opuszczenia przez K. Z. majątku. W postępowaniu tym ustalono m.in., że zgodnie z wykazem majątków ziemskich ponad [...] ha (prawdopodobnie z 1929 r.) właścicielami majątku [...] o powierzchni [...] ha byli spadkobiercy F. Z. (jednym z nich był K. Z.). Organy analizowały także treść pozostałej dokumentacji, w tym odpisu protokołu badania majątku z dnia [...] stycznia 1935 r. i decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lutego 1938 r. określającej powierzchnię lasu ochronnego majątku [...], do których odwołano się także wnosząc o wznowienie postępowania.

Na powyższe okoliczności zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 9 października 2015 r. i znajdują one oparcie w materiale dowodowym.

Przedstawione przez skarżących nowe dowody potwierdzają w istocie zasadność kwestionowanego rozstrzygnięcia, ponieważ jak i dowody zgromadzone w postępowaniu zwykłym nie pozwalają na ustalenie w sposób nie budzący wątpliwości jaka powierzchnia lasów została pozostawiona przez K. Z. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W tej sytuacji zasadnie organ uznał, że są to dowody nie stanowiące wystarczającej podstawy do uchylenia dotychczasowej decyzji.

Należy podkreślić, że organ rozpoznając i rozstrzygając sprawę związany jest oceną mocy dowodów (art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego) i sama zmiana oceny dowodów, jak chcieliby tego skarżący, nie może stanowić podstawy do podważenia trwałości decyzji w trybie wznowienia postępowania, jeżeli nie wyprowadzi się takich nowych, istotnych okoliczności faktycznych, istniejących w dniu wydania decyzji ostatecznej, które podważą ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie przy wydaniu decyzji ostatecznej, decyzji rozstrzygającej sprawę merytorycznie w trybie postępowania zwykłego.

Jak podniósł Naczelny Sąd Administracyjny, jeżeli zdaniem wnioskodawców ustalenia faktyczne organów były w sprawie nieprawidłowe możliwe było wniesienie skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w celu dokonania przez Sąd oceny zgodności z prawem ostatecznej decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2011 r., czego jednak strony nie uczyniły.

Uznając więc, że zaskarżona decyzja Ministra Skarbu nie narusza prawa Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargi oddalił.