Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 4/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2013-02-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ulgi podatkowe
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Określono, że zaskarżony akt nie może być wykonany
Przyznano pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenie
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Łozowska Sędziowie Sędzia NSA Gerard Czech Sędzia WSA Grzegorz Gocki (spr.) Protokolant Referent stażysta Magdalena Benedyk po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 22 lutego 2013 r. sprawy ze skargi B. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 października 2012r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana, III. przyznaje pełnomocnikowi adwokat J. K. od Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu kwotę 295,20 zł (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) w tym kwotę podatku VAT 55,20 zł (słownie: pięćdziesiąt pięć 20/100) tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną świadczoną z urzędu.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 18 czerwca 2012 r. B. R. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Opolu o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy, powołując się na brak środków do zapłaty należności. Podniosła, iż prowadzona przez nią działalność gospodarcza utraciła płynność finansową, czego przyczyną były problemy zdrowotne skarżącej spowodowane wypadkiem samochodowym jakiemu uległa i którego skutki zdrowotne w ostatnim czasie znacznie się nasiliły.

Decyzją z dnia 24 lipca 2012 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.)-/dalej: u.s.u.s./ Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawczyni umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 103.965,28 zł. w tym na:

- Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres: od IV.2005 r. do III.2006 r., V.2006 r., IX.2006 r., X.2006 r., od I.2007 r. do IV.2007 r., od IX.2007r. do III.2010r., w kwocie ogółem 82.276,44 zł., w tym z tytułu składek 55.174,84 zł, odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 19.06.2012 r. w wysokości 26.776,00 zł oraz koszty upomnienia w kwocie 325,60 zł,

- ubezpieczenie zdrowotne za okres: od III.2005 r. do IV.2006 r., X.2006 r., od I.2007 r. do IV.2007 r., od IX.2007 r. do II.2009 ., od IV.2009 r. do III.2010 r. w łącznej kwocie 14.287,85 zł, w tym z tytułu składek 9.224,85 zł, odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 19.06.2012r. w wysokości 4.799,00zł., koszty upomnienia w kwocie 264,00zł,

- Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres: od III.2006r. do IV.2006r., od IX.2006r. do X.2006r" od I.2007r. do VI.2007r., IX.2007r. do III.2010r. w łącznej kwocie 7.400,99zł., w tym z tytułu składek 4.940,19zł., odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 19.06.2012r. w wysokości 2.188,00zł., koszty upomnienia w kwocie 272,80zł

Z ustaleń organu wynikało, iż B. R. prowadziła działalność gospodarczą od 23.12.2004 r. do 31.03.2010 r. W okresie tym nie dopełniła obowiązku wynikającego z art. 46 i 47 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s., zalegając z zapłatą należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy.

Poddając ocenie zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, organ uznał, iż w przypadku wnioskodawczyni nie wystąpiła całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wskazał, że wobec dłużniczki w dniu 29.05.2012 r., Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu wdrożył postępowanie egzekucyjne zajmując rachunek bankowy. W wyniki zajęcia doszło do zbiegu egzekucji z Naczelnikiem Urzędu Skarbowego. Tytuły wykonawcze znajdujące się w posiadaniu Naczelnika Urzędu Skarbowego dotyczą okresu od 01/2007r. do 04/2007r., natomiast tytuły wykonawcze będące u Komornika Sądowego - okresu od ll/2009r. do 03/2010 r. Oznacza to, że na tym etapie nie jest możliwe stwierdzenie, czy w wyniku kontynuacji postępowania egzekucyjnego organ wyegzekwuje zaległe należności.

Ustalono ponadto, że skarżąca wykreśliła działalność gospodarczą z dniem 22.11.2011 r. i aktualnie zarejestrowana jest jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Ma na utrzymaniu troje dzieci, w tym dwoje dorosłych 23 i 24 lata, którzy aktualnie poszukują pracy. Miesięczne wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego, według oświadczenia wnioskodawczyni wynoszą ok. 900,00zł. Organ zaznaczył przy tym, iż skarżąca nie udokumentowała kosztów związanych z leczeniem po przebytych dwóch wypadkach komunikacyjnych, co tłumaczyła brakiem środków finansowych na wykupienie zaleconych recept. Rodzina skarżącej korzysta z pomocy świadczonej przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w K, w postaci zasiłku okresowego przyznanego z powodu bezrobocia na okres od 01.05.2012 r. do 30.06.2012 r. w wysokości 529,40 zł miesięcznie. Wnioskodawczyni przyznano także zasiłek celowy na pokrycie zaległości wobec Zakładu Energetycznego w kwocie 403,60 zł. W oparciu o przedłożone przez wnioskodawczynię oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej, organ stwierdził, że posiada ona zobowiązania pieniężne z tytułu: podatków (137.374,80 zł), kredytów bankowych (Bank Zachodni WBIĆ 41.610,38 zł), czynszu (ok. 20.000,00 zł) oraz u wierzycieli fizycznych (z okresu prowadzenia działalności gospodarczej - 202.750,41 zł). B. R. w oświadczeniu wskazała, że nie posiada majątku ruchomego. Nieruchomość-mieszkanie w K. przy ul. W. o powierzchni 71,80 m2, numer [...]- zabezpieczona została przez ZUS wpisem hipotecznym z dnia 15.07.2009 r. oraz 16.12.2011 r. Zakład wskazał także, że decyzją z dnia 20.04.2012r. ZUS odmówił D. R. (syn dłużniczki - lat 23), który kontynuuje naukę w bezpłatnym Liceum Ogólnokształcącym dla Dorosłych, prawa do renty rodzinnej po zmarłym ojcu, z uwagi na niespełnienie warunków do otrzymania tego świadczenia.

Organ przeanalizował następnie, czy istnieje możliwość umorzenia zadłużenia z tytułu składek pomimo braku całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.), tj. czy występuje w sprawie sytuacja powodująca, że za umorzeniem przemawia ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Sytuacje takie zostały określone w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365) - dalej jako: [rozporządzenie], a zatem wtedy, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Analizując sytuację majątkową i rodzinną wnioskodawczyni organ stwierdził, że trudności finansowe zobowiązanej, nie mogą stanowić podstawy do automatycznego umorzenia należności i podkreślił uznaniowy charakter decyzji o umorzeniu. Tym samym nie została spełniona przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, podobnie jak wymieniona w pkt 2 (klęski żywiołowe i inne nadzwyczajne zdarzenia). Odnośnie zaś przesłanki z § 3 pkt 3 organ uznał, że zobowiązana wprawdzie we wniosku o umorzenie wskazała, że w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej doznała urazu kręgosłupa w wypadkach komunikacyjnych (styczeń 2007 r. i wrzesień 2011 r.), lecz nie udowodniła, że dolegliwości zdrowotne miały wpływ na powstanie zadłużenia (dług dotyczy lat 2005-2010).

Końcowo organ podkreślił, iż opłacanie składek jest obowiązkiem przedsiębiorcy wobec państwa. Zdaniem Zakładu za odmową umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek przemawiał także interes społeczny w postaci zapewnienia dochodów budżetu państwa, z których jest zapewniana bieżąca ochrona ubezpieczeniowa. Natomiast umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z możliwości ich wyegzekwowania. Z tego względu trudności finansowe skarżącej nie mogą stanowić podstawy automatycznego umorzenia należności. Nadto, w opinii organu, umorzenie należności z tytułu składek w niniejszej sprawie naruszałoby konstytucyjną zasadę równości i sprawiedliwości. Stawiałoby to dłużniczkę w uprzywilejowanej pozycji względem płatników rzetelnie wywiązujących się ze swoich ustawowych obowiązków. Reasumując organ uznał, iż z uwagi na brak stwierdzenia nieściągalności w postępowaniu egzekucyjnym oraz posiadanie przez skarżącą majątku nieruchomego, który stanowi zabezpieczenie istniejącego długu, brak było podstaw do umorzenia wnioskowanych należności.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca zakwestionowała ocenę organu o niespełnieniu przesłanek ubóstwa, przewlekłej choroby oraz całkowitej nieściągalności. Zdaniem wnioskodawczym powyższe okoliczności istniały w chwili wydania decyzji ostatecznej. Ponadto skarżąca wskazała, że przedłożone dowody potwierdzają jej ciężką sytuację, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązaną do środków pomocy państwa. Do wniosku przedłożyła: zaświadczenie z urzędu pracy, zwolnienia lekarskie (szt. 3), skierowanie do poradni specjalistycznej; decyzję MOPS z dnia 13.07.2012r.; wynik badania z dnia 17.07.2012 r.

Dodatkowo, przed wydaniem decyzji, skarżąca, pismem z dnia 26 października 2012 r. (wpływ do organu w tym samym dniu), wniosła o włączenie do akt sprawy załączonych do pisma dokumentów, w postaci: trzech postanowień Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia 22.10.2012 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego ze względu na brak składników majątkowych, z których można prowadzić skuteczną egzekucję, orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 18.10.2012 r., wyniku badania encefalograficznego z diagnozą krwiak mózgu, informacji dla lekarza kierującego z zaleceniem leczenia specjalistycznego.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 29 października 2012 r., Nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa i art. 83 ust. 4 u.s.u.s. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W toku postępowania odwoławczego organ uzupełnił materiał dowodowy o wywiad środowiskowy przeprowadzony przez MOPS w K.. Jednocześnie Zakład uzyskał informację z Powiatowego Urzędu Pracy dotyczące okresu zarejestrowania oraz wysokości uzyskiwanego świadczenia przez skarżącą oraz P. R. Z informacji tych wynikało, iż B. R. jak i P. R. są zarejestrowane jako osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku, przy czym obie nie uczestniczyły w szkoleniach organizowanych przez urząd i nie otrzymywały ofert pracy.

Analizując tak uzupełniony materiał dowodowy Prezes ZUS zgodził się z oceną zawartą w zaskarżonej decyzji o niespełnieniu przesłanki całkowitej nieściągalności uznając, że nie może stwierdzić braku majątku, z którego można dochodzić przedmiotowych należności. Wskazał, iż należności z tytułu nieopłaconych przez skarżącą składek są objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Naczelnika Urzędu w K.. Nadto w dniu 21.03.2012 r. Dyrektor Zakładu jako organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunku bankowego w BZ WBK S.A. na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 14.09.2011 r. W wyniku zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej łączne postępowanie egzekucyjne prowadzi Komornik Sądowy. Organ zaznaczył również, że wnioskodawczyni jest właścicielem mieszkania, które stanowi zabezpieczenie należności z tytułu składek. Sąd Rejonowy w K. dokonał wpisu hipoteki przymusowej zwykłej na w/w nieruchomości wnioskodawcy. Wpisu dokonano w dniu 15.07.2009 r. oraz 16.12.2011 r. Przy czym powyższa nieruchomość stanowi również zabezpieczenie zaciągniętego przez zobowiązaną kredytu w wysokości 16 400,00 zł w Banku Zachodnim S.A. oraz zaciągniętej pożyczki w wysokości 181 000,00 zł u D. M. Dla wsparcia swego stanowiska organ przywołał wyrok WSA w Warszawie z dnia 15.12.2009r. sygn. akt V SA/Wa 969/09, w którym stwierdzono, iż postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopóki postępowanie to jest w toku nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji. Powołał się także na wyrok NSA z dnia 13.05.2009r. sygn. akt II GSK 914/08, w którym stwierdzomo, iż nie sposób się zgodzić ze stanowiskiem, że dla domagania się umorzenia należności z tytułu składek wystarcza wykazanie choćby jednej z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Jeżeli zaistnieje już tylko jedna niespełniona przesłanka, spośród wymienionych w powołanych wyżej przepisach, stanowi to przeszkodę dla wydania decyzji w przedmiocie umorzenia należności składkowych, stosownie do przepisu art. 28 ust. 2 u.s.u.s.

Rozpatrując sytuację wnioskodawczyni z punktu widzenia możliwości umorzenia zaległych składek przewidzianych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia (gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych) organ przyznał, iż sytuacja skarżącej wypełnia przesłanki wskazane w tym przepisie, co jednak nie rodziło po stronie organu obowiązku umorzenia należności. Organ ustalił, że sytuacja finansowa rodziny jest trudna, skarżąca pozostaje bez pracy i korzysta ze świadczeń pomocy społecznej. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynikało, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z trojgiem dzieci, P. i D. R. oraz nieletnim D. W. B. R. oraz jej dwoje dorosłych dzieci są zarejestrowani jako osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku. P. R. pracuje dorywczo jako kelner i wykazuje dochód w wysokości 80,00 zł a D. R. kontynuuje naukę zaocznie w LO dla Dorosłych i nie wykazuje dochodów z pracy. Rodzina zajmuje mieszkanie własnościowe, które obciążone jest kredytem hipotecznym oraz zadłużeniem czynszowym w wysokości 24.000 zł. Ponadto zobowiązana posiada zaległości z tytułu nieopłaconych rachunków za energię elektryczną z uwagi na co wielokrotnie wnioskowała o środki na ten cel w MOPS. Zobowiązana wskazała również, iż podlega leczeniu z uwagi na posiadane stany chorobowe. W karcie informacyjnej pracownik socjalny wskazał, że B. R. wniosła o świadczenie alimentacyjne na najmłodszego syna D. Postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanego do opłaty alimentów okazało się bezskuteczne w związku z powyższym skarżaca złożyła wniosek o świadczenie z funduszu alimentacyjnego oraz świadczenie rodzinne. Powyższe sprawy obecnie są w toku. Pracownik socjalny ponadto wskazał, iż dominującymi problemami w rodzinie jest bezrobocie, choroba zobowiązanej oraz fakt niepełnej rodziny. Organ ustalił, iż dochód rodziny stanowi: zasiłek okresowy przyznany skarżącej w wysokości 702,00 zł oraz dochód z pracy dorywczej P. R. w wysokości 80,00 zł (nieudokumentowany). Wskazał przy tym, iż z karty informacyjnej sporządzonej przez pracownika socjalnego MOPS wynika, że stałe obciążenia finansowe rodziny wynoszą ok. 993,00 zł, w tym: czynsz- 600,00 zł, energia elektryczna -180,00 zł, gaz- 213,00 zł. Wysokość dochodu na rodzinę wynosi 782,00 zł, natomiast na osobę w rodzinie 195,50 zł. Organ ustalił, także, że wnioskodawczym posiada zaległości dotyczące bieżących zobowiązań z tytułu nieopłaconych rachunków m.in. za energię elektryczną w wysokości 500,00 zł oraz z tytułu nieopłaconego czynszu w wysokości 24 000,00 zł. Ponadto skarżąca posiada zobowiązania w Urzędzie Skarbowym z tytułu podatków w wysokości 98.599,16 zł oraz u osób fizycznych w wysokości 181.143,81 zł. Jak wskazała wnioskodawczym powyższe zobowiązania nie są spłacane.

Mając powyższe na uwadze organ przyznał, że spłata zaległych należności mogłaby pociągnąć zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanej, jednakże umorzenie wnioskowanych należności, zdaniem organu, byłoby sprzeczne z interesem społecznym. W tym zakresie zwrócił przede wszystkim uwagę, że decyzja o umorzeniu ma charakter uznaniowy. Wskazał , że zobowiązana jest osobą w wieku produkcyjnym i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe m.in. z dwojgiem dorosłych dzieci P. oraz D. R.. Wprawdzie nikt z rodziny obecnie nie pracuje, jednakże, zdaniem Zakładu, po otrzymaniu ofert pracy sytuacja finansowa rodziny ulegnie poprawie. Ponadto córka jak również syn zobowiązanej podejmując zatrudnienie winni partycypować w kosztach utrzymania, zmniejszając tym samym obciążenia skarżącej. związane z utrzymaniem domu.

W ocenie organu nie ulegało też wątpliwości, że nie wystąpiły w sprawie okoliczności wymienione w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia (klęska żywiołowa lub inne nadzwyczajne zdarzenia). Analizując natomiast stan zdrowia wnioskodawczyni organ stwierdził, że przedłożona przez nią dokumentacja medyczna niewątpliwie potwierdza jej liczne problemy zdrowotne, jednak nie stanowi dowodu, że jest niezdolna do samodzielnej egzystencji oraz wymaga opieki osób drugich. Wyjaśnił, iż dopiero orzeczenie o ustalonym stopniu niepełnosprawności zawiera dodatkowe informacje, czy dana osoba jest zdolna do samodzielnej egzystencji czy wymaga całodobowej, systematycznej opieki osoby trzeciej. Natomiast Zakład na podstawie przedłożonej dokumentacji medycznej nie ma kompetencji do stwierdzenia, iż występujące stany chorobowe kwalifikują zobowiązaną do ustalenia stopnia niepełnosprawności. Skoro zaś skarżąca nie przedstawiła żadnego dokumentu potwierdzającego ustalony stopień niepełnosprawności brak było podstaw do stwierdzenia, że wystąpiła przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia

Końcowo organ podkreślił, iż niewątpliwie skarżąca nie uzyskuje dochodu z tytułu stosunku pracy i korzysta z pomocy MOPS oraz ma problemy zdrowotne, jednak dla możliwości umorzenia istotne znaczenie ma również okres prowadzonego postępowania egzekucyjnego wobec zobowiązanej oraz fakt, iż prowadzone postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone. Nie bez znaczenia dla sprawy ma również wiek skarżącej. W tym stanie rzeczy, zdaniem organu umorzenie zadłużenia należało uznać za przedwczesne, a z punktu widzenia interesu publicznego i zasad współżycia społecznego nie do przyjęcia. Organ podkreślił również, że przeszkodę do uwzględnienia wniosku stanowi nadto publicznoprawny charakter należności i negatywne skutki zaniechania bieżącego ich opłacania dla całego systemu ubezpieczeń społecznych. Zaznaczył przy tym, że opłacanie składek jest obowiązkiem przedsiębiorcy wobec państwa, natomiast umorzenie zaległości powoduje bezpowrotną utratę dochodów Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Organ powołał przykłady orzeczeń sądów administracyjnych potwierdzające, jego zdaniem, zasadność rozstrzygnięcia.

W skardze na tę decyzję, wnosząc o jej uchylenie w całości wraz z poprzedzającą ja decyzją organu I instancji, skarżąca zarzuciła naruszenie norm rozporządzenia MGPiPS z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu sprawy, brak zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego, brak uznania faktów uznanych za udowodnione i pominięcie istotnych dowodów w sprawie.

Uzasadniając skargę zakwestionowała ocenę organu o niespełnieniu w sprawie przesłanek: 1) ubóstwa zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek, zagrażającej jej egzystencji poprzez nie zapewnienie minimum socjalnego w zakresie , które uniemożliwia spłatę zaległości, 2) przewlekłej choroby zobowiązanej, pozbawiająca zobowiązaną możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, 3) całkowitej nieściągalności. W opinii skarżącej okoliczności potwierdzające spełnienie tych przesłanek istniały w chwili wydania decyzji ostatecznej i były istotne dla sprawy. Wskazują na to przedłożone organom przez stronę dowody, potwierdzające naprawdę ciężką sytuację wnioskodawczyni, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez wnioskodawczynię pozbawionej możliwości zaspokajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych ze środków pomocy państwa. Zarzuciła, iż rozpoznając ponownie jej wniosek organ odwoławczy pominął istotne dla sprawy dowody w postaci: postanowień Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia 19.10.2012 r. (doręczonego organowi w dniu 26.10.2012 r.) o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 19.10.2012 r., wyniku badania elektroencefalograficznego z diagnozą krwiak mózgu i epilepsja, informacji dla lekarza kierującego z zaleceniem leczenia specjalistycznego. W tym zakresie skarżąca wyjaśniła, że w przeprowadzonej rozmowie telefonicznej z pracownikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Opolu mgr A. W., zajmującą się przedmiotową sprawą, wskazała na dodatkowe dowody istotne dla sprawy. Jednocześnie ustaliła z tą osobą, że prześle przedmiotowe dowody w dniu 26.10.2012 r. za pośrednictwem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w K. na wskazany przez nią Referat ULG i Umów pok. [...] w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych w Opolu. Dodatkowo, skarżąca podniosła, iż także Komornik Sądowy wydał wobec niej postanowienie z dnia 31.10.2012 r. [...] o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wszczętego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w Opolu przeciwko skarżącej - wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji, załączając jako dowód opisane postanowienie. W dalszej kolejności skarżąca powołała okoliczności dotyczące jej sytuacji majątkowej i zdrowotnej. Wskazała, iż zaprzestała wykonywania prowadzonej działalności gospodarczej, która stanowiła jedyne źródło utrzymania, a powodem likwidacji działalności była częsta nieobecność w placówce handlowej (zamknięcie sklepu) na skutek choroby spowodowanej wypadkiem samochodowym. Następstwem doznanych obrażeń u skarżącej była utrata zdolności do pracy oraz zwiększenie się potrzeb finansowych związanych z leczeniem skutków wypadku, które były konieczne, aby mogła wykonywać podstawowe czynności życiowe i zapewnić byt trójce dzieci. Tym bardziej że była i nadal jestem jedynym żywicielem rodziny a proces leczenia jest długotrwały. Skarżąca nie ma możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności z tytułu składki na ubezpieczenie zdrowotne, a tym samym straciła możliwość kontynuowania leczenia w publicznej służbie zdrowia i nie stać jej na dokonanie wydatków, które jednak są konieczne do kontynuowania leczenia. Jako dowód skarżąca załączyła do skargi dokumentację medyczną. Nadto zarzuciła, iż również w tym przypadku organ pominął złożony przez nią dowód i nie uwzględnił faktu, że w dniu 18.10.2012 r. Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności wydał orzeczenie zaliczając skarżącą do osób niepełnosprawnych.

W ocenie skarżącej do wydania zaskarżonej decyzji doszło niezgodnie z zasadą prawdy obiektywnej określoną w art. 77 § 1 k.p.a., gdyż stan faktyczny sprawy przemawia za stwierdzeniem spełnienia przesłanek umorzenia, w szczególności wskazanych w art. 28 ust 3 pkt 5 u.s.u.s. i § 3 pkt 1 i 3 rozporządzenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Z kolei z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r. poz. 270) - dalej jako: [p.p.s.a.] wynika, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogłoby ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność w przypadku określonym w art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie przy tym z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia powyższych kryteriów a nadto mając na uwadze brak związania zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.) Sąd uznał, że została ona podjęta z naruszeniem przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W kontrolowanej sprawie podstawę do analizy zasadności żądania strony o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne stanowiły prawidłowo przywołane przez organy przepisy art. 28 ust. 1 i ust. 3 oraz ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365).

W art. 28 ust. 1 u.s.u.s. przewidziano możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2) lub - w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek - również mimo braku całkowitej nieściągalności w przypadkach określonych w powołanym wyżej rozporządzeniu MGPiPS z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. Prawo upadłościowe i naprawcze,

3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacja podatkowa,

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

5. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

6. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

7. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zatem wskazany przepis dotyczy jedynie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, co odnosi się do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy. Szczegółowe przesłanki umorzenia należności w oparciu o wskazany przepis zostały określone w § 3 powołanego wyżej rozporządzenia.

W przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust.1, ust. 2 i ust. 3a w związku z § 3 rozporządzenia mamy do czynienia z uznaniem administracyjnym, bowiem ustawodawca w ust.1 art. 28 wyraźnie wskazuje, że należności te "mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład". Takiego samego formułowania ustawodawca użył w art. 28 ust. 2 i 3a u.s.u.s. Zatem regulując kwestię umorzenia należności z tytułu składek ustawodawca przesądził, że decyzja Zakładu ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że organ ten, nawet w przypadku ustalenia, że spełniona jest którakolwiek z przesłanek z ust. 2 art. 28 u.s.u.s. lub wymieniona w § 3 rozporządzenia, nie ma obowiązku umorzenia zadłużenia. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia wyraża się w tym, iż organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia istnienia przesłanki prowadzącej do umorzenia uwzględnić wniosek lub odmówić umorzenia należności. Oznacza to, że dopiero w przypadku stwierdzenia zaistnienia przesłanek umorzenia (nieściągalności) organ zyskuje swobodę wyboru, czy ulgi udzielić, czy też nie. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 k.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a) oraz jego oceny (art. 80 k.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Dowolność tę wyklucza również brzmienie art. 6 k.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.

Z kolei sądowej kontroli legalności takiej decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. Kontrola ta dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów k.p.a. reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę. W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie sposób rozstrzygnięcia będący wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa wyżej. Obowiązkiem Sądu jest dokonanie oceny, czy organ prawidłowo ustalił, że przesłanki umorzenia zostały spełnione, lub że żadna z nich w stanie faktycznym sprawy nie występuje. Natomiast o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, rozstrzyga organ administracji publicznej.

Sąd podkreśla, że w szczególności decyzje odmowne (negatywne) dla wnioskodawcy powinny być przekonująco i jasno uzasadnione zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi zatem wynikać między innymi, iż organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy dowodów lub nie dokonał ich oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Sąd orzekający w niniejszej sprawie, w pełni podziela pogląd wyrażony przez WSA w Warszawie w wyroku z dnia 30.01.2008 r. V SA/Wa 2495/07, iż fakultatywny charakter umorzenia nie uzasadnia odstąpienia od prowadzenia postępowania dowodowego oraz braku ustosunkowania się do zarzutów strony. W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że przy wydawaniu tego rodzaju decyzji organ jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero przeprowadzona w ten sposób analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym.

Jedną z kluczowych zasad postępowania administracyjnego jest zasada prawdy obiektywnej, z której wynika obowiązek organu administracji publicznej wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą, aby w ten sposób zrekonstruować stan faktyczny będący podstawą do trafnego zastosowania przepisów prawa. Zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. organ obowiązany jest do podejmowania wszelkich kroków dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

Z kolei w myśl art. 107 § 1 zdanie pierwsze k.p.a. decyzja powinna zawierać m.in. powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, uzasadnienie faktyczne i prawne, pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie, podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji. Stosownie do § 3 tego przepisu uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Konieczność właściwego uzasadnienia decyzji wiąże się z zawartą w art. 11 k.p.a. zasadą przekonywania, zgodnie z którą organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Takim elementem decydującym o przekonaniu strony co do trafności rozstrzygnięcia a zarazem przedstawiającym tok rozumowania organu jest uzasadnienie decyzji, stanowiące jej integralny element. Zasada przekonywania nie zostanie natomiast zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy. Wszelkie okoliczności i zarzuty strony, a zwłaszcza te, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, muszą być rzetelnie omówione i wnikliwie przeanalizowane przez organ rozpatrujący sprawę. Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 15.12.1995r. sygn. akt SA/Lu 2479/94, "Jednym z istotnych czynników wpływających na umocnienie praworządności w administracji jest obowiązek organów administracyjnych należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, którymi kierowały się te organy w toku załatwiania spraw. Motywy te powinny znaleźć swój wyraz także w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji, bowiem strony mają prawo znać argumenty i przesłanki podejmowanych decyzji. Bez zachowania tego elementu decyzji strony nie mają możliwości obrony swoich słusznych interesów oraz prowadzenia polemiki z organem - zarówno w odwołaniu, jak też w skardze do Sądu. Niezależnie od powyższego, uzasadnienie stanowi jeden z warunków sine qua non skutecznej kontroli decyzji administracyjnych. Prawidłowe uzasadnienie decyzji ma - zdaniem Sądu - nie tylko znaczenie prawne, ale i wychowawcze, bowiem pogłębia zaufanie uczestników postępowania do organów administracyjnych". (publ. na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl jak i pozostałe cytowane poniżej orzeczenia). Poza tym uzasadnienie decyzji pozwala na dokonanie oceny, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z uzasadnienia decyzji powinno wynikać, jakimi przesłankami kierował się organ, a zwłaszcza czy nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy dowodów lub czy nie dokonał ich oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego.

Odnosząc te rozważania do realiów rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdza, że w zaskarżonej decyzji organ dokonał niewyczerpujących ustaleń faktycznych w zakresie przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i dotyczących całkowitej nieściągalności spornego zobowiązania publicznoprawnego. Rozpatrując wniosek skarżącej o ponowne rozpoznanie sprawy Prezes ZUS uznał, że żaden z warunków określonych w ust. 3 art. 28 u.s.u.s. nie jest spełniony, gdyż w dacie wydania skarżonej decyzji postępowanie egzekucyjne przeciw skarżącej było jeszcze w toku a nadto należności z tytułu składek ubezpieczeniowych były przedmiotem zabezpieczenia hipoteką przymusową na nieruchomości skarżącej.

W ocenie Sądu powyższe ustalenia organu rentowego, iż w przypadku skarżącej nie zachodził żaden z enumeratywnie wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s przypadków całkowitej nieściągalności, pozostają w sprzeczności ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Jak wynika bowiem z akt sprawy, skarżąca w dniu 26 października 2012 r. (o czym bezspornie świadczy pieczęć Zakładu), tj. na trzy dni przed wydaniem zaskarżonej decyzji, złożyła w Inspektoracie ZUS w K. pismo, w którym domagała się włączenia do akt sprawy załączonych do pisma dokumentów. Wśród tych dokumentów znajdowały się trzy postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 19.10.2012 r. o umorzeniu prowadzonego wobec skarżącej postępowania egzekucyjnego z uwagi na brak składników majątkowych, z których można prowadzić skuteczną egzekucję. W dacie orzekania przez organ ponownie rozpoznający sprawę nie istniały też żadne przeszkody do zapoznania się z treścią złożonych przez stronę dokumentów, zwłaszcza, iż jak wskazuje skarżąca , o fakcie dostarczenia nowych, istotnych w sprawie dowodów poinformowała telefonicznie inspektora ZUS zajmującego się sprawą. Zatem, nawet jeśli wpływ tych dokumentów do rozpoznającego sprawę oddziału ZUS w Opolu nastąpił dopiero w dniu 30.10.2012 r. (zgodnie z pieczęcią Zakładu) to dysponując wcześniej informacją o nowych dowodach, organ winien wpierw zapoznać się z ich treścią a dopiero następnie wydać decyzję. Pośpiech z jakim organ wydał rozstrzygnięcie przed rozpatrzeniem istotnych w sprawie dowodów jest tym bardziej niezrozumiały, iż postanowieniem z dnia 05.10.2012 r. Zakład, na podstawie art. 123 par. 2 i art. 36 K.p.a. wyznaczył nowy termin załatwienia wniosku skarżącej do dnia 9 listopada 2012 r. Nie ulega zatem wątpliwości, że Prezes ZUS, orzekając w dniu 29 października 2012 r. jako organ ponownie rozpatrujący sprawę merytorycznie, winien uwzględnić fakt wydania postanowień Naczelnika Urzędu Skarbowego umarzającego prowadzoną wobec skarżącej egzekucję. Przy czym dla możliwości zapoznania się organu z tymi dowodami decydujące znaczenie ma data złożenia przez skarżącą omawianych postanowień w Inspektoracie w K. (26.10.2012 r.), która to data miała miejsce jeszcze przed wydaniem rozstrzygnięcia w sprawie. Kwestią natomiast organu jest zapewnienie terminowości przepływu dokumentów pomiędzy poszczególnymi jednostkami . Pominięcie zatem tego dowodu stanowi o istotnej wadliwości zaskarżonej decyzji, powodując, że została ona oparta na niepełnym materiale dowodowym. Organ nie rozważył bowiem konsekwencji prawnych i faktycznych wnikających z ww. postanowień Naczelnika Urzędu Skarbowego w świetle art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Obowiązek wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego polega na dokładnym zapoznaniu się z tym materiałem, ustosunkowaniu się do każdego ze zgromadzonych w sprawie dowodów z uwzględnieniem wzajemnych powiązań między nimi, aby uzyskać jednoznaczność ustaleń faktycznych i prawnych. Negatywne konsekwencje zaniedbania należących do organu czynności dowodowych nie mogą obciążać strony. Wykonanie obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego winno odbywać się z uwzględnieniem norm wynikających z przepisów prawnych o charakterze proceduralnym. W tym stanie rzeczy Sąd stwierdza, że skoro istotny dla sprawy dowód, wymieniony wprost w ustawie jako przesłanka całkowitej nieściągalności, nie był przedmiotem ustaleń i oceny organów, to tego rodzaju naruszenie przepisów postępowania (art. 7, art. 77 k.p.a.) mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż organ orzekał na podstawie niepełnego materiału dowodowego, na podstawie którego stan faktyczny nie mógł być prawidłowo ustalony. To zaś powoduje, że nie można ocenić, czy przepisy prawa materialnego zostały prawidłowo zastosowane. Doszło w ten sposób również do naruszenia art. 80 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Wskazać przy tym należy, że Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie podziela poglądu wyrażonego w przytoczonym przez organ wyroku NSA z dnia 13.05.2009 r. II GSK 914/08 o konieczności łącznego spełnienia wszystkich przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. dla uznania, że zachodzi całkowita nieściągalność. Sprzeciwia się temu charakter przesłanek w tym przepisie opisanych (np. śmierć dłużnika czy też zakończenie postępowania upadłościowego). Oznacza to, iż orzekając w przedmiocie umorzenia należności organ jest obowiązany rozpoznać wniosek w oparciu o wszystkie znajdujące zastosowanie do tej należności przesłanki umorzenia wskazane w tym przepisie. W tym kontekście okoliczność, że należności z tytułu składek zostały zabezpieczone hipoteką przymusową na nieruchomości należącej do skarżącej nie zwalniała organu z obowiązku zbadania istnienia innych opisanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. kryteriów składających się na pojęcie całkowitej nieściągalności. Należy też zauważyć, że stwierdzając, iż w przypadku skarżącej nie zachodzi stan całkowitej nieściągalności organ nie wskazał, który konkretnie z zacytowanych w uzasadnieniu decyzji sześciu punktów art. 28 ust. 3 u.s.u.s. stanowił materialnoprawną podstawę dokonanej oceny o braku całkowitej nieściągalności, co samo w sobie stanowiło naruszenie art. 107 k.p.a. poprzez brak właściwego uzasadnienia prawnego.

Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę stwierdza również, że weryfikacja sposobu przeprowadzenia przez organy postępowania dowodowego w zakresie przesłanek wynikających z § 3 ust. 1 rozporządzenia prowadzi do wniosku, iż było ono przeprowadzone wadliwie. Organ nie rozważył bowiem w sposób należyty wszystkich okoliczności sprawy, a podejmując rozstrzygnięcie działał arbitralnie, naruszając nakaz właściwego wyważenia interesu publicznego i słusznego interesu strony.

Formułując w art. 28 ust 3a u.s.u.s przesłankę umorzenia pomimo braku całkowitej nieściągalności ustawodawca odesłał do rozporządzenia wykonawczego, zobowiązując Ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego do określenia w tym rozporządzeniu przesłanek uzasadniających umorzenie, w oparciu o przesłankę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych. W rozporządzeniu wskazano, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Jest to katalog otwarty, co oznacza możliwość umorzenia również w sytuacji, gdy nie zachodzi żaden z przypadków wymienionych w rozporządzeniu, ale istnieje przesłanka ważnego interesu zobowiązanego, który ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny.

Dokonując oceny sytuacji skarżącej Prezes ZUS stwierdził, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązaną i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a zatem wystąpiła przesłanka określona w § 3 pkt 1 rozporządzenia, jednak działając na zasadach uznania administracyjnego, odmówił umorzenia wnioskowanych należności. W opinii organu, ze względu na fakt, że toczące się wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone, umorzenie zadłużenia należy uznać za przedwczesne, a z punktu widzenia interesu publicznego i zasad współżycia społecznego nie do przyjęcia. Organ zwrócił również uwagę, że wiek skarżącej nie wyklucza podjęcia przez nią pracy i istnieje możliwość poprawy sytuacji finansowej rodziny przez podjęcie pracy przez dwójkę jej dorosłych dzieci.

W tym miejscu wskazać należy, iż uznanie administracyjne nakłada na organ szczególny obowiązek stosowania norm prawa materialnego łącznie z wyrażoną w art. 7 K.p.a. zasadą uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Przy czym podjęcie rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego wymaga, by interes społeczny i słuszny interes obywatela (często sprzeczne) zostały należycie wyważone. Przepis art. 7 k.p.a. nie ustala hierarchii wskazanych interesów ani też nie określa zasad rozstrzygania konfliktów między nimi. Ustawodawca przyjmuje regułę, zgodnie z którą obydwa te interesy podlegają równorzędnej ochronie bez dominacji któregokolwiek z nich. Oznacza to, że w każdym przypadku działający organ ma obowiązek wskazać, o jaki interes ogólny (publiczny) chodzi i udowodnić, iż jest on na tyle ważny i znaczący, że bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywateli.

Lektura uzasadnienia zaskarżonej decyzji wskazuje, iż nie podano praktycznie żadnych okoliczności mogących uzasadniać w niniejszej sprawie zdecydowany prymat interesu ogólnospołecznego nad interesem jednostkowym. Zawarte w uzasadnieniu rozstrzygnięcia wywody organu, mające być wyrazem wyważenia interesu społecznego i interesu skarżącej mają charakter ogólnikowych stwierdzeń, bez odniesienia się do warunków konkretnej sprawy. Organ nie wyjaśnił dlaczego umorzenie składek skarżącej należało uznać za nie do przyjęcia z punktu widzenia interesu publicznego i zasad współżycia społecznego. Nie można przy tym zaakceptować stwierdzenia organu, iż nie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia był wiek skarżącej. Stwierdzenie to nie zostało bowiem poprzedzone jakimikolwiek ustaleniami co do kwalifikacji zawodowych skarżącej i faktycznych możliwości podjęcia przez nią zajęć zarobkowych oraz nie zostało odniesione do kwestii złego stanu jej zdrowia. Również stwierdzenie, że możliwa jest poprawa sytuacji finansowej w rodzinie skarżącej poprzez podjęcie pracy przez dwójkę jej dorosłych dzieci opiera się na zdarzeniach przyszłych i niepewnych i jako takie nie może zostać zaakceptowane.

Warto w tym miejscu wskazać, iż w sądownictwie administracyjnym aprobatę znalazł pogląd, podzielany w całości przez sąd rozpatrujący niniejszą sprawę, stanowiący, iż "sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (...). Norma prawna, która dopuszcza umorzenie należności w uzasadnionych przypadkach, mimo braku ich całkowitej nieściągalności, wobec permanentnie niezadowalającego stanu finansów ubezpieczeń społecznych, nie znalazłaby w praktyce w ogóle zastosowania. Takie rozumienie byłoby natomiast sprzeczne ze społeczną funkcją omawianej instytucji" (zob. wyrok WSA w Warszawie z 17.12.2007 r. sygn. V SA/Wa 2549/07 wyrok NSA z 20.03.2007 r. II GSK 345/06, wyrok NSA z 21.11.2012 r. II GSK 1625/11):

Biorąc zatem pod uwagę fakt, że skarżąca z rodziną obecnie utrzymuje się dzięki korzystaniu ze środków pomocowych, trudno przyjąć, że wyegzekwowanie od niej zaległych należności będzie pozostawać w zgodzie z interesem publicznym i słusznym interesem obywatela. W rezultacie stwierdzić należy, że dokonana w zaskarżonej decyzji ocena, czy w wyniku spłaty zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanej i jej rodziny, została przeprowadzona w sposób niepełny i powierzchowny, co narusza przepis art. 107 § 3 k.p.a.

Jeśli chodzi o trzecią wymienioną w pkt 3 ust. 1 § 3 rozporządzenia przyczynę umożliwiającą umorzenie należności pomimo braku całkowitej ich nieściągalności, tj: przewlekłej choroby zobowiązanej lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązaną możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, Sąd stwierdza, że organ nie rozważył w sposób należyty wszystkich okoliczności sprawy.

Także bowiem w tym przypadku organ pominął przedłożony przez stronę, za pismem z dnia 26 października 2012 r., dowód w postaci orzeczenia o stopniu niepełnosprawności skarżącej. Dowód ten, jak wskazuje sam organ, zawiera dodatkowe informacje czy dana osoba jest zdolna do samodzielnej egzystencji i stanowi kluczowe znaczenie dla oceny wystąpienia tej przesłanki. Wskutek pominięcia tego dowodu doszło do ustaleń opartych na nie w pełni rozpatrzonym materiale dowodowym. W konsekwencji nieprzeprowadzenie gruntownej analizy materiału dowodowego powodowało naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tym samym wniosek o niespełnieniu przesłanki opisanej w § 3 pkt 3 rozporządzenia uznać należy za przedwczesny.

Reasumując Sąd stwierdza, iż przy wydawaniu zaskarżonej decyzji doszło do naruszenia zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 k.p.a., bowiem część dowodów zgromadzonych w sprawie nie została poddana analizie z punktu widzenia przesłanek zawartych w przepisie stanowiącym podstawę decyzji. Ponadto organ odmawiając umorzenia należności nie odniósł się do relacji zachodzących w niniejszej sprawie między słusznym interesem strony, a interesem publicznym, do czego także był zobligowany treścią art. 7 k.p.a. Organ naruszył ponadto art. 107 k.p.a., sporządzając uzasadnienie, które nie zawiera właściwego uzasadnienia faktycznego i prawnego.

W ponownie przeprowadzonym postępowaniu Prezes Zakładu obowiązany będzie w pierwszej kolejności rozważyć w ramach uznania administracyjnego konsekwencje prawne wnikające z postanowień Naczelnika Urzędu Skarbowego w świetle art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Organ powinien również przeprowadzić rzetelną analizę sytuacji skarżącej z uwzględnieniem prawidłowego wyważenia interesu publicznego oraz słusznego interesu indywidualnego strony, mając przy tym na uwadze to, że działania, których skutkiem może być doprowadzenie zobowiązanej do stanu ubóstwa i konieczności zwrócenia się o wsparcie z systemu pomocy społecznej z pewnością nie leżą w interesie publicznym. Równocześnie mając na względzie przesłankę umorzenia określoną w § 3 pkt 3 rozporządzenia Sąd wskazuje, że w ponownie przeprowadzonym postępowaniu zajdzie konieczność poczynienia dokładnych ustaleń faktycznych z uwzględnieniem przedłożonego przez stronę dowodu w postaci orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.

Powyższe musi znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, w którym organ, poza wyjaśnieniem podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa będzie obowiązany odnieść się do wszystkich zgromadzonych w sprawie dowodów i dokonać ich analizy z punktu widzenia materialnoprawnej podstawy rozstrzygnięcia.

Mając powyższe rozważania na względzie Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., orzekając o jej niewykonywaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku na podstawie art. 152 tej ustawy.