Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 594/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2015-04-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 2 pkt 1, pkt 2, pkt 4, art. 16 ust. 6, art. 20 ust. 3
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Janowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Jeżewska Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Protokolant St. sekretarz sądowy Joanna Szyndrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 26 czerwca 2014 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu decyzją z dnia 26 czerwca 2014 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r. poz. 267, ze zm.- zwanej w dalszej części uzasadnienia K.p.a.), po rozpatrzeniu odwołania M. T. utrzymało w mocy decyzję Kierownika Wydziału ds. Dłużników Alimentacyjnych i Egzekucji Miejskiego Centrum Świadczeń Rodzinnych w Opolu - działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta Opola - z dnia 29 stycznia 2014 r. orzekającą o obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w postaci zasiłku pielęgnacyjnego wypłaconych stronie za okres od 1 lipca 2007 r. do 31 sierpnia 2013 r. w kwocie 11.322,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi.

Wniesienie skargi poprzedziło postępowanie o następującym przebiegu:

Decyzją z dnia 23 marca 2007 r., nr [...] - działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Opola - Inspektor Wydziału Świadczeń Socjalnych, przyznał M. T. zasiłek pielęgnacyjny na okres od dnia 1 marca 2007 r. do dnia 31 grudnia 2008 r. w kwocie 153, 00 zł miesięcznie. W wyniku kolejnego wniosku, decyzją z dnia 16 stycznia 2009 r., nr [...], organ przyznał stronie prawo do zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 153,00 zł miesięcznie bezterminowo począwszy od dnia 1 stycznia 2009 r. Wnioskując o to świadczenie M. T. oświadczył, że nie pobiera zasiłku pielęgnacyjnego w innej instytucji i nie jest uprawniony do dodatku pielęgnacyjnego, oraz że zobowiązuje się do niezwłocznego poinformowania organu wypłacającego zasiłek pielęgnacyjny o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego (K. nr 21 akt adm. i K. nr 24 akt adm.). Następnie, w związku z uzyskaniem w dniu 23 sierpnia 2013 r. decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Opolu (dalej również jako ZUS) z dnia 11 lipca 2007 r., z której wynikało, że M. T. przy rencie z tytułu całkowitej niezdolności do pracy pobiera dodatek pielęgnacyjny, organ postanowieniem z dnia 23 września 2013 r. wznowił z urzędu postępowanie w celu ustalenia prawa strony do świadczeń rodzinnych, a następnie decyzją z dnia 23 października 2013 r., nr [...], uchylił decyzję własną z dnia 16 stycznia 2009 r. przyznającą M. T. zasiłek pielęgnacyjny bezterminowo począwszy od 1 stycznia 2009 r. i jednocześnie odmówił przyznania tego świadczenia stronie. W dalszej kolejności, pismem z dnia 29 października 2013 r. organ z urzędu wszczął postępowanie w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego, o czym poinformował M. T. Następnie pismem z tej samej daty organ pierwszoinstancyjny, powołując jako podstawę prawna swego działania art. 25 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, zwrócił się do ZUS w Opolu o podanie daty decyzji przyznającej po raz pierwszy dodatek pielęgnacyjnych M. T. W odpowiedzi, ZUS poinformował organ I instancji, iż powyższe świadczenie przyznano stronie w decyzji z dnia 3 lipca 2007 r. a ww. pobiera dodatek pielęgnacyjny od dnia 1 maja 2007 r. (pismo z dnia 5 grudnia 2013 r.- K. nr 9 akt adm.).

Decyzją z dnia 9 grudnia 2013 r., nr [...], Kierownik Wydziału Świadczeń Miejskiego Centrum Świadczeń w Opolu, działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Opola, na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 1, pkt 2 i pkt 4 w zw. z art. 16 ust. 6, art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., nr 139, poz. 992, ze zm.) stwierdził, że wypłacony M. T. zasiłek pielęgnacyjny za okres od dnia 1 lipca 2007 r. do dnia 31 sierpnia 2013 r. w łącznej kwocie 11.322,00 zł jest nienależnie pobranym świadczeniem rodzinnym.

Kolejną decyzją z dnia 29 stycznia 2014 r., nr [...], Kierownik Wydziału ds. Dłużników Alimentacyjnych i Egzekucji Miejskiego Centrum Świadczeń Rodzinnych w Opolu, działając na podstawie art. 104 K.p.a. oraz art. 30 ust. 1 i 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1456 – zwanej dalej ustawą), zobowiązał M. T. do zwrotu świadczeń nienależnie pobranych ustalonych decyzją z dnia 9 grudnia 2013 r. w wysokości 11.322,00 zł wraz z należnymi odsetkami ustawowymi, wynoszącymi na dzień wydania decyzji 5.063,45 zł. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że decyzją z dnia 9 grudnia

2013 r., świadczenie pielęgnacyjne wypłacone stronie od 1 lipca 2007 r. do 31 sierpnia 2013 r. w łącznej wysokości 11.322,00 zł zostało uznane za świadczenie nienależnie pobrane. Przepis art. 30 ust. 1 i 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne jest zobowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są zaś naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia ich spłaty.

W odwołaniu od powyższej decyzji M. T. podniósł, że przyznanie i wypłata zasiłku pielęgnacyjnego nastąpiło wyłącznie z inicjatywy Miejskiego Centrum Świadczeń w Opolu, a świadczeniodawca miał wgląd co do innych wypłacanych na jego rzecz świadczeń. Wskazał, że wskutek wypadku komunikacyjnego jest w wysokim stopniu niepełnosprawny i wymaga opieki oraz zabiegów rehabilitacyjnych, dlatego też jego konsternację wzbudziły kierowane przez organ I instancji wezwania do osobistego stawiennictwa w siedzibie organu. W ocenie odwołującego, należności za okres od dnia 1 lipca 2007 r. do dnia 31 grudnia 2010 r. uległy przedawnieniu na podstawie art. 30 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zaś Miejskie Centrum Świadczeń w Opolu nie poinformowało go o istotnych okolicznościach prawnych mających wpływ na obowiązek zwrotu. Zarzucił też, że w dacie wniesienia odwołania przedawnieniu uległy również świadczenia za okres do lutego 2011 r. W zakresie pozostałych należności M. T. ze względu na swoją szczególną w stosunku do innych świadczeniobiorców sytuację osobistą wniósł o ich umorzenie wraz z odsetkami.

W wyniku rozpoznania odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu, opisaną na wstępie decyzją z dnia 26 czerwca 2014 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszoinstancyjnego. W uzasadnieniu decyzji organ zrelacjonował przebieg dotychczasowego postępowania w sprawie, po czym omówił przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych regulujące zasady zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Kolegium podkreśliło także, iż decyzja o zwrocie nienależnych świadczeń nie ma charakteru uznaniowego i nie zależy od woli stron postępowania. Przeciwnie, determinowana jest przepisami prawa, co oznacza, że przy spełnieniu określonych warunków ustawowych organ zobowiązany jest do określonego działania. Zaskarżona decyzja jest zatem następstwem wcześniejszej decyzji, której strona nie kwestionowała, tj. decyzji Kierownika Wydziału Świadczeń Miejskiego Centrum Świadczeń w Opolu z dnia

9 grudnia 2013 r., nr [...], uznającej, że wypłacony M. T. zasiłek pielęgnacyjny za okres od 1 lipca 2007 r. do 31 sierpnia 2013 r. w łącznej kwocie 11.322,00 zł jest nienależnie pobranym świadczeniem rodzinnym.

W decyzji tej organ I instancji ustalił, iż M. T. ma przyznane decyzją ZUS prawo do dodatku pielęgnacyjnego od miesiąca maja 2007 r. W sprawie zaistniała zatem sytuacja powodującą ustanie prawa do świadczeń rodzinnych, wymieniona w

art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, uzasadniająca uznanie wypłaconych świadczeń za nienależnie pobrane, natomiast w zakresie świadczenia obejmującego okres od 1 stycznia 2009 r. do 31 sierpnia 2013 r. miała miejsce sytuacja opisana w art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ odwoławczy wskazał również, że kwoty świadczeń rodzinnych nienależnie pobranych podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. Wyjaśnił także, iż należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna. W stanie faktycznym niniejszej sprawy decyzja z dnia 9 grudnia 2013 r., stała się ostateczna

30 grudnia 2013 r., zatem od tej daty należy liczyć trzyletni termin przedawnienia nienależnie pobranych świadczeń wynikających z tej decyzji. W końcowym fragmencie decyzji organ poinformował stronę o możliwości złożenia wniosku do organu pierwszej instancji o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz

z odsetkami w całości lub w części lub o odroczenie terminu ich płatności, bądź też o rozłożenie tej kwoty na raty, co wynika z treści art. 30 ust. 9 ustawy. W skardze na powyższą decyzję M. T. podniósł zarzut naruszenia prawa materialnego i procesowego. W zakresie zarzutu naruszenia prawa materialnego wskazał na art. 6 pkt 16 w zw. z art. 98 i art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej poprzez uznanie, że świadczenie podlegające zwrotowi uzyskał na podstawie nieprawdziwych informacji lub w okolicznościach niepowiadomienia organu opieki społecznej o zmianie sytuacji materialnej i osobistej oraz brak rozważenia przez organ możliwości odstąpienia od żądania zwrotu. W zakresie zarzutu naruszenia prawa procesowego, wskazał na przepisy art. 6, 7, 8, 10 § 1 i 16 K.p.a., poprzez ich niezastosowanie a także zarzucił sprzeczność pomiędzy osnową decyzji a jej uzasadnieniem. Skarżący ponowił nadto zarzut przedawnienia pobranego świadczenia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu podtrzymało argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Odnosząc się do zarzutów skarżącego organ stwierdził, że decyzja zobowiązująca do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych jest konsekwencją funkcjonowania w obrocie decyzji uznającej świadczenie za nienależnie pobrane, której to decyzji strona nie zaskarżyła. Kolegium dowodziło, że skoro decyzja z dnia 9 stycznia 2013 r. stała się ostateczna 30 grudnia 2013 r. (tj. 14 dni po jej doręczeniu) to od tej daty należy liczyć trzyletni termin przedawnienia nienależnie pobranych świadczeń wynikających z tej decyzji. Pismem procesowym z dnia 10 grudnia 2014 r. skarżący złożył wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, powołując się na swoją sytuację osobistą, a to niepełnosprawność oraz trudności związane z prowadzeniem codziennych spraw życiowych.

Postanowieniem z dnia 29 stycznia 2015 r., sygn. akt II SA/Op 594/14 Referendarz sądowy WSA w Opolu ustanowił skarżącemu radcę prawnego.

W uzupełnieniu skargi, ustanowiony w sprawie pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z skarżącemu z urzędu. Dodatkowo pełnomocnik zakwestionował sposób ustalenia i naliczenia odsetek ustawowych od nienależnie pobranych świadczeń za okres do dnia 31 sierpnia 2013 r. Z ostrożności procesowej podtrzymał zarzut przedawnienia odsetek za okres wcześniejszy niż 3 lata przed wydaniem decyzji ostatecznej zobowiązującej stronę do zwrotu nienależne pobranych świadczeń rodzinnych. W ocenie pełnomocnika, za uchyleniem zaskarżonych decyzji przemawia wadliwe ustalenie i naliczenie odsetek ustawowych od nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego. Argumentował, że nie doszło tu jednak do ich przedawnienia, lecz nieprawidłowego - niezgodnego z dyspozycją art. 30 ust. 8 ustawy z dnia

28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - ustalenia terminu początkowego ich naliczania i w konsekwencji nieprawidłowego ustalenia ich wysokości. Organ administracyjny orzekając o obowiązku zwrotu świadczenia wraz z odsetkami, błędnie uznał, że początkową datą naliczenia odsetek od pobranego świadczenia rodzinnego jest każdorazowo pierwszy dzień miesiąca następującego po wypłacie miesięcznej transzy świadczenia. Tym samym organ dokonał w sposób nieuprawniony, podziału jednego świadczenia, jakim jest zasiłek pielęgnacyjny, na kilkadziesiąt mniejszych świadczeń. Co szczególnie istotne, podział ten, zdaniem organu, funkcjonuje wyłącznie do celu ustalenia wysokości odsetek, nie ulega bowiem wątpliwości, że decyzja organu orzeka o obowiązku zwrotu jednego świadczenia w ściśle określonej kwocie. W ocenie pełnomocnika, za każdy dzień zwłoki dłużnika w wykonaniu obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, organ - wierzyciel, ma tytuł żądać odsetek ustawowych. Jednakże w ramach jednego świadczenia, choćby było świadczeniem wypłacanym okresowo, organ może wydać tylko jedną decyzję. Wynika to z faktu, iż wnioskodawcy przyznano jedno świadczenie, które przestało być wypłacane z dniem

31 sierpnia 2013 r. Z tego też względu odsetki ustawowe za zwłokę powinny być naliczane począwszy od dnia 1 września 2013 r.

Na rozprawie pełnomocnik skarżącego podtrzymał skargę i zarzuty w niej zawarte. Akcentował, że świadczenie zostało przez skarżącego w całości "zużyte",

a jest to wysoka kwota, która narastała z kolejnymi miesiącami. Powołując się na zasady współżycia społecznego, wywodził, że należałoby uchylić zaskarżoną decyzję, stosując art. 410 i art. 411 K.c.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd administracyjny zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647) sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tego artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje, zatem sprawę rozstrzygniętą w zaskarżonej decyzji ostatecznej z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa. Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze zm.- zwanej dalej P.p.s.a.), uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przeprowadzone w tym trybie badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ nie można organom administracji publicznej skutecznie zarzucić, iż przy rozstrzyganiu sprawy naruszyły obowiązujące przepisy prawa materialnego lub procesowego skutkujące uchyleniem zaskarżonego rozstrzygnięcia. W ocenie Sądu, organy administracji obu instancji wyczerpująco wyjaśniły stan faktyczny sprawy będący podstawą rozstrzygnięcia, dokonały należytej oceny zgromadzonego w niej materiału dowodowego oraz prawidłowo zastosowały obowiązujące przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Na wstępie przypomnieć należy, iż przedmiotem skargi jest decyzja orzekająca

o zwrocie świadczeń rodzinnych, tj. zasiłku pielęgnacyjnego uznanego za nienależnie pobrane. Koniecznym więc staje się zaznaczenie, iż w orzecznictwie sądownictwa administracyjnego ugruntowany jest pogląd, że nakazanie zwrotu świadczenia nienależnie pobranego nie mogło być orzeczone w tej samej decyzji, co samo uznanie świadczenia za nienależnie pobrane. W myśl bowiem art. 30 ust. 1 ustawy

o świadczeniach rodzinnych do zwrotu jest obowiązana osoba, która pobrała nienależnie świadczenie. Zatem, gdy stanie się ostateczna decyzja uznająca dane świadczenie za nienależnie pobrane, można dopiero o takim świadczeniu mówić i nakazywać jego zwrot. Nie jest natomiast możliwe orzekanie o tych sprawach równocześnie, czyli w jednej decyzji (por. wyrok NSA z dnia 22 lipca 2010r., sygn. akt I OSK 619/10; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 16 listopada 2012r., sygn. akt IV SA/Gl 136/12 dostępne na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych (CBOSA) www.orzeczeniansa.gov.pl ).

Powyższy warunek spełniony został w niniejszej sprawie, bowiem w dniu

9 grudnia 2013 r., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Opola - Kierownik Wydziału Świadczeń Miejskiego Centrum Świadczeń w Opolu, decyzją nr [...], uznał za nienależnie pobrany zasiłek pielęgnacyjny wypłacony M. T. w okresie od dnia 1 lipca 2007 r. do dnia

31 sierpnia 2013 r. w łącznej kwocie 11 322,00 zł. Decyzja ta została doręczona skarżącemu w dniu 16 grudnia 2013 r. i wobec jej niezaskarżenia, rozstrzygnięcie w przedmiocie uznania wypłaconego świadczenia za nienależnie pobrane stało się ostateczne (art. 16 K.p.a.) i stanowiło dostateczną podstawę do załatwienia sprawy zwrotu tegoż nienależnie pobranego świadczenia. W tym stanie rzeczy za prawidłowe należy przyjąć, iż podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji winny stanowić przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1456 ze zm., zwanej nadal ustawa). W myśl art. 30 ust. 1 tej ustawy, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. W świetle ust. 2 ustawy, za nienależnie pobrane świadczenia w rozumieniu tej ustawy uważa się:

1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

2) świadczenie przyznane lub wypłacane na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia;

3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5 za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne;

4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, w której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego.

Ponadto zgodnie z ust. 5 art. 30 ustawy nie wydaje się decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat. Kwoty świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2, podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty (ust. 8). W rozpoznawanej sprawie jest bezspornym, że decyzją z dnia 23 marca 2007 r. i

16 stycznia 2009 r. organ I instancji przyznał skarżącemu zasiłek pielęgnacyjny na okres od 1 marca 2007 r. na stałe, albowiem uznał, że strona spełnia przesłanki ustawowe do przyznania jej wnioskowanego świadczenia. Następnie, decyzją z dnia 23 października 2013 r. organ pierwszej instancji uchylił swoją wcześniejszą decyzję z dnia 16 stycznia 2009 r. i odmówił przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, ponieważ skarżący w trakcie pobierania zasiłku pielęgnacyjnego, ustalonego decyzją Prezydenta Miasta Opola z dnia 23 marca 2007 r. i 16 stycznia 2009 r., nabył z dniem 1 lipca

2007 r. prawo do pobierania z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i zaczął pobierać dodatek pielęgnacyjny. Informację o tym fakcie organ pierwszej instancji uzyskał w dniu 23 sierpnia 2013 r., czyniąc z niej podstawę do wszczęcia postępowanie w celu uchylenia decyzji przyznającej świadczenie, co nastąpiło decyzją z dnia 23 października 2013 r. W następstwie tej decyzji, która stała się ostateczna z uwagi na brak jej zaskarżenia, zostały wydane kolejne rozstrzygnięcia uznające wypłacone świadczenie za nienależne i obligujące stronę do jego zwrotu.

W przedstawionej sytuacji, zaakceptować przyjdzie stanowisko Kolegium, iż wydanie decyzji zobowiązującej stronę do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń było obowiązkiem organu pierwszej instancji. Bowiem, gdy w obrocie prawnym istnieje decyzja ostateczna, z której wynika, iż strona w istocie pobrała nienależnie świadczenie, organ właściwy zobligowany jest do ustalenia kwoty świadczenia nienależnie pobranego i orzeczenia o jego zwrocie. Dodać również wypada, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że w świetle przepisu art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych decyzja o zwrocie nienależnych świadczeń nie ma charakteru uznaniowego i nie zależy od woli stron tego postępowania. Przeciwnie, determinowana jest przepisami prawa, co oznacza, że przy spełnieniu określonych warunków ustawowych organ zobowiązany jest do określonego działania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 września 2010 r., sygn. akt

I OSK 675/10, dostępny na ww. stronie (CBOSA). Jak już wskazano wyżej, omawiana decyzja jest następstwem wcześniej podjętych rozstrzygnięć. Sam fakt zaistnienia przesłanek określonych w art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, stanowi podstawę uznania świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane. Z tych przyczyn, w toku postępowania o zwrot nienależnych świadczeń rodzinnych ustaleniu powinna podlegać wyłącznie wysokość pobranych świadczeń podlegających zwrotowi oraz zasady zwrotu. Regulacje w tym zakresie zawiera ww. przepis art. 30 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowiący, że "Kwoty świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2, podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty". W ocenie Sądu, zasadnie organ odwoławczy zauważył, że zobowiązano skarżącego do wpłaty kwoty nienależnie pobranych świadczeń i odsetek, określając termin 14 dni od otrzymania decyzji wraz z dalszymi odsetkami naliczonymi od dnia 1 lipca 2007 r. do dnia spłaty na wskazany rachunek bankowy. Prawidłowo też w uzasadnieniu decyzji pouczono o dokonaniu wpłaty na rachunek bankowy podany przez organ pierwszej instancji. Odnosząc się natomiast do zarzutu skargi dotyczącego skonsumowania uzyskanych z tego tytułu środków pieniężnych, należy wskazać, że zarzuty te, nie mogą mieć wpływu na sposób rozstrzygnięcia w rozpoznawanej sprawie, a w szczególności nie mogą stanowić argumentacji uzasadniającej odstąpienie od wydania decyzji o zwrocie nienależnych świadczeń. Regulacje zawarte w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych są uregulowaniami szczególnymi, z zakresu prawa administracyjnego, odrębnymi od regulacji Kodeksu cywilnego, natomiast jak wskazano już wyżej, w świetle przepisów art. 30 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenia rodzinne pobrane na podstawie decyzji, która została następnie wyeliminowana z porządku prawnego są świadczeniami nienależnie pobranymi i na osobie, której je wypłacono ciąży obowiązek ich zwrotu. Organ administracji publicznej jest w tym zakresie związany decyzjami wydanymi wcześniej w nadzwyczajnych trybach postępowania, co oznacza, że w sprawie nienależnie pobranych świadczeń jest obowiązany wydać decyzję, jeśli zostały spełnione przesłanki z art. 30 ust. 2 omawianej ustawy. Ustawodawca nie pozostawił bowiem organowi jakiejkolwiek swobody w tym zakresie. Z tego względu argumenty podawane przez skarżącego mogą być ewentualnie oceniane pod kątem umorzenia, odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty kwot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami (art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Kwestie te podlegać mogą jednak rozpatrzeniu dopiero na dalszym etapie, tj. po wydaniu decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, przy czym oceny w tym zakresie dokonuje organ, który wydał tę decyzję. W tych warunkach zagadnienia te nie mogą stanowić przedmiotu rozstrzygnięcia przez Sąd w niniejszym postępowaniu, dotyczącym ustalenia nienależnie pobranych świadczeń, gdyż wykraczają poza granice niniejszej sprawy w rozumieniu art. 134 § 1 P.p.s.a.

Ponadto, co do sformułowanego przez skarżącego zarzutu przedawnienia, wskazać przyjdzie, że powołany w skardze przepis art. 30 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, że należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna. Z przepisu tego wynika w sposób niewątpliwy, że odnosi się on do decyzji określającej nienależnie pobrane świadczenia, dotyczy zatem decyzji z dnia 9 grudnia 2013 r. niebędącej przedmiotem niniejszego postępowania. Określony w tym przepisie 3-letni termin przedawnienia z całą pewnością nie dotyczy natomiast - jak chce tego skarżący - decyzji o przyznaniu świadczeń rodzinnych, czyli wskazywanej w skardze decyzji z dnia 16 stycznia 2009 r. W tej kwestii należy podać, że zgodnie z art. 30 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wydaje się decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło ponad 10 lat, upływ tego terminu w przedmiotowej sprawie jeszcze nie nastąpił, co przesądza o bezskuteczności zarzutu przedawnienia.

Równocześnie powiedzieć przyjdzie, że w świetle art. 30 ust. 9 ustawy, organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, może umorzyć kwotę nienależne pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Okoliczności te oceniane są na zasadzie uznania administracyjnego przez wyżej wymieniony organ, dlatego też Sąd na etapie niniejszego postępowania nie był uprawniony do ich analizy. Jednakże skarżący może w przywołanym zakresie zwrócić się do organu pierwszej instancji ze stosownym i odpowiednio uzasadnionym wnioskiem. Ma to szczególne znaczenie, bowiem zgodnie z art. 30 ust. 8 ustawy, odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia ich spłaty. Stąd też ostatnim dniem okresu, za jaki należy obliczyć odsetki jest dzień rzeczywistego zwrotu świadczenia nienależnego.

Reasumując, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, gdyż ani argumentacja skargi, ani też analiza akt sprawy nie ujawniła wad tego rodzaju, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, dlatego Sąd działając na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Sąd nie rozpoznał wniosku o wstrzymanie zaskarżonej decyzji, a to mając na uwadze sprawność postępowania administracyjnego i ekonomię procesową. Powyższe wynika z faktu, że terminy posiedzeń niejawnych zbliżone są do terminów rozpraw, zaś stosownie do art. 152 P.p.s.a. z chwilą uprawomocnienia się wyroku traci moc rozstrzygnięcie, w jakim zakresie zaskarżona decyzja może być wykonana.