Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2883/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-09-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 9
journal: Dz.U. 1974 nr 21 poz 118
law: Ustawa z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) sędzia NSA Małgorzata Pocztarek sędzia del. WSA Wojciech Jakimowicz Protokolant starszy asystent sędziego Dorota Kozub-Marciniak po rozpoznaniu w dniu 30 września 2016 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 lipca 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 1046/14 w sprawie ze skargi A. J. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 9 lipca 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 1046/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. J. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji.

Powyższy wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Naczelnik Gminy w O. L. decyzją z dnia [...] października 1974 r. nr [...], przejął na własność Państwa gospodarstwo rolne składające się z działek nr [...], [...], [...] o łącznej powierzchni 4,58 ha, położone we wsi F. S., gmina O. L., które stanowiło byłą własność C. J.

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności powołanej wyżej decyzji wystąpił spadkobierca (syn) byłej właścicielki A. J. (dalej, jako: "skarżący") podnosząc, że Naczelnik Gminy pominął go w decyzji z dnia [...] października 1974 r. uznając, że jedynym właścicielem przejmowanego na własność Państwa gospodarstwa rolnego była C.J.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...], odmówił stwierdzenia nieważności ww. decyzji Naczelnika Gminy. Minister wskazał, że podstawę prawną przejęcia na własność Państwa przedmiotowego gospodarstwa rolnego stanowiły, między innymi, art. 9 ust. 2 i art. 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118). Organ ustalił, że ze znajdującego się w aktach sprawy aktu własności ziemi z dnia [...] maja 1974 r. wynika, że właścicielką nieruchomości objętych decyzją Naczelnika Gminy była C. J. Zatem, w ocenie organu, nie było podstaw do uznania za właścicieli gospodarstwa innych osób, aniżeli wskazana w akcie własności ziemi z dnia [...] maja 1974 r. Organ zauważył również, że matka skarżącego spełniała przesłankę określoną w art. 9 ust. 2 ww. ustawy, ponieważ choć na dzień wydania decyzji o przejęciu gospodarstwa miała ukończone 45 lat, to jednak Obwodowa Komisja ds. Inwalidztwa i Zatrudnienia uznała ją z dniem [...] maja 1974 r. za inwalidkę III grupy. Ponadto ZUS Oddział w L. przyznał byłej właścicielce decyzją z dnia [...] lutego 1975 r. rentę z tytułu przekazania gospodarstwa o pow. 4,58 ha położonego we wsi F. S.

Analizując zaś przesłankę niskiego poziomu produkcji rolnej Minister zaznaczył, że sformułowanie to, nie zostało dookreślone ani w przepisach ustawy z dnia 29 maja 1974 r. ani w przepisach wykonawczych. Dyspozycja zawarta w § 4 ust. 3 rozporządzenia z dnia 31 maja 1974 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 125) wskazywała jedynie, że poziom produkcji danego gospodarstwa ustalał naczelnik gminy po zasięgnięciu opinii właściwej komisji gminnej rady narodowej. Z powyższego wynika, że ocena gospodarstwa należała do naczelnika gminy oraz komisji gminnej rady narodowej. Naczelnik Gminy mógł posiłkowo stosować przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczania gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania i w sprawie ustalania wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów (Dz. U. nr 11, poz. 58).

Przytaczając treść § 1 ust. 1 ww. rozporządzenia, organ wskazał, że w dniu 6 września 1973 r. sporządzono protokół z przeprowadzenia lustracji ww. gospodarstwa rolnego, stanowiący o przeznaczeniu tego gospodarstwa do przejęcia na własność Państwa, z którego wynika, że z areału 4,58 ha powierzchnia 2 ha nie była zagospodarowana rolniczo. Plony uzyskane z prowadzonych upraw były rażąco niższe od przeciętnych we wsi F. S. Plony czterech zbóż wynosiły 3q, przy przeciętnych plonach osiąganych we wsi wynoszących 24 q. Plony ziemniaka wynosiły 30 q, przy przeciętnych plonach osiąganych we wsi wynoszących 160 q. Gospodarstwo zostało zakwalifikowane do kategorii gospodarstw wykazujących niski poziom produkcji rolnej. Ustalono, że w omawianym gospodarstwie nie wykonywano podstawowych zabiegów agrotechnicznych, nie stosowano nawozów mineralnych oraz, że było ono obciążone zadłużeniem wobec Funduszu Emerytalnego Rolników.

Na podstawie dokonanych ustaleń Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uznał, że nie można bezsprzecznie stwierdzić, że decyzja Naczelnika Gminy została wydana z rażącym naruszeniem prawa.

Z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ww. decyzją wystąpił skarżący.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r., utrzymał w mocy własną decyzję o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy z 1974 r.

W uzasadnieniu organ wskazał, że z akt sprawy wynika, iż matka skarżącego spełniała przesłankę określoną w art. 9 ust. 2 ww. ustawy, gdyż mimo że nie miała ukończonych 55 lat, w dniu [...] maja 1974 r. została uznana przez Obwodową Komisję Lekarską ds. Inwalidztwa i Zatrudnienia za inwalidkę III grupy. Ponadto ZUS decyzją z dnia [...] lutego 1975 r. przyznał C. J. rentę z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego na własność Państwa.

Odnosząc się do zarzutu dotyczącego ustalenia praw własności do przedmiotowych gruntów organ podkreślił, że z aktu własności ziemi z dnia [...] maja 1974 r., wynika, że właścicielką gospodarstwa rolnego o pow. 4,58 ha, położonego we wsi F. S., była wyłącznie C. J. Organ wskazał, iż na poparcie twierdzenia, że w dacie przejęcia własności ww. nieruchomości jej właścicielami byli C. J. i - nieuwzględniony w akcie własności ziemi - jej syn A. J., wnioskodawca przedstawił postanowienie z dnia 30 października 2007 r., I Ns 517/07, o stwierdzeniu nabycia spadku po ojcu A. J.

W ocenie Ministra, Naczelnik Gminy w O. L., ustalając stan prawny przejmowanych nieruchomości na podstawie aktu własności ziemi, wskazał jako właścicielkę gospodarstwa jedynie C. J. Minister uznał, że skoro postępowanie spadkowe po zmarłym w roku 1967 ojcu skarżącego A. J., zostało przeprowadzone dopiero 33 lata po jego śmierci to Naczelnik Gminy w O. L. w dniu wydania decyzji, tj. [...] października 1974 r. nie miał wiedzy w zakresie innych współwłaścicieli przejmowanej nieruchomości. Własność przejętej nieruchomości nie została również podważona w postępowaniu cywilnym - akt własności ziemi potwierdzający stan prawny w chwili wydania przedmiotowej decyzji nie został wycofany z obiegu prawnego i potwierdza tytuł prawny C. J. do przejętych nieruchomości. Minister przypomniał, że zgodnie z przepisami obowiązującego w tym okresie dekretu z dnia 2 lutego 1955 r. o ewidencji gruntów i budynków, to na właścicielach nieruchomości, pod rygorem nałożenia kary grzywny, ciążył obowiązek zgłaszania, wszelkich zmian dotyczących m.in. osoby właściciela i innych osób, w których władaniu grunt się znajduje oraz miejsca zamieszkania tych osób. Organ dodał, że była właścicielka gospodarstwa nie podniosła zarzutu, iż współwłaścicielem przejmowanego gospodarstwa był także jej syn.

Minister podniósł również, iż informacja potwierdzająca, iż właścicielką gospodarstwa była C. J., wynika również z mapy sytuacyjnej działek należących do ww. osoby z dnia [...] września 1973 r., sporządzonej w Powiatowym Biurze Geodezji i Urządzeń Rolnych w O. L. na potrzeby wydania przedmiotowej decyzji przez Naczelnika Gminy.

Rozważając wystąpienie w sprawie drugiej z przesłanek przejęcia, tj. przesłanki niskiego poziomu produkcji, organ wskazał, iż Naczelnik Gminy przed wydaniem decyzji z [...] października 1974 r. zbadał stan gospodarstwa. W aktach sprawy znajduje się protokół z lustracji przedmiotowego gospodarstwa rolnego z roku 1973, a także opinie sporządzane na bieżąco przed przejęciem nieruchomości na własność Państwa z końca roku 1973, w tym stanowisko Komisji badającej poziom ww. gospodarstwa, że ogólne zaniedbanie gospodarstwa, a także zły stan zdrowia jego właścicielki, nie pozwalał na jego dalsze prowadzenie przez C. J. Organ dodał, iż byłej właścicielce pozostawiono do korzystania działkę o pow. 0,325 ha, której się zrzekła.

Powodując się na zasadę trwałości decyzji administracyjnych wyrażoną w art. 16 § 1 k.p.a. organ zauważył, że w przedmiotowym postępowaniu do wykazania rażącego naruszenia prawa konieczne jest niezbite i jednoznaczne potwierdzenie faktu, że wydane przez dany organ rozstrzygnięcie pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią określonego przepisu prawa, zaś zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy takiej oczywistej sprzeczności nie potwierdza. Organ wskazał również, że dokumentacja zgromadzona w toku niniejszego postępowania nie wskazuje za zaistnienie pozostałych podstaw stwierdzenia nieważności decyzji, przewidzianych w art. 156 § 1 k.p.a.

Na ww. decyzję skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.

Zaskarżonym obecnie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie skargę oddalił. Sąd podniósł, że zgodnie z art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność państwa za rentę i spłaty pieniężne, gospodarstwo rolne określone w ust. 1 może być przejęte na własność Państwa za rentę również z urzędu, jeżeli wykazuje niski poziom produkcji rolnej, a rolnik osiągnął wiek 60 lat mężczyzna, a 55 lat kobieta lub zaliczony został do jednej z grup inwalidów.

W ocenie Sądu, prawidłowo uznał organ – w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy – iż w niniejszej sprawie zostały spełnione przesłanki warunkujące zastosowanie przez Naczelnika Gminy powołanego przepisu. Z akt sprawy wynika, iż choć C. J. nie miała w dniu wydania decyzji Naczelnika Gminy ukończonych 55 lat, to została ona uznana na podstawie orzeczenia Obwodowej Komisji Lekarskiej ds Inwalidztwa i Zatrudnienia za inwalidkę III grupy. Zatem, w sprawie została spełniona przesłanka osiągnięcia odpowiedniego wieku lub zaliczenia do jednej z grup inwalidów. Ponadto, w sprawie została spełniona przesłanka niskiego poziomu produkcji rolnej, co wynika ze zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów: protokołu z lustracji przedmiotowego gospodarstwa rolnego z dnia 6 września 1973 r. oraz opinii sporządzonych przed przejęciem nieruchomości na własność Państwa w końcu 1973 r.

Dalej Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z art. 922 § 1 Kodeksu cywilnego, prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób stosownie do przepisów księgi niniejszej (Księgi czwartej - Spadki). Art. 924 Kodeksu cywilnego stanowi, iż spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy. Stosownie zaś do art. 925 Kodeksu cywilnego, spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku. W doktrynie przyjmuje się, iż z chwilą otwarcia spadku spadkobierca nabywa spadek, tj. z mocy samego prawa (ex lege) wstępuje w ogół praw i obowiązków zmarłego. Zasada ta dotyczy każdego spadkobiercy, ustawowego i testamentowego (tak: A. Kidyba, E.Niezbecka, Kodeks cywilny, Komentarz, t. IV, Spadki, WKP 2012, LEX nr 114526). Jak wynika z powyższego, spadkobranie ustala się na dzień otwarcia spadku, co - zgodnie z powołanymi przepisami Kodeksu cywilnego - następuje w chwili śmierci spadkodawcy. Z akt sprawy wynika, iż ojciec skarżącego, A. J., zmarł w dniu 6 października 1967 roku. Zatem, w tym właśnie dniu nastąpiło otwarcie spadku po A. J. Akt własności ziemi stwierdzający nabycie, przez C. J., z mocy prawa własności nieruchomości o pow. 4,58 ha położonej we wsi F. S., został natomiast wydany przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. L. w dniu [...] maja 1974 r. Wydanie przedmiotowego aktu własności ziemi dla C. J. było zatem zdarzeniem o siedem lat późniejszym niż spadkobranie po A. J. W ocenie Sądu, powołane zdarzenie późniejsze w postaci wydania aktu ziemi z dnia [...] maja 1974 r. miało ten skutek, iż mogło zmienić ustalenie wynikające ze zdarzenia wcześniejszego, jakim było spadkobranie, które nastąpiło w dacie 6 października 1967 r. Zatem, orzekając w dniu [...] października 1974 r. w sprawie wydania decyzji o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego Naczelnik Gminy miał obowiązek ustalić stan faktyczny i prawny, w tym osobę właściciela przedmiotowej nieruchomości, na podstawie aktu własności ziemi z dnia [...] maja 1974 r. Oznacza to, iż Naczelnik Gminy prawidłowo przyjął, iż w dacie wydania decyzji z dnia [...] października 1974 r. prawo własności do ww. nieruchomości przysługiwało wyłącznie C. J.

Podsumowując, Sąd I instancji uznał, że zasadnie organy obu instancji – działając w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. – orzekły o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w O. L. z dnia [...] października 1974 r. Nie można bowiem uznać aby kontrolowana w postępowaniu nadzorczym decyzja ostateczna zawierała znamiona rażącego naruszenia wskazanych powyżej przepisów prawa materialnego. Nadto nie naruszone zostały przepisy postępowania, tj. art. 7 i art. 107 § 3 k.p.a.

Z rozstrzygnięciem tym skarżący nie zgodził się i wywiódł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zaskarżając wyrok w całości, zarzucił:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 1, art. 5 i art. 12 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, iż ustalony w niniejszej sprawie stan faktyczny odpowiada stanowi faktycznemu przyjętemu w hipotezie norm prawnych zawartych w wymienionych przepisach, czego konsekwencją było uznanie, że wydana w dniu [...] maja 1974 r. decyzja wywołała skutki prawne i zmieniła stan własności nieruchomości wynikający ze spadkobrania po zmarłym A. J.;

2. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez nietrafne przyjęcie przez organ, iż wydanie decyzji Naczelnika Gminy w O. L. z dnia [...] października 1974 r. nie nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa, czego konsekwencją było oddalenie skargi na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2014 r.

Mając powyższe na względnie, skarżący wniósł o:

• uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2014 r., poprzedzającej ją decyzji tego organu z dnia [...] grudnia 2013 r. i w konsekwencji stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy w O. L. z dnia [...] października 1974 r. w sprawie przejęcia na własność Państwa przedmiotowego gospodarstwa rolnego, ewentualnie stwierdzenie wydania powyższej decyzji z naruszeniem prawa;

• ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie,

• zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów niniejszego postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że nieprawidłowe jest twierdzenie Sądu I instancji, że wydanie w dniu [...] maja 1974 r. aktu własności ziemi zmieniło stan prawny nieruchomości wynikający z dziedziczenia. Założenie takie prowadzi do przyjęcia, że decyzja wywołuje przewidziane przez ustawę skutki nawet gdy nie są spełnione przesłanki warunkujące jej wydanie. Zgodnie bowiem z art. 1 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, nieruchomości wchodzące w skład nieruchomości rolnych i znajdujące się w dniu wejścia w życie ustawy w samoistnym posiadaniu rolników stają się z mocy samego prawa własnością tych rolników, jeżeli oni sami lub ich poprzednicy objęli te nieruchomości w posiadanie na podstawie zawartej bez prawem przewidzianej formy umowy sprzedaży, zmiany, darowizny, umowy o dożywocie lub innej umowy o przeniesienie własności, o zniesienie współwłasności albo umowy o dział spadku. Natomiast art. 1 ust. 2 tej ustawy stanowi, że rolnicy, którzy do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy posiadają nieruchomości jako samoistni posiadacze nieprzerwanie od lat pięciu, stają się z mocy samego prawa właścicielami tych nieruchomości, chociażby nie zachodziły warunki określone w ust. 1. Jeżeli jednak uzyskali posiadanie w złej wierze, nabycie własności następuje tylko wtedy, gdy posiadanie trwało co najmniej przez lat dziesięć. Przywołana ustawa reguluje nabycie własności na rzecz posiadacza samoistnego. W tej sprawie, nabycie to nastąpiło na rzecz C. J., która w związku z otwarciem spadku w dniu 6 października 1967 r. była już współwłaścicielką wskazanego gruntu, a nie jedynie posiadaczem samoistnym. W tym stanie rzeczy, akt własności ziemi, wydany z naruszeniem przepisów prawa, nie może zmienić stanu własności nieruchomości. Kwestie te niewątpliwie powinien rozważyć Naczelnik Gminy przed wydaniem decyzji. Na skutek działania Naczelnika Gminy, wyrażonego w decyzji z 1974 r. oraz późniejszego obrotu nieruchomościami, skarżący nie może korzystać z nieruchomości, która powinna stanowić jego własność. W tej sytuacji nietrafne są twierdzenia Ministra, że decyzja Naczelnika Gminy nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że decyzje administracyjne wydawane w formie aktu własności ziemi mogły być podważane w drodze nadzwyczajnych środków zaskarżenia do końca 1991 r. Z akt sprawy wynika, że jedyną właścicielka spornego gospodarstwa była C. J., która nigdy takiego stanu rzeczy nie kwestionowała, ani nie podważała w owym czasie wydanego aktu własności ziemi. Zgodnie z przepisami dekretu z dnia 2 lutego 1955 r. o ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. Nr 6, poz. 32) to na właścicielach nieruchomości ciążył obowiązek zgłaszania wszelkich zmian dotyczących nieruchomości, w tym także w zakresie zmiany osoby właściciela. Zaniechanie podjęcia działań w tym zakresie nie może skutkować uznaniem, że przejęcie nieruchomości nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa. Istotne w tej sprawie jest również i to, że nawet jeśli nieujęty w akcie własności ziemi skarżący, byłby współwłaścicielem przejmowanego na własność Państwa gospodarstwa rolnego, to zgodnie z art. 6 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, zgoda współwłaścicieli, zstępnych, dożywotników lub małżonka na przekazanie nieruchomości nie była wymagana, gdy gospodarstwo wykazywało niski poziom produkcji rolnej lub było zagrożone spadkiem jej produkcji i było przejmowane na podstawie art. 9 ust. 2 tej ustawy - tak jak w tej sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują enumeratywnie wymienione w § 2 powołanego artykułu przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej, która jednak nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250), nieruchomości wchodzące w skład gospodarstw rolnych, zwane dalej "nieruchomościami", i znajdujące się w dniu wejścia w życie ustawy w samoistnym posiadaniu rolników stają się z mocy samego prawa własnością tych rolników, jeżeli oni sami lub ich poprzednicy objęli te nieruchomości w posiadanie na podstawie zawartej bez prawem przewidzianej formy umowy sprzedaży, zamiany, darowizny, umowy o dożywocie lub innej umowy o przeniesienie własności, o zniesienie współwłasności albo umowy o dział spadku. Rolnicy, którzy do dnia wejścia w życie tej ustawy posiadają nieruchomości jako samoistni posiadacze nieprzerwanie od lat pięciu, stają się z mocy samego prawa właścicielami tych nieruchomości, chociażby nie zachodziły warunki określone w ust. 1. Jeżeli jednak uzyskali posiadanie w złej wierze, nabycie własności następuje tylko wtedy, gdy posiadanie trwało co najmniej przez lat dziesięć (art. 1 ust. 2 ). Z kolei art. 5 powołanej ustawy wskazywał w jakich przypadkach nabycie własności nieruchomości następowało nieodpłatnie. W myśl art. 12 ust. 1 właściwy do spraw rolnych organ prezydium powiatowej rady narodowej stwierdza nabycie nieruchomości przez posiadacza samoistnego oraz orzeka o przekazaniu nieruchomości na własność dotychczasowego posiadacza zależnego w drodze wydania aktu własności ziemi.

Przywołane przepisy stanowiły podstawę prawną wydania Aktu własności ziemi z dnia [...] maja 1974 r. na rzecz posiadacza gospodarstwa C. J. Aktu tego, w żadnym zakresie, C. J. nie kwestionowała.

Jednocześnie wyjaśnić należy skarżącemu kasacyjnie, że przepisy art. 63 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 107, poz. 464 ze zm.) stanowią, że od dnia 1 stycznia 1992 r. (data wejścia w życie ustawy) do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250) nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia lub zmiany decyzji, a postępowanie toczące się w tych sprawach podlega umorzeniu. Wskazane wyłączenie prawne - w zakresie stosowania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego - odnosi się do wszystkich decyzji ostatecznych wydanych na podstawie ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, w tym również do kwestionowanej w istocie przez skarżącego decyzji ostatecznej - Aktu własności ziemi z dnia [...] maja 1974 r. Nie jest zatem dopuszczalne obecnie wzruszanie w jednym z ww. trybów aktów własności ziemi. Niniejsze postępowanie - w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego, również nie może służyć weryfikacji owej decyzji.

Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, Państwo na wniosek rolnika przejmie na własność gospodarstwo rolne za rentę, jeżeli przekaże on wszystkie nieruchomości wchodzące w skład tego gospodarstwa, obejmujące co najmniej 2 ha gruntów rolnych i leśnych, a ponadto:

1. osiągnął wiek 65 lat mężczyzna, a 60 lat kobieta albo

2. zaliczony został do jednej z grup inwalidów, w myśl przepisów o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin.

W myśl art. 9 ust. 2 powołanej ustawy, gospodarstwo rolne określone w ust. 1 może być przejęte na własność Państwa za rentę również z urzędu, jeżeli wykazuje niski poziom produkcji rolnej, a rolnik osiągnął wiek 60 lat mężczyzna, a 55 lat kobieta lub zaliczony został do jednej z grup inwalidów.

Jak w sprawie ustalono, w dniu 6 września 1973 r. sporządzono protokół z przeprowadzenia lustracji przedmiotowego gospodarstwa rolnego, z którego wynika, że z areału 4,58 ha powierzchnia 2 ha nie była zagospodarowana rolniczo. Plony uzyskane z prowadzonych upraw były rażąco niższe od przeciętnych we wsi F. S. Gospodarstwo zostało zakwalifikowane do kategorii gospodarstw wykazujących niski poziom produkcji rolnej. Ustalono, że w gospodarstwie nie wykonywano podstawowych zabiegów agrotechnicznych, nie stosowano nawozów mineralnych oraz, że było ono obciążone zadłużeniem wobec Funduszu Emerytalnego Rolników. Matka skarżącego C. J. - właścicielka owego gospodarstwa, zgodnie z Aktem własności ziemi - w 1974 r. miała ukończone jedynie 45 lat, jednak Obwodowa Komisja ds. Inwalidztwa i Zatrudnienia uznała ją z dniem [...] maja 1974 r. za inwalidkę III grupy.

Jak wynika z powyższego spełnione zostały przesłanki do wydania przez Naczelnika Gminy w O. L. decyzji z dnia [...] października 1974 r. o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego składającego się z działek nr [...], [...], [...] o łącznej powierzchni 4,58 ha, położone we wsi F. S., gmina O. L., na podstawie art. 9 ust. 2 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne. Sporne gospodarstwo wykazywało bowiem niski poziom produkcji rolnej, a jego ówczesna właścicielka zaliczona została do jednej z grup inwalidów.

Wyjaśnić należy skarżącemu kasacyjnie i podkreślić, iż decyzja z dnia [...] października 1974 r. weryfikowana była w niniejszym postępowaniu w trybie nieważności (art. 156 § 1 K.p.a.). Według art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., nieważna jest decyzja wydana z rażącym naruszeniem prawa. Rażące naruszenie prawa to naruszenie normy prawnej, która nie budzi wątpliwości interpretacyjnych. Rażące naruszenie prawa to też zastosowanie normy prawnej do stanu faktycznego sprawy nie odpowiadającego hipotetycznemu stanowi faktycznemu zapisanemu w tej normie prawnej.

Jak wynika z przytoczonego stanu faktycznego tej sprawy, w pełni uzasadnione było zastosowanie normy prawnej zawartej w art. 9 ust. 2 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, albowiem C. J. spełniała przesłanki określone w tym przepisie. Słusznie organ orzekający w trybie nieważnościowym nie dopatrzył się rażącego naruszenia prawa w wydaniu decyzji z dnia [...] października 1974 r., a ocenę tę zasadnie podzielił Sąd I instancji.

Dodać także należy, iż poza sporem pozostaje, że przedmiotowe gospodarstwo przejęte zostało na własność Państwa, gdyż wykazywało niski poziom produkcji rolnej. Tymczasem, w myśl art. 6 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, zgoda współwłaścicieli, zstępnych, dożywotników lub małżonka na przekazanie nieruchomości nie jest wymagana, jeżeli gospodarstwo rolne wykazuje niski poziom produkcji rolnej lub jest zagrożone spadkiem produkcji rolnej w rozumieniu przepisów szczególnych.

Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna pozbawiana jest usprawiedliwionych podstaw, a zatem podlega oddaleniu na podstawie art. 184 P.p.s.a.