Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 1402/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2004-04-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 603  Utrzymanie i ochrona dróg publicznych i innych dróg ogólnodostępnych, ruch na tych drogach, koleje, lotnictwo cywilne, p
Hasła tematyczne: Drogi publiczne
Ruch drogowy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Powołane przepisy: journal: Dz.U. 2000 nr 71 poz 838
law: Ustawa dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych - tekst jednolity.
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
journal: Dz.U. 1993 nr 55 poz 248
law: Ustawa z dnia 3 kwietnia 1993 r. Prawo o miarach.
journal: Dz.U. 2004 nr 171 poz 1800
law: Ustawa z dnia 16 lipca 2004 r. Prawo telekomunikacyjne
journal: Dz.U. 2001 nr 63 poz 636
law: Ustawa z dnia 11 maja 2001 r. Prawo o miarach.
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Teza: Pomiar dynamicznego obciążenia osi pojazdu nie może być pomiarem dowolnym, przeprowadzonym wyłącznie według kryteriów przyjętych przez organ. Musi on odpowiadać kryteriom wyznaczonym przez odpowiedni akt normatywny, wydany przez właściwy organ administracji rządowej. Wobec braku stosownych przepisów wykonawczych, metody i warunki w jakich dokonano pomiaru obciążenia osi pojazdu w ruchu - były dowolne, "uznaniowe", co jest niedopuszczalne w Państwie prawa. Skoro tak, to ustalenia dokonane przez organy nie mogły stanowić podstawy do wymierzenia kary pieniężnej.

TEZY

Pomiar dynamicznego obciążenia osi pojazdu nie może być pomiarem dowolnym, przeprowadzonym wyłącznie według kryteriów przyjętych przez organ. Musi on odpowiadać kryteriom wyznaczonym przez odpowiedni akt normatywny, wydany przez właściwy organ administracji rządowej. Wobec braku stosownych przepisów wykonawczych, metody i warunki w jakich dokonano pomiaru obciążenia osi pojazdu w ruchu - były dowolne, "uznaniowe", co jest niedopuszczalne w Państwie prawa. Skoro tak, to ustalenia dokonane przez organy nie mogły stanowić podstawy do wymierzenia kary pieniężnej.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wieczorek, Sędziowie : Asesor WSA Małgorzata Fita, Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak (spr.), Protokolant Małgorzata Duda, po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2004 r. sprawy ze skargi S. J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2003 r. Nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję wydaną z upoważnienia Zarządu Województwa przez Zastępcę Dyrektora Zarządu Dróg Wojewódzkich Nr [...] z dnia [...] czerwca 2003 r.; II. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości; III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w na rzecz S. J. G. kwotę 300 (trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] po rozpatrzeniu odwołania S. J. G. od decyzji wydanej z upoważnienia Zarządu Województwa przez Zastępcę Dyrektora Zarządu Dróg Wojewódzkich z dnia [...] czerwca 2003 r. w przedmiocie ustalenia kary pieniężnej w wysokości 11400 zł za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia po drodze wojewódzkiej Nr 858 – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W motywach powyższego rozstrzygnięcia przytoczono następujące ustalenia i wnioski:

W dniu [...] kwietnia 2003 r. uprawnieni inspektorzy Zarządu Dróg Wojewódzkich działający w imieniu zarządcy drogi, jakim jest Zarząd Województwa dokonali kontroli pojazdu członowego składającego się z pojazdu marki Volvo FU 42T42A nr rej. [...] i naczepy marki Feldbinder EUT40.3 nr rej. [...], których właścicielem i jednoczesnym przewoźnikiem jest S. J. G. Zmierzono wysokość pojazdu, jego długość i szerokość, naciski na poszczególne osie oraz masę całkowitą pojazdu.

Pomiaru dokonano wagą posiadającą aktualne świadectwo legalizacyjne.

W wyniku pomiaru uzyskano dane o przekroczeniu nacisku na drugiej osi pojazdu o 38,05 kN, co stanowi naruszenie § 5 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia /Dz.U. z 2003 r. nr 32, poz. 262/.

Wobec tego, że wykonujący transport nie legitymował się zezwoleniem określonym w przepisach - Prawo o ruchu drogowym na przejazd pojazdu nienormatywnego ustalono stosownie do art. 13 ust. 2b ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych karę pieniężną w wysokości wynikającej z załącznika do ustawy.

Organ odwoławczy nie uwzględnił zastrzeżenia odwołującego się, iż przy gwałtownym hamowaniu wapno sypkie, którym załadowany był samochód uległo przesunięciu w cysternie. Zaznaczono, że zgodnie z ustawę Prawo o ruchu drogowym, ładunek na pojeździe winien być tak umieszczony i zabezpieczony, aby nie powodował przekroczenia dopuszczalnych nacisków na osie pojazdu.

S. J. G. wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego na powyższe rozstrzygnięcie domagając się jego uchylenia i zasądzenia kosztów postępowania.

Ponownie podnosił, iż z uwagi na nagłe wykonywanie manewru hamowania celem poddania się kontroli upoważnionych inspektorów Zarządu Dróg Wojewódzkich, nastąpiło gwałtowne przesunięcie ładunku na oś pojazdu. Dlatego inspektorzy po stwierdzeniu przy pierwszym pomiarze przekroczenia nacisku na osi, powinni dokonać następnego pomiaru ładunku po ustabilizowaniu się przewożonego towaru.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wnosiło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Sąd, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazanymi w niej podstawami prawnymi zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Należy podzielić pogląd prezentowany przez organ odwoławczy, że decyzje wydawane na podstawie art. 13 ust. 2a i 2b ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych /Dz.U. z 2000 r. Nr 71, poz. 838 ze zm./ mają charakter decyzji związanych.

Oznacza to, że uprawniony organ w razie stwierdzenia określonego w tych przepisach stanu rzeczy zobowiązany jest wymierzyć karę pieniężną w ściśle określonej wysokości. Odpowiedzialność za przejazd drogą publiczną pojazdem "nienormatywnym" jest uniezależniona od winy podmiotu dokonującego przejazd /por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 maja 2003 r. Sygn. akt II SA 1825/2002 – niepublikowany/.

Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja pierwszoinstancyjna nie mogą się jednak ostać, skoro zapadły z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkuje ich uchyleniem.

Prawidłowe rozstrzygnięcie indywidualnej sprawy, wiążące się z właściwym zastosowaniem określonych norm materialnoprawnych, uzależnione jest od uprzedniego dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, zebrania materiału dowodowego oraz jego wszechstronnego rozważenia i oceny, w myśl zasad określonych w przepisach art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa. Zmaterializowanie tych zasad powinno znaleźć odzwierciedlenie m.in. w uzasadnieniu decyzji, sporządzonym stosownie do art. 107 § 3 kpa.

Analiza akt sprawy i uzasadnień decyzji organów obu instancji przekonuje, że zostały one wydane z naruszeniem wyżej wskazanych przepisów.

Podstawę wszelkich ustaleń faktycznych mogą stanowić wyłącznie dowody prawem dopuszczone, które zostały właściwie przeprowadzone, prawidłowo utrwalone i poddające się weryfikacji.

Organy decyzyjne nie wskazały, na podstawie jakich uregulowań prawnych dokonano pomiaru dynamicznego obciążenia osi pojazdu, co umożliwiałoby weryfikację tych ustaleń. Pomiar taki nie może być pomiarem dowolnym przeprowadzonym wyłącznie według kryteriów przyjętych przez organ. Musi on odpowiadać kryteriom wyznaczonym przez odpowiedni akt normatywny wydany przez właściwy organ administracji rządowej.

Prezes Głównego Urzędu Miar w dniu 22 grudnia 2000 r. wydał zarządzenie Nr 39 w sprawie wprowadzenia przepisów metrologicznych o wagach samochodowych do ważenia pojazdów w ruchu /Dz. Urz. Miar i Probiernictwa Nr 6/2000, poz. 40/.

Przepisy te precyzują warunki od których spełnienia uzależnione jest prawidłowe określenie masy pojazdu, masy przewożonego ładunku oraz oznaczenie obciążenia osi pojazdu w ruchu.

W protokole z zatrzymania i kontroli pojazdu dokonanej w dniu [...] kwietnia 2003 r. i zawartych w nim wyników obciążenia kolejnych osi pojazdu brak jest elementarnych danych, pozwalających na pozytywne zweryfikowanie tych dowodów i uznanie ich za miarodajne do ustalenia stanu faktycznego i rozstrzygnięcia sprawy. Nie wynika z niego czy, waga była prawidłowo zainstalowana /por. § 3 zarządzenia/ oraz czy dopełniono innych warunków, przewidzianych m.in. w § 7 zarządzenia.

Co do zasady obciążenie maksymalne wagi, w świetle przepisów zarządzenia, powinno wynosić co najmniej 10 ton i nie przekraczać 15 ton.

Jedynie dla specjalnych zastosowań mogą być ustalone w decyzji o zatwierdzeniu typu wagi, inne wartości maksymalne /§ 2 ust. 3 zarządzenia/.

Wyniki ważenia dynamicznego pojazdu wskazują, iż obciążenie każdej z ważonych kolejno osi było niższe niż 10 ton za wyjątkiem drugiej osi, której wagę określono na 12,48 ton. Masa pojazdu zaś wynosiła 39,93 tony. Na drugiej osi stwierdzono przekroczenie dopuszczalnego nacisku osi o 38,05 kN. Wynik ten jest zastanawiający w kontekście pozostałych pomiarów osi których wynik jest mniejszy o ok. połowę od pomiaru 2 osi.

W czynnościach urzędowych do wyznaczenia obciążenia osi pojazdu lub jego masy, stanowiących podstawę do określenia wysokości opłaty lub kary za przekroczenie dopuszczalnego obciążenia osi i całego pojazdu stosuje się wagi klasy dokładności - pierwszej i drugiej /por. § 7 ust. 1 zarządzenia/.

W aktach administracyjnych brakuje świadectwa legalizacji wagi. Sąd oraz strona postępowania nie miał możliwości oceny, jaką klasę dokładności posiadała waga, którą dokonano ważenia pojazdu i określono wielkość nacisku osi pojazdu na drogę. Wprawdzie organ pierwszej i drugiej instancji w uzasadnieniu decyzji zapewniał o ważnym świadectwie dopuszczenia i legalizacji wagi, to jednak dowód ten powinien znajdować się w aktach. Tym bardziej, iż strona kwestionowała prawidłowość wyników ważenia.

Powyższe spostrzeżenia poczyniono na gruncie cytowanego wcześniej zarządzenia Prezesa Głównego Urzędu Miar Nr 39 z dnia 22 grudnia 2000 r.

W tym miejscu należy jednak rozstrzygnąć kwestię czy to zarządzenie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego.

W myśl art. 87 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej źródłami powszechnie obowiązującego prawa są: Konstytucja, ustawy i ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia.

Stosownie do art. 92 ust. 1 Konstytucji rozporządzenia są wydawane przez organy wskazane w Konstytucji, na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania. Upoważnienie powinno określać organ właściwy do wydania rozporządzenia i zakres spraw przekazanych do uregulowania oraz wytyczne dotyczące treści aktu. W myśl zaś art. 92 ust. 2 Konstytucji – organ upoważniony do wydania rozporządzenia nie może przekazywać swoich kompetencji, o których mowa w ust. 1, innemu organowi.

W kontekście przytoczonych powyżej norm konstytucyjnych, zarządzenie Prezesa Głównego Urzędu Miar Nr 39 z dnia 22 grudnia 2000 r. nie stanowi źródła powszechnie obowiązującego prawa.

Zarządzenie to wydano na podstawie art. 8 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 3 kwietnia 1993 r. Prawo o miarach /Dz.U. Nr 55, poz. 248 ze zm./. Ten ostatni przepis nowelizowany był dwukrotnie. Pierwotnie przyznawał on upoważnienie do wydania rozporządzenia Radzie Ministrów, później zaś Ministrowi właściwemu do spraw gospodarki /por. art. 47 ustawy z dnia 22 grudnia 2000 r. o zmianie niektórych upoważnień ustawowych do wydawania aktów normatywnych oraz o zmianie niektórych ustaw /Dz.U. z 2000 r. Nr 120 poz. 1268 i art. 11 ustawy z dnia 21 grudnia 2001 r. o zmianie ustawy o organizacji i trybie pracy Rady Ministrów oraz o zakresie działania ministrów, ustawy o działach administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw /Dz.U. z 2001 r. Nr 154 poz. 1800/.

Stwierdzić należy, iż pod rządem "starej" ustawy z dnia 3 kwietnia 1993 r. – Prawo o miarach, ani Rada Ministrów, ani Minister właściwy do spraw gospodarki nie wydali stosownego rozporządzenia na podstawie art. 8 pkt 1 i 2 tej ustawy.

W dniu 1 stycznia 2003 r. weszła w życie ustawa z dnia 11 maja 2001 r. – Prawo o miarach /Dz.U. z 2001 r. Nr 63, poz. 636 ze zm./. Celem ustawy określonym w jej art. 1 jest zapewnienie jednolitości miar i wymaganej dokładności pomiarów wielkości fizycznych w Rzeczypospolitej Polskiej. Dlatego też prawnej kontroli metrologicznej podlegają przyrządy pomiarowe stosowane przy pobieraniu opłat, podatków i niepodatkowych należności budżetowych oraz ustalaniu opustów, kar umownych, wynagrodzeń i odszkodowań, a także przy pobieraniu i ustalaniu podobnych należności i świadczeń /art. 8 ust. 1 pkt 4 powyżej cytowanej ustawy/.

Art. 9 pkt 3 obowiązującej ustawy – Prawo o miarach upoważnił Ministra właściwego do spraw gospodarki, do określenia w drodze rozporządzenia wymogów metrologicznych, którym powinny odpowiadać przyrządy pomiarowe podlegające prawnej kontroli metrologicznej, uwzględniając rodzaje dowodów tej kontroli, a także warunki właściwego stosowania i warunki techniczne ich użytkowania.

Minister właściwy do spraw gospodarki dotychczas nie wydał rozporządzenia zawierającego przepisy o wagach samochodowych do ważenia pojazdów w ruchu w tym m.in. dotyczące warunków właściwego ich stosowania.

Niezależnie zatem od stwierdzonych na wstępie nieprawidłowości, dyskwalifikujących ustalenia faktyczne zawarte w decyzjach organów obu instancji zauważyć należy, że wobec braku stosownych przepisów wykonawczych, metody i warunki w jakich dokonano pomiaru obciążenia osi pojazdu w ruchu – były dowolne, "uznaniowe", a skoro tak, to nie mogły stanowić podstawy do wymierzenia kary pieniężnej.

Brak przepisów wykonawczych powyżej wskazanych, powoduje, iż przepisy art. 13 ust. 2a i ust. 2b ustawy o drogach publicznych są przepisami "martwymi".

Z tych też względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153 poz. 1270/ w związku z art. 97 § 1 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.

Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie II i III sentencji uzasadniają przepisy art. 200 i art. 152 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.