Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 655/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-10-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 14 października 2021 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 czerwca 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

M. T. (zwana dalej jako: "wnioskodawczyni", "strona", "skarżąca"), działając przez profesjonalnego pełnomocnika, złożyła w dniu 23 grudnia 2020 r. w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w S. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem - G. T.

Wójt Gminy S., działając m.in. na postawie art. 17 ust. 1 i 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111; zwanej dalej w skrócie jako: "u.ś.r." lub "ustawa"), decyzją z dnia 20 stycznia 2021 r. (nr [...]) odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia.

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że G. T. (ur. [...]1967 r.) legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego wynika, że niepełnosprawność powstała w 50 roku życia. Zgodnie natomiast z art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Organ zauważył przy tym, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, orzekł o niekonstytucyjności w części normy wynikającej z art.17 ust. 1b u.ś.r., czego skutkiem nie było jednak uchylenie tej normy.

Niezależnie od powyższego organ wskazał, że M. T. w dniu 17 września 2020 r. złożyła wniosek o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego na męża G. T. z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Na potrzeby ustalenia sprawowania opieki do specjalnego zasiłku opiekuńczego zwrócono się do pracownika socjalnego z prośbą o sporządzenie wywiadu w celu weryfikacji okoliczności dotyczących sprawowania opieki, o której mowa w art. 16a ust. 1 u.ś.r. Pracownik socjalny w wywiadzie środowiskowym wskazał, że G. T. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Boryka się z problemem uzależnienia od alkoholu. Kilkakrotnie przechodził leczenie i terapię z uzależnienia. Obecnie wypiera problem. Nadużywanie alkoholu przez G. T. zaburza wszystkie strefy jego życia. G. T. jest osobą poruszającą się samodzielnie. Jest w stanie sam spożywać posiłki oraz przyjmować leki. Nie wymaga też pomocy w załatwieniu potrzeb fizjologicznych. G. T. oświadczył, że żona pomaga mu w kąpieli z uwagi na niedowład ręki. M. T. towarzyszy mężowi podczas wizyt lekarskich. Zakres czynności jakie wykonuje M. T. w związku z opieką nad mężem nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia. M. T. złożyła w dniu 24 listopada 2020 r. oświadczenie, w którym podała, że jej mąż wstaje codziennie między 7.00 a 7.30, w tym czasie robi mu śniadanie i pomaga się ubrać. Średnio codziennie pomaga mężowi 5-6 godzin. Ponadto z notatki pracownika socjalnego z dnia 10 września 2020 r. wynika, że małżonkowie T. podejmują prace dorywcze (prawdopodobnie w zakładzie tapicerskim w M.). W dniu 1 grudnia 2020 r. M. T. wyraził ustną chęć do podjęcia aktywizacji zawodowej w Centrum Integracji Społecznej w O., z której się wycofała - składając oświadczenie z dnia 10 grudnia 2020 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej także jako: "SKO"), po rozpatrzeniu wniesionego przez M. T. odwołania, decyzją z dnia 8 czerwca 2021 r. (nr [...]), wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 256) w związku z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., utrzymało w mocy zakwestionowaną decyzję Wójta Gminy S.

SKO, w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia, w pierwszej kolejności przedstawiło stan faktyczny sprawy, wskazując że w dniu 23 grudnia 2020 r. M. T., reprezentowana przez pełnomocnika, złożyła do organu pierwszej instancji wniosek dotyczący przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na swojego niepełnosprawnego w stopniu znacznym męża G. T. (ur. [...]1967 r.) z uwagi na konieczność sprawowania nad nim stałej opieki. Wnioskodawczyni do swojego wniosku załączyła oświadczenie, że w celu spełnienia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Do wniosku strona załączyła m.in. odpis orzeczenia właściwego organu z dnia 21 kwietnia 2020 r. o zaliczeniu G. T. do znacznego stopnia niepełnosprawności (symbol niepełnosprawności 03-L). W orzeczeniu tym podano, że daty niepełnosprawności nie da się ustalić, zaś znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 21 stycznia 2017 r. Orzeczenie wydane zostało na czas określony do dnia 30 kwietnia 2021 r.

W aktach sprawy znajdują się ponadto, sporządzone w toku rozpatrywania wniosku strony o przyznanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, następujące dowody:

1. Oświadczenie strony z dnia 10 grudnia 2020 r., wskazujące m.in., że z mężem prowadzą dwuosobowe gospodarstwo domowe. Obecnie jedynym źródłem dochodu jest zasiłek pielęgnacyjny i zasiłek stały męża;

2. Oświadczenie G. T. z dnia 27 października 2020 r. wskazujące, iż jego żona sprawuje opiekę w ten sposób, że pomaga się ubrać, jeździ do lekarzy raz w miesiącu. Utrzymują się z zasiłku stałego; zasiłku pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego.;

3. Wywiad środowiskowy sporządzony w dniu 27 października 2020 r., w toku którego organ ustalił, że M. T. prowadzi z mężem dwuosobowe gospodarstwo domowe. Zamieszkują w domu jednorodzinnym. G. T. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym z rozpoznanym nowotworem krtani. Przeszedł radioterapię. Porozumiewanie z nim jest znacznie utrudnione. Porozumiewa się za pomocą specjalnego aparatu, jednak obecnie nie posiada urządzenia (zgubił). Ponadto boryka się z problemem uzależnienia od alkoholu. Kilkakrotnie przechodził leczenie i terapię z uzależnienia. Jest osobą samodzielnie poruszającą się. Jest w stanie sam spożywać posiłki oraz przyjmować leki. Nie wymaga też pomocy w załatwianiu potrzeb fizjologicznych. Oświadczył, że żona mu pomaga przy kąpieli z uwagi na niedowład ręki i towarzyszy podczas wizyt lekarskich. Większość czasu spędzają poza domem - u córki. Wnioski organu z tego wywiadu wskazują, że wnioskodawczym nie sprawuje opieki nad swoim niepełnosprawnym mężem w stopniu uniemożliwiającym jej podjęcie zatrudnienia;

4. Oświadczenie strony wnioskującej z dnia 24 listopada 2020 r. wskazujące, że mąż wstaje codziennie między 7:00 a 7:30. W tym czasie strona robi śniadanie. Około 30 minut później pomaga mężowi się ubrać, ponieważ ma prawą rękę niesprawną. Zajmuje to stronie też około 30 minut. Jeśli są wymioty, a są średnio dwa razy na miesiąc, to taką czynność jak przebieranie męża strona powtarza nawet 3 lub 4 razy dziennie. Gdy po nich pojawia się krwioplucie, strona wtedy dzwoni do przychodni na teleporadę lub jedzie z mężem na SOR. Średnio musi pomagać mężowi 5-6 godzin dziennie.

5. Decyzja organu pierwszej instancji z dnia 27 listopada 2020 r. odmawiająca przyznania stronie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego na męża G. T. - wydana w wyniku rozpatrzenia wniosku strony z dnia 17 września

2020 r.

Następnie SKO wskazało, że oceniając decyzję organu pierwszej instancji w kontekście treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. zauważyć należy, iż Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443) stwierdził niezgodność z Konstytucją art. 17 ust. 1b ustawy, ale w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Do dnia wydania niniejszej decyzji przepis art. 17 ust. 1b nie został uchylony. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności przepisu z Konstytucją nie oznacza bowiem jeszcze wyeliminowania tego przepisu z aktu prawnego. Jednakże SKO zdecydowało przychylić się do stanowiska sądów administracyjnych, które coraz częściej wskazują na konieczność stosowania art. 17 ust. 1b ustawy z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Przykładowo, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wskazał na konieczność [cyt.]: "takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału." WSA w Bydgoszczy powołał się w swoim orzeczeniu na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w wyroku z dnia 4 listopada 2016 r., sygn. I OSK 1578/16, wskazał, że [cyt.]: "jest niewątpliwe, że w myśl art. 188 pkt 1 Konstytucji RP, to Trybunał Konstytucyjny orzeka o zgodności ustaw i umów międzynarodowych z Konstytucją. (...) Niezależnie jednak od unormowania art. 188 pkt 1 Konstytucji RP, obowiązuje wynikająca z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasada ustrojowa bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji. Jedną z form bezpośredniego stosowania Konstytucji przez sądy jest oparcie wyroku na stanowisku wyrażonym w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego". Następnie WSA w Bydgoszczy wyjaśnił, że stosując wskazany wyżej sposób wykładni w odniesieniu do art. 17 ust. 1b ustawy należy więc stwierdzić, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b ustawy jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Pomimo stwierdzenia powyższego uchybienia, SKO uznało, że należy utrzymać w mocy zaskarżoną decyzje organu pierwszej instancji, gdyż w rozpoznawanej sprawie nie został spełniony warunek określony w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., jakim jest wykazanie przez stronę faktu niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na to, że zakres wykonywanej przez stronę opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem uniemożliwia jej podjęcie takiego zatrudnienia nawet w minimalnym wymiarze czasu pracy.

SKO w tym zakresie wskazało, że ustalony stan zdrowia niepełnosprawnego męża strony, uzasadnia twierdzenie o jego samodzielności, zaś zakres sprawowanej przez stronę opieki pozwala na podjęcie przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dowodów wskazujących na fakt zatrudnienia strony przed przyznaniem G. T. znacznego stopnia niepełnosprawności. Oznacza to, że w sprawie nie wykazana została przesłanka rezygnacji strony z zatrudnienia spowodowanej koniecznością sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad mężem. Ponadto, w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności treści oświadczeń strony co do czynności związanych z opieką na niepełnosprawnym mężem, wynika iż strona codziennie wykonuje czynności związane z pomocą w ubieraniu się męża w związku z jego niedowładem ręki. Strona towarzyszy mężowi także podczas wizyt u lekarza, w zależności od potrzeb. Są to jedyne czynności strony związane ze sprawowaną opieką, albowiem w pozostałym zakresie G. T. jest osobą samodzielną. Tego rodzaju opieka - zdaniem SKO - nie uniemożliwia stronie podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, albowiem opieka zajmuje jej około godziny rano i ewentualnie tyle samo wieczorem w związku z koniecznością pomocy przy rozbieraniu się. SKO uznało, że tego rodzaju opieka - wbrew twierdzeniom strony - nie zajmuje jej 5-6 godzin dziennie i sprowadza się do pomocy w porze porannej i wieczornej związanej z pomocą w ubieraniu i rozbieraniu męża.

M. T., działając przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżyła powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy S. Wniosła również o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, a także rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego, mającego istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych: zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia jego dyspozycji, podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej; zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą (rezygnacją z pracy) a sprawowaniem przez nią opieki nad mężem, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo-skutkowy istnieje.

Zarzucono również naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy - art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 k.p.a. w związku z art. 80 k.p.a. - poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad mężem, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że w przypadku skarżącej fakt niepodejmowania zatrudnienia - który na równi z rezygnacją z zatrudnienia uprawnia na mocy art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne - był spowodowany koniecznością opieki nad mężem. Organ drugiej instancji pobieżnie i w oderwaniu od stanu faktycznego sprawy ocenił zgromadzony materiał dowodowy w aspekcie sprawowanej przez skarżącą opieki nad mężem. Co ważne, czego organ nie wziął pod uwagę, skarżąca całodobowo jest w pełnej gotowości do pomocy mężowi. Co należy podkreślić, organ drugiej instancji nie kwestionuje opieki nad mężem, jednakże lakonicznie podnosi, że jej zakres nie uprawnia do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Tym samym, w okolicznościach przedmiotowej sprawy, wbrew temu co twierdzi organ drugiej instancji, związek bezpośredni (czasowy i co do motywów) między niepodejmowaniem zatrudnienia celem sprawowania osobistej opieki zachodzi. Zakres opieki, zgodnie ze stanem faktycznym niniejszej sprawy, jest stały, długotrwały.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej powoływanej jako "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).

W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że rozstrzygnięcie to odpowiada prawu, a wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi skarżąca uczyniła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 czerwca 2021 r. utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy S. z dnia 20 stycznia 2021 r., którą odmówiono jej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem – G. T.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W rozpoznawanej sprawie organ pierwszej instancji odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia twierdząc, że w sprawie nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż z załączonego do akt sprawy orzeczenia o stopniu o niepełnosprawności nie wynika, aby niepełnosprawność męża skarżącej powstała do ukończenia przez niego 18 roku życia lub powstała w trakcie nauki w szkole albo w szkole wyższej, nie później jednak, niż do ukończenia 25 roku życia. Organ pierwszej instancji wskazał również na okoliczności świadczące o braku spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Natomiast SKO uznało, że skarżącej należało odmówić przyznania wnioskowanego świadczenia, bowiem nie spełnia ona przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., tzn. nie istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy zapewnieniem niepełnosprawnemu mężowi opieki, a niepodejmowaniem przez wnioskodawczynię zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W zakresie spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. SKO przychylił się do stanowiska sądów administracyjnych, w których wskazywano, że mając na uwadze wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, należy stosować art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Zdaniem Sądu organ odwoławczy prawidłowo wywiódł, że organ pierwszej instancji błędnie zastosował przepis art. 17 ust. 1b ustawy, bowiem wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, przymiot konstytucyjności utraciło przewidziane w tym przepisie kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy. Z tych przyczyn w odniesieniu do opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Pomimo tego decyzja organu pierwszej instancji, jak zasadnie wskazywał organ odwoławczy, jest zgodna z prawem. Nie może bowiem ujść uwadze, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedynie osobie, która spełnia łącznie przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z przytoczonego wyżej art. 17 ust. 1 ustawy wynika jednoznacznie, że wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.

Omawiane świadczenie nie jest przyznawane za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W tej sytuacji obowiązkiem organu administracji w prowadzonym postępowaniu jest ustalenie związku między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, czyli ustalenie wymiaru faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy.

Takich ustaleń faktycznych nie można jednak, wbrew stanowisku skarżącej, utożsamiać z oceną wskazań, dotyczących osoby niepełnosprawnej, wynikających z treści orzeczenia o niepełnosprawności. Podkreślić należy, że nie zawsze i nie w sposób automatyczny każda osoba zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności, także ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, będzie wymagać tej opieki w stopniu wykluczającym podjęcie przez osobę bliską zatrudnienia choćby w ograniczonym wymiarze czasu pracy.

Każdą taką sytuację należy bowiem analizować z uwzględnieniem konkretnych okoliczności faktycznych.

Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, który w swym rozstrzygnięciu stwierdził, że opisana w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przedmiotowej sprawie nie zachodzi. Brak jest bowiem bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem a niepodejmowaniem lub rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Świadczenie to jest zatem skierowane do osób zdolnych i gotowych do wykonywania pracy zarobkowej, które dobrowolnie nie podejmują tego rodzaju pracy lub z niej rezygnują w celu wykonywania czynności związanych z opieką nad osobą wymagającą opieki. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć lub z której musi zrezygnować osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/1). A zatem zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19).

Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia: stała lub długoterminowa, wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20; z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11oraz z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15).

Z ustalonego przez organy i zaakceptowanego przez Sąd stanu faktycznego wynika, że sprawowana przez skarżącą opieka nad mężem, z uwagi na rodzaj i czasokres czynności wspomagających męża w jego codziennym funkcjonowaniu, nie spełnia wymogów opieki o jakiej mowa we wskazanym przepisie.

Zgodzić się należy z organem odwoławczym, że skarżąca wspiera męża bezpośrednio w chorobie jedynie w niewielkim rozmiarze. Czynności te w zasadzie sprowadzają się do pomocy w ubieraniu, asyście przy kąpieli (ze względu na niedowład ręki G. T.) oraz pomocy podczas wizyt lekarskich (towarzyszenie podczas tych wizyt). Co prawda, skarżąca w oświadczeniu z dnia 24 listopada 2020 r., podała, że mąż wymaga jej pomocy średnio 5-6 godzin dziennie, jednakże nie określiła zakresu tej pomocy. Ograniczyła się wyłącznie do wskazania, że robi rano śniadanie, a później pomaga mężowi się ubrać. W przypadkach, kiedy jej mąż wymiotuje (średnio dwa razy w miesiącu) musi pomóc mu w zmianie odzieży (3-4 razy dziennie).

Podkreślenia wymaga okoliczność, że mąż skarżącej, mimo schorzeń, na które cierpi, nie jest osobą leżącą na stałe, jest w stanie samodzielnie jeść i pić, przyjmować leki, nie napotyka znacznych trudności w zakresie higieny i fizjologii (żona pomaga mu przy kąpieli), jest w stanie poruszać się samodzielnie.

Znamienne jest również to, na co zwróciły uwagę organy w uzasadnieniach swoich decyzji, że z notatki sporządzonej w dniu 10 września 2020 r. przez pracownika socjalnego wynika, że zarówno M. T., jak i jej małżonek - G. T., podejmują prace dorywcze w zakładzie tapicerskim. Skarżąca tej istotnej okoliczności w toku postępowania nie zakwestionowała. Należy zaznaczyć, że skarżąca była reprezentowana w postępowaniu administracyjnym przez profesjonalnego pełnomocnika.

Mając na uwadze powyższe, Sąd nie dał wiary twierdzeniom skarżącej, że zrezygnowała z aktywności zawodowej ze względu na konieczność długotrwałej, całodobowej, opieki nad mężem.

W konsekwencji poczynionych rozważań, nie można uznać, aby doszło do naruszenia przez organ wskazanych w skardze przepisów k.p.a. w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Organ zbadał istotne okoliczności faktyczne sprawy, nie naruszając podstawowych zasad postępowania administracyjnego, w tym zasady prawdy obiektywnej i ocenił dowody zgodnie z art. 80 k.p.a. Fakt, że skarżąca nie zgadza się z oceną i argumentacją organu, nie uzasadnia zarzutu naruszenia prawa w zakresie przeprowadzonego postępowania. Zwłaszcza, że skarżąca nie podniosła żadnych okoliczności świadczących o tym, że spełnia przesłanki do przyznania jej wnioskowanego świadczenia. Skarżąca nie może ze swojej biernej postawy wywodzić dla siebie korzystnych skutków prawnych. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że ciężar prowadzenia postępowania dowodowego nie spoczywa wyłącznie na organie ale również na stronie, która z określonego faktu chce wyprowadzić dla siebie korzystne skutki prawne.

Konkludując, Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, że opisana w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi. Brak jest bowiem bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem a niepodejmowaniem lub rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W tym miejscu należy zauważyć, że w opozycji do ustalenia organów, że skarżąca nie spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt. 4 u.ś.r. (tj. podstawowej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w postaci braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną), profesjonalny pełnomocnik skarżącej na etapie zarówno odwołania, jak i skargi, ograniczył się tylko do stwierdzenia, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia ze względu na konieczność opieki nad mężem, nie wskazując na jakiekolwiek przejawy tej opieki (okoliczności), które przemawiałyby za takim twierdzeniem.

W tym stanie sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzeczono jak w sentencji wyroku.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).