Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 900/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-02-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 2, art. 3, art. 4, art. 6 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 6 ust. 4 pkt 2 i art. 6 ust. 5, art. 13 ust. 2
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wiśniewska (spr.), Sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska, Sędzia WSA del. do NSA Dorota Jadwiszczok, Protokolant starszy inspektor sądowy Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych J. A. oraz J. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 listopada 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 840/11 w sprawie ze skargi J. A., K. A. i J. P. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP 1. odrzuca skargę kasacyjną J. A.; 2. oddala skargę kasacyjną J. P.


UZASADNIENIE

1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 3 listopada 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 840/11 oddalił skargi J. A., K. A. i J. P. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2011 r., nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP.

2. W uzasadnieniu powyższego wyroku zawarto następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną:

W dniu 12 lutego 1998 r. J. P. złożył wniosek do Urzędu Rejonowego w K. w sprawie ekwiwalentu za utracone mienie w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., znajdujące się poza granicami państwa polskiego. W dniu 20 listopada 2008 r. J. P. ponowił wniosek do Wojewody [...] o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez Z. A. z d. R., w Z. przy ul. L. 1 oraz w Z. przy ul. L. 2.

W dniu 24 sierpnia 1999 r. K. A. oraz J. A. złożyli wniosek do Urzędu Miasta K. w sprawie ekwiwalentu za mienie zabużańskie. W dniu 15 grudnia 2008 r. J. A. i K. A. ponowili wnioski do Wojewody [...] o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez W. A. i Z. A. w Z. przy ul. L. 1, ul. L. 2 oraz ul. P. [...] (L. 3).

W dniu 25 listopada 2008 r. A. P. wystąpiła do Wojewody [...] z wnioskiem o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez nią nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w Z. przy ul. L. 3.

Wojewoda [...], po rozpatrzeniu przedmiotowych wniosków decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...] potwierdził prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. A. i Z. A. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej położonych w Z. przy ul. L. 1, ul. L. 2 oraz ul. P. [...] (L. 3), stosownie do udziałów spadkowych po W. A. – J. A. i K. A. w 3/32 części nieruchomości w kwocie 29174,19 zł każdemu z uprawnionych oraz potwierdził prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez Z. A. udziału w 20/32 części w nieruchomościach położonych w Z. przy ul. L. 1 oraz ul. L. 2 – J. P. w kwocie 101664,63 zł oraz odmówił potwierdzenia A. P. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez nią nieruchomości w Z. przy ul. P. [...[ (L. 3).

Na podstawie zgromadzonego w aktach sprawy obszernego materiału dowodowego organ ustalił, że właścicielami mienia pozostawionego w Z. przy ul. L. 1, przy ul. L. 2 oraz przy ul. P. [...] (L. 3) byli małżonkowie W. A. i Z. A., po połowie.

Spadek po W. A. nabyła żona Z. w 4/16 częściach i czworo dzieci po 3/16 części każde z nich. Po Z. A. spadek nabył w całości wnuk J. P. W chwili śmierci udział Z. P. w całości pozostawionego mienia wynosił więc 20/32 części (własna połowa majątku plus 4/16 w spadku po mężu).

Organ stwierdził, że celowo nie wziął pod uwagę - w części dotyczącej prawa własności pozostawionego mienia - orzeczenia z dnia 1 września 1945 r., L.dz. [...], Państwowego Urzędu Repatriacyjnego stwierdzającego, że Z. A. posiadała w Z. w województwie [...] nieruchomości miejskie: przy ul. L. 1 oraz przy ul. L. 2 oraz orzeczenia z dnia 1 września 1945 r., L.dz. [...] Państwowego Urzędu Repatriacyjnego stwierdzającego, że A. A. posiadała w Z. w województwie [...] nieruchomość miejską przy ul. L. 3. Zgodnie bowiem z treścią prawomocnego wyroku zaocznego Sądu Rejonowego [...] z dnia 20 lutego 1998 r., sygn. akt [...], Sąd nakazał pozwanej A. P. by złożyła oświadczenie woli, z którego wynika, że ekwiwalent za mienie nieruchome pozostawione przez jej rodziców W. i Z. A. przysługuje wszystkim dzieciom po 1/4 części. Oświadczenie łączyło się ze zrzeczeniem się przez A. P. wszelkich praw mogących wyniknąć w tym zakresie z orzeczeń Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z dnia 1 września 1945 r., w których pominięto jej trzech braci, tj. J. A., X. A. i K. A.

Na okoliczność potwierdzającą, że właścicielami przedmiotowej nieruchomości byli W. A. i Z. A., organ wskazał na zeznania świadków, tj. dowód w postaci uwierzytelnionej kserokopii oświadczenia świadka R. M., złożonego w dniu 13 lipca 1994 r., w którym świadek zeznał, że przed wojną rozpoczętą w 1939 r. mieszkał w Z., przy ul. P. [...] i osobiście znał rodzinę A., zamieszkałą przed wojną również w Z. przy ul. L. 1. Wskazał, że W. A. i jego żona Z. posiadali w Z. majątek: przy ul. L. 1 — dom mieszkalny, budynek wozowni ze stajnią oraz ogród owocowo-warzywny; przy ul. L. 2 — kamienicę jednopiętrową i przy ul. P. [...] — kamienicę dwupiętrową. Jako drugi dowód organ wskazał na uwierzytelnioną kserokopię oświadczenia świadka R. S., złożonego w dniu 14 lipca 1994 r., w którym świadek zeznał, że przed wojną rozpoczętą w 1939 r. mieszkał w Z. przy ul. K. i osobiście znał rodzinę A., zamieszkałą przed wojną rozpoczętą w 1939 r. w Z. przy ul. L. 1. Podał, że W. A. i jego żona Z. A. posiadali w Z. majątek: przy ul. L. 1 — dom mieszkalny, budynek wozowni ze stajnią oraz ogród owocowo-warzywny; przy ul. L. 2 — kamienicę jednopiętrową; przy ul. P. [...] — kamienicę dwupiętrową.

Rozpatrując sprawę organ wziął pod uwagę treść żądań zawartych we wnioskach, która wyznacza przedmiot postępowania oraz jest wiążąca dla organów administracji. Z tych przyczyn potwierdził J. A., K. A. oraz J. P. prawo do rekompensaty zgodnie ze złożonymi przez nich wnioskami, biorąc przy tym pod uwagę przypadające stronom udziały spadkowe określone w postanowieniach o stwierdzeniu nabycia spadku. Natomiast A. P. odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty, gdyż wystąpiła ona o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez siebie nieruchomości poza obecnymi granicami RP w Z. przy ul. L. 3. Zgodnie natomiast z materiałem dowodowym znajdującym się w aktach sprawy oraz powołanym wyrokiem zaocznym Sądu Rejonowego [...] z dnia 20 lutego1998 r. o złożeniu oświadczenia woli przez A. P., właścicielami mienia pozostawionego w Z. przy ul. L. 3 byli Z. A. i W. A. po połowie. Wobec tego A. P. nie była właścicielką nieruchomości pozostawionej w Z. przy ul. L. 3. Zdaniem organu nie można więc było potwierdzić jej prawa do rekompensaty na podstawie wniosku złożonego przez nią w dniu 25 listopada 2008 r., w którym wystąpiła o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez nią nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w Z. przy ul. L. 3.

Organ nie rozliczył udziału przypadającego X. A. (spadkobiercy po W. A.) w wysokości 3/32 udziału w nieruchomościach pozostawionych przez W. i Z. A., gdyż wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty za tę część został wyodrębniony do innego postępowania prowadzonego przed Wojewodą [...] pod sygn. akt [...], co wynika z pisma [...] Urzędu Wojewódzkiego z 16 lutego 2011 r.

J. A., K. A., J. P. i A. P. wnieśli od powyższej decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2010 r. odwołanie, w którym podnieśli, że Wojewoda [...] przy wydawaniu decyzji nie uwzględnił dwóch dokumentów, tj. oświadczenia Z. A. z dnia 5 listopada 1975 r. o zrzeczeniu się nabytego prawa do spadku po mężu W. A. na rzecz syna J. A. oraz oświadczenia z dnia 10 września 1994 r. J. A., w którym zrzeka się na rzecz rodzeństwa po 1/16 części spadku, po matce Z. A.

Minister Skarbu Państwa, po rozpatrzeniu powyższego odwołania decyzją z dnia [...] marca 2011 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody [...], wskazując, że organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił stan faktyczny w sprawie, jak również prawidłowo potwierdził prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. A. i Z. A. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Odnosząc się do zarzutu podniesionego w odwołaniu, Minister stwierdził, że wskazane w nim dokumenty, tj. oświadczenia z dnia 5 listopada 1975 r. i z dnia 10 września 1994 r. nie mogą być uznane jako dowód w sprawie, gdyż zgodnie z art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418, ze zm.), zwanej dalej "ustawą", prawo do rekompensaty ustala się na podstawie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku lub postanowienia o dziale spadku, a nie na podstawie oświadczeń, które winny być składane w trakcie prowadzonego postępowania o stwierdzenie nabycia spadku. Nie można zatem oświadczenia Z. A. z dnia 5 listopada 1975 r. uznać jako oświadczenia o wskazaniu osoby uprawnionej do rekompensaty w myśl art. 3 ust. 2 ustawy, gdyż zostało ono złożone przez dniem wejścia w życie ustawy i nie zawierało informacji, że dotyczy przekazania uprawnienia do potwierdzenia prawa do rekompensaty. Ponadto zgodnie z art. 4 ustawy prawo do rekompensaty jest niezbywalne. Ponieważ zrzeczenie się Z. A. nie mogło zostać uwzględnione, to również zrzeczenie J. A. nie mogło być uznane jako dowód w sprawie, gdyż uprawnienia w nim przekazane wynikały z wcześniejszego zrzeczenia się Z. A.

3. Na powyższą decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2011 r. J. A., K. A., A. P. oraz J. P. wnieśli skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, które następnie zostały postanowieniem Sądu z dnia 27 lipca 2011 r. połączone w celu ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia. Skarżący domagali się uchylenia zaskarżonej decyzji Ministra Skarbu Państwa i zasądzenia zwrotu kosztów postępowania.

Skarżący J. A. i K. A. zarzucili, że organy, ustalając prawo do rekompensaty nie uwzględniły skutków prawnych wynikających z prawomocnego wyroku zaocznego Sądu Rejonowego [...] z dnia 20 lutego 1998 r., sygn. akt [...]. Wskazali, że pozostawiony poza granicami majątek należał do obojga rodziców, a prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom.

Skarżąca A. P. zarzuciła, że decyzja odmawiająca przyznania jej prawa do rekompensaty narusza przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., gdyż – jej zdaniem - wykazała ona, że pozostawiła mienie poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, czego dowodem jest orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego w E. z dnia 1 września 1945 r. nr [...]. Skarżąca stwierdziła, że Sąd Rejonowy [...] wyrokiem z dnia 20 lutego 1998 r., kwestionując orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego, w istocie dokonał konfiskaty jej własności. Podniosła, że po ucieczce do T. w 1940 r. rodzice rozporządzili swoim majątkiem w ten sposób, że kamienica przy ul. L. 3 stała się własnością skarżącej, a nieruchomości przy ul. L. własnością matki Z. A. W ocenie skarżącej sankcjonują ten stan rzeczy powyższe dwa orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego wydane w obecności wszystkich członków rodziny i wówczas przez nikogo z nich nie kwestionowane. Skarżąca podniosła, że orzeczenia te będące dokumentami urzędowymi stanowią jedyny dowód prawa własności oraz określają rodzaj i powierzchnię pozostawionego mienia. Wobec tego nie było potrzeby przeprowadzenia dowodów z oświadczeń świadków, tym bardziej że w 1939 r. świadkowie ci byli małoletni i nie znali stosunków własnościowych jej rodziny. Skarżąca zarzuciła, że organ połączył jej sprawę ze sprawami z wniosków J. i K. A., jednocześnie wyłączając sprawę z wniosku brata X. A. do odrębnego rozpoznania po to, aby uniemożliwić jej ubieganie się o rekompensatę.

Skarżący J. P. zarzucił, że bezprawnie organy przyjęły, iż pozostawione mienie należało do obojga małżonków Z. i W. A., co uczyniły na podstawie niezweryfikowanych oświadczeń świadków M. i S. Skarżący podniósł, że art. 6 ustawy określa chronologię ważności dowodów potwierdzających posiadanie pozostawionego mienia, wobec czego organy nie były uprawnione do nadania mocy dowodowej oświadczeniom świadków, w sytuacji gdy istnieją dwa orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego, których legalności ani autentyczności organy nie zakwestionowały. W ocenie skarżącego z orzeczeń tych jednoznacznie wynika, że W. A. nie pozostawił żadnego majątku poza obecnymi granicami kraju, co powoduje, że bezpodstawne było powoływanie się przez organy na postanowienie spadkowe po W. A., który w chwili śmierci pozostawił tylko minie ruchome. Z tej przyczyny, zdaniem skarżącego, organ nie miał podstaw do powoływania się na wyrok zaoczny Sądu Rejonowego [...] z dnia 20 lutego 1998 r. Skarżący J. P. wskazał również, że organy wadliwie określiły wartość mienia pozostawionego przez Z. A., która wynosi 810.143 zł, a więc powinno mu przysługiwać prawo do rekompensaty w kwocie 162.028,62 zł. Skarżący zarzucił, że organy nie uwzględniły złożonego przez niego operatu szacunkowego, uwzględniając jedynie operat późniejszy złożony przez J. i K. A.

Po wniesieniu skargi zmarła skarżąca A. P. Spadek po niej nabył w całości syn J. P., który podtrzymał wniesioną przez jego matkę skargę jako własną.

W odpowiedzi na skargi Minister Skarbu Państwa wniósł o ich oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a skargi nie zasługują na uwzględnienie i oddalił je na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a."

Sąd wskazał, że kwestią sporną pomiędzy stronami jest to, kto był właścicielem pozostawionego mienia w Z., woj. [...] przy ul L. 1, ul. L. 2 i P. [...] (L. 3).

W ocenie Sądu, organy prawidłowo stwierdziły, na podstawie dowodów zebranych w postępowaniu administracyjnym, że właścicielami mienia położonego w Z. byli małżonkowie W. A. i Z. A. Istotnymi dokumentami świadczącymi o pozostawionym majątku są oświadczenia małżonków złożone w dniu 31 października 1940 r. w J. – zgłoszenia II - B majątku znajdującego się za granicą, w którym to oświadczeniu każdy z małżonków wskazał, że jest właścicielem tylko połowy nieruchomości w Z. przy ul. L. 1, ul. L. 2 i P. [...], jednocześnie wskazując, że właścicielem pozostałej połowy jest drugi małżonek. Dokumenty te z uwagi na datę ich sporządzenia (tuż po opuszczeniu Z.), a także z uwagi na jednoznaczne, zgodne w treści oświadczenia osób, które je złożyły, są niezwykle istotne w sprawie. Są to bowiem dokumenty źródłowe, które korespondują z oświadczeniami świadków M. i S., co do pozostawionego majątku przez W. i Z. A.

Sąd pierwszej instancji podkreślił natomiast, że najistotniejszym dowodem w kwestii ustalenia właścicieli pozostawionego mienia jest wyrok Sądu Rejonowego [...] z dnia 20 lutego 1998 r., sygn. akt [...], z którego wynika, iż oświadczenie do jakiego złożenia zobowiązana została A. P. dotyczy cyt: "ekwiwalentu za mienie nieruchome pozostawione przez naszych rodziców W. i Z. małżonków A. w Z.". Wyrok ten jest prawomocny. Zgodnie z art. 365 § 1 K.p.c. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Już chociażby z tej przyczyny i wobec jednoznacznej treści wyroku Sądu powszechnego, organy administracji w niniejszej sprawie nie były uprawnione do wskazania innych właścicieli pozostawionego mienia niż małżonków W. i Z. A. Zatem stanowisko skarżącej A. P., a następnie jej spadkobiercy J. P., co do mocy wiążącej orzeczeń Państwowego Urzędu Repatriacyjnego, w zakresie określenia właściciela pozostawionego mienia, z pominięciem wyroku Sądu Rejonowego [...], jest wadliwe. Z przyczyn wyżej wskazanych niezasadne są również zarzuty skargi J. i K. A. odnośnie nieuwzględnienia przez organy powyższego wyroku Sądu Rejonowego.

Ponadto A. P., podnosząc, że rodzice rozdysponowali mieniem na jej rzecz, a ojciec także na rzecz matki, nie wskazała przez jaką czynność prawną (umowę darowizny, czy też sprzedaż, bądź inną umowę), w jakiej dacie (chociażby w którym roku) i w jakim miejscu oraz w jakiej formie prawnej miałoby nastąpić owo rozdysponowanie. Nie wynikało to również z pism skarżącego J. P. Zważyć przy tym należy, że wyrok Sądu Rejonowego [...] z dnia 20 lutego 1998 r. stanowi także, że A. P. zrzeka się wszelkich praw mogących wynikać z orzeczeń Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z dnia 1 września 1945 r., nr [...] i nr [...], w których pominięto jej braci. Wobec powyższego niezasadne było żądanie A. P. (a obecnie jej spadkobiercy) o przyznanie rekompensaty za mienie pozostawione przez nią w Z. Natomiast A. P. nie dochodziła rekompensaty za mienie pozostawione przez rodziców lub tylko przez matkę (praw tych dochodził jej syn). Mając na uwadze, że postępowanie prowadzone na podstawie ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej prowadzone jest wyłącznie na wniosek osoby uprawnionej, a organ rozpoznaje sprawę w zakresie złożonego wniosku. Skoro A. P. domagała się rekompensaty za mienie, którego nie była właścicielką, to mając na uwadze treść przepisu art. 2 ust 1 w zw. z art. 1 ust 2 ustawy, organy prawidłowo odmówiły jej potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Sąd przyjął, że niezasadne są również zarzuty skarżącego J. P. odnośnie nieuwzględnienia przez organy operatu szacunkowego sporządzonego na jego zlecenie, bowiem do akt administracyjnych zostały złożone dwa operaty. Jeden sporządzony na zlecenie J. P. i dotyczący wyceny dwóch nieruchomości w Z. przy ul. L. 1 i ul. L. 2. Drugi operat sporządzony na zlecenie J. i K. A., dotyczący wyceny trzech nieruchomości w Z.: przy ul. L. 1, ul. L. 2 i ul. L. 3 (ul. P. [...]). Obydwa operaty zostały sporządzone przez tego samego rzeczoznawcę – T. J. Obydwa operaty określają wartość nieruchomości przy ul. L. 1, ul. L. 2 na taką samą kwotę. Operaty zostały sporządzone zgodnie z prawem. Jak wynika z treści decyzji organu pierwszej instancji, organ ten wymienia operat sporządzony na zlecenie skarżącego J. P. w pkt 5 decyzji. Organ odwoławczy wprawdzie nie wskazał na ten operat, jednakże nie kwestionował jego prawidłowości.

Sąd podniósł, że wartość pozostawionych nieruchomości wyliczona w operacie, a także wysokość udziałów spadkowych dała podstawy do wyliczenia wysokości rekompensaty. Skarżący J. P. domagał się ustalenia rekompensaty za minie pozostawione przez babkę Z. A., ale tylko co do dwóch nieruchomości. Skoro postępowanie dowodowe wykazało, że Z. A. była współwłaścicielką ze swoim mężem W. A. trzech nieruchomości, to mając na uwadze zakres żądania z wniosku skarżącego i wysokość udziału spadkowego skarżącego, organ uwzględnił powyższe przy określeniu wartości prawa do rekompensaty na rzecz J. P. Otóż spadek po W. A. nabyła żona Z. w 4/16 częściach i czworo dzieci po 3/16 części każde z nich. Po Z. A. spadek nabył w całości wnuk J. P. W chwili śmierci udział Z. P. w całości pozostawionego mienia wynosił więc 20/32 części (własna połowa majątku plus 4/16 w spadku po mężu). Zatem na skutek spadkobrania po babce udział skarżącego J. P. wyniósł 20/32 w całości pozostawionego mienia. Wartość nieruchomości przy ul. L. 1 wynosi 331.698,40 zł, a przy ul. L. 2 kwotę 478.444,68 zł. Łącznie więc stawowi to kwotę 810.143, 08 zł. Z kwoty tej należy wyliczyć 20/32 części, co stanowi 506.339,42 zł (organ wyliczył kwotę wyższą – 508.323,13 zł). Dopiero od kwoty 506.339,42 zł należy wyliczyć 20% z tytułu rekompensaty, co stanowi 101.267, 88 zł. Skarżącemu ustalono więc kwotę wyższą niż należna, tj. 101.664,62 zł (najprawdopodobniej na skutek błędu matematycznego). Tym bardziej więc zarzut skargi, że kwota rekompensaty została zaniżona, jest niezasadny.

Podsumowując Sąd stwierdził, że wobec J. A. i K. A. oraz J. P. zaistniały podstawy do przyznania prawa do rekompensaty w kwotach ustalonych w zaskarżonej decyzji, bowiem spełnione zostały przesłanki warunkujące jej przyznanie. Otóż właściciele mienia Z. i W. A. pozostawili w związku z wojną mienie poza obecnymi granicami RP, posiadali oni obywatelstwo polskie, zmuszeni byli do opuszczenia swojego miejsca zamieszkania na skutek okoliczności związanych bezpośrednio z wojną. Skarżący są natomiast ich spadkobiercami, a wnioski o potwierdzenie prawa do rekompensaty złożyli w terminie.

4. Od powyższego wyroku J. A. i J. P. wnieśli skargi kasacyjne do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Skarżący J. A. w skardze kasacyjnej nie wskazał podstaw kasacyjnych, natomiast wniósł o "przyjęcie kasacji i zapoznania jej w części dotyczącej wysokości odszkodowania 20%".

Skarżący J. P., zaskarżając wyrok w całości, jako podstawę kasacyjną wskazał na naruszenie:

- przepisów postępowania, a to:

a) art. 141 § 4 P.p.s.a. przez zbyt ogólnikowe i nieprawidłowe uzasadnienie wyroku w zakresie odniesienia się do zarzutów skarżącego odnośnie sposobu wyliczenia rekompensaty z tytułu mienia pozostawionego poza granicami RP i uzasadnienia w zakresie wyjaśnienia podstaw stwierdzenia przez Sąd prawidłowości takiego wyliczenia dokonanego przez organ oraz przez przyjęcie za podstawę stanu sprawy niezgodnego ze stanem rzeczywistym, tj. przyjęcie, że W. i Z. A. byli współwłaścicielami mienia pozostawionego w Z. (ul. L. 1, L. 2, L. 3), nie zaś kolejno Z. A. i A. P., co jest konsekwencją naruszenia art. 6 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 6 ust. 4 pkt 2 oraz art. 6 ust. 5 ustawy oraz art. 365 K.p.c., tj. nieuwzględnienie orzeczeń PUR. L. dz. [...] oraz [...] jako dowodu prawa własności Z. A. i A. P. i przyznanie w tym zakresie mocy wiążącej wyrokowi zaocznemu Sądu Rejonowego [...] z dnia 20 lutego 1998 r. oraz art. 77 § 1 K.p.a. przez niewłaściwą ocenę wyżej wskazanych dowodów;

b) art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. przez oddalenie skargi, mimo naruszenia przez organ art. 6 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 6 ust. 4 pkt 2 oraz art. 6 ust. 5 ustawy przez nieuwzględnienie jako podstaw decyzji zgromadzonych w materiale dowodowym orzeczeń PUR L. dz. [...] oraz [...] w zakresie prawa własności przedmiotowych nieruchomości i przyjęcie sprzecznych z treścią tych orzeczeń ustaleń odnośnie prawa własności oraz art. 13 ust. 2 ustawy przez błędne obliczenie wysokości świadczenia pieniężnego w sposób nieodpowiadający 20% wartości pozostawionych nieruchomości w stosunku do udziału skarżącego;

- przepisów prawa materialnego, a to:

a) art. 365 K.p.c. przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że wyrok Sądu Rejonowego [...] z dnia 20 lutego 1998 r., sygn. akt [...] wiązał w przedmiotowej sprawie w zakresie ustalenia, że nieruchomości położone w Z. przy ul. L. 1, L. 2 oraz L. 3 stanowiły współwłasność małżonków Z. i W. A. oraz że A. P. zrzekła się w całości prawa do rekompensaty z tytułu mienia pozostawionego poza granicami RP, podczas gdy wyrok ten wiązał ewentualnie tylko w zakresie ustalenia, że A. P. zrzekła się prawa do rekompensaty w określonej w tym wyroku wielkości i w konsekwencji pominięciu dowodów z orzeczeń PUR L. dz. [...] oraz [...];

b) art. 6 ust. 4 pkt 1 i ust. 5 ustawy przez błędną jego wykładnię i przyjęcie, że we wskazanym przepisie brak jest hierarchii środków, pomimo że w materiale dowodowym zgromadzone zostały orzeczenia PUR L. dz. [...] oraz [...], podczas gdy zgodnie z brzmieniem powołanego przepisu dowody z oświadczeń rozważane są dopiero gdy brak jest dokumentów z Państwowego Urzędu Repatriacyjnego i mają one jedynie charakter uzupełniający względem ww. dowodu z dokumentu;

c) art. 13 ust. 2 ustawy przez błędne obliczenie wysokości świadczenia pieniężnego w sposób nieodpowiadający 20% wartości pozostawionych nieruchomości w stosunku do udziału skarżącego.

W konkluzji skargi kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną wniesioną przez J. A. Minister Skarbu Państwa wniósł o jej odrzucenie z uwagi na uchybienie przez skarżącego wymogom formalnym skargi kasacyjnej przewidzianym w art. 174 oraz art. 176 P.p.s.a., zaś w odpowiedzi na skargę kasacyjną J. P. wniósł o jej oddalenie oraz zwrot kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną wniesioną przez J. P. K. A. wniósł o jej oddalenie, zarzucając, że jego siostra A. A. uzyskała orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego niezgodnie z prawdą.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

5. Odnośnie do skargi kasacyjnej J. A. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że – mimo tego, iż skarga została sporządzona przez profesjonalnego pełnomocnika będącego adwokatem – zawiera ona istotne, kwalifikowane wady formalne, uniemożliwiające jej merytoryczne rozpoznanie.

Zgodnie z art. 176 P.p.s.a. skarga kasacyjna powinna zawierać m.in. "przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia". Jeżeli w skardze kasacyjnej nie zamieszczono tych – podstawowych z punktu widzenia tego pisma procesowego – elementów konstrukcyjnych, to zachodzą podstawy do odrzucenia przez wojewódzki sąd administracyjny skargi kasacyjnej na podstawie art. 178 P.p.s.a.. Natomiast jeśli wojewódzki sąd administracyjny takiej skargi kasacyjnej nie odrzucił, może to uczynić Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 180 P.p.s.a. Jak już wskazano, zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny, poza przypadkiem nieważności postępowania, rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Granice te zakreśla sam skarżący kasacyjnie, przez wskazanie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie.

W petitum pisma procesowego z dnia 18 stycznia 2012 r., podpisanego przez adwokata – pełnomocnika J. A., a zatytułowanego "Skarga kasacyjna" zamieszczono wniosek "o przyjęcie kasacji i zapoznania jej w części dotyczącej wysokości odszkodowania 20%". Tymczasem, jak stanowi art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Niezależnie więc od tego, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie przewidziano środka odwoławczego o nazwie "kasacja", wnioski zawarte w ww. piśmie procesowym z dnia 18 stycznia 2012 r. nie polegają na przytoczeniu podstaw kasacyjnych. Co więcej, w ww. piśmie w ogóle nie przywołano jakiegokolwiek przepisu prawa. Dlatego też skarga kasacyjna J. A. podlega odrzuceniu, na podstawie art. 180 P.p.s.a.

6. Następnie Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do oceny podstaw kasacyjnych przytoczonych w skardze kasacyjnej J. P. Podstawy te okazały się nieusprawiedliwione.

6.1. Pierwszą podstawą kasacyjną przytoczoną w skardze kasacyjnej J. P. jest art. 141 § 4 P.p.s.a. Skarżący kasacyjnie zarzuca, że Sąd pierwszej instancji naruszył ww. przepis – po pierwsze – poprzez zbyt ogólnikowe i nieprawidłowe uzasadnienie wyroku w zakresie wyliczenia rekompensaty z tytułu mienia pozostawionego poza granicami RP, a także – po drugie – poprzez przyjęcie za podstawę stanu sprawy niezgodnego ze stanem rzeczywistym, tj. przyjęcie, że W. i Z. A. byli współwłaścicielami mienia pozostawionego poza granicami RP.

Zgodnie z art. 141 § 4 zd. 1 P.p.s.a. uzasadnienie wyroku sądu administracyjnego powinno zawierać "zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie". Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zaskarżony wyrok spełnia standard wyznaczony powyższym przepisem procesowym. Sąd pierwszej instancji prawidłowo przedstawił stan sprawy oraz prawidłowo zidentyfikował zarzuty podniesione w skardze J. P. Ponadto w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku szczegółowo wykazano, z jakich przyczyn Sąd pierwszej instancji przyjął, że właścicielami mienia położonego w Z. byli małżonkowie W. i Z. A. Sąd pierwszej instancji dokonał także dokładnej oceny prawidłowości ustalenia wartości prawa do rekompensaty przysługującego J. P. Dał temu wyraz w uzasadnieniu wyroku przedstawiającym szczegółowe rozliczenie.

6.2. Jako kolejną podstawę kasacyjną przytoczono naruszenie art. 151 w zw. z art. 145 § 1 lit. c P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi, pomimo naruszenia przez organ art. 6 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 6 ust. 4 pkt 2 i art. 6 ust. 5 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP. Uzasadnienie ww. podstaw kasacyjnych jest częściowo zbieżne z uzasadnieniem podstaw opartych na naruszeniu przepisów prawa materialnego, tj. art. 365 K.p.c. oraz art. 6 ust. 4 pkt 1 i ust. 5 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty, dlatego też ww. podstawy kasacyjne zostaną ocenione łącznie. Istotą zarzutu skarżącego jest bowiem to, że Sąd pierwszej instancji, akceptując ustalenia organów w kwestii własności pozostawionych nieruchomości, nie uwzględnił orzeczeń Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z dnia 1 września 1945 r., natomiast oparł się na innych źródłach zgromadzonych w materiale dowodowym, w szczególności na wyroku Sądu Rejonowego [...] z dnia 20 lutego 1998 r. i oświadczeniach świadków.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że powyższe podstawy kasacyjne nie są usprawiedliwione.

Skarżący kasacyjnie w uzasadnieniu zmierza do wykazania, że w toku postępowania błędnie ustalono krąg właścicieli nieruchomości pozostawionych poza terytorium RP. Skarżący stoi na stanowisku, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż właścicielem nieruchomości pozostawionych w Z. przy ul. L. 1 i 2 była wyłącznie Z. A., natomiast właścicielem nieruchomości pozostawionej przy ul. L. 3 była A. P. W przekonaniu skarżącego kasacyjnie decydujące znaczenie przy ocenie prawa własności powinny mieć znajdujące się w aktach sprawy orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z dnia 1 września 1945 r.

Przechodząc do oceny tych podstaw kasacyjnych Naczelny Sąd Administracyjny pragnie wskazać, że zgodnie z art. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty prawo do rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami RP przysługuje co do zasady właścicielowi nieruchomości, o ile spełnia on wymagania określone w pkt 1 i 2 powołanego przepisu. Artykuł 3 ust. 1 ustawy stanowi, że w przypadku gdy pozostawione nieruchomości były przedmiotem współwłasności, prawo do rekompensaty przysługuje co do zasady wszystkim współwłaścicielom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych współwłaścicieli. Natomiast w przypadku śmierci właściciela prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim lub niektórym spadkobiercom, stosownie do treści art. 3 ust. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty.

Z uwagi na tak ukształtowane przesłanki uzyskania prawa do rekompensaty, w postępowaniu administracyjnym wszczętym wnioskiem o przyznanie takiego prawa kluczowa jest konieczność ustalenia, kto był właścicielem pozostawionej nieruchomości. Tylko bowiem właściciel lub spadkobierca może być beneficjentem prawa do rekompensaty, które – zgodnie z wyraźną dyspozycją art. 4 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty – jest niezbywalne. W ustawie o realizacji prawa do rekompensaty wskazano – przykładowo, w sposób niewyczerpujący – jakie źródła dowodowe mogą służyć ustaleniu właścicieli pozostawionych nieruchomości. Są to w szczególności: urzędowy opis mienia, orzeczenie wydane przez Państwowy Urząd Repatriacyjny, dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych innych państw (zob. art. 6 ust. 4 pkt 1–3 ww. ustawy). Przepis art. 6 ust. 5 ww. ustawy dodaje, że "W przypadku braku dokumentów, o których mowa w ust. 4 pkt 1 i 2, dowodami (...) mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka (...)".

Powyższe przepisy w pewnym sensie "ukierunkowują" postępowanie dowodowe, służące ustaleniu prawa do rekompensaty, natomiast w żadnym razie nie wyłączają zastosowania ogólnych zasad postępowania administracyjnego. Zgodnie zaś z art. 75 § 1 K.p.a. "Jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy (...)". Przepis art. 77 § 1 K.p.a. stanowi, że "Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy". Zgodnie z art. 80 K.p.a. organ powinien ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona, kierując się "całokształtem materiału dowodowego".

W konsekwencji, wbrew temu, co wynika ze stanowiska zaprezentowanego w uzasadnieniu podstaw kasacyjnych, przepisów art. 6 ust. 4 i 5 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty nie można odczytywać ani jako zawierających zamknięty katalog źródeł dowodowych, ani jako wprowadzających wiążącą hierarchię tych źródeł w tym znaczeniu, że przepisy te miałyby krępować przysługującą organowi swobodę oceny dowodów, nakazując – nawet w razie uzasadnionych wątpliwości – uznawanie określonych okoliczności za udowodnione w sposób niepodważalny.

Analizując podstawy kasacyjne z tej perspektywy Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że trafne jest stanowisko Sądu pierwszej instancji, zgodnie z którym jednym z najistotniejszych dowodów pozwalających na zidentyfikowanie właścicieli pozostawionego mienia jest wyrok zaoczny Sądu Rejonowego [...] z dnia 20 lutego 1998 r., sygn. akt [...], z sentencji tego wyroku w sposób jednoznaczny wynika, że właścicielami pozostawionego mienia byli małżonkowie W. i Z. A. Wyrok ten podważa prawdziwość stwierdzeń zawartych w orzeczeniach Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z dnia 1 września 1945 r. Sąd pierwszej instancji trafnie przy tym przyjął, że zgodnie z art. 365 § 1 K.p.c. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, ale także – co należy podkreślić – inne organy państwowe i organy administracji publicznej. Oznacza to, że organy administracji orzekające w sprawie skarżącego kasacyjnie nie mogą podważać prawomocnego wyroku sądowego i kwestionować ustaleń zawartych w takim wyroku. Natomiast omówionych wyżej cech, wynikających z prawomocności wyroku sądowego, nie mają orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego.

Do powyższego można dodać – co trafnie stwierdził Sąd pierwszej instancji – że równie istotnym dla sprawy źródłem dowodowym, potwierdzającym okoliczności wynikające z powyższego wyroku Sadu Rejonowego [...], są jednoznaczne i zgodne ze sobą oświadczenia małżonków A., złożone w dniu 31 października 1940 r., które ponadto korespondują z oświadczeniami świadków, znajdującymi się w aktach sprawy, tworząc z nimi logiczną całość. Z tych przyczyn organy orzekające w sprawie skarżącego kasacyjnie, działając w granicach swobodnej oceny dowodu, były uprawnione do odmówienia mocy dowodowej okolicznościom stwierdzonym w orzeczeniach Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z dnia 1 września 1945 r., gdyż większość dowodów zgromadzonych w postępowaniu przemawiała za przyjęciem, że właścicielami pozostawionej nieruchomości położonej w Z. przy ul. L. 1, ul. L. 2 oraz ul. P. [...] byli oboje małżonkowie A. Ocena postępowania administracyjnego w powyższym zakresie, dokonana przez Sąd pierwszej instancji nie budzi zastrzeżeń z punktu widzenia omawianych podstaw kasacyjnych.

7. W podstawach kasacyjnych skarżący wskazał również na naruszenie art. 151 w zw. z art. 145 § 1 lit. c P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi pomimo naruszenia przez organ art. 13 ust. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty, poprzez błędne obliczenie wysokości świadczenia pieniężnego w sposób nieodpowiadający 20% wartości pozostawionych nieruchomości w stosunku do udziału skarżącego. W taki sam sposób uzasadniono podstawę kasacyjną opartą na naruszeniu prawa materialnego, tj. art. 13 ust. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty.

Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że ww. podstawy kasacyjne nie są również usprawiedliwione.

Zgodnie z art. 13 ust. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty "Zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej dokonuje się w wysokości równej 20 % wartości tych nieruchomości. Wysokość świadczenia pieniężnego stanowi 20 % wartości pozostawionych nieruchomości". Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w uzasadnieniu podstaw kasacyjnych nie zawarto motywów, które mogłyby przemawiać za naruszeniem przez Sąd pierwszej instancji wskazanego przepisu. W szczególności skarżący kasacyjnie podnosi zarzut niewłaściwego, jego zdaniem, ustalenia wartości nieruchomości pozostawionej przez W. i Z. A., co - w ocenie skarżącego – miałoby wynikać z różnic w treści operatów szacunkowych sporządzonych na potrzeby postępowania. Tymczasem powołany w podstawach kasacyjnych art. 13 ust. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty (cyt. wyżej) nie reguluje kwestii ustalania wartości pozostawionych nieruchomości, lecz wskazuje, w jaki sposób kalkulowana jest sama rekompensata. Zasady sporządzania operatów szacunkowych i szacowania wartości rynkowej pozostawionej nieruchomości są określone w innych przepisach ustawy o realizacji prawa do rekompensaty, które to przepisy nie zostały wskazane w podstawach kasacyjnych. Z tego powodu – działając w granicach zakreślonych podstawami kasacyjnymi (art. 183 § 1 P.p.s.a.) – Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że podstawa kasacyjna oparta na naruszeniu art. 13 ust. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty nie jest usprawiedliwiona.

Należy odnotować, że w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku zawarto bardzo skrupulatną i niebudzącą wątpliwości ocenę metodologii wyliczenia przez organ wysokości rekompensaty, którą otrzymał skarżący kasacyjnie, opartą na dokładnej analizie materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym, w tym operatów szacunkowych. Sąd pierwszej instancji trafnie stwierdził, że skarżącemu ustalono kwotę wręcz wyższą niż należna, co czyni zarzut zaniżenia rekompensaty tym bardziej niezasadnym.

8. Z przedstawionych wyżej względów, skoro skarga kasacyjna J. P. nie ma usprawiedliwionych podstaw oraz nie stwierdzono z urzędu nieważności postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.